Munduan Barrena Bizikletaz: Trujillo (Peru). 2011ko urtarrila\nTrujillo (Peru). 2011ko urtarrila\nTrujillo-ko Txirrindularien Etxea\nCuzco - Trujillo: 2600 km., 50 egun. Nondik nora: Cuzco - Abancay - Andahuaylas - Ayacucho - Huancavelica (Abra Apacheta eta Abra Chontan barrena) - Huancayo - Tarma - La Merced - Villa Rica - Puerto Bermudez - Von Humboldt - Tingo Maria - Huànuco - La Uniòn - Antamina meategia - San Marcos (Chavin de Huantar) - San Luis - Chacas - Carhuaz - Caraz - Tanguche - Trujillo\nMiro por las calles esos\nnombrecitos raros, y los saboreo\n¿què culpas estarè pagando\npara caminar tanto y tanto?\nJakin nahi baduzu hor goian idatzi dudan izen-soka luze horren atzean zer dagoen -geografikoki zer dagoen- mendiak imajinatu behar dituzu lehendabizi, mendiak eta maldak, altuera eta forma ugarikoak, alde guztietatik; saia zaitez haien arteko tolesdura, zoko eta sakonuneak irudikatzen ere: ibarrak, sakanak, haizpitarteak, errekak eta ibaiak, belardiak, zuhaiztiak (eukaliptoenak askotan)... Kolorea jarri nahi badiozu orografia malkartsu horri erabili batez ere berdearen tonu diferenteak eta baita, tarteka, marroiarenak ere. Zerurako, berriz, grisei eta kolore ilunei eman lehentasuna, urdina guztiz baztertu gabe. Irudia osatze aldera jarri dezagun orain bertan gizakiak egindakoa: etxetxoak non-nahi hasteko, gehien-gehienak pezozkoak eta txikiak; herritxoak eta hiriak ere han-hemenka, zapalak, alturako eraikuntzarik ia gabe, trinkoak; aldapan gora eta behera etengabe egiten duten bide luze politak (asfaltogabeak eta estu samarrak sarri), soroak eta lur-sail landuak (patata, garia, artoa, garagarra, babak...), harrobiak eta meategiak... Gizon-emakumeak datoz hurrena. Nekazariak dira asko eta asko, maiz aitzurra eta goldea edukiko dituzte ondoan -aldi bakanetan traktorra- eta ia-ia beti abereak (oiloak txerriak, behiak, ardiak, ahuntzak, idiak, zaldiak, llama eta alpaka taldeak...). Gizaki horiek hitz egiten dituzten hizkuntzak aintzat hartu ezkero, azkenik, bi adituko ditugu: ketxua eta gaztelera.\nAhaztuak izango ditut xehetasun asko eta asko, baina Peruko mendialdeko marrazki hala-holako bat (orokor-orokor bat) egiteko, emandako zertzeladak aski direla uste dut. Badira, hala ere, salbuespenak goiko izen-zerrendan, aurreko deskripzioarekin antzik ez duten bi toki. Lehena ondorengo izen hauen inguruan kokatu behar da: La Merced, Villa Rica, Puerto Bermudez, Von Humboldt eta baita Tingo Maria ere. Zergatik? Izen horiek beste nonbaitekoak direlako, beste jende, beste ohitura eta beste paisaia batzuk daudelako haien atzean: Peru erdialdeko oihan eta behe-lurretakoak, hain zuzen. Bigarren salbuespena zerrendari bukaera ematen dioten bi izenak dira: Tanguche eta Trujillo. Bi horiek ere beste nonbait kokatu behar dituzu: iparraldeko kostan, hango basamortu eta hondarretan.\nMendialdea, oihana eta kostaldeko basamortuak: horra hor Peruko hiru eremu geografiko nagusiak.\nBadago, hala ere, beste toki bat lehenago aipatu ez dudana, aurrekoak ez bezalakoa, eder-ederra (ederrena nire irudiko). Mendialdean dago baina urruti, gora, apartean: Cordillera Blancako menditzar txuriak dira, hango esmeralda koloreko aintzirak, maldetan izoztutako glaziarrak, lainoak, elurra, bakardadea... Han ere izan naiz, goi-gailurretako lepoak zeharkatu ditut Trujillora iritsi baino lehentxoago. Nere Gabon-oparia izan dira bideok eta haiei esker adiskidetu naiz, nolabait, herri honekin, Perurekin.\nGRINGO BATEN GOGOETAK ETA PURRUSTADAK\nMendiak maite ditut eta Perura sartu ezkero mendia ia besterik ez dut ezagutu. Aitzakiarik ez, beraz, alde horretatik. Eta hala ere, behin baino gehiagotan deseroso eta arrotz sentitu izan naiz, ez aurreko herrietan (Bolivia, Argentina...) bezain pozik. Abenduaren 5ean, La Union izeneko herrian nengoela, hauxe idatzi nuen nire egunkarian: "Ohiko mendiak, ohiko herriak, ohiko oihu baldarrak, ohiko giroa... Aurreratzea, hori da nire helburua, gogaituta nago, ez dut bidea gozatzen..."\nBatetik ez naiz ohitu -noizbait bestela esan eta sinistu banuen ere- nire deitura eta izaera berrira: gringo bat naiz hemen eta hor daude, nire arroztasuna behin eta berriro gogorarazteko, egunero bazterretatik iristen zaizkidan hamaika oihuak. Hori du bizikletak eta bere abiada motelak: onerako eta txarrerako kanpoan zaude beti, denen agerian, gertu eta eskura. "Hainbesterako ote da "gringo" kontu hori?", pentsa lezake batek baino gehiagok. Bai eta ez. Etxeko eskaratzetik "¡Buenos dias, gringo!!" irribarre batez eta adeitsu esaten didanari "¡Buenos dias!" erantzuten diot nik, eta irribarrea gogoz bihurtu. Gringo horrek ez dakar nekerik, ez dauka garrantzirik. Kontua da askotan, zoritxarrez, ez dagoela ez egunonik, ez diosalik, ez lagun hurkoari hitza zuzentzerakoan gizabideak eskatzen duen bestelako kortesiarik. Bakarrik "gringo!!" soil eta lehorra, harrikada baten gisara. Beste nonbait ere esan nuen eta ez daukat horretaz dudarik: gehien-gehienetan ez dago asmo gaiztorik jokaera horretan, ohitura baldarra baino ez. Baina gogaitu egiten nau baldarkeria horrek, ez zait bat ere gustatzen.\n(Honen harira eta gaia pixka bat aldatuz. Zabarkeria hori bera ikusten dut nik gidarien jokabidean. Mendi-errepide estuan bihurgunea "moztu" eta zuganantz zuzen-zuzen abiatzen den auto-gidariak ez dizu gorrotorik, ez zaitu hil nahi, nahiz eta itxura guztiek kontrakoa pentsarazi. Zeuk ibili behar duzu bizkor eta garaiz baztertu, zeure egitekoa da hori. Ez dago inongo legetan idatzita baina hala da eta denek dakite. Ahulenak - dela bizikleta, dela oinezkoa, dela beste edozer- ez dauka eskubiderik hemengo errepideetan, ikustezina da, eta kargu hartuko bazenio gidari axolagabeari eta bere trakeskeria aurpegiratu, harrituta begiratuko lizuke, ez luke agian jakingo zertaz ari zaren.)\n"Dame plata, gringo", "dame propina"... bi urte dira Hegoamerikan nabilela eta hemen entzun ditut lehenengo aldiz halako eskaerak, halako deiak. Ez da oso jende pobrea horrela aritzen dena, ez dira berez eskaleak, nahiz eta une batez zu ikustean -gringo bat ikustean, alegia-, bai, eskale bihurtu. Batean lagunekin joasean ari den ume bat izango da, bestean beren auto ondoan eserita dauden familiakideen artetik etorriko da oihua, hurrena mozkor batek eskatuko dizu dirua, balantzaka zugana hurbildu eta bizikleta aurrean jarrita. Halakoetan gringo hitzaren zentzua zehaztu egiten dela iruditzen zait eta pentsatzen dut atzerritarrekiko estereotipoek, tokian tokiko uste eta aurreiritzien arabera eraikiak, nazio guztietan funtzionatzen dutela, denok dauzkagula geureak, denok izan gaitezkeela haien biktima zein borrero.\n- ¿De què pais vienes, gringo?\n- De Gringolandia, todos nosotros somos de allì\n- ¿Ah, si? ¿y còmo es ese pais?\n- ¿Por què me preguntas? Tù lo sabes mucho mejor que yo...\nAbancay herrian, hotel batean ostatu hartu eta izena erregistro-liburuan idazterakoan:\n- No, en ese libro no, ese libro ez para los peruanos. Aqui, èste es el libro de los... de los... americanos.\n- Pero yo no soy americano...\n- No importa... usted me entiende.\nAndahuaylas inguruan. Bi neskato, sei edo zazpi urte ingurukoak, jolasean ari dira, makurtuta, errepide ondoan. Haien ondotik pasatzean burua altxatu eta esan du batek: "¡Hola amigo!", eta besteak segidan: "¡Hola compañero!". Harri eta zur utzi naute, sinisteak lanak ematen dizkit. Halako agur polit eta xaloak "gringo" ahalguztidunaren erresuman...!\nAyacucho baino lehen. Herritxo batera sartu eta haur talde bat oihuka hasi da nire inguruan: "gringo!", "gringo!"... Edadeko emakume bat hurbildu eta errieta egin die: "¿Es que no tienen educaciòn?"\nEz naiz Perura oso gogo beroz etorri, egia esan. Sartu baino lehenago ere banuen halako errezelo bat, banekien giroa diferentea izango zela hemen, nahasiagoa, zailagoa agian. Eta nire usteak bete dira. Usteak, aurreiritziak.... zenbateraino ote nago ni ere haien mende?\nEzinbestean konparatu egiten dut. Boliviatik nator eta gainera orain arte ibilitako herrietatik Bolivia da Perurekin antzik handiena duena. Baina Bolivia oso diferentea da. Oro har, zaharragoa, isilagoa eta lasaiagoa dela esango nuke eta jendea ere halatsu (liskar eta protesta politikoak, ordea, gogorrak izaten dira). Bai, boliviarrak isilagoak dira eta badute beste begiramen bat, beste modu zuhurrago bat arrotz batekin tratabidean hasteko. Baina ez dira horregatik hotzak edo urrunak (isiltasuna oihurik baldarrena baino etsai handiagoa izan daiteke), aitzitik nik oso gertu sentitu izan ditut, zerbait behar izan dudanetan gogo onez eta adeitsu hartu izan naute, gustora ibili naiz haien artean.\nHorregatik harriduraz bete ninduen behin nire postontzira iritsi zen mezu batek. Bidai-kronikatxo bat zen, gazteleraz idatzia, eta nik ezagutzen ez nuen bikote batek -furgoneta batean Amerikan edo munduan barrena dabilen bikote batek- bidaltzen zuen; Boliviari buruz idatzitakoak utzi ninduen harri eta zur, zeren esan edota iradokitzen baitzuten (ez ditut oroitzen hitz zehatzak) txurienganago halako gorroto edo ezinikusi bat dabilela Bolivian azkenaldian eta indigenek gaizki hartzen gaituztela (bertako zein kanpoko izan). (1)\nNork bere esperientziak ditu, jakina, eta normalean esperientzia diferente eta pertsonal horietan oinarrituta moldatzen dugu, batetik bestera gabiltzanok, herri bati buruzko geure ikuspegia. Baina lehengo komentarioaren atzean beste zerbait zegoela iruditu zitzaidan, ez bakarrik ikusitakoa eta sentitutakoa baizik eta buruak ikusteko eta sentitzeko aurrez agindutakoa. Laburrago esanda, han aurreiritzi ideologiko bat zegoela pentsatu nuen. Izan ere, antzeko arrazoiak (txuriekiko gorrotoa Evo Morales lehendakari indigenak agintea eskuratu zuenetik) entzunda nengoen lehenago ere, beti Evo Moralesen aurkarien ahotik eta kritika politikoaren testuinguruan. Gainera, nola esplikatu nire esperientzia -eta Boliviara doazen gehienena, esango nuke- hain desberdina izatea?\nHirutan izan naiz Bolivian eta ezagutzen ditut hango bideak beste inongoak baino hobeto (nire herrikoak baino hobeto), departamentu guztiak zapaldu ditut. Orain dela 12 urte ibili nintzen aurreneko aldiz han, eta orduan baino txeratsuagoak eta hurbilagoak sentitu ditut boliviarrak oraingo honetan, ez alderantziz. Eta iruditzen zait egoera politiko berriak eragin bat izatekotan horixe dela logikoena, eta ez batzuek aipatzen duten gorrotoa. Nago boliviar asko lehen baino lasaiago eta bere buruarekin seguruago sentitzen direla orain. Baikorrago ere bai. Ezinegona eta etsaitasuna bazterketak pizten ditu eta ez berdintasunaren bideak.\n(1) Aurkitu dut furgonetako bikote hark idatzitakoa, nire harridura piztu zuten lerroak. Ahaztuta nengoen Venezuelaz ari zirela eta Bolivia zeharka baino ez zutela ekartzen harira. Berdin dio, orduan bezala ez diot tankerarik hartzen komentarioari, guztiz irreala eta gezurrezkoa iruditzen zait. Uste dut garbi antzematen zaiola nondik dagoen idatzita, ze fobia-klase dauzkan oinarrian: "Sin duda, Venezuela es uno de los países del mundo en donde mejor nos han recibido, pero también es cierto que la cantidad de insultos gratuitos por ser extranjeros y blancos (da igual si vienes de Argentina, España, Estados Unidos o Rusia), se acerca al promedio boliviano." http://viajeros4x4x4.wordpress.com/2009/08/21/86-chavestan-un-nuevo-pais-en-sudamerica/\n20010eko abuztuaren 26a da eta La Paz-eko lagun bat eta biok Soratara goaz bizikletaz. Gaua Achacachi herrian pasa dugu eta gaur goiz altxatu eta La Cumbre izeneko mendatea igotzeari ekin diogu. Goiza ederra da, zerua guztiz dago oskarbi eta Illampu menditzarraren gailur elurtuek (6485 m.) diz-diz egiten dute urdinaren azpian. Errepidea asfaltatua da eta La Cumbre gainditu eta gero bailararen hondorantz amiltzen da, aldapa behera larrian. Sorata 32 kmra dago.\nAldapan behera azkar goaz, bihurgunez bihurgune, kilometroak irentsiz. Toki batzuetan, hala ere, asfaltoa oso hondatuta dago, eta abiada moteldu eta kontuz ibili beharra dago. Halaxe noa orain, poliki-poliki, zulo eta kosketan erdi trabatuta. La Pazeko laguna aurrean dabil, urruti, ez dut honezkero ikusten.\nGizon bat dator oinez aldapan gora, errepidearen eskuineko aldetik. Nire ondora iritsi denean hizketan hasi zait. Ez diot ulertu esandakoa eta bizikleta gelditu dut. Gizonak hizketari ekin dio berriro baina laster konturatu naiz jai daukadala, hura ez baita gaztelera edo nik ulertu dezakedan beste edozein hizkera. Aimara behar du, pentsatu dut. Gazteleraz hasi natzaio, lasai eta irribarrez, barkatzeko baina ez dudala bere hizkuntza ulertzen, ez naizela bertakoa... Gizonak, ordea, bereari eutsi eta aimaraz segitzen du, lasai eta irribarrez bera ere, niri begira. Nire adinekoa da edo ni baino gaztexeagoa eta dibertitua ematen du. Susmoa hartzen hasia naiz hura dena jolasa baino ez dela, jolasa edo antzeko zerbait. Hala izan ere. Handik segundu batzuetara erderara (gaztelerara) pasatu da: ea nongoa naizen, ea nora noan, ez ez ote dakidan ezer esaten aimaraz... Akatsik ez du bere gaztelerak. Aimaraz dakidan esaldi paretxoa ahoskatzen saitu naiz, oso arrakasta eskaxarekin...\nElkarri agur esan eta aurrera noa, gertatutakoaz pentsatzen. Gizonaren jarrerak (adeitsua beti) mezu bat bidaltzea zuen helburu (hasiera-hasieratik konturatuta baitzegoen bera nik ez nekiela aimaraz, edo, behintzat, oso zaila zela aukera hori). Eta mezua honako hau zen: hemen gaztelera ez den hizkuntza bat daukagu, aimaraz egiten dugu hemen. Hori eman nahi zidan aditzera, hori zen bere jolasaren helburua. Baina aimara hizkuntza "ikusgarri" egin nahi horrek beste zerbait ere adierazten zuen: balioetsi egiten zuela. Baliorik eman izan ez balio ez zuen horrela jokatuko, garbi dago.\nNire bizikletakidearekin bat egin dudanean gertatutakoa kontatu diot. Ez da harritu, antza gizonak berdin jokatu du berarekin ere. Eta, orduan, oso gaiztoa iruditu zaidan komentario bat egin du: "Ondo iruditzen zait bere hizkuntzari eta usadioei eustea... baina ikasten jarraitu dezatela". Nire laguna boliviar petoa da, La Pazekoa, ez da indigena ez mestizoa, larruazala nik bezain txuria dauka, antropologo bezala lan egin izan du (edo lan egiten du) aldian behin eta ez da gisa horretako komentario bat entzuten diodan lehen aldia. Egun gutxi batzuk dira elkarrekin gabiltzala eta bere herrikide indigenak aipatu dituen bakoitzean haiek gutxiesteko izan da, zeharka eta disimuluz beti. Isilik entzun diot orain arte baina gaurkoa gehiegitxo da nire ustez: "Ikasi? Zeinek du hemen ikasi beharra? -mikaztu natzaio- Gizon horrek bere hizkuntza ezezik gurea ere ondo zekien. Baina zer dakigu guk eta, batez ere, zer dakizu zuk aimaraz?" (lau esalditxo zekizkien, antropologia estudiatu zuen garaian -ni baino zaharragoa da- ikasitakoak).\nOndo ezagutzen ditut Bolivako bideak, baina ez hain ondo bide horien atzean dagoena. Zertzelada batzuk kenduta ez dakit zein den jende honen historia, ez dakit zeintzuk diren eta izan diren elkarbizitzaren koskak eta gorabeherak. Interesatzen zait, eta begi onez ikusten dut, Evo Moralesekin zabaldu den ziklo politiko berria baina azaletik baino ez dut ezagutzen gertatzen ari dena... (1) Hala ere, baditut susmo batzuk eta susmo horiek esaten didate boliviar batzuk - txuriak eta maila ekonomiko altukoak, asko- beldur direla. Ez bere irabazpideak eta bizimodua arriskuan daudelako, ez "komunismoa" datorrelako haien nagusitasun ekonomikoa ahultzera edo ezabatzera. Aginte politikoa galdu eta Evo Moralesen etorrerarekin sektore horiek kolokan sentitu dutena, beharbada, beste zerbait izan da: nagusitasun kultural eta sinbolikoa, hots, Boliviako ikuspegi bat, erro oso sakon eta antzinakoak dituena, zeinetan indigena izatea (halako hizkuntza, kultura eta sinismenen jabe izatea) atzeratu, baliogabe -eta, beraz, menpeko- izatearekin uztartu izan den; berak, ordea, modernitatearen, kulturaren eta beste birtute askoren gordailu eta zaindari egiten zituen ikuspegi horrek eta ematen zien, halaber, nazioa gidatzeko eskubide logikoa, ia naturala. Pentsamolde xenobofo horri, eta berak eskaintzen zuen seguridade psikologikoari, desafio egin diete, seguruenik, azken urteotako aldaketek eta indigenen "ikusgarritasun" berriak (detaile bat, La Pazen ugari dira Boliviako banderarekin batera, edo hura gabe, bazterretan ikusten diren "wiphalak") (2).\nAimaraz hitz egin zigun gizonaren jarrerak, ziurrenera, badu zerikusia giro politiko berriarekin. Eta La Pazeko nire lagunaren erreakzioa ere goian esandakoaren argitan ulertzen dut nik. Gainera bera ez da aberatsa, ez dauka abantaila hori eta goian egon nahi badu gehiago azpimarratu behar ditu bere ustezko nagusitasunaren beste alderdiak. "Ondo iruditzen zait bere hizkuntza eta usadioei eustea... baina ikasten jarraitu dezatela", edo beste modu batera esanda: "Bai, bere hizkuntza, usadio eta abarrak izango dituzte baina gu baino gutxiago dira oraindik, asko falta zaie gure mailara iristeko".\n(1). "La elección de Evo Morales como nuevo presidente de la República, más que ser un hecho sorprendente, puede interpretarse como el resultado de un proceso que va más allá del último lustro como muchos interpretan... se ha producido el "retorno del indio"; y no sólo eso... "parece que los indios han entrado dentro del juego y cálculo político". O sea, las identidades no han desaparecido sino que siempre estuvieron (aunque relegadas) y ahora se han politizado.\nLo que tampoco ha dejado de sorprender a muchos es que los protagonistas de esta irrupción en el terreno político y formal hayan sido los propios indígenas. Hasta hace pocos años simplemente eran considerados, desde una perspectiva muy folklórica y paternalista, como una parte simbólica de Bolivia: como los guardianes de la tradición, como sujetos anclados en el pasado y cómo una simple rémora ante los procesos de modernidad que progresivamente han ido alterando el escenario nacional".\n(2) La wiphala (aimara: wiphala, "emblema") es una bandera cuadrangular de siete colores usada por las etnias de los Andes... fue reconocida como sìmbolo del Estado Boliviano por la constituciòn de 2008 en el artìculo 6 (II): "Los sìmbolos del estado son la bandera tricolor, rojo, amarillo y verde; el escudo de armas; la wiphala; la escarapela; la flor de la kantuta y la flor del patujù". (Wikipedia)\nBoliviarren aldean peruarrak saltseroagoak dira, ez dago dudarik. Baina saltsero izate horrek baditu bere alde onak ere: "gringo"ka hasten ez direnean inor baino jende beroagoa izan daiteke hemengoa. Orain nagoen tokia, Trujilloko txirrindulari-etxe famatua, horren froga garbia da.\nLucho eta Araceli dira etxe horren jabeak eta haien izenak aspalditik dira ezagunak kontinente honetako bizikleta-bidaiarien artean. Zer dira Ameriketako txirrindularien etxeak? Txirrindularientzat, trukean ezer eskatu gabe, ateak irekita dituzten etxe pribatuak. Haietan aurkitzen dugu lo egiteko eta atseden hartzeko toki seguru bat eta normalean familia baten -eta beste txirrindulari batzuen- lagunartea eta abegia.\nLucho bera txirrindularia izandakoa da (leihaketetan parte hartutakoa) eta aspaldi, oso aspaldi hasi zen txoko bat eskaintzen hemendik pasatzen ziren bizikletazaleei. Denen erregistroa darama. Liburu zaharrak miatzen hasi eta etxe honetara etorritako lehen txirrindularia topatu dut, liburuetan agertzen den lehena, behintzat: 67 urteko peruar bat, 1985eko urrian; bigarrenak Estatu Batuetako bikote bat izan ziren, urte bereko abenduan. Ni pasa den abenduaren 18an iritsi naiz eta erregistro-liburuko 1444garren postua egokitu zait, familia honen 1444garren gonbidatua naiz, beraz. Ez da marka makala, ez!!\nLucho eta Araceli familia umila dira, langile jendea. Orain hamar edo hamaika urte norbaitek ideia polita izan zuen: etxe honetatik urtez urte pasatutakoen artean dirutxo bat jarri eta Luchoren ametsetako bat errealitate bihurtzea, Frantziara eta tourrera joateko aukera eskaintzea, alegia. Ekimenak aurrera egin zuen eta guztiz arrakastatsua izan zen. 2000garren urtean, eta bisa lortzeko oztopo ugariak gainditu eta gero, Lucho Europara joan eta bi hilabete egin zituen han. Tourra gertu-gertutik jarraitzeko modua izan zuen gainera. Izan ere, norbaitek tourreko zuzendaritzaren babesa lortu zuen berarentzat eta lasterketak iraun zuen denbora guztian lehen lerroan eta "handi" guztien ondoan egoteko parada eman zion horrek. Lehengoan esaten zidan: "Han nituen, aldamenean, ordura arte argazkietan bakarrik ikusitako kirolari handi haiek, denen izenak nekizkien... sinisteak ere lanak ematen zizkidan, aldian-aldian neure buruari gogorarazi behar izaten nion egia zela, egiatan nengoela han."\nTxango hartatik ekarritako argazki-liburuan orripasan ibili naiz gaur. Halako batean, ezaguna egin zaidan mutil handi bat ikusi dut Luchorekin argazki batean, biak kamerara begira. Oso fisonomista kaskarra naiz (eta une lotsagarri bat baino gehiago pasarazi dit horrek) eta, badaezpada, tentuz ibili eta galdetu nahiago izan dut: "Aizu Lucho, nor da hemen zurekin dagoena?". Begirada arraroa zuzendu dit, esanez bezala: "Benetan ez duzu ezagutzen ala txantxetan ari zara?" Gero erantzuna etorri da: "Miguel Indurain, zure herrikoa da, ba..."\nLucho Ramirez eta Miguel Indurain. Horra hor, elkarren ondoan, bi txirrindulari gogoangarri eta bi gizon prestu. Argazki polita.\n"Etxe honetara datorrena bere etxean dago". Nerabe bat nintzela irakurri nuen esaldi hori auzoko lagun min baten etxeko -gurasoen etxeko- sukaldean eta garai urrun haietatik daukat gogoan gordeta (halaxe, euskeraz, halaxe ageri zen-eta lagunaren sukalde erdaldun hartan).\nAsko eskatzen -eta eskaintzen- du esaldi horrek. Iruditzen zait ez dela erreza, nahita ere, hitz horietan dagoen mezuarekin, ongi etorri erabateko horrekin, konplitzea. Gertukoekin kostatzen da batzuetan, zer esanik ez ezezagunekin.\nLuchok eta Aracelik ez daukate halako esaldirik etxeko inongo paretatan grabatuta baina nonbait behar dute, bihotzean-edo, bestela ez da aise ulertzen hemengoa. Harrigarriena ez baita milaka ezezaguni bere etxeko ateak zabaldu izana, harrigarriena ez da 25 urte eramatea hori egiten. Harrigarriena, nire ustez, honako hau da: mila eta enegarrena ez baizik eta lehena balitz bezala tratatzen dutela etxera iristen den bakoitza. Naturaltasun osoz, gauzak egiteko beste modurik ez balego bezala.\nBi aldiz izan naiz ni etxe honetan, lehena 1998garren urtean. Urte hartako eguberriak eta 1999ko hasiera ere hemen pasatu nituen, orain bezala. Liburu zaharrak astindu eta hantxe agertu dira orduko argazkiak, nireak eta beste ezagun askorenak, eta haien ondoan idatzitako iruzkinak, halakok egindako marrazkitxoak...\nLiburuotako sekretuak: aurpegiak, izenak, datak, bideak, asmoak, abiapuntuak eta helmugak, era guztietako bizikletak (direnik eta harrigarrienak ere), ametsak, uneak, eskerroneko eta animoko hitzak hizkuntza askotan idatziak... urtez urte, liburuz liburu, orriz orri. Ehunka joan-etorriren, ehunka bizitzaren pusketatxo izoztuak. Halako batean ustekabe handia: bizikleta gainean hiru mutil gazte, 1988. urtean. Non? Houston-en again, ez nago ziur. Neu naiz haietako bat. Beste biak Gasteizko bi lagun dira, garai hartan bizikletakide nituenak: Ramon Ruiz de Larrinaga eta Fernando Presa, "Nandus".\n"Houston-Buenos Aires, 20.000 km. bizikletaz", horrela deitu genion aspaldiko asmo hari. Perura iritsi baino lehen abandonatu nuen nik bidaia hura baina haiek ez, haiek honaino etorri eta argazki hura - orain ustekabean eta bertigo-sentsazio batekin iraganera eraman nauena- utzi zuten bisita-liburuan.\nGure lehen bidaia handia izan zen hura, urtebetekoa, abentura itzela! Nostalgia pixka bat sentitu dut garai haiek oroitzean eta lagun haiek -eta neure burua- orduko itxuran (ile-mataza eder hura!) berriro ikustean. Gutxi iraun du, baina, nostalgiak. Bere zimikoa laburra da, ez narama bueltan. Garai txarrak ez ziren izan, inondik ere, baina hain daude urruti... gainera nahiago dut oraina. Ez du horrek esan nahi ahaztuta ditudanik ordukoak, aitzitik ondo gordeta daramatzat gogoan bai bidaia eta bai garai hartako guztiak. Orduko bizipen eta lagunei esker naiz orain naizena, haiek ere ekarri naute hona eta nirekin dabiltza. Galera sentipenik ez dago alde horretatik.\nIraganera begiratu eta hura arbuiatu gabe "nahiago dut oraina" ateratzen zait, zalantzarik gabe. Eta uste dut, gainera, beti izan dela horrela. Geroa? Ez diot tankerarik hartzen, lanbroa da, baina hala-holako optimismo neurtu -zalantzati- batez noa lanbro horretarantz.\nIragana beste kontsolamendurik utziko ez didan eguna iritsiko ote zait noizbait? Ez dakit... baina une horren beldur naiz.\nNAFAR BAT PERU-KO OIHANEAN\n80ko hamarkadako hasierako urteak ziren. Ondo gogoan daukat orduan irakurritako liburuaren izena eta baita azalean agertzen zen mutil ilehoriaren aurpegia ere. "America. Crònica de un viaje en bicicleta" zen liburu hura eta mutil ilehoria -liburuaren egilea- Jesùs Lòpez de Dicastillo nafarra. Uste dut miraz eta harriduraz irakurri nituela orri haiek: ia bi urteko bidaia bat... Amerika goitik behera korritu... bizikleta baten gainean... nola ote zen posible? Eta dirua? Eta mugak? Eta mendiak? Eta distantzia luzeak? Eta pisua? Eta...? Orain niri egiten dizkidaten galdera guztiak egiten nizkion nik orduan neure buruari. Liluratuta nengoen, abentura hartako magiak harrapatuta.\nLiburu hura irakurri eta handik urte gutxira, 88garrenan, gu geu ginen abenturaren protagonista, gu geu ari ginen Amerikako kontinentea goitik behera bizikletaz zeharkatzen. Misterioa urratzen hasiak ginen. Izan zuen eraginik Dicastilloren liburuak gure lehen bidaia hartan? Baietz uste dut, ziur asko goranahia eman zion orduko gure hegada txikiari (bizikleta eta bidaiazaleak ginen jadanik), ikusmira zabaldu zigun, ametsa zehaztu eta hurbildu zigun.\nLehen bidaia hartatik ia hamar urtera misterioak indarrean eta deika segitzen zuen eta 1997an, bizikleta eta trasteak berriro hartuta, Amerikara bueltatu nintzen ni, bakarrik oraingoan. Hamahiru urte joan dira harrezkero eta hemen nabil oraindik, biderik bide eta lekurik leku. Eta pasa den abenduan erabaki nuen ezin nuela Perutik alde egin gure lehen "inspiratzailea" izan zen bidaiari hura ezagutu gabe, Jesùs Lòpez de Dicastillori bisita bat egin gabe. Izan ere, bera Peru erdialdeko oihanean bizi da aspaldiko urteotan, Puerto Bermudez izeneko herrian.\nEz ditut oihanak gehiegi maite -klaustrofobia pixka bat ematen didate-, aukeran nahiago ditut mendiak edo basamortuak, baina Puerto Bermudez-era eraman ninduen bidea nik espero baino politagoa izan zen. Lehendabizi, eta ustekabean, jaitsiera luze ikusgarri bat eskaini zidan, 85 kilometrokoa, La Cumbre izeneko mendateko gailurretik (Huancayo eta Tarma bitartean, 4200m) San Ramon-eraino (La Merced ondoan, 990 m.). Garbia da jeitsiera, ia etenik gabea, eta badu berezitasun bat inguru hauetan hain ohikoa ez dena: asfaltozko errepide berriari esker ia pedalik ikutu gabe eta ziztuan egiten da. La Merced-etik Puerto Bermudez-era 173 km inguru dago eta bide horrek ere -batez ere Villa Rica-tik aurrerakoak- badu edertasunik. Menditsua da, gorabehera eta zirrikitu ugarikoa, biztanle gutxikoa eta, oro har, inguru "basati" eta urrunek eskeintzen duten abentura irudipena -gero eta handiagoa Puerto Bermudez-era hurbildu ahala- eduki nuen han. Oihana eta bere berde bizia alde guztietan ziren eta asfaltogabeko bide estuak doi-doi eteten zuen landare eta zuhaitz oparotasun ia gehiegizko hura. Zubirik gabeko errekak eta ibaiak ez ziren falta eta duela gutxi arte, Jesusek geroago esan zidanez, bidelapurrak ere erruz eta lasai asko ibiltzen omen ziren zoko haietan.\nGauez iritsi nintzen Puerto Bermudezera eta ez zen zaila izan Jesus-en etxea - Albergue Humboldt izeneko ostatua- aurkitzea, galdetu eta agudo esango dizu edonork nora jo. Izatez, Puerto Bermudez txikia da, kanpotarrak gutxi eta gutxi horien artean bera ez da oharkabean pasatzen direnetakoa. Albergue Humboldt ilunpean zegoen. Kanpoko ezkilari eragin eta segituan etorri zen barrutik ahots bizi bat, nor zen galdetuz. Lorategiko atexkara hurbildu zen gizona ikusi nuenean ez nuen zalantzarik bat ere izan: 30en bat urteko aldea behar zuen baina aurpegi hura "Crònica de un viaje en bicicleta" liburuko azalean agertzen zen bera zen. Etxe barrura egin genuen. Mahai baten inguruan eseri eta zigarro bat eskaini zidan.\nBidaiariaren biografia labur bat: injiniaria zen Jesus eta lanpostu on bat zeukan, 70eko hamarkadaren amaieran, auto-enpresa handi batean. Hala ere, bizimodu konbentzional harekin ezin burutu eta noizbait, 80. urtean, lanpostua utzi eta garaiko doinu ezagun baten hitzei ("Vagabundear", Joan Manuel Serrat) jarraitzea erabaki zuen: beste lagun batekin Mexikora joan, bizikleta pare bat han erosi, eta hegoaldeko norabidea hartuta Amerikako bideetan barneratu ziren. Ia bi urte iraun zuen lehen bidaia hark segida luzea eduki zuen, eta hurrengo urteetan ugariak izan ziren Hegoamerikara, batez ere Peru eta Boliviara, egindako bisitaldiak. Bizikleta ez zuen, ordea, gehiago erabili. Haren ordez oinak baliatu eta tipi-tapa ibili zituen bi nazioetako bazterrak. Egunkari-kronika ugari eta beste bi liburu jaio ziren ibilera haietatik: " Crònica màgica de Peru y Bolivia, 8000 kms a pie" (Manuel Iradier literatur-lehiaketako lehen saria irabazi zuena) eta "Ayahuasca: la soga de la muerte". Euskal Telebistarako ere hainbat dokumental egin zituen eta, 1998. urtean, batetik bestera ibiltzeari utzi eta Peruko oihaneko baztertxo honetara etorri zen hemen etxe bat jasotzeko asmoz: bizitoki egonkor bat izango zen berarentzat eta aterpe bat bera bezalako bidaiarientzat. Horrela jaio zen "Albergue Humboldt" ostatua.\nEtxea: "Albergue Humboldt" oso toki atsegina da. Pachis-Pachitea ibai zabalaren ondoan dago eta bi pisuko egurrezko eraikuntza da, inguru hartako etxe-eredu tradizionalaren arabera egina: zutoinen gainean altxatzen da eta beheko aldea irekia du, hormarik gabea. Lorategi txukun bat dauka inguruan eta begi-bistakoak dira, kanpoan zein barruan, jabeak tokiari eskaintzen dizkion arreta eta ardura. Ez omen dira, hala ere, asko bertara hurbiltzen diren bidaiariak edo bestelako bezeroak. Ohe baten bila dabiltzan peruarrek nahiago omen dituzte herrian dauden beste ostatuak, telebista daukatenak. Eta bestelako bidaiarientzat, Europakoentzat-eta, Puerto Bermudez urruti dago, ohiko turismo-bideetatik aparte samar.\nPuerto Bermudez: herri koskor bat, kale guztiak ibiltzeko hogei minutu baino gehiago eskatzen ez duena. Kale asfaltaturik ez dauka. Argindarra bai, baina etenaldiak maiz gertatzen dira. Oso badaezpadako konexioa duten pare bat internet-toki daude, polizia, ibai-portutxo bat, dendak, jatetxeak, bi irrati...\nJesùs Lòpez de Dicastillo: pertsonaje bat. Bizia, berritsua, azkarra, memoria eta etorri handikoa, zazpikia, paisaiaren begiratze soilarekin etsitzen ez duten horietakoa. Herriko aferak interesatzen zaizkio eta parte hartzen du haietan: astean hiru egunetan irratsaio bat zuzentzen du herriko irrati batean eta irakurzaletasuna bultzatu eta "herritarren horizonte kulturalak zabaldu" asmoz biblioteka ibiltari bat jarri du martxan (Puerto Bermudez-eko biblioteka bakarra. Portzierto, erderazko liburu zaharrekin zer egin ez badakizu pozik hartuko dituzte han). Hamar urte daramatza Perutik irten gabe eta orain dela gutxi nazionalitatea eman diote. Batzuek diote, eta ni bat nator, izugarrizko antza duela marrazki bizidunetako aspaldiko heroi batekin -espinakak jaten zituen harekin-. Dena den, nik antz handiagoa hartzen diot fikziozko beste bi pertsonaia ezagunekin: Robinson Crusoerekin eta On Kixoterekin. Noiz bata noiz bestea ekartzen dizkit gogora.\nBalizko herri bat (eta aholku bat, apaltasunez): bere ondoko ibaiaren nagitasun eta nagikeria berdinaz mugitzen den balizko herri bat daukat gogoan. Txikia da eta oihanean dago, munduko leku ezagun gehienetatik urrun eta aparte, eta hango erritmo jakinei gertaera gutxik egingo die traba; aldaketak (fisikoak baino gehiago bestelakoak) oso astiro baizik ez dira gertatuko, oso astiro baizik ez dira onartuko balizko herri hartan. Orain 12 urte kanpotar bat iritsi zen bertara eta etorrera hark, urmael geldian erortzen den harriaren antzera, uhinak sortu zituen herriko bizimoduaren uretan. Etorri berriak bere zakutoan zekartzan ikuspuntu, pentsamolde, iniziatiba, ideia eta haize berriek eragin zituzten uhinok eta, halakoetan gertatu ohi denez, berritasunezko dardar haiek oihaneko biztanleen bizitzak astindu eta aberastu zituzten. Baina talkak gertatu ziren, ezinbestez ia. Hartu-emana ez zen beti liskarrik gabea izan. Kanpotarraren espiritu kritiko eta zorrotzak -eta ozen eta hinki-hanka handirik gabe jarduteko joerak- bat baino gehiago asaldatu zuen. Dena den, katramilak katramila, nire balizko herria askoz toki interesgarriagoa izan zen handik aurrera, eta hala da oraindik ere, hori dio, behinik behin, herritar batek baino gehiagok (eta erantsiko du ondoren: "kontuz baina, "interesgarriago"k ez du "erosoago" esan nahi, ez dira biak nahastu behar"). Kanpotarrak ere aspaldi utzi zion kanpotar izateari eta, maiz aitortzen ez badu ere, zor hori dauka balizko herriarekin, han aurkitu baitzuen beste ezein lekuk ordura arte eskaini ez ziona -eta, aldez edo moldez, denok bilatzen duguna "mundu zabal eta arrotz" honetan-: etxe baten babesa bizitzeko eta toki bat, munduan eta munduarekin egoteko. Balizko herri hartan...\nEta hala bazan ez bazan...\nAholkua: ahaztu zait honezkero... Bego horretan.\nBospasei egun eman nituen nik Dicastilloren uhartean, berak berarentzat eta besteentzat oihanaren erdian eraiki duen babesleku lasaian. Bospasei egun goxo, ahaztuko ez ditudanak (hala gertatzen zait etxeko norbaitekin elkartzen naizen gehienetan). Christian izeneko mutil aleman bat ere bazegoen han, eta kontu-kontari, kafe edaten, zigarro erretzen eta xake-jokoan joan zitzaigun denbora. Ez beti harmonia oso-osoan, hala ere. Bitxikeria bat kontatuko dut: xake-jokoa gustatzen zaigu bioi eta, nonbait, jokalari lehiatsuak gara. Partida batean, jokaldi bat zela-eta, biziki haserretu ginen. Txinparta bat izan zen, suziri bat indarrez lehertu eta handik laster itzali zena, baina leherketaren bortitzak itsutu egin gintuen une batez. Partida hura baliogabetu, eta hurrengo egunetan gure lehiaketarekin jarraitu genuen. Berdinketa: hori izan zen azken emaitza.\nAlde egin nuen goizean Jesusek galdetu zidan ea ez nengoen nekatuta, hamairu urte askotxo zela, bera bai, azkenean aspertu zela batetik bestera ibiltzeaz, motxila arratsero hustu eta biharamunean berriro bete beharraz, behar zuela bareune bat eta horregatik eraiki zuela Puerto Bermudez-eko aterpea. Egia erantzun nion nik, ezetz, motxilak behin eta berriro desegin eta eginagatik ere ez nengoela nekatuta, eta munduari beste buelta bat emateko eta hartaz gozatzeko gai sentitzen nintzela (bromatan esan nuen hori). Hala da, nork bere bideak ditu eta ni ez nintzateke gai izango Jesusek egin duena egiteko, ez dut horretarako indarrik. Aurrera jotzeko, ordea, bai. Mugimendua eta horizonteak behar ditut nik, "hari fin" horretan aurkitzen dut nolabaiteko oreka. Beste zerbait ere aurkitzen dut edo ematen didate mugimendu eta horizonte horiek: alferrik ez nabilelako, nonbaitera noalako (auskalo nora, ordea!) irudipena.\nLerro hauek amaitzeko agur esango diot Dicastillori eta suerterik onena opa. Gogorarazi nahi diot, baita ere, berdinketa bat daukagula noizbait hautsi beharrekoa. Ez adiorik, hortaz!\nAurtengo lehen euriekin abiatu nintzen Cuzcotik, pasa den urriaren bukaeran. Mendialdeko bideak aukeratu nituen handik Trujillora -orain nagoen tokira- etortzeko eta horrek esan nahi du gailurrik gailur eta gainik gain ibili naizela, oso salbuespen gutxirekin, denbora guztian: bi mila metro igo, bi mila metro jeitsi, behin eta berriro, eguna joan, eguna etorri. Ibilbidearen perfil grafikoak sismografoek marrazten dituzten lerro puntadun erotu horien antza du. Atseden gutxi hankentzat eta opari handia bihotz-begientzat. Ohi bezala, tokirik altuenak izan dira ederrenak. 4000 metro inguruko mendateak ugariak izan dira, 4500etik gorakoak ez horrenbeste, hiru baino ez. Hona hemen horiek, Cuzco eta Trujillo bitartean igo ditudan 4500 metrotik gorako hiru "handiak":\n- Abra Apacheta (4746 m, Ayacucho eta Huancavelica bitartean)\n- Paso Chonta (4853 m, " " " )\n- Punta Olimpica (4890 m, Mendikate Txurian, Chacas eta Carhuaz bitartean)\nLehenengo biak zeharkatzen dituen errepideak aipamen berezi bat behar du, titulu-emaileek domina bat eman diote-eta: "Lau mila metrotik gorako munduko errepiderik luzeena" omen da bera , edo "The highest continuous road in the world" titulu-banatzaileen hitz berdinekin esateko. Ayacucho eta Huancavelica bitartean dagoen 155 kmko tartea da, eder askoa. Dena den, nire goiko itzulpena ez da zehatz-zehatza izan, 155 kilometro horietan bidea 3970 metrora jaisten delako bitan.\nAltuenetakoa izan ez arren beste mendate batek ere merezi du, nire ustez, aipamen bat, bere edertasunagatik: Abra Huanacocha, 4350 metrokoa. Callejon de Conchucos izeneko bailaran dago, Huari eta San Luis herrien bitartean (Mendikate Txuriaren ekialdean).\nEta beste aipamen berezi bat, bere edertasunagatik, lasaitasunagatik eta kontraste bortitz-bortitzengatik, honako bide honi: La Union herria eta Antamina mehategi erraldoia lotzen dituenari (jarraibideak: La Unionetik abiatu eta 11 kmra hartu eskumako pista, zubitxoa zeharkatuta. 36 km aurrerago pista polit horrek Antaminara doan bide asfaltatuarekin bat egingo du. Antamina Peruko meategirik handiena da eta ederra izandako mendi-inguru batean dago, 4300 metroko altueran. Bideak meategia inguratzen du Callejon de Conchucos-era (San Marcos herrira, 45 km.) jeitsi baino lehen, eta uste dut ikuskizunak merezi duela, espiritua goratzen duten horietakoa ez bada ere. Hango triskantzak eta mendi larrutuek zer pentsatua ematen dute.\nEta dominen banaketarekin amaitzeko, nire lehen saria eta munduko aipamen, laudorio eta gorazarre guztiak Punta Olimpica mendatearentzat. Inoiz igo dudan mendaterik ederrenetakoa eta ikusgarrienetakoa. Edo beharbada, memoriak huts egiten ez badit, ederrena eta ikusgarriena.\nPunta Olimpica. Gailurrerantz.\nPerun daude, Mendikate Txuria delakoan ("La Cordillera Blanca"), Ande mendietako bigarren gailurrik altuenak, Argentina/Txileko mugan kokatzen direnen ostean. 5000 eta 6000 metroko ezin konta ahala gailur dira eta mundu guztiko eskalatzaile eta mendizaleak erakartzen dituzte (zenbatu ditzagun altuenak: sei milatik gorako hamasei gailur ditu Mendikate Txuriak eta 5500 eta 6000 bitarteko hamazazpi). Peru-ko mendirik altuena, Huascaran (6768 m.), han dago eta berak ematen dio izena ia mendikate osoa bere barruan hartzen duen parke nazionalari. Pentsatzen da 260 glaziar inguru ere badaudela mendiotan, baina zoritxarrez, atzeraka doaz eta haien eremua nabarmen urritzen ari da. Batzuk zeharo urtu eta desagertu dira dagoeneko.\nBi bailarak dute Mendikate Txuria mugatzen eta zedarritzen; bakoitza katearen alde batetik doa, ezker-eskuin, harekin paraleloan, eta haietan daude mendiotara hurbiltzeko herri eta bide nagusiak. Mendabaldean dago ezagunena, Callejon de Huaylas izenekoa (Huaraz hiria hor dago); ekialdean umilago bat, askoz bisitari gutxiago hartzen dituena eta ia bide asfaltaturik gabea: Callejon de Conchucos. Pare bat bidek Mendikate Txuria alderik-alde zeharkatu eta bi bailarok lotzen dituzte. Haietako batean dago, Huascaran mendiaren oinean, Punta Olìmpica mendatea.\nCuzcon entzun nuen Punta Olimpica izena aurreneko aldiz, "eder-ederra omen da mendate hura", esan zuen afari batean lagunarteko norbaitek, eta, ondoren, non zegoen galdetu nion nik eta kokapena mapan marraztu. Ia hilabete eta erdi beranduago Callejon de Conchuchos bailarako San Luis herrian nengoen, mendate haren ondo-ondoan, eta ez nekien zer egin, ez nekien zein bide hartu eta egun askotxo ziren duda harekin nenbilela.\nBi aukera nituen: lehena Punta Olimpicara igo eta handik Callejon de Huaylas-era jaistea. Bigarrena: mendikatea zeharkatu barik aurrera jotzea, iparralderantz, bailararen goiko muturrean dagoen Sihuas herriraino. Biek ala biek Cañòn del Pato-ko haizpitartera eramango ninduten eta handik barrena kostara eta nire azken helburura, Trujillo hirira.\nMendatea igo ala ez, hori zen nire zalantza, eta igoeraren zailtasuna zalantzaren eragilea. Alturak baino gehiago eguraldiak kezkatzen ninduen, edo, hobeto esanda, bien konbinaketak. Euriak hasiak ziren eta zeru lainotuak eta zaparradak ia eguneroko kontua ziren, auskalo ze giro aurkitu behar nuen han goian, ia 5000 metrotara. Distantzien kontua ere bazegoen, bidea oso txarra omen zen eta ez nekien zehazki zenbat kilometro zegoen abiapuntutik -Chacas herritik- gailurreraino, ezta gailurretik bestaldeko lehen herriraino ere, eta ezinezkoa zirudien hura argitzeko gauza zen norbait aurkitzeak (1).\nSan Luis-en galdezka ibili nintzen, ea gailurrerako bidean, edo gailurrean bertan, ezer ote zegoen, nekazari-etxerik, artzain bordarik, inolako aterperik... Teilatupe bat nahi nuen, estalpe bat gaua pasatzeko edo, premia izanez gero, ekaitzetik babesteko. Ez nuen kanpatu nahi, nire denda zaharrak itogin gehiegi zeukan gau euritsu bati behar bezala aurre egiteko. "Despuès de Chacas no hay nada, ni pueblos, ni casas, solo silencio", esan zidan janaridenda batean gizon batek; galdera bera egin nion beste bati gero eta antzeko erantzuna jaso nuen, "las primeras casas estàn despuès de la cumbre, lejos... hasta allì solo silencio". San Luis-eko apaiz italiarrekin ere hitz egin nuen eta haiek Punta Olimpicatik ez joateko aholkatu zidaten, bidea oso txarra zela eta gainera ez nuela, ziur aski, ezer ikusiko, lainoak paisaia ezkutatuko zidala. Neukan alternatiba bestalde, Sihuas herriraino joatea, ez zen txarra, gutxi ibiliak eta ederrak omen ziren hango bideak ere.\nGau hartan, lotara jarri nintzenean, erabakia hartuta zegoen: Sihuas-era joango nintzen. Punta Olimpica, bideko beste hainbat eta hainbat toki bezala, atzean geldituko zen, aukera hobe baten zain.\nAuskalo, ordea, zer gertatu zen gau hartan, auskalo nor edo zer ibili zen nire ametsetan azpilana egiten, lotutako hariak askatzen eta haiekin oihal berria josten. Badakit ondo lo egin nuela eta biharamunean, esnatu nintzenean, aurreko gaueko erabakia azpikoz gora jarrita aurkitu nuela: ez, ez nintzen Sihuas-era joango, igoko nintzen Punta Olimpicara, barneratuko nintzen isiltasun hartan. Gainera nire azken goi-mendatea izan zitekeen hura, aurrerantzean, eta Alaskaraino, nekez topatuko nuen halako alturarik berriro. Aprobetxatu beharra zegoen aukera hura, ez zen besterik egongo.\nPunta Olimpica. Azken igoerako sigi-sagak\nEz naiz gehiegi luzatuko igoeraren xehetasunak ematen, merezi badute ere. Esango dizuet, hala ere, Chacas herritik abiatu nintzenetik zeru goibelak eta lainoa izan nituela lagun, baina ez zizkidatela hargatik mendi zokoak ezkutatu, eta zoko haiek eder apartak iruditu zaitzaizkidala, zinez ikusgarriak. Ia igoera guztian menditzar elurtuak eta haien glaziarrak aurre-aurrean izan nituen, gertu, eskura ia; lakuak eta aintzirak ere -esmeralda kolorekoak batzuk- inguruan, baso zaharraren pusketatxoak, belardiak, harkaitzak, errekak.... Eta edertasun hura -eta gu guztiok- bilduz eta ohiko mundutik areago bakartuz, izara mehe bat: iragarritako isiltasuna.\nMendatearen gainak ia azken unera arte ez zuen ageririk eman, igo bitartean zaila zen igarzea nondik joko zuen bideak, non eta nola aurkitu behar zuen mendi puxka haiek gainditzeko pasabidea. Aurkitu zuen azkenean eta, bihurgunez bihurgune, maldan suge bat bezala kiribilduz, ekin zion azken malkarrari. Tontorra toki goibela eta arraroa da, arroka beltzezko ertz zorrotz eta ilun bat, eta hartan egindako ebaki meharretik barrena igarotzen da bidea bestaldera. Giroa negu gorrikoa zen han, elurra ari zuen, eta behe-lainoak, orduan bai, inguruko gailurrak estaltzen zituen. Arratsaldeko ordu biak ziren eta Chacas herritik lehen argi-printzekin abiatua nintzen, goizeko seietan: 8 orduko bidea, beraz, eta kilometro-zenbagailuak esaten zuenez, 33 kmko distantzia. Gainditutako desnibela, 1500 metro.\nTontorretik behera bidea gorakoan baino are okerragoa izan zen, bizikleta gainean ozta-ozta ibiltzeko modukoa. Alde hartan lainoak glaziarren beheko muturra baino ez zuen uzten agerian, baina gailurren faltan beste zerbait eskaini zidan paisaia hark: mendiz eta lainoz inguratutako bailara berde eta luze bat behealdean, harrigarri ederra bere bakardadean. Shangri-La berri bat.\nArratsaldeko seietan, iluntzeko gutxi falta zela, Huascaran-eko parkezainen etxera iritsi nintzen. Gailurretik harainoko 28 kilometroak egiteko 4 ordu behar izan nituen. Paulino parkezainak eta bere laguntzaileak beso zabalik hartu ninduten eta gaua han pasa nuen, haiei esker ez nuen kanpoko giro bustian kanpatu beharrik izan. Haiek esan zidaten igoeran ikusitako bi mendi handiak - bien arteko lepoa zeharkatzen du mendateak- ziur aski Contrahierbas (6036 m.) eta Nevado Ulta (5536 m.) zirela, eta ez Huascaran, nik pentsatu bezala. Huascaran jeitsieran ikusi beharko nuen, oskarbi egon balitz.\nBiharamunean, esnatu bezain pronto, Paulinok albiste on bat eman zidan: Callejon de Huaylas-eko errepidea irekita zegoen berriro, herritarrek -matxinatuta astebetez Conococha aintziran egin nahi duten meategiagatik (2)- protesta bertan behera uztea erabaki zuten, bidea libre zegoen. Goiz hartan bai, Huascaran mendiak garbi erakutsi zidan bere kasko txuria eta arratsaldean Caraz herrira arazorik gabe iritsi nintzen, nahiz eta errepidean ugariak izan barrikaden arrastoak. Istiluak, antza, gogorrak izan ziren eta entzun nuenez nekazari bat gutxienez hil zen poliziarekin izandako borroketan.\nHurrengo egunean, Cañón del Pato haizpitarte ospetsuan barruratu eta kostaldera jo baino lehen, penaz begiratu nien nire ezkerraldeko mendi ilunei: han ez zen elurrik, ez zen izotzik, ez zen glaziar-aintzirarik eta eskalatzailerik, baina eder-ederrak begitantzen zitzaizkidan: Mendikate Beltzeko tontor soil eta bakartiak ziren. Isiltasunaren erresumakoak haiek ere. Baina aurrera jo nuen, Trujilloko etxea eta hango lagunak zain nituen. Pozik nindoan. Dohain hori dute bizikletak eta gailurrek, ukendu bat direla. Gringo garela ere ahazten zaigu haien konpainian.\n(1). Perun, gehienetan, errepide-distantziak neurtzeko, denbora -motordun ibilgailuek behar dutena- erabiltzen da, eta ez kilometroak.\n(2). Conocoha aintziran jaiotzen da Santa ibaia, Callejon de Huaylas guztia eta han dauden herriak zeharkatzen dituena. Meategi berriak hura kutsatuko duela uste dute herritarrek eta egitasmoa bertan behera uzteko eskatzen zuten. Protestaldiari bukaera ematea behin-behineko erabakia izan zen eta abian jarritako negoziazioaren emaitzek erabaki behar omen zuten handik aurrerakoa. Albisterik ez zait iritsi harrezkero, ez dakit zer gertatu zen negoziazio haietan.\nIa hilabetea eman dut Trujillon eta etzi abiatuko naiz, hemen dauden beste bi txirrindulari frantsesekin batera. Lucho gurekin etorriko da, pixka batean behintzat, Chiclayoraino-edo. Pacasmayo-tik aurrera bakarrik jarraituko dut nik, mendietara berriro igotzea baita nire asmoa: Cajamarca, Chachapoyas, Jaen... Handik Ekuador-era muga txiki batetik (Namballe/Zumba) sartu nahi dut. Vilcabamba eta Loja izango dira mugaz bestaldean aurkituko ditudan lehen herri ezagunak.\nTrujillo, Peru. 2011ko urtarrilak 15\nPublicado por Lorenzo Rojo, "Lontxo". lontxo@hotmail.com en 7:18\nMaite Ikaran dijo...\nAupa Lorenzo, me he deleitado con tu relato, leído al sol en el monte. Ondo segi!\nSoy Ivan que nos encontramos en el camino a Machu Pichu. ya estoy de vuelta en casa. Que tengas un buen camino!\n1 de marzo de 2011, 4:13


Carmen Jimenez Fernandez, Filosofia eta Letretako doktorea, Pedagogia Diferentzialeko katedraduna: "Ikasteko, maitasuna, laguntza eta bultzada behar dute haurrek" | Aldizkaria | EROSKI CONSUMER\nCarmen Jimenez Fernandez, Filosofia eta Letretako doktorea, Pedagogia Diferentzialeko katedraduna: "Ikasteko, maitasuna, laguntza eta bultzada behar dute haurrek"\nGranadako Alpujarran, Cádiarren, jaio zen Carmen Jimenez eta azken hamabi urteotan Pedagogia Diferentzialeko katedraduna da Universidad Nacional de Educación a Distancia-ko (UNED) Hezkuntza Fakultatean. Zazpi urtez Irakaskuntza Ez Arautuen zuzendari ere izan da unibertsitate horretan eta, ondoren, Hezkuntza Fakultateko Dekano. 1998an EDUCACIÓN XX1 aldizkaria sortu zuen, Espainian eta Iberoamerikan harrera ona izan duena.\nCarmen Jimenezek kezka du giza desberdintasunek heziketan duten esanahiaz, bereziki supergaitasun edo goi mailako gaitasunaz (espainiar Estatuko eskola-umeen %5). Gai horri buruzko argitalpenak egin, eskolak eta hitzaldiak eman eta doktoradutza tesiak zuzentzen ditu eta ikerketa-lerro baten arduradun ere bada. 1995ean txosten bat egin zuen Hezkuntza eta Zientzia Ministeriorako, "aparteko gaitasun intelektualeko baldintzen eraginez heziketa-premia bereziak dituzten ikasleentzat derrigorrezko eskola-garaia salbuespen kasuetan malgutzeari buruz (azken batean, kurtsoaren azkartzea nola arautu)".\nHeziketa berezituaren oinarri edo funtsak jorratzen dituzten hainbat libururen egilea da, horien artean Pedagogía Diferencial (1997, UNED) eta urrian Diagnóstico y educación de los más capaces (UNED. MEC. Comunidad de Madrid) izenburukoa kaleratuko da. Urrian hasiko da, bere zuzendaritzapean, Gaitasun Handiko Ikasleen Diagnostiko eta Heziketako Unibertsitate-Adituaren Lehen Kurtsoa. UNEDek ematen du eta urrutitik egin ahal izango da, jakina. Haurrengan nolabaiteko estresa antzematen hasi gara. Zerk eragiten du hori? Eskolako estresa herrialde garatuetako kontua da eta familiako elkarbizitzako arauekin du zerikusia; indarrean dagoen gizarte harreman eta lanbidezko harremanak; ordutegi, eskakizun, sari eta zigorren sistema, hezteko berariaz sortutako giroetan ezarri dena, eskolan esate baterako, eta ikastetxearen eta familiaren arteko harremana, besteak beste.\nAdibidez, eskola etxetik urruti egon daiteke eta autobusa hartu edo autoan joan beharra dago; haurrek denbora gehiago eskaini ahal izan diote telebista ikusteari eta denbora gutxiago lo egin, jolastu eta lagun eta familiartekoekin lasaitzeari; eskolan, ikasle bakoitzak bere lekua bilatu behar du itzalean; ikastea garrantzitsua da maitatua eta baloratua sentitzeko, baina ikasi nahi izateko, eta ongi ikasi nahi izateko, beharrezkoa da haurra arreta-gune izatea, egindako esfortzuagatik onarpena saiatu eta lortzea (ez arrakasta ekartzen duen esfortzuagatik bakarrik, eta beste guztiaren gainetik) eta akatsaren aurrean zuzenketa afektibo eta efektiboa jasotzea, eta eskolan, familian eta gizartean balore eta arau multzo txiki baten arteko batasuna izatea, eta haurraren jokaera bideratzeko pauta gutxi baina argiak emango dituzten balore eta arauak behar dira.\nZer eragin dute horretan telebistak eta teknologia berriek?\nEz dago printzipio sendo eta bateraturik; telebistak eta Internetek mundu erraz eta inozoa eskaintzen dute, bilaketa eta lan atsegina bultzatu beharrean, burua sorgortzen duen mundua da; gurasoak lanpetuta dabiltza; irakasleek uko egiten diote "irakaskuntzakoak ez diren" erantzukizunetan konprometitzeari... eta haurrak horren ondorioak jasan ditzake. Estresak ahulenei eta ulermen eta laguntza gutxien sentitzen dutenei egiten die eraso.\nAparteko gaitasunak dituzten ikasleei buruzko espezialista zara; zein jarrera izan behar dute gurasoek ezaugarri horiek dituen seme/alaba baten aurrean?\nBeste seme edo alaba batekiko jarrera bera, baina haurraren berezitasunera egokituta. Edozein seme-alabak maitasuna, laguntza eta bultzada behar ditu. Galdu egin behar da seme-alabek (edo ikasleek) gain hartuko diguten beldurra eta desberdinak direlako zorigaitzeko izango diren beldurra. Aparteko gaitasuneko haurrak inteligentzia handia du, baina ez du pertsona helduaren eskarmentu eta ikuspegirik; konfiantza izan behar dugu haurrengan, beren denbora izateko beharra eta jakintzara hurbiltzeko duten modu berezia errespetatu eta laguntza eman. Ezagutzeko eta irudimenari eragiteko aukera eman, lan-ohitura onak eta besteekiko harreman egokiak gara ditzan maitasunez zaindu, eta irakurketa, musika, bildumazaletasuna, informatika eta antzekoetarako interesa sustatu. Gauzei aurrez aurre eta naturaltasunez begiratu behar diegu eta arazoak prebenitu. Arazoak sortzen badira, aurre egin. Haurra ez ito pertsona helduaren desio lortu gabeekin edo helburu handiegiekin. Eskubidea dute huts egiteko. Ikasle hauentzako eta edozein ikaslerentzako arreta pertsonalizatuagoa, aukera berdintasun gisa ulertu behar da, pertsona bezala eta gizarterako egoki izateko heziketa gisa. Bitarteko pribilegiatuak dituzten ikasleek aukera dute eskolaren hutsuneak konpentsatzeko eta beren talentuak azaleratzeko; gaitasun urriagokoak direnen ahalmena garatzeko zerikusi handiagoa du eskolaren kalitateak. Kalitatezko hezkuntza ikaslearen bikaintasuna bultzatzen duena da.\nBaina, problematikoa da haurra supergaitua izatea?\nBerez, ez. Haur normalak dira, garapen kognitibo goiztiarragoa dutenak eta horri esker, ikaskideek eta antzeko adineko neba-arrebek baino azkarrago eta sakontasun eta zabaltasun handiagoz ikasten dute, batez ere beren interesa erakartzen duten gaietan lan egiten badute eta irakasle eta gurasoen aldetik laguntza eta bultzada egokia jasotzen badute. Erritmo azkarragoz eta hobeto ikasteko gai izateak ez du esan nahi hala egiten dutenik. Hezkuntza gai konplexua da. Gaitasun handiko neska-mutikoak gehiengoak baino arazo gutxiagoko haurrak izaten dira, baina ez da talde homogeneoa eta neska-mutil hauetako zenbaitek era eta larritasun ugaritako arazoak izaten ditu edo izan ditzake. Supergaituak eta normalak esatea ere, bi talde handi horietan izaten diren ezaugarrien artean bereizketa egiteko lehen era bat da eta badu bere funtsa eta zentzua. Hala ere, sinpleegia da. Goi mailako gaitasunaren barruan adierazpen anitzak eta konplexuak biltzen dira, kasu guztietan erraz antzematen ez direnak. Ikasle batzuk sormen handikoak dira; beste batzuek interes zientifiko eta adimen handia erakusten dute; beste zenbait esparru partikularragoan nabarmentzen dira. Batzuek oso goiz adierazten dute gaitasuna eta interesa, beste batzuek beranduago eta zenbaitek ez du azaltzen eta, adibidez, eskola porrotagatik egindako ikerketaren baten ondorioz agertzen da. Gainera, erritmoak eta garapen mailak homogeneotasun handiagoa edo txikiagoa izan dezake arloaren arabera edo "gailur" eta "bailara" handiak izan ditzake. Badira ikasle batzuk, beren adimen maila handia dela eta arazo sozialak edo emozionalak izateko arriskua dutenak; ikaskide eta irakasleek ez dituzte maite izaten; ez dute lan-ohiturak garatzen ikasten eta horien eskolako ibilbidea zaila eta oso txarra ere izan liteke.\nNeska eta mutilen artean desberdintasunik izaten da?\nBatzuetan portaera bitxiak eragiten dituzten fenomenoak gertatzen dira. Adibidez, nerabezaroan, gaitasun handiko neskatoak erretiratu egiten dira lehenengo lerrotik eta nahiago izaten dute gizartean oharkabean pasatzea ikusiezin eta bazterketa bistako edo ezkutukoak jasatea baino. Zenbaitetan, etorkizunerako aldaezinak diren erabakiak hartzen dituzte. Gaztaroan zehar, neskek sentsibilitate bereziz bizi izaten dute lanerako edo, kasu batzuetan, familiarako eta ama izateko dedikazio larregia.\nIkasle supergaituek kalifikazio hobeak lortzen dituzte eskolan?\nTalde bezala, neska-mutiko normalek baino nota hobeak ateratzen dituzte eta ikasle onak dira. Baina azpitalde batzuek porrot egiten dute eskolan eta beste batzuek erdipurdiko emaitzak lortzen dituzte daukaten gaitasuna kontuan izanda. Giza-desberdintasunak errealitatea dira eta eskolak kontuan izan behar du hori irakaskuntzako aurreikuspenak egiteko. Gaitasun urria atenditzea ez da errukia, aurreikuspena baizik eta hori eskatu egin behar zaio gizarte aurreratu eta demokratiko bati; erdi edo goi mailako gaitasunari arreta jartzea, berriz, ikasle orok bere beharrizan espezifikoen arabera hezia izateko duen eskubideari erantzutea da. Ez da elitismoa. Bikaintasun pertsonal eta sozialerako heztea da, lankide izaten, besteekin konprometitzen, bere buruarekin exigente izaten eta lanarekin gozatzen irakastea. Ikasle hauek ez dira finenak izaten ikastea aspergarri eta errepikakor bihurtzen denean. Ikasle hauentzat ez du zentzurik ikasgaia gainditzeko ikasteak, beren gaitasuna aitortuta ikustea gogoko duten arren. Jakiteko, ulertzeko, menperatzeko, sortzeko eta proiektuak egiteko ikasten dute. Errentetatik bizi izatera ohitzen ditugulako etortzen da porrota, beren originaltasuna eta gaitasuna zigortu egiten delako eta beren baliabideen arabera eskatzen ez zaielako. Zenbait ikastetxe eta gurasoren ustez, exigente izatea eta nabarmentzea gutxiago direnekiko solidaritaterik ezaren sinonimo da. Desberdintasuna onartu eta errespetatzeak guztiontzat balio behar du.\nNola ekin behar zaio haur horien heziketari? Kurtsoan aurreraturik joan behar dute, irakasle bereziak behar dituzte...?\nEz dago eredu bakarrik. Ikasle arruntaren heziketa berbera behar dute, baina maila aurreratuagoan, euren garapena handiagoa baita. Heziketa estimulagarria behar dute, ikasketa autonomoa bultzatuko duena eta erronka intelektualak sortuko dizkiena, kontzeptuen arteko erlazioak egitea, lankidetza eta bakoitzaren esfortzua bultzatuko dituena; arrantzan egiten irakatsiko diena, jakintzaren muina eta zainak eta hori landu eta sortzeko estrategiak irakatsiko dizkiena. Hiru eredu aipatzen dira: azkartzea, aberastea eta gaitasunen araberako taldeak egitea, aldagai zenbaitekin. Gainerakoan, garapenean zehar ikasleak aldatu egiten dira eta beren beharrizanak ere aldatu egiten dira. Eskolaurrean eta lehen hezkuntzan curriculuma aberasteko joera nagusitzen da (irakatsiko den edukiarena, irakasteko ereduarena eta eskatu beharreko emaitzarena), gela arruntean edo gela berezian; gaitasunen araberako taldeak egitea, interes taldeak, lan independentea, azkartze partziala, berdinen arteko tutoretzak eta abar forma osagarriak dira. Baina beti izango dira salbuespenak. Ikasturtea erabat bizkortzea da horietako bat; 1996az geroztik araututa dago gure sisteman eta dezente erabiltzen da.


NINTENDO SWITCH LINEAKO JOKO ONENAK [2022KO ZERRENDA] - JOLASA\nNagusia Jolasa Nintendo Switch Online 2022ko joko onenak\nNintendo Switch Online 2022ko joko onenak\nNintendo Switch Online-ra harpidetuta bazaude, Nintendo Switch-en lineako joko onenen zerrenda oso erabilgarria aurkituko duzu.\nNorkJustin Fernandez 2021eko abenduaren 30a 2021eko apirilaren 12a\nNintendo Switch Online bikaina da jokorako harpidetza zerbitzua Batez ere Nintendo-ko jokoetan jokatzen duen edonorentzat eta lineako jokalari anitzeko eta hodeiko gordetzeak bezalako funtzioak aprobetxatu nahi ditu onartzen dituen tituluen aukera zabala lortzeko.\nGainera, Switch Online-rako harpidetzak atzitzeko aukera ematen du liburutegi sakona NES eta SNES joko retroak, Tetris 99 eta Super Mario Bros. 35 bezalako NSO esklusiboekin batera.\nZerrenda honetan, nabarmenduko dugu Nintendo Switch Online-rekin sartutako joko onenak , NES joko onenak, SNES joko onenak eta Nintendo Switch Online-ko doako joko onenak barne.\nAzkenik, zerrenda hau etorkizunean titulu berriekin eguneratuko dugu, beraz, ziurtatu berriro begiratu eta esan iezaguzu jokorik galdu dugun ala ez!\nErlazionatua: 2022ko Nintendo Switch joko onenak Nintendo Switch osagarri onenak (2022ko iritziak) Doako jokatzeko Switch joko onenak 2022\nDonkey Kong Herrialdea\nZelda II: Link-en abentura\nArgitaratze data: 2021eko apirilaren 7a\nDenbora pixka bat beharko da sendatzeko Super Mario Bros. 35 NSOren liburutegitik, baina, behintzat, bideo-jokoen historiako frankizia enblematikoenetako batek lortu du.\nPac-Man 99 serieko labirinto-jazarpenen jokaera mantentzen duen battle royale joko bat da, baina gauzak pizten ditu Pac-Manek jaten dituen mamuak beste jokalari batzuei bidaltzen zaizkien Jammer Pac-Man bihurtuz.\nJammer Pac-Man jokalariak zuzenduko ditu eta moteldu egingo ditu behin kolpatuta, Red Jammer Pac-Man izan ezik, zeinak Pac-Man desagerrarazi dezake ukitu bakar batekin.\nPac-Man klasikoaren bira dibertigarria da, Tetris 99 eta Super Mario Bros. 35-en atal onenak hartzen dituena, beraz, bietako bat gozatu baduzu, gozatzeko aukera izango duzu.\nArgitaratze data: 2019ko otsailaren 13a\nHizketan, Tetris 99 beste battle royale joko bat da, puzzle serie ezagunean oinarrituta dagoena eta NSOrekin batera sartuta dagoena.\nGehienez 99 jokalari ikusten ditu Tetris tradizionalaren txandetan lehiatzen denbora errealean, lerroak ahalik eta azkarren garbitzeko eta aurkariei 'zaborra' piezak bidaltzeko helburuarekin, galdu arte.\nAurkari batean zentratu edo jokoa automatikoki etsaiak zuretzako bideratzen uzteko aukera duzu.\nHori dela eta, partidak nahiko azkar areagotu daitezke eta puzzle-joko batetik espero zenukeena baino askoz ere biziago sentituko dira.\nArgitaratze data: 1994ko azaroaren 18a\nJatorrizkoa Donkey Kong Herrialdea for SNES Switch Online-ra gehitu zen duela gutxi eta merezi du berrikustea txikitatik jolastu ez duen edonorentzat.\nSinetsi ala ez, jokoaren grafikoak 90eko hamarkadaren erdialdean kaleratu zen unean iraultzaile gisa ikusi ziren, eta plataformako jokatzeko atsegina da gaur egungo estandarren arabera.\nDonkey Kong Country-k funtsezko zeregina izan zuen frankizia suspertzeko eta Rare garatzaileari arreta emateko Nintendorekin izandako lankidetza maitean.\nArgitaratze data: 1986ko abuztuaren 6a\nMetroid Nintendo-ren retro katalogo zabaleko beste hit bat da orain Switch Online bidez eskuragarri dagoena.\nEspazioko Piratek lapurtutako Metroid parasitoak berreskuratzeko planeta atzerritar batera bidaiatzen duen sari-ehiztari batean zentratzen da.\nJokoak 2D plataforma-ingurune zabalak ditu, eta gehiago esploratu daitezke arma gisa bikoizten diren tresna berriak lortuz.\nJoko bat horrela egituratzea garai hartan ausarta bezala ikusten zen, baina gaur egun normalean deitzen diegu Metroidvanias .\nArgitaratze data: 1990eko azaroaren 21a\nMario Kart Super Nintendo-n lehenengo enkarnaziotik ezagun bihurtu den arren, F-Zero ez da ondo atera, azken sarrera 2004an kaleratu baitzuen.\nHala eta guztiz ere, merezi du lasterketa futurista gustuko duen edonork edo urteetan lotan geratu diren Nintendoren serie kuttunen katalogo zabalean murgildu nahi duenarentzat.\nF-Zero bere erritmo bizkorreko lasterketagatik, zailtasun handiagatik, soinu-banda zoragarriagatik eta lasterketalari paregabeengatik da ezaguna, besteak beste, Captain Falcon serieko maskotagatik.\nArgitaratze data: 1990eko abuztuaren 2a\nMike Tysonen antzekoa biltzen duen bertsioa ez izan arren, Punch-out!! Switch Online-n oraindik ere arcade boxeo-joko dibertigarri bat da, puzzle moduko jokalekuarekin.\nJasotako kolpeak saihestu nahi ditu etsaiari zure kolpeak lurreratzen dituzun bitartean, memorizazio eta erreflexu bizkorren konbinazioa erabiliz.\nPunch-out!! ren grafikoak ikusgarritzat jo ziren kaleratu zenean, eta jokoa oraindik atsegin handiz gogoratzen da Little Mac eta bere boxeo entrenatzaile Doc Louis bezalako pertsonaientzat.\nArgitaratze data: 1993ko otsailaren 21a\nNintendo-k SNES-en sasi-3D-shooter bat martxan jartzea nahiko nabarmena izan zen kontsolaren hardware-mugak kontuan hartuta.\nJatorrizkoa berriz Star Fox Agian ez da bere N64 segizioa bezain errespetua, garai hartan posible diren grafiko eta efektu bisual onenetako batzuk ditu.\nSwitch Online harpidedunek Star Fox 2 ere ikus dezakete, 2017an SNES klasikoa abiarazi arte inoiz ez zuen kaleratze ofizialik jaso.\nArgitaratze data: 1988ko urriaren 23a\nEz da Super Mario jokorik falta eskola zaharreko Nintendo azkura hori urratzen laguntzeko, baina Switch Online-ren eskaintzatik aukeratu beharko bagenu, esango genuke. Super Mario Bros. 3 gainerakoen gainetik ebaki bat da.\nFormularen jatorrizko hartua oraindik nahiko atsegina den arren, SMB3-k gauzak urrats bat gehiago ematen ditu mundu kopurua zortzira igoz eta bakoitzari mundu osoko mapa bat sartuz.\nGainera, Super Leaf eta Tanooki Suit bezalako power-up berriek plataforma-mailako diseinu eta erronka berriak egin zituzten.\nArgitaratze data: 1992ko abuztuaren 27a\nMario Kart 8rekin gozatu zuen edonork ikus dezake nola hasi zen seriea jolastuz Super Mario Kart Switch Online bidez.\nAskatu zenean, jokoa lorpen grafikotzat hartu zen, biraketa libreak eta plano-eskala erabiliz SNES hardwarean 3D efektua sortzeko, Star Fox-en antzera.\nAspaldiko serieko zaleentzat ezagunak izango diren 20 abesti biltzen ditu, Donut Plains eta Rainbow Road bezalako zaleen gogokoenak barne.\nSuper Mario Kart-ek aurrerantzean serierako oinarrizko batzuk ezartzeaz arduratzen den arren, geroago MK jokoetan agertzen ez diren bitxikeria paregabeak ere baditu.\nThe Super Mario World serieak Nintendo-k inoiz egin dituen 2D plataformako joko onenetariko batzuk ditu, eta jatorrizkoa, zalantzarik gabe, ezinbestekoa da Nintendoren zaleentzat.\nSNESrekin batera abiarazita, jokoak Super Marioren diseinu maila igo zuen elementu berriekin, grafiko hobeekin eta soinu-banda gogoangarri batekin.\nGaur egun ezagutzen dugun Yoshiren lehen agerpena ere markatzen du. Yoshi batean ibiltzen diren bitartean, Mariok eta Luigik botere desberdinak erabil ditzakete maila baten amaierara iristeko.\nArgitaratze data: 1995eko abuztua\nTeknikoki Super Mario World-en jarraipena den arren, Yoshi uhartea oso ezberdin egituratuta dago, hainbesteraino non gero Nintendo-k Yoshi jokoak beren azpiserie bereiziak egingo zituela.\nMario bera kontrolatu beharrean, Mario haurtxoa etsaien eta arriskuetatik babesteko esleitutako Yoshi baten moduan jokatzen duzu 2D mailak zeharkatzen dituzun bitartean.\nBeste Super Mario joko batzuk baino askoz motelagoa da eta Yoshiren arrautza-gaitasunak erabiliz puzzleak ebazteari garrantzia handiagoa ematen dio.\nArgitaratze data: 1994ko martxoaren 19a\nSuper Metroid 16 biteko grafikoak gehitzeari asko mesede egin zion, eta horrek ipuin-kontaketa dramatikoagoa, ingurune murgiltzaileak eta joko mekanika konplexuak ahalbidetu zituen.\nBertan, Samus Zebesen tuneletara itzultzen da jatorrizko Metroidetik, Ridleyk lapurtutako Metroid haur bat berreskuratzeko.\nJokoak bere NES aurrekoaren lurpeko labirintoa berrikusten badu ere, Samusen bisera tresna berria erabiliz ager ditzakezun bide, puzzle eta objektu sekretu landuagoak ditu.\nSuper Metroid garai guztietako jokorik eragingarrienetako bat da eta hainbat joko inspiratu ditu kaleratu zenetik.\nArgitaratze data: 1986ko otsailaren 21a\nJatorrizkoa Zeldaren kondaira Zelda titulu batetik espero ditugun oinarrizko elementu guztiak sartu ditu, Zelda, Link eta Ganon-en lehen agerpena markatuz, baita Triforce eta Hyrule ere.\n2D goitiko ikuspegitik jokatuta, jokoak heroi gazte bat kontrolatzen du Iluntasunaren Printzearen printzesa eta erreinua salbatzera abiatzen den bitartean, gero Ganon izenez ezagutua.\nJokalariei euren aurrerapena gordetzeko aukera eman zien lehen bideo-jokoetako bat izan zen, baita mundu irekiko mapa bat ere, Hyrule-ren erreinua murrizketarik gabe arakatzeko aukera emanez.\nArgitaratze data: 1987ko urtarrilaren 14a\nNintendok gauzak beste norabide batean hartzea erabaki zuen Zelda II , Zelda printzesa berriro salbatzen ikusten zaituen jatorrizko jokoaren jarraipena, oraingoan soilik alboko korritze ikuspegitik.\nJokoa lehena baino askoz ere ekintzara zuzenduta dago, esplorazioan zentratua, eta geroago jokoetan aurkitu ez diren RPG elementuak ditu.\nLink-ek lortutako esperientzia-puntuak erabil ditzake bere gaitasunak hobetzeko eta borrokan zehar sorginkeria ezberdinak bota ditzake.\nNintendo-k estilo honetako beste Zelda joko bat kaleratu ez duela kontuan hartuta, The Adventure of Link sarritan serieko ardi beltztzat hartzen da, eta merezi du ikustea.\nArgitaratze data: 1991ko azaroaren 21a\nIraganerako Lotura serieko lehen bi jokoen aurrekaria da eta Legend of Zelda jatorrizkoan aurkitutako jokamoldea berrikusten du.\nJokoak lehen Zeldaren mekanika eta kontzeptu asko hobetzen dituen arren, berezko batzuk ere sartzen ditu, hala nola geziak elementu bereiziak egitea.\nLinkek diagonalean ibil daiteke eta baita korrika egin dezake Pegasus Boots lortu ondoren. Borroka zabaldu zen Link-i alboko ezpata-eraso berri bat emateko, aurrerantz begira dagoen estandarraz gain.\nA Link to the Past Zelda unibertsoaren barruan dimentsio anitzen kontzeptua ere sartu zuen eta seriearen denbora-lerroen nahasmenaren erantzule da neurri batean.\nArgitaratze data: 1988ko abenduaren 9a\nZerrenda honen gehiengoa Nintendo argitaratutako tituluetan zentratzen den arren, hirugarrenen joko bikainak ere badaude NSOrekin.\nNinja Gaiden 1980ko hamarkadaren amaieran NESera iritsi baino lehen arkupeetarako kaleratu zen 2D alboko korritze plataforma erronka da.\nBertan, bere aitaren hilketa mendekatzeko Ameriketara bidaiatzen duen ninja baten papera hartuko duzu eta antzinako deabruek parte hartzen duten lursail batean nahastuta amaitzen da.\nJolasa atsegin handiz gogoratzen da bere istorioa eta zinema-eszenarengatik, baita zailtasun maila altuagatik ere. Zorionez, askoz maneiagarriagoa da Switch Online-ren gordetze-egoerak funtzioa erabiliz jolastea.\n2022ko Nintendo Switch joko onenak\n2022ko Nintendo Switch joko indie onenak


"Egun on!" Irratiaren soinua dator. "Gaur egun eguzkitsua izango da. Txoriak kantuan ari dira. Goizeko 07.00: XNUMXak baino lehenxeago da eta goiztiar batzuk lanean hastera doaz. "Oraindik erabat logalatuta dago, bere armairuaren aurrean dago eta ez daki zer jantzi: mundu honetako emakume askoren artean hain armairuan janzteko, jantzi ere ez daki zer jantzi.\nEz daukat ezer janzteko - Pixabayren irudia\nBlusak eta galtzak esekitokitik urratu eta probatu egiten dira. Denbora agortzen ari da eta oraindik ez du egun garrantzitsu honetarako gustatuko litzaiokeen ezer aurkitu. Azkenean ohiko jertse berdea eta maiz erabiltzen den gona marroia bihurtzen da. Nori ez zaizu ezaguna iruditzen?\nZer da ehungintzako itsutasuna?\nEhungintzako itsutasuna batez ere emakumezkoen artean gertatzen da, aukeraketa handia izan arren, ehungintzaren zehaztasunari men egiten dioten egunean hainbat aldiz. Emakumeak perplexu daude armairuaren aurrean eta, besterik gabe, ez dakite ZER jantzi. Emakumeak funtsean sentimenduetan oinarritzen direnez, gehienetan gizenegiak direla esaten diete, oso zaila da egokia aurkitzea.\nGizonen sexua hemen egon daiteke?\nNola lagun dezakezu? Laburbilduz, "batere EZ". Harremanetarako argumentu garrantzitsu bat arriskuan ez jartzeko, hobe litzateke horrelako egoeretan eustea. Hitz maiteenek ere ezin dute hemen lagundu.\nFuntsean, dena esan daitekeen batek baino desberdin interpretatzen da. Zeren "Nik uste dut hori egokitzen zaizula" esaten badu, "beti esaten duzu hori" erantzunez gero, eta "hori ez zait hainbeste gustatzen" esaten badio, "lodiegi nagoela uste duzu?\nErabaki gabe dauden emakumeek hurrengo egunerako jantzi aukeratu behar dute aurreko arratsaldean. Abantaila da denbora presiorik ez dagoenean, burua argiagoa duzula egokia izango litzatekeena kontuan hartzeko eta goizean goiz baliotsua den denbora aurrezteko. Beraz, eguna umore onarekin hasiko duzu.\n"Arazoa" konpontzeko beste aukera bat armairua behin garbitzea da. Ikerketen arabera, armairuko arroparen% 20 bakarrik erabiltzen da aldizka.\nHirugarren aukera "Itxi begiak eta bidez" izeneko sistema zaharragoa da. Itxi begiak eta irristatu hatza arropa pila baten aurrean zati batean gelditzea lortu arte. Eta hori da luzaroan pentsatu gabe erakartzen dena. Horixe da malkoak lehertu eta armairuaren aurrean erortzea saihesteko modu bakarra "Ez daukat ezer janzteko!" Harridurarekin.\nAuthor editorial langileakArgitaratzean 18. Uztailaren 2021 19. Uztailaren 2021 Kategoriak BizimoduaTags trapuak, kleider, Kleiderschrank, arropa, Ehungintzako itsutasuna\nItzuli Aurreko mezua: Labean ogia elkarrekin\ngehiago Hurrengo mezua: Oporraldiak Corona aldiz - baina kontuz!


2011ko abenduak 30eko “dekretazoak” gastu publikoaren murrizketa latz bat, NUIZaren (IRPF) igoera, enplegu publikoaren izoatea… ekarri zituen. 2012ko urtarrilak 25ean, CCOO, UGT eta CEOEren akordio deitoragarriak datozen urteetan langileok erosteko ahalmena galtzen joatea ahalbidetu zuen, enpresariek lan baldintzak nahierara aldatzeko gaitasun gehiago izango dituzten bitartean. Eta orain, langileon eskubideen aurkako gobernuaren beste eraso berri bat eman da.\nErreformaz erreforma, pausuz pausu, kapitala eta bere interesak defendatzeko gobernuan txandakatzen diren txotxongiloak (González, Aznar, Zapatero, Rajoy) langileok oraindik ditugun eskubide bakanak inpunitate osoz ezabatzen doaz.\nIragarri zuten moduan, erreforma oso erasokor bat dugu hau. Orain arte mugagabeko kontratuetan ematen zen kaleratzearengatiko kalteordaina (45 egun urteko, 42 hilabetez gehienaz) nabarmen murrizten da (33 egun urteko, 24 hilabetez gehienaz). Urteko 20 eguneko kalteordainezko kaleratze objektiboaren kausak zabaltzen ditu: bederatzi hilabetez egoera kaltegarrian direla argudiatuz, enpresek kaleratze mota hau erabili ahalko dute. 50 langiletik behera dituzten enpresentzat kontratu mugagabe mota berri bat ezartzen da; kontratu mota honek urtebeteko proba epe bat izango du eta epe horretan enpresariak kalteordainik ordaindu gabe eta arrazoirik eman behar gabe kaleratu ahal izango zaitu. Lanaldi partzialerako kontratua desarautzen du: lanaldi partzialean ari diren langileek lanordu estrak eman ahalko dituzte. ABLEak (ETT) enplegu zerbitzu publikoekin parekatzen ditu. Enpresariek oraindik eta ahalmen gehiago izango dituzte lan baldintzak nahierara aldatzeko: lanaldia aldatu ahalko dute, mugikortasun funtzionala kategoria ezberdinen artean ezarri ahalko dute. Enpresariek hitzarmen kolektiboak aintzat ez hartzea erraztuko da eta hitzarmenen luzapen automatikoak bi urteko indarraldia bakarrik izango du. Kaleratze kolektiboak erraztuko dira eta EREak gauzatzeko enpresek ez dute administrazioaren oneritzirik beharko. Diru laguntzak jasotzen dituzten langabetuek komunitatearen onurarako lanak bete beharko dituzte. Patronalaren mutualitateek baja hartzen duten langileak kontrolatu eta presionatzeko duten boterea areagotuko da. Enplegurako formazio sistema aldatzen da. Kontratazioa bultzatzeko aitzakiarekin, enpresarientzako hobari berriak ezartzen dira. Langileen aurkako neurri guzti hauek kontrapuntu bakarra izango dute, Zapatero-ren gobernuak berriki onartu zuen aldi baterako kontratuen kateatze mugagabearen debekatzea alegia.\nLaburbilduz, Zapatero-ren gobernuak harturiko neurri ustel sorta zabaldu eta sakondu egingo da. Lanpostuak sortzeko aitzakiarekin kaleratzea merketu eta erraztea, langabeziaren aurka borrokatzeko arlo publikoa berdimentsionatu eta milaka langile kaleratzea edo enpleguaren kalitatea bermatu eta negoziazio kolektiboa modernizatzeko XIX. mendeko lan erlazio eredura itzultzea astakeri hutsak dira.\nErreforma honek ez du enplegu gehiago sortuko. Guzti honekin lortuko dena langabeziaren hazkundea, lan prekarietatearen areagotzea, soldaten murrizketa eta lan erlazioen narriadura ankerra izango da.\nErreforma hau ez da ez bidezkoa ez zilegizkoa, inmorala baizik eta langileon oinarrizko eskubideak lotsagabeki erasotzen dituen heinean, CNTtik eraso berri honen aurkako matxinada eta borrokarako deialdia luzatzen diegu langile guztiei.


Lan Hitzarmen berria Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako ikastoletan | Aldizkaria\nIKASTOLA 235 > iritziak > Lan Hitzarmen berria Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako ikastoletan\nLan Hitzarmen berria Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako ikastoletan\nIrailaren 30ean izenpetu zuten Ikastolen Etxean\nIkastolen Elkarteko ordezkariek eta gehiengo sindikalak (LAB)\nAraba, Bizkai eta Gipuzkoako ikastolek Lan Hitzarmen berria adostu eta sinatu zuten, irailaren 30ean, Ikastolen Donostiako Etxean egin zen negoziazio mahaiaren azken bileran. Lan Hitzarmena 2018 eta 2019 urteei dagokiena da, eta Ikastolen Elkarteko Araba, Bizkai eta Gipuzkoako 59 ikastolei eragiten die.\nIkastolen Elkarteak eta gehiengo sindikalak (LAB sindikatua da, ordezkarien %75 biltzen duena) duela zenbait egun izenpetu duten hitzarmenak ikastoletako langileen lan baldintzetan hobekuntzak ekarriko ditu, eta, aldi berean, ikastolek euren proiektua aurrera ateratzeko mesedegarria izango da, irakasle eta langileak baitira hezkuntza proiektuaren zutabe nagusiak.\nIragan abenduan bi aldeek hitzartu zuten Lan Akordioaren ondotik dator Lan Hitzarmenaren izenpetzea. Orduko akordioak ezaugarri hauek zituen, besteak beste: hainbat hezkuntza ataletan diagnostiko partekatua jasotzeaz gain, langileentzat hobekuntzak zituen, bereziki 0-3 zikloko langileentzat, zerbitzuetako langileentzat eta Hezkuntza Laguntza Espezialistentzat; soldata altxaketak jasotzen zituen lan hitzarmeneko lan kategoria guztietan, baita DBHko 1. zikloko soldata homologazioa ere; eta lanpostuak mantentzeko tresna egokia zen. “Askotan esan dugu, baina askotan esateak ez dio baliorik kentzen, ikastolen helburua dela gure langileek ahalik eta lan baldintza onenak izatea, muga ikastolen bideragarritasuna izanik. Muga horretan jardun dugu oraingoan ere”, adierazi zuen Ikastolen Elkarteak orduan.\nIrailean izenpetu duten Lan Hitzarmenean, berriz, abenduan sinatutako Lan Akordioan hitzartutako puntuak biltzeaz gainera, atal nagusiak eguneratu eta berritu dira. Halaber, ikastola guztietan berdintasun planak bultzatzeko konpromisoa ere martxan jarri dute. Jaiotza tasaren beherakadaren ondorioz ikastoletan gelak itxi beharko balira, ikastolek borondate irmoa dute, orain arte egin bezala, lanpostuei eusteko, eta hitzarmen honetan xede horretarako lan batzorde berezi bat osatzea ere aurreikusi da.\n2018ko urte hasieran hasi zituzten elkarrizketak negoziazio mahaian, Lan Hitzarmen berria egiteko. Urte oso hori puntuz puntu negoziatzen aritu ziren, abenduan Lan Akordioa izenpetu zuten arte. Akordio horretan, aldeek ikasturte amaiera bitarteko epea ere eman zieten euren buruei Lan Hitzarmen berria adosteko. Epea amaituta akordiorik lortu ez bazuten ere, elkarrizketak giro oenean eta akordioa erdiesteko borondatearekin egin zituzten, eta, orain, oporren bueltan, izenpetu dute Lan Hitzarmena.\n2009tik lehen Lan Hitzarmena\n2009an izenpetu zen azken Lan Hitzarmena ikastoletan. Hamar urte igaro dira, beraz, ikastolek Lan Hitzarmen berri bat edukitzeko. Horregatik balio berezia du aldeek irailaren 30ean izenpetutako hitzarmenak.\nLan Hitzarmen hau adosteko “aldeek erakutsi duten borondatea” azpimarratu du Ikastolen Elkarteak: “Prozesua luzea izan da. Ia urtebete behar izan zen Lan Akordioa adosteko, eta zortzi hilabete gehiago behar izan dira Lan Hitzarmen berria egiteko. Denbora honetan guztian, ordea, akordiorako borondatea izan da bi aldeetan. Inguruko kanpo faktoreek helburuan eraginik ez izateko erakutsitako jarrera ere txalogarria izan da”, azaldu zuen Ikastolen Elkarteak, Lan Hitzarmenaren izenpetzea baloratzeko argitara eman zuen prentsa oharrean.\nIkastolen 2019-20 Ikasturtearen Hasiera Ekitaldian azpimarratu zuten bezala, irakasleek eta langileek osaturiko lan taldea gakoa da ikastolen hezkuntza proiektuaren erronkak aurrera ateratzeko. “Haientzako lan baldintzarik onenak nahi ditugu ikastolok. Lan Hitzarmen honekin urrats garrantzitsuak egin dira lan baldintza horiek hobetzeko, eta bidea garbitu da ikastolek hurrengo urteetan izango dituzten erronkei hobe erantzun ahal izateko”.\nLan Hitzarmen hau adosteko “aldeek erakutsi duten borondatea” azpimarratu du Ikastolen Elkarteak: “Prozesua luzea izan da. Ia urtebete behar izan zen Lan Akordioa adosteko, eta zortzi hilabete gehiago behar izan dira Lan Hitzarmen berria egiteko. Denbora honetan guztian, ordea, akordiorako borondatea izan da bi aldeetan. Inguruko kanpo faktoreek helburuan eraginik ez izateko erakutsitako jarreran.


Ibon Garcia (EH Bildu Galdakao): “Egongo dira txarto egin dutenak eta esan ez dutenak ere. Nik gaizki egin nuen eta esan dut” | Geuria\nDimisioa aurkeztu zuen atzo Ibon Garcia Uriarte Galdakaoko EH Bilduko zinegotziak. Gaur berarekin hitz egiteko aukera izan du GEURIAk.\nIbon Garcia Uriarte 2019ko artxiboko irudi batean // Geuria\nDimisioa aurkeztu zuen atzo Ibon Garcia Uriarte Galdakaoko EH Bilduko zinegotziak. Joan den asteburuan, Athleticen eta Bartzelonaren arteko kopako finalaren egunean, neurriak ez betetzeagatik aurkeztu zuen dimisioa. “Barkamena eskatzen dut. Bizi dugun egoerak jarrera arduratsua eskatzen du denon aldetik, batez ere kargu publikoen aldetik”, adierazi zuen atzo ohar bidez Garciak. Gaur berarekin hitz egiteko aukera izan du GEURIAk.\nDimisioa ematea asteburuan bertan pentsatu zenuen?\nAsteburuan alkatearekin hizketa labur bat izan nuen, gertatutakoa mahaigaineratuz. Asteartean hitz egitera jesarri ginen eta helarazi nion proiektuaren onerako nire dimisioa onena zela. Asteartean bertan aurkeztu nion dimisioa alkateari.\nZelan jaso zuen berria Iñigo Hernando alkateak?\nPena handiz jaso zuen berria, baina bere karguak exijitzen duen erantzukizunarekin onartu egin zuen. Bere iritzia ere argia da: kargu publikoek jarrera eredugarria izan behar dute.\nBeste kargu publiko batzuek neurriak ez betetzeagatik (batez ere txertoa aurretiaz jartzeagatik) ere dimisioa aurkeztu dute, beste batzuek ez.\nBakoitzak badaki bere bizitzan zer egiten duen ondo eta zer gaizki. Nik kargu publiko guztiei zintsotasuna eskatzen diet, edonork egiten ditu akatsak. Egongo dira txarto egin dutenak eta esan ez dutenak ere.\nKargu publiko ez diren beste hainbat pertsonek ere neurriak ez dituzte bete. Azkenak, adibidez, Athleticeko jokalarien senitartekoak, hau da, herritar “xumeek”.\nArgi dago neurriak edo arauak guztiontzat direla eta guztiok dugula horiek betetzeko beharra, azken finean danon onerako ezarrita dauzelako. Elkartasunez jokatu behar dugu danok. Nik zapatuan ez nuen egin eta barkamena eskatzen dot.\nSailkatuta: Dimisioa, EH Bildu Galdakao, Ibon Garcia\nFernando Izagirrek EAJren bozeramaile eta zinegotzi karguak utzi ditu Galdakaon, DYAko aferagatik\nFernando Izagirrek Galdakaoko eta Jaurlaritzako karguetan dimisioa eman du, DYAn ustez egindako diru-delituengatik


Euskal Herriko uren banalerroa - Wikipedia, entziklopedia askea.\nEuskal Herriko uren banalerroak bi isurialde banatzen dituen uren banalerroa da, hego/ipar banaketa nahiko garbi batekin: Kantauriko isurialdea eta Mediterraneoko isurialdea. Horrek esan nahi du euskal ibaietako batzuk, eta haien arroetako urak, Atlantikoan itsasoratzen direla eta beste batzuk, berriz, Mediterraneoan.\nUren banalerroa, ibaien bide zehatzekin.\nBizkaia, Gipuzkoa, Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoa osorik geratzen dira Kantauriko isurialdean. Banalerrotik hegoaldera, Arabako eta Nafarroa Garaiko zatirik handienak, baina ez guztiak.\nEuskal Herriko uren banalerroa markatzen duten mendikate eta puntu orografiko nagusiak honako hauek dira: Gorobel mendilerroa, Gorbeia, Anboto, Elgeako mendilerroa, Aizkorri, Etzegarate, Aralar, Azpirozko mendatea, Uitzi mendatea, Belate, Saioa mendilerroa, Okoroko mendilerroa, Ibañeta eta Pirinioetako mendiak.\n↑ «Urkiolako Santutegia - Abadiñoko Ondare Arkitektoniko» sites.google.com Noiz kontsultatua: 2021-01-20.\n↑ Amarauna, Ikasgunea. «Euskal Herriko Geografia Fisikoa (Erliebea)» Amarauna@eu||| (Eusko Jaurlaritza) Noiz kontsultatua: 2021-01-20.


Zientzia eta teknologiaren irudikapenak EHn • ZUZEU\nElhuyar Fundazioak eta Eusko Jaurlaritzako Prospekzio Soziologikoen Kabineteak “Zientzia eta teknologiaren irudikapenak Euskal Herrian” ikerketa-lana egin dute, eta gaur goizean aurkeztu dituzte azterketa horren emaitzak Elhuyar Fundazioaren egoitza nagusian. Azterketaren helburua izan da Euskal Herriko biztanleek zientziaz eta teknologiaz zer iritzi duten jakitea. Ikerlanaren ondorio nagusiak aurkezteko, honako pertsona hauek hartu dute parte gaur goizeko aurkezpenean: Itziar Nogeras, Elhuyar Fundazioko zuzendari nagusia; Luis Martínez de Luna, Prospekzio Soziologikoen Kabineteko burua; Andoni Eizagirre, Mondragon Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultateko irakaslea eta Eguzki Urteaga Euskal Herriko Unibertsitateko Soziologia saileko irakaslea.\n“Zientzia eta teknologiaren irudikapenak Euskal Herrian” azterketa-lanak hiru zati ditu. Lehenengo zatia “Zientzia eta teknologiaren gizarte-iritziak eta irudikapenak” izenekoa da, eta Euskal Herriko biztanleek zientziaz eta teknologiaz duten iritzia jakitea izan du xede. Azterketaren lehenengo zati honetan, alderdi kualitatiboak jaso dira. Bildu diren iritzien artean, ikertzaileek azpimarratu dute “herritarren artean adostasuna erabatekoa da politika bateratua eta koordinatua falta dela esatean”. Bestalde, euskal gizartearen iritziz, bi dira interes gai nagusiak: osasuna eta medikuntza, alde batetik, eta ingurumenaren gaineko ardura, bestetik.\nAzterketa-lanaren bigarren zatia “Zientzia eta teknologiaren gizarte-pertzepzioaren inkesta” txostena izan da. Azterlan hau kuantitatiboa izan da, eta helburu nagusia izan da Euskal Autonomia Erkidegoko eta Nafarroako Foru Komunitateko herritarrek zientzia eta teknologiaren inguruan duten pertzepzioa ezagutzea, eta Espainia osoko (eta zenbaitetan Europar Batasuneko) datuekin konparatzea. Datuen arabera, “herritarrak, oro har, ez daude pozik beren formazio zientifiko-teknologikoaren mailarekin, eta % 52k uste du oso baxua edo baxua dela”. Bestalde, eta ikerketa honen arabera, “jendartean hedatuen dagoen iritziak dio Espainiako ikerketa zientifiko-teknologikoa Europar Batasuneko batezbestekoa baino atzerago dagoela. Alabaina, Euskadiko nahiz Nafarroako herritarrek uste dute beren autonomia-erkidegoa Espainiako gainerako erkidegoak baino aurreratuago dagoela maila horretan”.\nHirugarren atala “Zientzia, teknologia eta berrikuntzaren tratamendua eguneroko prentsan” prentsa-azterketa da. Lan honek, hain zuzen ere, hamaika egunkarik 2008ko lau hilabetetan argitaratutako zientzia-, teknologia- eta berrikuntza-testuak aztertu ditu, eta aurreko bi atalen osagarri da. Hala ere, gaurkoan ez dira zati honi dagozkion ondorioak aurkeztu, lehengo urtean eman baitziren ezagutzera.\n“Zientzia eta teknologiaren irudikapenak Euskal Herrian” azterketa-lan osoa eta laburpena http://laborategia.elhuyar.org webgunean dago eskuragarri.\nEzkerretik eskuinera: Andoni Eizagirre, Itziar Nogeras, Luis Martínez de Luna eta Eguzki Urteaga\nikerketa, Teknologia, zientzia\nSegundo baten ehuneneko bat.\nArgazkilaritzaren dilema morala laburmetrail batean


Zer da Web Rooming-a? Zertan da desberdina Showrooming-etik? | Martech Zone\nOsteguna, abendua 8, 2016 Asteartea, azaroa 7, 2017 Douglas Karr\nAste honetan gure estudiorako audio ekipoa erosten ikertzen aritu naiz. Fabrikazio gunetik, gero espezializatutako merkataritza elektronikoko guneetatik, saltokietatik eta Amazonetik errebotatzen dut askotan. Ez naiz bakarra. Izan ere, erosleen% 84k Amazon egiaztatzen dute erosketak egin aurretik\nZer da Webrooming\nWeb logela - bezeroak denda batera bidaiatzen duenean erosketa egiteko produktua linean ikertu ondoren.\nZer da Showrooming\nErakusleihoa - bezeroak linean erosten duenean t ikertu ondoren\nKoeppel Direct-eko infografia, Webrooming Vs Showrooming: Oporretako erosketetarako txikizkako marketin gida, erosketa portaera belaunaldien arabera banatzen du:\nBaby Boomers - Erosi dendan eta baloratu banakako elkarreragina eta espero dut bezeroarentzako zerbitzua ezagutzea.\nMillennials - Erosi linean eta ahoz ahoko ahozko eragina izan.\nGeneración X. - Erosi linean eta erosi interesen eta historiaren arabera egokitutako mezu elektronikoak.\nZ belaunaldia - Erosi linean eta telefonoaren bidez eta baloratu deskontu bereziak, doako bidalketa, fideltasun abantailak.\nInfografian merkatariek Webrooming-aren eta Showrooming-aren inguruan jakin behar duten guztia azaltzen da, joera horiek gehien kaltetutako produktu motak barne, baita opor garaian belaunaldi desberdinak nola bideratu behar diren ere.\nTags: definizioakkoeppel zuzenatxikizkako marketinashowroomingshowrooming definizioawebguneawebgunearen definizioazer da showroomingzer da web gela\nDec 9, 2016 at 1: 16 AM\nGai bikaina esan behar dut !!\nWebguneen eta erakusleihoen inguruan irakurtzeko moduko zerbait da hau. Showrooming-ak dendariei traba egin diezaieketela uste dut.


Etxe batean behar den energia elektrikoa | Consumer\nEtxe batean behar den energia elektrikoa\nEtxean kontsumitu beharreko energia kalkulatuta, potentzia elektriko egokia kontrata daiteke, eta alferrikako gastuak edo zerbitzu-etenak saihestu.\nEtxe bateko elektrizitate-kontsumoa hainbat faktoreren araberakoa da, baina garrantzitsuena kontatzeko erabiltzen diren aparatu elektrikoei eta horien erabilerari dagokie. Horien arabera, komeni da potentzia gehiago edo gutxiago kontratatzea enpresa banatzailearekin. Artikulu horretan azaltzen dira elektrizitate-kontsumoaren faktoreak, gehien eta gutxien kontsumitzen duten etxetresna elektrikoak eta etxe batean behar den potentziaren "kalkulagailu birtualak".\nEtxe batean kontsumitzen den energia elektrikoaren kantitatea faktore askoren araberakoa da. Horietako bat urteko sasoia da: muturreko tenperaturak dituzten uneetan kontsumorik handienak lortzen dira, bai etxea berotzeko, bai haizagailuekin edo aire girotuko gailuekin freskatzeko.\nBaina klimatik haratago, kontsumitzen den energia ere erabiltzen diren aparatuen eta horien erabileraren mende dago. Datu hori kontuan hartzea komeni da enpresa banatzailearekin jarraituko duen kontratu mota ezartzean.\nKontratuan zehazten da zenbat energia kontsumitu daitekeen gehienez etxe batean eta zenbat ordainduko den argiaren fakturan. Itundutako potentzia behar baino handiagoa bada, erabiltzaileak behar baino gehiago ordainduko du. Aldiz, gutxiago kontratatua badu, mozketen arazoa izango da; izan ere, gailu bat baino gehiago aldi berean konektatzen direnean eta kontsumoak baimendutako maximoa gainditzen duenean, instalazioaren potentzia-mugatzailea saltatuko du.\nGehiago eta gutxiago kontsumitzen duten etxetresna elektrikoak\nBadira oinarrizko etxetresna elektrikoak, edozein etxetan daudenak eta kontsumo gutxi-asko finkoa dutenak: argiztapena, hozkailua, telebista eta egunero erabiltzen diren beste tresna txiki batzuk, hala nola musika-ekipoak, ile-lehorgailuak edo xurgagailuak. Tresna horiek energia elektrikoaren erabilera txikia definituko lukete.\nBehar baino potentzia handiagoa kontratatzen bada, erabiltzaileak behar baino gehiago ordainduko du.\nKontsumo handiagoko bigarren etxetresna multzo batean beste batzuk daude, hala nola garbigailua, lehorgailua edo ontzi-garbigailua. Energia gehien kontsumitzen dutenak beroa igortzen duten aparatuak dira, hala nola sukaldeak (bitrozeramikazko edo indukziozko plakekin), labeak edo berogailuak. Etxean energia elektrikoz elikatutako berokuntza-sistema badago erradiadore gisa, kontsumoa handia izango da.\nKontrata daitekeen potentzia kilowattetan (kW) neurtzen da eta, eskuarki, 1,15eko multiploen arabera sailkatzen da. Hau da, potentzia hauek kontrata daitezke: 1,15 kW, 2,30 kW, 3,45 kW, 4,60 kW, 5,750 kW, 6,90 kW, 8,05 kW edo 9,20 kW.\nOro har, batez besteko kontsumoa duen etxe batek 5,75 kW-eko potentzia behar du. Kontsumo txikiko bat ondo bizi daiteke 3,45 kW-eko kontratuarekin; kontsumo handiko batek, berriz, 9,20 kW edo gehiago beharko ditu.\nBehar den potentziaren kalkulagailuak\nEnergia banatzen duten enpresa batzuek, hala nola Endesak eta Iberdrolak, beren webguneetan "kalkulagailu birtual" batzuk dituzte, datu batzuk sartzeko aukera ematen dutenak (sistema elektrikoarekin zein aparatu edo zerbitzu konektatzen diren, etxebizitzaren tamaina, zein probintziatan dagoen, etab.). eta, haien arabera, kontratatu beharko litzatekeen potentzia-kantitatearen zenbatespena lortzea. Gas Natural Fenosaren web-orriak, berriz, hau adierazten du: "Behar den potentzia kalkulatzeko, kontsumo handieneko ekipoaren potentzia gehi aldi berean erabiliko diren gainerako ekipoen potentzia".\nNolanahi ere, behar den potentziaren datu zehatza lortu nahi izanez gero, instalatzaile baimendu batekin kontsulta daiteke. Era berean, beti alda daiteke kontratatutako potentzia, energia banatzen duen enpresarekin harremanetan jarrita.\nelektrikoa energia hogar-eu kalkulagailu kalkulu potencia-eu


Trans gantzek eta gantz aseek depresioa izateko arriskua areagotzen dute | Consumer\nTrans gantzek eta gantz aseek depresioa izateko arriskua areagotzen dute\nOliba-olioak, aldiz, gaixotasun mental honen aurka babesten du\nTrans eta saturatu gantzak irensteak depresioa izateko arriskua areagotzen du; oliba-olioak, berriz, gaixotasun mental horren aurka babesten du, Nafarroako eta Kanaria Handiko Las Palmasko unibertsitateetako ikertzaileek frogatu dutenez, “PLoS ONE” aldizkarian argitaratzen den lan batean. Zientzialariek emaitza horiek lortu dituzte, SUN proiektuko 12.059 boluntario sei urtez baino gehiagoz aztertu ondoren. Boluntario horien artean, beren dietari, bizimoduari eta osasun-arazoei buruzko datuak zituzten, azterlanaren hasieran aztertuak, azterketak iraun bitartean eta amaieran.\nAutoreek baieztatu dutenez, azterketaren hasieran boluntario bakar batek ere depresiorik ez zuen arren, haren amaieran 657 kasu berri zeuden. Depresio-kasu horietatik guztietatik, trans koipe asko kontsumitzen zutenek (opil industrialetan eta janari azkarrean eta modu naturalean esneki batzuetan egoten zirenek)% 48 gehiago zuten depresio-arriskua koipe horiek kontsumitzen ez zituzten parte-hartzaileekin alderatuta, Kanaria Handiko Las Palmas Unibertsitateko Almudena Sánchez-Villegasek dioenez. Gainera, ikerketak dosiaren eta erantzunaren arteko erlazioa frogatu zuen: “zenbat eta trans koipe gehiago kontsumitu, orduan eta kaltegarriagoa zen boluntarioengan zuen eragina”.\nNafarroako Unibertsitateko Miguel Ángel Martínez-Gonzálezek zuzendutako taldeak ere aztertu zuen koipe poliasegabeen (arrain- eta landare-olioetan ugariak) eta oliba-olioaren eragina depresioan. “Hain zuzen, konturatu gara gantz osasuntsuago horiek, oliba-olioarekin batera, depresioa jasateko arrisku txikiagoa dutela”, azaldu du Martínez-Gonzálezek.\nIkerlanaren emaitzek berretsi egiten dute gaixotasunak Europako iparraldeko herrialdeetan eragin handiagoa izango duela hegoaldeko herrialdeekin alderatuta, herrialde horietan dieta mediterraneoaren ereduak gailentzen baitira. Hala ere, ikertzaileek adierazi dute gaixotasunaren eragina handitu egin dela azken urteetan, eta gaur egun 150 milioi pertsona daudela mundu osoan.\nAnalisiak iradokitzen du depresioak eta gaixotasun kardiobaskularrak antzeko eragina dutela dietan, eta antzeko mekanismoak parteka ditzaketela jatorrian. Hipotesi hori, gainera, trans gantzek eta gantz aseek gaixotasun kardiobaskularraren arriskuan duten eragin kaltegarria adierazten duten hainbat azterlanetan agertzen da.\ndieta mediterraneo janari azkarra oliba-olio opil