Manterola2009 - EsWiki\n1 ERAKUSLEAK ETA ARTIKULUAK IKUSPEGI DIAKRONIKOAN\n2 –A ARTIKULUAREN ERABILERA\n2.1 Erdi Aroko artikuluaren lekukotasunak\n2.1.1 Arabako herrien lekukotasunak: artikuluaren formarik arkaikoena\n2.1.2 Nafarroako XIII. mendeko antroponimoak\n2.2 Euskara historikoaren lekukotasunak\n2.3 Egungo ekialdeko euskarak\n2.3.1 Adjetibo predikatuak\n2.3.2 Objektu biluziak ekialdean\n2.3.3 Ekialdeko objektu biluzien semantika\n3 PLURALEKO DEKLINABIDEA\n3.1 Genitibo eta ergatibo pluralak\n3.1.1 Mendebaldeko genitibo pluralak\nTitle::Euskal artikuluak euskalki eta autoretan\nOihenart: cuadernos de lengua y literatura, ISSN 1137-4454, Nº. 24, 2009, págs. 237-256\nLan honetan euskal artikuluen erabilera aztertuko da. Horretarako euskal eremuko garai eta toki ezberdinetako testigantzak erabiliko dira: Erdi Aroko –a morfema aztertuko da, euskararen garai historikoko testigantzekin batean, XVI. mendean hasita. Era berean, artikuluen ikuspegi zabalago bat ekarriko dugu azterbidera: erakusle sistema bere osotasunean ikusiko dugu artikulu sorburu gisa, eta hartara, deklinabideko zenbait fenomeno ere artikuluen azalpen bidetik argitu dugu. Giltza-Hitzak: Erakusleak. Artikuluak. Gramatikalizazioa. Deklinabidea. Toponimia. Antroponimia.\nEn este trabajo se analiza la utilización del artículo en la lengua vasca. Recurrimos para ello a testimonios de distintas épocas y enclaves de la geografía vasca, que nos permiten analizar el morfema –a de la Edad Media a partir del siglo XVI. Asimismo, analizaremos los artículos desde una óptica más amplia: veremos el sistema demostrativo en su integridad, en su calidad de origen del artículo, y aclararemos varios fenómenos de la declinación por medio de los artículos. Palabras Clave: Demostrativos. Artículos. Gramaticalización. Declinación. Toponimia. Antroponimia\nERAKUSLEAK ETA ARTIKULUAK IKUSPEGI DIAKRONIKOAN\nGauza ezaguna da hizkuntzalaritza orokorran (Greenberg, 1978) artikulu definituak erakusle urrunetik eratorri ohi direla bilakaera diakronikoan. Halaxe aldarrikatu izan da hainbat hizkuntzarentzako, hurbileko gaztelania (Lapesa, 1961) eta frantsesarentzako (Epstein, 1994), eta baita bestelako hizkuntzentzako ere, Montagnais hizkuntza algonkiarra (Cyr, 1993) eta suomiera hizkuntza fino-ugriarra kasu (Laury, 1993).\nEuskararentzako ere halaxe proposatu izan da aspaldidanik (Azkue, 1923; Lafon, 1970; Schuchardt, 1923). Proposamen hauetan, beraz, euskal artikulua, -a, garai bateko erakusle zahar batetik letorke, *(h)a(r) gisa berreraiki izan dena; honen lekuko behinena egun ere mendebaldean erabiltzen den a erakusle urruna bera dugu, artikuluarekin erabateko kidetasuna duena. Euskaraz mendebaldean ez beste aurkitzen dugun erakusle urruna, hura formakoa, berritasun gisa hartzen da normalean (Trask, 1997).\nEuskarazko artikulua, inguruko hizkuntza erromantzeetakoen antzera, Erdi Aroan sortu zela dirudi. Seguru aski beste hizkuntzen eraginpean sortutako kategoria funtzional berria da euskararena, artikuluaren sortzea aski fenomeno hedatua baita Erdi Arotik hona Europa mendebaldean (Haspelmath, 1998); bertako hizkuntza nagusiek artikulua garai horretantxe sortua dute, hizkuntza erromantzeak eta germanikoak kasu.\nArtikulu definituak, beraz, normalean erakusle urrunetik eratortzen dira (ikus Frajzyngier (1996) bestelako jatorrientzako). Bide horretan, erakusletik artikulura doan horretan, fase diferenteak igarotzen ditu. Greenbergen lana izan da fase diakroniko horien zehaztearen aitzindari (Greenberg, 1978); geroztik Himmel - mannek hartu du erakusle eta artikuluen gainean ikuspegi diakronikoaren arabera teorizatzeko lana (Himmelmann, 1996, 1997, 2001). Lan horietan aldezten den hipotesiaren arabera, erakusle jatorria duen artikuluak zenbait urrats jakin ematen ditu bere gramatikaltze bidean; horrela laburbiltzen du Himmelmannek (2001: 832):\n(1) erakuslea → artikulu definitua → artikulu espezifikoa → izen markatzailea\nContinuum honetan zenbat eta eskuinerago jo, garai batean erakuslea zen morfema gero eta testuinguru sintaktiko gehiagotan agertzen da hizkuntza baten barrenean. Adibide argia da euskara eta inguruko hizkuntza erromantzeak alderatzetik datorrena: euskal artikulu definitua gramatikalizazio continuum horretan aurrerago dago erromantzeak baino. Ikus honako adibideak; erromantzekoetan ez da erakusle jatorria duen morfema erabiltzen, euskaraz, aldiz, bai:\na. Ardoa badago vs. a’. Hay vino / **Hay el vino\nb. Eneko irakaslea da vs. b’. Eneko es profesor\nc. Toki ona da hori vs. c’. Ese es un buen sitio\nGauza ezaguna da, bestalde, adibide hauetan bertan badugula euskalki eta garai ezberdinen arteko bariazioa. Euskal geografian zenbat eta ekialderago jo, orduan eta artikulu gutxiago aurkituko dugu, eta, era berean, Euskal Herri osoan denboran atzera joz gero, ikusiko dugu mendebaldean zein ekialdean artikuluaren erabilera askoz ere murritzagoa zela.\nHurrengo ataletako batean fenomenologia horretaz arduratuko gara. (2)ko adibidean, dena den, erakusle jakin batez aritu gara, absolutibo singularrekoa. Aurkeztu nahi dudan ikuspegiaren arabera, erakusleen gramatikalizazio fenomenoa askoz ere fenomeno zabalagoa izan da euskararen diakronian, eta deklinabide guzira zabal daitekeen azalpena da. Horretarako (3) adibideak ere aintzat hartzea nahi nuke:\n(3) a. mendietako b. lagunen c. lagunek\nBeltxean diren morfema horiek garai bateko erakusle direla aldarrikatu nahi izango dut beste atal batean.\nLan honetan, beraz, bi datu motari begiratuko diogu: batetik betidanik artikulu definitu gisa izendatu dugun horrekin agertzen diren sintagmak aztertuko ditugu, -a morfemarekin ageri direnak; bestetik deklinabideko zenbait kasu pluraletan agertzen diren morfemei begiratuko diegu.\n–A ARTIKULUAREN ERABILERA\nAtal honetan erakusletik artikuluaren bidean –(h)a morfemak izan duen bilakabidea eta hedatzea aztertuko dugu. Horretarako, lehenik Erdi Aroko zenbait datu ekarriko dugu gogora; ondoren XVI-XVII. mendeetako datuak izango ditugu hizpide, euskalki ezberdinetako datuak. Azkenik, egungo ekialdeko euskaretako datuak aztertuko ditugu, eta ikusiko mende batzuk lehenagoko mendebaldeko datuekin bat egiten dutela.\nErdi Aroko artikuluaren lekukotasunak\nAtal honetan bi tokitako datuak erabiliko ditugu: batetik Donemilaga Kukullako “Becerro”tik datozen XI. mendeko toki izen zenbait, eta bestetik Nafarroako “Pecheros de San Juan” agirian ageri diren XIII. mendeko antroponimo zenbait.\nArabako herrien lekukotasunak: artikuluaren formarik arkaikoena\nGorago esan bezala, euskal artikulu definitua erakusle urrun batetik dator; euskarazko erakusleen formarik zaharrenek hasieran hots bat dute, egun iparraldean hasperen gisa ahoskatzen dena. Pentsatzekoa da, beraz, garai batean –a artikuluak ere hots hori izan zuela, gerora gramatikalizazio eta beraz higadura fonetikoaren bidez galdu zena.\nHorixe da, hain zuzen, Erdi Aroko mendebaldeko lekukotasunetan aurkitzen dugun egoera\n(4) Hillarrazaha, Artazaha, Otazaha, Udalha (1025), Horriaha (1087), Elhorzaha (1129)\nManterola (2006) lanean aipatzen nuen bezala, toponimo hauen bukaeran ikusten den –ha morfema artikuluarekin identifikatzen dut nik, oraindik hasperena galdu ez zuen artikulua. Ez zen hau, seguru aski, ausaz gertatutako zerbait: (4)ko adibideei begiratzen badiegu, artikulutzat jotzen dudan morfema hasperenduna gehienetan –a bokalaz amaitzen diren hitzei gehitzen zaie. Seguru aski horixe izan zen arrazoia hasperena gorde zedin, bi bokal berdinen talka saihesteko, hain zuzen ere.\nNafarroako beste zenbait agiritan ere antzeko adibide interesgarriren bat edo beste aurki dezakegu, Leyreko “Becerro”n esaterako (Ciérvide, 1977): bertan 1066. urteko Habaunçaha izeneko toponimoa aurkitzen dugu. Nafarroako adibide hau Arabako 1025eko Habaunza toki izenaren bertsio artikuluduna litzateke, beraz.\nHonenbestez, euskal artikuluaren itxura arkaikoena duten lekukotasunak agerian utzi ditugu. Ikus dezagun hurrengo atalean, ahal den neurrian bederen, nola zabaldu zen artikulu hau.\nNafarroako XIII. mendeko antroponimoak\nDatu gutxi dugunean ere, Erdi Aroko testigantzen urritasuna muga dugularik, zenbait ondorio atera dezakegu gramatikaren bilakaerarentzako. Erdi Aroko artikuluaren zabaltzea nola azter daitekeen erakusten du Putzuk (2005) Sardiniera aztergai duenean; bere datuak Sardinierazko Erdi Aroko agirietatik erauzten ditu, normalean pertsonen jatorria adierazten dutenetatik.\nGurean ere antzeko datuak aurki ditzakegunez (ikus beheragoko Dota Ovanosco, adibidez) azterketa ildo berari ekingo diogu, eta ikusi zein diren euskararentzako atera ditzakegun ondorioak. Nafarroako XIII. mendeko antroponimoei begiratuko diegu, esan bezala; lehenik artikuludunak ditugu:\n(5) izena + artikulua / izena + izena + artikulua / adjetiboa + izena + artikulua: Auria Goienessea, Semen de Larraça (cf. Larratzequo), Eneco Arçaia, Unidea, Orti Zalduna, Tota Cerria, Sanso Bicorra, Domicu Surra, Eneco Mutila, Orti Ossoa de Ezquiroz, Eneco Jauna, Domicu Zamarguina, Orti Beia de Santo Petro, Dominicu Aroza, Sanso Iguraia, Sanso Erlea, Orti Ussoa, Lope Bazterra, Garcia Unaia, Garcia Urriça, Domici Suina.\n(6) adjetiboa + artikulua / izena + adjetiboa + artikulua: Sanso Ona, Garcea Domicuiz, Aceari Zuria de Guendulain, Auria Goiena, Garcia Macua, Sansa Gutia, Domicu Surra “sudurra”, Onecha Zuria de Santo Petro, Berassa (beratz baldin bada, Azkuek bizkaieratzat jotzen duena) Goiena, Eneco Andia, Semero Belza, Eneco Chipia, Eneco Belça, Lope Çaillo, D. Guorria, G. Içurra, Emazteona de Guendulain, Maria Ipuça, Eneco Ipuça.\n(7)-koa: Açeari Guruciricoa, Garcia Mendiurrucoa, Domeca Gamaracoa, García Cambracoa, G. Valdecoa, Domicu Beengoa.\n(8) -arra: Orti Aravarra\n(9) -rena: Sanso Urraquarena\nOndoren artikulugabeak ematen ditut:\n(10) -ko: Sancho Dorreco, Lope Gorteco, Lope Araldeco, Orti Sanoiz Ostatuco, Eneco Iturbideco, Orti Donamaria Aldeco, Orti Zuarondoco, Eneco Bus - tinzeco, Urracha Bazterreco, Semeno Huarteco, Garcia Guezeco, Se - mera Erassungo, Domicu Lapurdico, G. Iturrico, Lope Çavaleco, Maria Iriarteco, Berasco G. Esparçaco, Dota Ezquerrango, Pedro Iturrico, Maria Irançuco, Dota Ovanosco, Dota Gorrizco, Sanso Ainnorveco, Dota Çubico, Lope Ostatuco, Miquele Ostatuco, Semeno Larraçequo, Garcia Goi co, Dota Goiquo, Domicu Lavaondoco, Garcia Çubirico, Garcia Val - deco, Domeca Navazco, Ansso Gascueco, Anso Oilacarizquetaco\nIkus daitekeen bezala, leku genitiboan nagusi dira artikulurik gabeko formak XIII. mendeko Nafarroan. Dena den, (7)ko adibideetan ikus dezakegun bezala, horietako zenbait artikulua hartzen hasiak ziren. Egun, artikulurik gabeko genitibo lokatiboa Zuberoa inguruko hizkeretan baizik ez da entzuten ahal (Etxebarne, 2006) eta orain gutxi arte Erronkariko euskara desagertuan (Irigoyen, 1957).\nIkus liteke, beraz, XIII. mendean eredu nagusia zena, egun ekialdeko euskaretan baizik ez dela gorde, beste euskalkien begietara arkaismo gisa edo. Datu hauek, bestalde, bestelako ideiak ere iradokitzen dituzte: batetik artikuluaren zabaltzearen kronologia absoluturako zantzuak eskaintzen dizkigu, eta horrekin batean artikuluaren antzinakotasunaren neurria ere ematen digu bestetik: ez dirudi, proposatu izan den bezala (Iglesias, 2000]) orain 2000 urte artikulurik izan zitekeenik. Hala balitz ere –ezin %100ean gauzak ziurtatu datu aski ez dugunean– Erdi Aroko agirietan artikulu horren berorren zabaltze goiztiarraren lekukotza dugunik ezin uka daitekeen faktua da.\nEuskara historikoaren lekukotasunak\nXVI. mendetik aurrera, lehen euskal testu luzeak ditugunean, artikuluaren gorabeherak hobeki aztertzeko aukera dugu. Orduko mendebaldeko zein ekialdeko testuei begiratzen badiegu, ikusten dugu artikuluaren jokabidean behintzat batasun handiagoa erakusten zutela mutur bateko zein besteko euskalkiek. Gorago iradoki bezala, ekialdeko euskara da artikuluaren erabilerari dagokionez gutxien aldatu dena, hots, artikuluaren erabilera gutxien zabaldu duena.\nEz da lan zehatzik egin artikuluaren hedatzearen gainean. Salbuespen nagusia Mitxelenaren lana dugu, Axularren izen eta adjetibo predikatuen jokabidea aztertzen duenean (Michelena, 1987). Hemen, lan ildo horri jarraituz, beste zenbait adibide ekarriko ditugu eztabaidara. Gauza ezaguna da ekialdean hainbat predikatu artikulurik gabe egiten dela:\n(11) a. Haurra eder zen. Casenave-Harigile (2006: 60) b. Zühaintze horien ororen liliak eder dira. Casenave-Harigile (2006: 54) c. Han, hurak hon dira, aidea sano, mendiak, oihanak eta nabak handi… Otsibar (2003: 81)\nHauek denak egungo euskararen lekukoak dira; ikusten dugun bezala, adjetibo predikatuak, singular zein pluraleko, inongo determinatzailerik gabe ageri dira, egungo hizkera gehienen aurkara. Denboran atzera joz gero, dena den, halakoak mendebaldean ere aurki ditzakegu; ikus ondoko adibideak n1:\n(12) Refranes y Sentencias (1596) (Lakarra, 1996)\nçe eyquec maurtuti hoeaneâ, ederr eztanic calean 36\nhao ysian eztoa sartu eullia, ta aldi guztietan ezta eder eguia 123 ‘êboca cerrada no suele êtrar mosca, y en todo tiêpo no es la verdad\nGuibeleco on dana areco gasso 141 ‘lo que es bueno para el hígado, dañoso para el baço’\nArgaloc ydeco eyten badira aec yndarsuen yçango dira 403\nZarren semea gojago zurz 450\nZaarra da liburu, aen esana da[i]gû 479\nBarria eder eguic 548\n(13) Gabonetako ikuskizuna (XVIII. mendea) labur da gizonaren adimentua 71\n(14) Kapanaga (1656) Castu eta garbidanac 50\n(12-14) mendebaldeko adibideetan ikus daitekeen bezala, XVI-XVII mendeetan adjektibo predikatu gehienak artikulurik gabe egiten ziren, justu egun hizkuntza erromantzeetan egiten den bezala. Hori, gauza jakina da, erabat aldatu da mendebaldeko euskaretan, baina ez ekialdekoetan. Mendebaldekoetan, beraz, arrazoi batengatik edo besterengatik, artikulua “behar” baino gehiago zabaldu da.\nn1. Céline Mounoleri eskertu nahi diot hauetako hainbaten berri emanik\nHonekin batean badugu mendebaldean berezia den fenomenoa, erakusle bikoitzena alegia. Bertan tipikoak diren erakusle bikoitzeko egituretan erakusleetako bat posizio “ez-arruntean” ageri baita (hori gixonori eta horrelakoak). Bi puntu nagusi ditugu bizkaieraz esateko:\nEzkerrean agertzen diren erakusleek izen sintagmaren gain-markatzea ekartzen du, erakuslea eta artikulua duen IS sortuz.\nEskuinean, irudiz, erakusleetatik eratortzen ari diren beste “artikulu” berri batzuk ditugu.\nGuk bitan banatu dugun puntu honentzako ekar dezagun Hualde eta Ortiz de Urbina (2003: 123) lanak honetaz esaten diguna: […] These take double case-marking, as in orrek gizon orrek (ergative) and oneri umeori ‘to this child’ (dative), a rare exception to the principle that case-marking occurs only once within a n NP. Kasu-markatzea bikoitza izatea bitxia da, beraz; baina neurri berean bitxia lirudike, edo beste zerbaiten adierazgarri, ISan definitutasuna bitan markatzea (erakuslearekin eta artikuluarekin). Beste zerbaiten adierazgarri izatea nahi baldin badugu, eta ez soilik salbuespen bitxi bat, horretarako arrazoia bilatzea ez li tzateke gaizki, Mitxelena (1987: 451)ren aipu honen bidetik, agian:\nEl proceso de énclisis parece que se vuelve otra vez a producir en el vizc. de nuestros días. Cf. «Apuntes vizcaínos» I, 126, n. 44, a propósito de orí aníllu ori: «Si el demostrativo sigue al sustantivo, suele perder el acento tónico y hacerse enclítico…».\nArtikuluaren sorrera bideratu omen zuen enklisi hori berriz ere ari da gerta - tzen, itxura, bizkaieraz.. Artikuluaren funtzioa berkarakterizatzeko markatzaile berriak sortu direla, erakusleetatik berriz ere, agerikoa da. Eta zein da horretarako arrazoia? eta zer esan nahi du honek? Erantzun ditzagun galdera hauek banan-banan:\nZergatik? Beharbada garai batean artikulua zenaren indarra ahultzen ari delako, gramatikalizazioaren azken ataletan dagoelako; esan dezagun Greenberg-en III. fasean hasia dela bizkaiera.\nZer esan nahi du honek? Euskara, xehetasunak gora-behera, Greenberg-en araberaII./III. faseen inguruan kokatu behar dugu. Honek agerian uzten du euskalkien arteko aldea: bizkaieraz zabalduagoa litzateke artikulua, erakusleekin ere ager baitaiteke:\nErakusle-artikulua gramatikalizatuago dago mendebaldean\nErakusle-artikulua ez dago hain gramatikalizatua ekialdean\nLaburbilduz: bizkaieraz erakusleak izenaren ezkerrean jar daitezke (beste euskalkiekiko berrikuntza), eta era berean eskuinean, erakusleak sorburu, balizko artikulu berri batzuk ageri dira. Jakina, Mitxelenak aipatzen duen enklisi hori, gramatikalizazio hori zenbaterainokoa den neurtzea lagungarri suerta liteke:\nhorretarako IS erakusle bikoitzdunen laguntza beharko dugu, deixiaren indarraren galera ere gogoan izan behar dugula aintzat hartuta. Eman ditzagun bizkaierazko adibide batzuk orain:\n(16) hau gixona\nImagina dezagun momentu batez ez dakigula euskarak artikulurik duen, baina susmatzen dugula erakusleek badutela zer esana auzi horretan; eta gainera bizkaierazko datuak baino ez ditugu eskura. (16)ko adibideetara joz gero, hauxe ikusten dugu: euskaraz maila diferenteetako erakusleak konbina daitezke ISren bi aldeetara. Beste zenbait hizkuntzatan ezin da horrelakorik egin (Sharma 1996), hain zuzen ere erakuslea erabat artikulu gisa gramatikalizatua ez den seinale, nik uste. Hortaz, ISren eskuineko erakuslea hirugarren mailakoa baldin bada, edozein erakusleren konbinazioa onartzen du ISren ezkerrean, eta, hartara, aise pentsa liteke balio deiktikoa galdua duela, hots, artikulua dela.\nHirugarren adibide saila huts hutsean hartuz gero gauza bera pentsa genezake, ISren eskuineko determinatzailea artikulua dela eta ez erakuslea. Hauentzako arazoa agerikoa da, (15) adibideetan ematen duguna: ez dute beste graduko erakuslerik onartzek ISren ezkerrean. Ez dute balio deiktikoa erabat galdu duen artikulu baten modura funtzionatzen, beraz ez dira artikuluak. Ondorioa garbia da: hizkuntza horretan erakusleetako batek baino ez du funtzionatzen zinez artikulu gisa.\nHortxe dugu, mendebaldearen eta ekialdearen arteko alde nagusietakoa, erakusleen gramatikalizazio mailari dagokionez; XVI-XVII. mendeetan aldea hain handia ez bazen ere, gerora bide ezberdinak hartu dituzte euskararen bi eremu nagusi hauek: bizkaierak izugarri hedatu du artikuluaren erabilera, izen sintagman erakusle berriak onartzeraino, eta ekialdeko euskalkiek euskara zaharraren ezaugarriak gorde dituzte hobeki.\nEkialdeko euskararentzako adibide ederrak aurki ditzakegu Etxeparerengan (1545), orduko artikuluaren erabilera mugatua erakusten dutenak:\n(18) a. Eta gaizki egitiaz ogen handi dudala\nb. Harzaz unsa orhitzia zuhurzia handi da\nc. Bera handi izan arren preziazen xipia\nd. Handi eta xipi oro haietarik girade\ne. Honestea berzerena erhogoa handi da\nf. Enetako ohoin zira ohoin ere handi zira\ng. zure pena diozunok nonbait handi bideituzu\nh. Hanbatere handi tuzu ezin erran nizakezu\ni. Penak handi badituzu axeterrik aski duzu\nj. Eztei iraganez gomitu handi\nk. Ni zugatik hil banadi kargu handi dukezu\nl. Nik zugatik dudan pena hanbat ere handi da\nm. Berzen gaizaz zenzazia zuhurzia handi da\nn. Gaizkigiler pena handi pazienter gloria\n(18) adibide hauetan ageri den bezala, Etxeparek artikulurik gabe erabiltzen ditu adjetibo predikatu asko; ez dira, gainera, adjetibo predikatu soilak, izen batekin doazen adjetiboak baizik, Mitxelenak Axularrentzako ezinezkotzat jotzen duen jokabidea (1987). Honek erakusten, ekialdean ere, denboran zehar gauzak aldatu direla, edo zehatzago esanda, Etxepare eta Axularren artean aldeak bazirela artikuluaren erabilerari zegokionez; jokabide ezberdin hau, jakina, garai zein kokapen geografiko ezberdinari egotz dakioke. Bada, bestalde, oraintxe ikusi ditugun Etxepareren adibide hauetan gauza bitxi bat: artikulurik gabe ageri den adjetiboa nagusiki handi adjetiboa da. Ez dut oraingoz honentzako arrazoi berezirik ikusten, baina deigarria suertatzen den zerbait da, nolanahi ere.\nEgungo ekialdeko euskarak\nAtal honetan jarraituko dudan arrazoibide eta azalpenak ezinbestean kamuts izango dira, seguru aski, bukatu gabeko lan baten erakusle baitira. Dena den, zuzenak izan ala ez, espero dut balioko dutela halako fenomenoak aztertzeko erabil daitezkeen tresna teorikoak eztabaidan sartzeko. Tresna teoriko horiek etorkizuneko lanetan findu, baztertu eta berritzeko esperantzan ematen ditut hemen, orain, nire gogoetak.\nHas gaitezen, bada, eztabaida abian jarriko duten adibideak emanez: Nafarroa Beherean (NB):\n(19) a. Ez da polit horren egitea\na. **Ume hori ez da polit\nb. Jestu hori ez da polit b. Ume hori ez da polita\nZuberoan (Axularrek 1643an ere bai; ikus Mitxelena (1987: 366-376)), lehen (11)n eman ditugunak:\na. Haurra eder zen. Casenave-Harigile (2006: 60)\nb. Zühaintze horien ororen liliak eder dira. Casenave-Harigile (2006: 54)\nc. Han, hurak hon dira, aidea sano, mendiak, oihanak eta nabak handi… Otsibar (2003: 81)\n(20a) eta (21a) konparatu nahi nituzke, hor txe ikusten baitut ekialdearen barrenean mendebalderagoko eta ekialderagoko hizkeren arteko aldea. Egia da (20a) adibidea ezezkakoa dela (21a)ko baieztapenaren ondoan, eta (21a) lehenaldian dagoela (20a)ko orainaldiaren partez, baina nago bi faktore horiek deuseztuta ere artikuluaren erabileraren kontrastea gordeko litzatekeela; hots, Nafarroa Beherean haurra polit da txarra litzatekeela. Badugu, halaber, beste adibide sorta bat, azalpen zinez interesgarria jaso - tzen duena Lafitteren eskutik (1944: 123-125, 417), “navarro-labourdin littéraire”-z ari denean (berak han-hemenka emandakoak nire ordena ezarriz ematen ditut hemen):\na. Aita ona da a.’ hi baino hobea duk\nb. Eder da chutik hiltzea b.’ samur da\nLafittek berak beste zenbait txandakatzerentzako (kexu da vs. kexua da, eri da vs. eria da…) ematen duen azalpenak neurri batean balio du, nik uste, (22a, a’) eta (22b, b’)rentzako ere: haren hitzetan “au nominatif défini ils marquent en général un état stable et au nominatif indéfini une disposition passagè- re” (Lafitte, 1944: 125). Milsarken lanean ere (1977) agerian uzten da adjektiboaren nolakotasunaren pisua, ezaugarri betierekoaren ala iragankorraren adierazle izan, berak aipagai duen ingelesaren fenomenologian. Dena den, Lafitteren eta Mil sarken azalpenez haratago, adibide hauen barrenean ere badira xehetasun ba tzuk azalpen honi ihes egiten diotenak: horren erakusle dugu (20b) adibidea, (19ab.)rekin batera doana, dirudienez betiereko ezaugarria adierazten baitu, eder izatearena, baina (20b)rekin bat ez doana artikuluaren erabileran.\nBerehalako galdera honakoa da: xehetasun hauek ze oinarri semantiko, kognitibo edo dena delakoa dute? Eta zer eragin dute sinkronian antzematen ditugun alde hauek artikuluaren bilakabide eta hedatze diakronikoan? Zer dela eta iritsi da Nafarroa Behereko hainbat hizkeratako adjektibo predikatu zenbait artikuludun forma ezinbesteko izatera (ikus (20))? Bistan dena, auzi honetan guztian xiberotarreko adibideak ditut arkaikoentzat, ia “inon” artikulurik erabiltzen ez duen hizkuntzaren egoera agertzen duena; honen berresgarri inguruko hizkuntza erromantzeen jokabidea dugu: hauetan adjektibo predikatuek ez dute inoiz D-elementurik hartzen (l’enfant est (*le) beau, el niño es (*el) guapo). Green - bergek (1978: 63-67) ere halaxe dio, gogora ekartzen duenean antzeko predikatuak direla bilakabide diakronikoan D-elementu bat azkenik hartzen duten egiturak.\nAurreko paragrafo honen hasierako galderak badu erantzuna, nik uste, edo erantzunaren hasiera izan daitekeenaren bidean ezarriko gaituen gogoeta: Lafittek esan bezala adjektibo predikatuen izaera semantikoak, ezaugarri betiereko ala iragankor, zer esan handia du D-elementuen hedatzean, batetik; bestetik,\nhalako esaldietan subjektuaren izaerak ere erabakigarri behar du izan, neurri batean bederen. Bi hauen arteko, subjektuaren eta predikatuaren (adjektiboa ala ez) arteko elkarreraginaren xehetasunek beharko dute erantzunaren parte izan. Itzul gaitezen orain (19) eta (20)en eman ditudan Nafarroa Behereko adibideetara, hemen (23)n errepikatzen ditudanak.\na. (Jestu) horren egitea / jestu hori ez da pollit\nb. Ume hori ez da pollita (**Ume hori ez da pollit)\nGorago ikusi bezala, eta (21)eko adibideek iradokitzen duten bezala, Zu be - roan halako adibideak, denak ager daitezke –a hori gabe, artikulurik gabe. Zerk erabaki du, beraz, Zuberoatik mendebalderago, Nafarroa Behereko zenbait hizkeratan bederen, artikuluaren erabilera egitura batzuetara zabaltzea, beste ba - tzuek, oso antzeko badira ere, artikulugabeko forma gorde duten bitartean? Nik sinesten dut hemen ere, euskararen hizkera hauetan Milsarkek ingelesarentzako aipatutakoez bestelako efektuak baldin baditugu ere, predikatuetako adjektiboen izaeraren eta subjektuetako izen sintagmaren izaeraren araberako efektu gisa ulertu behar direla artikuluarekin gertatzen direnak.\nHasi gaitezen, hortaz, (23)ko adibideen gaineko gogoetarekin. Esaldi horiek kopularen, da aditzaren bi aldeetara dituzten osagaiei begira, pentsa genezake lehenik eskuinetara dagoen predikatuan egon daitekeela gakoa; pentsa liteke “hara, (23a)ko adjektibo predikatuak egoera iragankorra adierazten du, eta (23b)koak betiereko ezaugarria, eta hartara, urduri dago / urduria da bikotean bezala, horren araberakoa da artikuluaren erabilera”. Baina ez du ematen halako ñabardurarik, ezaugarri betiereko eta iragankorren arteko alderik dagoenik (23)ko bi adibideen artean; adjektiboaren interpretazio iragankorrik ez dut sumatzen posible denik, eta izatekotan, biak ere betiereko ezaugarriaren interpretazioarekin lotzen dira hobekien.\nUne egokia izan daiteke oraingoa Lafittek eder da chutik hiltzea bezalako esaldiez esaten duena hona ekartzeko; ez dut uste, beste gainerakoan, arazo sakonik dagoenik (23a)ko horren egitea ez da polit esaldiarekin parekatzeko. Lafitteren esanetan, beraz, predikazioaren interpretazioa orokorra edo generala da (1944: 124):\n[…] chaque fois que l’on veut donner un sens neutre ou général à l’adjectif attribut, on le met au nominatif indéfini. Ex. on da eskolatzea, il est bon de s’instruire […].\nHainbesterainokoan ados egon gintezke Lafittekin, deskripzio mailan bederen; baina gu, kasu honetan artikulua AGERTZEN deneko adibidearen (23b) nondik norako diakronikoa azaltzen saiatzen ari gara, galdetuz zerk eragin ote zuen horrelako adibideek lehenago hartzea artikulua. Nire susmoa da beharbada esaldiaren subjektuari begiratu behar diogula, esanez ume hori batetik eta jestu hori / jestu horren egitea bestetik, ez direla erabat berdinak, nahiz eta itxura guzien arabera denak diren, Milsarki jarraiki, izen sintagma indartuak, bere erakusle edo artikuluarekin.\nNire oraingo ustearen arabera, seguru bainaiz aurrerantzean gaian gehiago sakondu eta eztabaidatu ahala usteak findu eta aldatuko ditudala, (23b)ko ume hori sintagmak askoz ere zama erreferentzial handiagoa du (23a)ko aditz izenak baino. Nolabait esateko ume hori sintagma deiktikoa ainguragarriagoa da mundu erreal eta ukigarriko erreferente batekin, xutik hiltzea ala jestu horren egitea bezalako sintagmak baino, errealitate ukigarrian ainguratze lausoagoa dutenak. Esango nuke, ideia bestela formalizatzeko modurik ez badut ere, pollit izan predikatuan –a artikulua horren araberakoa dela, esaldiaren subjektuaren nolakotasunaren araberakoa, alegia. Badirudi, darabildan argudioaren berresgarri, jestu horren egitea bezalako sintagmek adierazten duten ekintza, nominalizatua izanda ere, ez dela oso-osokoa, ebentu burutu gabea edo denboran errepika daitekeenetakoa dela; gauza ezaguna da halako ebentuek bere ingurura mugatzailerik gabeko izenak erakartzen dituztela (ikus Hopper eta Thompson (1980: 252) lanean ematen den eskala), eta horregatik izan liteke, beharbada, horietarik predikatzen diren adjektiboek artikulua hartzeko tenorean horretan lehenak ez izatea. Argudia daiteke jestu hori ez dela, hala ere, jestu horren egitea bezalako gertakari bat, erakusledun sintagma hutsa baita, ume hori izan daitekeena bezalakoa, baina nago horren azpian, hobeki formalizatzeko gai ez banaiz ere, jestu horren egitea-ren elipsia edo dagoela.\nHonen guztiaren arabera, beraz, Milsarkek emandako weak / strong banaketan sakontzeko modua ere bada hau, (23a) eta (23b)ko predikatuetako artikuluaren agerrera / ez agerrera Milsarkek analizatu nahi duen fenomeno beraren efektu gisa ikusi nahi badugu, bederen: izen sintagma indartuen artean ere aldeak badira (23a, 23b), eta Nafarroa Behereko euskaren diakroniaren kasuan horren efektua zera izan da, betiereko ezaugarria adierazten duen predikatuetan D-elementuaren hedatzea horren arabera erabakitzea. Nolabait esateko, izen sintagma “indartuenak”, tipikoki esaldi existentzialetan debekatuak direnak, artikulua errezago onartzen dute predikazioan.\nObjektu biluziak ekialdean\nAurreko atalean adjektibo predikatuetan antzeman ditugun artikuluaren erabilera berezi zenbaiten berri eman dugu, azalpen baten hasiera izan daitekeena agertuz; era berean, maiz geratu da agerian, nire analisi ez oso-osokoa lekuko, gai honek behar duen lanketa sakonaren beharra. Halako gaietan berezituago diren ikertzaile semantisten esku dago lekukoa, edo haren parte bat, bederen.\nHonako atal honetan objektu posizioari begiratuko diogu, horietan aurkitzen baitugu artikuluaren ez-erabilera interesgarri bat. Zenbait azterketa sinkronikotan esan izan da euskaraz ez dagoela objektu indeterminaturik; halaxe da, beharbada, euskara batuan nagusi den morfosintaxiarentzat, baina euskarari bere osotasunean begira jartzen garenean, eta euskalki ezberdinetako datuak aintzat har - tzen, halako baieztapenak ñabartu beharrean suertatzen gara. Ikus honako esaldiak:\n(24) bertsu kantatzen, pinu pikatzen, arto xuritzen…\nHalakoak ekialdeko euskaretako ezaugarri dira, baina mendebalderagoko hizkeretan ere arruntak dira potro jorran eta antzekoak. Ezin aipatu gabe utzi, jakina, (24)eko adibide hauek guztiak aditz izen lokatiboak direla, edo bestela esanda, aspektu ez burutuko ekintzak adierazten dituztenak, ebentu iteratibo izenda daitezkeenak, gorago ere iradoki bezala beren menpeko izenen erreferentzialitate maila apalarekin bat egiten dutenak (Hopper eta Thompson, 1980); ez da, beraz, ausaz gertatu, euskalki batzuetan gehiago besteetan gutxiago, halakoetan gorde izana nagusiki mugatu gabeko objektuen adibideak.\n(24)ekoak ere badirela gogoan hartuta, guk agian interesgarriagoak diren adibideetara joko dugu, (24)ekoentzako inork aldarrikatu bailezake espresio eihartuak edo direla. Ikus (25)ko adibideak:\n(25) Oihenart (1657) (Altuna eta Mujika, 2003)\na. 279. Inzaur duenak jateko, aurkit diro harri hausteko. Celui qui a des noix à manger, trouvera assez de pierres pour les casser\nb. 216. Haur duenak, anhitz behar; eztuenak, gogoanbehar. Celui qui a des enfants…\nHalakoak ez dira gutxi aurkitzen euskarazko testuetan, baina ez bakarrik ukan aditzarekin, bestelakoekin ere bai. Mitxelenak (1987: 293) berak dakarren Leizarragaren esaldia esanguratsua da, besteen artean:\n(26) Leizarraga (1571, Rom. 11, 8.) (Linschmann eta Schuchardt, 1900) Eman ukan draue Iaincoac spiritu ithobat: eta beghi, ikus eztecantcat: eta beharri, encun eztecatencat …\n(27) Zuberoa eta Erronkariko euskara\nEtxebarne (2006: 34)\na. Sagar ebatsi dü, nonbait, sosik ez düke / lüke erosteko\nZapirain (2005: 40’)\nb. … hoi bizitzen balin bada, Xibeuk badü baikortasun eta itxaropen\nc. banek egoztan zia gaztaña, beste banek iltzaur, beste bat sagar, eta deiru ere bai.\nd. … eta guziek hiltan balin bagunien txerri...\ne. …pues emoiten gunia, banek lukainka, bestek lomo, bestek ogi,…\nMendigatxa (Irigoyen 1957: 129-135)\nf. …nik, kementik oiltendaudala paper eta estalki, eskribidaztadan alchatruk\ng. …mezu oilbeztad\nIkus daitekeen bezala, iparraldeko testu zaharretan eta baita erronkarierazko azken lekukotasunetan ere halakoak ia nonahi aurki daitezke, eta dirudienez, objektua eskatzen duen edozein aditz trantsitiborekin gerta daitezke. Ez da, gainera, testuetako gauza hutsa –norbaitek zalantzan jar lezake Etxebarne (2006) bezalako lan batean, gramatika batean alegia, zenbateraino den normatibizazio gogoaren ondorio halako adibide bat agertzea- egungo Zuberoan ere halakoak aditzea ez baita zaila, (27b) lekuko.\nAdibide sorta honekin, nik uste, agerian geratzen da euskarak, bere aldaera standard-enean ez bada ere, badituela izen biluziak argumentuetan, objektu posizioan. Ez naiz ni lehena, bistan da, honetaz ohartzen; euskalaritzaren historian beste askok ere aipatua dute ezaugarri hau, Lafonen beraren lanak hor ditugu (1954, 1970), edo Mitxelenaren beraren aipu hau lekuko (1987:293):\nAhora bien, a lo largo de toda la corta historia de la lengua vasca, e incluso en lo que se puede reconstruir o adivinar de su prehistoria, se observa un rasgo constante, cada vez mas manifiesto: la progresiva sustitucion de la declinación indeterminada, que casi no subsiste mas que residualmente, por la determinada.\nHala izanda ere, sinesten dut Mitxelenak “residual[mente]” izendatzen duen izen biluzien (indeterminatu edo mugagabe, nahiago bada) erabilera hortatik ere zenbait orokortze interesgarri proposa genezakeela; hurrengo azpiatalean, beraz, argumentu horiek zergatik ez duten artikulurik hartu argitzen saiatuko naiz.\nEkialdeko objektu biluzien semantika\nIdeia nagusia zera da: (24, 25, 26)ko izen sintagmak izen zenbakaitzak edo izen zenbakarri interpretazio plural indefinitudunak dira, eta horregatik ez dute artikulurik hartzen. Ikus dezagun nola aldeztu daitekeen ideia hau beste hizkun - tzetan (ere) gertatzen diren fenomenoei begira.\nLehenagoko lan batean (Manterola, 2006) ohartarazi genuen bezala, jokoan direnizen sintagmen izaera semantikoak berebiziko garrantzia du artikuluaren hedatzean; Company (1991) lana izan genuen hizpide orduan, bertan Erdi Aroko gaztelaniaren artikuluaren (latineko ille erakusletik datorrena, D-elementu petopetoa, beraz) hedatzerako esanguratsu ziren irizpideak aztertzen baitziren. Gure burua orain eta hemen dagokigunera mugatzeko, Companyren lan hartako puntu bakarra gogora dezagun: berak aztertutako testuetan izen abstraktu eta zenbakaitzak ziren artikulua azkenik hartzen zutenak, gaur egun ere, artikulua hartzeari dagokionez, bariazioan direnak halako izen sintagmak izateraino.\nDiakroniaz ari ez diren lanetan ere maiz aztertzen dira izen zenbakaitzak eta zenbakarri pluralak batera. Suomiera da ikuspuntu horretatik aztertu izan den hizkuntzetako bat; bereziki interesgarri suertatzen da, gainera, artikulurik ez duen hizkuntza batean definitutasunaz mintzatzean bertako ikertzaileek nolako jarrera hartzen duten; izan ere, Milsarkek adierazten duen bezala (1977: 5), definitutasunaren kontzeptuaren erabilera hizkuntza indo-europar ezagunenen araberakoa izan da, hizkuntza horiek agertzen duten morfologia jakinari oso lotuta:\nThe term has been used for generations in the pedagogy and scholarly description of the Indo-European languages, but within that tradition it is usually used only in discussing the overt formal contrast between “definite” and “indefinite” determiners such as English the and a/an.\nVälimaa-Blumek (2000/2001) suomiera aztertzen du, hizkuntza fino-ugrioa, ez indo-europarra beraz. Hizkuntza horretan ez da historikoki artikulu definitu dei daitekeen D-elementurik, nahiz eta azken urteotan badirudien erakusle zenbaitek gramatikalizazio bide hori hartu duela (eztabaida sakonerako, ikus Laury (1993, 1997) eta Juvonen (2000)). Interesgarria da, nioen bezala, horrelakoa den hizkuntza aztertzen duten espezialistek definitutasunaz duten ikuspegian aldeak bai baitira, ez da-eta artikulua duten hizkuntzen azterketatik eratorri izan denaren parekoa; haien lanetan maiz agertzen da guk definitutasunaz ulertzen dugun hori beste zenbait kontzeptutan deskonposatua, Chestermanen (1991) lanean, esate baterako. Välimaa-Blumek ere antzeko zerbait egiten du, eta haren bidea segituko dugu neurri batean hemen; autore honek bereizten duen “definitutasun” motatako bat berak Quantification-definiteness deitzen duena da, eta honi begiratuko diogu hurrengo paragrafoetan, (25, 26, 27) adibideentzako argigarri izan daitekeelakoan.\nSuomieraren partitiboaren semantika kuantifikazio forma bat da, eta haren oinarrizko funtzioa zehaztu gabeko kopuruak (unspecified quantities) denotatzea da (Välimaa-Blum 2000/2001: 186). Horren adibide dira honakoak, VälimaaBlumen lanean (3a) eta (5a) direnak:\na. Pihalla juoksi poikia. Adesibo singagma-Aditza-Subjektua\nyard -ADE ran boys-PAR\n“There were boys running in the yard.”\nb. Lattialla on vettä. Adesibo singagma-Aditza-Subjektua\nfloor-ADE is water-PAR\n“There is water on the floor.”\n(28) ikusten dugun bezala, esaldi mota berean, ingelesez existentzialarekin itzultzen dena, subjektuan izen plurala dugu (28a)n eta izen zenbakaitza (28b)n. Agerian da, beraz, izen zenbakaitzek eta plural biluziek morfologia bera hartzen dutela, partitiboarena (PAR); honek, goraxeago esan bezala, kuantifikazio mota bat ezartzen dio izenari, edo kuantifikazio jakin batekin batera agertzen da. Q(uantification)-indefinite deitzen die Välimaa-Blumek (2000/2001: 184) sintagma hauei:\nWhen the subject is in the (bare) partitive, the referent has fuzzy boundaries, which are either unspecifiable or explicitly left unspecified in the universe of discourse, thus Q-indefinite.\nTerminologia hau gora-behera, niretzako interesgarria dena zera da, kasu honetan ere izen zenbakaitzak eta plural biluziak batera doazela hartzen duten morfologian. Ondoko aipuan ere ikusten dugun bezala, bi izen mota hauek modu beretsuan jokatzen dute hizkuntza ezberdinetan, artikuluaren erabileran efektu antzekoak erakutsiz:p252\n[…] the most obvious resemblance resides in the fact that mass nouns characteristically appear without articles, just as the bare plurals do” (Välimaa-Blum, 2000/2001: 193)\nHauxe da, azken aipu honetakoa, gure euskarazko adibideetan gertatzen dena: euskararen kasuan, plural biluzietako zein izen zenbakaitzetako morfologia eza berdina da; horiek dira azkenak, bilakabide diakronikoan, artikulua hartzen, eta ekialdeko euskarak egoera horretantxe dira.\nIzen zenbakaitzen eta zenbakarri pluralen biluztasun horren esanguraz ari da, halaber, Longobardi (1994) italierarentzako, Rodríguez (2003: 21) lanaren aipuari jarraiki, baina zalantzan jarriz halako izen sintagmak zinez argumentutzat hartu daitezkeen, ala adierazpen idiomatiko “soil” gisa hartu behar ote diren. Ez dut uste hona ekarri ditugun adibideak, suomierazkoak zein euskarazkoak, adierazpen idiomatikoak direnik, baina sinesten dut euskararen baitan bertan adierazpen idiomatiko gisa eihartutako kasu asko dugula, aurrerago ikusiko dugun bezala.\nBada, horiek oro, eta orain arte ez diogu arretarik ezarri, euskarak ingelesa edo suomieraren ondoan bereizgarri duen ezaugarria: euskarak ez du berezko plural markarik, eta orain arte suomiera eta ingelesarentzako bare plural edo plural biluzi terminoekin izendatu ditugunen partez ekialdeko euskaretan, eman ditugun adibideak lekuko, izen biluziak ditugu, bere horretan. Eztabaida piztu genezake, euskaraz, edo ekialdeko euskara horietan, bederen, izen guziak zenbakaitzak edo masazkoak ote diren, edo izendatzen dutenaren kontzeptu “hutsa” denotatzen duten; Chestermanek (1991) bere laneko sarreran badakar halako ideien gaineko gain-begirada bat, eta ez gara gu orain halako xehetasunetan barrena abiatuko. Ekar dezadan, horren partez, izenen biluztasunari dagokionez euskararen antzera jokatzen duten hizkuntzen aipu bat edo beste; Koreera eta Turkiera izango ditugu aipagai:\n[…] the form labelled singular in Korean grammars, which incidentally has zero expression, may be either specifically singular, or on occasion be used when more than one object is involved […]Thus it may be presumed that the Korean listener interprets the zero form usually or par excellence as singular but as plural where the situation demands it. (Greenberg 1966: 28).\nKoreeraz, beraz, dirudienaren arabera izen biluziak kontestuaren arabera interpreta daitezke singular ala plural. Turkierazko ondoko aipu eta adibidearekin hobeki ikusiko dugu hau (Lyons 1999: 96):\nIn general, bir [bir ‘bat’ zenbatzailea da turkieraz] is only used when the indefinite noun phrase refers to a particular entity, that is, when it is a specific indefinite (as in I’ve just bought a superb car). Where there is no specific referent (for example in I’m looking for a reliable car, where I do not have a particular car in mind), or where the identity of the thing referred to is of no importance for the discourse, Turkish has the option of using the bare noun, without determiner, and without number marking. The noun is therefore vague as to number in this “incorporation” construction. Consider (78), where the non-specific bare noun is a direct object:\n(78) Dun mektup yaz-di-m\nyesterday letter write-PAST-1SG\nYesterday I wrote a letter/letters\nBi gauza inportante azpimarratzen dira Lyons-en aipu luze honetan: batetik, gorago suomierarentzako ikusi dugun bezala, halako sintagmek duten erreferen - tzialitate statusa, ez-espezifikoa, zehaztugabea edo diskurtsoan garrantzi gutxikoa da. Bestetik, interesgarri suertatzen da Lyons-ek objektu horiek osatzen dituzten egituretan inkorporazioaren fenomenoa gogora ekartzea.\nNire ustez, koreeraren eta turkieraren funtzionamendu hau euskararen garai bateko funtzionamenduarekin bat egiten du, egun ere ekialdeko euskaretan aztarna eta ez hain aztarna gisa antzematen duguna; euskara arkaikoaren ezaugarri gisa ikusten dut, bestela esanda, objektu biluzi hauen erabilera.\nOrain artekoan absolutibozko –a artikuluarekin aritu gara. Baina artikuluaren ikuspegi zabalago batetik, erakusleetatik eratorritako morfema guziak artikulutzat har litezke. Ikuspegi honen oinarria Erdi Aroko zenbait adibidetan aurki dezakegu:\n(30) Beguheta, Sagasaheta, Erroheta, Azazaheta, Sansoheta\nHorietan, nire ustez, ez dago Schuchardtez (1923) geroztik aldarrikatu izan den latineko morfema kolektibo mailegaturik; izenari atxikitako erakusle bat ikustea zuzenagoa dela dirudi, esanez Erdi Aroko lekukotza zaharrenek hasperena gorde zutela. Horrelako ikuspegi baten alde egiten du Azkueren honako aipu honek (1928: 212):\nEl hecho de que no se usa el artículo plural en Toponimia, pues en su lugar ha quedado como sufijo el infijo declinativo eta (a fuerza de decir arizketara noa voy a los robles, arizketatik nator vengo de los robles, ha quedado arizketa significando robledal) este hecho pudo haberme… […].\nDeklinabidetik, beraz, izen berezietan geratu zen, eta deklinabidea bera erakusleen gainean osatu zela aldarrikatzen dugu guk lan honetan. Ondorengo azpiataletan beste zenbait deklinabideko pluraleko kasuri begiratuko diogu.\nGenitibo eta ergatibo pluralak\nGenitibo eta ergatibo pluralentzako normalean onartzen dena erabat formazio eranslea da, *gizon-ag-ek eta *gizon-ag-en bezalako. Normalean hauxe asumitzen da, zubererazko zein erronkarierazko gizonék eta gizonén azken silabako azentua azaltzeko; hizkera horietan azentua [-2] izan ohi denez, morfemen kontrakzio bat suposatzea zilegi izan liteke. Baina zubereraz bada beste zenbait salbuespen [-2] arau horri: mendiétako bezalakoetan azentua [-3] da, ez [-2] (Etxegorri eskuizkribua). Nola liteke hori? Nik uste, ergatiboan zein genitiboan\ngorde den azentua erakuslearena berarena dela, mendiétako leku kasuan bezala, eta, hortaz, erakuslearen azentua baizik ez dugu hor; ez da ez kontrakziorik, ez azentu mugitzerik.\nMendebaldeko genitibo pluralak\nBada mendebaldeko euskara zaharrean adibide bat arazoak eman izan dituena euskararen azterketaren historian zehar: ilaen arterean da adibidea (Castaños Garay, 1957). Nik ilaen horretan aen erakuslea ikusten dut, genitibo plural gisa ari dena. Horrek esan nahi du erakusleak, pluralekoak bederen, aski berandu hasi zirela izen sintagmari eransten, erakusleetan bariazio berantiarra izan litekeena deklinabidean ere antzeman baitaiteke. Honek bat egingo luke ekialdeko euskarentzako ere proposatu dugun erakusle jatorriarekin, hala nola Erdi Aroko forma hasperendunek ematen duten zantzuarekin ere\nLan honetan artikuluaren bi alderi begiratu diogu: nagusiki –a artikuluaren hedaduraz aritu gara, eta erakutsi garai bateko hizkera eta autoretan batasun handiagoa zegoela artikuluaren erabileran. Mendebaldean zein ekialdean antzekoagoa zen –a morfema horren erabilera egun baino; artikuluaren erabileraren hedatzea eta aldatzea munduko hizkuntzetan ikusten den gramatikalizazio bide berari jarraitu duela ikusi dugu, halaber, nahiz eta euskalkien arabera aldeak izan. Lanaren beste ataletako batean pluraleko deklinabideaz arduratu gara; horiek ere artikulutzat jo behar direla aldarrikatu dugu, erakusle jatorria duten neurrian. Modu horretan pluraleko deklinabideak, mendebaldekoak zein ekialdekoak, aurkezten dituen zenbait arazo hobeki azaltzen dela uste dugu.\nHechos relativos a à Manterola2009 — Búsqueda de páginas similares con +.Ver como RDF\nCreator Julen Manterola Agirre +\nEvent Euskal artikulua, -a, garai bateko erakusle zahar batetik letorke, *(h)a(r) gisa berreraiki izan dena +, Honen lekuko behinena egun ere mendebaldean erabiltzen den a erakusle urruna bera dugu, artikuluarekin erabateko kidetasuna duena +, Euskaraz mendebaldean ez beste aurkitzen dugun erakusle urruna, hura formakoa, berritasun gisa hartzen da normalean +, Euskarazko artikulua, inguruko hizkuntza erromantzeetakoen antzera, Erdi Aroan sortu zela dirudi +, Euskal geografian zenbat eta ekialderago jo, orduan eta artikulu gutxiago aurkituko dugu +, Euskal Herri osoan denboran atzera joz gero, ikusiko dugu mendebaldean zein ekialdean artikuluaren erabilera askoz ere murritzagoa zela +, Arabako herrien lekukotasunak: artikuluaren formarik arkaikoena +, Euskarazko erakusleen formarik zaharrenek hasieran hots bat dute, egun iparraldean hasperen gisa ahoskatzen dena +, Garai batean –a artikuluak ere hots hori izan zuela, gerora gramatikalizazio eta beraz higadura fonetikoaren bidez galdu zena +, (4) Hillarrazaha, Artazaha, Otazaha, Udalha (1025), Horriaha (1087), Elhorzaha (1129) +, (4)ko adibideei begiratzen badiegu, artikulutzat jotzen dudan morfema hasperenduna gehienetan –a bokalaz amaitzen diren hitzei gehitzen zaie +, Horixe izan zen arrazoia hasperena gorde zedin, bi bokal berdinen talka saihesteko +, Nafarroako XIII. mendeko antroponimoei begiratuko diegu, esan bezala; lehenik artikuludunak ditugu +, (5) izena + artikulua / izena + izena + artikulua / adjetiboa + izena + artikulua: Auria Goienessea, Semen de Larraça (cf. Larratzequo), Eneco Arçaia +, (6) adjetiboa + artikulua / izena + adjetiboa + artikulua: Sanso Ona, Garcea Domicuiz, Aceari Zuria de Guendulain +, Artikulugabeak ematen ditut +, (10) -ko: Sancho Dorreco, Lope Gorteco, Lope Araldeco, Orti Sanoiz Ostatuco +, Leku genitiboan nagusi dira artikulurik gabeko formak XIII. mendeko Nafarroan +, (7)ko adibideetan ikus dezakegun bezala, horietako zenbait artikulua hartzen hasiak ziren +, Egun, artikulurik gabeko genitibo lokatiboa Zuberoa inguruko hizkeretan baizik ez da entzuten ahal +, XIII. mendean eredu nagusia zena, egun ekialdeko euskaretan baizik ez dela gorde, beste euskalkien begietara arkaismo gisa edo +, Garai bateko hizkera eta autoretan batasun handiagoa zegoela artikuluaren erabileran +, Mendebaldean zein ekialdean antzekoagoa zen –a morfema horren erabilera egun baino +, Artikuluaren erabileraren hedatzea eta aldatzea munduko hizkuntzetan ikusten den gramatikalizazio bide berari jarraitu duela + y Pluraleko deklinabideaz arduratu gara; horiek ere artikulutzat jo behar direla aldarrikatu dugu +\nLanguage Sardiniera +\nMonastery San Millán de la Cogolla + y San Salvador de Leire +\nSuffix -koa +, -arra + y -rena +\nTime XI. mende + y XIII. mende +\nTopic Euskal artikulua +\nToponym Habaunçaha + y Habaunza +\nZ.title Pecheros de San Juan +\nZite Greenberg, 1978 +, Lapesa, 1961 +, Epstein, 1994 +, Azkue, 1923 +, Lafon, 1970 +, Schuchardt, 1923 +, Trask, 1997 +, Haspelmath, 1998 +, Frajzyngier (1996) +, Himmelmannek (2001: 832) +, Manterola (2006) +, Ciérvide +, Etxebarne, 2006 +, Irigoyen, 1957 + y Iglesias, 2000 +\nObtenido de "http://wiki.littera.deusto.es/es/index.php/Manterola2009"\nEsta página fue modificada por última vez el 15:45, 2 ago 2013.\nEsta página ha sido visitada 7.629 veces.


«Herria da pastorala zer den esatelo epailerik onena»\n1992ko urriaren 11\nPastoralak gora egin duela eta, ezagunak egin zaizkigu sujeta, errejenta, eta satanak hitzak. Baita pastoralgileak ere. Idazleetako bat Pier-Paul Berzaitz da. Baina orain hogei urte ere Hegoaldean izan zen Guk taldeko pianojole gisa. Donostian, urriaren 17an A. Oihenarten omenez Muskildi herriarekin izen bereko pastoralean oinarritutako ikuskizuna eskainiko dutela eta, berarekin solasaldi lasaia izateko parada aurkitu dugu.\nARGIA. Guk taldearekin hurbildu zinen euskal musikagintzara. Zein oroitzapen duzu garai hartaz?\nP.P. BERZAITZ. Orain hogei bat urte hasi nintzen, baile soinuarekin, baina urte betera euskal musikaren bideari ekin nion, Beñat Sarasolaren bidez. Garai hartan Iparraldean ibiltzen ziren euskal kantariak ez ziren asko: Mikel Laboa, Benito Lertxundi, Jose Angel Irigarai eta Beñat Sarasola, Etxamendi eta Larralde eta Ospital eta Karrere. Bide horretatik jo beharraz jabetu nintzen Beñatek emaniko kantaldi batean eta berarekin hasi nintzen. Garai hartan idatzi genuen "Euskalduna naiz eta...". 1.969tik 1971ra bitartean kantaldi ugari eman genuen Hegoaldean. Eta orduan konturatu nintzen zein urrun zeuden Iparraldea eta Hegoaldea elkarrengandik.\nA. Garai hartan euskal kantagintzak beste egoera bizi zuen.\nP.P.B. Orduan kantaldiak txarrak izaten ziren eta jende asko hurbiltzen zen. Orain, aldiz, kantaldiak ederrak dira eta jende gutti hurbiltzen da. Garai hartako kantuak oso sinpleak ziren, sinbolismo errazekoak, baina jende asko hunkitzen zuten; ez ziren kanta landuak baina bai sentimendu handikoak.\nA. Urte horiek igarota bakarrik hasi zinen kantari.\nP.P.B. Ikasketak zirela eta, Guk taldea utzi behar izan nuen eta kanpora hiru urtez ikastera joan. Handik itzulirik. ez nuen gogorik izan berriro taldearekin aritzeko baina beraiekn ez dut arazorik izan eta beti gorde ditut harremanak.\nA. Disko berriei bakarka ekin zenien.\nP.P.B. "Han eta hor" diskoa izan zen neure lehen lana eta kantaldiak ematen hasi nintzen.Era berean besteentzat idazten ere aritu nintzen, Guk-entzat, kantarientzat... baina ez nion inoiz utzi euskal kantagintzari.\nA. Nola hurbildu zinen pastoralaren mundura?\nP.P.B. Hainbat ikusiak nituen: "Etxahun Barkoxe", "Iparragirre" "Pette Basaburu"... 1985ean Muskildin –ene herrian– "Oihenart" pastorala antzezteko lanak hasi behar genituen. Nik, garai hartan, zuberotar orok bezala, maite nuen pastorala, baina ez zuen enetzat erakarpen handirik. Kantu berriak egitea nahiago nuen. Baina pastoralaren mundua barrutik ezaguturik, horrelako herri ttipi batek horrenbesteko lana eginik, artzainak eta laborariak aktore ikusirik, herri batean ematea indar handia zuela sentitu nuen. Hortik aurrera oso beste begiz ikusi nuen pastorala eta ideia egin nuen haien idazteko: hortik sortu zen «Harizpe» izango zena.\nA. Pastoralaren munduan sartzea erabaki zenuen, sorkuntzako sorkuntzako musikagintza utzirik?\nP.P.B. Pastoraletan ere kantu herrien sorkuntzan aritu naiz. Orain pastoralean musika gehiago erabiltzen da. Gaurko gustuetara egokitu behar da. Gainera, pastoralean hitzek eta doinuek batasun bat osatzen dute eta, beraz, Iruriko Etxahunen moduan, pastoralgileak batzuk eta besteak sortu beharko lituzke, ez hitzetara mugatu.\nA. Kontu jakina da pastoralgileen artean arazo ugari izan dela pastoralaren gaurkotzeaz. Zein da zure ikuspuntua?\nP.P.B. Herriak kantuak atsegin ditu. Beraz, egungo ikuskizun bezala, gure antzerkiak joera herrietara egokitu beharra dauka: kantu ugari tartekatu, laburragoa egin... baina sustraitik urrundu gabe eta kalitateari ertsirik.\nA. Baina "Harizpe" berrizaleegitzat joa izan da.\nP.P.B. Ene ustez bi bide daude eta biak errespetagarri: lehena, musika guttikoa eta molde zaharrari loturik. Jendeak hori ere nahi du. Baina neure bidea bestelakoa da: kalitateari behatuta, ikuskizun osatua antolatzea, hots, funtsa errespetatuta, forma–espresionea, doinua...– egilearen esku gelditzen da. Sintetizadorea sartzea ez da aldaketa handia. Lehen txirulaz bakarrik jotzen zen eta egun jende orok onartzen du orkestra txikia. Azken mendeko funtsezko aldaketak, benetako iraultza, Iruriko Etxahune-k ekarri zuen: Liburu Saindu edo Bibliako sainduak utzi eta euskal pertsonaiak sujeta izateko hartuta batetik eta emakumeak sar erazita bestetik.\nA. Ez ote dago mitologia gehiegi pastoralaren inguruan?\nP.P.B. Bai, eta alde batetik ona bada ere, bestetik txarra da oso. Lehen aipatu bi bideentzat lekurik dagoela uste dut. Eta kritika mingarri asko egin izan da pastorala bere horretan utzi behar dela eta ukiezina dela aldarrikatzen dutenen aldetik. Baina mendeetan asko aldatu izan da. Gainera? antzezpena burutuko duen herriak onartu egin behar duenez gero, bera da pastorala zer den esateko epailerik onena; muskildiarrek arima sakona errespetatu dute eta funtsa gorde. Baina forma... hori da artistaren libertatea, bere sentimendua ezartzea; bere izpirituaz zipriztindurik gelditzen da, ez errejentarenaz. Herriaren arima da inportanteena, herriak izpiritu hori ontzat ematea.\nA. Zein izan da, bada, gertatu den arazoa?\nP.P.B. Gure "Harizpe" ez dela pastorala entzun izan da Zuberoan. Zer da pastorala? Ene ustez, lan artistiko bat, ikuskizun normal bat besteak bezalakoa. Berezitasuna herri batek ematean datza. Nik onartzen dut "Harizpe" ez zait gustatu, ez dut malte, baina ezin onartuko dut "Harizpe" ez da pastorala. Lehen bezala egin behar dela esaten duenak besterik egiteko gai ez delako dio.\nA. Baina horren berri txikiak izanik, barregarria da horrelako borroka mendeak dituen ikuskirun bati buruz, legeak horren finkatuta dituenean.\nP.P.B. Ni ez naiz egile heretikoa. Zergatik egingo du apaiz batek nik baino hobeki, nik ere betidanik ezagutu baldin badut pastoral mundua? Kritika bortitzak, mingarriak izan dira. Nork du pastoralaren legea eskuetan? Azken finean, azken iritzia ikusleak emanen du. Bestalde, kritikak ez dira aurrez-aurre egiten eta egitekotan, jendea minberatzen da oso, eta bere aurka zaudela pentsatzen du.\nA. Zein begiz ikusten du jendeak pastorala?\nP.P.B. Hi jarrera dira nagusi. Batetik, ohiturari jarraiki egunaren pasatzera joaten dira zuberotar zahar anitz. Giroak du garrantzia; beraz, egun osoko jaia da: orain trago baten hartzera, orain lagunekin eleztatzera, buelta antzezpena ikustera... Jokalariak ere bere martxan ibiltzen ziren garai batean. Hutsak arazorik gabe onartzen ziren. Bestetik, pastorala ikuskizun moduan ulertzen duen ikuslegoa: kalitatea exigitzen du eta kritikoa da. Bi ikusmoldeek dute lekurik eta biak dira aberasgarri.\nA. Hala ere, pastoral mundua alde batera utzirik, herrien artean bada halako haserrerik.\nP.P.B. Bekaizkeria handia dago Zuberoan. Muskildi ttipia ez da inoiz nabarmendu, baina egun euskal kulturgune nagusia da. Zuberoan tradizio aldetik, oihartizun handiko herriak izan dira, eta gaizki eramaten dute euskal kulturaren aitzindari egun, Muskildi Urdiñarbe ardatza izatea Zuberoan. Baina egoera hau urte gutxiren bueltan alda daitekeenez, umildade apur bat ere behar dugu bertakoek. Zer dela eta kulturgune nagusi bihurtzea? Pastorala eta beste ikuskizunak antolatzeke kontzientzia, lana eta jendearen arteko anaitasun handia.\nA. Hegoaldeko euskaldunen partetik, ez ote da eman Iparraldearen eta batez ere Zuberoaren mitifikazioa?\nP.P.B. Agian esnobismo apur bat ere eman da, artzain eta laborari "ezjakitunen" mundu bukolikoa ezagutzera etortzean. Dirudienez, bestalde, herri bazter basa horietan antzematen dituzte askok beren erroak. Baina Iparralde eta Hegoaldearen arteko harremanak bizteko ona baldin bada, ni konforme nago. Orain hogei urte Hegoaldera kantari joatean mugaz bi aldeetako euskaldunak elkartzearen beharraz jabetu nintzen eta orain, bigarrenez joatean –oraingoan pastoralarekin– behar hori inoiz baino nabarmenago sentitu dut.\nA. Bestalde, jende asko hurbiltzen da, euskaraz mintzatzen ez delarik, Iparraldeko kultur berezitasunak ikustera. Ez al dago arriskurik pastorala eta maskarada ikuskizun turistiko edo folklorikoak bihurtzeko?\nP.P.B. Horrelakorik bada, baina pastorala llaburtu eta espektakulu baldintzetan jartzen badugu, bizirik jarraituko du, egungo gizartearen beharretara egokiturik, baina errito aldetik duena errespetatuz. Azken finean, urtero dago berritasunik egiten diren ikusgarrietan.\nA. Ez al da kontraesan nabaria Zuberoan, batez ere gazteen artean, euskarak beherantz egitea eta pastorala bezalako ikuskisun kulturalek gorantz egitea?\nP. P. B. Gaxteak ostatuan direlarik, erdaraz mintzatzen dira, baina pastoral garaian euskaraz. Pastoralak euskara aitzin erazten du, euskal giroa indartzen; beraz, herriaren euskal nortasuna sendotzeko inportantea da horrelako kultur saioak antolatzea. Gainera, herri batean bide artistikoak jendea elkartu egiten du eta arazoak ahaztu egiten dira.\nAita muskildar eta ama urdiñarbetarrekoa\nZazpi urte zituela elizako organoa ezkutuan jotzeagatik egurtzen zuen apaizak\nGeroztik urte mordoa eman du herriko organojole moduan\nArmadako korutik baztertua frantseseraz oso gaizki kantatzeagatik\n«Aita seme laborari»rekin 200 kantaldi eman zituen Iparraldean\nEkonomia ikasketak Parisen egin zituen\nPaben bizi da, eta astebururo Muskildira jaisten\nBanketxe bateko langileak trebatzen, irakasle ari da lanean


Begiraleendako hizkuntza prestakuntza saioa eskainiko dute abenduaren 28an eta 29an Donezteben - Erran.eus\nBegiraleendako hizkuntza prestakuntza saioa eskainiko dute abenduaren 28an eta 29an Donezteben\nTtipi-Ttapa 2017-12-01 14:22 Euskara Mendialdea\nBaztan, Malerreka eta Bortzirietako hezitzaile, begirale eta entrenatzaileei zuzendua, Dindaia Fundazioaren eskutik\nEuskarabidea-Euskararen Nafar Institutuak begiraleendako hizkuntza prestakuntza ikastaroak antolatu ditu. Horietako bat Donezteben izanen da, Baztan, Malerreka eta Bortzirietako hezitzaile, begirale eta entrenatzaileendako, abenduaren 28an eta 29an. Ikastaroa Dindaia Fundazioak emanen du ‘Begiraleak eragile: Euskarazko sozializazioa sustatzeko ikastaroa’. Baztango Udalaren, Malerrekako Mankomunitatearen eta Bortzirietako Euskara Mankomunitatearen laguntza izanen du 9 orduko ikastaroak.\nInteresa dutenek Baztan (948 580006/euskara@baztan.eus), Malerreka (948 451746/ euskarazerbitzua@malerreka.infolocal.org) edo Bortzirietako (948 634125/euskara@bortziriak.eus) euskara zerbitzuetan eman behar dute izena. Epea abenduaren 21ean bukatuko da eta plazak izena emateko hurrenkeran beteko dira. Guttienez 10-12 lagunek eman behar dute izena ikastaroa egin dadin eta gehienez 25 onartuko dira. Parte-hartzaileei Nafarroako Gobernuak argitaratu duen gida banatuko zaie eta ikastaroan parte hartzen duten guztiek agiria jasoko dute.\nAbenduaren 28an, ortzegunean, 11:00etatik 14:00etara eta abenduaren 29an, ortziralean, 11:00etatik 14:00etara eta 15:30etik 18:30era eskainiko dute Doneztebeko Herrigunean (Santa Luzia plaza).\nEdukiei dagokienez, Hezitzaileendako Nafarroako Gobernuak argitaratutako Gidaren aurkezpena eginen dute. Nafarroako euskararen egoera eta oinarri soziolinguistikoak ageri dira bertan. Aisialdiko jardueretan euskara sustatzeko estrategiak eta teknikak landuko dituzte eta euskara sustatzeko baliabideak eta ondorioak aztertuko dituzte.\nErrigora! Nafar hegoaldeko uzta euskarari puzka kanpaina azaroaren 14a bitartean zabalik.\nEuskaraz bizitzeko aukera andana\nIkasturte honetan ere martxan jarriko da Solaslaguna egitasmoa


Besta aitzineko asteburuan kirola protagonista Beran. Deia, Noticias de Bizkaia\nBesta aitzineko asteburuan kirola protagonista Beran\nHeldu den asteartean, IV. Gau Lasterketaren antolatu du Manttalek\nAitor Arotzena - Viernes, 28 de Julio de 2017 - Actualizado a las 10:20h\nGau Lasterketan parte hartzeko nahitaezkoa da kopeta-argia eramatea. (D.N.)\nBERA- Besten aitzineko asteburuan kirolak hartuko du protagonismoa aurten ere Beran. Izan ere, saskibaloia, plater triraketa, pilota, txirrindularitza eta herri kirolak izanen dira larunbat eta igandean;eta heldu den asteartean, berriz, abuztuaren 1ean, Berako Gau Krosaren laugarren edizioa.\nHasteko, larunbat eta igande arratsaldeko 4etan hasita, ADEMGI Gipuzkoako Esklerosi Anitzaren Elkartearen aldeko 3x3 saskibaloi txapelketa jokatuko dute kiroldegi aitzinean, Toki Ona Bortziriak saskibaloi taldeak antolatuta. Larunbatean kuadrillen arteko txapelketa izanen da eta igandeanelite mailakoa. Bietan, izen ematea 15:00etatik aitzinera egin daiteke. Euria eginen balu, kiroldegian jokatuko lirateke txapelketak. Taldeak, guttienez 16 urte dituzten 3-4 lagunez osatuak egon beharko dute.\nLarunbatean 16:30ean plater tiroa minifoso modalitatean antolatu du Berako Ehiza eta Arrantza Elkarteak.\nIgande goizeko 10etan herriko pilotarien arteko pilota partidak jokatuko dituzte Eztegara pilotalekuan, Gure Txokoa elkarteak antolatua.\n11:00etan Berako XIV. Saria txirrindularitza proba antolatu du Gure Txokoak. Kadete mailako txirrindulariek 44 kilometroko ibilbidea osatu beharko dute. Antolatzaileek gogorarazi dutenez, boluntarioak behar dituzte, bai bidegurutzetan, bai motoetan laguntzeko. Animatzen denak, idatz dezala email bat guretxokoaelkartea@ gmail.com helbidera edo idatzi mezu bat 626309438 zenbakira. Egunean bertan 10:15 aldera Iamotenean egon beharko dute boluntarioek.\nIgande arratsaldeko 7etan, herri kirol jaialdia izanen da kiroldegi aitzinean (euria eginen balu, Eztegara pilotalekuan). Nafarroako Herri Kirol Federazioak antolatutako Herriz Herri txapelketaren bigarren jardunaldia jokatuko dute Basaburua, Berriozar, Artzanegi eta Menditarrak taldeek.\nIV. Berako Gau Krosa Heldu den asteartean 22:15ean, Berako IV. Gau Krosa antolatu du Manttalek. 7,3 kilometro luze eta 300 metroko desnibel positiboa duen proba izanen da. Izen ematea Manttaleren webgunean egin daiteke. Federatuek 7 euro ordaindu beharko dute eta federatu gabekoek, 10 euro. Egunean bertan berriz, 13 euro. Parte hartzeko nahitaez kopeta-argia eraman behar da. Bi kategoria egonen dira (gizonezkoena eta emakumezkoena) eta, gainera, koadrilekako sailkapenean sari ezberdinak emango dire. Hala nola, Berako bi lehenengo koadrilei saria emango zaie eta parte hartzaile gehien biltzen dituen koadrilari ere saria emanen zaio.\nBazkarirako txartelak Berako bestetako igandean 14:00etan Herriko Etxeko plazan (euria eginez gero Altzateko pilotalekuan) eginen den herri-bazkarirako txartelak salgai daude Errekalde eta Xuga ostatuetan, 16 euroren truke. Abuztuaren 1era arte egonen dira salgai eta ohartarazi dutenez, ez da azken momentura arte utzi behar, epez kanpo ez baita sarrerarik salduko.\nBazkarian honako menu hau izanen dute: paella, ajoarrieroa, izozkia, kafea, edaria eta kopa. Platera, edalontzia eta mahai tresneria berabilgarriak izanen dira, Hondakin onena, sortzen ez denakanpainarekin bat eginez.


Saint-Avit (Landak) - Wikipedia, entziklopedia askea.\nSaint-Avit (frantsesez eta ofizialki: Saint-Avit) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Landak departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an 601 biztanle zituen.\nKantonamendu canton of Mont-de-Marsan-Nord\n43° 56′ 28″ N, 0° 26′ 43″ W / 43.9411°N,0.4453°W / 43.9411; -0.4453Koordenatuak: 43° 56′ 28″ N, 0° 26′ 43″ W / 43.9411°N,0.4453°W / 43.9411; -0.4453\nBougue, Canenx-et-Réaut, Gaillères, Lucbardez-et-Bargues, Mazerolles, Mont-de-Marsan eta Uchacq-et-Parentis\n683 (2018ko urtarrilaren 1a)\n336 (%49.2) 336 (%49.2)\n2007an Saint-Avit udalerrian erroldatutako biztanleak 618 ziren. Familiak 240 ziren, horien artean 44 pertsona bakarrekoak ziren (12 bakarrik bizi ziren gizonak eta 32 bakarrik bizi ziren emakumeak), 76 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 96 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 24 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.\n2007an 259 etxebizitza zeuden, 239 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 239 etxeak ziren eta 16 apartamentuak ziren. 239 etxebizitza nagusietatik 169 bere jabearen bizilekua ziren, 61 alokairuan okupaturik zeuden eta 9 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 4 etxek bi zituzten, 14 etxek hiru zituzten, 65 etxek lau zituzten eta 154 etxek bost zituzten. 177 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 79 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 146 etxetan bat baino gehiago zituzten.\n2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 430 ziren, horien artean 311 aktiboak ziren eta 119 inaktiboak ziren. 311 pertsona aktiboetatik 288 lanean zeuden (152 gizon eta 136 emakume) eta 23 langabezian zeuden (8 gizon eta 15 emakume). 119 pertsona inaktiboetatik 59 erretiraturik zeuden, 32 ikasten zeuden eta 28 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.\n2009an Saint-Avit udalerrian 240 unitate fiskal zeuden, 644 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 18.858 euro zen.\n2007an zeuden 53 komertzioetatik, 4 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 2 material elektrikoaren fabrikazioko enpresak ziren, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 7 eraikuntza enpresak ziren, 17 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 3 garraio enpresak ziren, 7 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 1 higiezinen enpresa zen, 3 zerbitzu enpresak ziren eta 3 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.\n2009an zeuden norbanakoentzako 10 zerbitzu publikoetatik, 4 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 2 margolariak, 1 albaitaria eta 3 jatetxeak.\n2009an zeuden 4 establezimendu komertzialetatik, 2 brikolaje denda handika, 1 etxerako tresna denda zen eta 1 drogeria zen.\n2000. urtean Saint-Avit udalerrian 5 nekazaritza-ustiategi zeuden.\nGaillères (6,0 km)\nMont-de-Marsan (6,9 km)\nBougue (7,2 km)\nCanenx-et-Réaut (7,3 km)\nMazerolles (7,4 km)\nBostens (7,7 km)\nMultimedia: Saint-Avit (Landes)\nAzken aldaketa 16 martxoa 2021(e)an, 04:11(e)tan\nOrriaren azken aldaketa: 16 martxoa 2021, 04:11.


Velozet - “Deabru berri baten jaiotza” diskoaren kritika\nGénero: Rock Edita: Psilocybina Records\nPor Xabier Doncel | 18 octubre, 2017\nHainbat urtez itzalpean egon ostean, indarrez atera dira kobazulotik. Lehen lan luzeak bederatzi danbateko eskaintzen dizkigu, zein baino zein indartsuago. “Deabru berri baten jaiotza” diskoari izerdia dario: zer pentsatuko dugu ba zuzenekoaz? Horretan ere hasi dira, noski, eta heldu zaigunez, bikain.\nEsan al dugu Eskandinabiako rocketik edaten dutela? Beno, egia esan, hori baino askoz gehiago da: hortik hartzen dituzte gitarra zorrotzak, erritmo biziak eta, batez ere, jarrera. Esan al dugu “kultuzko zinema, B seriea eta rockanrolla” dela boskotearen ereserkia? Hitz potoloak dira horiek, baina hitzez-hitz betetzen dute. “Berpiztua”, “Hilerri ondoan” edo “Burmuinak lehertzeko ahalmena” kantuak dira horren adierazgarri.\nEsperientzia handiko musikariak dira (Blood Seekers, Inadaptats edota Luz de Putas bandetan aritutakoak) eta argi dute nora jo nahi duten. Beraien zain egongo gara, garagardoa eskuan eta ukabila airean.\nMÁS SOBRE VELOZET\nDiscos 18 octubre, 2017 VELOZET


Zumaiako Euskara Zerbitzua Sustatu.eus - Teknologia albisteak\n2020-08-30 : 12:58\n2020-02-17 : 13:14\n2018-07-19 : 16:10\n2018-04-06 : 08:48\nBekaren helburua da Zumaiako euskararen historia sozialari lotutako informazioa bildu, ordenatu eta dibulgaziorako prestatzea. Beka norbanakoek nahiz horretarako osatutako lantaldeek jaso ahal izango dute eta interesdunek apirilaren 28ra arteko epea izango dute eskabideak aurkezteko. Oinarriak eta gainerako agiriak hemen daude eskura.\n"Euskara, bestela ez gara" 2017ko hitzaldi zikloa Zumaian\n2017-02-03 : 16:22\nUrtero bezala, hitzaldi zikloa antolatu du Zumaiako Udaleko Euskara Zerbitzuak ('EUSKARA, BESTELA EZ GARA' izenarekin egin ohi dira). Hitzaldi guztiak 18:30ean hasiko dira Alondegiko Oxford aretoan.\n2016-07-16 : 08:45\nLiteratur sorkuntza bultzatzeko asmoz, “Julene Azpeitia 29. ipuin lehiaketa” antolatu du Zumaiako Udalak. Irailaren 30a izango da lanak aurkezteko azken eguna. Lanak euskaraz idatzitakoa, originala eta argitaragabea izan behar du.\n"Euskara, bestela ez gara" V. zikloa Zumaian\n2016-02-09 : 11:24\nUrtero bezala, ziklo berezia antolatu du Zumaiako Udaleko Euskara Zerbitzuak otsailean eta martxoan. Hala ere, aurtengoak badu berezitasun bat: hitzaldien ordez euskarari buruzko ikus-entzunezkoak emango dituzte, eta bakoitzaren ondoren solasalditxo bana izango da gonbidatu batzuekin, Aurtengo helburua da saioetan parte-hartzea bultzatzea, eta bertaratzen diren guztiek iritziak trukatzeko aukera izatea. Denak 18:30ean izango dira, Zumaiako Alondegia kultur etxeko Oxford aretoan.\n2015-08-11 : 14:06\nLiteratur sorkuntza bultzatzeko asmoz, “Julene Azpeitia 28. ipuin lehiaketa” antolatu du Zumaiako Udalak. Irailaren 30a izango da lanak aurkezteko azken eguna. Lanak euskaraz idatzitakoa, originala eta argitaragabea izan behar du.\nIñaki Iurrebasoren hitzaldia MARTXOAREN 17an izango da.\n2015-02-18 : 14:35\nIñaki Iurrebasok otsailaren 18an Zumaian eman behar zuen HITZALDIA ATZERATU EGIN DUGU, hizlaria gaix\n2015-02-17 : 11:38\n2015-02-11 : 10:37\nAurten, laugarren urtez, “Euskara, bestela ez gara” hitzaldi zikloa antolatu dugu Zumaiako Euskara Zerbitzuan. Aurreko urteetan bezala, helburua da euskararen egoeraren inguruan hausnartzea hainbat ikuspegitatik. Hitzaldi guztiak Zumaiako Alondegia kultur etxean izango dira, 18:30ean hasita.\n2014-09-24 : 18:24\nUztailaren bukaeratik irekita da Julene Azpeitia literatur lehiaketara lanak aurkezteko epea. Irailaren 30ean bukatuko da epe hori, eta beraz, ipuinak aurkeztu nahi dituztenek azken egunak dituzte. Oraindik garaiz zaude buruan darabilzun ideia hori paperean idatzi eta lehiaketan parte hartzeko!\n2014-07-14 : 09:14\nZumaiako Euskara Zerbitzuak aurten ere antolatu du Julene Azpeitia ipuin lehiaketa. Oinarriak argitaratu dira, eta lanak irailaren 30era arte aurkeztu ahal izango dira, udaletxean bertan. Lehen saria 3.000 €-koa da.\nIñaki Martinez de Luna: "Euskararen inguruko diskurtso berria landu behar da"\n2014-03-20 : 09:43\nIñaki Martinez de Luna soziologoak eta Belen Uranga Soziolinguistika klusterreko teknikariak eskainitako azken saioarekin amaitu da Zumaian aurtengo "Euskara, bestela ez gara" hitzaldi zikloa. Hitzaldiaren haria Iñakik eraman du Belenek egindako elkarrizketa baliatuz; tarteka, halere, puntuak eta kontrapuntuak jarri dizkiote elkarri biek ala biek. Hitzaldia bideoan ikusteko klikatu hemen (irudiak Zumaiako Euskara Zerbitzuarenak, bideogilea Baleike).\n2014-03-13 : 09:22\nEuskara teknikaria da Xabier Azkue, eta kultura arloan ere aritua da azken urteotan Zumaian. Iaz Euskal Kulturgintzaren Transmisioko ikastaroa egin zuen, eta haren amaierako lanean Zumaiako euskal kultura aztertu du. Lan hori 50 bat lagunen aurrean aurkeztu zuen hilaren 5ean Alondegian eskainitako hitzaldian, 'Euskara bestela ez gara' zikloaren barruan. Hitzaldiaren bideoa osorik (irudiak Zumaiako Euskara Zerbitzuarenak, bideogilea Baleike).\n2014-03-04 : 11:31\nHemen duzue aste honetan Paula Kasaresek Zumaiako 'Euskara bestela ez gara' hitzaldi zikloan emandako hitzaldiaren kronika. Hitzaldiaren bideoa osorik hemen (Irudiak Zumaiako Euskara Zerbitzuarenak, egilea Baleike). Martxoaren 5ean, 18:30etatik aurrera Xabier Azkue izango da hizlari, Alondegian.\n2014-02-27 : 16:16\nJoan den astean Amets Arzallus eta Joanito Dorronsoro puntuka aritu ziren, Euskara bestela ez gara zikloaren barruko lehen solasaldian. Joanito aritu zen puntuak jartzen, bertsotan bezala, eta batzuetan Ametsen erantzunak osatzen ere bai. Puntu horietako batzuk ekarri ditugu hona, eta hemen duzue bideoa osorik.\n"Euskara, bestela ez gara" III. hitzaldi zikloa Zumaian\n2014-02-10 : 12:41\nAurten, hirugarren urtez, “Euskara, bestela ez gara” hitzaldi zikloa antolatu dugu Zumaiako Euskara Zerbitzutik. Aurreko urteetako arrakastak animatuta, bide beretik jarraitzea pentsatu dugu, denok ere euskararen egoeraren inguruan hausnartzen jarrai dezagun: esparru batean eta bestean, herri mailan eta hiztun komunitatean... Hitzaldi guztiak Zumaiako Alondegia kultur etxean izango dira, 18:30ean hasita.


Nafarroako Arartekoak zenbait aldaketa proposatu ditu Tasa Judizialen gaineko legean.\t/ 2012\t/ 2007-2011\t/ Albisteak\t/ Defensor del Pueblo | Ararteko - Navarra Nafarroa\nNafarroako Arartekoak zenbait aldaketa proposat...\nNafarroako Arartekoak zenbait aldaketa proposatu ditu Tasa Judizialen gaineko legean.\n26 Azaroa 2012 DPN\nNafarroako Arartekoak, Francisco Javier Enériz Olaecheak, Espainiako Herriaren Defendatzaileari, Soledad Becerril Bustamanteri zuzendu zaio orain dela gutxi onetsi den tasa judizialei buruzko azaroaren 20ko 10/2012 Legearen edukiak azter ditzala eskatzeko. Halaber, iradoki dio gobernuari zein Gorte Nagusiei eska diezaien lege hori aldatu dezaten, legearen aurrean tratu berdina jasotzeko eskubidea bermatze aldera, baita epaileen eta auzitegien babes eragingarria jasotzeko eskubidea ere.\nNafarroako Arartekoaren ustez, kasu batzuetan, legeak ezarri dituen tasa judizial berriak aplikatuz gero, garestiegi suertatu daiteke horiek ordaindu behar dituzten pertsona fisikoentzat eta babes judizial eraginkorra jasotzeko eta tratu berdintasunerako oinarrizko eskubideetan eragin negatiboa eduki dezakete.\nArartekoak azaldutakoaren arabera, erreformaren gakoa hauxe da: pertsona fisikoak tasa judizialak ordaindu behar dituzten pertsonen zerrendaren barruan sartu dituzte, orain arte salbuetsirik zeuden arren. Lege hori indarrean jarri arte, urtean zortzi milioi euro baino gehiago fakturatzen zituzten enpresek besterik ez zituzten tasa horiek ordaintzen. Indarrean jarri eta gero, aldiz, salaketa zibil, administrazioarekiko auzi salaketa edo gizarte salaketa bat aurkezten duen pertsona fisiko orok ordaindu beharko ditu, betiere, legeak ezarri dituen salbuespenekin.\nHala, pertsona fisikoek gizarte jurisdikzioan izan ezik tasak ordaindu beharko dituzte lehenengo auzialdian, bai eta bigarren auzialdian ere, hiru jurisdikzioetan: zibila, soziala eta administrazioarekiko auziena.\nEnérizek uste du oro har pertsona fisikoak tasa judizialen subjektu pasibo bihurtzea ez datorrela bat babes judizial eraginkorra jasotzeko oinarrizko eskubidearen eraginkortasunarekin (konstituzioaren 24.1. artikuluak horixe zigortzen du) eta, kasu batzuetan, inguruabar zehatzak aintzat hartuta, oinarrizko eskubide hori urratu ere egin daitekeela azaldu du.\nBere irizpideari jarraiki, legean tratu berdintasunerako oinarrizko eskubidea ez da guztiz errespetatu (konstituzioaren 14. artikulua); izan ere, pertsona fisikoen inguruan ezarritako salbuespenak bermatzen du baliabide ekonomiko eskasak dituzten pertsona fisikoek justizia jaso ahalko dutela baina, horrek esan nahi du, nolabaiteko ahalmen ekonomikoa duten herritarrek ordaindu beharko dituztela. Gainera, salbuespen horiek herri-administrazioak, Gorte Nagusiak, erkidegoetako legebiltzarrak edo Zerga Ministerioa barne hartzen ditu, erakunde horiek guztiek abian jartzen dituzten ekintza judizialen ondoriozko tasei aurre egiteko ahalmen ekonomiko nahikoa duten arren.\nHona hemen bere ustez aldatu beharreko beste alderdi bat: ez da tasarik ordainduko salaketa jartzerakoan, ezta geroago errekurtsoak aurkezterakoan ere, oinarrizko eskubideak eta askatasun publikoak babesteko bereziki ezarritako prozeduren kasuan. Nafarroako Arartekoak erregulazio hori kritikatu du honako arrazoia dela bide pertsona fisiko batek konstituzioan ezarritako oinarrizko eskubide baten urraketaren ondorioz sustatzen duen ekintza judizial oro doakoa izan beharko litzateke, eskubide horien garrantzia eta horien eraginkortasunaren alde egin dezaten konstituzioak botere publikoei ezarri dien agindua aintzat hartuta, beraz, ez litzateke inolako tasarik aplikatu behar, ekintza prozedura berezi baten bidez edota ohiko prozedura baten bidez gauzatzen bada ere . Enérizentzat, tasak ordaintzeari dagokionez, ez dago justifikazio nahikorik ohiko prozesu baten eta prozesu berezi baten arteko bereizketa egiteko. Kasu horietan garrantzitsua den gauza bakarra ez da prozedura bere horretan, baizik eta helburua; hau da, herritarrak berrezarri nahi duen oinarrizko eskubidearen babesa. Hortaz, hori burutzeko aukeratutako prozedura bigarren mailako kontua da. Azken finean, prozedura aukeratzea herritarrari dagokio eta bi prozedura moten arteko hautua egin dezake (berezia edo ohikoa) inguruabar eta asmoen arabera. Dena den, babestu nahi dena beti da gauza bera: urratutzat jotzen den konstituzioan ezarritako oinarrizko eskubidea, babestu eta, hala badagokio, berrezarri nahi dena. Zentzu horretan, Nafarroako Arartekoaren iritziz, zentzuzkoena litzateke salbuespen objektiboak honako hau barne hartuko balu salaketa jartzea eta geroagoko errekurtsoak aurkeztea helburua konstituzioan ezarritako eskubideak (ez bakarrik oinarrizkoak) babestea denean, bai eta hauteskunde administrazioaren jardunaren aurka denean ere .\nKritikatu duen hirugarren puntua hauxe da: dirudienez, kasu askotan, tasa judizial berrien ezarpena ez da bakarrik emandako zerbitzu judizialaren kostu ekonomikoaren ondoriozkoa. Zerbitzuaren kostu ekonomiko erreala ez da inoiz gainditu behar, legearen hitzaurrean azaldu den moduan eta tasaren legezko kontzeptuaren eta kontzeptu doktrinalaren zein baliokidetasun printzipioaren ildo berean ( tasek zergapeko egitatea osatzen duen zerbitzuaren edo jardueraren kostuari aurre egingo diote , 1989ko tasen eta prezio publikoen legeak ezarri duen moduan). Beraz, ezarri diren tasen arteko desberdintasun nabarmena azaltzeko argudioak topatzea ez da erraza.\nAdibidez, administrazioarekiko auzien alorrean, ohiko prozesuari 350 euroko tasa dagokio, gora-jotzeari 800 eurokoa eta ezeztatzeari 1.200 eurokoa. Gora-jotzeko eta ezeztatzeko ezarritako zenbatekoek, ohiko prozeduraren zenbatekoekin eta beste bi zerbitzuen kostu igargarri errealekin alderatuz, neurriz kanpokoak dirudite, beraz, ondorioztatu daiteke zenbateko horien ezarpenak helburu eragozlea eduki duela eta xedea ez dela emandako zerbitzuaren kostu errealari aurre egitea izan, derrigorrezkoa den moduan. Hala izanez gero (eta legegileak ezarri dituen zenbatekoen eskala ikusita, ematen du argi dagoela zentzu horretan jardun dela), baieztatu daiteke helburu eragozle hori ez datorrela bat babes judizial eraginkorra jasotzeko oinarrizko eskubidearekin.\nKasu askotan gerta daiteke, auzilariak salatutakoa kontuan hartuta, tasaren aplikazioa guztiz neurriz kanpokoa eta eragozlea izatea. Hala nola, 100 euroko trafikoko isun baten aurka prozedura laburtuaren bitartez aurkeztutako administrazioarekiko auzi salaketaren kasuan, herritarrak bikoitza ordaindu beharko du tasen ondorioz, hau da, 200 euro eta organo judizialak arrazoia ematen badio eta isuna bertan behera uzten badu, gehienez ere isunari dagozkion 100 euroak eta legezko interesak jasoko ditu. Gainera, epaia ezezkoa bada eta auzitegi nagusira jotzeko errekurtsoa aurkeztu nahi izanez gero, tasak 800 eurokoak izango dira.\nErrealitate horren aurrean, azaldutakoa bezalako kasu askotan, herritarrei ez zaie komeni administrazioarekiko auzi prozesu bat abian jartzea, arrazoia dutela uste badute ere, beraz, argi dago arauak helburu eragozlea duela eta xedea ez dela soilik dirua biltzea.\nNafarroako Arartekoak beste adibide batzuk aurkitu ditu eta horietan ere ezarritako tasak argi eta garbi neurriz kanpokoak dira. Hori gertatzen da zenbateko zehaztugabea duten prozeduretan edo zehaztea ezinezkoa den kasuetan. Horietan, legeak 18.000 euroko balioa finkatu du tasaren zerga-oinarria ezartze aldera. Arartekoak zera galdetzen dio bere buruari: Zergatik 18.000 euro eta ez 10.000 edo 5.000? Nondik atera da horren zenbateko altua? Zenbateko hori ez dago oso justifikatua eta, beraz, epaileen eta auzitegien babesa jasotzeko eskubidearen gauzatzeari dagokionez, tasen helburu eragozlea erakusten du berriro ere.\nKritikagarria den beste alderdi bat da zenbatekoak aldatu daitezkeela prozesu judizialaren zenbatekoaren arabera. Prozesu motaren arabera dagozkion zenbatekoez gain, horiek ere ordaindu behar dira. Nafarroako Arartekoarentzat, zenbateko horien oinarria ez da zerbitzuaren kostu erreala eta tasen baliokidetasunaren printzipio orokorretik aldentzen dira. Hortaz, pentsa daiteke horien xedea dirua biltzea besterik ez dela. Dena den, hori ere epaileen eta auzitegien eskutik babes judizial eraginkorra jasotzeko oinarrizko eskubidearekin bateraezina da.\nHalaber, Enérizek nabarmendu du, doako laguntza juridikoaren eskubideari lotuta dagoen salbuespen subjektiboa alde batera utzita, legeak ezarri dituen tasen gainontzeko zenbatekoetan ez dela tasen oinarri den ahalmen ekonomikoaren printzipioa aplikatu. Printzipio horrekin bat eginez, tasak ezartzerakoan aintzat hartu behar da, zergaren ezaugarriek aukera ematen badute behintzat, ordaindu behar dituen pertsonaren ahalmen ekonomikoa. Arartekoak uste du, justiziaren arloan, epaileen eta auzitegien babesa eskuratzeko eskubidea gauzatzen duen herritarraren kasuan, ahalmen ekonomikoaren printzipioa guztiz aplikagarria dela eta tasa judizialen ezagugarriek diharduen pertsonaren ahalmen ekonomikoa kontuan hartuta zenbateko desberdinak ezartzeko aukera ematen dutela. Hala ere, subjektu aktiboen errenten araberako ahalmen ekonomikoaren printzipioaren aplikazio onargarria eta desiragarria gorabehera, tasa judizialei buruzko legean ez da printzipio hori barne hartu, doako laguntza juridikoa jasotzeko eskubide mugatutik harago. Hortaz, herritar gehienen kasuan, ez da euren ahalmen ekonomikoa kontuan hartuko justizia jasotzeari dagokionez.\nEra berean, Nafarroako Arartekoak antzeman du Espainiako ordenamendu juridikoak (konstituzioaren 1.1. artikulua) barne hartzen duen justiziaren printzipioa aldentzen ari dela, izan ere, euren lana eta lanpostua defendatze aldera epaiketa batera joan behar diren langileek ez dute tasarik ordaindu beharko ohiko prozesuan baina, gora-jotzeen bidez edo ezeztatzeen bidez lanpostu bera defenditzen jarraitzeko, 500 edo 750 euro (hurrenez hurren) ordaindu beharko dituzte. Bere ustez, lanerako eskubidea babesteko eskubidea (are gehiago une honetan, hainbat lanpostu desagerrarazten ari baitira) dohainik izan beharko litzateke, instantzia guztietan.\nArau bat modu hertsian betetzeak egoera bidegabeak edo administratuentzako egoera kaltegarriak eragin ahal dituenean, Herriaren Defendatzaileak Gorte Nagusiei edo gobernuari legean aldaketak egin ditzaten iradokitzeko duen eskumena oinarritzat hartuta, Nafarroako Arartekoak proposatu dizkion legearen aldaketak iker ditzan eskatu dio.\nHala, Enérizek zera proposatu du:\nIkuspuntu subjektibo batetik, pertsona fisikoak tasen ordainketatik salbuetsita egon daitezen, izan ere, konstituzioak aitortu eta babesten dituen oinarrizko eskubideen titularrak dira.\nAurreko iradokizuna ez bada egokitzat jotzen, tasen ordainketatik salbuetsita egon daitezen klase baxu eta ertaineko pertsona fisikoak. Modu horretan, muga jakin bat (30.000 edo 40.000 euro) gainditzen ez duten urteko diru-sarrera gordinak dituzten pertsona fisikoek ez dituzte tasak ordaindu beharko eta, horrela, tasen kontzeptuaren oinarri den ahalmen ekonomikoaren printzipioa errespetatuko litzateke.\nEdonola ere, diru-sarrerak alde batera utzita, tasa judizialen ordainketatik salbuetsita egon daitezen ondorengo prozesu judizialak: herritarrak urratuak izan diren eta konstituzioan ezarritako edo haren senideek dituzten eskubide bat edo batzuk defendatzeko asmoz abian jarritako prozesuak. Nafarroako Arartekoaren ustez, konstituzioak aitortu dituen eskubideei ez litzaizkieke tasarik aplikatu behar.\nHala eta guztiz ere, Enérizek uste du herri-administrazioek tasa judizialak ordaindu beharko lituzketela euren errekurtsoak edo herritarren eskubideak urratu dituzten ekintzak hizpide dituzten auzietan burututako ekintzak gaitzetsi egiten badituzte.\nAurreko iradokizunak ez badira egokitzat jotzen, Enérizek uste du, edonola ere, tasa judizialek zenbateko proportzionatuak izan behar dituztela hizpide, baliokidetasun printzipioa kontuan hartuta ( joera zerbitzuaren kostuari aurre egitea izan behar da ez halabeharrez ordaintzea), beraz, ezein kasutan ez dute babes judiziala jasotzeko aukera eragotzi edo horretarako asmoa kendu behar. Bermatu beharko litzateke tasa gisa ordaindu beharreko zenbatekoa ez dela inoiz prozesuak hizpide duen zenbatekoaren portzentaje murriztua baino handiagoa izango edo, zenbateko zehaztugabeen kasuan, tasa zenbateko txiki bat dela ziurtatu.\nAzkenik, bere iritziz, bigarren auzialdiko tasen zenbatekoak eta lehenengo auzialdiko tasak berdinak izan beharko lirateke edo, modu subsidiarioan haien arteko aldea oso txikia izan beharko litzateke eta kostuari lotutako arrazoien bidez justifikatua egon beharko litzateke.\nProposatutako aldaketa horiez gain, Nafarroako Arartekoari egokia iruditu zaio zera iradokitzea: defendatzaileak justizia administrazioarekin eta herritarren eskubide konstituzionalen bermearekin zerikusia duten beste alderdi batzuk aztertu ditzan.\nHala, gatazken aurrean epaiz kanpoko konponbideak sustatzeko proposamena egin du, arbitraje eta bitartekotzaren bidez (bereziki, administrazioaren arloan) eta konstituzioan ezarritako eskubideen bermatzaile diren eta Autonomia Estatutuetan aitortutako erakundeek, Herriaren Defendatzaileak bezala, epaiketetara joateko aukera eduki dezaten iradoki du, diru gutxien duten herritarrak ordezkatzeko eta babesteko. Horretarako, egokia den auzibide-legitimazio aktiboa esleitu behar diete. Nafarroako Arartekoaren iritziz, kontu horiek guztiak lege osagarri gisa proposatu daitezke, baita tasa judizialen gaineko legearen xedapen gehigarri gisa sartu ere, mahai gainean jarritako aldaketak gaineratzeko legea aldatzen baldin bada.


Not in my backyard (Nimby) • ZUZEU\nNot in my backyard (Nimby) –\nIngelesezko akronimo horretaz maiz akordatu naiz atzen egunotan. Sare sozialetan zein hedabideetan Eusko Jaurlaritza sustengatzen duten alderdik Legebiltzarrean bultzatzen ari diren figura juridiko baten karira sortu den hika-mika notizia izan da. Hain zuzen ere, Jaurlaritzak azpiegitura-mota batzuk interes orokorreko gisa izendatzeko gaitasuna izan nahi du. Horrelako figurak egokiera dema orain indarrean dagoen legeak zabortegien modukoak ezartzeko jartzen diren oztopoak gainditzeko. Indarrean dagoenaren arabera udalek badute horrelako proiektuei udalerrian kokatzeari ukoa emateko parada: plan orokorraren zein lurralde-antolaketarako zuzentarauen bidez. Hesi hori gainditzeko bidea egin nahi du Jaurlaritzak. Laster saltatu zaizkio oposizioko alderdiak zien gizarte zibileko eragile batzuk asmo horren kontra. Udalen autonomia urratzen duela, arrazoi nagusi gisa airatu da.\nOraindik orain pasatu da Bergarako udalaren ukoa, hasierako baiezko baten ondoren, papergintzaren hondakinak tratatzeko planta bati baimena ematea. Lurraldeko papergintza-enpresek beste aukera baten bila hasi behar eta kausitzea ez da erraza izango.\nNimby, not in my back yard, hots, nire etxeko jardinean ez! Jarrera hori nahikoa hedatua da gure mendebaldeko gizarte modernoetan. Guk ez ditugu etxetik gertu nahi zabortegiak edo ura arazteko plantak gure jardueraren, kontsumo-ohituren eta apeten ondorio zuzena badira ere. Ze uste duzue ba! Etxetik urrun hobe eta oso urruti bada, mundial! Zikinak etxean garbitzekoa omen dira esaeraren arabera, ez ordea klase horretakoak.\nGure gizartearen balioen erlatibotasunaren isla iruditzen zait hori. Uste dut gizarte eta indibiduo moduan nahikoa heldu beharko genukeela izan onartzeko gure existentziak berak ondorio desatseginak sortzen dituela eta gerok garela horren arduradun, ez hirugarren batzuk.\nJakina inork ez duela gustuko etxe ondoan zabortegi edo urak arazteko planta bat izatea. Itsusia da, zikina da, kiratsa dario. Atera ditugu jada herriguneetatik fabrikak eta lantegiak eta industria-poligonoetan ezarrarazi ditugu, herrigunetik at. Ongi dago. Irabazten irten gara. Txukun-txukun dugu herria.\nIruditzen zait azpiegitura horietako bat eraiki behar bada, ezin dela planteatu goitik behera datorren agindu baten modura. Metodologia okerra da, tentsioak eta gatazka aizatzen dituena; posizioak gotortzen dituena. Gizarte heldua omen gara; joka dezagun horrela. Gizarte elkarrizketa patxadatsuak behar du izan metodologia. Alegia, interesatuen, kaltetuen eta erakunde publikoen arteko dialogoa, guztien artean konponbiderik egokiena eta kalterik txikiena sortzen duena bilatzeko. Eta kaltea arintzeko neurriak ezarri. Ez dut egoki ikusten Jaurlaritza jorratzen ari den bidea. Kudeatzen azkarragoa eta samurragoa izan liteke akaso, baina ez doa arazoaren muinera, hots, erantzukizun soziala indartzera eta gizartea trinkotzera.\nBestalde, udalen autonomia balio handia da, nork berak zuzenean eragiten dizkioten auzietan deliberoak hartu ahal izatea altxor preziatua da. Alta bada, udal arduradunok aukera hori asmoz eta jakitez baliatu behar dugu. Gure udalak ez dira irla isolatuak ezerezaren itsasoan. Gure herritarren ongizatearekiko dauzkagun erantzukizunen parekoak ditugu besteekin ere. Entenditzen dut eta konparti dezaket kaltea edo molestia jasan behar duten herritarrek sutsu jokatzea eta haserretzea, baina klaru dut, halaber, udal arduradunok ezin dugula itsu-itsuan eta jendea ez haserretze arren, nimby egoeren segidismoa eginez gizarte osoarekiko ardurei muzin egin.\nOreka erdiestean ei dago giltzarria. Erdietsiko?\nGalde 35 negua/2022\n13 pentsamendu “Not in my backyard (Nimby)”-ri buruz\njosu naberan 2021-12-29 17:50\nNoy in my backyard\nHori NORMA (en-horma) bihurtu duk gure jendarteaN.\n“Hori haien BERAIEN arazoa dok”, nOT IN MY BACKYARD\nAntton Erkizia 2021-12-29 18:50\nEz zekiat, Josu, artikuluaren edukiak eta hire “ez-txertatu” eguneroko kanta horrek elkar ikustekorik baditeken, agian bai, (zuek ere: “beraien arazoa dok” esan ohi duzue sarritan, bai, egia, “hor konpon” eta horrelakoak, “not in my backyard”.\nBaina gauza bat, hi: ez-txertatzea erabaki duzuenok, errespetatzen zaituztet baina aspertuta “natxiok” hire biktimismoaz, Josu. Hain iraultzailea baldin bahaiz hire jarrera horretan, ausart (edo temati), jasan itzazkik ondorio batzuk ere, ez? hain iraultzaile sufritua bahaiz…\nZer nahi duk bada, hik hirean “gainerakoak hor konpon”eta gainerakoak hirekiko solidario?\njosu naberan 2021-12-29 22:15\ngabon Antton, ni ez dot kexatzen ene pathuaz, bortz axola pertsonalki auzoko tabernara ezin joatea, edo gainerako guztia. Artxanda zeukeat hurbil-hurbil, gure anoarekin joan ahal izateko.\nBaina hori ez dok auziaren muina.\nGauza dok, gure Elite Gorenak, Urkullu et konpainiaren kolaborazio itsu bezainbat baboarekin, bi edo hiru helburu dituela:\n1- Txertatu eta ez-txertatuen arteko barrikada eta hika-mika (“banan itzazu eta garaile izanen”)\n2- Eta batez ere, Covid-PASAPORTEAREN iñuzentekeria delakoaren bitartez, populazioaren erabateko KONTROL DIGITALA erdiestea. Hurbil zeukeagu eredua: TXINAKOA:\nHan jada, norbanako bakoitzak bere tiket pertsonala eta pertsonalizatua zeukak, non puntuak galtzen eta gehitzen zitek, zure jarreraren arabera (inposatutako DOGMAREKIKO portaeraren arabera)\nZer gehiago nahi duk, Antton?\nBerdin berdin eraginen dik nigan eta higan.\nEz zegok NIMBY esaterik.\njosu naberan 2021-12-30 08:48\nGehixeago ilustratu nahi badok, leitu ezak gaur, abenduak 30 honetan, GARAren NAIZen Nacho Cardenasen artikulu orwelianoa.\nAntton Erkizia 2021-12-30 12:53\nIrakurriko dut, Josu, irakurriko dut.\nEta Nacho Cardenas al da zure magister asesore berria? Ongi da. Baina ez al zen marketing gauzetan aditua? Ez al da ba gizon hori bera izan digitalizazioaren kinkilero? Zeretaz ohartu orain Nacho, txertoaren txipak dakarkigun kontrol izugarriaz? Salmenta globalaren aldeko gartsuok, poteatu ere GPSren laguntzaz poteatzen dugunok, lo egin berriz, IP IPurzuloan sartuta lo egiten dugunok, hogei tuit bidali ondoren eta eguneko argazki familiarrak goibelean “ongi gordeta”…a, hori bai: utikan, pasaportearen bidez kontrolatzen gaituzte Bill Gates eta madarikatu horiek..…\nZerbait ari, ez buru eta ez buztan…\njosu naberan 2021-12-30 13:07\nUste nian planetarioaren kontrola daramana Jeff Bezos eta bere Muntaia Digitala zela.\nJEFF BEZOS gansterra, munduko aberatsena, diotenez. Donal Trump baino mila bider ezezagunagoa izan arren, askoz arriskutuago dena.\nNacho Cárdenas hori ez diat ezagutzeko gustoa, baina Orwellen 1984 bai, eta egungo Plandemia Orwellianoa ere bai, hik baino gehiago, uste diat.\nBa ote! 2021-12-30 14:04\nJosu, Bill gates edo Jeff Bezos, zein da Malignoa? Ez zait argi geratzen.\nJainkoa bat eta hiru izan daiteke aldi berean, baina deabrua bakarra da, ezta?\njosu naberan 2021-12-30 18:42\nUI_UI_UI, Ba Ote\nBermiotarrek diotenez, ez dik funtzionatzen hik diñoan moduan.\nPRAKAGORRI NAGUSIA bat dok, egiTAN, baina Bermiotarrek, josteko-kutxatxo baten barruan, ERRESERBAKO PRAKAGORRIAK zeuzkatek hantxe sartuta, txiki-txikiak,\neta gauez handik ateratzen zizkiate edozein lan egin dezaten (gizakiek egunez amaitu barik utzitako lanak gehienbat).\nPrakagorritxo horiexek izango dituk agian mando nagusien mertzenarioak (gauez lan egiten duten hedabide SALDUENEK, etab.)\nMikel Haranburu 2021-12-30 18:58\nOrwellek eleberri bat idatzi zuen, ez besterik. Ongi da eleberriez ilustratzeaz, baina nobelak nobela dira…\nMikel Haranburu 2021-12-30 19:00\nTira, Orwellek beste gauza asko ere idatzi zuen, baina 1984 aipatuta…\njosu Naberan 2021-12-31 09:37\n“baina 1984 aipatuta… ” …Zer, Mikel?\nEGUNGOAZ EZ DUELA ZERIKUSIRIK AREAN ERE?\nHori atera behar diat, ezta… Buka ezak esaldia, hala nahi baduk\nMikel Haranburu 2021-12-31 09:45\nEz zaitez aztora! Bigarren iruzkina argigarria zen, ez besterik; 1984 nobela zen, asmatua, aurre ikuspena. Zer ikusirik badu bai, egungo gauza askorekin, baina horrek ez du baimentzen gaurko errealitateak orduko betaurrekoez interpretatzea. Bada gaur egun beste gauza asko 1948an ez zegoena.\nOrwellek beste liburu ospetsu bat idatzi zuen: Abereen etxaldea. Hori ere nobela, baina askori ez zaio gustatuko Orwellek asmaturiko hura orain aplikatzea…\njosu naberan 2021-12-31 18:14\nBa Begira… Orwellwn “1984” ez diat irakurri, baina Abereen Etxaldea BAI, eta asko gustatu ere..


Musikazuzenean agenda Pelax + Deimo Cracy + Liher\nPelax + Deimo Cracy + Liher\nLaudioko Txosnagunean musika egitarau propioa prestatu dute jai egunetarako. Abuztuaren 15ean hasiko dira jaiak 25 gauean amaitzeko. Gauero eskaintza ezberdinak izango dira. Giro lasaietatik hasita, zarata eta abiadura biziko erritmoetara. Abuztuaren 16 gauean Raitx bakarkaria ariko da Iluntze Musikatuen barnean arratseko 21.30etan. 23:30etan, berriz, Pelax, Deimo Cracy eta Liher (argazkian) ariko dira zuzenean..\nAbuztuak 15 Asteazkena\n21:30 Iluntze Musikatua: Reitx\n23:00 Pelax + Deimocracy + Liher\n22:00 Iluntze Musikatuak: Ilargiak\n23:30 La Furia + Anita Parker + Koban\n22:00 Iluntze Musikatuak: Mara (Igor Arzuaga)\n22:00 Iluntze Musikatuak: Ziztada & Rlantz\n23:00 Egurra ta Kitto + Skakeitan + Urrats\n21:30 Iluntze Musikatuak: Silvio eta Rodriguez\n23:30 Azalera + Cuchillo Manteca + Governors


Richard Stallmanek Bilboko software librea aldarrikatzen du eta diskoetxe handiak desager daitezen eskatzen du | Consumer\nRichard Stallmanek Bilboko software librea aldarrikatzen du eta diskoetxe handiak desager daitezen eskatzen du\n"Software pribatiboa edo erabiltzaileak lizentziapean eskuratutakoa ez-morala eta antisoziala da", dio Stallmanek.\nRichard Stallmanek, software librea deritzonaren aitak, Ciber@RT 2004 jaialdia ireki zuen atzo Bilboko Euskalduna Jauregian. Teknologia berrien hausnarketa eta azterketari buruzko atalaren inaugurazio-hitzaldia eman zuen Stallmanek.\nDoako ez den software librearen bultzatzaileak, zehaztu zuenez, “software pribatiboa edo erabiltzaileak lizentziapean eskuratutakoa ez-morala eta antisoziala da”. Software librearen eta pribatiboaren edo lizentziadunaren arteko aldea hau da: “programatutakoa gustuko ez baduzu, alda dezakezu. Askatasuna baduzu, kontrola duzu”, gehitu zuen.\nStallmanek azaldu zuenez, korporazio handiek merkaturatzen dituzten programen helburua da “erabiltzaile informatikoen komunitatea zatituta edukitzea —lortu dituzten programekin esperientziak trukatzea eragozten baitiete—, eta preso egotea, ezin baitute ezagutu eta aldatu”.\nBere GNU sistemaren aplikazioek, lizentziapeko softwareak ez bezala, lau askatasun-maila ematen dizkiote erabiltzaileari: programa bere nahierara erabil dezake murrizketarik gabe, bere kodea ikusi eta nahi izanez gero aldatu, horren kopiak egin eta banatu eta egiten diren funtzionaltasunean egiten diren hobekuntzak argitaratu, beste batzuk lortutako aurrerapenez balia daitezen.\nOn line musika\nStallmanek ez zuen aukera alferrik galdu industria diskografikoaren aurka egiteko eta musika-zigilu handiak desagertzeko eskatu zuen. “Enpresa horiek erabiltzaileen aurka borrokatzen dira tratu txarrak ematen dizkieten musikarien izenean”, esan zuen. “Diskoetxeek musika deskargatzean lotsa sentitzeko eskatzen digute, baina dendan disko bat erostean lotsa sentitzen dut musikariei laguntzen ez dielako”, gehitu zuen.\nEra berean, kritikatu zuen erabiltzaileei kobratu nahi izatea Internetetik liburuen, musikaren edo irudiaren kopia elektronikoak “jaisteagatik”, eta egileei zuzenean ordaintzearen alde agertu zen kopiak egiteagatik eta “pirata” terminoa enpresei aplikatzearen alde, “liburu elektroniko bat irakurtzen edo abesti bat deskargatzen duzun bakoitzean ordaindu dezatela nahi baitute”, eta ez sareko lanak hartzen dituztenei.


ARROTXAPEko HISTORIAren TXOKOA: Maite Gurrutxaga eta Dejabu papin laborategia: "Habiak"\nMaite Gurrutxaga eta Dejabu papin laborategia: "Habiak"\nGaur gomendatuko zaituztet irakurri dudan azken nobela grafikoa. Badakizue, nahi izanez gero, eskatu eta utziko dizuet, horretarako dugu Arrotxapeko Historia Txokoaren Herri Liburutegia. Ti-ta batean irakurtzen bada ere, aukera izango duzu denbora luzean marrazkiekin disfrutatzeko. Izugarri gustatu zait.\nAbiadura halndiko trena haren lurretatik pasatzen dela-eta baserria galdu duen Simon zaharraren eta, Balkanetako gerra atzean utzita, Euskal Herrira heldu den Selma erizain bosniarraren arteko harremana da liburuaren ardatza.\nzuhaitzaren adarrek sostengatzen duten zerua\nematen dut bizitza.\nTxori ixilak, txori anonimoak...\nGurrutxaga, Maite, Habiak.\nPublicado por Patxi Abasolo Lopez en 16:04\nEtiquetas: Euskaraz, Komikiak/Comics\nCharla de la APYMA Patxi Larrainzar: 5 de febrero ...\nZiztadak (52): Las cadenas de Barcina\nHilma af Klint, 1862-1944\nHomenaje a Luciano Sánchez, "Txano", en La Carboni...\nMaite Gurrutxaga eta Dejabu papin laborategia: "Ha...\nCarlos Ziaurritz, "Isiltasunaren erretratuak"\nDiario de ARROTXAPE[a]ko Egunkaria (49)\nHiroo Onoda (Japonia, 1922-2014), gerrarik gabeko ...\nZiztadak (51): Sobre aberraciones ajenas\nEZKABA aldizkaria, nº 211 zka., enero de 2014ko ur...\nPablo Milanés, "Pobre del cantor"