Txikipedia:Karl Marx - Wikipedia, entziklopedia askea.\n1818ko maiatzaren 5a\n1883ko martxoaren 14a\nKarl Marx 1818ko maiatzaren 5ean jaio zen Treveris hirian, gaur egungo Alemanian. Bere gaztaroan literaturari buruzko interesa agertu zuen, baina unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen. Erlijioarekiko, Historiarekiko eta filosofiarekiko interesa garatu ondoren, Berlingo Humboldt Unibertsitatean matrikulatu zen eta Jenako Unibertsitatean Greziako filosofiako doktoretza jaso zuen 1841ean. Unibertsitatean egon zen bitartean, bere ikuspuntu sozialistarengatik eta erradikalismo politikoarengatik ezaguna izan zen.\nGraduatu ondoren, lanean hasi zen kazetari, editore eta teorialari sozialista gisa. 1842an, Koloniako (Alemania) egunkari erradikal baten editore izan zen. Bertan, Friedrich Engels izeneko gazte sozialista ezagutu zuen, eta harekin batera hainbat ideia garatu zituen.\nGobernuaren zentsuraren ondorioz, Marxek Alemaniatik ihes egin eta Europan zehar bidaiatu behar izan zuen 1840ko hamarkadan. Garai hartan, Europako ia herrialde guztietako sistema politikoen aurkako artikuluak idatzi zituen eta Industria Iraultza bitartean Europan errotutako sistema kapitalista ere kritikatu zuen. 1848aren hasieran, Marxek eta Engelsek Manifestu Komunista izeneko testu batean landu zituzten gai horiek.\nManifestua idatzi eta hilabete batzuetara, masen iraultza lehertu zen Europan. Marx Koloniara itzuli zen, eta han langile iraultzaileen talde bateko kide aktibo bihurtu zen. 1849an, ordea, Marxek luzaroan espero izandako iraultza zapaldua izan zen eta Koloniatik berriro ihes egin behar izan zuen. Azkenik, Londresera joan zen bizitzera.\nBere bizitzako azken hiru hamarkadak Britaniar Museoaren liburutegian ikasten eman zituen, bai eta bere lanik garrantzitsuena idazten ere, Kapitala, lau liburuz osatuta dagoena. Marx politikoki aktibo egon zen bere azken urteetan eta Alemaniako Alderdi Sozialdemokrata eta beste erakunde sozialista batzuk sortzen lagundu zuen. 1883ko martxoaren 14an hil zen, Londresen.


MORRIS DANTZA BAT GOIERRIERAZ — dantzan.eus\nHemen zaude: Hasiera › Komunitatea › Aurtzaka dantza taldea › MORRIS DANTZA BAT GOIERRIERAZ\nAspalditik dira ezagunak Inglaterrako Morris dantzak gure hainbat dantzekin lotzen dituzten teoriak. Joan den irailean, Jeremy Carter-Gordon Igartzan izan genuen bisitan, Europako ezpata-dantzak aztertzen ari den Bostongo ikerlari amerikarra. Honi ere, atentzioa eman zioten gure dantzek haiekin duten antzekotasunek.\nHemen inguruan egun batzuetan egotekoa zenez, Morris dantzaren bat erakusteko aukera eskaini zigun, eta ez genion muzin egin. “The Parting Glass” izeneko doinuaz dantzatzen den makil-dantza bat erakutsi zigun. Dantza hau egiteko erabiltzen den doinu irlandarra oso ezaguna da, agur esateko erabiltzen baita britainiar pub eta bestelako parajeetan. Gure “zergatik galdu itxaropen”aren antzeko zerbait. Kanta honen bertsioak dauzkate hainbat kantari ezagunek, besteak beste: The Pogues, The Dubliners, Sinead O’Connor, Loreena Mckennitt, Bob Dylan...\nGure kasuan, taldeko kide ohia eta Igartzako kofradiakidea den Nick Knight-ek kantatu zigun sarrera, bere ahots ederrarekin.\nBaina ez da gure lehen harremana Morris dantzekin. Kasualitatez, aurten bertan bete dira 30 urte gure taldea lehen aldiz Britainia Handian dantzan aritu zenetik. Orduan ezagutu genituen bertako hainbat eta hainbat Morris talde, beren aberastasun eta guzti.\nOraingoan ordea, geuk astindu ditugu zintzarriak, besoak eta makilak euren moduan, baina geure erara, urriaren 22an, Beasaingo Udazken Kulturalean egin ohi dugun dantza saioan:


Guiot - Howling Pixel\nGuiota urpeko mendi bat da, kono enbor forma duena. Ez da oso ohikoa guiotak bakarti egotea, eta, orokorrean, ehun inguruko lerrokadurak osatzen dituzte. Euren tontorra laua da, eta 900 eta 1800 metro arteko sakoneran dago. Bertan oso-oso antzinakoak diren arrastoak daude, batzuetan, kretazeoan datatu izan baitira. Dirudienez, oso iragan urrunean, uharte txiki bezala, itsas mailatik gora zeuden sumendi eraketak dira. Honela, euren tontorra, higadurak suntsitu zuen; beranduago, orain aurki daitezkeen sakoneraraino urperaketa eragin zuen subsidentzia bat gertatu behar izan zuen.\nPizkundea Euskal Herrian\nSaint-Hilaire Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rhône-Alpeak eskualdean. 2013an 507 biztanle zituen.


Esker oneko hitzekin jaso du Joan Mari Torrealdaik Manuel Lekuona saria. Adiskide ugari izan ditu alboan ekitaldian, baita agintariak ere; sarituaren lana ozen goraipatu dute denek. Bideoa: Joan Mari Torrealdairen hitzaldia (BERRIA TB).\n2016ko martxoak 13 09:07\nEsker oneko hitzez josiriko hitzaldi bat harilkatu zuen. Xalbador zenaren bertso bat oroituz urratu zuen bidea: «Ez naiz izarra, are gutxiago eguzkia». Eta bere lana kolektibo oso baten barruan sentitzen duela aldarrikatu zuen. «Erraldoi askori zor dio, ez izar eta ez eguzki den honek, zuen aurrean egotea». Ernamuin eta abaro izandakoak oroitu zituen: familia, adiskideak, Arantzazun eginiko urteak. Eta euskalgintzan ereiniko haziak: Jakin, Elkar,Euskaldunon Egunkaria... Denetan eragilea izan da. Eta hatsa.\nSarituaren laudatio edo goraipamena Euskaltzaindiko buruak egin zuen, Andres Urrutiak. Euskaltzain osoa da Torrealdai 2007. urtetik, eta haren jarduna beti «jakin-nahiak» hauspotu duela nabarmendu zuen Urrutiak. Jakintza oro «gizarteari itzultzeko» beti erakutsi duen borondatea laudatu zuen, bereziki: «Beti bilatu du bere ezaupideak herriaren onurarako jartzea».Jakin aldizkariaren zuzendaritzan egindako urteak, euskararen historia sozialaren ikertzaile gisara egindako liburuak,Euskaldunon Egunkaria sustatzen egindako urratsak, euskal liburugintzaren aztertzaile gisara egindako ekarpenak... Guztiak dira, Urrutiaren ustetan, nahi horren fruitu. «Euskal kulturaren mesederako egin, egiten eta egingo duzu».\nMarkel Olanok hartu zuen hitza. Joan Mari Torrealdairen bizitzako pasarte bat ekarri zuen gogora, iluna. 2003an,Euskaldunon Egunkaria itxi zutenean, beste hainbat kiderekin batera atxilotu eta espetxeratu zuten. Guztiz bidegabeki: 2010ean, epaiketan, argi geratu zen salaketa guztien funtsik eza. Jazoera hark lagatako «arantza» gozatze aldera mintzatu zitzaion. «Gaur niri dagokit, diputatu nagusi gisara, publikoki salatzea bai itxiera hura, bai atxiloketa haiek, eta baita ere egin ziren torturak», adierazi zuen. «Gaur, Joan Mari, barren-barrenean daukazun arantza hori ateratzeko nire ekarpentxoa egin nahi nuke, eta publikoki aldarrikatu nahi nuke Joan Mariren figura, eta bere ibilbide guztia, salbuespenik gabe».\nMadrilek hamabost edo hogei milioi lagun txertatu nahi ditu ekainerako\nEusko Jaurlaritzak COVID-19aren aurka hartutako neurriei «babes esplizitua» erakutsi die Salvador Illak, Donostiara egin duen bisitan\n«Neurriak eraginkorrak izango dira praktikara ondo eramaten badira»\nOsasungintza eta hezkuntza uztartu dituzte, osasuna bermatzeko bidea hori delakoan. Gipuzkoako Erizaintza Elkargo Ofizialak diruz lagunduta, izurria prebenitzeko neurrien ikastaro bat sortu dute Cuestak eta Arruek.\nHizpidea. Iñaki Petxarroman: Torrealdairen legatua


Sexualitatea, naturala? — Gaztezulo\nSexualitatea, naturala? https://www.gaztezulo.eus/albisteak/sexualitatea-naturala https://www.gaztezulo.eus/albisteak/sexualitatea-naturala/@@download/image/71p20_1_1364901925.jpg\nLarraitz Arrondo. Sexologa\nGai askok zalantzan jartzen dute, etengabe, sexualitatearen naturaltasuna. Zuri dagokizu sexualitatea era naturalean ala ez-naturalean bizitzea. Zer diozu?\nZu pertsona sexuduna zara. Jaio zinenetik baitaukazu sexua. Denok gara sexu bateko nahiz besteko, denok sentitzen gara emakume edo gizon. Neska sortu eta emakume bilakatzea bizitza osoko ibilbidea da. Ibilbide horretan, gorputz aldaketak, beste pertsona batzuekiko harremanak, izaera gorabeherak, rolak... tartekatzen dira. Zuk bilakaera hori garatzeko era propioa duzu; bizipen horiek sentitzeko eta bizitzeko nork bere modua duelako, alegia. Bizipen horien guztien batura sexualitatea da. Sexualitatea, beraz, oso kontzeptu zabala da.\nAurreko belaunaldi batzuentzat gai tabua izan da sexualitatea; sexualitateari buruz ez zuten adierazpen askatasunik, ezta hitz egiteko eskubiderik ere. Gaurko jendartearentzat, berriz, sexualitatea gai naturala omen da.\nSexualitatearen inguruko mezuak eta irudiak leku guztietan daude, eta badirudi gaur sexu praktikei buruzko infomazio gehiago dagoela. Sexualitatea gai natural bilakatu delako ote?\nItxura denez, XXI. mendean, sexualitatea gai arrunta da. Beste edozein gai bezala lantzen omen da: kirola, ikasgaiak, musika, gastronomia... Egia da? Oro har, sexualitatearen inguruan hitz egitea nahikotxo kostatzen da. Sexualitateaz berba egiteko, talde txikiak nahiago izaten ditugu. Horrelakoetan besterik ez ditugu plazaratzen gure bizipen pertsonalak.Talde handiagoetan, ordea, sexualitateari buruz txisteekin, barreekin edo era orokorrean hitz egiteko joera izaten da. Horrelakoetan, norberaren esperientziak baztertuta gelditzen dira. Beste gai batzuekin, aldiz, ez da horrelakorik gertatzen. Kasualitatea ote?\nGazte gutxik hitz egiten dute haien sexualitateaz gurasoekin. Eta haien esperientziak etxean kontatzen dituzten gurasoak ere gutxi izaten dira. Guraso askok sexualitateaz hitz egitea antisorgailuez hitz egitea dela uste dute. Beraz, sexu praktikek izan ditzaketen arriskuez besterik ez dute hitz egiten. Eta konturatu gabe, seme-alabak koitora begira jartzen dituzte. Gurasoen bizipenak, zer duten gogoko, zer baztertzen duten, zertaz lotsatzen diren, nola gozatzen duten... Aberatsa litzateke beraien esperientziaz zuzenean seme-alabekin hitz egitea. Errealitatean, ordea, etxean, sexualitateaz hitz egin behar denean, urduri jartzen gara. Saihestu egiten dugu.\nAzken hamarkadetan ikastetxeak ere ohartu egin dira sexualitatea oso gai garrantzitsua dela. Horregatik, ikastetxe askok ahalegin handia egin dute hainbat lanketa egiteko eta bide horretan, aletxoa jartzeko. Hala ere, gaia sexu praktiketara eta haiek ekar ditzaketen arriskuetara mugatzen da sarri. Lehen aipatu bezala, sexualitatea askoz kontzeptu zabalagoa da, eta sexu praktiketatik kanpora gelditzen direnak lantzea ere beharrezkoa da: bizipenak, sentimenduak, urduritasuna, gustuak... Beste zenbait gairekin lotutako aholkuak jasotzen ohituta gaude: Azterketa garaian, kirol pixka bat egitea eta txokolate pixka bat jatea lagungarri izaten da. Sexualitatearekin lotuta, ondorengo gomendioa eman liteke, esaterako: Selektibitate azterketara lasai joateko, atseden hartzea eta masturbatzea lagungarri izaten da. Noizko horrelako gomendioak? Berez, gomendio aproposa litzateke, masturbatzeak tentsioa askatzeko eta erlaxatzeko balio baitu.\nLagunartean ere, askotan, ez dugu sexualitateaz hitz egiten. Gaia sakontzeko baldintza jakin batzuk bete beharko lirateke; betiko lagunak, giro lasai eta goxoa, sexu bereko lagunak, talde txikia... Denok esperientzia eta bizipen ezberdinak ditugu, eta askotan, haiek azalerazteko lotsa eta beldurra izaten dugu. Norberak bizi duena normala ote den, desira batzuk sentitzearren zer pentsatuko duten besteek, gauza guztiak zailtzen ote ditudan nik... Sarri, ondokoak zer nolako bizipenak dituen ere ez dugu jakiten. Geure esperientzietatik abiatuta, agian, ideia bat izan dezakegu, baina ideia okerra izaten da askotan. Horregatik komenigarria da gure desira, beldur, sexu praktika eta nahiez mintzatzea.\nNeskak gustatzen zaizkit, eta zer?\nMutil ala neska batek Neskak gustatzen zaizkit esatea ez da gauza bera. Baten kasuan, horixe espero da. Eta besteak, berriz, hautsak harrotu egiten ditu. Bai, azken aldian horrelako asko entzuten dugu: Bizilaguna homosexuala da, Nik ez dut ezer haien kontra, Sexu berekoena ongi iruditzen zait, Gure etxean era naturalean bizi dugu\nEgia da homosexualitatearen inguruan mugitzen diren taldeek lan handia egin dutela, eta haiei esker, jendartearen sentsibilizazioa eta inplikazioa nabari handitu dela. Baina benetako hitzak al dira? Norberaren etxean, ondokoan, edo norberarengan, mota horretako egoera bat bizitzea egokitzen bazaigu... lehen aipatutako esaldiak eta barneko bizipenak bat al datoz? Ama neskak gustatzen zaizkit edo Aiora, zurekin maitemindu naiz edo Ander, neskak gustatzen zaizkit, neska baten ahotan entzuteak zer sorrarazten dizu? Ziur, antzeko egoera bat bizi duen edonork zure sentsazio eta sentimendu horiekin zintzo izatea eskertuko lukeela. Hala eta guztiz ere, horrelako kasuetan, zeuk ere zeure aletxoa jar dezakezu. Izan kemena.\nZergatik kosta egiten zaigu sexualitateaz hitz egitea?\nSexualitatearen inguruan nahasketa handia dago. Alde batetik, kontzeptu nahasketa: sexua, sexualitatea, erotika\nSexualitatea ez da guk egiten dugun zerbait, egiten gaituena baizik; denok baikara izaki sexudunak. Sexudun izatearen bizipenei sexualitate esaten zaie; bizipenok asko diren arren, sarri genitalekin lotutakoetara mugatu eta haiek mitifikatzen dira. Mitifikazioek sortutako morboak, antsietateak eta beldurrek sexualitateaz lasai mintzatzea eragozten dute.\nBeste sexuaren sexualitatea\nLehen, jende askok beste sexuko pertsona baten gorputza ezkondu ondoren deskubritzen zuen; beraien erantzun fisiologikoak, nahiak, gozamenak... Gaur egun, hondartzetan, argazkietan, familian... ikusten ditugu gorputzak. Gure gorputzen desiren eta erreakzioen inguruan ere aritzen gara batzuetan langunartean. Dena dela, zenbateraino ezagutzen ditugu beste sexukoen gorputzen sentsazio eta erantzun fisiologikoak? Nesken sexualitatea Mutil nahiz neska taldeek, nesken sexualitateaz hizketan aritzerakoan, behin eta berriro, kezka hauetako zenbait errepikatzen dituzte.\n· Neska askok zergatik ez dute onartzen masturbatzen direnik?\n· Zer egin behar da neska batekin ligatzeko?\n· Kitzikatzerakoan zer gertatzen zaie? Titiak gogortzen al zaizkie?· Hilerokoarekin sexu praktiketarako gogorik izaten al dute?\n· Neskek isurtzen al dute ezer?Mutilen sexualitatea Makinatxo bat neska eta mutili mutilen sexualitateak buruko minak sortzen dizkie. Haien artean, ondorengoak.\n· Zerk kitzikatzen ditu mutilak?\n· Zergatik hitz egiten dute sexualitateaz broma balitz bezala?\n· Egunero masturbatzen al dira?\n· Fantasiak gertuko pertsonekin edo famatuekin izaten al dituzte?\n· Masturbatzen direnean, beti isurtzen al dute?\nHorrelako kontuekin jakin mina izatea erabat bidezkoa da. Neska eta mutil bakoitzak bere sexualitatea, bere gorputza eta bere izaera duenez, bakoitzaren erantzuna haien araberakoa izango da. Erantzunak, beraz, errepikaezinak izango dira. Oro har, kezka hauen inguruan zuzenean aritzeko ohiturarik ez dugu. Horregatik, kezkak argitzeko eta gorputzak sakonago ezagutzeko, haiei buruzko solasaldiak oso aberasgarriak izan daitezke.


Aliantzak | Deusto\nCrecer + sareak laguntzaile eta aliantza sare bat du ekintzailetza eta inbertsioaren esparruko sare batekin. Lankidetza akordio eta aliantza horien helburua da ekintzailetzaren ekosistema bultzatzea. Horrela, Crecer + erakunde laguntzaileen eskutik heltzen diren ekintzailetzako proiektuetatik elikatzen da, batetik; eta, bestetik, inbertsioko laguntza bilatzen du sareen bitartez, potentziala duten proiektuek behar duten bultzada izan eta negozioko helburuan aurrera egin ahal izan dezaten.\nBeste batzuen artean, AEBAN Business Angels sareen espainiar sareko eta EBAN europar sarearen bazkide gara. Era berean, lankidetza hitzarmenak sinatuta ditugu Deustuko Unibertsitatearekin Deusto Business Alumniren (DBA), Deusto Alumni eta Deustotechen bitartez.\n2016an zehar beste akordio batzuk egitea aurreikusita dugu ekintzailetza babesten duten beste erakunde batzuekin eta Euskadin inbertsio kultura sustatzen dutenekin. Inbertitatzaile eta ekintzaileentzat sare egokia sortzen jarraitu nahi dugu.


Kataluniak estepako hegaztien lehen parkea izango du Lleidan | Consumer\nKataluniak estepako hegaztien lehen parkea izango du Lleidan\nEhunka hegaztik elikatzeko erabiliko dute eremua\nGarrigues eskualdeak Kataluniako estepako hegaztien lehen parkea eta Espainiako bigarrena izango ditu. Pla de Lleidako paraje sinbolikoenetako batean dago, eta 1.400 hektareako lursaila du, lehorreko eremuetako fauna eta laborantza autoktonoak gordetzeko. Kataluniako lurraldean aitzindaria den parke hau Conselleria de Medios Ambienteko taldearen ekimen garrantzitsuenetakoa da.\nMelons Mas-a erreserba natural honetarako aukeratutako alderdia da. Parkean bizi diren estepako hegaztiak eta eskualdeko laboreak ikusi nahi dituzten guztiek bisitatuko dute. Alondra de Dupont, Alemon Chico, Ganga, Ortega, Sinon, Alcaraván, Carraca, Mirotz Gorrizta, Aintzirako Mirotza, Belatz Gorria, Arrano Beltza eta Arrano Erreala dira erreserban dauden espezie autoktonoetako batzuk. Guztiek erabiltzen dute parkea umatze-garaian, eta ohikoa da hegaztiak zereal eta olibadi zelaien artean ikustea.\nLurraldean dauden hegaztien aniztasuna 1.000 indibiduo autoktonokoa da, eta ehunka hegaztik erabiltzen dute eremua elikatzeko habitat gisa. Azken horien artean daude Alaudiden familiako hainbat hegazti, hala nola Terrera, Alondra edo Cogijada. Horiek, nahiz eta Pla de Lleidako jatorrizkoak ez izan, eskualdean ikus daitezke, eta parkea erabiltzen dute hazteko garaian.\nestepak fauna hegaztiak


urraulgoiti « LINGUA NAVARRORUM\nBenito Gil (1801-1870)\nItzalle eta Adoain artean dagoen Adoaingobide eremuan, Tobo errekaren gainean, Arzubi izeneko zubia dago, adoaindarrek eta itzalletarrek izandako harremanaren erakusle (Pío Sarriesek helarazitako argazkia).\nPío Sarries itzalletarrak helarazi dit sarrera honetan ageri den lehendabiziko argazki hau, eta baita Itzalleri eta Adoaini buruzko hainbat xehetasun interesgarri ere. Eskerrak hari!\nAsko dira (ezagutzen ditugunak baino gehiago, seguruenik) Nafarroako euskal idazle ahaztuak, edo ahaztu samarrak. Euskaraz idatzi eta hizkuntzaren lekukotasun baliotsuak utzi zizkigutelarik, lekukotasun horietatik landara (ia) guztiz ezezagunak direnak.\nBlogean bertan aipatu ditut idazle haietako batzuk, orain arteko iluntasunetik atera beharra aldarrikatu nahirik: Mariano Erbiti, Juan Bautista Sanzberro, Juan Cruz Elizalde… baina zerrenda luzeagoa da.\nZerrenda horretan behar du agertu nire ustez gaur hona ekarri dudanak, idazle ahaztua ez ezik nahastua ere badelako. Hainbat faktorek egin dute bat Benito Gilen inguruko datu gutxi ezagutzeaz gain, orain arte genekien apurrak okerreko tokira begira jar gintzan. Merezi du beraz Nafarroako euskararen lekuko apal baina interesgarri honen biografia osatzea eta izena izanaz aberastea. Biografia osatzeko bide horretan gaur arte bildu ditudan albisteetako batzuk elkarbanatu nahi ditut hemen.\nArbaso zaraitzuarrak, Pardixerriko semea\nHiruki itxurako honen erpin guztietan eta haren baitan geratzen diren herrietan bederen dokumentatuta dago Benito Gilen arrastoa. Urraulgoitikoak den-denak, Itzalle izan ezik.\nItzallerekin lotu ohi da Benito Gil Nafarroako euskal idazleen zerrendan, eta ez da okerreko lotura, nahiz eta (irudian ikusi bezala) errealitatearen ikuspegi herren samarra eskaintzen duen. Zaraitzuko hego-mendebaldean dago Itzalle, Urraulgoitira begira, eta Galozeko udalerria osatzen duten guneetako bat den arren, Gorzarekin izan omen zuten luzaroan harreman estuagoa itzalletarrek, eta ez Galozekoekin. Sartaldetik, aldiz, Urraulgoitiko Adoain du mugakide Itzallek. 1000 metrotik gorako tontorrak saihestu behar ditu bi herrien arteko bidea egin nahi duenak (bata zein bestea 700-800 metro artean daudelarik), baina arestiko Arzubik eta beste zenbait arrastok salatzen dute oraindik ere Adoaingoek eta Itzallekoek elkarren arteko komunikazioa bermatzeko agertu zuten borondate sendoa.\nSarrera honetara ekarri dudan abizena ez da arrotza inguru guztian. Aise dabil Zaraitzu-Urraulgoitietako parroki artxiboetan Gil deitura, han eta hemen zuen bizitasunaren seinale. Gaspar Gil, Juan eta Maria Ximenezen semea, XVII. mendearen amaieran jaio zen Itzallen. Adoaingo Columba Torrearekin ezkondu zenean hedatu zuen Orlagatu mendiaz bestaldean adar giltar hura.\nAdoaingo Perotx 2014ko irailean. Aterpea eta frontoia ditu gaur egun.\nAdoain bereko zein inguruko osagaiez aberastu zen adarra. Gasparren seme Bautista, Benitoren aitona, Adoaingo alaba Maria Zazurekin esposatu zen eta horrelaxe sartu zen Gil abizena Perotx etxean. Bautistaren seme Juan Lopek, aldiz, Jakoistiko Francisca Tabar Cabodevilla hartu zuen emaztetzat, izan zituzten seme-alabei ezin etorki urrauldarragoa emanez. Seme-alaba haietan gazteena, Francisco Benito Gil Tabar, gerora euskararen lekuko idatzi bihurtutakoa, 1801eko martxoaren 20an jaio zen Perotxen bertan (Iruñeko Elizbarrutiko Artxiboa, 639-8, Adoain-San Esteban, Bataiatuen 1. liburua, 87. folioa) Eneko etxean sorturiko Esteban Marcuello baino zazpi urte lehenago. Horren herri ttipian eta jaiotetxeak bata bestetik metro gutxitara zeudela, izango zuten elkarren aditzea, seguruenik, Benito Gilek eta urteen joanean Aita Esteban Adoaingoa bihurtu zenak.\nEz litzateke nolanahiko datua Gil sorterrian hazi ote zen jakitea. Hala izango zen seguru asko, gurasoak Adoainen bertan hil zirelarik, baina ez dut oraingoz Benito haurra Perotx etxearekin lotzen duen albisterik topatu. Aita 1821ean zendu zen. Ordurako, seguru asko, 20 urteko gazte adoaindarrak hautatua izango zuen erlijio bokazioaren araberako bidea.\nItzalleko San Vicente (argazkia: www.lebrelblanco.com)\n1824an hartu zituen Gilek elizako lehen ordenak Iruñean, Uriz Lasaga gotzainak tontsuradun bihurtuta. Errenta berezirik ez ordea, eta elizgizon izatera heltzeko bidean zenbait ondasun eskuratzearren senideen laguntza izan zuen. 1825eko martxoan, Irunberriko eskribau Miguel Doncelen aurrean, hainbat jabetza eman zizkioten apaizgai adoaindarrari Aietxuko bi lehengusuk, Juan Carlos Cabodevillak eta Benita Zabaltzak. Borda bat, zenbait baratze, hainbat alor… 225 bat erregu-lur guztira. Ariketa atsegina da Gilek bereganatutako jabetzen kokapena adierazten duten toponimoetako batzuk irakurtzea: Ermiñekoerreka, Aurkastoia, Beltzoki, Ordokia, Zelaiapala… Iruñeko Elizbarrutiko urte haietako ordena-liburuan Patrimonialista oharra dute lagun Benito Gilen handik aurrerako aipamenek.\n1827ko ekainean heldu zitzaion adoaindarrari apaizgintza. Bazekien ordurako non ekingo zion ebanjelizazio-lanari: apirilean hil zen Itzalleko abade izandako Miguel Francisco Pérez, eta Perotxeko semea aukeratu zuten itzalletarrek ordezko, atendiendo alas buenas qualidades q concurren en d(o)n Benito Gil. Zaraitzura jo zuen beraz urraulgoitiarrak, etxetik horren hurbil zuen San Vicente parrokiaren ardura hartzera.\nHogeita sei urteko apez gaztearentzat garrantzitsua izan bide zen ordura arteko ikasketa ibilbidean jasotako heziketa osatzea. 1828ko El párroco. Pláticas doctrinales y morales para todos los domingos y fiestas principales del año liburuaren harpidedun zerrendan ageri da. Orobat 1831n argitaratutako Diccionario Enciclopédico de Teología lan mamitsuaren lehen liburukiari dagokionez.\nBenito Gilen doktrina Nafarroako Artxibo Orokorrean dago gaur. Artxiboari berari zor diot lehen orrialdearen argazki hau.\nOinarri teologikoa sendotzeko eta jai egunetako predikuetarako inspirazio gisa baliagarri zituzkeen erdal liburu horiek alferrikakoak izango ziren ordea kristau doktrina eliztar guzti-guztiei helarazi nahi izanez gero. Bonaparteren ikerketa urteetan, Gil Itzallera heldu eta berrogei bat urte beranduago, nagusi zen oraindik euskara herrian. 1865 inguruko Itzalle ez zen euskaldun elebakarra, baina, era berean, nekez moldatuko ziren ongi gaztelaniarekin 1827ko itzalletar guztiak, adinean gorago eta traketsago. Ez da gaur arte Benito Gilek idatzitako sermoirik agertu, ezin ziurtatu predikazio lanerako zein hizkuntzaz baliatu zen; baina doktrina irakasteari dagokionez behintzat, Itzallera heldu bezain laster ikusi behar izan zuen (lehendik aski ezaguna ez bazuen) Adoain erdaldunduagoan ez bezala herren ibiliko zela Itzallen gaztelania hutsean. Izan ere, ez zuen astirik galdu: 1827ko azarokoa da parroki liburuetan Gilek utzitako lehendabiziko sinadura, eta abendurako prest zuen sarrera hau eragin duen doktrina itzulpena:\nDoctrina Uscaras Dn Benito Gil (sic) escrivituric vere governuaren daco. Yzallen Avenduaren amalaurgarrenean, urte mila zazpitan eun eta ogei eta zazpietan.\nZerk eraman ote zuen egilea lapsus calami hartara, alegia, zortzitan ordez zazpitan idaztera? Ondorengo lerroko zazpi horrek, edo auskalo zerk. Nolanahi ere, ez zen hanka sartze makala izan, luzaroan Gil XVIII. mendeko idazletzat hartzera eraman baitu. Baina Itzalleko abadeak ez zuen zazpitan eunik ezagutu, ez zen mende hartakoa, zaraitzuarra ere ez zen bezala.\nOrlagatu (1132 m.) Itzalletik hego-mendebaldera (argazkia: www.misescapadaspornavarra.com)\nAdoain oso hurbil dago Zaraitzutik, lerro zuzenean lau kilometro eskas baino ez dira; malkartsua da bi herrien arteko igarobidea, bai, baina ez Aietxurakoa baino askoz okerragoa, esaterako. Orografiaren aldetik Zabaltzakoak, Ezkanizkoak edota Gindanokoak izango ziren behinolako adoaindarren auzorik gertuenak, baina autorik eta errepiderik gabeko bizimolde hartan ez zeudekeen, ausaz, Itzalle bera baino askoz eskurago. Adoain Pardixerriko sortalde muturrean egonik (eta euskara nafarraren eta zaraitzueraren arteko mugan gainera), nolakoa izango zen adoaindarren euskara? Urraulgoitiko mintzo garbia? Zaraitzueratik ere edango zuen? Ala Itzallekoak Urraulgoitikotik? Edota Adoain eta Itzalle, biak ala biak nor bere ibarrean bazter herriak, Zaraitzu eta Urraulgoitiko hizkeren arteko trantsiziogune izan ote zitezkeen? Ikergai interesgarria da nire ustez Itzalleko doktrina Gilen jatorriari buruzko xehetasun berriok kontuan izanik irakurtzea.\nMende laurdenetik gorako apaiz lana Urraulgoitin\nIzan ere, ez du ematen Benito Gil Zaraitzu-Urraulgoitietako parrokietatik atera zenik. Itzallen etenik gabe sei urtez aritu ostean, 1833tik aurrera (Aita Esteban Adoaingoa Irurozkin hasi zen garai bertsuan, alegia) Pedro Pascual Palacios sartu zen abade San Vicenten. Hamabost urte beranduago Itzallera bueltatu zen Gil, baina urte haiek denak Urraulgoitin eman zituen antza; ez nolanahi ere parrokia bakar batean, baina bai, seguruenik, Adoain, Eparotz eta Aietxu biltzen dituen hirukiaren barreneko eremutik atera gabe. Urrauldarren debozioaren erdigune izan den Santa Feko priore ibili zen 1835eko desamortizazioaren inguruko une zailetan, 1840ra arte gutxienez; urte hartan bertan Aietxuko San Joan Bataiatzailearen parrokiko eliztarren arimak zaintzen ari zen. Eta aldi berean, 1839tik aitzin behintzat, jaioterrian ere bazebilen ordurako onenak emanda zegoen Francisco Gil osabari lagunduz eta, behin baino gehiagotan, agiriak abade ezinduaren partez sinatuz. 1841ean hil zen osaba, eta hura baino hilabete batzuk lehenago Benitoren ama Francisca ere bai, Adoainen bertan; amaren heriotz-agiria bere eskuaz idaztea egokitu zitzaion Perotxeko euskal idazleari.\nEparozko Santa Fe monastegiaren klaustroa (argazkia: turismo.navarra.com)\nHamarkada gehienean zehar Adoainen ez ezik Urraulgoitiko beste herri batzuetan ibili ostean, 1848ko ekainetik aurrera ageri da berriro ere Gilen arrastoa Itzalleko San Vicenteko liburuetan. 1849tik 1858ra iraun zuen bigarren egonaldi hark eta Juan Pedro Sanzek parrokia hartzearekin batera Zaraitzu betiko atzean utzi eta azken aldiz itzuli zen Gil bere ibarrera. Eparotzen ere ibili zen arren Imirizaldu eta Irurozkiko lanak bete zituen batik bat.\nHirurogeita lau urteak eginda, 1865eko abuztuan arduratu zen Benito Gil hilburukoa prestatzeaz, Irurozkin bertan, Irunberriko notario Francisco Oyarbideren aurrean (Nafarroako Artxibategi Orokorreko 5183 kaxa). Egun haietan Perotxeko etxejaun zen Gabriel Machin Gil iloba izendatu zuen apez urraulgoitiarrak oinordeko, eta jarraibide argiak eman ere bai, osaba hildakoan Machin ongi arduratu zedin egin beharrekoaz.\nIrurozkiko San Adrian eliza (iturria: www.lebrelblanco.com)\nIa urtebete beranduago, 1866ko udaberrian, ezohiko bisitaria igaro zen Urraulgoititik: Luis Luziano Bonapartek zeharkatu zuen ibarra Erronkarin ibili eta gero. Miguel Rodríguez Ferrerrek 1873an idatzi zuenez Aizpurgi eta Imirizaldun barrena irten zen Erronkaritik printzea Donibane Garazirako bidean. Han Gil topatu eta adoaindarrak berak emanik jasoko al zuen gure eskuetara heldu den doktrina?\nIrurozkiko parroki liburuetan agerikoa da zenbateraino trakestu zen 1870ean zehar Benito Gilen sinadura dotorea. Jose Aguirre izeneko Idozingo patrimonialista bat izan zuen adoaindarrak lagun egun haietan; hogeita hamar urte lehenago osaba zaharraren makulu izandakoak ezinbestekoa zuen nonbait besteren laguntza. Abuztu-irailetan dardarti bihurtu zen Gilen letra. Ziur asko urtarriletik aurrerako oharrak ez ziren hark idatziak, laguntzaileak izkiriatu eta apaiz zaharrak sinatuak baizik. Irailaren 3an sinatu zuen azken aldiz. Aste batzuk beranduago, 1870eko urriaren 18an, eman zuen azken hatsa Benito Gilek Irurozkin; hirurogeita bederatzi urte zituen. Ordurako maldan behera zetorren Perotxeko haurtxo hutsa zenean etxean eta karrikan ikasitako Adoaingo euskara bera ere.\nUrraulgoitiko apez zereginean euskaraz, ala gaztelaniaz?\nZein hizkuntza erabili ote zuen Benito Gilek Itzalletik kanpoko parroki lanetan? Kontuan hartu beharra dago euskara Urraulgoitin zeharo makaltzen ari zeneko garaian bizi izan zela adoaindarra. Gil Imirizaldu eta Irurozkin ibili zen urteetan Bonapartek jaso zituen albisteen arabera, guztiz erdaldunduta zeuden herri biak. Geldituko zen beharbada oraindik euskara arrasto apalen bat (Brocaren mapak bi herrion artean ezarri zuen euskararen azken muga garai bertsuan), baina bistakoa da ebanjelizazio lana erdara hutsean egingo zela. 1840ko hamarkadako Adoainen edota Aietxun, aldiz, baziren dudarik gabe euskal hiztunak, apika adineko euskaldun hutsak ere bai, baina Itzalle bera baino herri erdaldunagoak ziren inondik inora Bonapartek utzi zizkigun albisteen arabera. 1827ko euskarazko doktrina itzalletarrentzat prestatu eta gero, nekez izango zuen Gilek ondorengo berrogei urteetan euskara erabiltzeko Itzalleko egonaldikoa baino premia handiagorik. Nire ustez litekeena da Urraulgoitiko parroki lan gehiena, non eta ez den-dena, gaztelaniaz burutzea, eta horrenbestez eliztar urrauldarrentzat inolako euskarazko testurik sortu beharra ez izatea. Horiek horrela, Adoaingo seme honek jaioterriko euskarari buruz eman diezazkigukeen albisteak Itzalleko doktrinan baino ezin dira antzeman, Zaraitzukoekin batera nahasita. Lehen esan dudan bezala, merezi du Adoaingo Juan Lope eta Jakoistiko Franciscaren seme urrauldar euskaldunak utzitako ondarea patxadaz aztertzea, inguruko lekukotasunekin alderatuz, Zaraitzu eta Urraulgoitiko mugan entzun zen euskarari buruzko informazioa osatzeko balio dezake eta.\nAdoaingo karrika bat (2014)\nFrancisco Benito Gil Tabar (1801-1870) ha sido hasta hoy uno de tantos testigos silenciosos del euskera navarro envuelto en un anonimato casi absoluto, al que hay que sumar lo incorrecto de alguno de los pocos datos que sobre él se tenían. Apenas conocíamos de él más noticia que la pequeña doctrina que nos dejó, manuscrita, no impresa, redactada para uso personal del autor en el pueblo salacenco de Izal; por si eso fuera poco, la fecha que el propio Gil consignó erróneamente en la portada de su obra (1727) nos ha hecho considerarlo un autor del siglo XVIII, cuando no es así. En esta entrada aporto los datos que demuestran por un lado que Gil nació en realidad en 1801, de manera que su doctrina fue escrita en realidad cien años más tarde de lo que él mismo indicó, y por otra parte que si bien su primer destino fue Salazar Gil nació realmente en Urraúl Alto, más concretamente en Adoain, en la casa llamada Perotx, a unos pocos metros del solar natal del Padre Esteban de Adoain, de quien fue prácticamente coetáneo en una época en la que el euskera empezaba a debilitarse en el entorno. Estos datos realzan en cierto modo el valor de la doctrina de 1827 que Benito Gil nos legó, pues a diferencia del Padre Esteban, Gil no abandonó su tierra más que durante los años en que sirvió en Izal (lugar, por lo demás, colindante con Adoain) de manera que su obrita, estudiada en su contexto, podría arrojar algo más de luz sobre la transición entre el euskera que se habló en su día en los Urraúles, perteneciente al dialecto navarro, y el habla propia del Valle de Salazar.\nhistoria, Idazleak, Pirinio aldea, urraulgoiti, Zaraitzu 5 Comments more...\nFONTES LINGUAE VASCONUM 118\nFLV 118. Egin klik irudian edukietara jotzeko\nFLV aldizkariaren 119. zenbakia osatuko duten edukiak dagoeneko orraztuta eta labean daudelarik, hona hemen —Nafarroako euskararen ikuspegitik— otsailean argitara emandako 118ari dagozkion zenbait:\nBatallonaren ordena. Doneztebe, 1840. Juan Jose Zubiri\nGoizuetako udaletxeko artxiboan topatutako XIX. mendeko testu zahar berri bat ekarri du Juan Jose Zubiri donostiarrak Fontesera, Doneztebeko herritarrentzat idatzia, darabilen hizkera bete-betean Doneztebekoa izan ez arren.\nHogeita hamazazpi artikulutan zehar garatutako ordenantza da, estilo aldetik gaztelaniaren joskerarekiko morrontza handixkoa duena. Jatorrizko erdal testu zehatza ez da gaur arte topatu, baina agerikoa omen da itzulitakoak 1821eko lege-testu bat izan zuela oinarri; izan ere, Zubirik aurkeztutako idazkiaren zatirik handiena urte hartako apirilaren 17ko dekretu bat da, euskarara isuririk.\nZein euskaratara, ordea? Ez behintzat biribil-biribil zegokien hartzaileenera, esan bezala. Testuak baditu hainbat ezaugarri nafar, ipar-sartaldera begira jarriko luketenak; baina erdialde kutsukoak ere ez gutxi. Eta ageri diren tasun nafar horietan ez du ematen antzeman daitekeenik gaur Doneztebe inguruan egiten denaren isla zuzenik.\nZubirik, 1840ko itzulpenaren transkripzioa eskaintzeaz gain, zabal aztertu ditu artikuluan testuari dagozkion hainbat hizkuntza-ezaugarri, grafiatik hasi eta hiztegira bitartekoak.\nArtzibarko aldaera deitu izanaren inguruan (eta 9 – Aditzaz zerbait Elkanoko aldaerarekiko erkaketan). Koldo Artola.\nHegoaldeko goi-nafarreraren baitako aldaerak (Eguesibarkoa eta Artzibarkoa barne) Bonaparteren sailkapenaren arabera (Iturria: Morfología del verbo auxiliar vasco).\nLaster beteko ditu hamar urte Koldo Artolak Artzibar inguruko euskara hizpide harturik FLVn argitara eman zuen lehendabiziko lanak. Segida ederra izan zuen: beste zortzi ekarpen —gaurko hau errematea— horien bidez Artzibar iparraldeko eta Hego-Esteribarreko azken hiztunei 1971tik 1992ra bitartean Artolak berak eginiko hainbat inkesta ezagutarazi, eta inkesta horietan bildutakoak inguruko datu garakide zein zaharragoekin erkatzeko ahalegin handia egin duelarik. Erkaketa lan horretan barnera begira jokatu du alde batetik donostiarrak (azken hamarkadetan Artzibarren zein Esteribarren jaso ahal izan diren azken orduko albisteekin batera Uritz, Arrieta, Lakabe edota Orotz-Beteluko iturri zaharragoak baliatuz); baina datuak testuinguru zabalagoan txertatze aldera, izan dute lekurik XVIII. eta XIX. mendeei dagozkien Eguesibarko, Elortzibarko eta Urraulgoitiko lekukotasunek ere. Esan gabe doa Aranzadiko ikertzailearen lan eskuzabalari esker hobeto ezagutzen dugula Zangozako merinaldeko aldaera iraungi hura.\nAdoain, Urraulgoiti (Iñako Redinen argazkia)\nGaurko honen aurreko zortzigarren atalean hiztegi lagin zabala alderatu eta gero, aditz laguntzailea izan du aztergai Artzibarri buruzko azken saio honek.\nEsan bezala, Artolak kontuan izan dituen Artzibar ingurumariko datuen artean Urraulgoitikoak daude; Adoaingoak, hain zuzen. Datu labankor samarrak dira hangoak, orain arteko iturri idatzi bakarra Adoaingo Aita Estebanen testuak izan baitira, ezaguna delarik badela kaputxinoaren idatzietan lapurterarekiko zorrik, aditz alorrean bereziki; dena den ez du egileak Adoain bazter utzi nahi izan, Urraulgoiti Eguesibarrekin batera ezarri baitzuen Bonapartek 1863ko mapa ezagunean.\nBasaburu Txikiko euskararen lekukoak (I)\nArestian iruzkindutako bi lanekin batera, blog honetan lehendik ere aipatu ditudan Mariano Erbiti eta Miguel Ignacio Armasari buruzko xehetasunak topatuko ditu irakurleak Fontes Linguae Vasconum aldizkariaren 118. zenbaki honetan.\nHauexek dira gainerako artikuluak:\nHacia una periodización de la fragmentación del euskera occidental. Gontzal Aldai.\nAipuaren aipuari tiraka. Melchor Oiangurenen euskal gramatiken eta hiztegi hirukoitzaren bila euskalaritzaren hastapenetan. Mikel Aizpuru.\nBirformulatzaile laburbiltzaileen balio diskurtsiboen azterketa. Mª Jesús Aranzabe / José Mª Arriola.\nLas mujeres de El amigo congelado de Joseba Sarrionandia: la utilización de personajes femeninos para hacer frente a los límites del lenguaje. Eider Rodriguez.\nTopónimos alaveses de base antroponímica que tienen huri o villa como formante. Patxi Salaberri Zaratiegi.\naldizkariak, argitalpenak, artzibar, Basaburua, Esteribar, FLV, Fontes Linguae Vasconum, Ikerketak, internet, urraulgoiti Leave a Comment more...\nEuskararen lekukoak: ZARAITZU HEGOALDEA (I)\nZaraitzuko aspaldiko banaketa: Otsagabiko kinoia, gorriz; Errartea, laranjaz; Atabea, berdez. Azken honen hegoaldeko hiru udalerriak izango ditu aipagai sarrera honek.\nZaraitzu ibaxa osatzen duten 14 herriak bederatzi udalerritan daude gaur bilduta. Erdi Aroaz geroztik, ordea, eta ez hain aspaldira arte, bestelako hiru eremuren arabera antolatu zuten zaraitzuarrek harana: gaztelaniaz quiñón izenaz ezagututakoen bidez, hain zuzen.\nXIV. mendetik hiru kinoitan banatu zen Zaraitzu: Otsagabia, Errartea (Jaurrieta, Ezkaroze eta Espartza) eta Atabea. Azken hau da denetan zabalena, eta Itzaltzu nahiz Orontzerekin batera Espartzatik beheitiko herri guztiak hartzen ditu Ibiztatik Uskartzeraino, ibarraren hegoalde osoa, alegia: Ibizta bera, Sartze, Gorza, Igari, Galoze, Izitze, Itzalle eta Uskartze.\nAzken lau hamarkadetan Zaraitzuko euskararen itolarriaz eta azken arrastoez idatzi eta ikertutakoa, galeraren kronika, alegia, Espartzan eten izan da ia beti. Hegoalderantz zihoala, herri hartantxe topatu zituen azken hiztunak 1970eko udan Sánchez Carrión gazteak; bertan grabatu zuen Koldo Artolak 1976tik XXI. mende hasierara arte hainbat euskaldunen mintzoa (Dionisia Garate, Telesfora Elarre, Jacinto Ramirez edota Lucas Semberoizena); 2002an hildako Antonia Gartzia espartzarraren ezagutza baliatu zuen Aitor Aranak Zaraitzuko mintzoa hiztegi batean isurtzeko… Albiste baliotsuak eta lekuko ezagunak, izen eta abizendunak, izenarekin batera izana ere aitortzeko modukoak, Zaraitzu erdialdeko euskara zaharraren hondar gordetzaileak.\nKolore ilunagoan, Zaraitzu eta Nabaskoze ingurua. Biribilean bilduta daude sarrera honetan aztertutako herri gehienak.\nNabarmena da ordea etena Espartzatik behera, eta zeharo urriak Zaraitzu hegoaldeko hiztun berankorrei buruzko albisteak. Izatez, 1981ean Artolak Ibiztan Felipa de Carlos andere euskaldunari eskura grabagailurik ez zuela eginiko hainbat galdera baino ez.\nNolanahi ere den, eta erromantzea aspaldi zaharrean bizilagun izanik ere, berandura arte eutsi dio euskarari Sartze eta Galoze arteko eremuak. XX. mendeko hainbat belaunaldi euskaldun ezagutu dituzte inguru horretako herri batzuek, eta azken labekadako hiztunen arrastoa ez da oraindik ezabatu. Arrasto hori hona ekartzea izango da gai honi buruzko bigarren zatiaren xedea, baina horren aurretik datu ezagun zaharragoak aipatuko ditut, euskarak Ibizta eta Uskartze bitartean eginiko ibilbidea gogora ekartze aldera.\n1587ko herri bascongadoen zerrenda ezagunean ycal, sarries eybilçieta, ygal, guessa, vscarres, yçiz eta gallues ageri dira, iparralderagoko esparça, escaroz edota xaurrieta bezalakoekin batera, hizkuntzari zegokionez Zaraitzu osoa bat eta bakarra zela agerian jarriz. 1598ko prozesu batean goraynci Bidondoren arcayari hitzak utzi zizkigun Joanes de Yzal artzaina bezain euskaldunak ziren seguruenera ere urte haietako galoztar, gorztar edo sarztarrak; euskaldun elebakarrak, haietako asko.\nItzalle, gaur egun (argazkia: cercadepamplona.blogspot.com)\n…eta erromantzatuen bizilagun\nDeigarria da aipatu zerrendak euskalduntzat jo zituela dezente hegoalderagoko herriak ere, Nabaskoze-Erromantzatu inguruko guztiak nahiz are Zangoza aldekoak tarteko: nabascues, vstes, Vigue calicas nuevo [= Biotzari eta Gazteluberri], arbonies, domeno y adansa, ayzpurz, murillo berroya, hugun, yeso, liena de lumbier [= Ledia], Rocaforte, aybar, Sanguesa, caseda. Baina gainerakoan badu zerrendak okerrik (XIX. mendera arte euskaldun izandako Artaxoa multzo bascongadotik kanpo utzi izana, esaterako) eta oker hutsa da aipatu herrien balizko euskalduntasuna ere. Toponimiak emandako albisteez gain, froga argiak utzi dizkigute aspaldiko hainbat agirik.\nUskartze elurpean. Herria biztanle bakarra izatera heldu zen 1990eko hamarkadan (argazkia: www.todopueblos.com)\nSarrera honi dagokionez, horren adibiderik esanguratsu eta ederrena XVII. mendearen hasierako auzi bat da. 1604ko abenduan Pedro Lopez bikario euskalduna hil zen Uskartzen, jaioterriko parroki lanean 32 urte eman eta gero. Uskarztarrek bi hautagai aukeratu zituzten haren lekua hartzeko, eta elizbarrutiko auzitegira jo zutenez horrek eragindako prozesua informazio-iturri ezin interesgarriagoa da. Burgiko Rodrigo Armendariz eta Biotzariko Martin Ripalda saiatu ziren Uskartzeko erretore bihurtzen eta bien arteko lehian oinarrizko argudioa izan zen hizkuntza: izan ere, erronkariarra euskalduna zen, eta Erromantzatukoa, aldiz, ez. Gogo handiz ekin zioten horrenbestez Uskartzekoen egoera linguistikoa norberaren interesekin bat zetorrela argudiatzeari, eta —zeharka bada ere— uskarztarren eta bizilagun batzuen arteko aldea nolakoa zen agertzeari.\nUstaize (Iñako Redinek ateratako argazkia)\nBistakoa da Armendarizen eta Ripaldaren lekukoek ez zutela errealitatearen irakurketa berbera egin; ez da harritzekoa. Baina argi utzi zuten batzuek zein besteek Uskartzeko gizon-emakumeak euskaldunak zirela. Zenbaterainoko gaztelania ote zekiten, huraxe zen auzia, ez besterik. Ondoren datorren laburbilduma, 1605eko prozesuak emandako hizkuntza-argazkia da:\nUskartze (Zaraitzu). Herri euskalduna zela ez zuen inork zalantzan jarri. Hautagai erdaldunak aurkeztu lekukoen hitzak sinestera, uskarztarrek bazekiketen erromantzea ere, nahiz eta ezagutza mailaz aritzean iritzi guztiak bat ez etorri: lekuko batek adierazi zuen hiru urtetik gorako haurrak ere gauza zirela erdarazko hitzari erdaraz erantzuteko; beste batek erromantzea baliatzeko gai ziren 34 biztanle zituen gogoan, nahiz eta aitortu zerabilten erdara ez zela hirietakoa bezain txukuna, eta beste hainbat lagun hizkuntza ulertzeko baino ez zirela gauza. Hirugarren batek gizon zein emakumeek erdara “ulertzen zutela” adierazi zuen, eta “hitz egin ere bai”; erromantzea etxe guztietan “gehiago edo gutxiago” ezagutzen zutela adierazi zuen beste lekuko batek; batzarretan erdara entzun zuenik ere bazen, bi biztanlek euskaraz ez zekitelako, antza. Ustaizeko abadea eta jostuna ere lekuko eraman zituen Ripaldak: abadeak andere uskarztarrak erromantzez agurtzen zituenean haiek ulertu eta euskaraz erantzuten ziotela esan zuen; jostunaren arabera, aldiz, las mugeres (…) ablan algun tanto el romance: bai gutxienez berarekin joskintzari buruzko gauzez erdaraz aritzeko beste… emakumeek elkarren artean euskara erabili arren. Arestiko algun tanto edota medianamente ageri ohi da Ripaldaren aldekoen adierazpenetan Uskartzekoek erdaraz zenbateraino zekiten azaltzeko. Erromantzearen itzala defendatu beharrekoak ere, beraz, itzal hura oso zabala zela esan ezinik zebiltzan.\nIzitze, herri guztiz euskalduna XVII. mendearen hasieran (irudia: panageos.com)\nBurgiko hautagaiaren aldeko lekukoek bestelako egoera agertu zuten. Maria Marimachi alarguna euskaldun elebakarra zen, uskarztar gehienak bezalatsu; andrazkoek, batez ere, ez omen zekiten beste hizkuntzarik. Juan Elizondo apaiza, gotzaitegiaren izenean eliz aginduak betetzeko herria bisitatzera joan zenetan, euskaraz aritu zen beti. Zioenez hizkuntza huraxe zen bertakoek zekitena, y si algunos saben romance, son muy pocos, porque lo que se platica y trata es bascuençe. Gauza bera adierazi zuen Lopez hil ostean behin-behineko apaiz ibilitako Pedro Echegoyenek: biztanle gehienak euskaldun hutsak zirela, eta batzuek erromantzea ulertu arren ezinbestekoa zela herrian doktrina euskaraz erakustea, y si no les dixese (…) saue de cierto sauer que la mayor parte de los vezinos no lo entenderian. Echegoyenek erromantzea erabili balu nola edo hala ulertu ahal izango ziotenen artean zegoen nonbait 67 urteko Martin Uscarres, baina hark ere euskara zuen berezko, eta aitortzerakoan ez zuen besterik nahi.\nBatzuen eta besteen esanak irakurrita, garbi dago Uskartzekoen hizkuntza euskara zela; erromantzea ez zen guztiz ezezaguna, baina ez dirudi herrian errotuta zegoenik. Aitzitik, gutxiengoak baino ez zekien; nola edo hala jakin ere, batzuetan.\nIzitze (Zaraitzu). Ibarraren hegoaldeko herri hau Uskartze bezain euskalduna zen, gutxienez. Bi lekuko iziztar baliatu zituen Armendarizek (Ripaldak bakar bat ere ez); biek adierazi zuten euskaraz aritzen zirela beti uskarztarrekin.\nBiotzari, Martin Ripaldaren sorterri erdalduna (argazkia: Julio Asunción)\nUstaize (Nabaskoze). Zaraitzu ibaian beheiti Uskartzetik hiru kilometro eskasera egonagatik, hagitz bestelakoa zen egoera bertan. Ripaldak bakarrik aurkeztu zituen lekuko ustaiztarrak Uskartzeko bizilagunen hizkuntza-egoeraz hitz egin zezaten, eta erdaldun hutsak zirela aitortu zuten. Arestian esan bezala, Ustaizeko jostunak ezinbesteko zuen emakume uskarztarren (nola-halako?) erromantzea, elkar ulertuko bazuten. Ustaizeko abadea ere erdaraz hurbiltzen zitzaien Uskartzeko andrazkoei. Argi dago Uskartzetik Ustaizerainoko tartean bazela ibar aldaketa hutsa baino zertxobait gehiago; eta litekeena da, ustaiztarren erdalduntasuna hainbestekoa bazen, elkarren arteko komunikaziorako uskarztarren gutxieneko erdara-maila hura ezinbestekoa izatea.\nBiotzari (Erromantzatua). Ripaldaren sorlekua herri erdalduna zen ezbairik gabe, Erromantzatuko gehienak bezala. Hona hemen 1605eko martxoan Armendariz burgiarrak lehiakideaz ari zela esan zuena: (…) y el contrario [Ripalda] no sabe la dicha [euskara] seno romançe solo por ser natural del lugar de Bigueçal, naçido y residente en el, a donde no saben bascuençe, ni lo saben ni entienden…\nMartxoan bertan Iruñean hautagaiei euskara azterketa eginik, gainditu egin zuen Burgikoak, baina biotzariarrak\n…no lo sabe hablar, aunque lo entiende, como el mismo lo a confesado y se a visto por el dicho examen…\nUskartzen benefizioa zuelako iritsi ote zen Ripalda erdalduna euskara ulertzera? Nolanahi ere, maiatzean Armendarizen aldeko erabakia hartu zuten agintariek. Hizkuntza, oraindik ere, pisuzko argumentua izan ohi zen herri euskaldunetako bikarioak aukeratzerakoan.\nHizkuntza muga sendoa zegoen beraz Uskartze eta Ustaize artean XVII. mendearen hasieran, eta egonkor jarraitu zuen ondorengo urte luzeetan ere. Egoera aldatu izana iradoki zuten 1767an Erret Auzitegiko komisari erdaldunek, ez baitzuten Zaraitzu egokitu ez Nafarroako eremu euskaldunean, ez euskaldun izan arren erdara ulertzen hasia zen hartan, zeharka bada ere ibarra erromantzearen eremuan zeharo sartuz; eta 1785ean Adan Arbizu izeneko apaiz ustaiztar batek erdalduntzat jo zituen Zaraitzu zein Erronkari (estan reputados por romanzados o castellanos para el reparto de pruebas, que se mandan recibir entre comisarios que desconocen el bascongado). Baina Arbizuren iritzia ez zetorren bat orduko ahots gehienekin, eta interesak eragindakoa zen gainera, erdalduna izanik Zaraitzu ondo-ondoko Gindano eta Zerrenkano herrixka urrauldar euskaldunetako bikario bihurtu nahian baitzebilen. Uskartzekoa bezalakoxea baina 180 urte berankorragoa, Adan Arbizuren asmoak eragindako prozesua Zaraitzu hegoalde inguruko euskararen sendotasunaz jabetzeko tresna ederra da.\nGorzak zazpi bat biztanle izan ohi ditu gaur egun neguan (argazkia: rutasnavarra.com)\nLaburbilduz, Ustaizeko elizgizonak Gindano eta Zerrenkanoko bikariotza lortu zuen 1784ko abenduan baina euskaraz ez zekienez horretarako gai ez zela salatu zuen Adoaingo abade Lucas Gilek. Zenbait herritar, ordea, Arbizuren aldeko iritzia emanda zeuden. Handik harat abiatutako prozesuak hainbat albiste deigarri utzi dizkigu: batetik Arbizuk, zeregina betetzeko gai zela frogatzearren, herri haietan gaztelaniaz ere bazekitela nahi izan zuen erakutsi, eta horretarako aurkeztutako lekuko batzuk Ustaizekoak ziren, eta erdaldunak, jakina. Bestetik, 1785eko apirilean apaiz lehiakide bat agertu zitzaion Arbizuri: Juan Miguel Montes, Gorzako euskalduna. Arbizuk euskara ez zekienez Gindano eta Zerrenkanoko lana ezin bete zezakeela aldarrikatu zuen Montesek ere.\nGindano eta Zerrenkanon zerabilten hizkuntzari buruzko datuak biltzeko asmoz, bestalde, Sartzeko abadea izendatu zuten elizbarrutiko agintariek, eta Gindanoko behin-behineko apaiz, aldiz, Arrakasgoitikoa. Emandako ardurak betetzeko euskaldun behar zuten izan biek, eta halakoxeak ziren artean haien parrokiak ere, beranduagoko datuek erakutsi bezala.\nArbizu ustaiztarrak lortu egin zuen azkenean bi parrokietan aritzeko baimena; baina egin zioten euskara-azterketa gainditzeko adinako ezagutza-maila bermatu behar izan zuen, hizkuntza ikasirik.\n“Doctrina Uscaras Dn Benito Gil escrivituric…”. 1827ko abendua zen, ez 1727koa (Nafarroako Artxibo Orokorrak eskainitako irudia).\nBeraz, XVIII. mendearen amaieran euskaldun ziren Sartze eta Gorzako apaizak, azken hau herriko semea izanik. Eta Arrakasgoitin bertan, ondoko Ustaizen ez bezala (nahiz eta biak Nabaskozeko dermioan egon) bikario euskalduna behar zuten. Artean euskaradun zen beraz Zaraitzu osoa baina hastear zen galera-prozesua, Uskartzeko mugan behinik behin, Bonapartek 80 urte geroago emandako albisteen arabera.\nMuga zaharrak kolokan\nBenito Gil adoaindarrak (1801-1870) Itzalleko parrokiaren ardura hartu bezain laster euskarazko doktrinatxoa idatzi zuen vere governuarendaco. 1827an gertatu zen hori, nahiz eta bikario gazteak oharkabean mende bat atzera egin eta ia berrehun urtez iraun duen uste okerra zabaldu. XIX. mendea aurrera zihoala Gilek euskarazko testuaren beharra sentitu izana argi eta garbi ari zaigu esaten zaraitzuera sasoiko zebilela oraindik Galoze ondoko herri hartan; haurrak ere euskaldunak ziren Gilek ezagutu zuen Itzallen. Baina pittin bat hegoaldera eginez gero, aldatzen hasia zen egoera.\n1872ko “Études sur les trois dialectes basques des Vallées d’Aezcoa, de Salazar et de Roncal” lanaren amaieran aipatu zuen Bonapartek Uskartzen sei urte lehenago ikusitakoa (azpimarratutako pasartea)\nLuis Luziano Bonaparte printzeak zehaztasun osoz finkatu zuen euskararen muga Zaraitzu hegoaldeari zegokionez. Honako hau idatzi zuen 1872an, luzaroan euskararen azken portu izandako Uskartzeri buruz ari zela: hondar herri honetan utzi egin diote euskaraz hitz egiteari, guk ez baitugu 1866an topatu hizkuntza horretan mintzatzeko gauza zen inor. Gaztaroan euskaraz aritzeko gai zen bertako andere zahar batek ahantzi egin du azkenik. Uskartzen ez bezala, bizirik zirauen euskarak Nabaskozeko Arrakasgoiti txikian. Ez ordea printzeak herrixka hura kolore ilunean biltzeko bezain indartsu. Uskartze ondo-ondoko Galozen eta Izitzen, ordea, hizkuntzak sasoikoago zirauela adierazi zuen mapan; zer esanik ez handik goiti.\nBonaparte 1863 (lerro hauen gainean) vs. Broca 1874 (azpian)\nSinesgarria da Worcestershireko ikertzailearen lekukotasuna, aurreko datuekin bat datorrelako. Ez, aitzitik, Brocarena, Uskartze ez ezik Ustaize bera ere euskararen eremuan sartu baitzuen. Argi ikusi dugu XVII. mendean ere ez zela horrelakorik gertatzen; okerreko txostenek eragindako irakurketa izango zen noski.\nGarbi dago, nolanahi ere, XIX. mendea azkentzearekin ia Zaraitzu osoa zela artean euskaldun eta hegoaldeko herri guztietan entzun zitekeela euskara Uskartzen bertan izan ezik; baina hainbat mendetan zehar egonkor iraun zuen muga zahar sendoa desagertzen ari zen, eta ziztu bizian hasia zen euskara inguruko herrietan ere ahultzen. 1870eko hamarkadan bazen oraindik euskararen transmisiorik Sartzetik Galozera bitarteko eremuan, baina ez zen erabatekoa eta etena gertatzear zegoen.\nLa parte más meridional del Valle de Salazar —el espacio entre Ibilcieta y Uscarrés, perteneciente al quiñón de Atabea— fue la que antes perdió el dialecto salacenco en el que sus habitantes se expresaron durante siglos, a medida que el romance firmemente asentado hasta la vecina Ustés remontó inexorablemente el río y relegó a la lengua vasca alterando una situación más o menos estable durante larguísimo tiempo. Cuando a partir de la década de 1970 proliferaron los estudios acerca de los últimos euskaldunes del valle y la recogida de testimonios de su habla, las localidades al sur de Esparza quedaron casi completamente al margen al no encontrarse ya (con la excepción de una anciana de Ibilcieta de quien Koldo Artola obtuvo unos pocos datos) a nadie que pudiera dar testimonio de la lengua que en ellas se usó. No quiere esto decir que el euskera de pueblos como Igal, Güesa o Izal se hubiera extinguido siglos, ni tan siquiera largas décadas atrás: hasta bien entrada la pasada centuria pudo escucharse en todas esas localidades y en buena parte de las restantes. Esta entrada comienza, mediante el repaso de los testimonios que van desde el siglo XVI hasta el XIX, un recorrido por la historia del euskera en el sur de Salazar; recorrido que no puede completarse sin trazar a grandes rasgos el devenir del euskera de Sarriés, Güesa y Gallués durante los últimos cien años, cuando se batía ya en retirada pero aún no había desaparecido de las casas y los rincones del sur de Atabea. Ese devenir será tratado en una entrada posterior.\nSartze oso herri euskalduna zen artean XIX. mendearen hondarrean (www.casasruralesnavarra.com)\nErromantzatua, Erronkari, euskararen galera, historia, Nabaskoze, Pirinio aldea, urraulgoiti, Zaraitzu 3 Comments more...\nLapsus calami (Benito Gil apaiz idazle nafarraz)\nBenito Gil idazle nafarraren jaiotetxea.\nIdatzizko errakuntzari, gauza bat azaldu nahi eta paperean ezustean bestea adierazteari, esaten zaio lapsus calami. Idatzizko akats horietako bat dela eta, behar ez zen garaian genuen gaur arte sailkatua Benito Gil, Zaraitzuko Itzallen apaiz zebilela hango eliztarrentzat idatzitako doktrinaren egilea.\nNahi baino sarriago, ez dugu euskararen lekuko batez inolako albisterik izaten, hark berak bere lanean idatzitakoaz landa: horixe zen duela gutxi arte Mariano Erbiti udabearraren egoera ere. Unean uneko autoreak idatziz utzi zigunak akatsa duenean, gainera, okerrekoak bihurtzen dira hortik ateratako ondorioak ere.\nBenito Gil nafarrak bere lanaren aurkezpenean lagatako errakuntza agerian gelditu da gaur. Horretaz, eta idazleaz beraz, aritu naiz hilabete honetan 31 eskutik blogean.\nHan esandakoak irakurri nahi izanez gero, hementxe duzue esteka.\nItzalleko eliza (argazkia: Jesús Mª Pueyo).\nhistoria, Idazleak, Pirinio aldea, urraulgoiti, Zaraitzu 2 Comments more...\nNafarroako ekialdeko euskararen zenbait lekukori buruz\nHego-nafarreraren egitura, gaur ezagutzen diren datuen araberakoa, Iñaki Caminok adierazi duen gisan.\nElkanoko eliza (argazkia: Jesus Mª Etayo). Bertan apaiz izandako Joakin Lizarraga (azpian, sinadura) da Iruñe ekialdeko euskarari buruzko iturri nagusia.\nEgungo adituak gero eta hobekiago ari dira ulertzen Nafarroa erdialdeko euskal hizkeren nondik norakoa. Hainbat arrazoik azal dezakete aitzinamendu hori, berezko euskara penagarri galdu duen eremua izanik: testu zahar berrien agerpenak, etengabeko ikerketak, eta ikerketa horietan erabili beharreko irizpide eta metodologia doitzeak, adibidez. Bonaparteren iparraldeko / hegoaldeko goi-nafarrera banaketa klasikotik abiatuz, baina aldi berean sailkapen eredu hark zeuzkan gabeziak agerian jarriz eta arrazoituz, sendotu egin da azken bi hamarkadetan Nafarroako hizkerak —gaurkoak zein atzokoak— bestela azaltzen dituen ildo teorikoa. Bonaparteri hegoaldeko goi-nafarrera euskalki beregaina iruditu bazitzaion ere, nafarrera osoa euskalki bakartzat jo eta hego-nafarrera (ikus mapa) euskalki zabalago horren atala baino ez dela ematen da ontzat gaur egun. Bestalde, printzearentzat bereizketa nagusia ipar / hego zen arren, mendebaleko eta ekialdeko euskararen arteko aldea azpimarratzera jo izan da gaur egun: Iruñetik ezker eta Iruñetik eskuin dena (izan) da euskara nafarra, baina bazegoen alderik eta etenik Gesalaztik Eguesibarrera, adibidez.\nHori horrela izanik, pena da goiko mapa ezin eskuinerantz hedatua. Mendebalarekin erkatuta, gutxiago da Nafarroako ekialdeko euskaraz ezagutzen dena, Aezkoa-Zaraitzu-Erronkari eremua alde batera uzten badugu. Batetik, seguru asko, euskara lehenago galdu zelako aipatu inguru hartan (esaterako, Deierri eta Oltza bitarteko hainbat herritan sasoiko samar omen zirauen hizkuntzak 1860an, baina oso gibelka zihoan Iruñe eta Irunberri bitarteko eremu gehienean); eta bestetik, ekialde\nhartan euskara idatziz jaso zuten lekuko zenbaiten lana ezin delako ikerketarako nahi bezala baliatu.\nEkialde nafarraz eta eman dituen euskal testuak dialektologian erabiltzeko zailtasunez aritu nintzen duela egun batzuk 31eskutik blogean. Gaia gustuko baduzue, hemen irakurri ahal izango dituzue bertan esandakoak.\n31eskutik, Agoitz, artzibar, Elortzibar, Idazleak, urraulgoiti 1 Comment more...\nFontes Linguae Vasconum 117\nUdatik dago eskuragarri Fontes aldizkariaren 117. zenbakia. Sei artikuluk osaturik dator, baina Nafarroako euskararekin lotura zuzena duen bakarra da sarrera honetan aipatuko dudana.\nArtzibarko aldaera deitu izanaren inguruan (8- Elkanoko aldaerarekiko zenbait erkaketa). Koldo Artola.\n2006an hasi zen Koldo Artola FLVen Artzibar inguruko mintzoari buruzko lanak argitara ematen. Hogeita hamabost urte ziren ordurako haranean bertan lehendabiziko grabazioak egina zela. Galdutzat jo daiteke aldaera hau, 1920an Hiriberrin jaiotako Soledad Arboniés delarik Artzibarko euskara etxean jaso zuen azken muga-hiztuna.\nArtzibar haran hutsa barik, Bonapartek XIX. mendean Artzibarko aldaeratzat jotako eremu osoa du lanaren izenburuak oinarri: alegia, Artzibar, Orotz-Betelu, egun Lizoain den Arriasgoiti ibartxoa eta Larrasoañara bitarteko Esteribar hegoaldeko herriak. Iruñe ondo-ondoko Ollokin abiatu eta Urraulgoiti aurrez aurre duen Arizkurenera bitarteko eskualde zabala, beraz. 1980ko hamarkadan Artzibarko Arrietan eta Hego-Esteribarko Ilurdotzen azken euskal hiztun izan zirenen ahotik jasotako datuak bildu zituen ikertzaile donostiarrak 2006ko lehen saio hartan, eta Artzibarko beste zenbait herritan garai bertsuan bilduriko albisteekin osatu azken zazpi urte hauetan zehar.\nAzken labekadako ikerketek, ordea (Iñaki Camino irakaslearenak ororen buru) auzitan jarri dute Bonaparteren sailkapeneko aldaera haren batasuna eta argudio sendoz bermatu Artzibarko euskarak ez zuela kide hurbilen Esteribar hegoaldeko hizkera, eta bai ordea Eguesibarkoa; Bonapartek Elkanoko aldaera izendatu eta erakusgarri nagusi Joakin Lizarraga izan zuen hura, alegia. Artzibar eta Eguesibar arteko Arriasgoitiko euskaraz ezin gehiegi esan, zoritxarrez, 1970 inguruan itzali baitzen; Artola bera ez zen, ederki saiatuagatik ere, eremu hartako hiztun balekorik topatzera heldu, eta ez da Arriasgoitin paratutako testu zahar bat ere guregana iritsi.\nArtolak erkatu dituen sei herriak —egun euskara galdutakoak— Bonaparteren mapan (egin klik garbiago ikusteko).\nArtzibarko Uritz herria. Hantxe prestatu omen zuen 1865 aldera Juan Cruz Elizalde maisuak Bonaparteren eskuetara iritsitako doktrina.\nHoriek horrela, Artzibarko aldaera deitu izanari buruzko zortzigarren saio honetan, aurretik aipatu hari-mutur guztiak bildu eta erkaketarako gaiak nahi izan ditu elkarren ondoan paratu ikertzaile donostiarrak —azken aldikoak nahiz aspaldikoak— nahi baino arrasto gutxiago utzi diguten Iruñeaz sortaldeko mintzo iraungiak hobeto ezagutze aldera. Taula gisa aurkezturik, Artzibarko datuak eman ditu Artolak (bai Arrietan 80ko hamarkadan bilduak, bai XIX. mendeko Urizko doktrinari dagozkionak), eta haien ondoko zutabeetan, ezker-eskuin, gertuko bizilagunei buruzkoak ere bai:\n– Sartaldera, 1800 inguruko Elkanoko Lizarragaren testuetakoak nahiz Bonapartek 1869an Eguesibarko herri hartan bertan jasoak.\n– Hego-mendebaldera, Elortzibarkoa bide den Zabalegiko 1785eko predikutik ateratako hainbat hitz erkatu ditu Artzibarkoekin.\n– Eguzki aldera, Artzibar eta Zaraitzu artean dagoen Urraulgoiti haranari buruz orain arte ditugun idatzizko datu ezagun bakarrak baliatu ditu: Adoaingo Aita Estebanek (1808-1880) utzi zizkigunak; oso kontuz hartzekoak horiek, hainbat urtez Iparraldean ibili izanak ukatu ezin den eragina izan baitzuen kaputxinoak prestatutako euskarazko testuetan.\nKoldo Artolak artikuluan emandako datuen lagina\nUrraulgoitiko Adoaingo txoko bat\nOsagai horiek guztiak baliatuta lan neketsu bezain ederra osatu du Artolak, zinez baliagarria Iruñetik eskuin hedatu zen Hego-nafarreraren gorabeherak gertuagotik ezagutu nahi dituenarentzat.\nHauek dira 117. zenbakian bildutako gainerako artikuluak:\n– Xahoren Aitor Hegoaldeko XIX. mendeko narratiban. Ana M. Toledo.\n– Oinarrizko emozioen ezaugarri akustikoez. Iñaki Gaminde et alii.\n– Euskal hitz-ordenaren norabidea: idealismo ideologikotik pragmatismo komunikatiborantz. Julian. Maia.\n– Juan Arin Dorronsororen «Material Toponímico » argitaragabearen 25. paper-zorroa. Juan Carlos Odriozola Pereira, Luis Mari Zaldua.\n– A Descriptive Analysis of Basque Hypocoristics. Patxi Salaberri Zaratiegi, Iker Salaberri Izko.\naldizkariak, argitalpenak, FLV, Fontes Linguae Vasconum, Ikerketak, urraulgoiti Leave a Comment more...


Araotzeko eskola ostatu bihurtzeko egokitze lanen kontratazioa abiaraztea proposatuko da gaurko Tokiko Gobernu Batzarrean — Berbia\nAraotzeko eskola ostatu bihurtzeko egokitze lanen kontratazioa abiaraztea proposatuko da gaurko Tokiko Gobernu Batzarrean\nUdala eta auzoaren artean hitzarmena sinatzea ere aztertuko da\nGabonetako etenaren ondoren udal batzorde informatiboak biltzen eta pilatutako gaiak bideratzen hasi dira berriro. Horrek, Gobernu Batzarrean gai ugari erabaki beharra eragin du. Hala, gaur arratsaldean egingo duen bileran, 93 gaiko lan zerrenda izango du aurrealdean gobernu taldeak. Aipatu bezala, Araotzeko neska eskola ostatu bihurtzeko lanak martxan jartzeko bi gai aztertuko dira, udala eta auzoaren arteko hitzarmena, batetik, eta lanak kontratatzeko prozedura ireki sinplifikatua abian jartzea, bestetik.\nEgokitze lanak Koldo Etxegarai arkitektoak osatutako proiektuaren arabera egingo dira. Orain esleitu nahi den lehen fasean oinarrizko azpiegitura egingo da, eraikina erabiltzeko moduan utziz. Egun oin bakarra duen eraikinean bi solairu egingo dira eta behekoan, taberna, sukaldea eta jangela prestatuko dira, eta ahal izanez gero, mugikortasun urria dutenei egokitutako apartamentu txikia. Beranduago egingo den bigarren fasean, beste bi apartamendu egokituko dira goiko solairuan. Araotzeko eskola ostatu bihurtzeko lan hauetarako, auzoak eta udalak ez ezik, Eusko Jaurlaritzak 147.000 euroko dirulaguntza agindu du.\n2018. urtea ekonomikoki ixtear du udalak eta gaurko Bobernu Batzarrean auzotasun programen hainbat likidazio proposamen aztertu eta onartzea espero da: Arantzazu, Araotz, Berezao, Garibai, Larraña, Lezesarri, Murgia, Olabarrieta, Santxolopeztegi, Urrexola eta Zubillagako auzotasun programen likidazioa, hain zuzen ere.\nOngizate zerbitzuen eskutik, berriz, dirulaguntza ezberdinen 2019ko deialdiak martxan jartzea proposatuko da: adikzio mota desberdinen tratamendurako dirulaguntzak, etxebizitza partikularretan su-detektagailuak jartzeko kanpaina, ohiko etxebizitza unitatea hautsi eta errenta eta sarrera urriak izanik familia kargak dituzten emakumeei zuzendutako dirulaguntzak edota gizarte larrialdietarako udal laguntzen ordenantza erregulatzailea.\nBestelako gai batzuk ere jaso dira gaurko lan zerrendan: Etxaluzeko parkeko urbanizazio lanen baitan argiteria berritzeko aurrekontua; San Lorentzo auzoko plazatan argiteria berritzeko proposamena; Murgia, Zubillaga eta Olabarrieta auzoetan baserri seinaleak jartzeko zuloak egiteko aurrekontua eta Olaiturriko kirol gunean estalkia eraikitzearen buruzko Diputazioaren txostena, besteak beste. 18:00tan hasiko da gobernu taldearen asteko bilera baina luze joko du, gai asko baitituzte aztertzeko.


Mapsak webgunea estreinatu du — TUlankide MONDRAGON\nMapsak webgunea estreinatu du\nAutomozioaren sektoreko ekoizle nagusienen hornitzailea da Mapsa gaur egun. Kalitatea, berrikuntza eta produktu akabera garatuak eskaintzen ditu.\n1957an sortu zen eta aluminiozko lehenengo hauguna 1977an egin zuen MAPSAk eta 1991n MONDRAGON Korporazioan integratu zen. MAPSAk Nafarroako kooperatibismo industrialaren erreferente izan nahi du.\nGaur egun, Orkoiengo lantokitik hornitzen die Europa osoko bezeroei. Automozioko marka nagusienen ekoizpen lantoki garrantzitsuenetara iristen da nafarroako kooperatiba industriala.\nMapsak komunikazio irekiaren aldeko apustu argia egin du eta webgune berria estreinatu du. Gune bisuala eta oso grafikoa da, non era dotore eta modernoan enpresaren berri ematen den. Erabiltzaileak informazio guztia du eskura hiru hizkuntzatan: euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez. Hometik produktuen gaineko informazio osatuagora joan daiteke (haugunak, prozesuak, berrikuntza, teknologia, ziurtagiriak eta I+G+b) eta baita enpresaren historiara eta aktualitatera ere.\nOrkoiengo lantokiaren irudiak\nEra berean, webgunearen portadan irudiak integratu dituzte, Orkoiengo lantokiaren eta zenbait lan prozesuren irudiak hain justu ere, dinamismoa erantsiz webguneari. Argazki ikusgarriz hornituta dago eta ikusgarritasun handia eskaintzen diote.\nWebgunearen diseinua, argazkilaritza lana eta ikus-entzunekoa Arteman Komunikazioa Koop.Elk,. egin du Mapsako ordezkariekin elkarlanean. Bisitatu webgunea.\nEuskara planen erakusleihoa: MAPSA\nGaur egun 600 pertsona inguru dira kooperatiban. Zuzendaritzatik apustu sendoa egin da Euskara Planari babesa eta baliabideak eskaintzeko.


Lesakako I. Mendi Lasterketa ekainaren 15ean antolatu du Beti Gaztek - Bortziriak - Erran.eus\nLesakako I. Mendi Lasterketa ekainaren 15ean antolatu du Beti Gaztek\nTtipi-Ttapa 2019-06-08 10:00\nBeti Gazte Lasterka taldeak lehen aldiz antolatu du Lesakako Mendi Lasterketa.\nNagusiek 14 kilometro luze eta 900 metroko desnibela duen lasterketa egin beharko dute eta 13 eta 17 urte arteko gazteek 7 kilometrokoa\nEkainaren 15ean eginen dute Beti Gazte elkarteak antolatutako Lesakako I. Mendi Lasterketa. Larunbatean 16:00etan abiatuko da 14 kilometro luze eta 900 metroko desnibela duen lasterketa nagusia Plaza Zaharretik eta, hamar minutu beranduago, 13 eta 17 urte bitarteko gazteei zuzendutako lasterketa, 7 kilometro luze eta 300 metroko desnibela duena. Ibilbide luzekoek Ekainaren 15ean eginen dute Beti Gazte elkarteak antolatutako Lesakako I. Mendi Lasterketa. Larunbatean 16:00etan abiatuko da 14 kilometro luze eta 900 metroko desnibela duen lasterketa nagusia Plaza Zaharretik eta, hamar minutu beranduago, 13 eta 17 urte bitarteko gazteei zuzendutako lasterketa, 7 kilometro luze eta 300 metroko desnibela duena. Ibilbide luzekoek Frain (455 metro) eta Unanue (650 metro) igo beharko dituzte plazan helmugaratu baino lehen eta gazteek, Frainera igo eta jautsiko dira zuzenean herrira.\nIzen-ematea ekainaren 14ra bitarte egin daiteke www.herrikrosa.eus webgunean. Ibilbide luzerako 16 euro ordaindu beharko da (13 euro Beti Gazteko bazkideek) eta egunean bertan eginez gero, 20 euro denentzat. Ibilbide laburrerako 7 euro ordaindu beharko dute, 10 euro probaren egunean. Bi probak kontuan hartuta, gehienez 250 kirolarik parte har dezakete.\nIbilbide luzean, lehenbiziko 3 gizonezko eta emakumeek 90, 60 eta 30 euroko saria izanen dute, gazta eta Beti Gazteko zapiaz gainera. Lesakako lehendabiziko emakumeak eta gizonak Ubidea produktuen lotea eramanen dute, lehenbiziko beteranoek trofeoa eta lehendabiziko ekipoak (guttienez hiru parte-hartzaile), bildots bat.\nIbilbide laburrean ere sariak izanen dituzte lehenbiziko hiru mutilek eta hiru neskek.


"... Maitatu daigun alkar, maitasuna Jaungoikoagandik datorrelako, eta maite dauan guztia Jaungoikoagandik jaioa da eta ezagutzen dau Jainkoa. Maite ez dauanak ez dau ezagutzen Jainkoa, Jaungoikoa maitasuna da-ta… Jaungoikoak deuskun maitasuna honetan agertu zan: Jaungoikoak bere Seme bakarra bialdu ebala lurrera, gu Haren bidez bizi gaitezan. Maitasuna badala, honetan agertzen jaku: ez geuk Jainkoa maite izan dogulako, Harek gu maite izan gaitualako baino, eta bere Semea gure pekatuen bake-opari bialdu ebalako... Jaungoikoak gu hain maite izan bagaitu, geuk ere alkar maitatu behar dogu... Guk ezagutu dogu eta sinistu Jaungoikoak deuskun maitasuna. Jaungoikoa maitasuna da, maitasunean dagoana Jainkoagaz dago eta Jainkoa haregaz..."\n- "Ikasle maiteak" eskeintzen deuskun harribitxi hau geroagoko gogoeta bat dogu anaiarteko maitasunari buruz ezarria; egileak lehenagotik esanda euki deusku, alderdi ilunetik hartuta (3, 11-15). Hemen maitasun agindua da azpimarkatzen deuskuna, bere alderdi onetik: maitasuna beharrezko da, "Jaungoikoagandik dator eta" (7.a) eta "Jaungoikoa maitasuna da eta" (8.a). Izan ere, Jaungoikoaren izatea maitasuna da: Berak maitatzen dau, parkatzen eta dan osoa eskeintzen. Egiazko giza-maitasunaren sorburua Jaungoikoa da. Maitatzen dauana Jainkogandik jaio da eta "Jainkoa ezagutzen dau" (7.a).\n- Jainkoaren izatea hau bada, benetako maitasunera helduteko bide bakar bat dago: maitatzea. Halan ere, ez gero agnostikoak edo Alkartearen arerioak uste ebenez, Jaungoikoa ezagutzeko jakin nahia sentitzen ebela eta. Joanen eritxiz, maitasunaren oinarria honetan datza: Jainkoak berak maitatu gaituala "lehenengo", bere ongura hutsez. Maitasun hau Jainko Semearen Gizakundean agertu da, hau barik gizakiak ezin izango eban benetako maitasuna ezagutu, ez bizitzarik izan (9-10aa). Jesusek maitasun zehatz jakin bat agertu deusku, besterik gabe, bere burua emonez eta gu askatuz, bizia emoteraino. Beraz, gizakiak Jainkoari deutson maitasuna aurreragoko Aitaren maitasunari erantzuna da.\n- Jaungoikoa maitasuna dala esan ondoren, Joanek kristau Alkartea jakitun ipinten dau, baieztapen honek eguneroko bizitzan dakarzan ondoren guztietaz. Lehenengoa, Alkar-maitasuna dala Jaungoikoa gugan izateko; baldintza hau ezinebestekoa da Jaungoikoaren maitasunaz sinisteduna bihotzez jabetzeko, bere presentziaren esperientziaren frutu lez, Kristok Berak bizi dauan maitasunari dagokion "ontasunez" (12.). Bigarrena, Espirituaren presentzia (13.). Hirugarrena, munduaren Salbatzaile dan Jesusengan sinismena: "Norbaitek Jesus Jaungoikoaren Seme dala autortzen badau, Jaungoikoa beragan dago eta bera Jaungoikoagan" (15.a).\n- "Ikasle maiteak", Jesus eta bere barri onaren esperientzi berezia izan eban harek, gero eta sakonagora joten dau bere sinismenean eta esperentzian. Eta mezuaren guna argi eta garbi dago: maitasuna beti dator Jaungoikoagandik eta doangoa da. Ez dago ezelango konponketarik, ez kontu arrarorik. Hemen sortzen da DOHATASUNAREN espiritualtasuna. Begibistan dago zergaitia: Jainkoak emoten dau beti lehenengo pausoa, eta gure maitasuna beti da, ezagutu eta gugan indarrean sumatzen dogun maitasun horri erantzuna. Jainko-maitasun horren agerpenik gorena Jesus eta bere Gizakundea da.\n- "Ikasle maiteak" behin eta barriro dihardu ahaleginetan, bere alkarteak kristau sinismenaren oinarrietaz jabetu daitezan: dana sortzen da Aitak Jesukristogan agertu deuskun doango maitasunetik; gainerako guztia horren ondorengo frutu da; areago, Joanen esperientziz, hortik dator "egoera barria". Bizitzako bidelagun dogun ikara-bildurra menperatzen dauan maitasuna ere hemen sortzen da. Izan ere, "Kristo Jesusengan aurkitzen eta Beragaz bat egiten danak", holangoak izaera berezi bat dau beragan, Jesus beraren antzekoa, eta horrengan bildurrak ez dauka indarrik hartzerik, desegina da. Hamaika ikara-bildurrezko espiritualtasun hankazgora doaz apostoluaren esperientzi honen aurrean!\n- Hemendik sortzen da SINISTEDUN BARRIA: Jaungoikoaren doango maitasunaren esperientzi hori sentidu eta norberagandu barik, ezin da egiazko sinistedun izan eta are gitxiago, bere bizitzako altxorra aurkitu dauanaren pozik eta adorez jarraitu. Horra zer dan sinismena bere jatorrian eta oinarrian: Jesusengan agertu jakun Jaungoikoaren maitasunaren DOANGO ESPERIENTZIA. Gainerako guztia horren ondorena da. Seme-alaba maitatuak lez, uste onez beterik bizi eta jokatu: hauxe da apostoluak egiten deuskun proposamena. Esperientzi honetara deitzen deusku eten barik eta hauxe da Espirituaren ekintza gugan. Hor dago HELDUTASUNERAKO bidea. Jesusengan sinistea Barri Ona da, baina esperientzi honetatik hartu eta bizi dodanean. Hamaika kristau anai-arreba badira holangorik usmatu eta dastatu ere egin ez dabenak!\n"... Neu naz benetako mahatsondoa, eta nire Aita mahastizaina. Nigan fruturik emoten ez dauan aihena, ebagi egiten dau; eta frutua emoten dauan guztia, inausi, frutu gehiago emon dagian... Ni barik ezer ezin dozue egin eta... Nigan ez dagoana, aihena lez kanpora botaten dabe..."\n- Atal gitxiren barruan, "iraun" aditza txitean-pitean erabilita ikusteaz zera adierazo nahi da: bera dala pasarte osoan oinarrizko hitza. 14. kapituluan, "agurreko hitzaldiaren" hasieran, Jesusen agurra eta ikasleen urduritasuna azpimarratzen badira, hemen bere eta Berarengan sinisten dabenen arteko batasun sakona eta benetakoa agertzen dira.\n- Heriotzeari aurre egitera badoa ere, Jesusek beretarren bizitzaren eta santutasunaren iturri izaten jarraitzen dau ("frutu emotea": 15, 6.a). Areago, Aitagana joatea da baldintza, beretarren artean betirako "iraun" ahal izateko. Jesusek konparaketa bat erabiltzen dau, Bera egiazko mahatsondotzat jarriz: profetak sarri erabilitako irudia Israel irudikatzeko: mahatsondo agorra, beti Yave Jaunaren ardura maitekorretatik iheska (Is 5). Jesus Bera agertzen da egiazko herri aukeratu lez, Jaungoikoaren arduratasunari zintzoro erantzuten deutsona. Bestalde, Jakituriaz bat egiten dau, kimu, lore eta frutua emon dauan mahatsondoa lez dalako (Jk 24,17).\n- Beraz, irudi horregaz hauxe azaldu nahi dau: zenbaterainoko batasuna dagoan Jaunaren eta sinistedunen artean, hortik zenbateko konpromesuak sortzen diran eta zer frutu itxaroten dauan Jaungoikoak. Jesus da gizadi barriaren lehensemea, kurutzeko sakrifizioaren bidez. Bera da mahatsondo santua, aihenetara bere zumo bizigarria zabaltzen dauana. Beragaz bat eginda bizi danak maitasun frutu gozorik emon daikeo Aitari, bere izenaren aintzarako (5. 8.aa). Jarraian dinoskunez, eta frutu ugari emon ahal dagian, Aita mahastilariak hartzen ditu ardurak: fruturik emoten ez dauan aihen iharrak ebakiten ditu eta frutu dakarrenak inausi. Inausketa Jaunaren Berbeak egiten dau, bihotz onez hartzen danean (3.a): orduan Berbeak zuzendu egiten dau giza bihotza eta Jaungoikoaren adiskide egiten dau, salbamen ekintzan lankide, bere aintzan partedun eginez (7.a).\n- Ederra, ederrik bada, Jesusek bere ikaleekaz dauan batasuna adierazoten dauan konparaketa! Halako bizitasuna dau erabilten dauan parabolatxoak! Bera, Jesus, da mahatsondoa eta bere jarraitzaileak, aihenak. Mahatsondotik zumoa zabaltzen da, hau da bizia, mahatsondoagaz bat eginda "irauten" badabe. Bestela, ihartu egiten dira, ez dabe fruturik emoten eta hil egiten dira. Parabolearen indarra "IRAUN" berbean datza, 15 bider errepikatzen da kapituluan. Gainera Aita Bera da mahastilaria, aihenak Kristogaz bat eginda irautea nahi dauana. Hauxe da Aitaren pozik haundiena: "Frutu ugari emon dagizuela" (8.a).\n- Askotariko konparaketak dira mahatsondoa eta mahastiaren adierazpen lez erabilten diranak (Israel herria da Jaungoikoak landatutako mahastia, hainbeste amets gozo egin ondoren, hain frutu gitxi emon deutsona; badau kexatzeko errazoirik nahiko; hor agertzen dira mahastiko langile gaiztoak, nagusiari ordaina ukatzen deutsoenak...). Mahatsondoaren eta aihenen konparaketak adierazoten dau egokien, Kristo eta bere jarraitzaileen arteko batasuna.\n- Horregaitik testuaren ondorenak ez dira korapilotsuak: Kristok nahi izan dau bere eta gure artean batasun estu eta bizigarri hau izatea. Izan ere, mahatsondotik aihenetara "lekuz aldaketa" estu hau ondoren garrantzitsuak daukaz Jesusen jarraitzaileen bizitzarako. Beragandiko zumo bizigarria hartu ezik, ihartu eta sutara boteak izateko arriskua dogu. Hartuemon hau hil-bizikoa da. Zelan sentitzen naz? Zelan zaintzen eta lantzen dot batasun hau?


Pellegrinoren Alaves aztergai – Taxoareko Hitza\nPellegrinoren Alaves aztergai\n4 apirila, 2017 4 apirila, 2017 Taxoareko Hitza\nInoren lurretik kopari begira\nOier Bravo Diaz de Sarralde (Gasteiz)\nSalbatzeko helburua duten taldeek zenbaki bat dute begiz jota abuztutik: 40. Ziur salbatzeko behar diren puntuak dira horiek. Alavesek selekzioen geldiunea baino lehenago jokatu zen Realaren aurkako partiduan eskuratutako garaipenaren ostean lortu zituen 40 puntu horiek. Baina sentipena ezberdina zen, alegia: bost edo sei jardunaldi lehenago salbatuta zegoela.\nJokalariek eta Mauricio Pelegrino berak, hala ere, ez dute beste helbururik ezarri nahi ligan: “lehiatzen jarraitzea” bakarrik. Mendizorrotzako zaleak, aldiz, Europara begira jarri dira berriro ere aspaldiko partez, baina sailkapenak helburu hori oraindik zazpi puntura ezartzen du. Zail.\nBitartean, historian lehen aldiz Kopako finalerako sailkatu da talde babazorroa, eta noski, Madrilera begira daude gasteiztarrak. Maiatzaren 27rako 52 egun faltako dira Osasunaren aurkako partida jokatzen denean, eta taldeak 52 egun horietako bakoitza Bartzelonaren aurkako finalerako prestakuntza espezifiko bezala hartuko dituenaren inguruan zalantza gutxi dago.\nGasteiztarren azken lau hilabeteak beldurtzeko modukoak dira. Kopa eta liga batuta, 2016ko azaroaren 20an Espanyolen aurka Mendizorrotzan 0-1 galdu eta gero, lau partidu galdu ditu bakarrik: Bartzelonaren aurka etxean eta Celta, Granada eta Real Madrilen aurka etxetik kanpo. 11 garaipen, 10 berdinketa eta 4 porrot azken 25 partiduetan. 30 gol sartu eta 23 jaso ditu, horietako 9 Bartzelona eta Madrilek sartuta. Latza igo berria den talde batentzat.\nHala ere, hurrengo urtean taldea ia zerotik hasi beharko du Medizorrotzako kirol zuzendaritzak, izan ere, udan utzita ekarri zituzten jokalari guztiak haien klubetara bueltatuko dira: Marcos Llorente, Theo Hernandez, Deyverson eta Victor Camarasa dira horietako lau, Fernando Pacheco atezaina kenduta minutu gehien jokatu dituztenak; aurtengo Alavesen bizkarrezurraren zati handi bat, alegia.\nAldaketak aldaketa, talde berriak eratzen eta zerotik eraikitzen badakiela erakutsi dute babazorroek aurten, eta denboraldi honetako arrakastak esperantzarako lekua badagoela ziurtatzen die zaleei. Bitartean, 52 egun hauek gozatzea besterik ez da falta, hurrengo finalerako beste hamasei urte pasako ez direlakoan.\nPrevious postAmaitu dadila lehenbailehen\nNext postArantza kentzeko garaipena


Emakumeen aurkako indarkeria gainditzeko Foru Plana aurkeztu dute - Debagoiena - Goiena.eus\nEmakumeen aurkako indarkeria gainditzeko Foru Plana aurkeztu dute\nEneko Azkarate 2016-11-22 15:34\nEmakumeen aurkako indarkeriari aurre egiteko plan aitzindari bat aurkeztu du Gipuzkoako Diputazioak: Aurre!. Maite Peña Gizarte Politikako diputatuak eta Miren Elgarresta Berdintasunerako organoaren zuzendari nagusiak aurkeztu dute. Kanpaina bat ere aurkeztu dute: #Denok zu.\nGipuzkoa ezberdintasunik gabeko lurraldea izatea nahi dutela eta Planaren existentzia bera "berritzailea" dela esan du Maite Peñak eta gaineratu du, prebentzioan jarriko dutela indarra. Sentsibilizazio jardueren artean kanpaina bat ere aurkeztu dute, Denok zu leloa duena, Emakumeenganako indarkeriaren aurkako Nazioarteko Egunean abiaraziko dena eta gizartea kontzientziatzea bilatzen duena.\nAurre! planaren lehentasunezko helburua da politika publiko berria garatzea emakumeenganako indarkeriari aurre egiteko, zeharkako ikuspegi batetik. "Arretaz eta babesaz gaindikoa izatea nahi da eta arlo desberdinen arteko lana zabalduko du. Planaren asmoa da helburu horiek lortzeko laneko marko berritzailea erabat garatzea", zehaztu du Berdintasunerako organoaren zuzendariak.\nAurre! lau ardatz nagusi dituen anbizio handiko plan bat da, Peñak eta Elgarrestak nabarmendu dutenez. Prebentzioa eta sentsibilizazioa, biktimei arreta, prestakuntza eta ikerketa, eta horietako bakoitzak lau helburu nagusi ditu. Bere egiturak, 17 helburu zehatz lortzea aurreikusten du eta, gizarte eraldaketan aurrera egiten lagunduko duten 70 ekintza garatzea, guztia, Gipuzkoa ezberdintasunik gabeko lurraldea izan dadin.\n"Formazioa eta ikerkuntza zeharkakoak dira. Hala ere, orain arteko ekimen guztiak Berdintasuneko planetara edo gizarte politiken garapenera mugatu dira. Plan hau egin ostean, helburua da ikuspen osoagoa edukitzea, emakumearenganako indarkeriarekin lotura zuzena duten eragile politiko eta sozialak identifikatuta izango dituen lan marko batekin", esan du Peñak.\nEuropako EIGE institutuan egin den hausnarketarekin bat eginez, prebentzioa da une honetan eztabaidagai nagusia. Hala, Elgarrestak adierazi duenez, "Europan ere, gure antzera, arreta zerbitzuen inguruko politikak garatu dira. Eta Aurre! foru planarekin arretaz harago joan nahi du Aldundiak".\nAdierazi dutenez, indarkeriarekin inplikazio zuzena duten eragileekin egindako plan bat da eta partaide izan dira udaletxeak, berdintasun teknikariak, emakumeen elkarteak eta foru departamentu guztiak. Kontraste fase garrantzitsu bat egin da. Lituania eta Norvegiara egindako bidaiak azpimarratu ditu berdintasunerako zuzendariak: "Bidaia horietan konturatu ginen orain arte garatu ez duguna prebentzioa dela eta hor jarri behar dugula azpimarra. Orain arte biolentzia jasaten zuten emakumeei arreta zerbitzuak eskaintzen zitzaizkien, bizi duten egoera latza gainditu dezaten. Baina hori ez da nahikoa. Izan ere, prebentzio politikarik ez badago, beti egongo da biolentziaren biktimen etengabeko jarioa", azpimarratu du Elgarrestak.\nMiren Elgarresta Berdintasunerako organoaren zuzendari nagusia.\nFormazioa eta ikerketa\nEmakumeen aurkako indarkeriari aurre egiteko foru plan honekin, orain arteko esparrua zabaldu eta formazioa eta ikerketa txertatu dira. Besteak beste, oinarrizko formazioa eskainiko zaie indarkeria jasaten duten edo jasateko arriskua duten pertsonekin harremanetan dauden langileei, genero ikuspegia izan dezaten.\nBestalde, emakumeen arreta maila hobetu dadin, Gipuzkoako Foru Aldundiak eta udalek koordinatuta egingo dute lan, lurralde osorako balioko duen jarduteko protokolo baten arabera. "Ondoren, erakunde bakoitzak hobetu ahalko du udal guztiekin elkarlanean landuko dugu protokolo hori", azaldu du Elgarrestak.\nIkerketaren arloan, berriz, ezagutza gune bat osatuko da adituen, Think Tank, unibertsitateen eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren artean, eta, ezagutza gune horrek, bizitzako arlo bakoitzean izan behar den genero ikuspegia landuko du.\nPlanaren barruan froga pilotu batzuk ere egingo direla aurreratu du Miren Elgarrestak: "Gure foru plan honetan estrategikotzat hartzen da gazteen eremua garatzea, eta, horretarako, 2017an esperientzia pilotu bat jarriko da martxan, genero estereotipoen transmisio naturalarekin apurtu nahi dugulako. Biolentzia matxista jasan duten emakumeen elkarteei zuzendutako lantaldeak ere egingo dira. Harremanetan jarriko ditugu egoera berdina jasan eta gainditu duten beste emakumeekin".\nFokua gizarte osoan\nAzkenik, Aurre! planari lotuta, prebentzio eta sentsibilizazio alorrean egingo diren hainbat ekimenen artean, azaroaren 25a, Emakumeenganako indarkeriaren aurkako Nazioarteko Egunaren harira, kanpaina deigarri bat abiaraziko du Berdintasunerako departamentuak: "orain arte biktimarengan zentratuta zegoen begirada hemendik aurrera gizartearengan jarri nahi dugu. Denok zu da kanpainaren izena eta gizarte osoa emakumearen lekuan jartzera gonbidatzen dugu", azaldu du Miren Elgarrestak, eta gipuzkoarrei deia egin die Emakumearenganako indarkeriaren aurkako Egunean parte har dezaten.


Historia | Angelu itsua\nHasierako irudian eta segidakoetan Urbasan Otsoportillorako bidean dagoen “fusilatuen simako” monumentua ageri da. Duela egun batzuetako goiz lanbrotsuan ateratako argazkiak dira. Urtero, iraileko lehen igandean, omenaldia egiten zaie frankistek bertara jaurti zituzten 200 errepublikarrei. Aurten ere hala izango da, irailaren 7an, Sare Antifaxistak antolatuta.\nMonumentua 80ko hamarkadan paratu zuen Jose Ramón Anda eskultoreak eta pixkanaka bertso eta apaingarri gehiagoz hornitu dute...\nDeshobiratze prozesuetan, auzi judizialetan eta 1936ko gerrako historia ikertzen punta-puntan dabiltzan adituak izango dira Nafarroa, oroimena irabazten jardunaldietan, irailaren 12tik 14ra. Queralt Solé gerra zibileko hobi komunetan adituak eta Ana Messuti abokatu argentinarrak hartuko dute parte, besteak beste.\nNafarroako Fusilatutakoen Senitartekoen Elkarteak (Affna) antolatuta, Oroimen Historikoaren Mugaz Haraindiko IV. Topaketen egoitza izango da Iruñea aurki. Irailaren 12an hasiko dira...\nNBEk errieta egin dio Espainiari gerra zibileko desagertuak ahaztu nahi dituelako\nPosted in Historia, Politika, Uncategorized\nAbuztuaren 30arekin munduko hainbat txokotan Desagertuen Nazioarteko Eguna gogoratuko den honetan, Nazio Batuen errelatoreak, Pablo de Greiffek, txosten oso gogorra (pdf) argitaratu du Espainiako Gobernuaren kontra, gerra zibileko eta frankismoko krimenak ikertu nahiz erreparatzeko ezer gutxi egiten duelako.\nDe Greiff Espainiako Estatuko eta erkidegoetako ordezkari ugarirekin bildu zen joan den martxoan: ministroak, idazkariak, botere judizialeko goi karguak, zuzendariak… Esaterako,...\nLumentzako labarren sekretu guztiak\nZergatik arkeologoak orain arte ez dira ohartu bi bisonte erraldoi begira zituztela? Lekeitioko kobazuloaren labarretan aurkituko margolanen xehetasun eta irudi gehiago dakarzkigu hona. Kobie paleoantropologia aldizkarian argitaratu dituzte Diego Garate Maidagan, Joseba Rios Garaizar eta Aitor Ruiz Redondo arkeologoek euren aurkikuntzaren emaitzak. Kobazuloan sartu eta berehala sala nagusia dago, hortxe egin zituen Barandiaranek indusketa gehienak 1921ean. Baina aurreraxeago, pasabide estu...\nBilduk ez diola leziorik emango, berak porrazoak eta komisaria ere ezagutu dituela… Halaxe defenditu da jeltzalea. Udaletxean garai guztietako alkateen koadroak daudela dio eta epaile baten aginduz...\n“Atención atención Martín Villa es un….\n…cabrón”. Halaxe kantatzen genuen, txikiak ginela, Extremadurara gurasoekin joaten ginenean. Isiltzeko esaten ziguten azkar demonio, hura ez zen Euskadi.\nRodolfo Martín Villa, besteak beste 1976etik 1979ra Gobernazio ministro izandakoa. Nork esango lioke urte haietan egindakoagatik gaur azalpenak eman beharko zituenik? “Bekatu ugari egotzi ahal zaizkit, batzuk mortalak. (…) Baina lasai nago, ez dit lorik kendu minutu bakar batez ere”, adierazi du Catalunya Radion frankista...


Irekia Eusko Jaurlaritza - Gobierno Vasco :: Programa akademikoen hasiera Chicagoko Unibertsitateko Koldo Mitxelena Katedran eta Frankfurteko Goethe Unibertsitateko Eduardo Chillida Katedran\nPrograma akademikoen hasiera Chicagoko…\n<img src="https://www.irekia.euskadi.eus/uploads/cover_photos/19233/original/arregi_azkarate_olaziregi_-_Chicagon.JPG" style="max-width:100%" alt="Karlos Arregi (Chicagoko Uniberts. Hizkuntzalaritza Departamentukoa); Miren Azkarate, EHUko katedraduna eta Koldo Mitxelena Katedrako irakaslea; Mari Jose Olaziregi Etxepare Institutuko Euskararen Sustapenerako zuzendaria, Chicagon " />\nKarlos Arregi (Chicagoko Uniberts. Hizkuntzalaritza Departamentukoa); Miren Azkarate, EHUko katedraduna eta Koldo Mitxelena Katedrako irakaslea; Mari Jose Olaziregi Etxepare Institutuko Euskararen Sustapenerako zuzendaria, Chicagon Iturria: Irekia\nMiren Azkaratek euskara hizkuntzaren suspertzearen azterketa xede duen ikerketarako ikastaroa zuzentzen ari da Chicagon\nFrankfurten Jon Wood adituak Chillidaren lana eta eskultura garaikidearen lekuak eta espazioak izango du aztergai bi mintegi ezberdinetan\nJon Wood nazioarte mailako adituak Katedran sustatutako bi mintegi eskainiko ditu. Bietan Chillidaren obra izango du abiapuntu irakasleak: batetik eskultura eta erakusteko era ezberdinak aztertuko ditu; bestetik, eskultura garaikidearen eta lekuak eta espazioak izango ditu mintzagai, Chillida eta Cragg egileen lanetan sakonduz. Mintegiaren amaieran hitzaldi ireki bat ere eskainiko du.


Euskal estatuaren erronkak eta aukerak aztertuko ditu EH Bilduk hilaren 19 eta 20an\nIndar subiranistak nazioarteko jardunaldiak prestatu ditu egun horietarako. Larraitz Ugartek aurkeztu ditu gaur.\nGrande-Marlaska eta tortura\nFernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministro izendatu izana kritikatu dute torturaren biktima ugarik. «Beste alde batera begiratzea» leporatu diote, eta ezkor daude ezar ditzakeen politiken inguruan\n«Ez zuen ezer egin; paso egin zuen; ez zuen zirkinik ere egin»\n«Arrasto garrantzitsua utziko du mobilizazio honek aurrera begira»\nApustu handia egina du Gure Esku Dago-k igande honetarako, 202 kilometroko giza kate bat antolatu baitu. B aikor dago Angel Oiarbide eleduna. Erabakiaren bidean «bultza» egiteko eskatu die herritarrei. Bideoa albistearen amaieran.\nBiktimen eta presoen auziak aztertuko dituzte Bartzelonan, hilaren 13an\nForo Sozialak, FundiPauk eta Bartzelonako Udalak antolatu dute topaketa. Hernanek uste du «aukera leiho bat» zabaldu dela Madrilen\nEtxebarrieta omendu dute, hil eta 50 urtera\nEtxebarrieta Memoria Elkarteak deituta ehunka lagun batu ziren atzo Derioko hilerrian (Bizkaia), Txabi Etxebarrieta ETAko militantea zena ...


zoologikoak dira arte museo eta galeriak Artium-ek Ez ukitu izenarekin erakusketa berria aurkeztu du. Arte museo eta galerien eta bertara hurbiltzen diren ikusle eta arte zaletuen arteko harremanaz hausnartzen da. Eta, guri, John Bergerrek About Looking (1980) liburu ezagunean idatzi zuen Why look at animals (Zergatik begiratu animaliei) testua etorri zaigu gogora. Berger-en asmoa begiradaz hitz egitea bada ere, guri, arte galeria eta museo gehienak egun zertan bihurtu diren azaltzeko analogia ederra eskaintzen digu. “Zoologiko publikoak animaliak eguneroko bizitzatik desagertzen hasi ziren garaian sortu ziren. Jendea animaliekin bat egitera, ikustera eta aztertzera joaten deneko zoologiko horiek, hain zuzen ere, animaliekin ezinezkoak diren harremanei eraikitako monumentuak dira. Zoologiko modernoa gizakia bezain zaharra zen harreman baten epitafioa dira”. “XIX. mendean zoologiko publikoak botere kolonialaren baieztapena ziren. Animaliak harrapatzea urrutiko lurralde exotikoen konkistaren irudikatze sinbolikoa ziren. Esploratzaileek aberrira tigre edo elefante bat bidaliz frogatzen zuten beren patriotismoa. Metropoliko zoologikora animalia exotiko bat oparitzea harreman diplomatikoen ikur sinboliko bihurtu zen”.\n“Baina XIX. mendeko erakunde publiko guztien moduan, nahiz eta inperialismoaren ideologiak sortua izan, zoologikoak betebehar herrikoi bat zuen. Ezagutza eta ilustrazioa herriari gerturatzeko betebeharra zuten. Zoologikoek sortu zuten lehendabiziko zalantza naturaren historiarekin zuen zerikusia: garai hartan uste zuten halako ingurune ez naturalean animalien bizitza naturala ikertu zitekeela “. “Milioika pertsonek bisitatzen zituzten zoologikoak urtero, jakin min hain handi, hain zabal eta hain pertsonalak bultzatuta. Zoologikoetan biltzen espezie eta azpi-espezie gehien, ikusiak eta aztertuak izateko. Eta kaiola bakoitza barruan dagoen animalia enkoadratzen duen markoa da”.


Euskal Herria Bildu - 2017ko Navarrometroa: Aldaketa bizirik dago bainan aurrera egiten jarraitu behar du\n2017ko Navarrometroa: Aldaketa bizirik dago bainan aurrera egiten jarraitu behar du\n2017ko Navarrometroak azaldutako egoerak ez du inor harritu, ia duela lau urteko indar banaketa mantentzen da. 2015ean hasitako aldaketak tinko dirau, eserleku bat gora behera eta horrek oraindik ere, lan asko egiteke dagoela erakusten du. Aldaketan sakondu beharra dago, konplexurik gabe, denontzako eskubideetan aurrera egiteko.\nGaur ezagutu dugun #navarrometro ak argi uzten oraindik ere Aldaketan sakondu beharra dagoela. @AdolfoAraiz "Aurrera jarraitu behar da, oraindik asko baitugu egiteko" pic.twitter.com/bOsriRMwzQ\n— EH Bildu Nafarroa (@EHbilduNafarroa) 20 de diciembre de 2017\nNafar herritarrek argi dute gainera, Estatu espainiarraren txantai eta inposaketekin bukatu behar dela. Nafarroako estatusak aldaketak behar ditu eta %80ak eskubide gehiago, erabakitzeko ahalmena, autogobernuan sakondu behar dela. Nafarroak Erabaki.\nNafarroak erabaki nahi du, horrela agertzen da 2017ko #navarrometro an. %60ak egungo estatusa aldatu nahi du eta %80ak erabakitzeko ahalmen gehiagorako nahi du aldaketa hori#NafarroakErabaki pic.twitter.com/azcRq9Vzh0\nInkestak erakutsi du, iragarritako gainbehera ez dela ailegatu. Erregimenak bere baliabide guztiak jarri ditu martxan, plataformak, artikulistak…apokalipsia etorriko zela iragartzeko. Eta ez da halakorik gertatu. Nafar herritarrak duela urte batzuk baino hobe bizi direla diote eta are hobekiago biziko direla aurreikusten dute.


Despedidak - - Tolosaldeko ataria\nAlex Padilla 2021-09-11 20:58\nLasai egon, iritzi artikulu honek ez dizu ezkontzear zaudela lagunek egiten dizuten festa horien inguruan hitz egingo... Nahiago nuke ba nik despedida mota horietaz hitz egin.\nZer moduz joan da zure uda? Ondo espero dut! Nire kasuan ez da oso oparoa izan. Hilabete konplikatuak izan dira eta sentimenduak pil-pilean izan ditut ia une oro. Negar asko egin dut uda honetan. Negar gehiegi.\nUda mugitua izan dut bai baina ez niri gustatuko litzaidakeen mugimenduarekin: nire oso gertuko bi pertsona galdu ditut azken bi hilabeteetan eta horrek zeharo aldrebestu ditu nire planak eta nire eguneroko alaitasuna. Denbora gehiago pasa dut hileta-elizkizun edo beilatokietan, taberna edo festa batean baino.\nHori gutxi balitz, datorren astean, erronka profesional berri bati ekingo diot (oso gogotsu!) eta hortaz, azken hiru urteetan nire lankide izan direnak agurtzeko momentua ere iritsi da. Azken aste hauetan, mugikorrean gordeta ditudan argazki eta bideoak errepasatzen nabil. Zenbat momentu on pasa ditugun elkarrekin, zenbat barre, zenbat kafe tontakeriez hitz egiten genuen bitartean… izugarri botako ditut faltan.\nAzken batean, oroitzapenei eustea baino ez zaigu geratzen despedidak modu errazago batean ‘digeritu’ ahal izateko\nAi ze zaila den despeditzea! Ze zaila den maite dituzun lagun, familia eta lankideez agurtzea. Beti esan izan ohi da, ez gaituztela despedida edo agurretarako prestatzen. Nik oso gaizki pasatzen dut. Negar malko ugari botatzen ditut norbaitez agurtzen naizenean, eta zer esanik ez, azken agurra baldin bada.\nAzken batean, oroitzapenei eustea baino ez zaigu geratzen despedidak modu errazago batean digeritu ahal izateko. Eskerrak whatsapp audio eta mezuei, eskerrak egiten ditugun argazki eta bideo guztiei… Hilabete hauetan asko lagundu didate dolua, beste era batera eramateko.\n2021ari geratzen zaizkion lau hilabete hauei nitaz ahazteko eskatuko nieke. Ez dut beste agurrik edo albiste txarrik jaso nahi. Kolpe dezente daramatzat azkenaldian eta bolada batez lasai egotea ere tokatzen zait.\nHau ez da Atariako nire despedida (hori espero dut behintzat!). Etorriko dira gehiago. Bitartean, zaindu zaitezte eta gozatu zuen ingurukoez.


Lev Tolstoi: Gerra eta pasioa elkarrekin borrokan — Gaztezulo\nLev Tolstoi: Gerra eta pasioa elkarrekin borrokan\nLev Tolstoi: Gerra eta pasioa elkarrekin borrokan https://www.gaztezulo.eus/albisteak/lev-tolstoi-gerra-eta-pasioa-elkarrekin-borrokan https://www.gaztezulo.eus/albisteak/lev-tolstoi-gerra-eta-pasioa-elkarrekin-borrokan/@@download/image/lev_tolstoi_1366205867.jpg\nTestua: Samara Velte\nHeldu da uda; hondartzako arratsalde luzeetan konpainia egiteko liburu bila bazabiltzate, oraintxe duzue une egokia urte osoan zehar baztertuta eduki dituzuen liburu luzeegiei heltzeko.\nGalbiderik ez dute, esate baterako, Lev Tolstoiren (Yasnaya Polyana, Errusia, 1828  Astapora, Errusia, 1910) Gerra eta bakea eta Ana Karenina bezalako klasikoek; uda osoan ondoan izateko modukoak bi-biak. Mardulak, bai; baina baita landuak eta xehetasunez beteak ere, irakurlea irentsi egiten dutenak. Udan inorako bidaiarik planifikatu ez duenarentzat, XIX. mendeko Errusiara bidaiatzeko modu bat izan daiteke.\nTolstoi Errusiako familia aristokratiko bateko semea zen; ikasketetan txarra, gaztaroa jokoari emana pasatu zuen, harik eta armadan sartu zen arte. Soldadu gisa aitortzak lortu arren, justu urte horietan hasi zen moralismoari buruzko galderak egiten. Gero eta kritikoagoa bihurtzen hasi zen sistemarekiko eta haren egiturekiko Estatua, Eliza... ; balio askeetan oinarritutako eskola bat ireki zuen familia behartsuetako haurrentzat, baina itxi egin zioten. Azkenean, bere jatorri aristokratikoari uko egin eta Elizatik atera zen, bere bizitzako azken urteak pobrezian bizitzeko erabakia hartuta.\nBere obretan garai hartako Errusiako gizartea erretratatzen du, bere aurpegi eta ertz guztiekin; Gerra eta bakea-n 500 pertsonaiatik gora aipatzen ditu. Halako lan mardulak idazteko, bestelako obligazioetatik at bizi zen Tolstoi; Sofia emaztea zen etxeko kontuak eramaten zituena, baita Tolstoiren idazkien zuzenketa eta kopiatze lanen arduraduna ere. Tolstoik ez zuen hainbeste etxera begiratzen, nonbait, balio askeez jarduten zuenean.\nBere pertsonaiek eta istorioek bezalaxe, etengabeko gerra bizi zuen Tolstoik, bere inguruarekin eta bere buruarekin. Lana pasioz egiten zuela ere aski nabaria da; gerra eta pasioa darie bere orriei.\n Detstvo (Haurtzaroa), 1852\n Otrotxestvo (Nerabezaroa), 1854\n Sevastopolskie Rasskazy (Sevastopoleko istorioak), 1855-1856\n Junost (Gaztaroa), 1856\n Kazaki (Kosakoak), 1863\n Voina i mir (Gerra eta bakea), 1865-1869\n Kavkazski Plennik (Kaukason preso), 1872\n Otets Sergi (Aita Sergio), 1873\n Anna Karenina, 1875-1877\n Smert Ivana Ilitxa (Ivan Ilitxen heriotza), 1886\n Mnogo li txeloveku zemli nuzhno (Zenbat lur behar du gizaki batek?), 1886\n Vlast tmy (Iluntasunaren boterea), 1886\n Kreitserova Sonata (Kretutzer Sonata), 1889\n Khadzhi-Murat, 1896\n Voskresenie (Pizkundea), 1899\n Zhivoi trup (Gorpu bizia), 1911