naiz: cartas - Alardeatzeak\nAlardeek ematen dute zeresanik. Garaipen militarra ospatzeko, tradizioa lege, gizonezkoak gudari San Martzialen. Emakumeak, parte hartu nahiz, parekidetasuna aldarrikatuz. Ikuskera talka. Kultura talka. Matxismoa-feminismoa. Genero kontuak. Omen.\nEta badira, baina ez soilik. Generoarena kontzeptu handiago baten baitakoa da: boterea-duintasuna. Bizipenetan, alardea-sufrikarioa.\nEuskal usainik ez du alardeak. Ez diot pareko hitz jatorrik aurkitu. Jatorretik gutxi baitu: «Mostrar de forma vanidosa y sobrada desde una situación de superioridad», irakurri dut. Asko esaten du definizioak, zapaltzaileaz. Matxismotik badauka. Bestelako atzeak, ere, alardeak.\nOrduan ere, popatik eman genien (ziguten) euskaldunek euskaldunoi (sic), arrotzen gozamenerako. Gaztelak 1200dik menperatuak zituenek, bere laguntzaz, menperatu nahi zituenei. Egungo giputxiak, egungo nafar erkidegokoei. Albako dukeak hasi zuen, gogor, 1512an. 1522koa nafarren berreskurapen saioa izan zen, lagun-senide franko eta soldatapeko aleman batzuen laguntzaz. Noaingo gudu fatidikoaren osteko batailatxoa da Aldabe mendikoa. Egun gutxitan Amaiurko eta Hondarribiko dramatikoak etorriko ziren.\nEta ezin ahulak indartsuaren erasoari eutsi. Botere gosearen ahalak menpean hartu zuen, beste behin, kultura propioan izatasun duinarekin bizi zena. Jabetu, ustiatzeko.\nEgungo emakumeek jaietan parte hartze aktiboa nahi izatea ulertzen dut. Min egiten dit, baina, ahalduntze prozesuaren baitan, alardean parte hartu nahi izateak. Samina eragiten dit, zapaldua izan denak, ahaldutakoan, zapalduaren zapalketa ospakizunetan parte hartzea, matxistekin parez pare.\n1522ko gizon iruindarrek Gaztelakoekin (beren jabearekin) egin zuten bat, anaia nafar oraindik burujabeen kontra egiteko. Burugabetzeko. Eta garaipenaz alardeatu.\nIrudikatzen ditut era zentzuzkoagoak genero talka ospatu baino, oroitzeko. Pentsatzen dut oroimenaren jakintzatik eta egungo ahalduntzetik, gai izango garela biharko egoera parekideago izan dadin, zentzuz, eta zentzu guztietan.\nNire desioa da 2022ko Irungo jaietan argi printzarik ikustea, tunel luze beltz honetatik ateratzeko ahalmena eta gogoa dauzkagunaren erakusgarri. Duintasuna ospatu dezagun, duintasunez, parez pare.


M1-en ABDa AVS-rekin – BiSKY TEAM\nDuela egun batzuk gure motor hibridoaren lehen diseinu errebizioa egin genuen. Bertan motorraren deskripzio tekniko orokor bat egin genion Added Value Solutions konpainiari, egun daukagun diseinuari arazorik aurkitu gabe. Hau oso lorpen garrantzitsua da guretzat, hil honen amaierarako motorraren diseinua amaitzeko aukera ematen bait digu, hasiera baten helburutzat genuen bezala.\nSistema eta subsistema guztiak ebaluatuak izan ziren, pizte sistematik hasi eta datuak jasotzeko sistemaraino. Bilkurak gaian adituak direnekin zenbait aspektu findu eta egungo sistemak balidatzeko aukera eman zigun.\nM1 gugatik guztiz sortutako lehen motorra izango da. Kamarak onartutako presio maximoan lan egiten duenean, 450kW potentzia baino gehiago produzituko ditu, ia 600 zaldi potentziako indarrarekin parekatu daitekeena eta hau konbustioak irauten duen 10 segundutan gertatuko da. Motor honek gure hurrengo helburua betetzeko behar dugun ezagutza lortzen lagunduko digu, M2, motor handi eta boteretsuagoa.\nBilkuran izandako emaitza ezin hobearekin, prest gaude jada hurrengo pausua emateko, orain artekoak baino erronko indartsuagoekin borrokatzeko.


Inicio > Postres > Erroskilak\nErroskilak prestatzeko errezeta.\nEsne-gain freskoa: 300gr\nLimoi-azal laurden bat, birrindua\nTxorrotada bat anis\nArrautzak irabiatu eta azukrea, esne-gaina eta anisa gaineratu.\nOndoren, dena nahastuta gero, irina botatzen hasi eta dena oretu, orea atzamarretan itsasten ez den arte.\nOretik zati txikiak hartu eta erroskilak egiten hasi.\nAzkenik su bizian (190º) eduki hamabost bat minutuz eta atera\nBidaurreta komentua. Oñatiko elkarteen errezeta liburua. Laixan Elkartea Oñati.


Chejov vs Shakespeare: Zaldua eta Robertsoni elkarrizketa | Etxepare Euskal Institutua\nChejov vs Shakespeare: Zaldua eta Robertsoni elkarrizketa\nIban Zaldua eta James Robertson idazleek Etxepare Euskal Institutuak sustatutako Chejov vs. Shakespeare egitasmoan hartuko dute parte, 2019 Scotland Goes Basque programaren baitan. Otsailetik uztailera bitartean, seina gutun idatziko dizkiote elkarri; gutunotan, Europa, identitatea, hizkuntza eta literatura izango dituzte mintzagai, eta trukaketak bi idazleek gai horien inguruan dituzten ikuspegiak ezagutu eta partekatzeko balioko du.\nZergatik eman diozu baietza Chejov vs. Shakespeare egitasmoan parte hartzeko jaso duzun gonbiteari?\nIban Zaldua: Alde batetik, eta nagusiki, kuriosoa naizelako eta kontuak jakin mina sortzen zidalako; gainera, ni beti nago prest Txekhoven alde egiteko, ipuinlaria zelako eta bere apaltasuna eta xehetasunekiko ardura tresna literario eraginkorragoak iruditzen zaizkidalako, batzuetan, Shakespeareren kaoserako joera baino. Gainera, arantzatxo bat neukan sartuta proiektuarekin, Donostia 2016 garaian parte hartzeko aukera izan nuelako; baina, oso interesgarria iruditu zitzaidan arren, zirkunstantzia pertsonalek atzera egitera eraman ninduten orduan.\nJames Robertson: Hiru arrazoirengatik. Lehenik, “gutxituak” edo “eskualdeko” deituriko hizkuntzak interesatzen zaizkit, nik neuk eskoziarra erabiltzen dudalako eta interesa dudalako eskoziar gaelikoan. Esperientziak erakutsi dit hizkuntza horiek, munduko zein lekutan erabiltzen diren gorabehera, kontu eta erronka antzekoak azaldu ohi dituztela politika, kultura, hizkuntzalaritza nahiz itzulpen arloan. Beraz, nahiko ezezagunak zaizkidan arren, asko interesatzen zaizkit euskal hizkuntza eta literatura.\nBigarrenik, loturak sortu nahi ditut eskozieraren eta beste europar hizkuntzen artean, euskara barne. Eskozia herrialde independentea eta Europa zein nazioarte mailako elkarlanarekin konprometitua izatea nahi dut; horregatik, sakonki atsekabetuta nago Brexit-aren inguruko iskanbilarekin eta garrantzizkoa deritzot loturak finkatzeari nire herrialdeko kulturaren eta Europako beste bazterretakoen artean.\nAzkenik, itzulpen prozesua interesatzen zait, zer gertatzen den hitzek eta ideiek hizkuntza batetik bestera bidaiatzen dutenean.\nIdazle bezala, zer espero duzu egitasmoaz?\nI.Z.: Gustatuko litzaidake trukea akuilua izatea niretzat: gaia jarrita sortzeak, enkarguzko lanek bezala, ohiko ibilbideetatik ateratzeko aukera eskaintzen digute, eta alde horretatik espero dudana ustekabekoa da, hain zuzen ere; coaching turbokapitalistan ibiliko banintz orain, zerbait txertatu beharko nuke “konfort eremutik ateratzeaz”, baina ez dut halakorik egingo, denon osasunaren alde… Maila pertsonalean, bestalde, ikastea espero dut, Eskoziaz, eskozieraz, hango egoeraz eta hango literaturaz.\nJ.R.: Euskal hizkuntza eta kulturaren inguruan gehiago ikastea, neure lehentasunak eta jarrerak proban eman, Iban Zalduarengandik ikasitako hainbat gauza neure lanean erabili eta, hortaz, eskozieraz gehiago idatzi.\nGutun sorta hau zure obraren barruan ikusten al duzu? Edo ez da hain pertsonala izango?\nI.Z.: Sortzen dugun guztiak osatzen du gure obra. Zorionez, eta zoritxarrez, gauza batzuez, halabeharrez, damutu egiten delako, denbora igarota, idazlea: ezin du bestela izan; tira, ahal dudan guztia egiten saiatuko naiz lan hau kategoria horretan sar ez dadin.... Edonola ere, esango nuke guztia dela pertsonala, neurri handiagoan edo txikiagoan, nahiz eta agian formatu honek, epistolarrak, bere naturagatik, ni-a ageriagoan uzteko arriskua duen, beste batzuek dutena baino.\nJ.R.: Bai. Arreta bereziz idatziko ditut gutun horiek, poema edo fikziozko obrak balira bezala. Nire iritzien eta esatekoen adierazpenak izan daitezen nahi dut, aldi batean defendatu ahal izango ditudanak. Gainera, beste pertsonek irakur ditzaten argitaratu egingo dituztenez, ahal bezain ongien idaztea komeni da!\nIban Zalduarekin / James Robertsonekin elkarbanatuko dituzu gutunak. Ezagutzen al zenuten elkar lehenagotik?\nI.Z.: Ez. Horrek lehen aipatzen dudan ustekabekoaren faktoreari leku gehiago utziko dio, ziurrenik, gure harremanean zehar, eta hori ere biziki interesgarria iruditzen zait.\nJ.R.: Ez, ez dut ezagutzen, ezta bere lana ere. Haren (ingelesera) itzulitako hainbat saiakera eta ipuin irakurtzen ari naiz, beraren eta bere lanaren berri zabalagoa izateko.\nGutun trukaketan, besteak beste, Europa, identitatea, hizkuntza eta literaturarekin loturiko hausnarketak izango dituzue langai nagusi. Bada bereziki kezkatzen zaituen ezer aipatutako gai horietatik?\nI.Z.: Denak dira kezka iturri, niretzat, une honetan: Europa, bere proiektua –edo bere proiektuetako bat, behintzat– krisi larrian ikusten dudalako, eta garai latzak datozela uste dudalako; identitatea, denborarekin kontu horren inguruan gero eta zalantza gehiago dauzkadalako –duela hogeita bost urte esango nuke ziurrago nengoela nire identitateaz, edo nire identitateez, gaur egun baino–; hizkuntza, zalantzarik gabe, hala euskara nola eskoziera hizkuntza gutxituak direlako, eta zulo horretatik ateratzeko zailtasun garaikideak erronka handikoak iruditzen zaizkidalako; eta literatura, besteak beste, alor horretan gero eta apokaliptikoagoa nagoelako, literatura baino “produktu literario” gisa izendatu ditzakegunen nagusitzearen aurrean adibidez.\nJ.R.: Bai, lehen aipatu dudan bezala, gai horiek oso garrantzizkoak dira, bereziki une honetan, Brexit-aren afera eta Eskozian, Euskal Herrian, Katalunian eta Europako beste zenbait tokitan duda-mudako egoera politikoak bizi ditugun honetan. Literaturak, identitateak, hizkuntzak eta kulturak eragina dute egoera politikoarengan, eta horrek eragina du haiengan. Uste dut Ibanek eta nik ezingo ditugula gutun hauek idatzi dimentsio politikoa aipatu gabe.\nIraultza digitalaren ondorioz, geroz eta gutun gutxiago idazten dira gaur egun. Gustatzen al zaizu formatua bera? Eusten al diozu tarteka gutunak bidaltzeko ohiturari?\nI.Z..: Bueno, nik uste dut ez diodala sekula gutunak idazteari eta bidaltzeari utzi, nahiz eta egia den, gaur egun, ez ditudala paperean eta eskuz idazten, garai batean bezala, posta elektronikoaren baitan baizik.\nIzan ere egingo dugun ariketa hau ez da nire ohiko eskutitz idazkeratik hainbeste urrunduko: diferentzia bakarra da Gmailen edo Outlookeen zuzenean idatzi beharrean, testu prozesatzaile batean idatziko ditugula, eta gero atxekituta bidaliko dizkiegula, posta elektronikoz, euskararako eta eskozierarako itzulpenez arduratzen direnei, eta haiek hartzaileei. Edo hori da nik egingo dudana, bederen; izan ere, horrela jokatzen dut askotan, karta bat e-mailez bidali aurretik, testu prozesatzailean idatzi eta gero kopiatu eta itsasten baitut Gmaileko kaxatxoan.\nKontziente naiz, edonola ere, posta elektronikoa bera gero eta zaharkituagoa geratzen ari dela, eta formatu laburragoak eta are bat-batekoagoak inposatzen ari direla egun. Baina nik uste dut, luzeago edo laburrago, beti idatziko ditudala gutunak, luma, lehorgarria, gutun-azala, ezkoa eta Correos-eko zigilua ez erabili arren…\nJ.R.: Ez ditut gutun asko idazten, ezta jaso ere. Posta elektroniko bidez gauzatzen dut nire posta harreman gehiena. Gutun batek badu zibilizatutik eta iraunkorretik zerbait, bereziki idatzizko gutun fisiko batek, sinatu eta postaz bidalitako gutun batek. Arretaz lan egin behar da gutun on bat idazteko. Azpimarratu egingo dut: arrazoi bikaina da hori egitasmo honetan esku hartzeko!


Hegaluzea edo atuna etxean botatzekoa | Consumer\nHegaluzea edo atuna etxean botatzekoa\nHegaluze kopuru handia dagoenean, kontserbak egitea izaten da ohiko lanetako bat.\nEgilea: mchavarrias 2012-ko maiatzak 21\nHegaluze ugari dagoenean, kontserban botatzea da ohiko elaborazioetako bat. Etxean egin daiteke, prozesu erraz baten bidez. Artikulu honetan, urrats nagusiak azaltzen dira: hegaluzea garbitu eta moztu behar da, potoan sartu eta potoak esterilizatzeko prestatu behar da.\nHegaluzea garbitu eta moztu\nEtxean atun-kontserbak egiteko, lehenik ondo garbitu behar da pieza, ezkatak, hegatsak eta burua kendu, eta mendrezka kendu. Ondoren, zati handitan moztu eta bota, tamaina egokian, ura eta gatza dituen lapiko batean prestatzeko, 80 gramo gatz lodi ur litro bakoitzeko (itsasoko ur garbiarekin ere egin ohi da). Hegaluze-zatiak gehitu egin behar dira ura irakiten hasten denean. Irakina berreskuratzen denean, 20 minutuz uzten da egosten, hegaluze-zatien lodieraren arabera.\nHegaluzea botatzeko prestatzea\nHaragia hezurretatik eta azaletik bereizten denean, sutatik kendu eta epeltzen utzi lapiko barruan 15 minutuz. Epeldu ondoren, hegaluze-zatiak atera eta azala kendu, hezurrez eta zati ilunez gain. Solomoak pixka bat kozinatuta geratu behar dira, arrosa edo gordin samar badaude kontserban hartzituko baitira.\nBotatako hegaluzea graduazio txikiko oliba-olioarekin estali behar da.\nHegaluze-solomoak ontzi esterilizatuetan sartzen dira. Bolumen erabilgarri guztia bete behar dute, eta, ondoren, flaskoa graduazio txikiko oliba-olioz bete. Olioak burbuilarik sortu gabe estali behar du hegaluze guztia. Potearen tapa itxi eta esterilizaziohasten da.\nEsterilizatzeko, potoak presio-eltze batean sartzen dira eta urez estaltzen dira, tapetara iritsi gabe, kristalaren zatia estali arte. Presio-eltzearen tapa itxi, sutan jarri eta presioa galtzen utzi. Lapikoan kontu handiz epeldu arte itxaron behar da, eta gero hoztu arte. Hoztutakoan, etiketatu egiten dira, kontserbak noiz bota ziren jakiteko. Leku ilunean eta giro-tenperaturan mantentzen dira. Gomendagarria da prestaketa hori egin baino 90 egun lehenago itxarotea, urte osoan.\nHegaluzearen zatiak prestatzea\nPrestatzen den hegaluzearen zatiaren arabera, hainbat errezeta presta daitezke. Oso zukutsua da ipurdia, sabelaren zatia, eta horrek plater bat prestatuko du txingarretan edo labean, baratxuri eta pipermin pixka batekin. Oso zukutsua geratzen da egoste-denbora egokia lortzen bada: gehienez ere 15 minutu, tamainaren arabera.\nIsatsetik gertuen dauden beste zati batzuk eta hain ikusgarriak ez diren ebakin eta zatiak erdiko eremuko xerrak dira, bizkarrak bertan baitaude. Odol-, azal- eta arantza-ebakinak marmitakoa prestatzeko erabil daitezke. Marmitakoa patatekin, txorizo-piperrarekin, tipularekin, hegaluzearen hezurretako arrain-saldarekin eta hegaluze-zatiekin egindako itsas gisatua da, patatak prestatuta daudenean.\nHegaluzearen gainerakoarekin, xerratan edo solomotan zatituta, plater ugari egin daitezke, bai saltsan, bai zentroak xafla mehetan ebakita. Hauek, besteak beste, zorabiatu edo salteatu egin daitezke entsaladekin laguntzeko edo arrautzaztatzeko.\nUda iristean, hegaluzea azoketara iristen da. Hori da arrain preziatuenetako bat, zapore handia duelako eta prestatzen diren platerengatik. Kantauri itsasoan arrantzatzen den hegaluzeak lau kilo baino gehiago pisatzen du, eta banan-banan harrapatzen da amuaren teknikarekin, animaliak gehiegi sufri ez dezan. Teknika honek kalitate hobea ematen du. Hegaluzearen zaporea eta urtarokotasuna direla eta, oso garestia izaten da, batez ere zatituta erosten bada. Aldiz, osorik erosten bada, baliteke merkatzea.\natun esterilizatu kontserba polit\nAtuna kontserban: zer xehetasunetan finkatu behar duzun\nHegaluzea eta atuna nola bereizi\nNola aukeratu kontserbako atun on bat\nBerenjena eskalibadaz eta atunaz betea


Claude Sinke behin-behinean sartu dute preso | Euskal Herria | KAZETA\nClaude Sinke behin-behinean sartu dute preso\nBaionako meskitaren kontrako erasoa egin zuen 84 urteko militar ohia prebentiboki sartu dute presondegian. Claude Sinke hilketa saiakeragatik, hondatze eta suntsitze larria egiteagatik eta armaren erabilera bidezko bortizkeria erabiltzeagatik izanen da epaitua. Terrorismoaren kontrako parketak ez du auzia bere gain hartu.\nKazeta|2019/10/30|0 iruzkin Eguneratua:\nClaude Sinkek Baionako meskitaren kontrako erasoa egin izana aitortu izanen luke.\nBaionako parketaren bulegoak urriaren 30ean jakinarazi duenez, Claude Sinke preso sartu dute, prokuradoreak galdegin bezala. 84 urteko militar ohiari eta 2015eko hauteskunde departamentaletan Fronte Nazionaleko hautagai izan zen gizona hilketa saiakeragatik, hondatze eta suntsitze larria egiteagatik eta armaren erabilera bidezko bortizkeria erabiltzeagatik akusatu dute. Leporatzen zaizkionekin, bizi osorako zigorra jaso lezake.\nGoizean zehar jakin ziren 84 urteko militar ohiari egindako azterketa psikiatrikoaren emaitzak. Azterketa horrek bere zentzuaren eta ekintzen kontrolaren alterazio partziala eman zituen ondorio gisa. Bere ardura penala ebaluatzeko beharrezko urratsa zen psikiatra baten aitzinera eramatea.\nNotre Dameko sutea mendekatu nahian\nAsteazkeneko azken berriak jakin baino lehen, Marc Mariee prokuradoreak agerraldia eskaini zuen urriaren 29an, Baionako meskitan izandako erasoaren gaineko xehetasunak emateko.\nAtxiloaldian egindako lehen galdeketetan, Sinkek Baionako meskitako erasoa egin izana aitortu zuen. Informazio horren arabera, ustezko erasogileak Parisko Notre Dame katedralean aurtengo apirilean izandako suteaz mendekua hartu nahi izan zuen. Bere hitzetan, eraikin horren sutea komunitate musulmaneko kideek egin zuten. Denbora batetik honat zelatatu izan duen Baionako meskitan jende guti zebilen tenorea hautatu zuela onartu zuen ere.\nProkuradoreak berri eman zuenez, Claude Sinkek “ez zuen inor hil nahi”, nahiz eta bi pertsona tirokatu eta zauritu. 74 eta 78 urteko pertsona horiek ospitalean dira oraino, egoera egonkorrean. Haien bizitza ez dago arriskuan.\nPoliziarentzat eta justiziarentzat erasogilea “ezezaguna” omen zela adierazi zuen prokuradoreak. Ikertzaileek bere egoera psikikoarekiko zalantzak zituztenez, mediku psikiatra baten laguntza galdegin zuen poliziak, bere ardura penalak argitzeko asmoz. Azken berrien arabera, azterketa horrek bere zentzuaren eta ekintzen kontrolaren alterazio partziala eman du ondorio gisa.\nArmak soinean eta etxean\nLandetako Saint-Martin-de-Seignanx herrian atzeman zutenean, Claude Sinkek errebolber bat zuen soinean. Bere autoan gas bonbona bat eta arma erdiautomatiko baten kargagailua zituela adierazi zuen prokuradoreak.\nBere etxean egindako miaketan ere beste armategi ttipi bat atzeman zioten: kezko granadak, 9 milimetroko pistola automatiko bat, hainbat kartutxo eta 16ko kalibreko arma luze bat. Atxilotuak Frantziar tiro federazioko lizentzia zuen eta etxean armak ukaiteko dokumentuak ere aurkitu zituen poliziak.\nBaionako meskitaren kontrako erasoa Baionako polizia judizialaren esku da oraingoz, eta Marc Mariee prokuradoreak erran duenez, terrorismoaren kontrako Parisko parketarekin harremanetan eta lanean ari dira, baina Baionako parketak ez du auzia bere gain hartuko.\nBaionako meskitaren kontrako erasoa: salaketa eta elkartasuna nagusi\nTiroketa bat gertatu da Baionako meskitan


61. Gizona eta urrezko leoia\nIzatez epel ta gelbera zan zikoitz bat, urrezko leoia bidean aurkitzean, onela asi zan esaten:\n—Zer egin orain? Izuak geldierazten dau nire errazoia; ondasun-goseak batetik eta bildurrak bestetik, eratzita naukie. Urrezko leoi au, zer alanbear edo urtzik egin ete dau? Gertatzen yatanak inki-ankaz beteten daust arimea; urrea gura dot, eta urrez egiñikoak bildurra sartzen; saka dagist naiak au artzera, ta nire berezkoak izteko diraust. Zori latz, eskiñi ta artzen izten ez dauna! Ondasun, atsegiñ bage! Jainko baten ona, oiñaze biurtua! Zer nik egingo eskuetara dakidan? Menpekoai dei egingo dautset; eta, adiskide-talde orrek leoia arrapatzen dauan artean, ni begira egongo naz urrundik.\nOndo yatorko ipuin au, ondasunak ez ikutu ez erabilli, zalantzan dagon aberatsari.\n62. Artza eta azeria\nArro ebillen artz bat, gorpurik ez jatearren, gizakumeak maite ebazala-ta. Azeriak bota eutson:\n—Oba, zuk biziak barik illak txikitzea, jainkoak nai ba'lebe!\nAzal-uts eta arro bizi yakuzan esku-eutsi ta lukurrak argira dakarskuz alegi onek.\n63. Lugiña eta otsoa\nLugin batek, ur-askara eroan ebazan bere idiak. Zer-jan billa ebillen otso triputs batek areik itxitako goldea aurkitu eban soloan, eta aurrenen buztarri-ertzak miazkatzen jarri zan; ondoren, konturatu barik, samea sartu eban aren barruan eta, andik askatzeko indar egitean, erreian zear narrastu eban goldea.\nLugiñak, itzuli zanean, au ikusirik, ots egin eban:\n—A, lapur!; eure ogibidea itxi ta lur-lanari buztartu al ba'eunke!\nGaiztoak, onak dirala siñestarazi naita lerrenak egiñarren, arein berezko izateak ez dausku siñisten izten.\nIzarlari batek, izarren goraberak ikasten gau guztia emoteko oitura eban. Bein, uriko ateetatik kanpora, izartegira begira sor ebillela, onik onenean osin batera jausi zan.\nPotzu barruan deika ta negarrez egoala, ain zuzen gizon bat igaro zan andik, eta aren garrasiak entzunaz, urreratu yakon zer eukan jakin naiean; jazo yakona entzun eutsonean, bota eban:\n—Lagun! Zeruan dagoana ikusi gura dok, eta ez dakusak lurrekoa?\nAlegi au, ustez arrigarriak egin dabezalakoan arro ibilli ta bizitz-gorabera errezenetan be ganoraz jokatzeko gai ez diranai, egoki ezarri gengikeoe.\n65. Igelak errege eske\nIgelak, bizi ziran naasmen ta legerik ezaz gogait eginda, aldun talde bat bialdu eutsoen Zeus'i, errege bat emon egioela eskatzeko. Zeus'ek, arein ergel-izatez errukiturik, enbor bat bialdu eutsen egozan ur-osiñera.\nIgelak, egur aren otsaz bildurtuta, potzu barrenean gorde ebazan euren buruak; azkenez, egurrak ez egiala zirkiñik konturatu ziranean, ur-azalera igon eben barriro; eta enborra ain geldi ta bare ikusiaz, saltuka asi ziran aren gaiñetik, ezelango lotsa bage bizkarrean be ezarri ta kili-kili egiten eutsoela.\nEnbor geldo bat nagusitzat eukela-ta, lotsaturik, Zeus'en aurrera joan ziran barriro be, erregea, lengoa ergela zala-ta, aldatu egioela eskatuaz. Zeus'ek, asarre, ur-sugetzar bat bidali eutsen. Ziraun ikaragarri arek, ostera, danak arrrapau ta banan-banan iruntsi egin ebazan.\nIpuin onek auxe darakusku: obe da gizaseme ergel ta gaiztakeri gabeak zuzendua izatea, gartsu ta gaiztoak baiño.\n66. Auzoko ugarazioak\nZingira sakonean bizi zan ugarazio bat, bidetik aldendu samar; beste bat, aren auzokoa, bide egaleko osiñean.\nBein gaixoa, andik igaro zan burdi batek, ez bat eta ez bi, oso-osoan arrapau ta zapaldu eban.\nBeste ainbeste jazo oi da gizonakaz be: lanbide kaskarretik bizi diranak, beste deduzkoago bat artu baiño, il naiago dabe.\n67. Igelak eta ur-arka agortua\nUr-arka baten bizi zirean igel bi. Baiña osin a, udea eltzean agortu zalako, bazter itxi ta beste urezko baten billa joan ziran. Andik ona ibilliz aurkitu eben pozu sakon bat, eta a ikusterakoan igel batak esan eutson besteari:\n—Lagun!, jatsi gaitezan biok pozu ontara.\n—Baiña, emengo ura be agortu ba'dadi —erantzun eutson besteak—, zelan urtengo dogu bertotik?\nAlegi onek dirauskunez, auzietan ezta ariñegi muturra sartu bear.\n68. Igel osagillea eta azeria\nIgel bat, bein, osin barrutik abere guztiai deiez egoan:\n—Osagille nozue! Osatzeko erarik asko ezagutzen dodaz!\nAzeri batek, ori entzukeran, bota eutson:\n—Zelan osatu einkek ik iñor, eu be errena izanik, eure burua osatzeko lain ezpa-az?\nIpuiñaren erakutsia: eskolatua eztanak nekez besterik eskolatuko.\n69. Ardatza eta idiak\nIdi-buztarri batek beiñola burditzar bat eroian tatarrez. Ardatza txirrioka joian eta idiak, atzera biurturik:\n—Entzun, lagun —sudurrera emon eutsoen—, guk garoiaguk kargea ta i alamentu egille?\nAsko ikusi oi ditugu\negiaz lan dagienak\nbeste batzuk izanik.\n70. Iru idi eta leoia\nIru idi beti alkarregaz ebiltzan beresian. Iruntsi nai ebazan leoi batek, baiña eragozpen yakon arein alkartasuna.\nIdiak orduan, itz zakarrakaz, alkarren artean asarre-azo ebazan, eta bata-besteagandik banatzeraiño asarre-azo be.\nOrrela, bat emen ta bestea an ikusi ebazanean, irurak iruntsi ebazan.\nSeguru bizi izatea gura ba'dozu, uste onik ez jarri arerioengan; adiskideengan bai, ostera, ta zer jazoko be, eurak ez galtzeko egizu al dozuna.\n71. Erkul eta beizaiña\nBeizain bat, auzune batera bere burdiaz joiala, au trokarte batera jausi yakolako, estuasun atatik urteteko idiai lagundu bearrean, geldi egoan beso biak gurutzan, jainko guztien artean Erkul'i deika, auxe bai eban maiteen.\nErkul'ek, ordun, agertu ta bota eutson:\n—Ezarriok eskua gurpil bati, akulatu idiak eta ez egizak jainkoak otoiztu, euk aurretik al dokana ikusita izan ezik. Orrela ezpa-dagik, alperrikoak dozak ire deiak.\n72. Ipar-aizea eta eguzkia\nIpar-aizeak eta eguzkiak, bakotxak bere indarrai buruz, eztabaida gogorra erabillen. Zein zan geiago ikusteko, bidez joian bati jantziak eraztea erabagi eben: ori lortzen ebana izango zan txapeldun. Lenengo ipar-aizea asi zan ortan, zakar be zakar putz-egiñik; bidaztiak bere kautan estutu zitun jantziak. Ipar-aizeak indartsuago artu eban; gizonak, baiña, otzaz aspertuta, beste soiñeko bat jantzi eban. Ipar-aizeak, amor egiñik, eguzkiari itxi eutson bere arloa.\nAu, samur dizdiz egiten asi zan lenengo; eta bidaztiak bigarren soiñekoa erantzi eban. Eguzkiak ondoren erraiñu gartsuagoak bialdu eutsozan, eta gizona, ainbesteraiñoko beroa eroan eziñik, aldeko jantziak osoan kendu ta alboko errekara joan zan bustialdi bat artzen.\nEtsimena, indarra baiño geiago izan, ipuin onek dirauskunez.\n73. Leoia eta beizaiña\nIdi-taldea larran erabillen beizain batek idisko bat galdu eban. Aren billa arakatu zitun aldamen guztiak, baiña ez eban aurkitu. Zeus'i agindu eutsan gero, lapurra aurkitu ba'egian, aume bat lepo egin ta eskiñiko eutsola.\nJoan zan basartera, ta leoi bat aurkitu eban an txala jaten; bildurraren andiz, eskuak gorantz jaso ta ots egin eban:\n—O Zeus altsu!, len, lapurra aurkitu ba'nengian, aume bat eskiñiko neutzula agindu neutzun; orain, barriz, leoiaren erpetatik iges ba'dagit, zezen bat lepo egingo dautzut!\n74. Saguzarra eta kardantxilloa\nKardantxilloak, leio-ertzeko untzetik dingilizka egoan kaiola barru, gaba izan arren, kantari ziarduan. Saguzar batek urriñetik entzun eban aren kanta-soiñua; urreraturik itandu eutson ia zergaitik egunez ixillik egon eta gabaz abeska ekion.\n—Ezta errazoi barik —erantzun eutson—; len egunez kanta oi neban, baiña atxilo artu ninduen; arrezkero zur nabil.\n—Orain ez daukazu, ba, zur zetan ibillirik; arrapau baiño len ondo, baiña orain alperrik dozu.\nIpuiñak erakusten dausku alperrik dala, zori txarrak oratzean, illeta joka ibiltea.\n75. Katemea eta Aporodite\nKateme bat, mutil lerden batekin maite mindu zan, eta Aporodite'ri eskatu eutson bera emakume biurtu egiala. Jainkosak, aren naiaz erruki, neskatil lirain egin eban; eta ordun mutil gazteak, aregaz zaletua, bere etxera eroan euskun.\nBiak ezkon-gelan atseden artzen ziran bitartean Aporodite'k jakin nai izan eban, katemeak gorputza aldatzean izakerea be aldatu ete eban, eta ortarako arratoi bat askatu eban areik egozan gela erdi-erdira. Katemeak bertatik, garai artan eukan izakerea azturik, oetik salto egin eta arratoia arrapau nai izan eban jateko. Jainkosak, orduan asarte ari buruz, lengo izakerara biur-azo eban.\nIzamen gaiztoko gizonak be, edu berean, egokera bestelakotu arren, berezko aria eztabe aldatzen.\n76. Ogi-gaztaia eta karraka\nOgi-gaztaia errementariaren lan-lekura jatsi ta an aurkitu eban karraka (lima) miazkatzen asi zan.\nAren miiñari, ekin eta ekin, odola erion laster; eta pozarren aldegin eban andik ogi-gaztaiak, miiña ondatzean burdiñeari zatiren bat kendu eutsolakoan.\nIpuin onek gogoratzen dauskuz besteak asarreazoaz euren buruari be kalte dagitsoenak.\n77. Agurea eta eriotza\nZar batek bein, basoan egur-egin ondoren, zotz-sorta bat leporatu eban etxera eroateko. Bide luzea eukan bitartean. Sortapean makur nekatu zan, eta azkenik fardela askatu ta eriotzari dei egin eutson. Eldu yakon deira ta zergaitik oles egion itandu eutsan zarrari. Agureak, ordun:\n—Egur-sorta au bizkarrera jasoten, lagundu daistazun...\nAlegiak darakuskuna: saporez, zori txarpean eta tirri-tarra ibillita be, gizaseme guztiak bizi gura.\n78. Lugiña eta arranoa\nLugin ezeinbatek beiñola arrano bat idoro eban sare-artean atzemona; eta guztiz ederra begitandu bai yakon, sare artetik jareginda, azke itxi eban.\nArranoa ez yakon esker txarreko izan. Bein baten, beera etorren orma oiñean lugiña ikusirik, ara joan yakon egazka, ta gizonari, buruan lotuta eukon zintea kendu eutson erpakaz. Jagi zan a egaztiaren kontra, jazarka. Arranoak jausten itxi eutson zintea. Lugiñak jaso eban, eta ona!, atzera biurtzean, len bera jarrita egon zan lekuan ormea jausirik aurkitu eban; laster konturatu zan arranoak olan ordaindu eutsola sare artetik atera ta azke itxiaz egin eutson mesedea.\nArturiko mesedeak eskertu bear dira.\n79. Nekazaria eta txakurrak\nEguraldi gordiñak estu ekarren nekazari bat. Jateko billa okullutik ezin urtenda, bere aariak iruntsiten asi zan. Ondoren, edurtea aurrera joiala-ta, auntzak be jan bear izan ebazan; eta, azkenez, aldi zakar a baretzen etzan ezkero, idietaraiñoko guztiak asakatu zitun.\nTxakurrak, ba, gertatzen zana ikusirik, euren kolkorako esan eben:\n—Goazen emendik; ugazabak, aurki, beragaz lan egien idiak il ba'yozak, ez dauskuk guri parkatuko!\nIpuiñaren guna: kontuz ibilli, areikaz batez be, eurakandik urren dagozanai kalte egiteko bildur ez diranakaz.\n80. Lugiña eta sugea\nSuge batek, arako lugiñaren semea egoan lekuraiño narrasturik, il egin eban bera. Jakiña, atsekabe itzala artu eban lugiñak; eta, aizkora bat eskuratuaz, sugearen abi ondoan jarri zan zelatan, pizti gaizkillea urten-ala ilteko asmoaz.\nErakutsi eban sugeak bere burua. Zast!, lugiñak aizkorakadea; baiña uts-egin eutson zartakoak, alboko arria bitan zatiturik. Sugearen asperkuntzaren bildurrez gero, onezkoak egin nai izan ebazan. Sugeak, alan be, erantzun eutson:\n—Nik ezin neinkek igazko sentipen onik izan, arriari erauzi dautsokan zartakoa ikusita; ik be, ezin naikek ni begi onez ikusi, eure semearen illobia aurrean dok-eta.\nAsarre andietan ezta erreza, ez, barriro onezkoak egitea ziñez.


Herria itolarria! Dolua, hori mamua! - Begizolia\nHerria itolarria! Dolua, hori mamua!\nBegizolia | 2021-03-29 08:50\nElkar, 2021 (Nobela)\nIrati Goikoetxearen Herriak ez du barkatuko nobelaren inguruan sarrerako bizpahiru hitz, behin eta hasteko. Hau da, nobela artefaktu literario gisa hartuta. Gaur arte egindako kritika bat irakurri dut, Aiora Sampedroren Gudu-zelaia zabaltzen duen liburua (Berria). Kritika horren arabera, nolabait, liburuaren azalaren –zirriborro edo hari mataza– irudiak ilustratu dezake nobela.\nKritikariarekin zenbait gauzatan bat nator eta beste batzuetan ez. Baina, ez nau –oraingo honetan– hainbeste ardura nobelaren literaltasunak, ezen eta gaiak: euskal gatazka –edo arazoa– eta honen kontakizuna. Memoria delakoa, hots. Bai, badakit jakin, kontakizun moldeak –kasuan fikziozkoak– egiten duela duin eta balekoa errelatoa. Horregatik, datozen lerro artean emanen dut aditzera nire ikuspuntu literarioa. Baina batez ere, nobelak niregan sorrarazitakoa aditzera emanen dut. Ohiko testua, batez ere inpresionista.\nNobela bat, ipuin bat edota saio literario bat osatzean, hitzen funtsa zehaztea berebizikoa begitantzen zait. Hitzen ondoeza gogoan, hitzen balioa berritze beharra ikusten dut. Berbarako, Herriak ez du barkatuko lerro-burutik hasita: “Izena duenak izana du”, erranairu hizpide. Kasurako herria. Izenak du izana, izan ere. Alabaina, mendez mendetik heldu zaigun esaerak, nire gardiz, ez du iraganean izan zuen balio bera. Herriak “hau edo hori” diogunean zein herriz ari gara? Zer da herria?\nEuskal Herriaren baitan, bere lurraldetan, bere geografian, hainbat herri bizi izan dira. Iraganean hala izan da, baita gaur egun halatsu izan ere. Euskal Herria kolonizatua izan den edo ez den izan, zein aldetan… Ez naiz horretan orain tematuko. Gaur egunera etorrita, iragan mendearen bigarren partean, jende oldea heldu zen penintsulatik –Espainiako Estatuaren babespean– Euskal Herrira. Zenbat herri dago Euskal Herrian! Zenbat herri sentimendu, pertenentzia eta identitatea? Horra hor, hizpide dudan nobelaren funtsa azaleratzeko aspektua.\nETAk aita hil zion Oihanari duela hogeita bi urte, berak hemeretzi zeukala. Aitaren heriotzak –hilketak edota erailketak– Oihanarengan sorrarazitako mina kontatzen du nobelak. Euskal Herriko iragan hamarkadatan bizitza errealean izan diren kasu “arrunt” bat da. Funtsezkoa, orain eta hemen, –irakurlerentzat eta memoria egin nahi duenarentzat–gaiaren eta nobelaren garapena eta azalpena egitea da.\nIdazle batek bertuteak eta mugak ditu, kasuon Irati Goikoetxea idazleak. Berbarako, idazleak ez du Oihanaren aitaren nortasun politikoa –lanbidea edo ardura– aipatzen. Aukera bat da. Alabaina, nire nahierako, aita zergatik hil zuten zehatzago adieraztea nahi nuke. Gabezia gisa hartu dut. Bertuteak, berriz, hainbat dira agerian. Adibidez, idazleak hizkuntza bidez irudiak sortzeko ahalmena, berez mintzo diren hitzezko irudiak.\nNire gusturako, nobelaren beste dohain bat, pertsonaien artean jalgitzen den enpatia da. Izan ere, gatazkak utzi dituen zauriak –alde batean zein bestean– ez dira itxiko, ondo itxiko, zornatu gabe sendatuko, elkarrekiko oldartu izan diren aldeen arteko “sinpatia” moduko bat lortu gabe, edo begikotasuna barik.\nBeste dohain bat da, baliteke idazleak nahita edo nahi gabe halaxe adierazi izana: euskal gizartean –euskal gatazkaz ari baikara– jendeak pentsatzen duenaren eta esaten duenaren arteko aldea. Handi-handika erranik: “Gauza bat pentsatzen dut eta beste bat erraten. Edo ez osotara pentsatzen dudana esaten”. Nobelan hori konstante bat da. Hori duzu –dugu– jendartearen eta norbanakoaren ezaugarria. Eta ez da soilik biolentziaren astindua zuzenki jaso dutenen jaidura, pertsonaren izatearen jite arrunta da. Funtsean, pentsatzen eta esaten denaren arteko “aldea”-k egiten du gizarte osasuntsu eta osatuagoa. Zaila da hori orekatzea, bistan da. Neurria hartzea da kontua. Alabaina, neurriak neurri, horixe gizabanakoon gabezia. Gabezietako bat.\nNobelaren bide nabarrean\nBidenabar erranik, eta ez da funts gutxiagokoa horregatik, nobela bi planotan idatzita dago: helduen “mundua” eta haurrena. Bigarren hau tamaina apalagoan, baina bi munduen arteko pentsamendu moldeak kontrastatzen dituena. Kattik –Oihanaren alabak– “zuloak” jan litzake, funtsean helduek bizitzan zabaldu ditugun “zuloak”. Gure haurtzaroan ditugun ahalmenak diluitzen joaten zaizkigu eta horiek ongi mamitu ezean, “mamuak” bizi dira gurekin mundualdian.\nBizitzeak hil egiten du. Alta, bizitza bizitzea, bizibidean aitzina egitea da. Gertakarien –bideko oztoparriak– nondik norakoek baldintzatzen dituzte gure izana eta nortasuna, baita gure ideologia ere. Oi ideologia! Gure izatearen alde arras manipulatua. Oihanak doluari ekin behar dio bizitzan sendo eginen badu aurrera. Alta bada, –liburuaren I. atalaren aipua aintzat harturik: “Cuanto duele que ya no duela” (Loreto Sesma)– dolua bizi ezean, sosegurik ez dago aztoratua bizi duenarengan, ez haren seme-alabarengan, ez bikotekidearenean ez lagunengan, ez jendartean. Zauria sendatu ezean, trauma batek eragindakoa –Oihanak bezala askok bizitza errealean– hiltzeraino eramaten den emozio gaiztoa da. Emozio guztiak dira gaiztoak, haien kontziente izan ezean.\nNobelak badu beste hainbat dohain. Ez dut horietako bat zehatz-mehatz aipatuko, nobelaren trama eta “xarma” hankaz gora jarriko bainuke. Haatik, esan dezadan nobelak “harritzeko” modukorik baduela. Berbarako, Oihanaren eta bere aitaren arteko harremanen taxua.\nNobelaren hari matazan Herriak ez du barkatuko lerro-burua hartu dut aintzat, eta har dezadan azala ere kontuan: hari mataza –nire irudimenean–, berau daraman orria eta inguratzen duten orriak. Orri pilotak edota orri zimurtuak. Ahetze ikaslea heldu zait gogora. Oihana irakasleak, arte irakasleak, ikasle horrekiko duen jarrera duina aipatzeaz beste, arreta eman didate nobelako pertsonaien izenek. Ez daude aliritzira hautatuta izan. Izenak ez dira inoiz izaten oharkabean aukeratzen, prefosta, haatik, pertsonaien izenak nahikariaz izendatuta daude.\n“Izena duenak izana du” esaldiarekin beti izan dut errezelo bat –oro har, esaldi guztiekin ere, absolutura eramanak direnean–, ez nau guztiz betetzen, are gutxiago munduaren bilakaera hartu duen tornuia ikusirik. Izana ez da, ez betiere, izenean islatzen. Arazoa ez da samurra.\nIzenek euskaldunon identitatea adierazten dute, alabaina, Euskal Herrian herritarrak gaude eta hiritarrak ere bai. Ipar Euskal Herrian, konparaziora, askok euskal herritartzat dute beren burua, baita frantses hiritartzat ere. Hauetako asko abertzaleak dira edo abertzaletzat jotzen dute beren buruan bederen. Zer da abertzale izatea, XXI. mendean? Hegoaldean berriz, herri bakarra al dago? Zenbat herri daude? Euskal herrietan egon ere?\nHerriak ez du barkatuko nobelaren barrena nabilena, hauxe heldu zait akordura: 60 urte luze dira ikastolak sortu zirela, 30 urte, demagun, irakaskuntza publikoan euskara eta Euskal Herria erakusten dituztela. Hala izanik ere, nago, oraindik ere, haur horietako askok –agian gero eta gutxiago eta exageratzen ari naiz– aita-amaren jaioterrira oporretan doazenean “me voy al pueblo” diotela. Eta zinez, dramatikoa da. Tira, are dramatikoago da herri bakarra duenarentzat.\nNobelaren bukaeran, herri berri bat ez, auzo berriak agertzen dira. Iragan mendeetan herriak eta hauen auzoak sortu ziren. Gero herrietako kartierrak eta barrioak eraiki ziren. Gaur egun berriz, hiri konplexu inmobiliario pribatuak edota konplexu turistikoak eraikitzen dira, baita horietan bizi ere.\nNire uste zuloan, Oihanaren alaba Katti ez bezala, “zulo” anitz jan gabe ditugu, datorren munduan “herria” ez da izan den “herria” izanen. Ez gure herria ez besteen herriak ere, era berean. Pentsatu “dena” esatera, pentsamendua isildu gabe: Herriak ez du barkatuko leloa absurdua da, inozo eta maltzurra. Giza gatazken ondorioz ahoratzen den soflama, su-lama, giza-lotsaren ondorioa. Elkarbizitza osasuntsua eta duina lortzen ezinezkoa bihurtzen duena.\nBilboko poeta heldu zait berriz ere akordura. Tamalez edo loriaz haren hainbat liburuen lerro-buruak heldu ere: Harri eta Herri. Harrizko Herri Hau. Euskal Harria… Gerezi denbora heldu zait ere gogora. O tempora o mores! Ahetze ikaslearen etsaiaren irudia dut presente. Herria itolarria. Dolua, hori mamua!\nEuskaldunok ere, liburuko neskato yemendarren gisara –Oihanaren Katti eta Lukas seme-alabek legez– negar malkoetan harriak isuriko ditugu etorkizunean oraindik ere, harri bustiak. Euskal harria arrastaka daramagu euskaldunok mendez mende. Herri eta harri izan ginen naski. Alabaina, zer da egun harrizko herri hau? Ba al dago, oraindik ere, bere buruaz harritzen den herririk? Ba ote herririk?\nPost Scriptum: gurean berriak oraindik ere Berri Txarrak dira. Izena, izana, ezina. “Albistegien izenburuak guri buruz izan ohi dira, baina oraindik inork ez digu sekula ezer galdetu ta hemen gaude…”.


1.000 milioi gehiago Estatuko bonu berdearentzat - Ekonomiaren KZ\n1.000 milioi gehiago Estatuko bonu berdearentzat\nUkrainan gerra piztu ondoren merkatuan nagusitzen ari den aldakortasun handiaren ondorioz, jaulkitzaileek finantzaketa-planak atzeratu dituzte. Azken asteetan jarduerak behera egin duen arren, Gobernuak ez dirudi azken saioetan izandako errendimenduen beherakada alferrik galtzeko prest daudenik beren programak gauzatzen jarraitzeko. Espainiako Altxor Publikoa da horietako bat. Ohiko erreferentziez gain, Carlos Kidegok zuzentzen duen erakundeak irailean jaulkitako bonu berdearen lehen irekiera egin zuen, eta Espainiaren debuta izan zen finantzaketa jasangarriaren merkatuan.\nBonu horri gainerako erreferentzia subiranoek duten likidezia bera emateko, Altxorrak 1.002 milioi hartu zituen. Zenbateko hori irailean esleitutako 5.000 milioiei gehitzen zaie. Inbertitzaileek eskatutako prezioa duela bost hilabete lortutakoa baino handiagoa izan zen. Eskatutako errentagarritasuna % 1,034tik % 1,492ra igo zen, eta etekin horiek bigarren mailako merkatuan erregistratutakoen parekoak dira. Eskaria 1.412 milioira iritsi zen. “Agindu jasangarriak dituzten inbertitzaileek Espainian trantsizio ekologikoa finantzatzeko interes handia mantentzen da, inbertsio-oinarria zabaltzen eta dibertsifikatzen lagunduz”, adierazi du Altxorrak bere komunikatuan.\nInflazio handiak banku zentralak beren estrategia birplanteatzera eraman dituen testuinguru batean gertatu da kostuaren igoera. Duela aste batzuk, merkatuak aurreikusten bazuen EBZk aurten tasen lehen igoera egingo zuela, gatazka belikoaren hasierak eta horrek ekonomian duen eraginak bere planak atzeratzea eragin du. Inbertitzaileek orain espero dute tasen lehen gorakada 2023an gertatuko dela. Bitartean, estanflazioaren beldurrak indarra hartuko du.\nEnkanteak berriz irekitzeaz gain, Altxorrak finantzaketa jasangarrian sakontzen jarraitu nahi du, trantsizio energetikoarekin dituen konpromisoen barruan. Estrategiaren aurkezpenean, Kidegoak adierazi zuen zor berdea salbuespena izateari utziko diola, egiturazko osagai bihurtzeko.\nBonu berdea berriro irekitzearekin batera, Altxorrak bere egutegia gauzatzen jarraitu zuen. Espainiak 4.671,2 milioi saldu zituen hiru urterako zorretan, zazpi eta 15 urterako obligazioak inflazioari indexatuta. 2025ean epemuga zuten zorretan 1.996 milioi jarri ziren, % 0,092ko errendimenduarekin, aurreko % 0,009tik gora. Zazpi urterako obligazioetan 2.068 milioi esleitu ziren % 0,681ean, eta azken enkantean % 0,129. Gainerako 553 milioiak inflazioari indexatutako 15 urteko obligazioei dagozkie. Erreferentzia horretarako, interesa -% 1,037tik -% 1,02ra igaro da. Eskari bateratua 7.500 milioi ingurukoa izan zen.\nOstegun honetako jaulkipenekin Altxorrak epe ertain eta luzerako finantzaketa-programaren % 30,4 gauzatu du bi hilabete eskasetan. Bestalde, zirkulazioan dagoen Estatuaren zorraren batez besteko bizitza 8,15 urtekoa da, eta zorroaren batez besteko kostua % 1,55 da.\n← Errusiak BPGren % 7 gal dezake, % 17ko inflazioarekin\nEstatu espainiarra, Europaren atzean funts jasangarrietan →\nEpe laburreko 825 milioiko zorpetzea onartu da Euskadirako


IPAR-ORRATZA PROIEKTUA - Detalle evento - Kultura\nEgitasmoa: IPAR-ORRATZA PROIEKTUA\nEragilea : IÑIGO ARAMBARRI LARRAÑAGA\nGENERO BERDINTASUNA, INKLUSIOA, ZAINTZA, ERRESPETUA, AUTOESTIMUA, OKUPATUTAKO ESPAZIOAREN KONTZIENTE IZATEA ETA IKASITAKO ARAUEN KONTZIENTZIA HARTZEA.\n1445,73/proiektuko (BEZa barne) talde bat izatekotan.\nProiektu honek, gazteek dituzten zalantza eta jakin-minei espazioa eskaintzeaz gain, beraiek ikasita eta erabat barneratuta dituzten genero arauak, eta ondoriozko zaintza arrakala, euren inkonstientetik plano konstientera igarotzea luke helburu.\nArau hauek beste hainbat idatzi gabeko gizarte arauek bezalatsu, eguneroko jardunean mugatu egin gaituzte edo besteak mugatzen ditugu gu asko jabetu gabe.\nTalde bakoitzaren beharrak identifikatzen eta horren arabera saioak ahal den neurrian moldatzen saiatuko garen arren, hasera batean DBH1-2 eta OLHko taldeei proposamen bat eskainiko zaie eta DBH3-4koei beste bat.\nDBH1, DBH2an honakoak landuko ditugu saioka:\nOLHn (izandako esperientziengatik nahiko erresistentzia bada genero arrakala onartzeko ere) ikusiz joango gara.\n1.SAIOA.MOTXILA / KULTURALA (IKASIA) vs. NATURALA (BEREZKOA) / ESTEREOTIPOAK\n2.SAIOA. ESTEREOTIPOAK NORA ARTE SARTUTA / EPAITU / NESKA IZATEA 2.MAILAKO/TERMINOLOGIA\n3.SAIOA.DISKRIMINAZIOA / GEURE BIZITZAKO SEXISMO EGOERAK / TEATRALIZATU\n4.SAIOA.IKUS-ENTZUNEZKO MEZUAK DESZIFRATU / IRAGARKIAK / ZINE-FORUMA LABURMETRAIAREKIN\n5.SAIOA.IKUSGARRITASUNA “Bechdel Test” / SOLDATA ARRAKALA. ESPERIENTZIAK/ MIKROMATXISMOAK / ESTEREOTIPOAK MALGUTU OTE DITUGUN, ISTORIOA KONTATU/ TALLERRAREN INGURUKO HAUSNARRA.\nDBH3 eta DBH4an aldiz, segidan ageri diren gaiak:\n1.SAIOA.MEMORIAEGIN/GURE BIZIPENAK/ TERMINOAK DEFINITU/ZEREN ARABERA GARA BALORATUAK\n2.SAIOA. SEXU-JAZARPENA (AKOSOA)\n3. SAIOA. SEXU-JAZARPENAII/ INDARKERIAREN ESKAILERA/ GURE ESKU DAGOENA\n4. SAIOA. TALDE BORTXAKETA/ PORNOA/ HETEROPATRIARKATUA\n5. SAIOA. ARDURA NORENGAN JARTZEN DA/ AKOSOARI AURRE EGINEZ. TRESNAK / ADIBIDEAK\nTAILERRAREN INGURUKO HAUSNARRA.\nLekua, Espazio hutsa, aulki eta mahairik gabea. Lurra ahal izanez gero harrizkoa ez dadila izan, eseritzeko beharra denean lurrean eseriko baikara. Akustika ere garrantzitsua da. Hau guztia ikastetxearekin batera zehaztuko genuke data gerturatu ahala.\nIzan liteke, ikastetxeko ekitaldi-aretoa, gimnasioa edo betebeharreko baldintzetara gehien egokitzen den espazioan.\nIraupena: Bost egunez, bi ikastordukoa segidan litzateke talde bakoitzeko. Euren gelatik letorzke ikasleak aukeratutako lekura.\nGarraio beharrak: Iruñatik desplazamendua beharrezko dela kontuan izanda, egun bakoitzean ahalik eta talde gehien (3 gehienez) hartzen saiatuko gara ikastetxearekin koordinatuz egingo dugun egutegian.\nAzken hamabi urteetan antzerkian egindako lana, gizarte eta kultur antropologia lizentziaturan jasotako genero nozioekin uztartzeko ideiatik sortu zen tailer honen kimua. Helburu nagusia, gazteak kulturak gizartearen bidez gugan duen eraginaz kontzientzia har dezaten laguntzea litzateke. Bestela esanda, jaio orduko zehazten diguten sexuaren arabera esleitzen digutela generoa, honek berekin dakartzan estereotipo eta rolak barne, gure sentimendu eta gustuak kontuan hartu gabe. Lan honetarako erabiliko ditugun erremintak, jolasa, dramatizazioa eta ikus-entzunezko mezuen analisia lirateke.\nJOLASA ETA DRAMATIZAZIOA\nGoian aipatutako helburuak erdiesten saiatzeko ez da jolasa eta dramatizazioa baino herraminta erabilgarriagoarik. Argi dago jolasaren bidez trebatzen dugun gorputz memoria, ikasgelan eserita lantzea ezinezkoa dela. Proposatutako ideiak geureganatzeko modua erabat aldatzen da lanerako dinamika gorputzetik mugimendu bidez sartzen zaigunean eta jolas baten arau multzoak eskatzen digun kontzentrazioak eguneroko exijentzia psikologikoetatik askatzen gaituztenean. Horrela, jolasa eta dramatizazioa izango ditugu bidelagun errespetua, zaintza, berdintasuna, diferentzia, generoa, diskriminazioa, sexismoa, ikusgarritasuna,erantzunkidetasuna edoautokritikabezalako kontzeptuetara egin asmo dugun gerturaketan.\nDramatizazioak bere aldetik beste pertsona baten azalean jartzeko aukera eskaintzen digu. Mundua eta proposatutako egoerak bestearen begietatik eta prismatik begiratzeko aukera. Horrek enpatia bezalako gaitasunak garatzen laguntzen digu, asertibitatea bezalako kontzeptuen garrantziaz jabetzen garen bitartean. Horrela, rol jolasen arabera, ikasgelako pertsonarik lotsatiena guztiek begiratzen eta miresten duten heroi bihur daiteke, edota indartsu ageri dena ahul izatea zer den jabetu, pertsonaia ahul bat azaleratzean, besteengan inongo botererik kausitu gabe. Modu honetan bizitzan kontziente edo inkontzienteki ikasten edo onartzen ditugun rolen gainetik egotearen plazera sentitu ahalko dugu, geure buruari baimentzen ez dizkiogun posizioetan nahiz egoeren aurrean ikusiko dugularik geure burua.\n"Un niño (o una niña) que reciba una formación constante y continuada, desde la primera enseñanza, en expresión corporal, técnicas de relajación y respiración, improvisaciones, dramatizaciones, potencia sus capacidades comunicativas, intelectuales y artísticas, del mismo modo que va superando las barreras de la timidez, liberándose de inhibiciones y de las limitaciones de su realidad, lo que hará de él (ella) un individuo más abierto, dialogante y sensible" (Lavella, 1996).\n− Sormena garatzea, espontaneotasuna eta irudimena\n− Bakoitzaren konfiantza eta autoestimua indartzea\n− Taldean lanean aritzen ikastea, kolaborazioaren bidez erreminta sozialak jasoaz.\n− Egoera/Testuinguru desberdinetara moldatzen asmatzea, izan benetakoak edo fikziozkoak.\n− Gainontzekoen aurrean adierazten ikastea (jendaurrean), ahozkotasuna landuz.\n− Elkarrizketa eta eztabaida kalitatezkoan trebatzea, konflikto kasuen aurrean ezinbestekoa.\nIKUS-ENTZUNEZKO EDUKIEN ANALISIA –ZINEA ETA PUBLIZITATEA\nIkus-entzunezko hedabideek, publizitateak eta komunikazioak orokorrean gure errealitatearen pertzepzioan zuzeneko eragina dute, zenbait balore, portaera-eredu eta bizitza-estiloren inguruko irudi eta mezu errepikapenaren bidez.\nKomunikazioan zein publizitatean gizonezko eta emakumezkoekiko baztertzaileak diren rolak naturalizatu eta gizarteratzen dituzten elementu sexistak erabiltzen jarraitzen dute. Duintasun maila desberdinetako pertsonak aurkezten dituzte, beraien sexuaren arabera, zenbaitetan emakumeen aurkako indarkeria banalizatu eta justifikatzera iristeraino.\nEredu eta prototipo hauek gizon eta emakumeen arteko berdintasuna xede duen hezkuntza eta gizarte helburuetatik oso urrun daude, kontrako ertzean ez esatearren.\nEduki mediatikoek emakumeen irudia azpiratu, degradatu eta sutilki bada ere tratu-txarrak bultzatzeari utz diezaioten eskatzea, xede dugun gizarte-errealitatearidagokion emakume eta gizonen irudi bat bultzatuz, lehentasunezko jomugatzat hartu beharko genuke.\nHauek lirateke iragarkien analisia egitean buruan izango genituzkeen helburuak, publizitatearen bidez eskaintzen dizkiguten emakume eta gizonen estereotipoen inguruko hausnarra bultzatuz.\nZinemari dagokionez, badira analisia merezi duten eta ikasleentzat akuilu lana egin dezaketen edukiak ere (kasu honetan laburmetraia bat), ikasleei saio bateko zine foruma lantzeko eskaintzeak mereziko lukeena. Beraientzat gustagarri izateaz gain, gisa honetako\ndebateetan erakutsi ohi duten inplikazioa sendoagoa da, gelan teoriei buruz edo testu-analisi baten aurrean erakusten dutena baino. Pelikula bati buruz ari garenez, beraiek aisialdia eta dibertsioarekin lotzen dutena erabat, ederki artxibatzen dute guztia eta ez dute iritzia ematerako orduan jaso duten mezuetako bat bera ere ahazten.\n• Publizitate eta komunikazio moduen inguruko analisia eta hausnarra bultzatzea.\n• Sexista ez liratekeen komunikazio moduen inguruko sentsibilizazioa, kontzientzia piztea.\n• Komunikazioa eta publizitatea errotik aldatzea gure esku ez dagoen arren, nolakoa izatea nahiko genukeen pentsatu eta alternatibak planteatzea.\nHEZKIDETZA ETA ZAINKETAREN UNIBERTSALIZAZIOA\n− Eskolako eta etxeko harremanak: Etxeko lanen eta eskolako lanen arduraknorenak diren eta norenak izan beharko luketenari buruz hausnartu. Etxeko eta eskolako kideen artean aukera berdintasuna etaerantzunkidetasuna(erantzukizun partekatua) bilatzen saiatu.\n− Bikote heterosexualen kasuan guraso izatea erabaki ondorensarri ematen direndesberdintasunekin sentsibilizatu. Emakumeek gizonek baino gehiagotan lan espektatibak albora nola uzten dituzten, umeen zaintzaren mesedetan.\n− Menpekotasuna duten pertsona helduen zaintzaren kasuan ere emakume edo gizonezko izan, familia eta gizarte presioa modu oso desberdinean jasaten da. Horrekin batera edo horren ondorioz, gizonezkoen inplikazioa modu apalagoan ematea hausnarketa gaia da.\n− Geure arteko zaintzaren garrantziaz jabetzea, mutilak elkarri maitasuna adierazteko kolpeka edo neskak konpetentziaz harremantzeaz hausnartu eta jatorria aztertzen saiatu.\nESTEREOTIPOAK ETA DUTEN BOTEREA\n− Kultur eskemak zenbateraino barneratuta ditugun jabetzea Nekanerena istoriaren bidez. NEKANERENA Joxerra Gartzia, Itsasoan euri [Alberdania, 2003 (Moldatua)].\n− Iragarkien bideoak ikusi mezuon bidez eskaintzen zaizkigun estereotipo maskulino eta femeninoakaztertuz.\n− Gure identitateak eraikitzen ditugun moduaz pentsatu, zein aldagairen arabera egiten dugun eraikuntza hau hausnartuz, eskaini zaizkigun ereduetatik distantzia hartuaz eta bestelako identitate posibleak proposatuz.− Berdintasunean oinarritutako gizarte baten beharraz kontzientziatu eta guztioi ekarriko lizkiguken onurez jabetzea.\n− Gatazken konponketarako modu desberdinakbilaketa, biolentzia baztertu asmoz; Genero biolentziaren errotik kentzearen beharraz kontzientzia sortu eta hausnartzea.\n− Inteligentzia emozionalagaitasun sozial beharrezkotzat hartzea, besteen tokian jarriz, harremanetan harmonia bilatze aldera, kalitatezko komunikazio moduen bila.\n− Autoestimua eta auto-zaintza indartzekosaiakera, helburu horretarako tratu onekduten garrantziaz jabetuz, denon artean egunerokotasunean ikasgelan giro atsegin, lasai eta konfiantzazkoa izan dezagun saiatuz.\n− Aniztasuna errespetatu eta baloratzea norbanakoaren hazkuntza pertsonala ahalbidetzen duenaneska edo mutil izaeraren gainetik. Errealitatea bere horretan aztertzen saiatuko gara, honen eta errealitateaz erakusten diguten irudiaren artean dagoen tarteaz erreflexionatuz.\n− Erantzunkidetasunaren abantailei etabere praktika ezaren kalteezhausnarrarazten saiatuko gara.\n− Gaiarekin harreman zuzena duten eta jakintzat emandako oinarrizko kontzeptuen esanahiak argitu, hala nola, sexua, generoa eta barnebiltzen dituen identitate aukera anitzak, transexualitatea, transgeneroa. Ikasleek izan ditzaketen zalantza guztien errepasoa egiten saiatzea estigmak ezabatuz, hitzon erabilera naturalizatuz eta izan daitezkeen konfusioak argitzen saiatu.\n− Maskulino etafemeninotzat ditugun ezaugarrien zerrenda bana egin guztion artean, genero bakoitzetik gugan sentitzen ditugunak aipatuz. Genero bakarra dugu ala genero arteko muga lausotu egiten da norbere identitateari begira jarrita.\nBERDINTASUNA ETA DISKRIMINAZIOA\n− Gure helburua ez da denok berdinak izan gaitezen lortzea, izan nahi duguna izateko aukera berdinakizan ditzagun lortzea baizik.\n− Gaur egun gauzei behar bezala erreparatuz gero, ematen diren diskriminaziokopuru altuaz jabetuko gara eta hauetariko ugari sexu arrazoiengatik direla.\nHauetatik sutilenak(akaso arriskutsuenak inkontzienteak izateagatik) ikustera/bizitzera ohituen gaudenak dira, mikro-matxismo ere deituak.\n− Zenbait kolektibo sozialen ikusgarritasun/ikusezintasunari buruz arituko gara, sexu arrazoiengatik protagonismo gutxiago eskaintzen zaien kolektiboak aipatuz kontzientzia sortze aldera.\n− Emakumeen aportazioak lehen planora ekarri etamaskulinitate berriak aztertuko ditugu, berdintasunean oinarrituriko harremantzeko moduen bila.Kasu honetan diskriminazio positiboaren beharraz jardungo dugu, egoera dagoen bezala egonda beharrezkoa baita.\nFEMINISMOA ETA BERE HELBURUAK\n− Berdintasun gaien inguruan hitz egin feminismoa, sexismoa matxismoa bezalako kontzeptueta gaiei buruz eztabaidasortuz. Ar/eme dikotomiekin hasita, matxismoaren bikoteaz galdetuta ikasle ugarik feminismoa aipatzen baitu. Gertakari honek oraindik dugun informazio nahasia eta argitasun falta agerian uzten ditu.\n− Gizarteko kolektibo batzuekberaiei historikoki eskaini zaizkien pribilegio zenbait alboan uztekodituzten zailtasunei buruzhitz egin, eta horregatik kontziente edo inkontzienteki berdintasunaren aldeko hainbat mugimendu desprestigiatu izan direla jabetu erradikal bezala izendatuz. Feminaziak.\n− Ikasleek errealitate sozialak zalantzan jartzekoaukera eduki dezan erreminta eta ohiturak eskainibehar dizkiegu. Horrek gehiago lagunduko die ikasketa konkretuak eskaintzeak baino, horrela etorkizun batean munduaribegiratzeko modua beraiek moldatua izan dadin eta berdintasunean oinarritutako gizartea helburu izan dezaten ikuspegi feminista batetik.\n− Berdintasunaren aldeko lanak guztionabehar duela argi utzi, ez emakumeena soilik. Gizonezkoek feminismoaren izenean sarri lehen planoa hartu izen dutela (dauzkaten eta ez dagozkien pribilegioak askatzen joatea lagungarriago, hipokresian erori gabe).\n− Berdintasun lorpenaren pertzepzioari buruz hausnartu eta datu errealekin kontrastatu.\nIñigo Aranbarri Azkoitian jaio zen 1983an. Antzerki formazioari ekin zion Donostiako AET/TAE (Arte Eszenikoek Tailerrean). ETBko Goenkale telesailean parte hartu ostean “Pilotari” telesailerako proposamena onartu zuen. EHUn Gizarte eta Kultur Antropologiako ikasketak burutu eta Berlingo Devising theatre & Performance LISPA (London International School of Performing Arts, egungo Berlin Harthaus)en osatuko du bere antzerki formazioa.\nAntzerki bueltako lan hauek Antropologia ikasketetan genero gaiak piztu zion interesarekin lotuta, Zaintza eta generoa lantzeko proiektua martxan jarri zuen duela 8 urte. Azken urteetan antzerki eta ikus-entzunezko lanak, aipatutako Zaintza eta genero ikastaroekin uztartu ditu.\nIPAR-ORRATZA PROIEKTUA (ZAINTZA ETA GENEROA)\n• 2013: ‘ULTZAMA ETA BASABURUA’ 5 eta 6. LH ko 2 talderekin 20 orduko ikastaroa.\n• 2014: ‘ULTZAMA ETA BASABURUA’ 5 eta 6. LH ko 2 talderekin 20 orduko ikastaroa.\n• 2015: ‘ULTZAMA ETA BASABURUA’ 5 eta 6. LH ko 2 talderekin 20 orduko ikastaroa.\n• 2016: ‘ULTZAMA ETA BASABURUA’ 5 eta 6. LH ko 2 talderekin 20 orduko ikastaroa.\n• 2017: ‘ULTZAMA ETA BASABURUA’ 5 eta 6. LH ko 2 talderekin 20 orduko ikastaroa.\n‘LEITZA ARESO GOIZUETA’ 5 eta 6. LH ko 3 talderekin 20 orduko ikastaroa.\n• 2018: ‘ULTZAMA ETA BASABURUA’ 5 eta 6. LH ko 2 talderekin 20 orduko ikastaroa.\n‘BARAÑAIN’ DBH 3 eta DBH 4ko 9 talderekin 20 orduko ikastaroa.\n5 eta 6. LH ko 9 talderekin 20 orduko ikastaroa.\n• 2019: ‘ULTZAMA ETA BASABURUA’ 5 eta 6. LH ko 2 talderekin 20 orduko ikastaroa.\n• 2020: ‘ULTZAMA ETA BASABURUA’ 5 eta 6. LH ko 2 talderekin 20 orduko ikastaroa.\n‘ACTUA Y CREA TU PROPIA HISTORIA’ Genero indarkeria prebenitzeko PIBE metodoan oinarritutako programa DBH3 eta DBH4 eta Batxiler 1 eta 2ko 11 talderekin\n• 2021: ‘ULTZAMA ETA BASABURUA’ 5 eta 6. LH ko 2 talderekin 20 orduko ikastaroa.\n‘ANTSOAIN’ 4. LH ko 3 talderekin 20 orduko ikastaroa\n‘ACTUA Y CREA TU PROPIA HISTORIA’ Genero indarkeria prebenitzeko PIBE metodoan oinarritutako programa DBH3 eta DBH4 eta Batxiler 1 eta 2ko 8 talderekin\n• 2021: ‘FADOAK ENTZUTEN ZITUEN GIZONA’ Zuz. Getari Etxegarai *Donostia Saria 2020\n• 2019: ‘MACBETH’ Zuz. Alex Gerediaga\n• 2018: ‘TXARRIBODA’ Zuz. Agurtzane Intxaurraga\n• 2017: ‘CUANDO UNA PUERTA SE ABRE’ Zuz. Kike Diaz de Rada\n• 2015-16: ‘ARRASTOAK’ Zuz. Dejabu Panpin Laborategia (kolektiboa) *Donostia Saria 2015\n• 2014: ‘MADDI & ANTTON’ Zuz. Iñigo Aranbarri & Itziar Elias\n• 2011-12: ‘GURE BIDE GALDUAK’ Zuz. Dejabu Panpin Laborategia (kolektiboa)*Donostia Saria 2012


DonostiaEuskaraz.eus - Haizeaz bestaldetik\nAlvarez Enparanza, Jose LuisEgileak, 1979 Nobela\nSaio hau nobelarik baldin bada, edo, ez dakit hau, nobela hau, apokalipsi garbia ez bada, izan ere, nobela bat al da obra hau?\n«Novela antzekoa», zeritzon L. Mitxelenak arestian «Leturia»-ri eta «novela antzekoa», berriro, «Peru Leartzakoa»-ri urte batuzk geroago. Txillardegiren nobelarekin beti egin dira problemak. Eta, berriz ere, kritikoen eta katalogazaleen batere ardura gabe, Txillardegik, berak behar zuen bezalako jeneroa sortu du eta berak konzebitzen zuen bezalako «nobela».\nBai, nobela bat duzu hau.\nTxillardegiren nobela bat, nobelatasunaren muga-mugan. Kontzientzi azterketa baten mugan. Apokalipsi baten mugan. Ipuin bat, ordea, ez da. Kontakizun bat. Abentura bat. Hasiera puntu batetatik bukaera batetara doana, istorio artean.\n«Novela antzekoa», zeritzon L. Mitxelenak arestian «Leturia»-ri eta «novela antzekoa», berriro, «Peru Leartzakoa»-ri urte batzuk geroago. Txillardegiren nobelarekin beti egon dira problemak. Eta, berriz ere, kritikoen eta katalogazaleen batere ardura gabe, Txillardegik, berak behar zuen bezalako jeneroa sortu du eta berak konzebitzen zuen bezalako «nobela».\nEz da puntu mikroskopiko baten sekzionamendu mikroskopikoa ere; hitzetan, esalditan, ebakitako edo-zein errealitate puska. Edo, gutxiago, espresabideen beren abentura bat: espresabideak, bideak dira berriz ere, eta norabait ailegatu nahi dute. Guzti horretan, Txillardegi, betiko bere moduari atxeki zaio, betiko bere konzepzioei leial, zer den idaztea, zertarako den idaztea, etab. Hori dena baitago nobelaren konzepzioan inplikaturik.\nTxillardegik euskal nobela modernoa abiatu zuenetik, 56an, hogeita piko urte joan da. Nobela hura uhin haundia izan bazen, gero ere izan dira uhinak. Nobelagintza modu berri batek, bereziki, arrakasta izan du —Saizarbitoriarenak—, «nobela modernoa» hori eta horixe bakarrik dela, jendearen artean inpresioa zabalduz, kritikoren batzuen laguntzaz, edo konplizitatez. Txillardegi «superatuta» geratu zen...\nNik ere uste dut Txillardegi «superatuta» geratu zela. Baina ez berea beste modu berri hori ez zelako, bere moduan ere aurrera aurkitzen ez zuelako baino. Ez zion bere buruari gain hartzen. Txillardegik bere nobelagintza modua agertu zuen, 50.eko urteetan, baina, gero, beste mila arazotan nahasturik, desarroilatu gabe utzi zuen. Ez zuen gehiago laboratu, zorroztu. Repetitu egiten zuen.\nNobela honetan mila gauza berri dago Txillardegiren lehenagoko obraren aldean. Txillardegik eraberritu egin du bere nobelagintza. Oraingoan, besteetan ohi zuen baino gehiago erabili ditu nobelagintza «berriko» moduak berak. Baina, agian, erabili dituelakoxe, hobeto erakusten du, horiek, teknika horiek, eta Txillardegiren kasuan eta obran, ez direla gorabehera inportanteenak, zinezko berrikuntzarik lortzeko; Txillardegik beste «teknika» batzuk badituelako bere-bereak, bere obrak bere-bere bihurtzen dizkionak, bere modu konfundiezina, berak asmatu duena eta desarroilatu duena, deskonzertatzen ere gaituena ez gutxitan, eta oraingoan benetan esplotatu diguna.\nEraberriturik eta barren-berriturik ere, hau nobela «berria» izanik ere, betiko Txillardegi huraxe da hemen daukaguna. Ez gaiagatik eta problematikagatik bakarrik; betikoaren inguruan beti. Baina bestela ere: hasieran, eskaintzak, ez dauka urruti «Huntaz eta Hartaz»-ko eskaintza; bukaera, «Leturia»-ko berbera da. Aldenik alde, Txillardegiren obra guztia obra honetan dago. Hemengo pertsonaia, bere ausentziaz presente dagoena, Txillardegiren betiko pertsonaia da. Hemengo denbora —mitikoa— Txillardegik beti borratu egin zuen denbora da; gogora «Leturia»: udalen, uda, udazken, negu... Ez dago: denborarik. Ez dago pertsonaiarik. Akziorik ez dago. Espaziorik ez dago. Espazioa irreala da («Zerubide»!). Denbora irreala da... Beraz, Txillardegik, ezagutzen genizkion bere karakteristika formalak, ez ditu abandonatu, guztiz radikaldu egin dizkigu, estremismoraino. Nobela egiteko —desegiteko— modu bat da. Baina, barrurago, Txillardegiren konzepzioak dira, gizonaren, existentziaren, etab., nobelak holakoxea izan beharra behartzen dutenak. Existentziaren konzepzio bat da, nobelaren konzepzioa sostengatzen duena.\nEgia esateko, ez zait asko gustatzen eskola ohitura hori, alegia, nobela konzeptu bat hartu, nobela zer den, arrunt, orokar, edozein nobela eta nobela guztiak, eta eskuin-ezker konparaketak egitea. Gereñoren nobela eta Urkizuren nobela. Saizarbitoriaren nobela eta Txillandegirena. Dena da «nobela» eta dena kriterio berdinekin epaitzen da. Gauzak konzeptuekin neurtu. Eta zerekin neurtzen dira konzeptuak? Leturia bere gisako nobela da; «100 metro», ordea, nobela izango da edo ez da, ez dakit eta ez dit inporta, baina aldez aurretik denok garbi dakiguna, da, beste gauza bat dela zeharo. Beste gauza bat. Kafesnea eta bisigu errea. Bakoitza gauza bat da.\n«Leturia» idatzi den moduak berak indikatzen du, hau, nobela hau, holaxe izateko arrazoi askorekin sortu dela, arrazoi horiengatik dela holakoxea, eta ez daukala holaxe moduzkoa izan beste erremediorik, tankera aldetik, bere izateko arrazoia —hots, konzepzio estetikoak, filosofikoak, sozialak eta direnak direlako denak— eta bere izaera osoa galdu gabe. «Leturia» den «hori», horrelakoxea izateagatik da hori. «Hori», bestela, ez da hori. Eta nobelagintza berriena «hori» ez bada, eta nahi ez badu izan, guri ederki iruditzen zaigu; beste gauza bat da. Beste konzepzio estetiko, filosofiko, inguru bati erantzuten dio.\nTxillardegik bere moduaren barruan jarraitu du honetan ere. Ez dago nobela bat, nobelagintza modu bat. Nobelak eta nobelagintzak daude, modu diferenteak (eta orain, euskaraz, badugu, zorionez, nobelaginza modu bat, edo bi, edo hiru baino gehiago). Ez dugu esango Txillardegik bere modua hasiera-hasieratik perfekto zerabilkienik ezta gutxiagorik ere. Txillardegiren nobeletan, hutsak eta defektoak bilatu nahi zituenak, neke haundirik gabe aurki zitzakeen (gramatikalak ere bai, nonbait: Orixek halako ehundaka ateratzen zizkion!). Baina Txillardegiren nobelagintzako hutsak, bere moduaren barruan, ez arnas bestelako modu baten aldean, ikusi behar dira huts bezala. Nola eta ez dugun, behintzat, nobelagintza modu bat beste gabe eta erabat hobesten. Bestela, modu batetan oso inportante izan litezkeen gauzak —elkarrizketa muntaketak, plano konbinatuak, etab.— izan litezke inportantzia haundi gabeko alderdiak bestean, honen desarroiloak beste lege batzuei obeditzen dielako, beste elementu batzuen desarroilo esijentziaz. Esan nahi dut, esate baterako, ez dela ezen kostako karaktere estudio hobeak edozein nobelatan aurkitzea Txillardegirenetan baino, seguru asko; baina, kontua da, karaktere estudio zorrotz baten premiarik ba al duen Txillardegiren nobelak, ala hemen, beharbada, sobera legokeen. Beharbada nobela berri honek argirik ematen digu, lehenagoko Txillardegiren nobelagintza juzkatzerakoan ere, gure ikuskerak perspektiba zuzenena itzultzeko. Uste baitut, Saizarbitoriaren agerpenak piska bat denok liluratu gintuela, guztiok modu berri honetana esklusiboki samar begira jarriz, nobela moderno bat egiteko bide hori besterik geldituko ez balitz bezala.\nTxillardegik, bada, egin zitekeen modu bakarrean egin du bere moduaren legitimotasun probaketa: bere modua desarroilatuz, perfekzionatuz. Ezerk poztu bagaitu, horixe izan da: ikustea, zenbat fruktifikatu duen Txillardegiren nobelagintza, bere kontrarioa zirudienak. Ito egingo zuela, beldur ginenok —euskal literaturan, sarri, modu berriak aurrekoa itoaz bakarrik ailegatzen dira— aitzitik, eman dion laguntza eta bultzada, zelebratzen dugu. Txillardegik hartu egin du desafioa. Gogor egin du, egin ere, bere aizkora saioa. Inoiz egin duen bikainena. Eta esperantza sortu digu, berea ezezen, Saizarbitoriak errepresentatzen duen nobela berriak, mehatxu bat izan zitekeenak beste nobela moduentzat, euskal nobelagintza guztiaren eraberrikuntza eragin lezakeela, bazterrerazi edo absorbitu ordez.\nTxillardegik etapa berri bat hasi, baina bukatu ere berak egin zuela uste zuenari, eta ziklo bat hertsi zuela esaten zutenei, honoko nobela honek besterik erakusten die.\nEta ez dut esaten, Txillardegi, honekin, bere moduaren perfekziora heldu denik (zer ote da hori?). Bakarrik, desarroilatzera heldu dela. Bere modu horretan mila forma zahar eta berri entseiatzeko problemarik batere ez dagoela, erakutsi du, frudimenik izanez gero, eta horixe nahi nuen seinalatu. Nobela modu batek ez duela beste bat kondenatzen. Txillardegi bere moduaren barrutik aritu da. Barrutik egin du eraberrikuntza. Nobelak bere baitan izan ditzakeen alderdi positiboak eta negatiboak xehekiago aztertzea, ez da hemengo eginkizuna.\nBeraz, funtsean lehengo bide beretik dator. Txillardegiren betiko bidetik. Baina, pertsonaiarik, esate baterako, nobela honetan ez dago... Egia da. Meditazio hutsa?.. Baina ba al zegoen pertsonaiarik beste nobeletan ere? («Elsa Scheel»en piska bat aparte geratzen da). Pertsonaiak al dira Peru hori eta Leturia hura? Beti ere atentzioa ematen zigun, Txillardegik bere pertsonaien desarroiloa arras deskuidatzen zuela. Beren izen eta deitura eta guzti dena mozorro hutsa, itxura emateko, pertsonaia topikoak ziren. Anonimoak. Autonomiarik batere gabekoak, hobeto esan. Autoreak bere gogara zerabiltzan, txontxongilo antzean: nahi zituen bezala aprobetxatu, eta gero hiltzen utzi, gehiago behar ez zituenean. Haien presentzia ausentzia bat zen. Itxurazkoa zen presentzia. Oraingoan pertsonaiak, edo pertsonaia bakarra —bere ausentziaz presente— osoki desagertzen bada, edo oroimenen eta gogoeten urgaineko irudi errainua bada gehienez ere, argitasunik ematen digu, nik uste, beste pertsonaia haiekin ere, izan eta ez izan artean, zer gertatzen zen: bere nobelaren karakterean, estorbu bat ziren, Autorearentzat, laguntzarik adina. Autoreak, ez zituen desarroilatu nahi, ezin zitzakeen desarroila. Bere nobela desfiguratuko baitzioten bestela. Bere «gauza» galduko zioten. Eta «gauza» zen protagonista. Autorea ez zen interesatzen ezinbestean asmaturiko pertsonaia horietaz, bere «gauzarako» behar zituen baino gehiago.\n«Leturia»-n jadanik, nobelako bai argumentua eta bai protagonista, Leturiaren gogoetak zirela, izan genuen susmoa. Ideien desarmioak azken burua jotzen zuenean, pertsonaia —aitzakia hura— utz zitekeen hiltzera. Ideien desarroiloa hiltzen zuen.\nEsku artean duzun nobela honetan, konbentzio hori ere kendu egin da, pertsonaiarena. Horrela ideiek hobeto eta garbiago aurkitzen dute pertsonaia, protagonista, berak bilakatzeko bidea.\nHemengo pertsonaia anonimoa, Zarathustra berri hau, bere narrazioa da. Izan, esaten duena da Zarathustra. Bere gogoetak. Pertsonaiak, pertsonaia bezala, ez du deus kontatzen. tdeietan bizi da.\nGizona —ulertu uste izan dugu maiz, Txillardegi irakurtzerakoan— ez da ezer, kosmoaren aurrean bakarrik dago, hutsik dago, ez du izenik, ez du presentziarik. Bada; baina gehiago da, ez dena. Gizonaren konzepzio bat dago, noski, nobelaren oinarrian. Txillardegirena, beste zenbait aldiz eta lekutan ere azaldua, sinbolo artean dabilkigu oraingoan. Batetik nobelaren egitamua bera eman du, oraingoan, giza konzepzio hark: kontzientzia galtzearen eta berriro eskuratzearen arteko muga-mugan desarroilatzen da nobela hau. Bestetik, errealitate bikoitz batez betetzen du nobela, nobelan errealitate bakoitza: itsasoa, lehenengo, itsasoa da, Gethari ondokoa edo Muitza azpikoa; baina, gero Itsasoa da, letra haundiz. Lakua, lehenengo, Soustons-go lakua izan daiteke, ahatez eta txalupaz; baina, gero, gizonaren zorion sentimendu bat izan daiteke, edo gizaseme kaskar mugatu hau berau. Eta, nobelan, errealitate biak konfunditu egiten dira abil-abilki. Errealitate batetan zoaz eta, bapatean, bestean zaude. «Gizona» bera, konzientzia galdu, ez galdu dabil, «basamortu haizegabe eta ezinago gogor horren ertzean».\nHaize, basamortu..., sinboloak. Beste nobeletan parkea, etc., sinboloak ziren bezala. Baina sinboloak badira, ez da esan nahi, errealitaterik ez direla. Aitzitik, sinboloak dira, horixe da beren errealitatea. Zer da bizitza, ametsa baino? Gizona, alegia baino?\nHil eta gero segituan —baina heriotzak ez dauka fisikoa izan beharrik, heriotze metafisiko bat izan liteke, herioze mistikoa, nirvanara sartuz edo bezala—, lehenengo momentuan, hil eta gero, gizonak nondik datorren gogoratuko balu bezala da. Denbora ere, beraz, ez da denborarik, pasatzen denik, etortzen denik, egon dagoena baino, dena batera presente. («Leturia»-ko denbora ere gehiago zen sinfonia batetako lau tenpoak). Denbora, nobela batetan, ehun metro korritzeko segunduen espresio minimoetara herstu daiteke, banan-banan kontatzeko puntuetara; orduan, segunduak berak, denbora, kasi irrealtasuneraino ebakia, akzio bihurtzen da. Edo denbora denboragabetasunean ur daiteke; orduan, akzioa ez da denborazko lerroetan mugitzen, infinitoan bezala baino. Hildakoaren erreinutik atzera begira, hobe —erreinu hori ez baitago nobelatua— bizitzan partizipatzen ez duenaren denboragabetasunetik begira, ez dago propioki orainik eta gerorik. Zazpi egun dago, edo zazpi ordu, zazpi, edo zazpi bider zazpi, berdin.\nZazpi, zenbaki mitiko-sinbolikoa zen jadanik egiptotar, babilonio, persa, hebreo, grekoentzat: zazpi egunetan egin zen kreazioa eta zazpi ziren Greziako jakintsuak; zazpi munduko miresgarritasunak, zazpi itsasoak, zazpi infernuko zirkuluak; zazpi ate zuen Thebasek, zazpi beso kandelario liturgikoak; zazpi dira Jesukristoren agoniako hitzak, sakramentuak, Izpiritu Santuaren dohainak, bekatu kapitalak; zazpi dira koloreak, eskala musikaleko notak, asteko egunak...\nApokalipsia gogoratzen du nobela honek, hitzez hitz, lerroz lerro, irudiz irudi. Apokalipsi batetan denak balio sinbolikoa du: ikusten denak, esaten edo egiten denak. Zenbakiek, gauzek, desarroilatzen diren ekintzek, pertsonaiek (hemen, haien faltak), animaliek, paisajeek. Kapitulu banaketak. Apokalipsi batetako hizkuntza mitologikoa da, enigmatikoa. Estiloan bertan, makina bat aldiz, Daniel, Ezekiel, Joanes patmoskoa ezagutzen ditugu, laino artean bezala, testuaren atzetik.\nEta nobela guztian zehar, mugagabe eta mugatuaren arteko dialektikan, borrokan, Tekoan artzain zen Amos profeta zaharraren intziria entzuten dugu eta Iahweren orroa:\nJaunak Siondik orroa dagi,\nEta Muntto eta Untzaene utzi nituen atzean, han gainean, Aieteko partean; eta ni Txantxerreka-tik behera jaitsi.\nEta Caviedes eta Errege-Jauregiaren arteko bideska ilun bustia hartu nuen.\nEta ez dakit poesiak ala beldurrak ikutu ote ninduen goiz hartan; baina metafisika, amets iruditu zitzaidan, eta ametsa, egia nabarmen eta sukartsu. Eta beste oroitzapen guztiak baino aisa lehenagokoa eta zaharragoa da nigan Txantxerreka-rako bideska ilun hertsitik pasa nintzen goiz haren oroitzapen harrigarria; neure denboren haseran bertan pasea bainintzen.\nBanindoan beraz Iparralderuntz bideska ilunean barrena, Txantxerrekako mazela leunak atzean utzirik.\nHiru metro gora zituen eskuin aldeko paretan, goroldio apala ageri zen nagusi. Ezkerrekoan, berriz, teila gorri histu eta zaharkituek gaintzen zuten, eta ez beti, Jauregiarekiko berez-hesia; eta halako teilatu kutsuko erpin luze bat osatzen.\nEzkerraldeko harresi honen gainetik, lizundurik, tarteka arraildurik eta zaharrakaturik, teilatu aldatsetan han-hemenka teilazko estalkia biluzturik, betidanik misteriotsu jotzen nuen Miramar-Jauregi gorria aurkitu nuen.\nBideskaren gainean, berriz, benetako estalpe gisa, zerua erabat izkutatuz, erramu baso trinko bat zegoen; eta, harri mokorrezko zoruan sakabanaturik, txit zimeldurik eta horiturik, blai ere eginik, hosto luze arraultzaire asko eta asko ikusi nuen.\nEnbor zahar pare bat ere topatu nuen bidearen bihurgune batetan; eta bide hertsia, bide bustia, bide labaina, luze inoiz baino luzeago atxeman nuen.\nEta, halako batez, ni ordurako berantetsirik, amaitu egin zen zuhaitzezko tunela; eta aurrekaldetik, Kontxako kolkoa agertu zitzaidan, urdin, bidearen irtenguan zoragarri. Eta Urgull maitatua eta Santaklara uhartea ikusi nituen.\nEta, ezkerraldetik, Jauregiaren murru gorrien ilararen atzetik, adriluzko laberinto xarmagarria inguratuz, Txubillo tontorra ikusi nuen; eta funikularea, memento hartantxe gora ari, eta dorrea gailen... Eta Loreto-peko puntta ene aurrean ageri; lehen bezalakoxea...\nEta liluraturik gelditu nintzen.\nArgiturik... berriz ere... bidaia!\nEta atzera begiratu nuen. Eta zauskada latz batek inarrosi ninduen bortizki.\nEta Errege-Jauregiaren etxe, eta etxetxo, eta ukuilu, eta batimendu gorri desberdinak oro zuhaizpearen trinkoan eta beltzean ene aurrean bertan ezabatzen zirelarik, Txantxerreka-ko bideska izkutua begiratu nuen azkeneko aldiz: beltz, mehar, beldurgarri.\nEta betirako debekaturik zegokidala konprenitu nuen.\nLabartzari agurElkarlanean, 2005


“Benetan miresten ditudan zuzendariekin ari naiz lanean eta oso pozik nago” – abotsanitz.eus\n15 urtarrila, 2020 Aldizkaria / Elkarrizketak\n“Benetan miresten ditudan zuzendariekin ari naiz lanean eta oso pozik nago”\nAne Muñoz zinegileari elkarrizketa, Aiza! #6 aldizkarian argitaratutakoa.\nKubara bidaia egin bezperan elkartu ginen Ane Muñozekin, Gipuzkoa plazan. Baina hurrengo eguneko hegaldia hartu aurretik bazuen azken lan bat. Elkarrizketa bukatu eta Errenteriara zihoan, Joseba Sarrionandiaren unibertso literarioan oinarritutako Gure oroitzapenak (ikusi trailerra) film kolektiboa aurkeztera. Oporretan dagoela jakin du berak lan egindako bi filmek, La trinchera infinita-k (ikusi) eta Ventajas de viajar en tren (ikusi) lanek, hemeretzi izendapen lortu dituztela Goya sarietarako.\nAurtengo lanak bukatu dituzu eta bazoaz Kubara!\nBai, lan asko izan dut aurten, baina azken proiektua bukatu dugu eta oporrak hartu ditut. Eta bai, azken urte hauetan garai honetan egin dudan bezala, Kubara joango naiz. Duela hamar urtetik ezagutzen ditut gaur egun lagunak ditudan kubatarrak. Patxi Barcoren Dragoi Ehiztaria (ikusi) errodatzera joan ginen, eta errodajeko taldean ezagutu nituen. Gabonak baino pixka bat lehenago bukatu genituen hango lanak, eta ekipoko lagunak etxera itzuli ziren, baina egonaldia luzatzea erabaki nuen nik, eta errodajean ezagutuko lagun berri haiekin pasa nituen hurrengo egunak. Harrez gero, urtero itzuli izan naiz.\nOso berezia izan omen zen lehendabiziko oporraldi hura.\nBai. Gabonak ziren, ni bakarrik nengoen, eta denetik egiteko aukera izan nuen. Alde batetik, bakarrik nengoenez, beren etxeetara gonbidatzen ninduten. Eta, Kuban barrena ibiltzeko ere aprobetxatu nuen. Pelikula errodatzen egon ginen bitartean, burbuila antzeko batean bizi izan ginen: Melia erraldoi horietako batean egiten genuen lo, taxietan joaten ginen errodajeetara. Baina gero, han gelditu nintzenean, beste errealitate bat ikusi nuen, beraien eguneroko bizitza. Joan baino lehenago ere beti ezagutu nahi izan nuen Kuba, eta opor haietan hasi nintzen ezagutzen.\nAurreko batean esan zenidan agian aukera izango zenuela Kubako Zine Eskolan script ikastaroren bat eskaintzeko…\nAukera bat bazegoen, baina, aurten behintzat, ezingo da izan. Oso egoera latzean daude kubatarrak une honetan. Donald Trump boterera iritsi denetik asko okertu zaizkie gauzak. Argirik gabe gelditzen dira noiznahi, arazo larriak dituzte elikagaiekin… blokeo gogor-gogorra dute, 90eko hamarkadan izan zutenaren antzekoa. Zine Eskolak lanean jarraitzen du, jakina, baina beraiek ere egoera oso larria dute, eta ezin dute aparteko ikastarorik eskaini. Hala ere, Zine Eskola ezagutzera joango naiz oraingo honetan. Oso eskola ona da, mundu mailan ezaguna. Eta mundu osotik joaten da jendea hara ikastera, baita Euskal Herritik ere.\nScripta zara. Pelikula bat egiteko ezinbesteko figura da zurea, baina lan ezezaguna ere bada jende askorentzat…\nAsko, pila bat gustatzen zaidan lana da. Zuzendariaren eta muntatzailearen arteko zubi lana egiten du scriptak, eta filma barru barrutik bizitzeko aukera ematen du. Scriptak dena eduki behar du kontrolpean, pelikularen kronologia guztia, ze kontuan izan behar da pelikula bat ez dela kronologikoki errodatzen! Detaile guztiak apuntatu eta gorde behar ditut, gero zuzendariari gogora arazteko halako eszenan, adibidez, protagonistak edo beste edonork zein arropa edo ile zuen, paretako erlojuan zein ordu zen… Pelikula osoa eduki behar da buruan une batean ere ez galtzeko, eta filmatzen ari garena zein momentutan izango den argi izateko. Gainera, filmaketan grabatzen den dena bidaltzen diot muntatzaileari.\nAzkenaldian karteldegian dauden hiru filmetan ikusi dugu zure izena, La trinchera infinita-n, Ventajas de viajar en tren filman eta Agur Etxebeste!-n (ikusi).\nProiektu asko izan ditut azkenaldian, eta horrela izan da aurten ere. Iaz bukatu genuen La Trinchera Infinita-ren errodajea, Huelvan. Aurten, otsailean bukatu genuen Aritz Moreno donostiarraren Ventajas de viajar en tren eta, ondoren, lau hilabetez, Movistar plataformarentzat ETAren sorrerari buruzko La línea invisible telesailean aritu naiz. Hori bukatu orduko hasi ginen Imanol Rayo zuzendariaren Hil Kanpaiak errodatzen, Itziar Ituño eta Eneko Sagardoyrekin, eta orain gutxi bukatu dugu lan hori. Eta orain oporraldi txiki bat izango dut, beste ezertan hasi aurretik!\nHiru izenburu garrantzitsu esan ditugu, La trinchera infinita, Ventajas de viajar en tren, Agur Etxebeste… Baina azken urteetan euskal zinemagintzako lan esanguratsu guztietan egin duzu lana, 80 egunean, Urte berri on, Amona! (ikusi), Loreak (ikusi), Lasa eta Zabala (ikusi), Handia (ikusi), Amama (ikusi), Oreina (ikusi)…\nOso pozik nago, egia da. Benetan miresten ditudan zuzendariekin lan egiteko aukera ari naiz edukitzen, Moriarti Produkzioak-eko Jon Garaño, Joxe Mari Goenaga eta Aitor Arregirekin, Telmo Esnalekin eta Asier Altunarekin, Borja Cobeagarekin, Koldo Almandozekin… Aritz Moreno donostiarrarekin lan egiteko aukera ere izan dut aurten, eta oso zuzendari interesgarria iruditu zait.\nScript lanetan hasi zinenean pentsatzen zenuen horrelako lan martxarekin ibiliko zinenik?\nEuskaraz eta Euskal Herrian hainbeste errodatuko nuela ez nuen pentsatzen, ez… Azken urte hauetakoa zoragarria ari da izaten.\nNolatan hasi zinen script lanetan?\nIkasketak egiten ari ginela labur bat egin behar genuen lagun taldean. Batek gidoia egingo zuela esan zuen, besteak aktore lana, bestea zuzendaria… Eta lagunetako batek esan zidan ni oso behatzailea nintzela, denaz ohartzen nintzela, eta ia animatzen nintzen scripta izatera… Asko gustatu zitzaidan. Berezkotik asko du lan honek.\nZinerako bezala, telebistarako ere ari zara lanean azkenaldian…\nTelesailak egiteko modua asko aldatu da azken urte hauetan. Modan daude, eta sekulako baliabide teknikoekin egiten dira batzuk. Horietan lan egitea oso interesgarria da. Garai bateko eta gaur egungo telesail batzuetan, oso azkar egin behar izaten zen edo egin behar izaten da dena… baina aldaketa handia sortu dute telebista plataformek. Diru asko inbertitzen da eta hori asko nabaritzen da kalitatean. Zinean lan egiteko modura hurbiltzen da kasu batzuetan.\nKezka eragin du zinearen industrian zuzendari batzuen filmak plataforma horietan emateak. Zein da zure iritzia?\nNiri ez zait gaizki iruditzen. Zinearen alde lanean jarraitu beharra dago, zalantzarik gabe. Baina jendearentzat erosoagoa da filmak etxetik ikustea, gero eta gehiago kostatzen da jendea zine aretoetara eramatea. Nik uste dut horrelako plataformek lagundu dezaketela, baina hori bai, ordaindutakoa izan behar du. Produktu bat ari zara eskaintzen, produktu on bat… eta hori ordaindu egin behar da.\nEl pan de cada día, Basurdea, El salto de Beamon, Loturak… Horiek zure film laburretako batzuk, oso maitatuak gainera Hondarribian, eta sariak jasotakoak gainera… baina urte luzez laburrik egin gabe izan zara. Zergatik?\nEz da erraza.. Aurrekontu txikiekin egin behar izan ditut nire laburrak, oso egun gutxitan, beti mesedeak eskatzen lagunei… eta hori gutxi ez, eta norberak arduratu behar du banaketaz, dirua lortzeaz… sormenari lotutako lana ikaragarri gustatzen zait, oso gustura aritzen naiz horretan, baina burokraziari lotutako kontuak ez zaizkit batere gustatzen.\nBaina azken urteotako script-lan eta script-lan artean, Joseba Sarrionandia Gure oroitzapenak film kolektiboan parte hartu zenuen zure labur batekin, eta Donostiako Zinemaldian aurkeztu zenuten iaz.\nOpari bat izan zen niretzat hamabi film laburrez osatutako film luze honetan parte hartu ahal izatea. Oso interesgarria iruditu zitzaidan egitasmoa. Pentsa! Sarrionandiaren unibertso izugarri hori gure ikuspegitik lantzea, interpretazio pertsonala eta askea egin ahal izatea, luxua izan zen. Maggie, indazu kamamila ipuina hartu nuen oinarri, Enperadore eroa ahaztu gabe.\nSormen lana, aspaldiko partez…\nSekulako gogoa nuen sormen lan baterako. Baina esanda bezala, sormen lanaren ondoren datorren beste lan horiek ez zaizkit batera gustatzen, eta proiektu honek aukera eman zidan sortzaile gisa bakarrik aritzeko. Baldintza batzuk genituen, hori egia da: zazpi minutuko laburra, bi egunetan errodatu beharra… baina gero erabateko askatasuna izan nuen nire taldea osatzeko, aktoreak aukeratzeko… Nirekin lan egin zuten teknikoek Goya sariak lortu zituzten Sarrionandiarena egin eta gutxira, Handia filmagatik.\nSarrionandiarekin ere elkartu omen zinen Kuban, filma aurkeztu eta gutxira. Zer esan zizun?\nOndo ikusi zuen egindako lana. Gainera, gure laburrak ikusi ondoren, guk egindakoak sorrarazi zizkion sentimendu eta ideiekin hitz batzuk grabatu zituen labur bakoitzerako, filma ikustean entzuten direnak. Eta hori oso oso polita iruditu zitzaidan. Guk bere lana izan genuen inspirazio iturri, eta gero berak, gurea ikusita, beste zerbait sortu zuen.\nHondarribian oraindik ezin izan dugu ikusi Gure Oroitzapenak.\nHala da, eta ez dakit zein den arrazoia. Baina Euskal Herriko hiri eta herri askotan eskaini da, eta oraindik ari gara batera eta bestera… Baina ematen du hemen ez duela interesik piztu programatzaileen artean.\nHondarribiko zer aukeratuko zenuke pelikula bat egiteko?\nGarai batean alardearen inguruko gatazkari buruzko film bat egitea pentsatu nuen eta zerbait idatzi nuen, baina ez zen aurrera atera. Gaur egun Gaztetxean sartuko nintzateke zerbait egiteko, garai bateko Accion Catolican, Egiluz Jauregian. Ez nuke egingo turismoari lotuta egon daitekeen film bat, arraunari lotutako zerbait… Pentsatuko nuke “zein dago neguan, otsailaren erdian, adibidez, herrian? Gazteak, Gaztetxean”. Beraiek izango lirateke nire film laburreko protagonistak.\n8 claves para entender Zaldunborda\nFaxismoaren kontra borrokatu edota haren biktima izan zirenei aitortza


Zainketa intentsiboko unitateko pazienteen familiek dituzten beharren berrikusketa –\nGasteizko Erizaintza Eskolako Ekhiñe Unzalu Lermak idatzi eta Zientzia Kaierak argitaratua, Ekaia aldizkariarekin lankidetzan.\nZainketa intentsiboko unitatean bisitak mugatutak izatea da familiak okerren daramaten araua.\nHorretarako literaturaren berrikusketa bibliografioa egin da. Zehazki ondorengo datu baseak aztertu egin ziren: Embase, Cinhal, Medline, Psycinfo, Up to Date eta Cochrane Plus. Hauetan gako hitz ezberdinak erabiliz, eta AND eta OR konbinazioak erabilita, artikulu ezberdinak aukeratu egin ziren. Beraz, zainketa intentsiboetako unitateari eta pazienteei dagokionez “intensive care unit”, “intensive care” eta “critically ill” gako hitzak erabili ziren. Unitate honetan ingresatuta dagoen pazienteen senideak bizitzen dituzten esperientzien eta beharren inguruan aritzen diren artikuluak bilatzeko “experience”, “personal experience”, “life change events”, “Personal experience”, “psychological assessment” eta “life experience” gako hitzak erabili ziren. Familiari erreferentzia egiteko, ordea, “family”, “family member”, “relative” eta “visitors to patients” gako hitzak erabili ziren. Hala ere, datu base hauetaz aparte, beste aldizkari zientifiko batzuk behatu ziren.\nZainketa intentsiboko unitateko pazienteen familiek Zainketa intentsiboko unitateko pazienteen familiek\nospitaleratzea, pazienteak, zainketa


250 herritar baino gehiagok hartu du parte Zestoa 2030 Herri plangintza osatzeko galdetegian | danbolin\n250 herritar baino gehiagok hartu du parte Zestoa 2030 Herri plangintza osatzeko galdetegian\nZestoaren hurrengo 10 urteetarako Herri Plangintza definitzeko prozesua jarri zuten abian udalak eta Siadeco Ikerketa Taldeak joan den urteko azaroan. Herrigintza eta herritarren ongizatea ardatz hartuta, Zestoaren garapen sozial, kultural eta ekonomikorako udal politika aztertu, eztabaidatu eta adosteko prozesua da Zestoa 2030.\nProzesuaren lehen fasea diagnostikoa izan da. Herritar guztiek izan dute bertan parte hartzeko aukera. Abenduan hasi eta urtarrila bitartean, online galdetegi bat erantzuteko aukera izan dute zestoar guztiek. Guztira, 250 herritarretik gora hartu dute parte galdetegian. Juanjo Allur Siadeco taldeko teknikariak azaldu du “oso gustura” daudela jasotako erantzun kopuruarekin: “Kopuru adierazgarria da baina hori baino garrantzitsuagoa da era guztietako herritarren parte hartzea. Uste dugu herri plangintza horretan datozen hamar urteetako lehentasun eta proiektu estrategikoak lantzeko oso informazio interesgarria dagoela”.\nParte hartze prozesuak funtzionatu duela nabarmendu du Allurrek. Behar asko atera direla esan du: “Beharrak hamaika eta gehiago atera dira baina horrek ez du nahi esan herri plangintza eta politika publikoa egiterakoan behar guzti horiek, udal honek, epe jakin batean erantzungo dituenik, udaleko politika publikoa haratago doalako”.\nOrain, udal aurrekontuen azterketa egingo dute. Proiektuaren bigarren fasean, Zestoak udalerri gisa bere garapenerako zein aukera estrategiko dituen aztertuko dute eta baita lehentasunen araberako hurrengo hamar urteetarako lan-plangintza osatu ere. Bigarren fasea, Aste Santu ingururako amaitzea aurreikusten dute.\nBakQ herritarrentzako identifikazio elektronikoa eskuratzeko eskaera egin daiteke udaletxean\nPrevious Article 216. Ihes egin zuen txoria\nNext Article [KALE] Arroarrekako zabor ontzi gunea narras


Ia 50.000 bisitari izan dituzte Xianeko gerlariek | El Correo\nIa 50.000 bisitari izan dituzte Xianeko gerlariek\nBisitari bat, Xianeko gerlarien erakusketan.\nSekulako arrakasta lortu du 'Terracotta Army' erakusketak, eta Euskalduna Jauregiak bere markarik handiena hautsi du saldutako sarreren kopuruarekin\nIÑIGO CRESPO Lunes, 23 febrero 2015, 14:04\nEuskalduna Jauregiak marka berri bat hautsi du. Igandean amaitu zen Xianeko gerlarien erakusketak 48.293 bisitari izan ditu, orain arte hartu duen kopururik handiena. 'Terracotta army' lanaren arrakasta adierazten dute zenbakiok, izan ere 5.000 pertsonatan gainditu du 2010ean aurkeztutako 'Giza gorputzak: zure bizitzako erakusketa!', Euskaldunak jasotako azken lan ospetsuena. 2014ko abenduaren 15etik ia 50.000 sarrera saltzeak egoitzaren apustua berretsi du, eta etorkizunerako proiektuei bultzada handia emango die ziur asko.\nXianeko gerlariek munduan zehar sekulako oihartzuna lortu dute azken urteotan, historiako aurkikuntza arkeologikorik enigmatiko eta harrigarrienetariko bat da eta. Irlandan erantzun paregabea aurkitu zuen 'Terracotta army' erakusketak, eta Madrilen, adibidez, 100.000 bisitari baino gehiago erregistratu zituen. Bilbon, bestalde, Qin Shi Huangen mausoleoan egindako 150 pieza bikainen erreprodukzioek onespen zabala izan dute zalantzarik gabe.\nHalaber, 384.885 euro bildu dira erakusketari esker. Joan den larunbatean jaso ziren bisitari gehien: 2.549 pertsona. Jarraian, igandeak izan zituen bisitari gehien (1.875 pertsona) eta, hirugarrenik, urtarrilaren 2ak (1.772). Bisitari gehienak Euskal Autonomia Erkidegokoak (EAE) izan dira, Estatuko beste autonomia erkidego batzuetatik eta Europako beste herrialde batzuetatik hainbat bisitari etorri diren arren.


Final-laurdenetan sartuko dira, gomazko paletako Herriartekoan - Tolosaldea - Tolosaldeko ataria\nFinal-laurdenetan sartuko dira, gomazko paletako Herriartekoan\nTolosaldeko Ataria 2019-05-24 15:57\nGomazko paleta modalitatean parte harzten ari den Tolosako taldea.\nHerriarteko Pilota Txapelketako jardunaldi berri bat izango da asteburuan. Aurreko asteburuko emaitzei begiratuta, eskuz, joaneko norgehiagokan, Tolosa eta Bidania-Goiatzen arteko kanporaketatik erretiratu egin da Bidania-Goiatz, pilotarietako batek min hartu baitzuen, partida baino egun bat lehenago, eta ez zuten ordezkorik. Beraz, Tolosak egingo du aurrera.\nAsteasuk Zestoaren aurka 2-1 galdu zuen. Kadeteek 22-12, eta jubenilek 22-7 galdu zuten, eta nagusiek 14-22 irabazi. Adunak ere 1-2 galdu zuen Hernaniren aurka. Kadeteetan 15-22 eta nagusietan 5-22 galdu zuten, eta jubeniletan 22-20 gailendu ziren. Altzok hiru partidak irabazi zizkion Oñatiri: kadeteetan 22-12, jubeniletan 22-13 eta nagusietan 22-11.\nGomazko paletan aurrera egin dute eskualdeko bi parte hartzaileek, Anoetak eta Tolosak. Anoetak Azpeitiaren aurka irabazi du kanporaketa, partidei dagokienez 5-1 irabaziz. Tolosak 4-2 irabazi dio Elgoibarri.\nDatorren asteburuari begiratuz, gomazko paletan final-laurdenak hasiko dituzte. Anoetak Azkoitiaren aurka jokatuko du, eta joaneko neurketak gaur izango dira, Anoetan, 20:45ean. Bere aldetik, Tolosak Irunen aurka jokatuko du, eta joaneko partidak etxean izango dira, Beotibar frontoian, bihar, 18:30ean hasita.\nEskuzko modalitateari dagokionez, itzulerako partidak dituzte asteburuan. Gaur Adunak eta Hernanik jokatuko dute, Hernanin, 19:30ean hasita, udal frontoian. Ordu berean, Asteasukoek Zestoako pilotarien aurka jokatuko dute etxean, Usarrabi frontoian. Bihar Altzoren txanda izango da, eta Oñatiko Zubikoa frontoian jokatuko dute, 17:00etan.\nkirola Aduna Altzo Anoeta Asteasu Bidania-Goiatz Tolosa


urria, 2014 | Noaua Kultur Elkartea\nHemen zaude: Hasiera » Artxiboa urria 2014\nHonen artxiboa urria, 2014\nIzeberg, Voltaia eta Debon Akerra Gaztetxean, larunbateko kontzertu gauean\nBy\tnoaua\ton\t2014-10-31\tin\tAisia\twith\t0 iruzkin\nAzaroa egurrean hasiko dute Txokoaldeko Akerra Gaztetxekoek. Kontzertu gaua antolatu dute larunbat honetarako, azaroaren 1erako. Hiru musika talderen emanaldi, gaueko 23:00etatik aurrera: Izeberg, Voltaia eta Debon Txokoalden. Irudia: Ibai Arrieta. Bideoklip estreinatu berriaAkerra Gaztetxean joko duen taldeetako bat, Izeberg Usurbilgo musika taldea dugu. Maiatzean atera zuten “Azalera” izeneko estreinako diskoa. Geroztik, kontzertu ugari eskaini dituzte. “Ezin […]\nPatatekin eginiko pintxoak igandean, Tipi-Taparen denboraldi berria estreinatzeko\nBy\tnoaua\ton\t2014-10-31\tin\tAisia, Jendartea\twith\t0 iruzkin\nTipi-Tapa “gosez” bazineten, laster aseko zarete. Egun gutxi barru. Igande honetan, azaroaren 2an abiatuko baita, Hurbilago Elkarteak bideraturiko ekimenaren hirugarren denboraldia. Sasoi betean, berrikuntzekin, indartuta ekingo diote hileroko hitzorduari. Koloretsua, ikusgarriagoa den irudia berriarekin. Ikusi bestela, Tipi-Tapa iragartzeko igandean bertan taberna atarietan aurkituko dituzuen kartelak (albiste honetan beherago). Edo erreparatu pintxoak eskatzerakoan, tabernarien kamisetei. Ekimena […]\n“Bram Barrabas”, haurrentzako zinea euskaraz igandean\nBy\tnoaua\ton\t2014-10-31\tin\tAisia, Euskara\twith\t0 iruzkin\nAurreko ikasturtean bezala, oraingoan ere film sorta proiektatuko du Usurbilgo Udalak haurrentzat, Ziortzako gazteen laguntzaz, udazken eta negu parte honetan. Azaroan hasi eta martxora bitarte, hilero lehen igandeetan. Estreinako proiekzioa, igande honetan bertan, azaroaren 2an. 17:00etatik aurrera Sutegin, “Bram Barrabas”. Filma ikusteko sarrerak 3 eurotan salgai izango dira, emanaldia hasi aurretik, Sutegin bertan. “Bram Barrabas” […]\nDatorrena asteburu lasaiagoa, kirol neurketei dagokienez\nBy\tnoaua\ton\t2014-10-31\tin\tKirola\twith\t0 iruzkin\nAurrekoan baino futbol eta eskubaloi neurketa gutxiago asteburu honetan, Haranen eta Oiardo Kiroldegian. Kalezarren alebin mutilak eta Ohorezko Mailan dabiltzanen futbol neurketak. Kiroldegian, kadete eta jubenil taldeen eskubaloi partidak: Futbola Haranen Azaroak 1, larunbata 10:30 Alebin mutilak: Udarregi 5A-Urnieta 5C 16:00 Ohorezko maila: Usurbil F.T.-Zarautz K.E. Eskubaloia Kiroldegian Azaroak 1, larunbata 10:00 Kadete neskak: Usurbil […]\nGaixo diren presoak aske uztea exijitzeko, eskualdeko manifestazioa 20:00etan Lasarten\nBy\tnoaua\ton\t2014-10-31\tin\tJendartea, Politika\twith\t0 iruzkin\nOstiral arratsaldeko 20:00etan abiatuko da presoen eskubideen aldeko manifestazioa, Lasarteko Okendo plazatik. Gaixo diren presoak aske uztea exijituko da, eskualde mailakoa izango den mobilizazio honetan. Manifestazioa, urriko azken ostiralean egokitu da. Usurbilen 20:00etan presoen eskubideen aldeko elkarretaratzea deitua zegoen egun berean. Adi, Usurbilgo mobilizazioa bertan behera utzi baitu Usurbilen Nahi Ditugu elkarteak. Usurbildarrak, eskualde mailakoa […]\n30 bat artisau postu, azaroaren leheneko Artisautza Azokan\nBy\tnoaua\ton\t2014-10-31\tin\tJendartea, Kultura\twith\t0 iruzkin\nAzaroaren 1ean, goiz eta eguerdi partean frontoian, denetariko produktuak lantzen dituzten artisauak bilduko dira beste behin Usurbilen. Guztira, 30 bat postu jarriko dituzte frontoian; ukenduak, goxogintza, esnekiak, bitxiak, otarrak, eskultura-pintura… Azoka, ekainean 20 urte bete zituen Aitzaga Elkarteak antolatuko du. Ixteko arriskuan den elkarteak hain zuzen. Artisautza Azoka, Aitzaga, beste ehun bat elkarte bezala, Espainiako Auzitegi […]\nErraldoi eta buruhandien kalejirak girotuko du, XIX. Artisautza Azoka\nLarunbaterako Aitzaga Elkarteak antolatu duen XIX. Artisautza Azoka, gaztetxoen erraldoi eta buruhandi kalejira batek girotuko du. Goizeko 11:30etan abiatuko da udaletxe aurretik eta Kaxkoko buelta egingo dute. Txikien festa handia izango da, Usurbilgo Erraldoi eta Buruhandien Konpartsako kide gaztetxoek eramango baitituzte erraldoi eta buruhandiak. Momentuz, kalejiran parte hartuko dutenak 3 erraldoi eta festetan ezagunak zaizkigun […]\nAzaroaren 8ko mosaiko erraldoirako, izen emate mahaia asteburuan\nBy\tnoaua\ton\t2014-10-31\tin\tJendartea\twith\t0 iruzkin\nGure Esku Dago mugimenduak deituta, azaroaren 8an Donostiako Zurriolan egingo den erabakitze eskubidearen aldeko mosaiko erraldoian parte hartzeko izena eman dezakezue asteburu honetan, frontoi ingurura gerturatuta. Irudietan duzuen hautesontzia baliatuko dute Usurbilgo Gure Esku Dago lan taldekoek, iragan astean egin bezala, asteburu honetan herritarrek emandako izen emate orriak bertan sartzeko. “Eskoziarrek erabaki dute beraien etorkizuna […]