Efemeridea. Xabier Lete 1944ko apirilaren 5ean jaio zen Oiartzunen - Euskonews\nXabier Lete Bergaretxe.\nLete abeslariari dagokionez, honelaxe esan zuen Letek berak (“Hermes” aldizkaria, 2002ko otsaila): “Ustekabean hasi nintzen. 20 edo 21 urte nituela “Zeruko Argia” aldizkarirako artikuluak idazten nituen; garai hartan, poesia idazteari ere ekin nion eta, horren ondorioz, kasualitate hutsez, Ez Dok Amairu taldearen sortzaile izan ziren bi pertsona ezagutu nituen: Joxean Artze eta Julen Lekuona. Abesti jaialdiak antolatzeko lanetan laguntzen hasi nintzen eta Lourdes Iriondo edo Benito Lertxundirentzako hitzak idazten. Seguran, 1966ko martxoaren 26an, arratsaldeko bostetan, berriro ere kasualitatez, abestea egokitu zitzaidan taldeko kide bat gaixo jarri zela eta. Banituen bizpahiru abesti prestatuta eta bertsoren bat ere moldatu nuen”.


Acha Mugikortasun taldekoa den Compañía Autobuses Vascongados, %100 elektrikoa den autobus baten erabileran aitzindaria da herri arteko zerbitzu erregularretan — Grupo Acha - Alquiler de autobuses, microbuses, minibuses en Bizkaia\nAcha Mugikortasun taldekoa den Compañía Autobuses Vascongados, %100 elektrikoa den autobus baten erabileran aitzindaria da herri arteko zerbitzu erregularretan\nEzaugarri hauetako autobusa duen Estatuko lehenengo autobus linea da. Orain arteko esperientziak hiriko zerbitzuak baino ez dira izan. Proiektu hau Bizkaiko Foru Aldundiak, Iberdrolak eta AIC-k sinatutako akordioaren ondorioz sortu zen, batez ere, Bizkaian ibilgailu elektrikoak garatu eta sustatzeko. Linea honetarako Iberdrolak kargatzeko gune bi sortu ditu, Mungiako erdialdeko geltokian eta Derioko kotxetegitan. Azpiegitura hauek kargatzeko gune hauek nahiko arinak eta inteligenteak dira, eta 43 KWko korronte alterno trifasikoa dauka. Estatu mailan martxan jarri diren ezaugarri hauetako lehenengoak dira, horregatik ohiko kargalekuak baino askoz ere arinago kargatzen dira.\nPeugeot Boxer Strada honek 9 leku ditu, eta Indcar-ek egin du karrozeria, mugikortasun urriko edo gurpildun aulkian dauden pertsonei sarbidea erraztuz eta egokituz. 100 kilometro orduko abiadura lortzen du, %15eko aldapak igotzen ditu eta daukan autonomia dela eta, 130 kilometro egin ditzake kargatu barik. Hartune trifasiko baten bidez kargatuz gero, 6 ordu behar dira. Teknologia honek abantaila asko dakartza: Urtean 15 tona CO2 gutxiago isurtzen dira geruzara, ez du akustikoki kutsatzen, ohiko ibilgailuak baino arinago erantzuten du, eta, elementu mekaniko gutxiago dituenez, mantetzeko gastuak ere gutxiago dira. Ibilgailuak 10 urte iraun ditzake, hau da, 25.000 karga-ziklo gutxi gorabehera, eta, 107.000 euro balio du.


Oka (ibaia) - Wikipedia, entziklopedia askea.\nErakutsi/ezkutatu Arroa azpiatal\nErakutsi/ezkutatu Ingurumena azpiatal\nArtikulu hau Bizkaiko ibaiari buruzkoa da; Errusiako ibaia gaitzat duena beste hau da: «Oka ibaia (Errusia)»\nOkaren bukaera aldeko padurak\nOka (ibaia) (Euskal Herriko ibaien mapa)\n43°15′N 2°42′W / 43.25°N 2.7°W / 43.25; -2.743°15′N 2°42′W / 43.25°N 2.7°W / 43.25; -2.7\nOka ibaia Bizkaiko ibaia da. Oiz mendiaren magalean, Gorozika auzoko Zugastieta inguruan, jaiotzen da, 601 metroko altuera duen Goroño, 1.035 metroko altuera duen Oiz, 563 metroko altuera duen Bizkargi eta 552 metroko altuera duen Arburun jaiotako zenbait erreken lotunean. Hegoaldetik iparralderanzko norabidean doa eta Gernikatik aurrera itsasadar bihurtzen da eta Urdaibaiko padura eratzen du. Mundakan itsasoratzen da. Guztira 17 kilometroko luzera du.\nMunduan zehar badaude izen bera duten beste ibaiak: Burgosko probintzian 70 kilometroko luzera duen Oca ibaia dago, Ebroren ibaiadarra dena; Errusian, berriz, Oka izeneko ibaia ere badago Volgaren ibaiadarra dena. Honek 1.495 kilometroko luzera du. Alexandrovkan jaio ondoren, Orel, Tula, Kaluga, Mosku, Riazan, Vladimir eta Nizhny Novgorod oblastak zeharkatzen ditu Nizhni Novgoroden hil arte.\nBere arroan Urdaibaiko padura dago, Unescok 1984an biosfera erreserba izendatu zuena. Bere joritasun naturala, eta batez ere ornitologikoak ezinbestekoa izan zen 1994an Hegaztientzako Babes Bereziko Eremu izendatua izateko eta Natura 2000 Sarean izateko. 1992an Espainiako Gobernuak Ramsarreko hitzarmenaren Garrantzidun Hezeguneen zerrendan sartu zuen.\nIbaiak bere 17 kilometroko luzeran ondoko herrietatik pasatzen da: Muxika, Gernika, Forua, Busturia, Murueta, Sukarrieta, Mundaka, Kortezubi, Gautegiz-Arteaga eta Ibarrangelu\nArroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nOka ibaiaren arroak 132 kilometro koadro ditu eta arro horretan 45.000 pertsona bizi dira. Arroaren goialdean Oiz inguruko mendietatik datozen zenbait erreka daude, nagusiak Oiz beratik, Arburutik eta Bizkargitik datozenak izanda. Erreka hauek baso sarriz beteriko ibar estuetatik isurtzen dituzte bere urak, intsinis pinuz inguratuak. Ekialdean dituzten maldak 250 metrotara ere heltzen dira. Zugaztieta ondoan errekek bat egiten dute ubide nagusian. Honek hondo harritsuaren gainetik egiten du Muxikara arteko bidea, urjauzi txikiak eginez.\nGernikara heldu baino kilometro gutxi aurrerago, eremua lau bihurtu eta ibilgua bihurria; hiribildu foraletik aurrera itsasadarra hasten da, marearen eragina bertaraino ailegatzen baita. Antzinean Gernikak ibai-portu bat izan zuen eta bertara itsasadarraren bokalean dagoen Mundakako portutik zetozen ontziak ailegatzen ziren. Ontzi hauek gaztelaniaz nadichuelo mercantil zuten izena. Okan, Gernika parean, ibai-portu bat izateak hiribildu bat eratzeko arrazoi nagusia izan zen, bere hiri-gutun dioen moduan:\n« Sepan cuantos esta carta proivilegio vieren. como yo, Don Tello, con placer de todos los vizcainos, fago en Guernica población e villa que se dice Puerto de Guernica (...) otrosi mando que non debes portazgo ni treintazgo ni preciode nave nin Bagel, nin de otra mercancia, que venga e vaia de este lugar de Guernica »\nGernikaraino heldu baino lehen, Okak bere ezkerraldeko ertzean Ugarte edo Muxika errekaren urak jasotzen ditu, Bizkargi menditik datorrena, eta behin hiribildu forala pasata, Berrekondo errekarenak. Hau, ibaiaren ibaiadar nagusia dena, Oizetik dator. Ugaranera zuzenean isurtzen diren errekak ondokoak dira: Mape, Sollubetik (686 m) datorrena, eta Golako, Oka bezalaxe 15 kilometrokoa, ibaiburua Oitzen ere duena. Illuntzarren (727 m) sortzen dira Golako ibaiaren adar batzuk, Huarka eta Gaztiburu, besteak beste baita Omaerreka ere.\nIbaiaren eskuinaldean dagoen eremua kareharri hareatsuz osatutako lurrak dira eta Karst bat osatzen dute. Horrexegatik lurrazaleko urak urriak dira eta ibai eta errekak gehienetan lurrazpian heltzen dira Oka ibairaino, adibidez Omaerreka.\nItsasadarra sortzen den lekuan eremua aldatuz doa itsasoraino hurbildu ahala. Ibaiak sedimentuak jalkitzen ditu, ibilgua lohiz betetzen eta itsasoa hurbildu ahala putzuak eratuz. Estuarioan marearen kopuruan ibaiarena baino handiagoa da. Urak guztiz nahasten dira, nahiz eta askotan geruzapen txiki bat ere geratu daitekeen.\nItsasoaren jalkinak mareek eramak dira eta malda gutxiko estuario-ordokia sortzen dute (0,2 m/km Gernika eta Murueta artean). Kretazeoko kareharriak eta Triasikoko ofitak sedimentu hareatsuen artean urgaineratu eta haranaren atal batzuetan, Bekoa uhartearen parean tartean, ibilgua estutzen dute.\nGernika eta Murueta artean XX. mendearen hasieran ubide lerrozuzen bat eraiki zuten. Ubide honek bihurgunetsua oso zen antzinako ibilgua aldatu zuen. Bost kilometroko luzera duen ubide honek meandroak ezdeus bihurtu zituen. Antzinako ibilguen alde bietan zeuden padurak polderren bidez lehortu eta nekazaritza eta abeltzaintzarako lurzoruak lortu zituzten. Neguan eremu hauetan hegazti asko bizi dira.\nSedimentuek pixkanaka pixkanaka lokatzak sortzen dituzte eta, era berean, hauek, nahasketaren ondorioz, itsasadarreko bokala betetzen duten hareak. Oka ibaian honako hondartzak daude: Kanalape, Laidatxu, Laida, Toña eta Ondartzape. Eskuinaldean hondartza nagusia Laida da eta ezkerraldean, berriz, Mundaka eratu zuten.\nItsasadarraren ahoan Izaro uhartea dago, Hotzarri eta Potorro-harri gertuko harkaitzekin uhartedi bat osatzen duena. Lehen Antzora lurmuturrak uhartea eta kontinentea elkartzen zuen baina egun ubide hareatsu batek biak banatzen ditu.\nLurzoruaren erabilera[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nArroko lurzoruek nekazaritza eta abeltzaintza eta basoko erabilera dute batez ere. Goialdean basoko erabilera nagusia, pinudi eta eukalipto-ustiategiak nagusiak izanik. Behealdean, berriz, nekazaritza eta abeltzaintzari ekiten diete. Inguruko herrietan edozein motako industriak daude: metalurgia, ontzigintza, kimika, kontserbagintza eta abar.\nUrdaibaiko Biosfera Erreserbaren barnean dagoenez, Okako arroaren erabilpenak Erabilpenerako eta Kudeaketarako Egitamu Gidariak onartuak dira. Lehendabizikoz 1993an argitaratua, Egitamu Gidaria 2003an berregin zuten. Egitamu honen helburua "erreserbaren, eta bereziki, lurrazaleko eta lurrazpiko uren ekosistema multzoa eta jatorrizko landaretza multzoa babestea eta berreskuratzea eta Urdaibaiko Biosfera Erreserbaren lurzoru ez urbanizagarria behar bezala erabil dadin ahalbidetzea" da.\nLandareria[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nUrdaibai inguruan dagoen landareria batez ere atlantiarra da. Nagusiak dira larreak, hariztiak, baso hostotsuak eta batez ere hazkunde arina duten konifera-sailak (pinus radiata edo insignis). Kostaldean, ostera, kantauriar baso gehiago daude, artediak eta gurbitzak nagusiak izanik. Guztira 615 landare-espezieak zerrendatu dituzte, non 318 ornodun-espezie bizi diren, horietatik 245 hegaztiak direnak.\nLandareria arroaren ingurugiroen arabera aldatuz doa. Uraren gazitasuna, eremuaren ezaugarriak, orientazioa eta beste eragilek landareria nagusia zein den izateko zerikusia dute. Arroaren goialdean, pinu eta eukalipto-sail komertzialez gain, atlantiar baso (gaztainondoak, haritzak eta lizarrak) eta baso sarrien (haltzak, lizarrak, astigarrak eta zumarrak) tarteak daude. Sarritan sahatsak ere iksu ditzakegu. Paduretan, ostera, landareria nitrofilo, belarkara eta zuhaixka-erakoa da. Itsasotik gertu, itsasgorak urpean gelditzen dituen eremuetan, gazitasuna itsasoaren bezalakoa da eta harea eta lohizko lurzoruetan sastraka (zostera noltii) ohikoa da. Materia organikoa duten lohizko lurzoruetan spartina maritima agertzen da. Mareak gutxitan urez bete duen eremuetan, ihiak eta lezkak daude eta urrunago dauden lekuetan elymus generoko landareak.\nErdialdeko arroa atlantiar larrez beteta dago, gizakiak sortua gehienetan. Eskualdeko eraikin nagusia baserria da eta nekazal erabilerak inguruko larre, baso eta padurei ondasun ekologikoa ematen die. Hala ere, epeka epeka nekazal lanak utzi eta ingurumena okerrera egiten ari da, pinuak landatzeri ekiten dutelako.\nArroaren ikuspegi orokorra.\nOka eta bere ibaiadarren uretan arrain eta urlehortar espezie ugari bizi dira. Landareak moduan, ibilguaren kokapenaren arabera, aldatuz doaz. Goialdean amuarraina, mazkar arantzagabea, aingira, zarbo arrunta eta ezkailua bizi dira; erdialdean barbo eta loina arrunta agertzen dira, bokalea geroz eta hurbilagoa izan oparoagoak direnak; itsasadarrean zarbo arrunta, lazuna, platuxa latza eta aingirak arruntak dira.\nUrlehortarrak ingurumenaren egoera eta gizakiak zanpatuta daude. Hala eta guztiz ere, arrabioak, uhandre marmolaireak, apoak, baso-igel gorriak, zuhaitz-igel arruntak, iberiar baso-igelak edo eskinko hiruhatzak topatu ditzakegu.\nUgaztunen egotea ere nabaria da, bai txikiak eta baita handiak ere. Desagertzeko zorian dagoen ur-ipurtatsa inportantea da, baita babestuta dauden muxar grisa, ipurtatsa edo basakatua ere. Eskualdean untxiak, katajinetak, lepazuriak, ur-satitsuak, basurdeak eta orkatzak ere bizi dira. Noizbehinka baserri batetik ihes egindako amerikar bisoi bat ere topatu daiteke.\nFaunarik nabarmenena, ostera, hegazti-fauna da, izan ere, fauna honek bultzatu zuen eremuaren babesa. Erreserba Europa eta Afrika arteko migrazio-ibilbidearen barnean dago eta bertan aterpea bilatzen dute hegazti askok. Gainera, badaude arroa erabiltzen duten espezie sedentario eta udaldikoak ere. Azken hauek bertan egiten dute bere habia.\n2002an, 2003an eta 2004an Urdaibai-hegaztiak elkarteak egindako eraztunketa-txostenetan, guztira 89 espezieko 6.785 espezimeni eraztuna ipini zioten. Urtekarietan, berriz, 200 espezie izendatuak izan dira. Nabarmenenak lertxun hauskara, mokozabal zuria, ubarroi handia, aliota handia, lertxuntxo txikia eta martin arrantzalea dira.\nAdministrazio publikoek oraindik ere ez dituzte betetzen Europar Batasunaren 91/271 Zuzentaraua eta hura betearazteko Espainiako 11/1995 Errege Dekretua. Hiriguneetako hondakin urak tratatzeari buruzko bi lege horietan zehaztuta dago hondakin ur guzti-guztiak bildu eta araztu egin behar zirela 2006ko urtarrilaren 1erako. Hala ere, oraindik araztu gabe isurtzen dira hirigunetako eta —neurri txikiagoan— industriako hondakin urak Oka ibaiaren arroan.\nGolako. Ur-kalitate ona dauka, izan ere, makroornogabe ugari eta oparoak ditu. Ondasun eszenikoa duten pasaiak ditu eta ibai-ekosistema asko. Bere ertzetan, errota eta burdinolak daude, tartean Olazaharra eta Uharka izenekoak; Uharka burdinolaren presak zentral hidroelektriko txikia elikatzen du.\nOmaerreka. Ereñozar kareharrizko mendiaren itzalpean, Basondo eta Oma haranak zeharkatzen ditu. Eremu karstiko honetan dolina eta leize asko daude. Bertan kantauriar artadi bat dago, Bizkaiko nagusienetariko bat dena. Egun errota baten aztarnak dirau.\nUgarte edo Muxika\n↑ a b c d Bizkaiko Foru Aldundia. Oka. (Noiz kontsultatua: 2011-10-1).\n↑ Eusko Jaurlaritza. Urdaibai Biosfera Erreserbako erabilpenerako eta kudeaketarako egitamu gidaria (EKEG) berritzeko parte hartze prozesua. (Noiz kontsultatua: 2011-10-1).\n↑ Eusko Jaurlaritza. Urdaibaiko Artadi Kantauriarrak-Batasunaren Garrantzizko Lekuak (BGL). (Noiz kontsultatua: 2011-10-1).\n↑ a b Erkoreka, Anton. (1997). Izaro, historias y tradiciones. in: Doniene. Ekain, 200 or. ISBN 978-84-920885-3-9..\n↑ Ruiz de Velasco Tissier, Juan Antonio; Arrazola, Agustín; Olarra Allika, Gotzone. (2002). Urdaibairen Memoria. Basauri: Urdaibai Txatxi Elkarte Kulturala ISBN 84-931380-4-5..\n↑ Eusko Jaurlaritzako Ingurumen, Lurralde Plangintza, Nekazaritza eta Arrantza Saila. (2004). Urdaibaiko Biosfera Erreserbaren Erabilpenerako eta Kudaeketarako Egitamu Gidaria. Gasteiz: Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia ISBN 84-457-2247-6..\n↑ a b c d e Amboto, Rosa. (2005). Urdaibai, reserva de la biosfera. Ambientes. Urdaibai, reserva de la biosfera.\n↑ Unamuno, José Mª. Hegaztien eraztunketa zientifikoa - Urdaibai (2002. urteko txostena). in: Urdaibai Hegaztiak. (Noiz kontsultatua: 2011-10-1).\n↑ Aixerreku - Urdaibaiko Natura Gidariak. (1997). Anuario ornitológico Urdaibai 96. Gernika: Eusko Jaurlaritza (Noiz kontsultatua: 2011-10-1).\n↑ Aixerreku - Urdaibaiko Natura Gidariak. (1998). Urdaibai 97 - Urtekari ornitologikoa. Gernika: Eusko Jaurlaritza (Noiz kontsultatua: 2011-10-1).\n↑ Ecologistas en Acción: «Informe Banderas Negras 2006: ni un ladrillo más».[Betiko hautsitako esteka]\n↑ Ecologistas en Acción: «Informe Banderas Negras 2007: metástasis costera».[Betiko hautsitako esteka]\n↑ Ecologistas en Acción: «Informe Banderas Negras 2008: hipoteca costera».[Betiko hautsitako esteka]\nMultimedia: Oka (Urdaibai)\nOrriaren azken aldaketa: 2 martxoa 2021, 22:09.


EL INDIVIDUAL ‘CORTO’, UNA VEZ MÁS, EN BILBAO | JAI ALAI WORLD TOUR | Orrialde Ofiziala :: Cesta Punta Zirkuito Internazionala\nBANAKAKO ‘LABURRA’, BESTE BEHIN, BILBON\nGaur eguerdian aurkeztu da BIZKAIA frontoian eta ASTE NAGUSIAN puntista handienak Bilbon ikusteko aukeran izango da berriz ere\nGaur eguerdian aurkeztu eta igandean hasiko da bigarren urtez Bilboko BIZKAIA frontoian jokatuko den BANAKAKO ‘laburra’. 6 pilotarik jokatuko dute eta inoizko banakako pilotari handiena egongo ez bada ere, maila goreneko txapelketa izango da.\nLehiaketa iazko ranking-a errespetatuz antolatu da. Aritz Erkiaga eta Imanol López ez dira azken urteetako JAWT-ean izan eta ondorioz behetik hasiko dute beren ibilia. Aritz Erkiaga eta Egiguren-en artekoak irekiko du txapelketa eta jaialdi berean Lopez ere estreinatuko da. Barandika izango du beste zita nagusi batean aurkari zumaiarrak. Taldeburu Olharan eta Hormaetxea izango dira, iazko azpitxapeldun eta hirugarren sailkatuak hain zuzen.\nIgandeko eta asteleheneko partiduak jokatuta, abuztuaren 27rako dago iragarrita final nagusia. Azken jaialdia oso osorik Zesta Puntakoa izango den arren, sailkapenekoetan Palako Villa de Bilbao sariarekin egingo dute bat Banakako Zesta-Punta partiduek.


Deflazio hotsek indarra hartu dute: Hegoaldean inflazioa -%0,4ra jaitsi da | Ekonomia | Berria\nDeflazio hotsek indarra hartu dute: Hegoaldean inflazioa -%0,4ra jaitsi da\nErregaiaren gaineko osasunerako zentimoa desagertzeak are gehiagojaitsarazi ditu prezioak Nafarroan: -%0,8\n2014ko irailak 13 - Donostia\nBigarren hilabetez jarraian behera egin dute urtearteko prezioek Hego Euskal Herrian. %0,3 merkatu ziren uztailean eta %0,4 abuztuan, INE Espainiako estatistika erakundeak jakinarazi duenez. 2009ko urritik izandako jaitsierarik handiena da. Orduan ere,%0,4 jaitsi ziren.\nEspainian ere negatiboa izan da urtearteko tasa (-%0,5), eta deflazio hotsek hauspoa hartu dute. Gertu dago egoera horretatik Nafarroa. Nazioarteko Diru Funtsak dio prezioen jaitsiera iraunkorra dela deflazioa. Arrisku handiak ditu: enpresek eta pertsonek dirua gastatzeko unea atzeratzen dute, prezio merkeagoen zain; horrek kontsumoaren eta ekonomiaren geldialdia eragiten du.\nNDFak, berez, ez du zehazten epe jakinik, nahiz eta esaten duen hiruhileko batean edo bitan soilik izanez gero jaitsiera ez dagoela kezkatu beharrik. Nafarroak zortzi hilabete daramatza tasa negatiboekin. Abuztuan, kasurako, iaz baino %0,8 merkeago zeuden salneurriak. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan %0,3 izan da jaitsiera.\nBatik bat, elikagaien eta alkoholik gabeko edarien jaitsierak eragin du abuztuko tasa negatiboa. %2,3 merkatu dira. Multzo horretan, aipatzekoak dira fruta eta barazki freskoak, %16 inguruko jaitsiera izan dutelako.\nNafarroan, beste faktore batek ere eragin nabaria izan du. Garraioaren arloa %0,9 merkatu da, iazko urte amaieran erregaiei ezartzen zitzaien osasunerako zentimoa kendu izanaren eraginez. Araba, Bizkai eta Gipuzkoan %0,1 garestitu da arlo hori. Aldiz, urtebetean gehien garestitu diren produktuen artean daude etxebizitzari lotutakoak eta sendagaiak.\nUrtearteko inflazioa negatiboa izan den arren, uztailetik abuztura bitartean %0,1 garestitu dira salneurriak. Uda sasoia izanik, gehien garestitu direnen artean daude aisiari eta kulturari lotutako produktuak, eta hotel, taberna eta jatetxeetako kontsumoa. Aldiz, beherapenen sasoia izaten da abuztua, eta arropa eta oinetakoen prezioak behera egin zuen. INEren datuen arabera, abuztu bukaeran urtarrilean baino %1 merkeago zeuden salneurriak.\nPandemia aurreko egoerara heltzeko 3,4 puntuko tartea falta zaio Nafarroako ekonomiari\nLaboral Kutxak aurten BGP %6,4 eta datorren urtean beste %6,7 handitzea espero du, baina Joseba Madariaga ekonomistak ohartarazi du, lehengaien garestitzearen ondorioz, inflazioak susperraldia moteldu dezakeela\nBeste 433 milioi euroren zorra hartu dute erakundeek


Ilargian alkimia egiteko errezeta - Zientzia Kaiera\nIlargiko erregolitoak baliatuz ura eta oxigenoa lortzeko teknika garatu du ikertzaile talde batek. Etorkizunean astronautentzako bizi-euskarri hobeak lortzeko bidea eman dezake garapenak, eta baita erregaia sortzeko ere.\nAzken urteotan ipuinetako Errauskine izan da ilargia. Martek bereganatu du arreta gehiena, baina planeta gorrira joateko ametsa, hamarkadaz hamarkada, atzeratu egin da. Gizateriak espazioan izan duen benetako bataioa, ordea, 1969ko uztailaren 20an gertatu zen, Neil Armstrongek Ilargiaren zorua lehenbizikoz zapaldu zuenean. Eskura dago Ilargia, eta, gainera, bertan egotea arras lagungarria izan daiteke, bai bertatik beste objektuetara espedizioak prestatzeko zein satelitean dauden baliabide mineralak ustiatzeko ere.\nGainera, Guda Hotzaren garaiko espazio lasterketan ez bezala, oraingoan ez daude soilik Ameriketako Estatu Batuak eta garaiko Sobietar Batasuna -funtsean, oraingo Errusia-, baizik eta Txina, India edota Europa. Horrez gain, enpresa pribatuak ere buru-belarri ari dira lehia berrian: Elon Musken SpaceX edo Jeff Bezosen Blue Origin dira, horietatik, ezagunenak. Bestetik, Googlek sustatutako Lunar X Prize lehiaketan ere nazioarteko talde asko ari dira Ilargira robot bat bidali nahian. AEBk eta Errusiak ere Ilargiaren inguruan orbitatuko duen espazio estazio bat eraikitzeko elkarlana iragarri dute. Laburbilduz, denek Ilargira joan nahi dute.\n1. irudia: Duela 48 urte joan zen gizakia Ilargira aurrenekoz, eta bertara itzultzeko proiektuak biderkatu dira azken urteetan. Horretarako, Ilargian ura eta oxigenoa ekoiztea premiazkoa izan daiteke. (Argazkia: Matthew Niemi/Unsplash)\nHara bueltatzeko, ordea, bidean dauden garapen teknologiko asko findu behar dira oraindik. Horietako bat, garrantzitsuena agian, astronautak bertan bizirik mantentzeko beharrezkoak diren ura eta oxigenoaren ekoizpena da. Zientzialari asko arlo horretan ari dira, eta lehen emaitzak kaleratzen hasi dira. Oraingoan, Ilargiko arrokak baliatuta, ura eta oxigenoak lortzeko teknika garatu du Thorsten Denk ingeniariak.\nIrailean Txilen burutu den SolarPACES 23. konferentzian aurkeztu dute teknika berria. Nazioarteko sare kooperatibo honen misioa kontzentrazio bidezko eguzki-energia ikertzea eta garatzea da. Energia mota honetan, eguzkitik datozen izpiak jaso eta ispiluen bitartez puntu zehatz batean biltzen dira, beroa lortzeko. Bero hori erabilita, normalean turbina bat martxan jartzen da, eta, horri esker, argindarra ekoizten da. Kasu honetan, 950 graduko tenperatura erregolitoa berotzeko eta eraldatzeko erabiltzen da.\n2017an, sei hilabeteko proba egin dute CIEMAT Espainiako Energia, Ingurumen, eta Teknologiaren Ikerketa Zentroak kudeatzen duen Almeriako Eguzki Plataforman. Bertan lan egiten du Denkek, eta hamar urte eman ditu erregolitoa baliatzeko proiektua eraikitzen. Proiektuan Aurelio-Gonzalez Pardo, Inmaculada Cañadas eta Alfonso Vidal ikertzaileek ere parte hartu dute.\nErregolitotik ura eta oxigenoa erauztea aspaldiko ideia bada ere, hau da praktikan jartzen den lehenbiziko aldia. Beti ere, noski, Lurrean egindako probei buruz hitz egiten ari gara.\nAlabaina, Ilargian makina hori lanean hasi baino lehen, lehengai gisa erabiliko den erregolitoa aldez aurretik landu beharra dago, tramankuluan erabiltzeko moduko tamaina eta itxura eman ahal izateko. Kontuan hartu behar da, Lurrean ez bezala, Ilargian ia ez dagoela higadurarik. Beraz, erregolitoa osatzen duten partikulek ertz zorrotzak dituzte, eta horiek leuntzea beharrezkoa da partikulek makinan jarraitu beharreko bidea ondo egin dezaten.\n2. irudia: Kontzentrazio bidezko eguzki-energia baliatuz erregolitotik ura eta oxigenoa erauzteko teknika aurkeztu dute. (Argazkia: Thorsten Denk)\nIkertzaileek proposatu dute tresna berriak Ilargian aritzeko tamaina egokia duela, eta 6-8 astronautek kontsumituko lituzketen oxigenoa eta ura ekoizteko gai izango dela. 400 kiloko gailua da, eta orduko 25 kilogramo erregolito prozesatzeko aukera dauka.\nProzesuaren abiapuntuan ilmenita izeneko minerala dago, gure satelitean dauden eremu ilunetan ohikoa den burdin oxidoa (FeTiO3). Prozesua abiatzeko, alta, hidrogeno kopuru txiki bat beharrezkoa izango dela ohartarazi dute adituek, eta hori Lurretik eraman beharko da. Halere, oso elementu arina denez, hidrogenoa hara eramatea pena mereziko duela esan dute.\nErreakzioa abiatzeko eguzki energia baliatuko dute. Horrela, ilmenita berotu eta hidrogenoarekin nahasten dute (FeTiO3 + H2). Era horretan, burdina (Fe), titanio oxidoa (TiO2) eta ura (H2O) lortzen dituzte. Behin ura edukita, erraza da elektrolisiaren bitartez bertatik oxigenoa erauztea.\nEgileek argudiatzen dute Ilargia eguzki energia baliatzeko leku aproposa dela. Urte bakoitzean, metro koadroko 6.000 kWh eguzki irradiazioa jasotzen du Ilargiak. Gainera, hidrogenoa eta oxigenoa banatzeko beharrezkoak diren erreakzio kimikoek tenperatura altuak behar dituzte. Gure satelite naturalean eguzkia 354 orduz jasotzen da jarraian; hau da, bi aste inguruz “eguna” da bertan.\nZergatik, ordea, horrenbesteko ahalegin Ilargian ura sortzeko? Ez al da errazagoa Lurretik bertara eramatea? Kopuru txikitan, bai, baina kopuru handiagotan zinez zaildu egiten da kontua. Izan ere, oso garestia da zamak espaziora eramatea. Lurraren grabitazio putzua ekiditeko, gainera, erregai asko behar da. Gero eta zama handiagoa eramanda, orduan eta erregai gehiago behar da, eta erregai horrek ere pisu gehiago suposatzen du: gurpil zoro baten eskema da, funtsean. Hurrengo hamarkadetan burutuko diren espazio misioetan, beraz, funtsezkoa izan daiteke ura eta oxigenoa espazioan bertan sortzea, erregaiak Lurretik kanpo ekoiztu ahal izateko.\nDenk, T. et al. Design and Test of a Concentrated Solar Powered Fluidized Bed Reactor for Ilmenite Reduction. 23rd Annual SolarPACES Conference in Chile.\nArgitalpen-data: 2017/11/08 · Atala: Dibulgazioa, Kolaborazioak\nJavier San Martín EGB ikasi dugunoi, mundua goitik behera eroriko zaigu Penintsulako hegoaldera bagoaz, edo Salamancara eta Extremadurara jotzen badugu […]\nAsteon zientzia begi-bistan #176 – Zientzia Kaiera\n12 azaroa, 2017\n[…] solidoaren gainean kokatzen dena eta arroka zatiz eta mineral pikorrez osatzen dena–, baliatuz ura eta oxigenoa lortzeko teknika garatu du ikertzaile talde batek. Zientzialari asko aritu dira arlo horretan, hau da, astronautak bertan bizirik mantentzeko […]\nIlargian alkimia egiteko errezeta | Errezeta | Pagotxa\n[…] Kaieran Juanma Gallegok […]


kritiken hemeroteka » Labirintoa kartzela izaki\n« Inozokeria, gizarte lege | Figura nagusia »\nLabirintoa kartzela izaki Mikel Asurmendi / Berria, 2012-04-29\nGartzelako poemak (1992) Kartzelako poemak (2011) bilakatu da hogei urteren ostean. Euskaraz amesten dugunon berbak arauen galbahetik pasatuak diren seinale. Denbora ez da alferrik iragaten. Edo bai?\nJoseba Sarrionandiak 1981etik 1985era izkiriatu zituen kartzelako poema hauek —sei poema, kartzelatik ihes egin ostean idatzi zituen—, alta bada, 2001etik 2005era bitartean izkiriaturik baleude legez jaso ditugu. Gabriel Celayaren “Poesia etorkizunez kargatutako arma da” aipuaz akordatu naiz. Aipua topikoa ote den, ahalketurik, autore beraren beste zenbait gehitu diot gogoari: “Kanta dezagun arnasten duenak antzo. Mintza gaitezen egunero arduratzen gaituenaz. Gizatiar den ezer ezin da gure obratik kanpo geratu. Poeman lokatzak egon behar du, superpoeten barkamenarekin. Poesia ez da, berez, xedea. Poesia, besteak beste, mundua eraldatzeko lanabesa da”.\nEz alferrik, Sarrionandiak arnasten duenak antzo izkiriatu zituen poemok, horietako asko musikatuak daude. Oroimeneko portua, berbarako. “Imanoli, eskerrekin” berridatzi du autoreak. Badago kantatutako poema gehiago, poema hau ordea, berebizikoa zait eskaintzarengatik —daukan karga politikoarengatik— eta edukiarengatik: “Itsasoak abiatu ginen puntura ekarriko gaitu, baina noski, inor ez gara izango hasi gineneko hartan ginenak” (Jose Luis Otamendiren aitzinsolas bikainetik hartua).\nSarrionandiaren poesiaren ezaugarri behinena, autoreak eguneroko hizkuntzaz izkiriatzeko daukan talentua da. Poemok eguneroko berba arruntez irundako oihalak dira. Ez dira ezeren bandera, bizitzarena baizen. Humanoak dira oso, ziegako zoldaz —eta kaleko lohiaz— izkiriatuak. Bere poesia ez da xedea, mundua eraldatzeko modua baizik.\nEz gaitezen engaina baina, Sarrionandia ez zen poeta izateagatik preso egon, poesia ez zen etorkizunez kargatutako bere arma bakarra. Borroka armatuan engaiatu zen. Iraultzan sinetsi zuen.\nMinotauroaz eta Labirintoaz akordatu naiz oraingoan ere. Labirintoa —bere kasuan— kartzela da alabaina. Eta Sarrionandiak bazuen Ulisesen berri, bazekien Itakara itzultzeko bide luzearen nekeaz; bazuen Etiopiaren edota Utopiaren berri. Alta, igual euskaldun sortzean ekibokatu zen bezala, ekibokatu zen iraultzaren bidean sartzean. Igual. Alta, engaiatu zen.\nEz dira pasa hogei urte, hogeita hamar baizik. Eta itzulerako bidea joaneko bide luzearen arau izanen da. Alta —poesiarena ez bezala, iraultzaren bidea “baina” eta “alta”-z beteta dago—, Kartzelako poemak atzoko gaurko eta betiereko egunerokoa da.\nEgun Sarrionandia preso izatera eraman zuen “zioa”, borroka armatua, gelditu da gurean. “Preso egon denaren gogoa kartzelara itzultzen da beti”. Preso dagoenaren gogoa kalera itzultzen da beti. Gaur —duela 30 urte bezala— itxarotea, egunik egun, esperantza besterik ez da. Sekula hil behar ez balitz bezala bizi ziren, baina, “iragana”, “oraina”, “geroa” eta “dena” zauri zornatsua bilakatu zaie presoei.\nHogei urte joan dira poetak XI. Gutuna (ulertu dezagun “hamaika” legez) igorri zigula, kartzelatik kanpo izkiriatua, baina kartzelatik izkiriatua legez ulertu behar dena: “Gauza bakoitzak bere zailtasuna, batzuetan musu bat ematea etsaiaren kuartel jeneralean lehergailua jartzea baino zailagoa da. Zuen askatasuna behar dugu, gauza zailak elkarrekin egiten jarraitzeko. Gure herriaren gorputz galdua bilatzea, esate baterako. Zuen askatasuna behar dugu, libre gaudenok libreak izateko, giza jendeak berez haragian itsatsiak dituen kate luze eta ilunekin libre izan gaitezkeen neurrian, behintzat”.


Kuatrilogiaren azken atalera iritsi gara. Horrela, bloke geometrikoei erabilera zabala ematen diegu; denboran nahi adina luzatzeko modukoa. HH eta LHn hasi eta DBHraino. Are gehiago, nahiko nituzke batxilergoko ikasle batzuk hemen proposatu ditugun zenbait ariketen aurrean ikustea!\nHona hemen aurreko artikuluetara joateko loturak:\nBloke Geometrikoekin egiteko3 proposamen (II)\nOinarrizko piezen perimetro eta azalerak kalkulatzea. Horretarako, orri koadrikulatu bat erabiliko dugu. Ahal bada, kuadrikulak 1 zm2 koak izatea komeni da, karratuak kontatuz emaitza zuzenean zm2tan izan dezagun. Karratu txikiagoak erabiliz unitate aldaketak ere lantzeko aukera izango dugu.\nHainbat figuratan, karratu osoez gain zatiak ere izango dituzte kontatzeko. Interesgarria izango da zatiok nola kontatzen dituzten ikustea. Segun nola egiten duten emaitza gutxi gorabehereakoa dela azpimarratu ahal izango da.\nUme-gaztearen ezagutzek permititzen badute, piezen alde, altuera eta apotemak neurtuta eta formulak aplikatuta ere kalkulatu ahal izango dituzte azalerak eta gero papeleko karratuekin kalkulatutakoaz konparatu.\nKuadrikulatatik estimatutako emitza benetako neurketa baino haundiagoa da, tartean, perimetroa boligrafoz irudikatzean azalera gehitzen joan garelako.\nBaliteke bateren batek lehenago landu ditugun baliokidetzak erabiltzea azalerak kalkulatzeko. Hexagonoaren erdiaz trapezioarena lortu dezakegula, adibidez. Edo hirukiaren seikoitzaz hexagonoarena.\nPlantillekin eraikitako irudi konplexuagoen perimetro eta azalerak kalkulatzea. Lehenago ere eman ditugu plantillak inprimateko moduan. Orain, irudi zailagoak lortzeko linka gehituko dut.\nZatikiak lantzeko erabiltzea blokeak. Kuatrilogia honen lehenengo sarreran (Bloke geometrikoekin egiteko 3 proposamen (I)) hexagonoa eraikitzeko modu ezberdinak ikertzeko esaten genuen. Aukera horiei berriz ere heldu eta ikusiko duzue nolako zatiki sorta ateratzen zaizuen. Zatikien batuketa eta kenketa lantzeko aukera ere ematen dute.


Gizon bat hil da Amurrion, kamioi batek eta furgoneta batek talka egin ostean - Alea.eus\nGizon bat hil da Amurrion, kamioi batek eta furgoneta batek talka egin ostean\nEzbeharra 08:30ean gertatu da A-625 errepidean, Laudiorako bidean.\nIstripuaren ostean errepidea bi noranzkoetan itxi behar izan dute, eta auto ilarak sortu dira.\nLagun bat hil da Amurrion gaur goizean izan den istripuan, kamioi batek eta furgoneta batek aurrez aurre elkar jo ondoren.\nTalkaren ondorioz furgoneta errepide ertzean zokoratuta gelditu da, eta Segurtasun sailak jakitera eman duenez, furgoneta barruan zihoan pertsona ibilgailuan harrapatuta geratu da. Larrialdietarako zerbitzuetako langileak bertaratu badira ere, gidaria bertan hil egin da. Istripuaren ostean errepidea bi noranzkoetan itxi behar izan dute, eta auto ilarak sortu dira.\nSei hildako zazpi urtetan\nAzken istripu honekin sei dira 2010etik Urduña eta Laudio arteko A-625 errepidean zendu direnak. 2010ean bi pertsona hil ziren, turismo baten eta kamioi baten arteko talkaren ondorioz; eta 2013. urtean, berriz, hiru pertsona izan ziren errepide horretan hil zirenak.\n133.806 euro ordaindu beharko dizkio Udalak amiantoak hildako Kepa Galdosen familiari\nLaudioko jaiak bateratzearen alde azaldu da bozkatzaileen %55,02\nAraztegietako hondakinetarako erabili nahi dute Bitorika harrobia\nTindufeko errefuxiatuentzako elikagai bilketa antolatu dute\nIgandean egingo dute Laudioko jaietako daten gaineko kontsulta\nTren geltokien segurtasuna, auzitan\nHil egin da Laudion trenak harrapatu duen gaztea\nAiaraldeko airearen kalitateak ez ditu osasun gomendioak betetzen\nHaurrak zaintzeko gela publikoa zabaldu dute Amurrion\nFrackingaren aurkako elkarretaratzea egingo dute ostiralean Laudion\nAmurriok Euskal Herriko eskauten jaia hartuko du igandean\nEuskal Herriko koba-sare luzeenetako bat, Aiaraldea azpian


Euskal Herriko Eskolartekoa bertan behera - bizkaie.biz\nBizkaie! 2020-11-05 10:57 Bertsolaritzea\nZemendiaren 14an Abadiñon egitea zan asmoa, baina bertan behera itxi behar izan da.\nBertsozale Alkartea eta Ikastolen Alkartea egin ala ez egin dudann ibili dira: Eskolartekoek lurraldeetan bere bidea egin bitartean, osasun-krisiaren bilakaerea adi jarraitu dabe, Euskal Herriko Eskolartekoaren nondik norakoak zein izango ziran erabagiteko. Bazkideei BertsoZalea-n aurreratu lez, hitzordua zehaztua egoan: hilaren 14an zan egitekoa, Abadiñon, Sarako hirurtekoaren ostean. Pandemiak, ostera, ez dau ekimena gauzatzeko aukerarik emon eta aurten Euskal Herriko Eskolarteko azken saiorik ez egitea erabagi dabe bai Bertsozale Alkarteak, bai Ikastolen Elkarteak be. Azken saioa bertan behera laga behar izan arren, ganerakoan, lurraldeetako Eskolartekoak egiteko aukerea egon da: ez dira betiko baldintzatan egin, jakina, osasun-neurri zorrotzak hartu behar izan dira-ta.\nMartian eten eta urrian berrekin\nGipuzkoako Eskolartekoa bapatean eten behar izan zan, saio biren faltan. Saio horreetako bat urriaren 2an berreskuratu zan eta finala, barriz, urriaren 16an, Azkoitian: Aner Peritz nagusitu zan; Naia Arrizabalagak be, Euskal Herriko finala izan beharko zanerako sailkapena lortu eban.\nUrrian egin ziran, hain zuzen be, lurralde gehienetako eskolarteko-saioak. Hilaren hasieran egin zan, Murgian, Arabakoa: Aitor Ugarte eta Eukene De Los Aires izan ziran txapeldun eta txapeldunorde, hurranez hurran. Bizkaiko Eskolarteko finala urriaren 17an egin zan, Arrigorriagan, aurretik hiru kanporaketa-saio eginda: Irune Basagoitik eta Leire Vargasek eskuratu eben finalerako txartela. Nafarroan, barriz, joan dan barikuan egin zan Eskolarteko saioa: Ekhiñe Zapiainek eta Bittori Elizaldek eskuratu zituen lehenengo eta bigarren postuak.\nGaragarrilean egin zan, ostera, Bertsularien Lagunak Alkarteak batzen dituan hiru lurraldeetako (Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoa) txapelketea: Haira Aizpuruak jantzi eban txapela eta Irantzu Idoate izan zan txapeldunorde.


Arce - Últimas Blogs del centro\n3 - Centro de Formación Profesional de Peluquería y Estética en Bilbao - Cursos\nGaur, ile-apainketako 2º mailako ikasleek ingurumenari buruz hitzegingo dute Blog-ean.\nHasteko, Arce-ko gela guztietan koloretako zakarrontziak jarriz birziklatzen hasi gara.\nZer da klima aldaketa? Klima aldaketak ez du mugarik eta aurre egiteko herrialde guztiek lan koordinatua egin beharreko erronka da\nAskok, klima aldaketa eta berotze globala nahasten ditu, eta egia esan, alde handia dago. Berotze globala klima aldaketaren ondorioz gertatzen da, hau da, tenperaturaren igoera, gasak planetaren atmosferara isurtzearen ondorioz sortzen da, eta hori dela eta, berotegi efektua, berotze globala deitzen dena, gertatzen da.\nZeintzuk dira Klima aldaketaren zergaitia eta ondorioak? Klima aldaketaren kausa nagusia berotze globala da eta ondorio kaltegarri ugari ditu sistema fisiko, biologiko eta gizakietan, beste hainbat eraginen artean.\nNola saihestu klima aldaketa? Birziklatzea ez da konplexua, horregatik plastikoa erabili beharrean, kartoia eta poltsa organikoak erbail daitezke. Hau, etxean ez ezik, kalean ere aplikatu beharko genuke, jaietan botilak eta poltsak bilduz adibidez.\nInformazio hau eman eta gero, birziklatzera gonbidatzen zaituztegu, ama-lurra, eta animaliak behar ditugulako. Denon etorkizunerako, eta ez dugulako ondorengo belaunaldiak katastrofez josita bizitzerik nahi, ezta lehorte, uholde edo hondartzez beteriko mundu bat.


Covid ikerketako sei proiektu, 2021an euskal ikertegiek garatuko dituztenak Sustatu.eus - Teknologia albisteak\nCovid ikerketako sei proiektu, 2021an euskal ikertegiek garatuko dituztenak\n2021-01-03 : 10:09\nEusko Jaurlaritzak, Hezkuntza Sailaren bitartez, 500.000 euroko dirulaguntza bat eman dio Ikerbasqueri, Covid-19ren inguruko sei ikerketa-proiektu finantzatzeko. BERC zentroak (Basque Excellence Research Centre) dira laguntza jasoko dutenak, eta koronabirusaren krisiaren alderdi desberdinetatik ekingo diote ikerketek. Besteak beste ikertuko dira 2021ko hasiera honetatik: immunitateak zenbat irauten duen (gaixotasunaren ostekoa edo txertoen bitartezkoa), edo gaixotasunaren trataerak, inpakto ekonomikoa, aurreikuspeneko eredu matematikoak...\nHona zentro bakoitzak ikertuko duena:\nBCAM – Basque Center for Applied Mathematics. Zentro honek matematikaren bidez koronabirusaren aurkako borrokan laguntzen du. Zazpi egunera, Covid-19ari lotutako kasu positiboen, ospitaleratzeen eta hilkortasunaren iragarpen-ereduak egiten ditu Euskal Autonomia Erkidegoan.\nBiofisika – Basque Centre for Biophysics. Zentroa hiru ikerketa lerro paralelotan ari da. Batetik, SARS-CoV-2 birusaren immunogenizitateari eta neutralizatzeko gaitasunari buruzko analisi serologiko bat garatzen ari da COVID-19 gaixoaldian. Bigarren ikerketa-lerro baten helburua koronabirusa detektatzeko eta diagnostiko molekularra egiteko mekanismo bat garatzea da, mintzeko nanotutuen bidez. Beste ikerketa-lerro baten helburua da giza zelulak infektatzeko birusaren gaitasuna blokeatzen duten inhibitzaileak azkar sortzea. Zentro hau bide endozitikoaren bidezko infekzio-mekanismoa ere ikertzen ari da, aukera paregabea ematen baitu COVID-19rako eta etorkizuneko infekzio birikoetarako neurri eta tratamendu berriak garatzeko.\nBCMaterials – Basque Center for Materials, ImmuCoV (point of care gailuak) proiektuan dihardu, SARS-CoV-2arekiko immunitatea azkar detektatzeko. COVID-19 pandemiaren erronka nagusietako bat birusarekiko immunitatea ebaluatzea da, dela naturala dela txerto batek eragindakoa. Informazio hori funtsezkoa da birusaren hedapenaren jarraipen egokia egiteko eta osasun publikoko politikak behar bezala diseinatzeko. BCMaterials-en bi irtenbide garatzen ari dira. Alde batetik, erabilera profesionaleko sistema bat, farmazietan eta lehen mailako arretako zentroetan detekzioa egiteko. Bestalde, behin erabiltzeko gailu bat garatzen ari da, eta telefono mugikor batetik kudeatu ahal izango da, herritarrek oro har erabil dezaten.\nAchucarro – Basque Center for Neuroscience. Gaixotasunarem trataerarako bi ikerketa-ildo berri garatzen ari da: lehena, ordenagailu bidez diseinatutako proteina sintetikoen inhibitzaileak (nanogorputzak) garatzeko, SARS-CoV-2 inaktibazio gidaturako. Eta bigarren ikerketa-lerro bat peptido birkonbinatzaileak sortzeko, bai funtsezko proteina hartzailearena, sarrerako ate infekziosoarena, bai SARS-CoV-2ren spike proteinarena; haren potentzial terapeutikoa aztertuko da lehen fasean in vitro eredu esperimentaletan, eta ondoren, in vivo modeloetara eskalatu behar bada.\nBC3 – Basque Centre for Climate Change. COVIDaren eragin ekonomikoa aztertzea ahalbidetuko duen eredu bat garatzen dihardu; sektorekako BPGari, etxeetako aberastasunari, desberdintasunari, pobreziari, kontu publikoei, nazioarteko merkataritzari eta abarri dagokienez. Inpaktu horretan zerk nola eragin duen aztertuko dute: pertsonen konfinamenduak, negozioen eta mugen itxierak eta aktibo finantzarioen balio-galerak, ...


Historia, aldatzeko bidean | Mundua | Berria\nAEBek eta Kubak harremanak normaltzeko akordioa egin dute, eta bortz hamarkada iraun duen bahimendua kentzeko neurriak hartzeko asmoa agertu du Barack Obama AEBetako presidenteak.\nAEBek Kubari ezarritako blokeoaren kontrako kartel bat Habanan, 2011n. Alejandro Ernesto / EFE\nBerlingo Harresia eraiki zuten urte berean hartu zituzten AEBek Kubaren aurkako lehenbiziko neurri ekonomikoak, 1961ean. Harresiak 28 urte egin zituen zutik, eta haren eraisteak Gerra Hotzaren bukaera sinbolizatu zuen. Baina Kubaren aurkako bahimenduak hor jarraitu du, bertze mende laurdenez.\nRaul Castroren agerraldia:\nBarack Obamaren agerraldia:\nHistoria aldatzear dela iragarri dute, ordea, Barack Obama AEBetako presidenteak eta Raul Castro Kubakoak. «Beste atal bat hasiko da Amerikako nazioen artean», adierazi du Obamak, Etxe Zurian egindako agerraldi berezi batean. Castrok, ordu berean Kubako telebistatik egindako bertze agerraldi berezi batean, berretsi du AEBekin negoziatzen aritu direla, eta harremanak normaltzeko konpromisoa hartu dutela, baina azken xedea ez dela oraindik gauzatu oroitarazi du: «Bahimenduak bukatu behar du», erran dio Washingtoni. Oraingoz, espioitzat jotako presoak trukatu dituzte, eta AEBek jada jakinarazi dute harremanak berrezartzeko hartuko dituzten zenbait neurri, horien artean Habanan enbaxada berriz irekitzea, ia 54 urteren ondoren; Kubak beste hainbeste eginen du Washingtonen.


Garapen Ekonomikoak 1,4 milioirekin finantzatu du NAGENCOL\nGarapen Ekonomikoak 1,4 milioirekin finantzatu du NAGENCOL proiektua, zeinak aukera ematen duen Osasunbidean genoma osoa aztertzeko teknologiaren ezagutzan eta erabileran aurrera egiteko\nNavarrabiomed buru duen eta I+G proiektu estrategikoen deialdiaren esparruan garatuta, hiperkolesterolemia larria eragiten duten alterazio genetikoak identifikatzea du xede\nNafarroako Gobernuko Garapen Ekonomikoko eta Enpresarialeko Departamentuak, I+G proiektu estrategikoen baitan, 1,4 milioi euroko NAGENCOL proiektua finantzatu du, genoma osoa aztertzeko teknologiaren erabileran aurrera egiteko eta, horrela, hiperkolesterolemia larria eragiten duten alterazio genetikoak eta teknika horren bidez tratamenduei erantzuteko markatzaileak identifikatzeko.\nUxue Itoizek, Industria, Energia eta Proiektu Estrategikoetako zuzendari nagusiak Navarrabiomed bisitatu du, NAGENCOL proiektuaren emaitzak ezagutzeko. Berarekin batera, S4 proiektu estrategikoen zerbitzuko zuzendaria, Delia Sola; Navarrabiomedeko proiektu-kudeatzailea, Jorge Marín; Navarrabiomedeko eta Nafarroako Ospitale Unibertsitarioko ikertzailea, Ángel Alonso; TRACASA Instrumentaleko I+G+B taldeko kidea, Pablo Vega; eta Nasertic-eko proiektu-kudeatzailea, Gorka Las Heras, eta beste proiektu-taldeko kide batzuk egon dira.\nEkimen hau NAGENen programaren parte da, Nafarroako osasun sare publikoan giza genomaren azterketa ezarri nahi duen programa. Navarrabiomedeko Medikuntza Genomikoaren Unitatetik azaldu dutenez, “pertsona bakoitzak milaka aldaera genetiko ditu bere DNAn. Horietako batzuk osasunerako garrantzitsuak dira. Informazio horri esker, klinikoek diagnostikoan eta tratamenduan lagunduko dute, ez bakarrik gaixotasun jakin batena, hala nola familiako hiperkolesterolemia, baizik eta pazientearen bizitzan zehar garatu daitezkeen beste gaixotasun batzuena.”\nGaur egun, NAGENCOLek garapen-fasea amaitu du, eta, hemendik aurrera, bere abantaila guztiak Osasunbideko hiperkolesterolemia duten paziente guztiengana zabaldu nahi dira. Proiektu horrek agerian uzten ditu medikuntza pertsonalizatuak gaixotasunen detekzioan eta prebentzioan dituen onurak, “Nafarroa terapia aurreratu hauen abangoardian jarriz”. Hiru urtez garatu da, Miguel Servet Fundazioak–Navarrabiomedek, Osasunbideak, NASERTICek eta TRACASAk parte hartzen duten partzuergo baten bidez. Eragileen arteko lotura horrek agerian uzten du ezagutzaren helize hirukoitzak duen garrantzia. Alde batetik, teknologia- eta ezagutza-zentroek parte hartzen dute; bestetik, sektore ekonomikoak enpresen parte-hartzea du, eta, azkenik, Administrazioak ere parte hartzen du, NASERTICen superkonputazio-zentroari esker sekuentziazioari euskarria emateko gaitasuna baitu.\nAzterketaren emaitzak Familiako hiperkolesterolemia osasun publikoko arazo larria da; izan ere, kolesterola da munduko gertaera koronarioen %22aren kausa, eta horietako gehienak saihets daitezke diagnostiko goiztiarrarekin eta tratamendu egokiarekin. Tratatu gabeko familako hiperkolesterolemia duten pazienteek 25 bat urteko bizitza laburtzen dute batez beste, eta horietatik %50ek 55 urte baino lehen infartua izango dute. Gainera, gutxi gorabehera 1500-2500 pertsonak dute gaixotasun hori Nafarroan, eta horietatik %20k baino gutxiagok ezagutzen du.\nFamiliako hiperkolesterolemia duten edo LDL kolesterola 190 mg/dL-tik gorakoa duten 507 pazienteren genomaren azterketan oinarrituta egin da NAGENCOL. Pazienteen %62,7k kolesterola igotzea eragiten duen alterazio genetiko bat hauteman du, eta %31,1ek, berriz, ohiko tratamendu farmakologikoekin albo-ondorioak izateko aukera handiagoa edo erantzun okerragoa azaltzen duen aldaketa genetiko bat. Era berean, aztertu ahal izan da zein diren arrisku kardiobaskular handiena ematen duten aldagai genetikoak, eta, beraz, jarraipen intentsiboagoa behar duten pazienteak aukeratu dira. Gainera, hori detektatuz gero, pronostikoa hobetuko duen tratamendu goiztiarra eskainiko dieten familia afektatuak identifikatu ahal izan dira.\nHalaber, ikerketak biomarkatzaile proteiko berriak (goiztiarrak eta progresiokoak) identifikatzea eta karakterizatzea lortu du, gaixotasun kardiobaskularren prebentzioa hobetzeko, hori Nafarroako heriotza-eragile nagusietako bat baita.\nAzterketa-fasea amaitu ondoren, abantaila horiek guztiak Osasunbideko hiperkolesterolemia duten paziente guztiengana zabaltzea da helburua. Horretarako, hiperkolesterolemia duten eta kausa genetiko bat izateko probabilitate handiagoa duten pazienteak errazago identifikatzen lagunduko dioten algoritmoak garatzen ari dira, baita arrisku kardiobaskularraren estimazioa hobetzen duten beste batzuk ere, eta, beraz, arrisku handieneko gaixoen jarraipena errazten dutenak.\nGarapen Ekonomiko eta Enpresarialeko Departamentuak urtero egiten duen I+G proiektu estrategikoen deialdiaren barruan kokatzen da proiektua. Nafarroako Espezializazio Adimenduneko Estrategian (RIS4) identifikatutako sektoreekin bat datozen eragin berritzaile handiko proiektuak egitea sustatzen du deialdi honek. Zehazki, NAGENCOL proiektua GEMA (genomika eta medikuntza aurreratua) erronkaren barruan dago.\nEkimen hau NAGENen programaren parte da, Nafarroako osasun sare publikoan giza genomaren azterketa ezarri nahi duen programa


iraila 2016 - Jendartean\nZine soziala saritu dute aurten Zinemaldiko ikus-entzuleek, elikagai bankuan emakume bat, gosearen goseaz, babarrun lata bat irekitzen eta zuzenean latatik jaten ikusteak hunkitu egin gaituelako, hainbeste da horrelako eszena batek esan nahi duena. Bai, bete-betean Ken Loach zuzendari britainiarraren zigilua daraman I, Daniel Blake saritu du publikoak, Loachen formula ezaguna zaigun arren, ongi funtzionatzen duen formula delako. Dramatismo merkean erori gabe, gizarte babesari loturiko...\n“Arrival”. Pseudotranszendental jartzen garenean, akabo\nZientzia fikziozko istorioa izateak ez du esan nahi sinesgarria izan behar ez duenik, eta Denis Villeneuveren Arrival pseudozientifiko, pseudofantastiko, pseudotranszendentala bere burua serioegi hartzen duen eta inolaz ere sostengatzen ez den filma iruditu zaigu. Unibertsoaren, espazioaren eta denboraren legeak auzitan jarri eta planteatzen duen buruhausteak ikus-entzulea harritzea helburu duen film horietakoa da, baina pixkanaka hartzen duen bideak ez du ez hanka ez bururik. Abiapuntu...\nBerriz ere familia eta familiarteko harremanak dira Hirokazu Koreedaren After the storm filmaren oinarria; berriz ere tonu eta erritmo pausatuan kontatu digu istorioa; eta berriz ere, harrapatu egin gaitu zuzendari japoniarraren unibertsoak. Ryota dibortziatuta dago, hilean behin ikusten du semea eta hondoa jo du profesionalki. Gainera, apustu munduaren zaleegia da. Iraganari begira bizi da, garai hobeagoetako bizimodua amets, harik eta emazte ohiak, semeak eta hirurek batera gau bat pasa...\n“I, Daniel Blake”. Burokrazia madarikatua\nZeinek irabaziko du norgehiagoka, administrazioak ala Daniel Blakek? Dramatismo merkean erori gabe, gizarte babesari loturiko burokrazia zenbateraino den kafkianoa, bihozgabea eta, areago, hiltzailea salatu du oraingoan Ken Loach zuzendari ezagunak. Zine soziala baita I, Daniel Blake, %100 Ken Loach. Beste behin, zuzendari britainiarra demagogikoa eta panfleteroa dela esango du baten batek, baina guri oso errealista eta sinesgarria iruditu zaigu irudikatu duen sistema burokratikoa, pertsonak...


Denbora, Historia Eta Artearen Inguruko Testuak de Benjamin Walter 978-84-944484-0-9\nWalter Benjamin, oraindik ere, sailkatzen zaila den autorea da. Literatura kritika, hizkuntzaren filosofia, itzulpengintza, komunikabideen teoria edo historiaren ikerketa... genero... Más información\nAmaia Donés Mendia, Danele Sarriugarte Mochales et\nDónde encontrar "Denbora, historia eta artearen inguruko testuak"\nSinopsis de: "Denbora, historia eta artearen inguruko testuak"\nWalter Benjamin, oraindik ere, sailkatzen zaila den autorea da. Literatura kritika, hizkuntzaren filosofia, itzulpengintza, komunikabideen teoria edo historiaren ikerketa... genero horietan guztietan erakutsi zuen bere pentsamenduaren originaltasun eta erradikaltasuna. Haren idazkeraren trinkotasunak ez dio egungo pentsamenduaren paisaia anitzean gehiengoaren adostasun bitxia lortzea galarazi. Agian haren testuek hain berezkoa duten anbiguotasunak orainaren irudi iheskor eta ezegonkorra, gaur egun ere haren garaikide bagina bezala mintzo zaigun hura, idatziz atzemateko ahaleginari erantzuten diolako. Saiakera-bilduma honetan, lehen aldiz euskaraz, egileak denbora, historia eta artearen inguruan idatzitako hausnarketa nabarmenenak bildu dira.


Ostalaritza sektoreko langileen prekaritate egoera salatu dugu, Donostiako taberna batean izandako lan istripu hilgarriaren harira | LAB SINDIKATUA\nEkintza Sindikala Ostalaritza sektoreko langileen prekaritate egoera salatu dugu, Donostiako taberna batean izandako lan...\nDonostiako Gros auzoan mobilizatu gara, Kursaal aurrean, euskal gehiengo sindikalak deituta, azken lan heriotza salatzeko. Hain zuzen ere, joan den igandean, Gure Txoko tabernako 36 urteko langile bat hil zen, sute baten ondorioz.\nLAB sindikatuak langile horren heriotzaren arrazoiak ikertzea eskatzen du. Zer egiten zuen langilea goizeko 6etan tabernan? Zeintzuk ziren haren lan baldintzak eta lan erritmoak?\nDonostian, eliteen turismora bideratutako hirian, gutxi batzuek negozioa egiten duten bitartean, ostalaritza-sektoreko langileek gaur egun jasaten duten prekaritate-egoera salatzen dugu; lan-erritmo jasanezinak eta lanaldi amaigabeak dira, eta laneko eta prebentzioko araudia ez da betetzen. Administrazioek, ordea, beste alde batera begiratzen dute behin eta berriz, sistematikoki.\nAurten, Euskal Herrian gutxienez 52 langile hil dira lanean edo lanaren ondorioz. Langile-klasearen segurtasunak eta osasunak zentraltasunik hartzen ez duten bitartean eta interes ekonomikoek gailentzen jarraitzen duten bitartean, ezinezkoa izango da lan istripuen gaitz horrekin amaitzea. LAB sindikatutik jarraituko dugu jendartearen mobilizazioa bultzatzen, hil eta gaixotzen gaituen sistema honn aurka eta bizitza eta osasuna erdigunean jarriko duen eredu baten alde.


Euskadik 250 enpresa inguru galdu ditu urtarrilean, baina sei urtetan beherakadarik txikiena izan da hilabete horretarako. | Confebask\nConfebasken txostena Euskadiko enpresa kopuruaren bilakaerari buruz (ikusi hemen) 2021eko lehen hilabeteari dagokionez\nConfebaskek enpresa sarearen bilakaerari buruz eman duen azken Newsletterrean zehazten denez (ikusi hemen), Gizarte Segurantzan inskribatutako euskal enpresen kopurua 247 enpresarekin murriztu da urtarrilean, eta guztira 57.275 firma daude erregistratuta. Urtea murrizketarekin hasi da, baina 2015etik urtarrilerako txikiena da.\nGainerakoan, aurreko urteko hilabete berdinarekin alderatuta, urte arteko jaitsiera -%2koa izan da. Pandemia hasi zen 2020ko otsailarekin alderatuta, 1.618 enpresa suntsitu dira Euskadin, guztizkoaren %2,7, eta martxotik apirilera bitartean galdu zirenen %23 berreskuratu dira apirileko minimotik.\nSektoreka, eta 2020ko urtarrilarekin alderatuta, jaitsierarik handiena Zerbitzuetan izan da (-%2,3 eta 1.047 enpresa gutxiago), ondoren Industrian (-%1,5 eta 96 enpresa gutxiago) eta Eraikuntzan (-%0,7 eta 35 enpresa gutxiago). Euskadiko datuen bilakaera, nolanahi ere, konparatiboki, ez da estatuan bezain kaltegarria.\nUrteko lehen hilabete honetan Euskadin erregistratutako autonomoen kopuruari dagokionez ere, jaitsiera erregistratu da. Zehazki, aurreko hilabetean baino 828 pertsona gutxiago daude, eta 2020ko otsailean baino 1.454 gutxiago, hau da, -%0,9 gutxiago. Urtarrilaren amaieran 168.790 autonomo zeuden erregistratuta Euskadin, hau da, beste minimo bat.\nAzkenik, 2020a osorik hartuta, konkurtsoan sartutako euskal enpresen kopurua -%9,7 murriztu zen, guztira 250 enpresa, batez ere nabarmentzen direlarik industria sektorearen murrizketa, 2019an baino -%30,5. Aitzitik, urtearen bigarren zatian, hazi egin da konkurtsoan sartutako enpresen kopurua, hirugarren hiruhilekoan urte arteko hazkundea %24,1ekoa izan baita, eta %15,6koa laugarren hiruhilekoan.


Oiartzungo artxiboen dibulgazioa: otso ehiza\nMar 2, 2018\tNork:\terik gartzia\t-\nXV. eta XVII. mendeen artean Oiartzunen otsoak gaur egun baino ohikoagoak ziren otsoak; arazoak ere sortzen zituzten\nOtso ehiza arautzen zuen dokumentua.\nHilero bezala, Oiartzungo Artxiboko dokumentu zaharretan lanean ari direnak beren lanaren berri ematen dute. Otsaila pasatu berritan, otso ehizaren berri eman dute. Hona hemen bidali dituzten pasarteak.\nHandia filma bolo-bolo dabil azken asteotan. Pelikularen girotzea sekulakoa da. Film hasieran Martin anaiak otsokumea hartzen du. Garaiko giroaren adierazle bikaina da. Duela ez asko, gure basoak halako animalien bizileku ziren.\nBaso eta oihanak piztien bizitoki ziren eta, abere eta aziendei kalte nabarmenak eragin zizkieten. Oiartzunen bizi zen egoerari buruz galdetu diogu geure buruari.\nDatuak eskutan, basapiztien artean otsoek izan zuten protagonismorik nabarmenena denbora tarte jakin batean: XVIII. mende hasieran bereziki larria izan zela ematen du. Faktoreetako bat gerra egoera litzateke (Ondorengotza Gerra). Halako garaiek basoetako giza-jarduna apalduko dute eta bizitza basatiak aurretik galdutako lekua berreskuratuko zukeen. Prozesu hori bera XIX. mendean eman zen, baita Oiartzunen bertan ere.\nUdal-aktez gaindi, Oiartzungo bestelako dokumentazioak ere hainbat datu eskaintzen dizkigu. XV. mende amaierako Errenteria eta Bailararen arteko mugarritzean, adibidez, Olaberriaga inguruetatik gertu zeuden mugarrien artean, bat otso-zulo baten ondoan zegoen: “’d’este dicho mojón a otro mojón qu’está entre dos caminos, junto a vna cueba de lobos…”. Askoz adierazgarriagoak dira 1501eko ordenantzek dakarzkiguten berriak. 55. tituluak otso eta azeriak ehizatzeagatik sariak adosten ditu: otso heldu bakoitzeko, dukat erdia; harrapatzen zen otsokume bakoitzeko, dukat erdia; azeriko, aldiz, 3 txanfoi t’erdi. Neurriak animalia horiek oso ugariak zirela islatzen du.\nOrdenantzek urtean hiru egunez ehizaldi bana egingo zirela xedatu zuten, goizetik gauera arte iraungo zutenak. Jarduna 80-100 lagun inguruk burutuko zuten, lau taldetan banatuak. Otsoak eta azeriak oiartzuarren helburu baziren ere, bazegoen bestelako piztien arriskurik, hartzak kasu. Hauen erasoak urriagoak ziren, baina LXVI. ordenantzak aipamena egitea (otso, hartz eta “antzeko animaliek” egindako erasoak), noizean behin begiztatzen zirenaren isla dakar.\nUdal aktetan azaltzen zaizkigun lehenengo berriak Lesakako udalbatzak Oiartzungoari bidalitako gutunei esker dakizkigu. 1696ko urtarrilaren 14an nafarrek egindako ehizatzearen berri eman zion Bailarari.\nIa urtebetera, 1696ko abendu eta 1697ko urtarrila bitartean, bi herriek hainbat gutun bidali zioten elkarri. Lesakak laguntza eske idatzi zion Oiartzuni, Anizlarrea inguruetan otsoek sortutako arazoak zirela eta. Oiartzunek proposamena ez zuen gaizki ikusi eta gaia jorratzeko hainbat auzo bidaliko zituela adierazi zuen.\nEsan bezala, 1700 urtetik aurrera izan zen otsoen jardunaren gorenaldia. Udalbatzak orduko urtarrilean idatzitako hitzak, behintzat, ezin argiagoak dira:\n“hauiendo reconocido los muchos y continuos daños que haçen los lobos en juridiçión de este dicho Valle y su contorno a los ganado de sus vecinos que ha llegado el aumento y rabia de aquel género de animales que aun de día ban acossando a los reuaños a vista de los pastores y raro es la cría de la yegua que dejan de comer”.\nOrdura arte erabilitako prozedurak erabili ziren: otsoak hiltzeagatik sariak ematea, abeltzainei eta eliz-kabildoari diru-laguntza eskatuz. Ez ziren neurri bakarrak izan.\nLesaka eta Oiartzunen artean ikusten genuen laguntza hedatzeko bidean zen. 1700ko urtarrilean, Bailarak ehiza lanetan aritzeko laguntza eskatzea adostu zuen, Lesakaz gain Arantza, Igantzi, Astigarraga, Irun, Errenteria eta Goizuetari asmoen berri emanez. Guztiei gutunak zuzendu zitzaizkien eta esker ona azaldu zioten Bailarari, ahal zuten horretan lagunduko zutela adieraziz. Salbuespena Errenteria izan zen: otsailaren 3an bidalitako gutunean parte hartzeari uko egin zion, pairatzen zuen diru eskasia zela eta.\nGoizuetak, aldiz, otsoak eta bestelako piztiak ehizatu zituztenei saria emateko asmoari baiezkoa emateaz gain, Lesaka, Arantza eta Aranorekin elkarte edo batasun bat sortzeko proposamena luzatu zuen:\nAsmoek aurrera egin zuten eta Artikutzan hainbat bilera egin ziren. Adierazgarriena otsailaren 15ekoa dugu, sariaren ingurukoa. Astebete lehenago, Oiartzunek eta Lesakak batzarra ospatu zuten leku berean, baina bigarren honetara Arantza, Igantzi, Astigarraga, Goizueta, Arano eta Orreagako Kolegio-etxeetako ordezkariak ere joan ziren. Iruni ere proposamena luzatu zitzaion baina ez zuen ageriko asmorik agertu, bertako abeltzainek otsoek eragindako kalterik aspaldidanik pairatu ez zutelako. Helburua, otsoak ehizatzeko Elkarte bat sortzea zen.\nNafarrak ez ziren izan kezkak plazaratu zituzten herri bakarrak. Badakigu Gipuzkoako herrien artean ere otsoak ehizatzeko elkarteak sortzeko asmoak zeudela. Astigarragak martxoaren 5ean Oiartzuni zuzendutako gutunean Altza, Amasa, Andoain, Errenteria, Hernani eta Irunen artean halako ekimena bultzatzeko asmoak agerian uzten zituen.\nAsmoa zertan gelditu zen ez dakigu, baina Oiartzun eta herri nafarren artekoak aurrera jarraitu zuen. Elkartea 1700 urteko martxoaren 9an Artikutzan ospatu zen batzarrean sortu zen. Helburu nagusia otso eta bestelako piztiak ehizatu eta harrapatzeko kontuak arautzea zen: “hauer esperimentado los considerables daños que hazen los louos y otras fieras en los ganados de las juriziciones de las dichas repúblicas y partes circunvecinas (…) para matar y espeler las fieras y en particular para que los cazadores se esfuercen a hacer salidas…”.\nIa kapituluen erdia, hiru, sarien ingurukoak ziren. Otso edo hartzen bat ehizatu edo hiltzen zuenari 28 pisu nafar emango zitzaizkion; ehizatu edo harrapatzen zen otsoko edo hartz-kume bakoitzeko, berriz, 3’5 pisu jasoko zituen. Kapitulu horrek hainbat zehaztapen zituen: hiru kume baino gehiago harrapatzen zituenari bikoitza emango zitzaion, 7 pisu. Kopuru hau finkoa zen; ez zen gehiago ordainduko lautik gora kumegatik.\nHitzarmenaren hirugarren kapituluak tigreak ehizatu edo akabatzen zuenaren saria xedatzen zuen. Lan horrengatik 7 pisu jasoko zituen. Ustezko “tigre” horien erasoen ondorioak askoz txikiagoak zirela islatuko luke sariak. “Tigreak” urriagoak ziren eta tamaina txikiagoa zuten. “Tigre” kontzeptuaren atzetik basakatu edo katamotzei erreferentzia egiten zitzaien.\nDiruaren kontua oso arautua gelditu zen. Ehiztariak ehiza 24 orduko epean jakinarazi behar zuen alkatearen aurrean. Udal-epaileak lekukotza egingo zuen zortzi eguneko epean, egia zen ala ez jakiteko asmoz. Ehiztariei beste betebehar bat jarri zitzaien: eskupekoa jasotzen zuen azken udalerrian larrua eta kumeak utzi beharko zituen.\nElkarteaz harago, herri bakoitzak bere neurriak hartu zituen. Zazpigarren kapituluak, adibidez, otso ehizaldiak errepublika bakoitzaren esku uzten zuen. Herriek ingurukoei berri ematen zien, bereziki jarduna mugakide ziren eremuetan bazen. Lesakak, adibidez, 1704ko apirilean Oiartzunekin muga egiten zuten lurretan lau ehiztari eta bi artzakur jarriko zituela jakinarazi zion Bailarari.\nBailarako abeltzainek edota aziendak zituen orok ehiza-sariaren ordainketan parte hartu behar zuen, udalbatzak adosten zuen diru-kopurua emanez. Sistema hori aitzindari izan zen, mende beranduago zabaldu egin baitzen. 1704ko martxoan, bakoitzak jarri beharreko dirua ezkutu laurden bat izan zen, aurreko bi hilabeteetan harrapatutako lau otsoengatik ehiztariei zor zena ordaintzeko. 1705ean abeltzain bakoitzari erreal-zilar bat ordaintzea egokitu zitzaion.\nHori bideratzeko, Oiartzunek biltzaileak izendatu zituen. 1704ko martxoan 17 izan ziren hautatutakoak Arkotz, Ergoien, Bidasorogarrika, Torresaran, Elbarren, Altzibar, Iturriotz eta Elizalden jarduteko. Hamabost eguneko epean bildutako dirua udaletxean entregatu behar zuten. Urte hartako apirilean Bailarak bi diru-biltzaile izendatu zituen, Sebastian eta Erramus Lekuna. Hauen lana ehiza-sari bilketa ikuskatzea eta auzuneetako arduradunek dirua jasotzea zen. Ondoren, Lekunatarrek bilketaren nondik-norakoa azaldu behar zuten, zordunak dirua ordaintzera behartuz.


Lege oharra • Artelatz\n» Lege oharra\nLege ohar honen xedea https://artelatz.eus/ webgunean sartzeko printzipioak eta erabiltzeko baldintza orokorrak arautzea da, baita datu pertsonalak babesteko politika (Pribatasun Politika) ezartzea ere.\nWebgune honen jabeak Artelatz Ingurumen Zerbitzuak S.L enpresa gara (hemendik aurrera Artelatz) eta hauek dira gure kontaktu datuak:\nArtelatz Ingurumen Zerbitzuak S.L\nErregistro datuak: Gipuzkoako merkataritza erregistroan izena emanda, liburuki: 1/65/8.236, folio 1314\nHarremanetarako helbidea: Izaskungo Aldapa 3,1º ezk. 20400 Tolosa (Gipuzkoa)\nLege ohar honi buruzko zalantzarik edukiz gero, Artelatzekin harremanetan jarri ahal zara hurrengo posta helbidea erabiliz artelatz@artelatz.eus\nWebgune honen edukia ume zein gazteen hezkuntzan oinarrituta dago, bertan hezkuntzarekin erlaziontatutako artikuluak eta bestelako baliabideak eskainiko dira.\nBertara sartzen diren erabiltzaileak, irakurleak eta bezeroak artelatz.eus-en eskaintzen diren edukiak eta gainontzeko zerbitzuak era egokian erabiltzeko konpromisoa hartzen dute. Jarraian, erabilpen ezegokitzat hartzen diren hainbat portaera zerrendatuko dira, zerrenda hau adibide bat da eta ez da itxia, besteak beste hauek kontsideratzen dira erabilpen desegokiak:\n2.3.Artelatzen, bere hornitzaileen edota hirugarrenen sistema fisikoetan eta logikoetan kalteak eragitea; adibidez, sarean birus informatikoak edota kalteak eragin ditzakeen beste edozer sistema fisiko edo logiko hedatuz. Zerbitzuak behar bezala funtzionatzea eragotz dezakeen beste edozer kalte eragitea ere debekatuta dago.\nArtelatz da webguneko titularra edo/eta berak du webguneko jabetza intelektual eta industriala ustiatzeko eskubideen gaineko lizentzia. Era berean, Artelatz edo/eta bere kolaboratzaileena (edukiz eduki) dira webgunearen bidez eskura daitezkeen edukien gaineko jabetza intelektualeko, industrialeko eta irudiko eskubideak (eduki horien artean daude, besteak beste, irudiak, soinua, audioa, bideoa, softwarea, testuak, markak, logotipoak, kolore konbinazioak, egitura, diseinua, erabilitako materialen aukeraketa, beharrezko ordenagailu programak…). Horrenbestez, horiek guztiek jabetza industrialari eta intelektualari aplikagarri zaion araudian aurreikusitako babesa jasotzen dute.\nErabiltzailea http://www.artelatz.eus webgunera sartzeak eta bertan nabigatzeak ez du esan nahi Artelatzek eskubide horiei osotasunean edota partzialki uko egin dienek, transmititu egin dituenik, baimena eman duenik edota inolako lagapenik egin duenik. Erabiltzaileek erabilera pribatua eman diezaiekete webguneari eta bertako edukiei, baina inoiz ere ezingo dute horien erabilpen komertzialik egin, elementuak aldatu, erabilpen pribatutik harago erreproduzitu, banatu edota publikoki komunikatu, esplizituki horretarako baimena ematen ez bada.\nHoriek horrela, ez dago baimenduta egile eskubideen copyright oharra ezabatzea, saihestea edota aldatzea, ez eta Artelatzek dituen eskubideak identifikatzen dituen beste edozer elementu ere. Debekatuta dago, halaber, babeserako bitarteko teknikoak, hatz marka digitalak edota edukietan informaziorako edo/eta identifikaziorako egon daitekeen beste edozer mekanismo ezabatzea, saihestea edo aldatzea.\nWebgunean sartzen den erabiltzaileak ezingo ditu aipatutako elementu horiek kopiatu, aldatu, banatu, igorri, erreproduzitu, argitaratu, laga edo saldu, edota eskuratutako informazioaz baliatuz produktu edo zerbitzu berririk sortu, baldin eta Artelatzen edo dagokien eskubideen titularraren idatzizko baimen espresik ez badu. Erabiltzaileak erabilpen pertsonala emateko bakarrik egin ditzake bistaratzea eta karga; ezin izango du hirugarren pertsonentzat edo erakundeentzat egin.\nArtelatz.eus webgunean eskaintzen den edozein ikastaro kontratatzerakoan, Artelatzek banako lizentzia bat emango dizu, pertsonala eta besterenezina, bere edukien erabili dezazun zure formakuntza izanik helburu bakarra. Espresuki debekatuta geratzen da ikastaroko eduki osoa edo zati bat erreproduzitzea, banatzea, publikoki komunikatzea ( baita eskuragarri ipintzea) eta bere aldaketa, Artelatzeko idatzizko baimenik gabe.\nArgiago gera dadin, ikastaroen birsalmenta edo ikastaro baten kontratazioa hirugarren batzuei atzipena emanez, Artelatzeko idatzizko baimenik gabe ez da legezko praktika bat izango eta Artelatzek eskubidea edukiko du edukien erabilpen kontratu lizentzia bertan behar uzteko, jasotako ordainsaria bueltatzeko beharrik gabe eta akzio legalak exekutatzeko eskubidea mantenduz.\nAtal honetan adierazi den edozein debekatutako ekintza burutuz gero, Artelatzeko jabetza intelektuala eta eskubide industrialak urratu egin direla ulertuko da. Beraz, eskubide hauek errespetatzeko konpromisoa hartzen duzu eta uko egiten diozu Artelatzeko webgunetan instalatuta egon daiteken edozein segurtasun gailu ezabatzen, saihesten edota aldatzen.\nWebgunearen bitartez bildutako datu pertsonalak konfidentzialki erabiliko dira beti, datu pertsonalak babesteari dagokionez indarrean dagoen legedia betez; hau da Datu Pertsonalak Babesteko 15/1999 Lege Organikoa (aurrerantzean, DPBL) Informazio gehiagorako gure pribatasun politika bistaratu dezakezu.\n5.1 Webgunea edota sarrera kodeak gaizki erabiltzeagatik erantzukizuna salbuestea Artelatz ez da inoiz ere lege oharra ez irakurtzeagatik edota bertako baldintzetan ezarritako obligazio espezifikoak ez betetzeagatik zuzenean edota zeharka sortutako kalte-galeren erantzule izango.\nHoriek horrela, Artelatz ez da aipatutako sarrera kodeak modu ezegokian erabiltzearen erantzule izango, ez eta erabiltzaileek gaizki erabiltzeak, galtzeak edota ahazteak edota baimenik ez duten hirugarrenek bidegabeki erabiltzeak eragindako kalteen erantzule izango.\n5.2 Webgunearen funtzionamenduagatik erantzukizuna salbuestea Artelatzek ez du bermatzen webguneko edukiak uneoro erabat eguneratuta, zehaztuta edo/eta eskuragarri egongo direnik. Hala ere, dituen aukeren barruan eta teknologiak ahalbideratzen duen neurrian, beharrezko neurri guztiak hartu ditu webguneak etenik gabe funtziona dezan eta birusak zein gainontzeko osagai kaltegarriak izatea eta hedatzea galarazteko.\nWebgunearen bitartez ematen duen zerbitzua bertan behera gera daiteke hainbat zergatiren ondorioz. Kasu horietan, Artelatzek ez du inolaz ere etenaldi horrek erabiltzaileei edota beren ekipoei eragin diezazkiekeen kalteen ardura hartuko. Era berean, Artelatzek ez du inolako ardurarik izango bere zerbitzuetakoren bat etetearen ondorioz datuak, informazioa edota fitxategiak galtzeagatik; horrenbestez, uko egiten dio horietatik eratorriko edozer kalte-galeraren ardura hartzeari. Erabiltzaileak bere gain hartzen ditu zerbitzua erabiltzeak sor ditzakeen arrisku guztiak, baita Artelatzek ez duela inolako ardurarik hartuko zerbitzuaren erabilgarritasun edo jarraitasun ezak, sartzeko akatsek, segurtasun sistemen urraketek, edota erabiltzailearen beharrak edo aurreikuspenak ez betetzeak sor ditzakeen kalte-galeren gainean.\nArtelatz ez da hirugarrenek webgunearen bitartez emandako zerbitzuek izan ditzaketen akatsen edo gabezien erantzule. Artelatzek webgunean zerbitzuak emateko edota iragartzeko aukera eman diezaieke hirugarren erakundeei, baina ez da zerbitzu horiek erabiltzeko, emateko edota kontratatzeko baldintza orokorrak eta partikularrak ezartzeko arduraduna izango; horrenbestez, Artelatz ezin izango da horien erantzuletzat hartu.\nArtelatzek ez du bermatzen bere sarean edota erabiltzaileak bere webgunetik eskura ditzakeen sareetan dauden datuen, informazioen edota iritzien zehaztasuna, kalitatea, fidagarritasuna edota moralitatea, haien jatorria edozer izanda ere, bere borondatetik edo/eta kontroletik kanpo badaude. Artelatzen webguneak Artelatzek kudeatzen ez dituen beste atari batzuetara jotzeko loturak edo estekak izanez gero, Artelatzek adierazten du ez duela atari edo webgune horien gaineko inolako kontrolik, eta ez dela haien edukien edota pribatutasun politiken arduradun.\nEzin izango da beste edozer ataritik webgunera loturarik edo estekarik ezarri, Artelatzek aldez aurretik horretarako baimen espreski ematen ez badu.\nArtelatzek cookieak erabiltzen ditu, erabiltzaileak webgune honetatik era pertsonalizatuan ahalik eta erraztasunik handienarekin nabigatu ahal izateko. Cookieak erabiltzaile anonimo bati eta bere ordenagailuari bakarrik atxikitzen zaizkio, eta ez dute erabiltzailearen datu pertsonalak ondorioztatzea ahalbidetzen duen erreferentziarik eskaintzen. Erabiltzaileak Artelatzek bidalitako cookie-en berri emateko eta ez onartzeko konfiguratu ahal izango du bere nabigatzailea. Erabiltzaileak cookieak blokeatzea erabakitzen badu, gerta daiteke artelatz.eus webgunearen ezaugarri batzuk ondo ez ibiltzea.\nArtelatzek osotasunean edo partzialki aldatu ahal izango ditu lege ohar honetan ezarritako zehaztapen eta baldintzak. Webgunera sartzeko eta berau erabiltzeko baldintza orokor hauetan agertzen diren modu berean ezagutarazi beharko ditu aldaketa horiek.\nArtelatzek edozer unetan eta aldez aurretik ohartarazi beharrik gabe amaitu, aldatu, bertan behera utzi edota eten ahal izango ditu webguneko eduki eta zerbitzuetara sartzeko aukera zein horien aurkezpena edo kokapena. Kasu horietan, erabiltzaileak ez du inolako kalte-ordainik eskatzeko aukerarik izango. Baldintza orokor hauetako 2. atalean azaldutako webgunea erabiltzeko debekuek indarrean jarraituko dute iraungitze horren ostean ere.


Pobrezian bizitzea: osasunerako kalteak COVID-19ren aurretik eta ondoren - Arreta Soziosanitarioa Euskadin - Euskadi.eus\nLiving in poverty was bad for your health long before COVID-19 (The Health Foundation, 2020)\nEgileak aurrez aurre jartzen ditu COVID-19 pandemiaren kudeaketak eskatu dituen neurriak, lehenago inoiz hartu ez direnak, eta osasuneko desberdintasun sozialen arloan bultzatu diren ekimenak. Marmot 2020 txosteneanadierazitakoarekin bat etorriz, Adam Tinsonek defendatzen du Erresuma Batuko biztanleriaren segmentu jakin batzuen bizi-baldintzak ez hobetzeak (eta bizi-itxaropenaren arrakalak pertsona aberats eta behartsuen artean) agerian uzten duela gizartearen aurrerapen sozial eta ekonomikoa geldotzen ari dela, eta beharrezkoa dela biztanleria osoaren osasuna hobetuko duten politikak sustatzea.Biztanleriaren osasuna epe luzera COVID-19 pandemiaren ondoriozko krisi ekonomikoa arintzeko hartzen diren neurrien mende dago.\nA. Tinsonen analisia Erresuma Batuko testuinguruaz ari da, eta bertan diru-sarreren banaketan beheko % 40an dauden pertsonek osasun-arazoak izateko ia probabilitate bikoitza dute goiko % 20an daudenekin alderatuta. Pobrezia, beraz, osasun okerragoarekin dago lotuta, batez ere pobrezia iraunkorreko egoeren kasuan, horren modalitaterik larriena baita eta muturreko prekarietate-egoera denboran luzatzen baitu.\nOsasunak eta diru-sarrerek ez dute harreman zuzenik.Batak besteari eragin diezaiokete denbora-tarte eta modu desberdinetan.Gainera, bi faktore horiek osasunean eragina izan dezaketen beste faktore batzuekin ere lotuta daude. Adibidez, diru-sarrerak etxebizitzaren kalitatearekin, lanarekin eta hezkuntzarekin lotuta daude.Bai diru-sarrerek bai osasunak elkarri eragin diezaiokete: zenbat eta diru-sarrera txikiagoak izan, orduan eta aukera gehiago dago "faktore estresagarriak" identifikatzeko, osasuna kaltetu eta/edo zaildu dezaketenak.Era berean, osasun txarra lana edo lan-egonkorra izateko aukera mugatzen duen faktore bat izan daiteke, eta, ondorioz, diru-sarreretan ere eragina izan dezake. Hau da, berezko balioaz gain, osasunak balio sozial eta ekonomikoa sortzen du.\nHala, A. Tinsonek honako faktore hauen garrantziari buruzko eztabaida dagoela azpimarratu du:Osasuna diru-sarreretan edo diru-sarrerak osasunean.Adibidez, haurtzaroko osasun txarra helduaroko emaitza okerragoekin dago lotuta, bai osasunari dagokionez, bai egoera ekonomikoari dagokionez.Era berean, 16 urterekin familian dagoen diru-sarrerak gero eta eragin handiagoa du helduen osasunean bizitza osoan zehar.\nBerriki egindako ikerketek diotenez, pobrezia iraunkorra lotuta dago osasuneko emaitza okerragoekin, bereziki obesitate, gaixotasun mental eta gaixotasun kronikoekin; eta bizitzan zehar "metatutako" pobrezia-gertaeren kopurua ere lotzen da osasuneko emaitza okerragoekin.\nCOVID-19ren lehen goraldia\nCOVID-19ren pandemia britainiar gizartera iritsi zenean, geldialdi ekonomikoa zegoen eta finantza-erresilientziaren maila txikiak. Izan ere, diru-sarreretan kintil txikieneko familien % 65ek 1.500 libera esterlinatik beherako (1.650 euro gutxi gorabehera) sarrerak zituzten COVID-19ren pandemia deklaratu zen unean.\nLanpostuen galeren goranzko joera dela eta, badirudi COVID-19ren etorkizuneko ondorio ekonomikoak diru-sarrera txikienak dituztenek pairatuko dituztela.Eta gizarte-sektore jakin batzuk pobretzeak, era berean, arrisku handiak dakarzkie osasunarentzat, orain eta etorkizunean, eta epe luzeko osasun-gastuak.A. Tinsonek pobrezia-arriskuan dauden biztanle-talde berriak sortu direla nabarmendu du, pandemiaren aurretik ere hasita baitzen eragiten lana zutenei, guraso bakarreko familiei eta merkatu pribatuan alokairuan bizi zirenei.Murrizketa edo diru-sarrera falta larriagoa da diru gehiena funtsezko gastuetarako (elikadura, etxebizitza, etab.) erabili behar duten pertsona eta/edo familientzat, eta horrek marjina txikiagoak uzten dizkie aurrezteko edo ezustekoak kudeatzeko.\nAlde horretatik, egilea premia sozioekonomikoak dituzten pertsonen diru-sarrerak behar den denboran handitzearen eta/edo osatzearen alde agertu da, osasun publikoa sustatzeko laguntza-politika zabal baten barruan (familien diru-sarrerak estaltzeko politikak, enplegua sortzeko eta lanbide-birmoldaketarako politikak, langabeentzako babes-politikak, etab.); izan ere, COVID-19k eta krisiak areagotu egin dituzte desberdintasun sozialak (baita osasunean ere). Bere ustez, zenbat eta denbora gehiago pasatu pertsona batek ospitaleratze egokirik gabe, orduan eta arrisku handiagoa izango du osasunerako.Arrisku horrek, era berean, eragina izan dezake pertsona horrek lana aurkitzeko edo mantentzeko, eta horrek ongizate gutxiagoko, produktibitate txikiagoko eta gizartean parte hartzeko gaitasun mugatuagoko gurpil zoroa ekar lezake.\nInformazio gehiagorako ikus The Health Foundation-ek argitaratutako "Pobrezian bizitzea txarra zen zure osasunerako COVID-19 baino askoz lehenago" (Living in poverty was bad for your health long before COVID-19, 2020).\nOsasunaren mugatzaile sozialak


9 593 konektatuta, astea: 6\nHartu denbora jokalariak eta beren trebetasunak aztertzeko. Trebetasunetan klik egin, zein maila duten ikusteko. Zure entrenatzaileak, bere iritziz zure jokalari gakoak nabarmendu ditu zu laguntzeko.\nJokalari gehienek zelairako trebetasun egoki bat baino gehiago dute, baina hasieran trebetasun nagusietan jar ezazu arreta:\nHattrickeko denboraldi batek 16 aste ditu: 14 ligako norgehiagoka, promozioko partida bat eta aktibitaterik gabeko astebete. Asteburuan jokatuko dituzu ligako partidak; kopa eta lagunartekoak, astearen erdian. Entrenatzaile bezala, ezinbesteko zerbait baduzu, partidetako hamaikakoak prestatzea da.\nHalaber, kopatik kanpo bazaude, ez ahaztu lagunartekoak hitzartzeaz; lagunarteko boltsaren bitartez segituan egingo duzu. Lagunartekoak jokatzen badituzu, jokalari gehiago entrenatu ahalko dituzu, eta entrenamendua maximizatzea oso garrantzitsua da.\nModu sinplean, partiden simulazioa hiru pausotan egiten da. Zati bakoitzean hainbat eraso daude:\nZure zelaierdiak aurkariaren zelaierdiaren aurka borrokatzen du eraso bakoitza eskuratzeko, zelaierdi indartsuenak izango du aukera gehien. Zure jokalarien sortze-lanak du garrantzi gehien zelaierdian.\nZure zelaierdiak eraso bat "irabazi" duenean, ze eraso mota den erabakitzen da (Ezkerrekoa, eskubikoa, erdikoa edo berezia).\nSektore horretako zure erasoa, zure aurkariaren sektore horren defentsarekin alderatzen da. Zure aurrelarien erremate mailak du garrantzi gehien, eta hegalekoen hegaleko trebetasuna oso lagungarria da ezker edo eskubiko erasoetan.\nEntrenamendua zure taldea hobetzeko duzun tresna nagusia da, eta dirua lortzeko era ona da (ikus gehiago beherago).\nTalde berria zarenez, 'lehen mailako' trebetasun bat entrenatzea gomendatzen dizugu: atezaintza, defentsa, sortze-lana edo errematea; eta denbora batez entrenamendu horrekin jarraitu.\nAstean behin ikus daiteke entrenamenduaren eragina. Jokalari batek entrenamendu osoa jaso dezan, gutxienez astean zehar 90 minutu jokatu behar ditu posizio horretan. Minutu gehiago jokatzeak ez dakar entrenamendu gehiago. Beraz, sortze-lana entrenamenduaren eragin guztia jasotzeko, jokalari batek erdilari gisa jokatu behar du, errematerako, jokalariak auurelari moduan jokatu behar du etabar.\nJokalari berriak salerosketa merkatuan erosten dituzu, eta, noski, zure jokalariak bertan saltzen dituzu. Gomendagarria da 'antzeko salmentei' begirada bat ematea jokalari batek normalean zenbat balio duen jakiteko.\nLangileek zure taldea hainbat esparrutan garatzen lagunduko dizute. Teknikari Laguntzaileek, adibidez, entrenamendua azkartzen dute, eta aukera egokia izan daiteke talde hasiberri batentzat. Langileak gero eta maila altuagoa izan, orduan eta soldata handiagoa izango du. Maila goreneko langileak oso garestiak izan daitezke, beraz itxaron ezazu guztiz beharrezkoak dituzula ziurtatu arte. Informazio gehiago eskuliburuan aurkituko duzu.\nZure zelaia handitu nahi duzun eguna iritsiko da, baina oraingoa erregulartasunez bete arte itxaron beharko zenuke. Lehenago egitea dirua alferrik xahutzea litzateke.\nHarrobiko jokalariak bilatzea, zure talderako jokalari berriak eskuratzeko era dibertigarria da, baina zenbait diru kostu dituenez, jokoa hobeto ulertzen duzun arte itxarotea aholkatzen dizugu, dirua alferrik gasta ez dezazun.\nTaldea eraikitzeko estrategiak\nTalde berri bezala, orainera begiratu beharrean, estrategia ona litzateke etorkizunera begira eraikitzea zure taldea. Zure taldeko etorkizuna jokalari gazteenen eskutan egongo da ziurrenik, beraz, taldea jokalari horien inguruan eraikitzea gomendatzen dizugu. Batzuetan zure jokalari onena saltzea komenigarria izan daiteke, hartara talentu gazteak erosteko dirua izango baituzu.\nJarri arreta entrenamenduan, eta momentu bakoitzean taldeko atal bakarra eraiki. Joka ezazu ligako lehen partida eta erosi entrenatzeko moduko pare bat jokalari (entrenatzen ari zaren trebetasunan egokiak-onak diren jokalari gazteak) lagunartekoetan hobetzen joan daitezen. Hasieran ez da ideia txarra izango entrenatzeko jokalariak ligako partidan ere jartzea, horri aurre egiteko moduan bazaude, bederen. Jokalari horiek geroago (trebetasunek gora egin dutenean) erosterako orduan baino diru gehiagoren truke (ahal bada) saldu ditzakezu. Hala, zure taldea indartzen jarraitu ahal izango duzu.\nPartidetako antolaketa entrenamendua maximizatzeko erabili, gutxienez lagunartekoetan. Adibidez, errematea entrenatzen ari bazara, astean behin behintzat 3 aurrelarirekin jokatu, ahalik eta jokalari gehienek entrenamendu osoa jaso dezaten. Defentsa entrenatzen ari bazara, erabil itzazu 5 atzelari.


Barelikos 6.maila: INTSEKTUEN ETXEA\nJakin badakigu intsektu asko gure lorategi eta baratzerako onuragarriak direla, bi arrazoi nagusiengatik, alde batetik polinizazioagatik, eta bestetik intsektu batzuen izurrien kontra egiten duten lanagatik, zeren eta hauetariko asko haragijaleak dira eta batez ere, gure baratzean bizi diren beste intsektu "kaltegarri" hoietaz elikatu egiten direlako.\nIntsektuentzako hotel/etxeen figura nahiko garatua da Europa-zentralean eta Britania Handian, non gizakien eskuen eraginaz natura eta basoak hainbeste tratatuak izateak intsektuen gutxitze kaltegarri bat ondorioztatu zuen. Hotel edo etxe hauen garapena apurka-apurka mundu zehar edatzen doa, intsektu hauei, neguan batez ere noiz kalteberagoak diren, beraientzat prestatutako egongelez betetako aterpe bat eskainiz batzuetan beharrezkoak dituzten hildako zuhaitzak eta lur zati arinak aurkitzeko dituzten zailtasunak ekidituz.\nIntsektuen hotela ez dago intsektu jakin batentzako egokituta bakarrik, baizik eta helburua eskaintza zabalena ematea da, horrela ahalik eta intsektu ezberdin gehienak erakartzeko. Adibidez, erleen kopuru txiki batek bakarrik erlauntzetan bizi da, gehiengoak bakarti eta baketsuak izanik (ez dira oldarkorrak ez baitute erlauntzik defendatzeko eta beraien bizitza arriskuan ikusten dutenean bakarrik erabiltzen dute eztena). Hauek lurrean eratzen dituzten zuloetan negua pasatu eta beraien arrautzak jartzen dituzte. Beste hainbatek barrutik hutsitutako zurtoinak aprobetxatzen dituzte, beste batzuk lokatz apur batekin beraien gelaxkak egiten dituzte edo hosto multzoen artean ezkutatzen dira eguraldia noiz hobetuko duen zain. Badaude beste hainbat intsektu zeinei hotelak lagundu egin ahal dien: tximeletak, kakarraldoak, krisopak, armiarmak, burruntziak, ipurtsardeak… Horrela ere intsektuen ekosistema hau aztertzeko aukera izango dugu begien aurrean hainbat intsektu mota izango baititugu, hauetaz hainbat gauza ikasiz, honek gure baratzari oreka ematen dion bitartean.\nAukera dago ere igelak, tritoiak edo trikuak diren animali anfibioak erakartzeko lurzoruan harriak edo sustraiak utzi egiten baditugu.\nSorte apur batekin gure inkilinoren bat gure hotela egonaldi luzetarako erabili egingo du, bertan bere arrautzak garatzeko, epe larbarioara pasatuz eta heldutasunera iritsi arte. Normala denez, ezin dugu gure hotela bisitatzen duten intsektuen mota guztiz krontolpean izan, gainera inkilinoak beraien artean jatea ere gerta daiteke, baina gitxienez badakigu gure laguntzarik gabe garatzeko zailtasunak izango zituzten intsektu batzuei aukera gehiago emango dizkiegula. Jakin behar dugu ere intsektu guztiak ez dituztela habitat artifizialak erabiltzen, eta erabili egingo dituztenen artean bakoitzat beharrizan ezberdinak izango dituela bertan bizi egiteko orduan. Denborarekin ikasi egingo dugu zeintzuk diren begiko ditugun intsektuen lekurik gustokoenak, baina argi izan behar dugu intsektu guztiak dutela beraien funtzioa eta denak beharrezkoak direla, epe luzera, intsektu mota bakar bat sustatzeak akatz handi bat izan daiteke.\nGURE INTSEKTUEN ETXEA NOLA EGIN\nBadago aukera intsektuen etxea eginda erosteko baina guk gure egitearen proiektuan sartuko gara. Dagoeneko etxearen kanpoko estruktura eginda dugu eta barruko egongela bakoitza betetzen hasi beharko gara. Honetarako material ezberdinak erabiliko ditugu: adar lehorrak, pinaburuak, zuhaitzen azalak, banbua, kanaberak, hostoak, goroldioa, enbor txikiak zeinei diametro eta sakonera ezberdinetako zuloak egingo dizkiegun... Garrantzitsua da produktu kimikoekin tratatu gabeko zura izatea, bestela luzarora hauen toxikotasunak gure intsektuak hil egin lezake.\nGure hotelean egongela ezberdinak eratuko ditugu, bakoitza ezaugarri ezberdinekin horrela ahalik eta intsektu mota ezberdin gehien erakartzeko:\n1. Zura edo lastoa: babesa ematen dute, bikaina krisopentzako, zeinen larbak izurrietaz elikatu egiten diren, adibidez zorria, kukurutxa edo kotxinila, euli zuria eta akaroen arrautzak jaten dituztelarik.\n2. Erle bakartientzako aterpea diren banbu kainaberak. Hauek fruta zuhaitzen lehenengo loreen polinizazioaz arduratzen direlarik martxotik aurrera.\n3. Buruz behera eta lastoz betetako lorontziak; zorri zaleak diren ipurtsardeak erakarri egiten ditu.\n4. Sareta baten atzean pilatutako zurezko taulak, egokiak hildako egurraren deskonposaketan parte hartzen duten intsektu xilofagoentzako .\n5. Zulatutako egur enborrak oso estimatutako aterpeak dira polinizatzaile askorentzako, erle eta liztor bakartientzako, zeinen larbak zorriez elikatzen diren.\n6. Kanaberak edo makiltxoak aterpe bikaina dira sirfido eta himenopteroentzako.\n7. Adreiluak: erleentzako estimatuak.\n8. Zurezko zati txikiak bata bestearen gainean pilatuta marigorringoak erakartzen ditu, negua pasa datozelarik. Beraien larbak zorri kopuru handia jaten dute.\nIntsektuen etxea kokatzeko tokia eguraldiaren gordintasunetaz babestua eta eguzkitsua izan behar du, gainera intsektuak elikatuko diren lore, zuhaitz eta zuhaixketatik hurbil egon beharko du. Horrela, adibidez, erle emeak beraien ondorengoak garatzeko, gelaxka bakoitzean arrautza jarri ostean eta hauek itxi baino arinago barruan jartzen duten nektarra eta polena biltzeko egin beharko dituzten bidai anitzak erraztuko dizkiegu.\nEtxe edo hotelak mantentze lana ere beharko du, horrela 2-3 urtetan behin egongela guztiak hutsitu, berriztu eta garbitu beharko ditugu, intsektuen gaixotasunak eta parasitoak ekiditeko.\nGarrantzitsua da gure hotela sare batekin itxi egitea bestela inguruko txoriak jatetxe bikain bezala hartu dezakete. Gogoratu behar dugu ere, loreen landaketa, epe luzean, izango dela modurik onena gure baratzeko izurrien kontrako etsai naturalak eta polinizazio sustatzaileak erakartzeko. Hauxe dugu ere gure baratzean produktu kimikoak ez erabiltzeko beste arrazoi nagusi bat.


Gaitasun profesionala hobetzeko 24 aspektu\nGure ikasleen etorkizunerako hezkuntzak, euren konpetentzia batzuen garapena izan behar dau helburu, honek euren bizitzako edozein arlotan izan daikeezan erronkei aurre egiteko gaitasuna emongo bait deutse.\nHau da Lauaxeta Ikastolako hezkuntza etapa guztietan mantentzen dogun ikuspuntua. Batxilergo ikasleen kasuan, aipatutako konpetentziek orientazio profesionalago bat hartzen dabe gainera, ikastolan garatutako ikasketak burutu ondoren hasiko daben bideari adituz.\nLauaxetan, etengabeko ikasketaren garrantzia ere azpimarratzen dogu, bai ikasleek eta baita guk geuk helduagook ere ikasten jarraitzeko ahalegin eta jarrera hori bizitza guztian zehar mantendu behar dogun zerbait bezala ulertzen bait dogu, gure bizitzako edozein eremutan izan daikegun konpetentzia eta jarduna hobetzeko eta egindakoarekiko satisfakzioarengan eta gure zoriontasunarengan eragin positibo bat daukala ulertzen bait dogu.\nBaina, zeintzuk litzatekez gure gaitasun profesionala garatzeko aspektuak?


Net Hurbil: John Garang, Sudango gerrillaria geopolitikan igeri\nUrtarril honen 9an bake sinadurarekin eman zitzaion Ã»teorian bederenÃ» amaiera Sudan hamarka urtez zigortu duen gerrari. Gatazka luze honek bi milioi herritarrez goiti hil ditu, eta beste lau milioi behartu ditu gerratik ihesi deserrira alde egitera. Sudango gerraren azken kapitulua, Darfur-ekoa, ezaguna zaigu Mendebaldean, herritarren artean eragin dituen kalamitateengatik. Baina Darfurreko bonbaketa eta sarraskiak baino askoz zaharrago eta zabalagoa izan da Sudango gatazka.\nBi gizonek sinatu zuten urtarrilaren 9an bakea Kenyako Nairobin: Khartum-go erregimen islamistaren ordezkari Ali Osman Taha lehendakariordeak alde batetik, eta bestetik Sudango Herri Askapenerako Mugimenduaren (SPLA ingelesezko siglatan) buru John Garang-ek. Honen erretratua egin du Nicolas Michel kazetariak Jeune Afrique-L'Intelligent aldizkariaren web gunean.\nGarangen historiak balio du azken hamarkada hauetan Afrikako eskualde horretan suertatu diren gorabehera geopolitikoak deskribatzeko.\n1983tik Sudan hegoaldeko matxinadaren buru den John Garang gizon ederra dela dio Michelek. Laster 60 urte beteko ditu. Bere belaunaldiko gerrilla buruzagiak, edo boterea indarrez hartzen zuten, (Issayas Afeworki Eritrean, Laurent-DÃ©sirÃ© Kabila Kongon...) edo balapean hiltzen ziren, Angolako Jonas Savinbi bezala. Oraingoek negoziatzea onartu ohi dute, bake itunen ondoren gobernuetan integratzen saiatzen dira. Garang belaunaldi zaharrekoa da, baina boterera sistema "modernoan" iristea lortuko duela dirudi.\nSudango Nilo Garaia eskualdean sortu zen John Garang 1945ean, dinka etniaren eskualdean. Erlijioz kristaua da. Hamar urte zituen Sudanek independentzia eskuratu zuenean, baina ordurako sutan zegoen Anyanya ("sugearen pozoia") jendearen matxinada. Gerrillariek gaztetxoak biltzen zituzten eskoletan gudara eramateko, baina aurreratuenei ikasketak egiteko agintzen omen zieten. Gerra zibiletik ihesi, Tanzanian ikasi zuen, eta 1960ko hamarkada bukaeran AEBetako Iowan lortu zuen ekonomiako diploma.\nAfrikara itzulita, Tanzaniako Dar-es-Salaam-go unibertsitatean enplegua eduki zuen, baina laster itzuli zen sorterrira, Anyanya Askapen Frontearekin borroka egitera.\n1972an sinatu zen Addis-Abebako bake ituna; honen bertutez, Garang Sudango armadako kapitain bihurtu zen, geroago koronel, eta berriro Estatu Batuetara joan zen. Hemen Georgiako Fort Benning-en egonaldia egin eta gero Iowako unibertsitatean nekazaritzako ekonomia doktoregoa eskuratu zuen. Ezin esan John Garang ezjakin artaburua denik.\nGerra Hotza itzali zenean\n1980ko hamarkada hasieran Khartumera itzuli zenean, gauzak berriro aldatuta aurkitu zituen John Garangek: Gaafar el-Nimeiri lehendakaria komunistengandik hurbil ibilia zen baina orain islamista fundamentalisten laguntzarekin ari zen agintzen. 1972ko bake itunak bizitza laburra eduki behar zuen. 1983an hasi ziren berriro mugimenduak.\nEl-Nimeirik Sudan osoan lege islamiko estua ezartzea erabaki zuenean, hegoaldeko hainbat kasernatan militarrak oldartu egin ziren eta haiek bakeratzera nor eta Garang bidali zuten. Oker galanta: John Garang aste batzuetan desagertuta egon ondoren Sudango Herri Askapen Armadaren buru azaldu zen berriro. Hamaika urteko bakea etenda, joan den urtarrila arte iraun duen gerra zibila piztu zen.\nSPLAk hasieran 12.500 gizon zeuzkan 12 batailoitan, gehienak soilik eskuko armaz hornituta. 1990eko hamarkadan 50.000 jendetara iritsiko zen. Borrokaren hasieran, oraindik indarrean zegoen mundu osoa hartzen zuen Gerra Hotza. John Garangen babesle handia garai hartan Mengistu Haile Mariam zen, Etiopiako gobernu komunistako buruzagia. Alde zeuzkan Muammar Kaddafi libiarra eta Ugandan agintea eskuratu berria zuen Yoweri Museveni. Aldiz Estatu Batuek El-Nimeiri eta bere islamistak babesten zituzten, Afganistanen talibanei sostengua ematen zieten moduan.\nBaina Gerra Hotza bukatu egin zen, eta geopolitika aldaketa handiak jazo ziren munduan. Etiopian Mengisturen erregimen komunista hankaz gora joan zen. Mendebaldearentzako ordura arte hain praktikoak izan ziren fundamentalista islamikoak arazo bihurtu ziren, eta aldiz Sudango hegoaldeko gerrilla -Â»kristauÂ» labela daukana- erakargarriago egin zen. John Garangek aliatu berriak egiteko aukera ikusi zuen. Laster hasiko zen Estatu Batuen laguntza jasotzen.\nHautu hori indartu zen 2001eko irailaren 11ko atentatuen ondoren. Khartumen agintzen duen Omar el-Bechir-ek badu bekatu handi bat bere historian: Osama Ben Laden babestuta eduki zuela Sudanen. Gainera AEBentzako interes handia daukanez Sudango petrolioak, Washington kezkatuta dago hor India eta Txinako konpainiek hartu duten indarragatik.\nAmerikarrek diplomazia lanean jarrita, John Danforth senatari ohia bidali zuten Sudaneko hegoaldera Garang armak uzteko konbentzitu zezan. 2002ko martxoan joan zen Garang Washingtonera, eta han Colin Powell eta Paul Wolfowitz-ekin elkarrizketatu zen. Bi urteko negoziaketen ondoren, urtarrilaren 9an sinatu zen Sudango bakea Kenyako Nairobiko Nyayo estadioan.\nBake itunean idatzita dagoenez, otsailaren 20an John Garang Sudango lehendakariorde izendatuko dute. Gobernu probisionala antolatuko da eta postuen %28 SPLAko jendeen esku egongo da. Sei urteko trantsizio aldia ireki da 2011 arte. Garai honetan, estatuko hegoaldeak jasoko du Sudanek esportatzen duen petrolioaren ordainaren %50 eta ez du lege islamikoa bete beharko. 2011n hegoaldeko biztanleek (gaur 8 milioi dira Sudanek denetara dituen 33,5 milioien artean) autodeterminazio erreferenduma edukiko dute.\nOrain arte elkarrizketa gutxi emana da John Garang. Nicolas Michel kazetariak dioenez, Garangen aldekoek aipatzen omen zuten Clausewitz, Mao Zedong eta Sun Tzu irakurtzea maite zuela, Napoleon, De Gaulle eta Montgomery miresten zituela, Erromako inperioaz eta faraoien Egiptoz irakurtzea plazer zuela. Kazetariak aldiz, gizonaren umore alaia ukatu gabe, Afrikako buruzagi militar tipiko eta topikoaren ezaugarriak marraztu ditu: karismaduna, handinahia, erostezina, krudela, manipulatzailea, eztabaidarik onartzen ez duena, lotsagabe jarri zaiona erraz preso hartu edo akabatuarazten duena, haurrak soldadu hartu eta laguntza humanitarioa ostu duena, giza eskubiderik ezagutzen ez duena...\nOrain ziurrenik gehiagotan ikusiko dugu komunikabideetan John Garang, Sudango lehendakariorde gisa dotore jantzita. Hori... tartean balaz akabatzen ez badute, bere belaunaldiko beste gerrillaburu batzuei gertatu zaien bezala.


Datorren ala ez adierazten lagun bertatik, gurasoak, pornoa, edo Hollywood, denok gure sexuaz buruetan datu faltsuak dute. Zorionez, hemen gaude laguntzeko gehien barregarria zenbait mito deszifratzen.\nMitoa #1: Esan dezakezu nola big gizon baten zakila bere zapata tamainaren arabera, Esaera zaharrak dioen bezala “oinak big badu…”. Hau da faltsu. Ez dago erabat zakila tamaina eta zapata tamaina arteko korrelazioa ez. Honek ere eskua tamaina eta belarrian tamaina doa.\nMitoa #2: Handiagoa Zakila, gehiago gogobetetasuna emakumea jasoko. Gezurra, tamaina benetan ezer plazer zenbatekoa batera egin du, batez ere, besterik ez da egin behar du gizon baten ego zerikusirik. G-Spot da baginaren barruan bi hazbeteko dago eta hori berriz thrusting estimulatzen zakila buru da. Izan ere, Zakila handiagoak oftentimes G-Spot misses guztiz. Beraz, teorian, tamaina dator behera lehentasunak ez gogobetetasuna.\nMitoa #3: Ezinezkoa da emakume bat haur bat sortu nahi du dagoeneko haurdun bitartean. Gezurra, superfetation izeneko, emakume bat benetan ulertzen haurdun dauden bitartean, oso arraroa da, nahiz.\nMitoa #4: Ezkontza zure sexu-bizitza hondatu egingo. Hau da faltsu. Sex, hain zuzen ere, ezkontzaren ondoren hobetzen. Azken ikasketak adierazten bikote ezkondua duten gogobetetasuna altuagoa, anitzagoak posizioak saiatu, eta sexu sarriago.\nMitoa #5: Emakumeak ez porno ikusi. Think berriro. Ez aitortu askotan bitartean, emakumeak ikustera porno askorekin. Azken ikerketen zehar, 85% emakumeen porno filma ikusi izana ingresatu. Beraz, emakumeak ikusi duten bezala, askoz ere gizon gisa, badirudi.\nMitoa #6: Ez duzu, haurdun sexu duzu bada igerilekua edo beroa tub. Ikasketak erakutsi dute beroa tub egotea baino gehiago izan arren 30 minutu espermatozoide Aldaketa jaistea; ordea, Ba al dago edozein tenperatura edo izaera kimikoa duten off hil egingo espermatozoide uretan ezer ez da. Behin espermatozoide baten baginan sartzen, bere helburua, arrautza bat aurkitu ahal izateko ernaltzeko, ez du ezerk geldiaraziko.\nMitoa #7: Jende Old ez dute sexua. Gaixotasun arren, ezkontide baten heriotza, beste arrazoi batzuen artean botikak efektu alboko oztopo bat bihurtu daiteke, adina ez du sexu gelditzeko. Sexualitatea giza izaeraren alderdi betirako-luze bat ez dela adina zehazten da, itxura fisikoa, osasuna, edo gaitasun funtzionala. Izan ere, pertsona gehienak lo sexu aktiboa ondo zahartzarora sartu. Horren gainean, Adinekoen sex erregularra benetan lagundu dezake adimen eta fisikoki.


kritiken hemeroteka » Xabier Amuriza bertsolaria koblakari\n« Ziutateaz | Gudari bat »\nMenditik mundura / Xabier Amuriza / Egile editore, 1977\nXabier Amuriza bertsolaria koblakari Andolin Eguzkitza / Anaitasuna, 1977-11-15\nPatxi Zabaletak —Gorka Trintxerpe ezizen literariaz— bere azken liburu biekin egin duen legez, Xabier Amurizak ere honako honetan liburu bat argitaratu du inongo argitaletxeren laguntzarik gabe. Zergatik datekeen ez dakit, gore egoera lazkarri, txiro eta errumesaren beste zeinu eta zantzu bat izan daitekeela bai ordea susmatu. Gure literaturaren pobrezia estrukturalaren beste ezaugarri bat. “Menditik mundura” dauka izena liburuak, lau zati txikitan izan ezik puntuz eta bertsoz plazaratu\nzaiguna. Ederto baino edertoago argitaratua. Molderrakuntzarik gabe, apain, oso ondo josia eta oso paper atseginez. Agian honek ere neurria eman liezaguke, gure argitarazioen heina erakuts, zeren euskal argitaletxe gehienek ateratako liburuetan asko eta asko arras txarto moldaturik baitatoz, eta orobat oso materiale baldar eta, txirotasunak txirotasun, irakurlearenganako oso begirune guti adierazten duten moduez.\nLiburua ireki eta hartzen den lehen zauzkadaz, euskara maisukiro darabilen egile baten aurrean gaudela konturatzen gara, hizkuntza aberats; polit, trebe, indartsu eta adierazkortasunez betea darabilen autorea dugula geure aitzinean. Askori sortzen zaigun hizkera elbarritua ez den mintzaira, ez eta erdakadaz betea, aspalditxo honetan, salbuespenak salbuespen, euskal prentsa eta literaturan erdi nagusitu den erdara pobrea.\nBi partetan dago liburua partitua, puntu librez egindako poemak lehena eta euskal bertso klasikoez osaturiko bigarrean. Bertsokera, haatik, guztiz da herritarra atal bietan, lehenengoan, bertsoak bigarrenean bezala, herrikoblaren teknikak erabiltzen baitira, hots, bi silabetako puntuak, lerro laburrak eta imajina eta irudi erraz eta xeheak; hala nola errepikatze etengabeak:\n“Galdera nagusia da\nzergatik den gizona\nedo eta euskaldunen artean, eta are gehiago bertsolarien artean, hair erabiliak izaten ohi diren berbajokuak:\n“Gure keleto meleto\netxean geldi hobeto\nAizak Lukano, zer Kristo egiten duk horrenbeste ume edukitzeko?\n— Herorrek bat edukitzeko egin huena baina sarriago”\nBigarren ataleko bertsoak bertsolari on batenak besterik ez dira, bapatean paratu ez diren bertsoak gainera, azken urte hauetan euskal politikaren berri eduki duenak ezagutzen dituzkeen bertso borobilak, Zamorako espetxean egindako bertso burrukalariak baitira gehienak.\nEzin daiteke esan poetikotasun ikarragarrizko lerroak direnik obra honetako poema eta bertsoak, horregatio sen poetikoa duen olerkari bat derakuskigute argi eta garbi; beharbada, teknikak eta hizkuntzak berak lantzean behin itotzen duten sena, baina edozein kasutan ere mailarik gorenetaraino heltzen den, eta batez ere hel daitekeen, sentimendu eta sortzeko tasuna.