Euskal zinema Malagara begira, larunbatean Goya sariak emango dituztela eta\n"La trinchera infinita" filmak hamabost izendapen bildu ditu larunbatean, urtarrilak 25, Malagan Espainiako Zinema Akademiak banatuko dituen sarietan.\nRaul de la Fuente: '‘El infierno’ bihozminaren erroetan barneratzen da'\nEiTBren parte-hartzea duten 5 pelikulek Goya sarietarako 27 izendapen lortu dituzte\nGalder Gaztelu-Urrutiaren "El hoyo" pelikula hizpide, gaur gauean, "EiTB Kultura"n\nEuskal zinema indartsu agertuko da aurten ere Goya sarien galan. Malaga Andaluziako hiriak hartuko du oraingoan Espainiako Zinema Akademiak banatzen dituen sarien hogeita hamalaugarren edizioa.\n“La trinchera infinita” Espainiako Gerra Zibilaren osteko satorrei (frankisten errepresalien beldur etxean hogeita hamar urtez ere giltzapetu zirenei horrela esaten zieten) buruzko film hunkigarriak hamabost izendapen bildu ditu, tartean film onenarena, zuzendaritza onenarena, gidoi onenarena eta emakumezko eta gizonezko aktore protagonista onenena (Belén Cuesta eta Antonio de la Torre).\nAitor Arregi, Jon Garaño eta Jose Mari Goenaga 2018ko Goyen galan “Handia”rekin hamar sari bilduta erratza pasatu zuen hirukotearen pelikulak, gainera, hainbat sari eskuratu ditu dagoeneko Goyen atarian, sari-emaileen gustukoa den erakusgarri, Donostiako Zinemaldian (zuzendaritza eta gidoi onenak) eta Forqué sarietan (film onena), adibidez. Akademiak, izendapena aitortuta, egikera bikaineko film beharrezko eta zirraragarri honen beste zenbait arlotan egindako lana ere hartu du aintzat, esaterako musika (Pascal Gaigne), efektu bereziak (Jon Serrano eta David Heras) eta argazkilaritza zuzendaritza (Javi Agirre).\nLarunbatean, beste bi euskal film ere izango dira sarietarako bidean: “Ventajas de viajar en tren” komedia, Aritz Moreno zuzendari berri onenaren sarirako izendatuta dagoen donostiarraren lehen film luzea, eta “El hoyo” zientzia-fikzioa eta zinema politikoa uztartzen dituen lana, zeinak izendapena ekarri baitio, sail horretan bertan, Galder Gaztelu-Urrutia bizkaitarrari ere bere lehen filmean.\n“Ventajas de viajar en tren” komedia onenaren Feroz sariaren irabazleak beste Goya sari batzuk irabaz litzake larunbatean: gidoi egokituarena (Javier Gullón, Antonio Orejudoren eleberria zinemara eramatearren), zuzendaritza artistiko onenarena (Mikel Serrano) eta makillaje eta ile-apainketa onenarena (Karmele Soler eta Olga Cruz).\n“El hoyo”k, bestalde, David Desola eta Pedro Riveroren izendapena (jatorrizko gidoi onena) eta Mario Campoy eta Iñaki Madariagarena (efektu berezi onenak) gehitu dizkio Gaztelu-Urrutiarenari.\nGoyen lagun zaharrak\nHorrez gain, zinemaren hainbat euskal profesionalek sari hauekiko idilio zaharra berrituko dute aurtengoan. Karra Elejalde izendatuta dago ostera ere (laugarrenez, eta birritan irabazi du), “Mientras dure la guerra” Alejandro Amenabarren filmean, izendapen gehien (17) bereganatu dituen lanean, Miguel de Unamunorena egitearren.\nIzendapen gehien dituzten filmen zerrendan hurrengoa “Dolor y gloria” Pedro Almodovarren filma da, 16 dituela, eta horrek ere badu euskal ordezkaririk: Alberto Iglesias donostiar musikaria (hamaikagarren Goya izango luke), Asier Etxeandia bilbotar musikari eta aktorea (bigarren mailako gizonezko aktore onena) eta Antxon Gomez (zuzendaritza artistiko onena), Europako zinemaren sariaren irabazlea lan horregatik beragatik.\nMargolari baten izena duten zinema sari hauen aspaldiko laguna da Raul de la Fuente ere, aurten film labur dokumental onenaren Goyarako izendatuta dagoena Pademba Road Freetowngo (Sierra Leona) kalean dagoen espetxeko presoen “ez-bizitza” kontatzen duen lan izugarriagatik. Nafar zinemagileak bi Goya irabazi ditu dagoeneko, “Minerita” Oscarretan ere izendatuta egon zen lanarekin lehenengo eta “Another day of life” animaziozko pelikula txalotuarekin iaz.\nSarirako lasterketan izango dira, halaber, Ainhoa Santamaria (emakumezko aktore berri onena, “Mientras dure la guerra”gatik), Gaizka Urresti (film dokumental onena, “Auterretrato”) eta “Elkano, lehen mundu bira” (animaziozko film onena).\nEiTB, Goya sarietan\nEiTBk ekoitzi dituen filmek 27 izendapen pilatu dituzte guztira: “La trinchera infinita”k hamabost, “Ventajas de viajar en tren”ek lau, “O que arde” galiziarrak lau, “El hoyo”k hiru eta “Elkano, lehen mundu bira”k bat.


Atal honetan bertan esan dut gaur baino lehen zenbat gustatu zitzaidan Katixa Agirreren Amek ez dute (Elkar, 2018). Arrazoi asko daude horretarako baina beste guztien gainetik bat aipatu beharko banu bukaera izango litzateke. Abila, azkarra eta elegantea iruditu zitzaidan. Hilketa izugarri bati buruzko thriller moduan hasten den eleberriak norabide batean darama irakurlea liburu osoan zehar eta azken orrialdeetan argumentuaren korapiloak soka bakar bati tiratuta askatzen dira, amatasunari eta kreazioari buruzko hausnarketa jenial bat egiteko.\nLiburu bat ondo bukatu dela diogunean zer esan nahi dugu? Eta zer da bukaera zoriontsu bat? Azken galdera erantzutea errazagoa da, beharbada. Pertsonaiak pozik geratu direla esan nahi izaten dugu. Baina bukaera garratzak onak izan daitezke, irakurle bezala sentitu dezakegu liburua “behar den moduan” bukatu dela. Zeuk jakingo duzu, irakurle, ze eratako liburuak eta bukaerak dituzun nahiago, gorputza esperantzaz beteta uzten dutenak; mukizapia hartuta baina bihotza sentimenduz puztuta bukatzen dituzunak edo ia beste guztiak, bi horien erdian nonbait kokatzen direnak. (Irakurri +)\nIdazleok askotan hitz egiten dugu liburuen kontra. Ez zarete ohartu? Ez liburu guztien kontra, jakina. Gutxi entzun ditut haien liburuen kontra berba egiten, esate baterako. Baina badira idazle askok mespretxuz arbuiatzen dituzten liburuak, fijatu zarete? Lehen lerroan best sellerrak daude, jakina. Baina aspaldi honetan psikologiaren kontra hitz egiten duten idazleak ezagutu ditut –ez galdetu horrek zer esan nahi duen, ez dakit eta– eta, bereziki, autolaguntzazkoak deitzen diren liburuen aurka daudenak. Liburu debekatuak dira sail horretakoak, bada idazle bat baino gehiago gure artean harrotasunez –harrokeriaz– esan duenik ez dituela behin ere irakurri, ezta irakurriko ere.\nEz da oso pentsamendu originala. Izan ere, liburu mada rikatuen genealogia luzeetatik gatoz eta nolabaiteko jakituria eta ezagutza arbuiatzen dituzten kontakizun eta mito zaharretatik. Bibliako paradisua jakituriaren sagarra jateagatik galdu zen, egiptoarrek liburu madarikatu bat zuten, hitz guztiak asmatu zituen Thot jainkoaren eskuizkribua, eta biblioteka guztietan daude liburu debekatuen apalategi luzeak. Horietan zeuden sekretuekin ikasi zuten Sirius Black eta lagunek animalia bihurtzeko behar zuten guztia (Harry Potter eta Azkabango presoa, Elkar, 2001) eta hor ikasitakoaren erruz egon ziren ia-ia Severus Snape ikaskidea hiltzekotan (Harry Potter eta Fenixaren ordena, Elkar, 2003). (Irakurri +)\nHainbat idazle ezagunek idazteari buruz esandakoekin eta emandako aholkuekin osatu nuen duela urte batzuk Aiztoa eta arkatza (Txalaparta, 2013) izeneko liburua. Bertan ageri diren dozenaka aholkuen artean bat aukeratu beharko banu, Stephen King-ena izango litzateke: “idazten duzuna idazten duzula, izan dadila egia”. Bat baino gehiagorentzat bitxia izango da halako aholkua fantasia, terrorea eta misterioa landu dituen idazle baten ahotan, baina argumenturik zoroenek ere, funtzionatuko badute, egia baten metafora izan behar dute. Fikzioaren hegaldiak hauspo hori behar du, ezinbestean, benetan hunkituko bagaitu. (Irakurri +)


Krisi klimatikoari buruz gogoeta egiteko bere jarduna bi orduz etengo du LABek - Busturialdeko Hitza : Busturialdeko Hitza\nKrisi klimatikoari buruz gogoeta egiteko bere jarduna bi orduz etengo du LABek\nLarrialdi klimatikoa ikustarazteko nazioarteko mobilizazio eguna da zapatua [irailak 27], eta LABek Busturialdeko egoitzetako pertsianak jaitsi eta jendaurreko arreta etengo du 11:00etatik 13:00etara. Sindikatuak manifestu bat atera du, sortzen ari den larrialdi ekologikoaren egoera salatuz.\nKrisi klimatikoari eman beharreko erantzun ekosozialistari buruz gogoeta egiteko asmoz, LAB sindikatuak bi orduz bere jarduna geldituko du zapatuan [irailak 27]. 11:00etatik 13:00etara, Euskal Herri osoan egin bezala, Busturialdeko egoitzetako pertsianak jaitsi eta jendaurreko arreta etengo dituzte.\nLarrialdi klimatikoa ikustarazteko nazioarteko mobilizazio eguna dela-eta, LABek “kapitalismo heteropatriarkal eta ekozidaren aurka agertu eta burujabetza ekosozialista eta feministaren aldeko apustua” berretsi nahi du barikuko mobilizazioarekin. Hala, langileak deitu ditu sindikatuak Bilbon duen egoitza kanpoan batzera, eta era berean, Garbiñe Aranburu idazkari nagusiak egingo duen agerraldiarekin bat egitera. “Sindikatua gelditu egingo da eztabaidarako, hausnarketarako eta ekinbide berriak adosteko”.\nPertsonen eta planetaren jasangarritasuna kapitalismoaren bilakaera bortitzak “kolokan” jartzen duela, eta “langileon bizi zein lan baldintzen prekarietatea” areagotzen duela salatuz, “agenda sozial bat martxan jartzea” eskatzen du LABek. Justizia sozialean oinarritu beharko litzakeen eta “langileon beharrizanak jasoko dituen” printzipio ekologista eta feministak aldarrikatu dituzte, aukerak egikaritzeko burujabetza “ezinbestekoa” dela ohartaraziz: “Argi dugu krisi integral honen aurrean, kapitalismotik sustatzen ari diren proposamen sasiekologistak ez direla inolaz ere alternatiba”.\nManifestua. “Klimaren aldeko mundu mailako mobilizazio egunari” ekiteko, manifestu berezia idatzi du LABek. Idazkian, “larrialdi ekologiko egoera” bat sortzen ari dela, eta horrek “desberdintasun sozialak handitzen” dituela gogorarazi dute: “Pertsona andana klimaren ondorioz migratzera behartzen du, genero desberdintasunean sakontzen du, desberdintasun globalak areagotzen dira… Azken finean, larrialdi ekologikoa mundu guztiko langileon kontrako erasoa da”.\n“Denbora galdu gabe”, Euskal Herrian eta mundu zabalean trantsizio ekosozialista baterako oinarriak jarri behar dituztela jasotzen du manifestuak, eta horretarako, LABetik “hainbat urrats” ematena ari direla gogorarazi dute. “III. Nazioarteko Topaketa Ekosozialistetan ateratako ondorioei tiraka, “ekosozialismoaren eta ekofeminismoaren printzipioak sindikatuaren izaerantxertatzea erabaki genuen”, diote. Eta gaineratu dute “printzipio hauek gure proposamen soziosindikalean txertatzea eta sindikatu bezala daukagun praktikan ere inpaktu zuzena izateko konpromisoak zehaztea” aurrez aurre dituzten erronkak direla. Hala, irailaren 27ko etenaldia “bide honetan beste geltoki bat” izango dela dio manifestuak.


Orozkoko Udala - Orozkoko Udalak Aldundiarekin batera bertoko espezien landaketa bultzatuko du bere mendietan\nOrozkoko Udalak Aldundiarekin batera bertoko espezien landaketa bultzatuko du bere mendietan\nOrozkoko Udalak Bizkaiko Aldundiak kudeatzen dituen herriko mendietako 45 hektarea hostotsuen basoekin berregituratzea lortu du, landatu den %90a. Berregituraketa honekin hazkunde motelagoa daukaten bertoko espezien landaketa bultzatu da. Katxabazo-Larraluze, Gorbeiako Parkearen barnean, egin da landaketa hau ohiko koniferak mendi publikoaren %5ean bakarrik landatuz.\nJosu San Pedro, Orozkoko alkateak esan du "Basoa modu natural bat jarraituz birsortuko da landaketa berriak egin gabe. Modu zuzenean hazi behar du bakarrik eta horretarako konifera batzuk landatu dira leku ezberdinetan bertoko landareak haz ditzaten. Espezie ezberdinak landatuz euren arteko lehiaketa bultzatzen da bertoko landareak hazteko". Alkateak azaldu du ere "bazkalekuetan zuzenean bertoko landareak landatu dira distantzia on batera".\nOrozkoko gobernu lokalak esan du "gure mendi publikoetan jarraitu behar den politika aldatu behar dugu dibertsitatearen aldeko apostua emanez bertoko landareen hazkundea bulktzatzeko". Aldaketa hauekin haritza, menojo-haritza eta gorosti bezalako bertoko landareen hazkundea lortuko da. Alkatearen ustetan "especien oreka lortuko dugu Agenda 21eko helburuak jarraituz".


Applek "zaplaztekoa ematen dio Hyundai" gehiegi hitz egiteagatik | Mac-ekoa naiz\nApplek "zaplazteko bat" ematen dio Hyundairi behar baino gehiago hitz egiteagatik\nAutoen enpresa Hyundai ez dago Applerekin ohitzera ohituta, eta ez daki Cupertinoko jendearekin proiektu berriei aurre egiteak dakarren sekretutasunaz. Modu errugabe batean, Applek "zaplazteko bat" besterik ez du lortu azken astean bi enpresak elkarrekin zeudela argitaratzeagatik.\nOrain Hyundaik badaki jadanik Applerekin dituen hurrengo bileretatik (baldin badaude), ezin izango duela txintik esan, etorkizunean misteriotsua fabrikatu nahi badu Apple Car. Abisatuta zaude.\nInozentziaz (edo ez ..) Hyundai-k adierazpen publikoa egin zuen lehengo astean, bertan zegoela baieztatuz elkarrizketetan Apple-rekin etorkizun hurbilean Apple Car egiteko lankidetza posible baten inguruan. Handik gutxira, auto konpainiak atzera egin du eta adierazpen berria kaleratu du Apple-k inolako momentutan aipatu gabe.\nZalantzarik gabe, automobilgilea ez dago ohituta Apple, eta ez daki etorkizuneko proiektuen sekretupean duen politika zorrotza. Hau da Hyundai-k Cupertinorekin egindako bileraren ostean argitaratu zuena:\nUlertzen dugu Applek automobil-fabrikatzaile ugarirekin hitz egiten duela, Hyundai Motorrekin barne. Proiektua hasierako fasean dagoenez, oraindik ez da ezer erabaki\nHonek, zalantzarik gabe, ez ditu poztu Appleko buruzagiak, eta Apple Parketik bidalitako "eskumuturra" eman ondoren, Hyundai-k berri bat asmatu behar izan du adierazpen, oraingoan sagar konpainia izendatu gabe:\nIbilgailu elektriko autonomoen garapenaren inguruan hainbat enpresen lankidetza-eskaera jasotzen ari gara, baina oraindik ez da erabakirik hartu, proiektuak hasierako fasean daudelako.\nApple-k hornitzaileekin konfidentzialtasun akordioak behar ditu\nApple oso zorrotza da bere proiektu berrien filtrazioekin, eta normalean sinatzen du konfidentzialtasun kontratuak zure hornitzaileekin.\nOrain dela gutxi atera zen bat. Sinadura GT Teknologia Aurreratuak kontratua sinatu zuen Applerekin iPhone pantailetarako zafiroa hornitzeko. Handik gutxira, fabrikatzaileak porrot egin zuen eta, likidazio prozesuan, bi konpainiek sinatutako konfidentzialtasun kontratua agertu zen, GT Advanced Technologies-ek informazioa filtratuko balu, 50 milioi dolar ordaindu beharko liokeela Apple-ri.\nHorrela gastatzen ditu Applek, beraz Hyundai-k kontu handiagoz jokatu beharko du Cupertino jendearekin elkartzen den hurrengo aldian. Hurrengo aldia bada ....\nArtikuluaren bide osoa: Mac-ekoa naiz » Apple » hearsay » Applek "zaplazteko bat" ematen dio Hyundairi behar baino gehiago hitz egiteagatik\nKitbag Ridley Scott-ek zuzendua eta Joaquin Phoenix-ek protagonista Apple TV + -en\nHau da Apple TV dokumental berriaren trailerra + Night Planet


Autonomia Erkidego honetako gizarte zerbitzuez aldioro egiten diren azterketa guztiak -Ongizateko Euskal Kontseiluaren Estatistika, Gastua eta Txostena-, egoeraren diagnosia egin eta ahuleziak zein diren aztertzerakoan, bat dagoz, ahulezia nagusien artean herritarrek egoitza duten udalarekin dituzten tratuetan gertatzen diren desberdintasunak aipatzeko.\nLan horietan ikusi diren desberdintasun nabarmenek -beste babes sistema normalizatuagoetan, hezkuntzarenean edo osasunarenean adibidez, adibiderik bistakoenak jartzeagatik besterik gabe, pentsatzekoak ere ez liratekeenak-, zerikusi handia dute aukeratu den antolamendu ereduarekin. Aipatu diren babes sistemen egitura piramidal, hierarkia mailaketa handikoetan ez bezala, gizarte zerbitzuak oso deszentralizaturik dituen -ikuspegi honetatik ez dago desberdintasunik ez hezkuntzari ez osasunari buruz- baina erabakimena duten gune asko -eta protagonismo handia eta askatasun operatibo handia dutenak gainera-, udalak alegia, dituen eredu bat aukeratu zuen bere garaian euskal gizarteak, eta ikuspegi honetatik, hain zuzen, sistema honek zer ikusirik ez du lehen aipatuekin. Une honetan Behategi honek lau informazio modulu ditu: Oinarrizko gizarte adierazleak: horren baitan gizartearen demografiazko egiturari dagozkion datuak, aberastasun, enplegu eta etxebizitzari dagokionez gizarteak duen egoerari dagozkionak, erregistroetan jasota dauden eta ezintasunak dituzten pertsonak, diru-laguntza jakin batzuk jasotzen dituzten pertsonei dagozkienak, udal aurrekontuei buruzkoak... >> ikusi gehiago oinarrizko adierazleei buruz\nGizarte zerbitzuetan egiten den gastu publikoak: sistema hau finantzatzen duten administrazio publikoek sistema hau mantentzeko udal bakoitzean inbertitzen dituzten diru kopuruak jasotzen dituena. >> ikusi gehiago gastu publikoei buruz\nGizarte Politikarako Departamenduak udal guztietan, banan-banan zehazturik, ezarrita dauzkan baliabide materialak eta haren jarduera jazotzen duena.\n>> ikusi gehiago baliabide eta jarduerei buruz\nBehatokiaren txostenak: Behatokiaren urteroko txostenek gizarte zerbitzuen garapena eta etorkizuneko nondik norakoak aztertzen dituzte, bai Lurralde historikoan, bai eta inguruko beste herrialde batzuetan ere.\n>> ikus Behatokiaren urteroko txostenak (Informazio gehiago) © Gipuzkoako Gizarte Zerbitzuen Behategia. Udalkako datuak eta adierazleak - Lege-informazioa -


Burtsako Jauregia (Brusela) - Wikipedia, entziklopedia askea.\nBurtsako Jauregia (Brusela)\nEuronext Brussels (en) - 2015eko maiatzaren 26a\nLéon Suys (en)\nHenri Mausstraat, Beursstraat, Zuidstraat, Anspachlaan 80, Brussel eta Rue Henri Maus, Rue De La Bourse, Rue Du Midi, Boulevard Anspach 80\nBurtsako Jauregia edo Bourse de Bruxelles, baita ere Bourse, neerlanderaz Beurs van Brussel, Bruselako eraikin monumentala da, 1868 eta 1873 artean eraikia, Léon-Pierre Suys arkitektoaren agindupean. Hiriko eraikin nagusietariko bat da.\nBelgikako sozietate ekonomikoek eta Belgikako Bankuak Baloreen Burtsaren historian paper garrantzitsua bete zuten. Horregatik, trukaketak eta sal-erosketak egiteko espazio bat behar zen. Eraikinak handitasuna eta fantasia erakusten du. Garai bateko Gurina-merkatuaren gainean eraiki zen.\nBruselako Anspach boulevardean 1868 eta 1873 artean eraikia, oso arkitektura eklektikoa erakusten du, Neopizkudea eta Frantziako Bigarren Inperioko estiloak nahasten ditu. Oso apainduta dago eta horretarako egile ospetsuak kontratatu ziren, tartean Auguste Rodin.\nWikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Burtsako Jauregia (Brusela)\nMultimedia: La Bourse/De Beurs\n1873an amaitutako eraikinak


EHUko ikasleek Bilboko portuko transatlantikoen itsas terminal berria bisitatu dute - Viuda de Sainz\nEHUko ikasleek Bilboko portuko transatlantikoen itsas terminal berria bisitatu dute\nEuskal Herriko Unibertsitateko ingeniaritza zibileko hirugarren eta laugarren mailako 70 ikasle inguruk Bilboko Portuko Agintaritzak, Giroa eta Vda. De Sainzen artean sortutako aldi baterako enpresa elkartearen bitartez Getxon eraikitzen ari den transatlantikoen itsas terminal berria bisitatu du.\nInstalazio hauek denboraldi honetan egongo dira martxan eta dagoeneko beirazko fatxada amaitzen ari dira.\nBilboko Portuko Agintaritzako eraikuntza departamentuko arduraduna den José Luis García Mochalesek, itsas terminaleko arkitektua den Pablo Estefaníak, eta Vda. De Sainzeko langileek, ingeniaritza mekanikoko irakaslea den Jesus Mª Romerarekin batera etorritako unibertsitateko ikasleei, proiektuaren nondik norakoak eta beronen funtzionalitatea eta berrikuntza azaldu dizkie terminaleko erabiltzaileen itzulia simulatuz.


Ura ardo bilakatu zenekoa\nAztia, ardoa, kateak eta zortzi puntadun izarra, ez da uraren arrastorik ageri Bargotako armarrian, baina jakin badakigu ura izan dela herri honen ardatza, urak ezarri baitzituen udalerriaren mugak Bargota herri bilakatu zenean. Torres del Ríotik iritsi gara Bargotara, neguan egin dugu txangoa baina urteko edozein sasoitan bisitatu daiteke aztiaren herria. Pablo Antoñanak literaturara ekarri zuen Joarreko Errepublikan gara eta ez gaude bakarrik.\nBargotako plaza.Cornava-CC By SA\nUdaletxeko Plazan utzi dugu autoa, herriak badu zer bisitatu, eraikinik ezagunena jauregi barroko bat da, Ganuzatarren Linternako etxea, baina ura dugu helburu, ibilbidea herritik bertatik hasiko dugu Gorañoko bidea hartu eta Mariñanas errekaren erretenera jaitsiko gara. Bargotako Udalak berriki seinaleztatu ditu Arbantako ubidearen hamalau kilometroak, Goraño herri hustua Ebro ibaiarekin lotzen dutenak.\nBargota Vianako auzo bat zen Arbantako sistema hidraulikoa eraikitzen hasi zenean. XVI. mendearen bukaeran hasi eta XVII. mendearen hasieran amaitu ziren eraikitze lanak, ekuazioa garbia zen: ura nola eraman ipar euritsu (1.000 mm) eta malkarretik hego lehor (500 mm), oparo eta zelaira. Iparrera, Gorañora joko dugu. Mariñanas errekaren eskuin aldean lonbardiar makalen zerrendak lan hidraulikoaren bidea salatuko digu ibilbide osoan.\nLau mende iraun duen sistema\nGoraño herri hustuan topatuko dugu lehenbiziko egitura, uhate bat. Ura desbideratzeko lana egina, ubidea hondeatu behar izan zuten Bargotakoek, baina ez ziren bi horiek sistema hidraulikoaren egitura bakarrak, beherago presagain bat topatuko dugu, horrek sorturiko urmaela 5.000 metro kubo biltzera iristen zen, eta presagainak bazuen ur emaria erregulatzeko sistema bat.\nLau mende igaro dira sistema hidrauliko hau martxan jarri zenetik eta berriki arte erabili izan da, azkeneko ur enkantea 1967an egin zen. Arbantako ubidean ingeniaritza lana bezain garrantzitsua dugu ura erabiltzeko ordenantza. Hasieran txanda sistema bat hobetsi zuten, eta XIX. mendearen erditik aurrera ura enkantean jartzen zen. Menturaz independentziak zerikusi izan zuen arau aldaketa honetan, izan ere, 1818an Bargotak Vianako auzoa izateari utzi zion.\nUra ardo bilakatzea zuten helburu, mahastien aldi begetatiboa martxoan amaitzen da, mahastiak Gorañotik ekarritako urarekin ureztatzen ziren eta martxoko ura zen garestien. Arbantan gara, Errioxako ardo ekologiko on baten sorburuan, eremu zelaian ur-tanga bat nabarmentzen da, nekazariek ura bertan zuten eskura, ez zuten herriko iturritik soberazko zamarik garraiatu behar, alferrikako lanik ez nekazarientzat, horren lekuko dugu ere arestian ubidetik hurbil ikusi dugun dolarea, pasa den udan antzeman zuten, ezponda baten gaineko harria probesten zuten mahatsa ardantzean bertan mama bihurtzeko, ahalik eta arinen bueltatu nahian herrigunera. Itzultzeko tenorea heldu zaigu, baina aurretik azpiko latsagian pausatu gara, uda amets iturritik edan dugu.\nAutoa utzi dugun tokitik Nuestra Señora del Poyo ikus daiteke. Beste baterako utziko dugu ermita ondoko zelaigunea bisitatzea. Lehenengo karlistadan bertan egiten zen presoen trukea karlista eta liberalen artean. Horiek Joarreko Errepublikan horren ohikoak diren istorio karliberalak dituzu.\nAztiak sustaturiko lana\nZugarramurdiko herritarrekin batera 1610ean Logroñon epaitu zuten Joanes, baina Vianako Endregoto sorgina ez bezala aztia libre atera zen prozesu hartatik. Joanes aipatzen duten agiri gutxi ezagutzen ditugu, alta, Bargotan eta inguruko herrietan anitz dira ahoz transmititu diren istorioak. Bargotako Joanes hila zen Arbantako ubidea martxan jarri zenerako, baina eraikitze lanak aztia bizi zelarik egin ziren. Nekromantea izan al zen Arbantako ureztatze sistema diseinatu zuena? Barkatuko al didate lizentzia literarioa urmael bat betetzeko adina izerdi bota zuten orduko jornalariek! Bargotakoek ez dute aztia ahaztu, aurten ere uztailaren erdirako Sorgintza Astea antolatu dute. Bi ekitaldi nabarmendu ohi dira, Joanesen bizitza gogoratzen duen antzezlana eta sorgintza azoka. Diotenez azokak ez du paperik, eta ez da edaberik falta Nafarroako Bargotan.\nKanal honetan artxibatua: Nafarroa


Aurreko hiru edizioek izandako arrakastaren ostean, balkoi eta leihoetako lore-lehiaketa antolatu du aurten ere Udaleko Ingurumen Batzordeak; maiatzaren 31ra arte dago izena emateko aukera.\nMaiatza iristearekin batera, Soraluzeko Udaleko Ingurumen Batzordeak IV. Balkoi eta Leihoetako Lore Lehiaketa antolatu du laugarren urtez jarraian.\nSoraluzeko Udalak Balkoi eta Leihoetako Lore Lehiaketa antolatu du 2019ko udaberrirako.


Atzeraldi ekonomikoa: nola eragingo die kontsumitzaileei | Consumer\nAtzeraldi ekonomikoa: nola eragingo die kontsumitzaileei\nAtzeraldiak kontsumoaren atzerapen orokorra eragingo du.\narabera: Ostirala, 2012ko urtarrilaren 13a\nEspainiako kontsumitzaileen portaera pixkanaka aldatzen ari da, egoera ekonomikoaren ondorioz. Hurrengo bi urteetarako proiekzioen azken txostenean, Goldman Sachs banku estatubatuarrak iragarri du Espainiako egoera ekonomikoak okerrera egingo duela 2012an, euroguneko zorraren krisiaren ondorioz. Kontsumoa ahuldu egiten da langabeziak etengabe gora egin duelako eta enpresa asko kaleratu direlako. Gaur egun gutxiago kontsumitzen da eta merkeena erosteko joera dago. Horregatik, kontsumitzaileek jakin behar dute zein partidatan eragingo dien gehien atzeraldiak.\nZer dakar atzeraldi ekonomikoak?\nLuis de Guindos Ekonomia eta Lehiakortasun ministroak onartu du hurrengo hilabeteak ez direla onak izango jarduerarako eta enplegurako. Bestalde, finantza-analistak bat datoz esatean Europa atzeraldian sartuko dela 2012an, eta munduko gainerako herrialdeak erritmo motelagoan haziko direla. Herrialde bat atzeraldian sartu da adierazle ekonomiko guztiek atzerakada orokorra izan dutenean elkarren segidako bi hiruhilekotan.\nLangabezia handitzeak, laneko ziurgabetasunak eta euriborraren igoerak zaildu egingo dute etxebizitza erostea.\nAtzeraldia iritsi dela diagnostikatzen duten sintoma nagusiak hauek dira: soldatak murriztea, langabezia handitzea, kontsumoa eta inbertsioa murriztea, ondasunen eta zerbitzuen ekoizpena gutxitzea, enpresa askoren irabaziak gutxitzea eta, kasu batzuetan, ixtea. 2011ko hirugarren hiruhilekoan, Espainiako BPG (Barne Produktu Gordina) gelditu egin zen, laugarrenean behera egin du, eta aukera asko daude 2012ko lehen hiruhilekoan berriro behera egiteko, eta horrek atzeraldia ekarriko luke.\nKontsumitzaileen %60k jatetxeetarako eta aisialdirako aurrekontua murriztu du.\nEgoera ilun horren aurrean, enpresa batzuen biziraupena zaildu, langabezia-tasa handitu eta Estatuaren diru-sarrerak murriztu egiten dira. Horregatik, ia segurtasun osoz, Gobernu berriak presio fiskala handitzea proiektatu du, neurri batean, BEZaren bidez. Aditu batzuen ustez, neurri hori da errazena, ia berehala eragiten baitu Estatuko kutxetan. Hala ere, BEZaren igoeraren ondorio nagusietako bat kontsumoaren ahultzea eta ekonomiaren moteltzea izango litzateke. Atzeraldiaren ondorioz, kontsumitzaileek gutxiago gastatzea beste aukerarik ez dute izango. Baina, zer partidatan eragiten die kontsumitzaileei atzeraldi ekonomikoak?\nAtzeraldiak sei materialetan eragingo die kontsumitzaileei\nAurreikuspen makroekonomikoek atzeraldi bat baino gehiago ekarri dute. Datu hori,\nlangabeziaren eta laneko segurtasun ezaren tasen igoerarekin eta\neuribor, etxebizitza bat erostea zailduko du.\nHasitako etxebizitzen bolumena murriztu den arren,\neraikin berriak handiak dira eta higiezinen eta bankuen stockaren salmenta motela izango da, bai lehen egoitzetan, bai bigarren egoitzetan. Finantza-kostuak gehitzeak sustatzaileen merkataritza-marjinak gutxitzea ekarriko du, eta horrek\nhigiezinen merkatuko ziurgabetasuna.\nHorregatik guztiagatik, higiezinen prezioak jaisteko joerari eutsiko zaio 2012an, eskaintzaren soberakina xurgatu arte. Gainera, stockaren murrizketa bizkorragoa izango da hirien erdialdean, etxebizitza berrien eta lurzoru eraikigarriaren eskasia dela eta.\nIaz, 809.948 auto eta lur orotako ibilgailu merkaturatu ziren Espainian. Kopuru hori\n% 17,7ko atzerakada adierazten du 2010eko salmentekiko,\nANFAC (Automobil eta Kamioi Fabrikatzaileen Espainiako Elkartea). 1993an izandako salmenten antzekoak dira, baina oso urrun daude 2007an merkaturatutako 1,6 milioi automobiletatik, krisi ekonomikoaren lehen sintomak azaleratu zirenean.\nEgoerak okerrera egin duen arren, 2011n portaera onena izan duen automobil-merkatuaren segmentua luxuzko berlina da, %83,1eko hazkundea izan baitu. Lur orotako ibilgailu txikiak (%22) eta monobolumen handiak (%11,3) izan dira salmenta handienak izan dituzten beste bi segmentu.\n2008tik, fabrikatzaileek eta banatzaileek ez dute lortu milioi bat baino gehiago\nsaldutako automobilak, Gobernuak eta\nindustria propioa, azken hamar urteotan bere negozioa %45 murriztu dela ikusi duena. 2012rako itxaropenak ez dira oso baikorrak, 800.000 unitate baino gutxiagoko salmenta-zifra kalkulatzen baita.\nGainera, salmenten beherakadak 5.000 lanpostu inguru galtzea eragin du, eta diru-bilketa fiskal txikiagoa dela eta, diru-kutxa publikoei eragin die. Honen arabera:\nanfac-en zenbatespenak, Estatuak 450 milioi euro jasotzeari utzi dio\nKontsumoa ahuldu egin da, bai lana galdu duten espainiarrek, bai\nkrisi-giro orokorretik kutsatu direnek gutxiago eta merkeago erosten dute. Portaera horrek kalte egiten dio kontsumo handiari. 2008an hazi zen nabarmen sektore hori (%7).\nEspainiarrek pixkanaka hartu dituzte dendetako marka zuriak aurrezte-neurri gisa. 1999an, elikadura-gastuaren %20 ziren; 2009an, berriz, %38. Gaur egun, lehia handia dira fabrikatzaileen markentzat.\nAdituen aurreikuspenen arabera, 2012an kontsumoa soilik handituko da\ndrogeria (%0,6) eta elikadura (%0,1), bereziki elikagai osasungarriak, dieta eta prestakinak.\nPrezioa erosketa bat erabakitzeko faktore erabakigarria bihurtu da.\nbaita lehen ekonomia-zikloekiko immunetzat jotzen ziren artikuluetan ere. Esan daiteke ia produkturik ez dagoela atzeralditik salbu.\nGainera, etxeko oinarrizko hornigaien kontsumo neurritsuagoa egin beharko da 2012an. Aurreko ekitaldian, garraioetara bideratutako zenbatekoa 2010ean baino %19 txikiagoa izan zen. Aldiz, uraren, elektrizitatearen eta gasaren kontsumoa %18 handitu da. Kontsumo txikiko bonbillak erabiltzea, normalean erabiltzen ez diren aparatu elektrikoak itzaltzea, ura alferrik ez gastatzea, berogailuaren tenperatura gradu bat jaistea edo garraio publikoan gehiago bidaiatzea etxeko gastua murrizten lagun dezaketen arauak dira.\nIazko kontsumoa %2,3 hazi zen, batez ere, horren ondorioz.\ninflaziotik, %3koa izan baitzen. Ekitaldi honetarako, inflazioa ez izatea espero da.\n% 1,1 baino gehiago, baina argi dago kontsumitzaileak\nkrisialdi luze bati aurre egitea eta, kontsumoa mantentzen badute, aurrezkien eta preziorik onena bilatzearen kontura da.\nArropa eta osagarriak:\nKontsumitzaileak aditu bihurtzen dira haien administrazioa egitean\nbaliabideak eta marka gogokoenak erosteko asmoa dute, baina ez edozein preziotan.\nPrezioa funtsezko faktorea da erosketan, eta espainiarren %65 produktuen zenbatekoan lehen baino askoz gehiago finkatzen da orain.\nPreziorik onenaren bilaketa horrek markarekin desleiala izatera darama. hauen bi heren\nkontsumitzaileek marka aldatzeko prest daude, beren buruari etekin handiagoa ateratzeko\naurrekontua. Espainiarren ehuneko bera prest egongo litzateke bere markarekin leial izateko, prezioa doituta badago soilik. Zenbait kasutan, kontsumitzaileek nahiago dute murriztu\nerosketaren maiztasuna produktuari uko egin baino lehen, hala nola gama altuko edertasun- eta kosmetika-artikuluetan.\nDena den, erosketa ez dago prezioan bakarrik oinarrituta, markaren balioan eta konfiantzan baizik. Gainera, espainiarren %59k eman beharra sentitzen du\napetaren bat, egoera ekonomikotik kanpo, eta erdia baino gehiago nobedadeak erosteko interesatuta daude.\nEhungintza %2,2 hazi zen iaz, outlet establezimenduetako erosketei eta merkealdi kanpaina erasokorrei esker. Arroparen gastua ez da aldatuko\negonkorra 2012an, eta lurringintzako eta edertasuneko gaien kontsumoa, berriz, jaitsi egingo da.\nEgoera ekonomiko zailak eragin negatiboa izan du gastu mailan eta\nespainiarren erdiek murriztu egin dituzte kontsumo-ohiturak. Kontsumitzaileek\norain, pentsaera berri bat, portaeran aldaketa eragiten duena. Etxeko aisiaren esperientzia bizi dute, hala nola etxean bertan edo lagun-etxeetan gauak antolatzea.\nKrisia hasi zenetik, kontsumitzaileen %60k murriztu du aurrekontua.\nzaharberritzeko eta aisialdirako. Taberna eta jatetxeei eragin die,\nbezeroak ez dira joaten etxean gehiago kontsumitzera. Erabiltzaileak\norain, low cost zerbitzuen alde egiten dute, adibidez, aisialdi merkearen edo eskaintzen alde, eta\nJatetxeaz eta aisialdiaz gain, kontsumitzaileen gastua ere murriztu egin da\nbeste kategoria batzuetan, hala nola bidaietan ostatu hartzea. “Bulkada-kontsumoa”\nEtxetik kanpo janari- eta edari-gastua %0,6 jaitsiko da 2012an. % 36\nkontsumitzaileek orain gehiago prestatzen dute etxean, eta %43k lanera eramaten dute janaria.\nEuropako batez bestekoaren% 36.\nTelebista funtsezko zeregina da familian, jarduera nagusia da\naisialdian, batez ere emakumeentzat. Internet ondasun bihurtu da\nezinbestekoa da kontsumitzaileek ez uztea. Gainera, erori egin da\ntelefonia mugikorreko kontsumoa% 0,6. Bestalde, gizarte-sareak\nkomunikatzeko bitarteko bikaina. Gaur egungo kontsumitzailea praktikatzen hasi da\n“kontsumo adimenduna”, eta gutxien ematen dioten eskaintzak bilatu behar ditu.\natzeraldi aurrezki kontsumo


Ongarri nahiz bestelako gehigarri kimikorik gabeko laborantza ez da azken hamarkadotako asmakizuna, ez hippyen garaian edo 1968ko maiatz aldean sortua. Ehun urtez goiti dabiltza munduko nekazari argienak biologiko, ekologiko, organiko, natural edo iraunkor kontzeptuekin lanean. Lur langitza hau landarea baino haren oinarriko lurzorua artatu eta elikatzen saiatzea denez, azken urteotan aurrerapauso handitzat jotzen dute askok BRF Bois Raméal Fragmenté teknika: zuhaitzen adaxka birrinduak nahastea soroetako lurrazalari basoko lurra birsortzeko. Konpost klasikotik askoz haratago. BRFaren hariari tiraka heldu ginen Yvan Besson-engana, aurten Excideuil herrian (Perigord, Frantzia) gaiaz hitzaldia emana zuelako.\nGeografia ikasita, Ingurumen Zientzietan doktore, ingenieritza ekologikoa, lurraldearen plangintza ekologikoa eta filosofia ekologikoa lantzen ditu, besteren artean. 2007an defenditu zuen doktoretzako tesia: Histoire de l’agriculture biologique : une introduction aux fondateurs, Sir Albert Howard, Rudolf Steiner, le couple Müller et Hans Peter Rusch, Masanobu Fukuoka. Laster behar du kalean liburu egina Sang de la Terre argitaletxearekin. Bitartean, gogo duenak EcoloTech webgunean dauka libreki eskuragai tesia. Bere curriculuma ere bai, non plazaratutako artikuluen eta eskainitako hitzaldien ondotik xaloki aitortzen dituen gaztetatik egin dituen lanak, hasita mutikotan aita zurginari laguntzea.\nYvan Besson 38 urteko gizon gaztea da. Bera eta Marie Claire emaztea hiru haur txikiren guraso dira. Perigeux hiritik ordu erdira dagoen Vilars herri txikira jo behar duzu haien bila eta gero bidexka batean barrena basoaren erdian dagoen etxaldea topatu. Emaztea irakasle ari zen bitartean, senarrak doktoretzako tesia landu du eta lur jota zegoen baserri zaharra bere eskuekin osorik berreraiki, zurak, hargintza, iturgintza, argindarra... kalefakzioa ez beste guztia berak egina da. Etxearen ondoan baratze zabala. Dena ekologikoa. Haien etxean jan-edan eta lotara gonbidatu gaituzte, zinez eskertzen diegun eskuzabaltasunez.\nPello Zubiria Camino\nNolaz ekin zenion Nekazaritza Biologikoaren historiaz tesia egiteari?\nHasteko, ekologiarekiko sentsibilitatea amagandik jasoa dut oso gazterik. Ikasketetan hortik abiatu nintzen “metrisse” ondoren. Dena dela, ni autodidakta izan naiz: konkurtsoetan sartzen nintzen, ez nituen gainditzen, eta anartean ikasleen zaintzaile aritzen nitzen. Garai hartan haurrak liburutegian edo logeletan zaintzea beste ikasle zaharragoen lana zen, gaur estatutu hori ez da gehiago, baina orduan estudioak ordaintzeko modua zen. Zazpi urtez aritu nintzen. Bitarte horretan nire aldetik egin nituen irakurketak, folosofiaz funtsean, pittin bat zientziez eta historiaz...\nTesian sartu aurretik, DEAko lana egin nuen “L’interêt social des bien comuns” gaiaz. Orduan kezkatzen ninduena zera zen: mundu mailako krisi ekologikoa bizi dugu gaur egun, eta aldiz estatuek interes orokor hori nazio mailan kudeatzen dute. Ez al dago hor “decalage” bat? Aldiz, irakasleak, gaia interesgarritzat joz ere, bideratu ninduen horren aurretik “ontasun komunen” (jabego komunen) oinarri juridiko eta historikoak aztertzera. Lana Grenobleko Hirigintza Institutu batean burutu nuen, jurista baten eta soziologo baten gidaritzapean. Tesi proiektuaren hasierako titulua luzeagoa zen: “L’origine culturelle de la crise écologique et la compréhension du monde des agriculteurs alternatifs contemporains”. Beraz, jatorri kulturala aipatzean esan nahi zen ez zela zerutik eroria edo gai hutsik teknikoa, baizik eta gehiago zela gizakiaren naturarekiko harremanen afera bat. “La comprehension du monde” da esamolde bat fenomenologiatik datorrena, munduaren ikuspegiaz ari da. Eta nekazari alternatiboa aipatzean ez naiz ari bakarrik biologikoan ari direnez baizik eta produktibismoa bai tradiziotik edo bai biologikotik edo bestetatik kritikatzen zutenez, ikusteko ea zein ziren haien erantzunak mundu mailako krisi ekologikoari.\nZuzendariak esan zidan “ados, baina luzeegia da... zergatik ez duzu bilogikoan zentratzen? Horretaz Frantzian eta inguru frankofonoan oso gutxi dago idatzita, eta hasi zaitezke hasieratik, fundatzaileetatik”. Horrela abiatu nintzen. Hamaika istilu izan nituen finantziazioa eskuratzeko. Grenoblen neukan postutik dimititu nuen, espero bainuen Poitou-Charentes eskualdeko nekazaritza biologikoen elkartearen dirulaguntza izango nuela. Baina bitan ukatu zidaten, Estatuak dirua izendatua eduki arren. “Fondation pour le Progres de l’Homme” delakoaren laguntzari esker ekin nion tesiari. Lehenbiziko hiruzpalau urteetan neke handiz, funtsean tradukzio afera batengatik.\nMenturaz Rudolf Steiner alemanaren obra gutxi zeneuzkatelako frantseseratuak?\nEz pentsa, Steinerrenak abiatzeko adina obra bageneuzkan. Okerragoa zen Hans Rusch-en kasuan, eta batik bat Hans Müllerren kasuan, biak ere alemanez, eta Suitzako artxiboetara jo behar izan nuen. Albert Howarden kasuan ere salbu eta frantsesera itzulita dagoen “An Agricultural Testament”, ia dena ingelesez dago, Internetez eskuragarria, hori bai. Ingalaterrako artxiboetara ere jo nuen. Masanobu Fukuokaren kasuan, bere bi liburu funtsezkoenak –“Lasto izpi xume baten iraultza” eta “Nekazaritza naturala”- frantsesez eskuragai zeuden.\nZure tesian hasieratik nabarmen utzi nahi duzu hau: alde batetik ez zarela biologikoan halako baldintzak betez elikadurak sortzeaz soilik ari baizik eta mugimendu sozial eta, ausartuko nintzateke, politiko batez; eta bestetik, guzti hau herritarrok pentsatzen duguna baino askoz zaharragoa dela. Iruditzen zait gure arteko gehienentzako txokantea gertatuko dela jakitea nekazaritza biologikoaz XX. mende hasierarako ari zirela hizketan batzuek.\nNiretzako ere aurkikuntza bat da. Frantzian bertan 1980tik aipatzen da nekazaritza biologikoa, Estatuak ezagutza aitortu dionetik. 1990eko hamarkadan “AB” logoa sortu eta dirulaguntza publikoak zabaldu zirenetik, askoz ezagunagoa da. Aurretik kasik ezezaguna zen, nekazarien artean barregarritzat aipatua ere bai.\nAldiz, Frantziako lehen mugimenduak, bai Association Française d’Agriculture Biologique (AFB), eta Association Française pour le Retour à une Alimentation Normale (AFRAN), hau biodinamikaren bidetik abiatu zena, biak ere 1950eko hamarkadakoak dira. Gero 1963an nekazarien artean indar hartu zuen Lemaire-Boucher mugimenduak [Raoul Lemaire eta Jean Boucher-ek eman diote izena metodoari; une batez elkarte komertziala osatu zuten baina gero bide banatatik segitu zuten] , eta 1964an eszisio batek ekarri zuen Nature et Progrés-en sorrera.\nZure lanean ikusten da nola “lurrera itzultzeko” mugimendua ere, Frantzian 1968ko maiatzaren ondoren hain famatua egin zen “Retour à la Terre” eta geroztik gure artean ere bere oihartzuna izan duena... hori bera ere aspaldikoa dela. Alemanian, gutxienez XIX. mende bukaerakoa.\nHala da. Ikuspegi frantses batetik, mugimenduok nabarmenak izan ziren Lehen Mundu Gerra garaietan, eta baita lehenago ere, Fourier bat aipatu dezakegu, gizarte industriala edo kapitalismoa edo biak kritikatzen dituzten mugimendu utopikoak, gauzak bestela egitea aldarrikatuz. Mugimendu kooperatiboa eta mutualismoa bezalakoak nekazaritza biologikoaren antzinako sustraiak dira, gutxienik honen osagai sozialetan.\nAlemanian hori mamitu zen 1910-1920 urteetan, nekazarien eta kontsumitzaileen elkarteekin. Hor aipatu behar da Berlin ondoko\nEden kolonia bejetarianoa. Eden horrena harrigarria da, iadanik Weimarreko errepublikan bazen, nazismoarekin iraun zuen, gerra gero, Alemaniako Errepublika Demokratikoa, denak gainditu eta gaur bizirik dirau.\nInterneten dauka bere webgunea, bai, eta hor dago bizirik Eden “kolonia bejetariano arborikola” [Vegetarsiche Obstbau-Kolonie “Eden”, 1893an sortua, mende batean Alemaniak jasan dituen ekaitz guztiak gainditu eta oraindik martxan dagoena, Berlin inguruetan], Ewald Köneman eta Richard Bloeck-en teorien gainean eraikia. Teosofian oinarritzen ziren, gero nahi baduzu ikusiko dugu nola haren eszisio batetik sortu zuen Antroposofia Rudolf Steinerrek, nekazaritza biodinamikoaren aitak. XX. mende hasieran, beraz, Alemaniako mugimendu horrek alternatiba osoa zeukan: produkzioa, ekoizpenen banaketa, eskola ere bazeukan, gaur produktuen labelizazioa edo trazabilitatea deituko genukeenaren lehen urratsak egin zituzten. Eta, pentsa zein harrigarria den, 1920.eko urteetan Alemanian baziren “Reformhaus” deituak, erreformaren dendak, “Lebensreform” edo Bizitzaren Erreformaren aldeko mugimenduak sortzen zituen produktuak saltzeko.\nMugimendu hark naturismoa aldarrikatzen zuen, higienismoa, termalismoa, eta abar. Erreformaren Denda horiek oraindik arruntak dira Alemanian, eta gure Biocoop edo natur denden arbasoak dira.\nBestalde, Nekazaritza Biologikoa aipatzean zu “nekazaritza alternatiboa” dei genezakeen horretaz ari zara, ez “Bio” labela duten produktuak ekoizten dituzten laborariez soilik. Alegia, hor sartzen dituzula kontsumitzaile eta nekazarien arteko elkarteetan ari direnak esate baterako, edo ongarri eta botika kimikoak ahalik eta gehien mugatzen saiatzen direnak, baserri txikiak zutik atxikitzen ahalegintzen direnak... Euskal Herrian ELB eta EHNEko kideek “laborantza iraunkorra” deitzen dutena.\nKontua da alde batetik naturarekiko hurbilagoko laborantza bilatzen dela eta bestetik N-P-K (Nitrogenoa-Fosforoa-Potasioa) motako fertilizazio kimikoa ez dela irtenbide ona. Ez dela agronomia ona. Aspaldi esplikatua. N-P-K eskemarekin landareak elikatzen dira, ez lurra, eta nekazariek azalduko dizute landare alferrak hazten direla horrela, beren kabuz elikatzeko gai ez direnak, ez dira lantzen lurrarentzako bezala landareen sustraientzako hain garrantzizkoak diren onddo, mikorriza, bakterio eta bestelakoak.\nAzkenean, lurrik gabeko eskema batean gaude. Posible da leku denetan lurrik gabe funtzionatzea, hidroponikoan? Bai, erantzungo zait, baina garestiegi aterako litzateke. Nekazaritza kimikoarentzako lurra euskarria da, Justus Liebig-ek [Darmstadt, Alemania,1803-1873, garaiko kimikari famatuenetako bat, beste berrikuntza anitzen artean berari aitortzen zaio nekazaritzarako ongarri kimikoak asmatzea, nitrogenoari buruzko azterketetan oinarrituta] aspaldi definitu zuen “gai mineralen godeleku”, eta gainerakoak ez zion axola. Nekazaritza kimikoaren emaitzak ikusgarriak izan dira, baina ez da negozio ona izan. Mundua elikatzeko ez da aski eta hein handi batean oker planteatuta dago.\nAurkeztu iezazkiguzu nekazaritza biologikoaren lau fundatzaile nagusiak, Albert Howard, Rudolf Steiner, Hans Müller eta Masanobu Fukuoka. Zure idatzian garbi geratzen da zure iritzirako nekazaritza ekologikoaren etorkizunari gehien interesatzen zaizkionak Howard eta Müller direla.\nHasteko, fundatzaileak eta pioneroak aipatzen ditugunez, zilegi da galdetzea: fundatzaileak norentzako eta zergatik? Historia bat idaztean dudarik gabe badira hautu ideologikoak. Hasteko, ni ikuspegi frantses batetik abiatzen naiz. “Grosso modo”, nekazaritza europarrarentzako balio du.\nBigarren Mundu Gerraren ondorena arte, frantsesendako Steiner eta Howard dira fundatzaileak. Muller eta Rusch ordurako hasiak ziren laborantza biologikoan, baina Frantzian 1960-1970etan ezagutarazi ziren, ez lehenago. Beraz, 1980 arte horiek dira hiru korronte nagusiak. Masanobu Fukuokaren lehen itzulpena frantsesera 1983koa da. Ordurako hemengo batzuek irakurriak zituzten Fukuokaren ingelesezko bertsioak; nik 2001ean ekin nion tesiari eta orduan ari zen haren izena zabaltzen. Gero eta gehiago sartzen da fundatzaileen artean, gaur indarrean datozen proposamenak aurreratu zituelako: zuzenean ereitea, ez goldatzea, estalki bejetal azpian zuzenean ereitea horren aldagaia da, eta gero agroforesteria.\nMunduan asko ari da zabaltzen gaur goldatu gabeko laborantza, soro erraldoietan ere ari dira, ez biologikoan, glisofatoa (Monsantoren “Rond-Up” marka da famatuena) erabiliz. Pentsa, goldatzea izan da betidanik nekazaritzaren ekintza enblematikoa, ez bada oinarrizkoa. Goldea zen laborantzaren ikurra.\nEgia da, laborantzan aritutako edonork ikusten bazaitu baratzean aitzurtu gabe ereiten, ezin du ulertu...\nTxoke handia izan da. Pasadizo bat kontatzeko, Laborari Gazteen biltzarrera lehenbizikoz joan nintzenean bazen han hizlari bat konparatzen ari zena kristau bihurtzea, Jesusen eragina gure bihotzetan, goldearekin. Besoa jaso nuen esateko kontuz ibili behar dela, goldea ez dela hain fantastikoa, gero eta azterketa ugariagok erakusten duela goldea txarragoa dela lurrarentzako belarrak hiltzeko botikak baino, adibidez txitxareentzako. Alde horretatik, Howard bera ez zen aski kritiko izan nire irudiko.\nFundatzaileetan, lauetatik hiru baserritarak dira jatorriz. Hiruek betetzen dute zuk hain inportantetzat aipatzen duzuna: teoria eta praktika loturik eramatea.\nHoward, Muller eta Fukuoka, hirurak dira laborari seme eta azken biok gainera berak ere laborari. Steiner trenbidetako langile baten familiakoa zen. Teoria eta praktika, ekonomia eta soziala, lotzeari dagokionez, Howard nabarmena da denen artean. Agronomiari dagokionez, intuiziorik sakonenak izan zituena dudarik gabe Fukuoka.\nDatei begiratuta, Albert Howard da nekazaritza biologiko europarraren sortzailea. Fundatzailea, hau da, kritikoa da agrokimikoekiko, baserritarren tradizioarekin lotura egiten duena. Laborea eta abelazkuntza lotzen dituen nekazaritza defendatzen du. Rudolf Steiner ezagunagoa da, askoz gehiago mediatizatu dute biodinamikan ari direnek, baina Howard hamar urtez lehenagokoa da, 1910ekoa.\nLuze eta zabal deskribatu dituzu Howarden lanak eta ideiak zure tesian. Saia zaitez horiek laburtzen gure irakurleentzako.\nAlbert Howard [1873-1947} Ingalaterrako Shropshire eskualdeko baserritar baten semea da. Ikasketa oso distiratsuak egin zituen zientzietan, kimika, biologia eta nekazaritzan. Cambridgeko unibertsitatetik pasatu zen. Botaniko postua eman zioten Inperio Britainiarrean eta estreina Antilletara bidali, Barbadosera, eta gero Indiara, urte asko egin zuen Indian.\nBere ideia zen ikerlari agronomo batek, baldin eta nekazaritzari lagundu nahi badio, gai izan behar duela hobekuntza zehatzak demostratzeko. Agronomiak teoria eta praktika lotu behar ditu. Nekazaritzako esperimentu zentro batera joanik, hura bihurtu nahi du etxalde ereduzko bat. XIX.ean beste batzuek ere proposatu zuten baserria eta laborategia uztartzea, praktika eta teoria, baina Howardek egin egingo du. Are gehiago, nahi du berrikuntzak herrietan barrena hedatu daitezen, eta horretarako berekin ikasten dutenetatik onenak ez ditu laborategian atxikiko, baizik eta beren herrietara itzularaziko ditu berriro, teknika berriak zabaldu ditzaten, ahalegin erreformatzailean.\nInperio Britainiarraren testuinguruan, Howarden beste helburua da herritarren bizi baldintzak hobetzea. Mike Davisek liburu batean esplikatua du zeinen ikaragarria zen Indiako herritarren bizimodua inperioaren mende: plantazio kolonialetako nekazari-obreroen janari arrazioa txikiagoa zen naziek Buchenwaldeko kontzentrazio zelaian presoei ematen zietena baino. Asko hiltzen ziren gosez, inperioak aberastasun oro Britainia Handira eraman nahi zuelako. Howard horren kontra borrokatuko da. Adibidez, garia selekzionatzen hasita, saiatuko da hautatzen barietateak lekuari ondoen dagozkionak baina baita ere baserritarren bitartekoentzako egokienak, eta aldi berean ondo egokituak gero haiek ehotu behar zituzten makina ingelesetara. Horretan ereduzkoa izan zen, eta Vanda Shiva bezalako pertsonalitate batek publikoki Howarden lana defendatu eta omendu izana adierazgarria da.\nTeknikari dagokionez, Howard asko zentratu zen konpostean, simaurraren hobekuntzan eta abar. Lurraren fertilizazio osorik organikoa nahi zuen, horrela eskuratzeko janari sanoago, aberats eta orekatuak. Haren lanaren zati handi bat Indore izeneko konpostaketa sisteman zentratu zen. Indore zen Indian Howardek etxalde esperimentala zeukan eskualdea. 1930eko hamarkadan asko zabaldu zen munduan Howarden sistema, berak harreman ugari zituen postaz inperioko beste askorekin.\nParasitismoan ere egin zuen lana, landareen bizkarroiak nola gutxitu, landarea sano atxikitzean oinarrituz beti ere. Gero, gerra denboran, Howardek lan handia egin zuen Ingalaterran gobernuak nekazaritza berriro indartu zezan. Izan ere, Inperio baten jabe izanik, laborantza ingelesa abandonatua izan zen jaki gehienak urrutitik ekartzeko. Ez zioten kaso handirik egin.\nHala ere oihartzun handia izan zuen Howardek mugimendu eta talde askoren artean. Giro bat ere bazegoen horretarako. Zehazkiago ezagutzeko irakurri behar da Philip Conford-en The Origins of the Organic Movement liburua, garbi uzten du erromantizismoaren garrantzia guzti honetan. Eta erromantizismoaz leitu behar da Michaël Löwy eta Robert Sayre-k idatzitako La révolte et mélancolie. Le romantisme a contre-courant de la modernité, ulertzeko galaxia erromantiko hori eta bere tendentzia anitzak: kontserbadoreak, utopikoak, sozialistak, kristauak, ideia ezberdinak errepublikaz, teknikaz... Horietan sarritan aurkituko dugu nekazaritzaren eta artisautzaren balorizazioa, askotan Erdi Aroaren balorizatzea ere bai, non halako autogestio bat baitzen estatu zentralaren sorreraren aurretik.\nRudolf Steiner [Austria, 1861-1925] funtsezkoa da Mendebaldeko kulturaren historian alde askotatik. Alde batetik, teoriko bat zen, unibertsitatean ikasketak egina zen eta diploma zientifikoen jabe. Bestetik, asko aztertu zuen Johann Wolfgang Goetheren lana, haren lan “zientifikoak”, kakotx artean ipinita, koloreei buruzkoak, landareei buruzkoa, eta abar. Filosofian doktore egin zen, batik bat filosofia modernoan interesaturik.\nGero, milaka orri idatzi ditu Antroposofiaz, zeina baita aita Verlinde-ren hitzetan [Jacques Verlinde, apeztu ondoren Joseph-Marie Verlinde deitua, monjea, zisterzienseen ildotik Saint Joseph-eko anaidia fundatu zuena, Frantziako katoliko askorentzako esoterismoan eta satanismoan aditu nagusietakoa; yoga eta tai-chi bezalako bideak anti-kristautasunaren eredutzat saltzen ditu] Antroposofia da XX. mendean arrakastarik handiena bildu duen mugimendu esoterikoa. Munduan 80.000 bat bazkide ditu, badituzte eskolak, ezinduentzako erakundeak, bankugintzan ere ari dira, Triodos edo Frantziako NEF haienak dira, drogerian Weleda marka famatua bezala, dantzan eta teatroan badira taldeak, ikerketa unibertsitarioko institutuak... eta nekazaritza biodinamikoa. Galaxia bat da antroposofia.\nRudolf Steiner eta nekazaritza antroposofikoa ulertzeko filosofiaren eta ideien historian atzera egin beharra dago. Horretaz idatzia daukat artikulu bat Agrobiologie et Philosophie 2009an plazaratua. Alegia, nekazaritza biologiko edo naturalaren galderak oinarritzen direla azken finean gizakiaren eta naturaren arteko harremanen galderaren gainean. Labur izateko, esan behar da Erdi Aroaren bukaera arte kultura gehienek unibertsoaren ikuspegi kosmikoa izan dutela, non gizakia haren parte baitzen; gizakia zen mikrokosmos bat makromosmosaren osagai.\nGero pixkanaka gizakiak hartzen du kontzientzia naturarekiko daukan berezitasunaz, eta Aro Modernoan nagusitzen da gizakiaren ideia bat naturagandik bereizia. Greziarren artean, esaterako, gizakiaren eta naturaren arteko harreman intimoa zegoen; Aro Modernoan bereizita ikusten dira, eta ildo horretan bereziki azpimarratu nahiko da hori zientzia modernoen sorrerarekin, naturarenganako hurbilketa matematizatu batekin. Emozioa edo sentimendua den oro, gizakia naturaren zati izateari lotua den guztia, bazterreratuko da. Behar bada sasi-arazo bat da hori, zeren eta ene adimenak nahi eta besoa mugitzen badut, esan nahi du badela adostasun bat nire adimenaren eta gorputzaren artean. Lotura misteriotsua agian, baina begibistakoa dena; baina Descartes bezalako matematikalari batek ez zituen misterioak maite, matematikoak kalkuluak pausatzen ditu eta hortik maite du deduzitzea. Aldiz, hurbilketa errealista batek onartzen du errealitatea den moduan, eta misteriorik baldin bada tartean, harekin moldatu beharra dago.\nBeraz, modernitateak ekarritako naturaren ikuspegi dual honek eragingo du intelektual, poeta eta abarren matxinada. Horra mugimendu erromantikoaren sorrera. Naturarekiko loturak berregin nahi ditu, modernitatearen aitzinamenduei uko egin gabe, humanismoa, gizakiaren natura ezagutu eta aldatzeko ahalmenari, pusantza teknologikoari, uko egin gabe.\nNekazaritza biologikoaren atzean dauden ideia filosofikoen atal honekin, nire irudiko, bigarren liburu bat daukazu. Hain zuzen horretaz da lehen aipatu duzun artikulua, Une histoire de exigences: philosophie et agrobiologie, nireak bezalako haginentzako askoz irakurgai gogorragoa dena...\nBai, idatzi horrekin tesitik aurrera jo dut, nire ikerketa proiektuaren mamian barnatuz. Niretzako, teknikaren alorrean, nekazaritzarena teknologiaren arazoaren osagai bat da. Laborantza teknika da, eta nire ikerketaren helburua da ingeniaritza ekologikoa, hau da, ea nola izango den posible teknologien aitzinamendua naturarekiko begirunez jokatuz. Honetan, nahiko nuke pittin bat aitzinatu. Teknologiak egiten badakigu, baina ez dakiguna da teknologia garbiak egiten. Andeatzen dugu, kutsatzen, alferrik galtzen.\nKritika erromantikora itzulirik, lehenago greziarrak aipatu dizkizut eta filosofia modernoa, baina aipatu ez duguna da tartean zibilizazio kristaua egon dela. Zibilizazio judeo-kristauak ekarri du humanismoa, subjektua, baina baita ere naturaren desmitologizatzea. Juduek borroka egin zuten jainko bakarraren alde eta beste jainkoen kontra, baina baita ere jainkoa eta natura nahastearen kontra, monoteistak zirelako.\nBereizketa hau funtsezkoa izan da modernitatearentzako. Arazoa da modernitateak bereizketa bai egin zuela, baina lotura egin gabe. Biblia ez da naturaren kontrakoa, edo natura mugarik gabe ustiatzearen aldekoa. Aitzitik, Biblian irudi asko daude alderantzizkoa proposatzen dutenak. Hor dago Edeneko baratze famatukoa, han bazen harmonia bat gizakiaren eta naturaren artean, gehi, azpimarratzen dut, baratzea lantzeko Jainkoak gizakiari egiten dion gonbidapena: zaindu, kontenplatu, eta lantzekoa.\nNire ideia da Jainkoak natura gizakiari uzten diola, nahitara osatu gaberik dagoen natura, gizakia izan dadin haren obraren bazkide. Baina gizakiak nahi izan behar du, aske da egiteko edo ukatzeko. Ondoren dator gizakiaren erorketaren kontakizuna, gizakiak ez baitio Jainkoari obeditu, eta antagonismo handiagoa sortzen da gizakiaren eta naturaren artean, gizonaren eta emakumearen artean ere mamituko dena.\nBeraz, teologia katoliko ortodoxo batetik begiratuta, naturaren hasierako arnasa ona zen, “Jainkoak ikusi zuen ona zela”, eta erorketak ez duela arnas hori deuseztu. Hau da, natura ikus daitekeela ikuspegi optimista batetik, baita erorketaren ondoren ere, eta areago Kristo sortu eta bataioarekin salbatzen gaituenetik. Ondorioz, gaur naturaren egoera anbiguoa den arren, erabil dezakegu ekologia progresista eta optimista bat naturarekiko, eta uztartu naturarekiko errespetoa teknologiarekin, berrikuntzarekin, gizakiaren sormenarekin. Guzti honetan lan handia dago egiteko, idatzi gehiegitan esan baita, arinkeriaz, zibilizazio judeo-kristaua dagoela Lynn White batek, esaterako, Mendebaldeak munduan zabaldu duen esplotazioaren oinarrian, krisi ekologikoaren sustrai kristauez idatzi zuen "The Historical Roots of Our Ecological Crisis" liburuan. Zoritxarrez ekologisten munduan oso zabalduta dago.\nNaturaren eta gizakiaren arteko bereizketa erradikalaren kontrako borrokan erromantizismoak ez du judeo-kristautasunera itzuli nahi izan, jainko monoteistara, gizakiaren eta Jainkoaren arteko harreman zuzenera. Erromantizismoak antzinatera jo du, edo Ekialdeko mundura, non nahasmendu bat dagoen Jainkoaren eta naturaren artean, panteismora. Hori nabarmena da Alemanian Lebensreform bizitzaren erreformaren aldeko mugimenduan, eta abar. Naturaren mistikara jotzen dute.\nEsan beharra dago XIX. mendean eliza katolikoaren jerarkia ez zela gaurkoa baino ekologizaleagoa, jerarkia kontserbadorea izan da, erregea baldin bazegoen monarkikoa eta errepublika zegoenean errepublikano. Mugimendu kritikoak, aldiz, boterearen aurkakoak ziren, ulergarria da sustrai kristauetara begiratu nahi ez izatea. Hipotesi bat da. Edozein gisaz, bestelako nekazaritza bat pentsatzeko korronte erromantikoan gehiago begiratu zaio Ekialdeko espiritualtasunari. Teosofia da horren adibide sintomatikoa, Helena Blavatskyk (1831-1891) Budaren reenkarnazioa bilatzen zuen. Rudolf Steinerrek Teosofiaren zatiketatik Antroposofia sortu zuenean, Ekialdearekiko erreferentzia asko gorde zituen, nahiz eta berak nolabaiteko esoterismo kristau bat aldarrikatzen zuen. Bere idatzietan nabarmena da budismoarekin eta hinduismoarekin egiten duen sinkretismoa.\nErromantizismoa nolabait naturaren erlijioan murgildu bada, honek esan nahi du gizakia naturan fusionatzen dela. Baina gertatzen da gizakia ez bada aski bereizten naturatik, ez gaudela posizio onean teknikaren gaia aztertzeko. Hori zen nik aurkitzen diedan zama nekazaritza biologikoaren teorikoei, bola handi bat bezala arrastaka dakartena, teknikaren eta naturaren arteko harremana ondo kokatu ezinda.\nNekazaritza biologikoaren fundatzaileak hasiko dira ama natura goratzen, Natura jainkosa, Gaia. Humusaren magia bezalako bat ikusten dute, edo zimaurrarena. Misterioa. Formakuntzaz ginekologoa zen Rusch-ek aipatuko du nekazaritza biologikoaren “miraria”, bere liburu nagusia den Lurraren fertilitatean aipatuko du “nekazaritzaren txinparta, gerta daitekeena ala ez”. Iduri luke gainditzen gaituen zerbaitez ari garela, baina benetan nekazaritzaz ari bagara ezagutzaz eta teknikaz ari gara. Ekonomia eta beste osagaiak ere hor daude, baina agronomiaren ikuspegitik zergatik bilatu magiarik? Modernitatea eta aitzinamendua nire ustez hurbilketa materialistago batetik doaz.\nBaina Steiner, nekazariseme ez den bakarra, justu alderantzizko bidetik abiatuko da, bide intelektual, espiritual eta esoteriko batetik, nekazaritza on bat egiteko. Steinerrek etxaldeaz Howarden ikuspegi bertsua dauka: polikultura, laborantza-abelazkuntza, konposta... Baina gero baratzean erabiltzeko gehigarriak, edo abereak hobeto hazteko nahasketak, eta abar planteatzerakoan, edo ereitean bezala landatzean ilargiaz gain halako eta bestelako izarren egoera kontutan hartzen dituen egutegiaz, eta abar... horien oinarriak esoterismoan datzate.\nBeraz, zure ustez, biodinamikan ereiteko, landatzeko eta abar erabiltzen duten egutegia esoterismoa da...\nEgutegiaren kasuan, hilargiaren eraginaz bada liburu bat 2008koa, Aux origines des plantes (Landareen jatorria), Francis Hallé zientzialaria zuzendari duena eta horretan Ernst Zürcher–ek Les plants et la lune: traditions et phénomènes idatzi du, eta azaltzen ditu hilargiaren eraginaz egindako esperientzien emaitzak. Baina biodinamikan ari direnek hilargiaz gain astroak hartzen dituzte kontutan, batzuk, ez bestetzuk. Nik hasi nintzenean pentsatzen nuen “bon, hilargia ikusten da, baina aski urrun da, izarrak askoz hurrunago dira”... Baina Rudolf Steinerrekin arazoa ez dago horretan. Kontua da berak astroak aipatzean ez dela astroez ari, baizik eta astro horiek gobernatzen dituzten izakiez. Hor okultismoan sartu gara erdiz-erdi, Steiner beraren Ezkutukoaren zientzia (La ciencia oculta gaztelaniaz, La Science de l'Occulte frantsesez), irakurri besterik ez dago, honetaz argi eta garbi mintzo da.\nNiretzako, behi baten adar hustua hartu, ez dakit zein animaliaren simaurrez eta halako landarez bete, udazkeneko ekinozioan lurperatu eta udaberriko ekinozioan berriro atera eta lurrean zabaltzea... hori sorginkeria da. Errito suerte bat.\nZure iritzia Steinerrekiko nabarmen azaldu duzu. Nekazaritza biologikoaren fundatzaileetan aitzina eginaz, Maria eta Hans Müller oso bestelakoak dira.\nHans Müller (Suitza, 1891-1988) laborari-semea da eta bera ere laboraria. Eta gehien inarrosten duena da nekazarien bizi ezina, sozial eta politika mailan jasaten duten gainbehera iraultza industrialaz geroztik. 1920ko hamarkadan hasten da ekinean. Nekazarien osasun-aseguruaz, babes sozialaz eta abarrez okupatuko da, baina aldi berean badauka lehengo laborari giroaren nostalgia, kaletarrekiko mesfidantza, ereite eta uzta garaiko auzolana konparatzen ditu laborari modernoaren isolamenduarekin eta honen makinen zaratarekin. Badauka industrializazio aurreko garaien nostalgia.\nBaina Müllerrek aurreratzen ikusi nahi ditu baserritarrak gizartean eta beren mundua ez dadila geratu kaletik eta industriatik etenda. Hasteko alderdi politiko orijinal bat eraikiko du, Alderdi Nekazari-Obrero-Kaletarra edo bugesa Bauern-Gewerbe-Bürgenpartei (BGB). Alderdi transbersal honek behin batean lortu zuen gehiengoa Bernako kantonamenduan, baina ezin zuen aurrera egin, modernitatearen irizpide politikoetan atipikoa baitzen.\nHorretaz sozialistekiko harremanetan ohartuko zen: sozialistek laborariak errefusatzat dauzkate, mekanizazioaren, etxaldeen handitzearen, hitz batez industrializazioaren aurrean, eten gabe nigar egitera kondenatutako kategoria sozial bat. Sozialistek laster ez dute ezer jakin nahiko Müllerren alderdiarekin, eta honek norbaiten beharrean azkenean naziekin ere kolaboratuko du une batean, nekazaritzari ekarriko dion kalte guztiarekin. Bigarren Mundu Gerraren ondoren Müllerrek politika utziko du eta burubelarri murgilduko da nekazaritzaren alderdi ekonomikoan, Galmiz AVG kooperatibaren sustatzen.\nHemen hasiko da elkarlanean Hans Peter Rusch-ekin (Alemania, 1906-1977). Honek, emakumeen flora ginekologikoaren degradazioaren eta elikaduraren arteko loturak eginak zituen. Rusch eta Müller elkarrekin nekazaritza biologikoaren oinarri teorikoak lantzen hasi ziren, iturri askotatik edanez, beren esperientzia propiotik batetik, baina garaian eskura zeukaten literaturatik ere bai, hala nola aintzindari alemanak Ewal Könnemann bezalakoak, Albert Howard dudarik gabe...\nLan honetan Hans Müller bere emazte Mariarekin ari zen. Honek emakume baserritarren eskola zeukan antolatua, neska gazteei etxaldea nola antolatu erakusteko, eta nekazaritza biologikoan ikasketak egin zituen. Liburutegi bat ere antolatu zuten, nekazariei ezagutarazteko pentsalari inportanteak, hala nola Karl Marx; Müller ez zen marxista, baina Marxen kritikaren balioa aitortzen zuen.\nSuitzako parlamentuko diputatu izanik, bidaiak egin zituen, tartean Danimarkara, hemen ezagutu baitzuen Nikolai Grundtvig-ek abiarazitako herri eskolak. [Nikolai Frederik Severin Grundtvig (1783.1872) jotzen da helduen eskolaratzearen aitzindaritzat. Herri xehearen eta batik bat nekazarien hezkuntzaz oso kezkatua zen Gudntvig apez eta politikari danimarkarra].\nMüllerrek egin zuena oso modernoa zen. Izan da idatzi duenik baserritarren autarkia bilatzen zuela, hain zela atzerakoia, baina oker dago. Bera saiatu zen alderdi politiko transbersal bat egiten gizarte osoak barneratu zezan nekazaritzaren arazoa. Howardek eta gero Fukuokak bezala Müllerrek ere nekazaritza herrien arimatzat baizeukan. Nekazaritzaren jakintza, lurrarekiko lotura... hori galtzen uzterik ez zegoen. Ni neu ados nago horiekin puntu horretan: atxiki behar da lurrarekiko lotura.\nZure liburuan batek harriturik ikusten du orain dela hirurogei urte Suitzako laborariek hango Migros supermerkatuetan bazituztela apal bereziak mozkin biologikoak saltzeko, posta bidezko salmenta ere egiten zutela...\nEgia da, oso berezia da. Suitzako parlamentuan elkar aurkitu zuten Hans Müllerrek eta Migroseko zuzendari zen Gottlieb Duttweiler ek. Orduan Suitzako supermekatu kate nagusia zen Migros eta gaur ere hala izanen da. Elkar ulertu zuten eta Europako lehen bio sarea antolatu zuten. Müllerrek dibertsifikatu nahi zuen bai baserrietako produkzioa eta bai mozkinak saltzeko sarea: zuzeneko salmenta, Migros, posta bidez bidaltzea... Beti nekazarien ikuspegitik. Produktibismoarekin joera zegoen Europan laborariari esateko “zu okupa zaitez produzitzeaz, besteok egingo dugu gainerakoa” eta etekinak haien eskuetatik urrun geratzen ziren.\nHarrigarria egin zaigu beste hau ere: Müller supermerkatuekin negoziatzen ari zenean, komertzianteek asko baloratzen zutela barazki eta fruitu biologikoek askoz iraupen handiagoa izatea ongarri kimikoz hazitakoek baino.\nBestalde, Müllerren kasuak erakusten du zein zaila zen nekazarien eta kaletar ezkertiarren arteko elkarlana. Ezker marxistaren, baita Marx beraren, ezinulertua laborariekiko.\nKarl Marxek ekonomia liberalaz egiten duen kritika bere neurri osoan hartu beharra dago aintzat, baina Marxen abiapuntua Adam Smith, David Ricardo eta enparauena bera da: lanaren banaketa, industrializazioa, eskalako ekonomia, aurrerapen soziala makinak eta industriak dakartela, nekazariak lurretik aldegitea gizartean aurrera egiteko modutzat ikusten da, eta laborari munduaren ikuspegi aski karikaturazkoa. Baserritarrek ez dute inoiz politikarik egiten, zaku barruan dauden patatak legez dira, ez dira koordinatuko, ez dute elkar hartuko. Marxentzako baserritarrak aurrerapenaren hondakinak dira. Istilu asko etorri da hortik. Errusiako historian ikusi da, laboraria ez dute ikusi batere aurrerakoi. Marx industriazko ekoizpenean zentratzen da, etekinean, eta nekazaritzak ez du diru askorik irabaztarazten. Howardek behin baino gehiagotan esango du, laborantzaren gainean eraikitako fortunarik handienak ezin zaizkie alderatu industriako fortunei.\nMarx obreroei mintzo da. Gaztetan Hegelek markatu zuen, izpirituaren idealista batek. Errealismo enpirikotik urrun gaude. Ondorioz, sozialisten ondarea obreroek eta burgesiak markatuta dago, oso gutxi nekazariek; hauek gehiago lotzen ziren notableekin, katolikoekin, eta ezkerra borrokan zegoen eliza katolikoaren kontra. Müller sozialistekin ondo ez moldatzea ez da harrigarria, beraz.\nBaina gaur ere berdintsu da, ezkerrekoak izan edo eskuinekoak, politikariek esaten dituzte gauzak nekazaritzaz baina gero esanak legetara pasaraztea besterik da. Hemen, Frantzian, esaten da Rocard laborariekiko sinpatikoagoa zela beste gehienak baino, baina haren garaian ez da besteekin baino askoz lege gehiago berritu. Mitterrandekin dezepzio handi bat nozitu zuten nekazariek.\nMasanobu Fukuoka da laborantza biologikoaren fundatzaileetan laugarrena. Orijinalena alde askotatik.\nFukuoka (Japonia, 1913-2008) azken urteotan egin da ezagunagoa. Hautatu dut munduan lortu duen oihartzunagatik eta ekialdetarra delako. Ekialdeko kulturako partaide da, hori aldarrikatzen du eta horrek mugatzen du, ez baitu eduki Ekialdeko nekazaritzaz gogoeta egiteko askatasun handiagoa hango kulturaz aritzeko eduki duena baino. Fukuokak badu pasarte bat idatzia, niretzako arras argigarria egin duen ibilbideaz: dio hautua egiten hasita ikuspegi eboluzionistaren eta budistaren artean, berak budista aukeratzen duela.\nFukuokaren Lasto izpi baten iraultza irakurri nuenean, beste askorentzako bezala niretzako ere errebelazio bat izan zen maila intelektualean. Ikuspegi ezberdina dauka eta aldi berean oso sendoa, baina gainea xumetasunez idatzita dago. Noski, pentsakera oriental horretara ohitu behar duzu, aklimatatu, forma eta hutsunea, eta beste. Ez gaude horretara ohituta, gure kategoriak izakia, substantzia eta horrelakoetan mugitzen dira. Beste ikuspegi bat, beste kultura bat. Fukuoka funtsezkora doa eta aldi berean gauza iraultzaileak proposatzen ditu.\nFukuoka mikrobiologian diplomatua zegoen, landareen patologietan. Laboratorioetan lan egina zen, Eiichi Kurosawa profesorearekin lan egin zuen, 1926an hazkuntzaren hormona bejetala deskubritu zuenarekin. Aduanetako laborategietan aritu zen Bigarren Mundu Gerran. Eta halako batean nazkatu egin zen, krisi existentzial bat eduki zuen. Nekazaritzaz hasi zen galdezka. Gurasoek etxaldea zeukaten. Mendebaldeko zientziari kritika egiteko budismoan aurkitu zuen bidea. Galdezka eta bilaka hasi zen, esperimentatzen. Fukuokaren esperimentatze bidea zen gehiegizkoa kentzen ahalegintzea, hau eliminatu eta gero bestea. Nik “discrétion technologique” deitu diot horri, gauzak naturak egiten dituen bezala egiten saiatzea. “Eta arbolok inausiko ez banitu?”, “Eta lurra goldatuko ez banu?”, “Eta soroak ureztatzeari uko eginez gero?”...\nHorretan taoismoaz ere ari da, ez egiteaz, ez eragiteaz, “Wu-Wei” famatua...\nHorra, Fukuokak bereari “ez-eraginezko laborantza” ere deitzen dio. Prefosta, ez egitea baino askoz gehiago da, ez da alferkeria, hori baino askoz finagoa da. Natura basa anitz behatuko du, eta saiatuko da aplikatzen ez-eragiteko printzipioak familiako lurretan. Aitak landatu mandarinondoak inausi gabe utziko ditu eta sekulako porrota jasan. Mandarinondo berri gazteekin hasi behar izan zuen, berak “nekazaritza basa” ere deitzen zion hura esperimentatzeko.\nGaixotasunekin berdin, Fukuokak esperimentatu nahi du nola moldatzen diren landareak inguru basati batean, gaixotasunak ea nola erakartzen dituen haren kontrako parasito eta predatzaileak ere. Gaur nekazari askok egiten diete borroka biologikoa gaixotasunei, edo kalkulatzen dute ea ez ote zaien gehiago komeni uztaren halako portzentaia galtzea dena kutsatzea baino.\nArroz soroak ureztatzea ere kritikatu zuen. Historia aztertuz ohartu zen antzina Japonian ez zela ureztatzen orain bezala, eta Fukuokak arroza eta hirusta nahasian ereiten zituenez, urtaro jakin batean ureztatzea egiten zuen hirustak ximeldu edo ahuldu arte. Ez jorratzeaz berdin. Edo laboreak lastoz estaltzeaz. Eta konpostik ez erabiltzeaz.\nHaustura handia dirudi nekazaritza biologikoaren ikurretakoa den konposta auzitan jartzea...\nKonpostatzea ere kritikatzen du Fukuokak. Berak kritikatzen ditu nekazaritza kimikoa eta tradiziozkoa, halako laborantza budiko bat bilatuz: antzinateko nekazaritza, kasik edenikoa [Edendarra, Bibliak aipatzen duen paradisuari dagokiona], simaurketarik beharko ez lukeena, bere burua fertilizatzeko gai litzatekeena. Autofertilitatea aldarrikatzen du, lurra hondatzen ez bada gai dela bere burua oparo atxikitzeko. Areago: naturari bakean uzten bazaio, biziak gain hartzen diola mineralari, desertutik inguru jori bat sortzen duela. Eta egia da hala ikusten ditugula abandonatutako zelai eta soroak pixkanaka lehenik sasiz eta gero basoz janzten. Niretzako biziaren dinamika oso inportantea da, hortik jo beharko genuke nekazaritzan, elkarrekin lantzeko laborantza eta basogintza. Hori egin daiteke modu ekologiko eta produktibo batean, Michel Griffon bezalako egile batzuek “intentsifikazio ekologikoa” deitzen dutena lortzeko.\nFukuokak paso egiten die simaurrari eta konpostari, aitzitik, proposatzen du soroa egitea humus erreserba dagoen lekuan, edo zuhaitzak aldatzea tartean, hauek lurra ontzen dutelako. Agroforesteriak egin duen bidea ezaguna da. Eta eduki duen beste ideia desertuak berdearaztekoa da, haietan haziak ereinez. Bai eskuz edo makinaz buztinezko bolatxoak egin erein nahi diren zuhaitzen haziekin baina baita haiekin batera erne behar duten beste hainbat landarerenarekin ere, sastraka, belarki eta beste. Buztinezko pikor horiek eskuz bezala hekazkinetatik ereitea proposatu zuen Fukuokak, munduan basamortuek egin duten aitzinamenduari aurre egiteko. [‘Nando-Dengo’ teknika famatua]\nAgronomiaren inguruko ahalegin teoriko eta praktiko horrez gain, Fukuokak alderdi sozialetik ere badu zer esana. Zure ikerlanean kontatu duzu haserretu zela bere produktuak garestiegi saltzen zituzten komertzianteekin.\nHonetan ere printzipio xumeei jarraitzen zitzaien: nik besteek baino lan gutxiago egiten badut eta horretan besteek baino gutxiago gastatzen, nire baratzeko fruituak merkeago saldu beharko lirateke. Fukuoka prest zegoen gutxiago kobratzeko, onartzen zuen, profeta bat zen, diruak ez zioin axola. Egun batean ohartu zen hirian bere fruituak uste baino garestiago saltzen zituztela, eta haserretu egin zen. Erantzun zioten: “Bai, baina merke jartzen baditugu, jendeak usteko du hain onak ez direla, ez ditugu salduko”. Fukuokak ez zuen eztabaidatu nahi izan, fruituak horrela saltzeari utzi zion.\nZer pentsatua ematen dizu. “Bio denentzako” esaten bada, segun eta nola egiten duzun lan agian posible litzateke horretara hurbiltzea. Baina ez da hori komertzioan oinarritu gizartearen iritzia, saltzaileek prezio altuagoak nahi dituzte, marjenak handitzea. Adam Smithengan ere badago nekazariak kontsumo gizartearentzako interesgarriak ez direnaren ideia hori, kontsumitzeko libertatea daukatelako, gauzak beren gisan produzitzen dituztelako. Adam Smithen helburua merkatari gizarte bat osatzea zen, denek denei saldu eta erosi behar diotenekoa, horrek egingo duelakoan etekina, lanaren banaketa dela medio. Aldiz, autogestioaren ikuspegitik komertzioak bigarren mailan egon behar du, nekazarien munduan zegoen gisan.\nGero, Japonian laborarien artean ugaritzen ikusi zituen makinen kritika ere egin du Fukuokak. Dio errazegi kalkulatu dituztela traktoreen abantailak, denbora irabaztea eta abar, eta ez dituztela kontutan hartu bestelakoak, herriko bizi soziala, poemak edo haikuak egitera joateko zeukaten astia... Ahalik eta gutxien mekanizatutako nekazaritza defendatu du.\nBeste orijinalitate bat Fukuokarena: nekazari izatea da gizaki moduan osatzera iristeko bide espirituala. Horrelakorik ez duzu aurkituko Steiner, Howard edo Müllerrengan, hauentzako bizimodu bat da, gizakia ez da laboraritzara mugatzen, badira beste gauzak bilatzeko, nekazari izatea ez da destinu bat, aldiz Fukuokak halako zerbait defendatu du.\nAldiz, bere mistikotasun guztiarekin, Fukuoka ohartzen da zuk liburuan zorrotz aztertu duzun fenomeno ekonomiko batez: mende luzez nekazariek jasan behar izan omen dituzten “guraizeez”.\nBeste fundatzaileek ere sentitu dute baina Fukuokak zehazki idatzi du horretaz. Nekazari asko ohartuko ziren, nahiz eta formulatzen jakin ez. Dena dela, ez ahaztu hil berria dela, gizon jantzia zen, telebistan azaldu da, agronomoak heldu zaizkio, atzerrira bidaiak egin ditu... Espiritualitate batez bizi den arren aktualitatea ezagutzen du. Indian izan da bere metodoa segitzen duten laborariei aholkuak ematen. Ramon Magsaysay saria eman zioten, Asiako Nobel saritzat jotzen dena...\nEsplika iezaguzu zer den “guraizeen” fenomeno hori, tesian aipatzen dituzun les ciseaux horiek.\nIrudika ditzagun guraizeak irekita, heldulekua gora: beko aldeko aho zorrotzak dira laborantzako mozkinen prezioak, baserrietatik ateratzen diren produktu elaboratugabeenak... Preziook beheranzko joera dute historian zehar eta orain ere. Aldiz, guraizeen goiko aldeak, zure hatzen helduleku edo begiek industriako produktuen prezioak irudikatzen dituzte, beti eta garestiago. Guraizeen eragin hori dela eta, inguru industrialean murgiltzen den nekazaritza traktoreen prezioengatik, ongarri kimikoenengatik, petroleoa, eraikin berriak... zenbat eta menpekoago den kanpotik baserrira ekarritako produktu industrialekiko, orduan eta neke handiagoak ditu etekinak lortzeko. Guraizearen bi erdien artean itota bizi da laboraria.\nFukuokak ondo ezagutzen du fenomeno hori, baserritarra zorretan itota, eta zorrei aurre egiteko zor handiagoetan murgiltzen... urtxintxa danbolin-kaiolan lasterka bizi den modu bertsuan irudikatu du nekazaria Fukuokak. Guraizeen fenomenoa ezaguna da gaur egun, baina oso gutxik dakite hori oso aspaldikoa dela.\nEgia da harrigarri egiten dela zure liburuan irakurtzea nola zegoen hirietako azoka antolatuta baserritarrei prezioak jaitsiarazi eta kaletarren haserreak baretzeko. Nola iritsi zara informazio hori biltzera?\nGuraizeen fenomenoa ezagutarazi zidan Raymond Delatouche-k La chrétienté médiévale. Un modèle de développement liburuan. Erdi Aroko gizartea deskribatzen du berak, artisauak, merkatariak, industria, kultura, politika... Erosi behar duzu liburu hori.\nRaymon Delatouche [1906-2002] laboraria zen, agronomoa eta artxibozaina, paleografia menderatzen zuena. Ekonomia ikasi zuen. Raymond Delatouchek nekazaritza bera eta komertzializazio katea ezagutzen zituen ondo. Yoplait jogurt markaren sortzaileetan egon zen. Lan handia egin zuen nekazaritzaren historiaz. Hala, poliziaren XVII. mendeko agiri batean aurkitu zuen zergatik eta nola sortu zuten Pariseko azoka nagusia, “Les Halles de Paris” deituak, gaurko azoka zentrala diren eta 10 milioi biztanleren elikadura kontrolatzen duen Rungis delakoaren arbasoa. Antzinako haren ildo berean funtzionatzen dute gaurko azoka nagusiek. Chicagoko burtsak eta beste gehienek.\nGauza da X. edo XII. menderako Parisek 200.000 biztanle bazituela. Hiri handi bat, baina gainera oso zabala, ez zegoen 10 solairuko eraikinik. Garai hartan ez zen kamioirik, ez zen hozkailurik, eta janariak kontserbatzeko gatza zegoen. Gatzetan ez izatekotan, hirian jan beharreko animaliek bizirik eta oinez etorri behar zuten. Burgesen etxe aberatsek hiltegia zuten. Arazoa zen sarritan ez zela aski janari iristen hiritar guztiak elikatzeko. Nekazariak autokontsumoan bizi ziren, etxerako ekoizten zuten, eta beharrak ase ondorengo soberakina zeramaten saltzera, zergak pagatzeko, janzkiak erosteko eta beste. Hirian, aldiz, nahikoa janari ez bazen istiluak gertatzen ziren.\nHiria oso zabala izanik, oinez ekarritako aziendak eta gainerako mozkinak gehien bat hiriaren kanpoaldean saltzen ziren. Gutxiegi iristen ziren zentro aldera... baina agintearen gune nagusiak erdigunean zeuden. Istiluek jauregiak eta agintea meatxatzen zituzten. Ondorioz, aginte zentralak moztu zuen nekazaritzako produktuak saltzeko libertatea, azoka edo merkatuentzako araudi oso zorrotzak ezarrita. Horra nola sortu zen “le marché à l’horloge” deitua.\nAzaldu ezazu zer zen erlojupeko salmenta hori...\nHasteko azokak hiriko gune estrategikoetan kokatu zituzten. Baina gainera, laborariak derrigortu zituzten salmentak egitera egun jakinetan eta ordu jakinetan. Azoka orduetan inguruko komertzioek itxita egon behar zuten, haietan saltzaileek bildu eta prezioak elkarrekin hitzartu ez zitzaten. Eta nekazariek azokan saldu gabekoa ostera etxeratzea oztopatzeko “le quart d’heure du pauvre” asmatu zuten, soberakinak kasik oparitzera behartuz.\nNeurri horiekin alde batetik hirietako biztanleen elikatzea bermatzen zuten, eta beste aldetik eskaintza azokan kontzentratuz salgaien ugaritasun derrigortu horrengatik prezioak jaitsiarazi egiten ziren. Hau da, Pariseko biztanleak elikatu eta gainera merke. Erromatarren panem et cirences haien izpirituan segitzen dugu hemen.\nSistema horretan nekazariak irabazteko ezer ez zeukan, merkeago saltzera behartzen zuten. Baina iraultza industriala arte horrek ez zion gehiegi eragiten, beharrezkoak ez zituen soberakinekin jokatzen zuen, jolastzat-edo hartu zezakeen, ezagutzen duzu azokako anbiantza sinpatiko hori. Baina nekazariak dirua beharko duenean etxaldea mugiarazteko, orduan hasi da arrangura galantak izaten.\nSistema horrekin suntsiarazi da nekazari jendea, prezio industrialei aurre ezin eginez. Horra guraizeen fenomenoaren jatorria, ez ekonomikoa sorreran, politikoa edo poliziala, herritarrak elikatzekoa liskarrik sortu ez dezaten, gaur gertatzen den bezalatsu jendearen elikadura merkea izatea bilatzen duena. Gaur Frantziako familia baten aurrekontuaren %15-17 hartzen omen du elikadurak; aldiz, Bigarren Mundu Gerraren ondoren %45-47. Zer pentsatua ematen du. Nekazarien interesak ez ziren batere kontutan hartuak izan hasieratik afera honetan.\nNekazaritza ekologikoaren fundatzaileen historian beste ardatza fertilitatea da, emankortasuna.\nLaborantza naturarekiko harmonian aritzea, nire iduriko, krisi ekologikoa konpontzen saiatzearen parekoa da. Teknikaz gogoeta egiteko alor eredugarria iruditzen zait. Rusch-en liburu bat Lurzoruaren emankortasuna da. Steinerren ideiak biodinamikan aitzinarazi zituen Ehrenfried Pfeiffer-en liburu nagusia Lurraren emankortasuna. Howard eta Fukuokarengan ere berdin, fundatzaileentzako gai funtsezkoa zen. Bioan ari ziren aitzindarien ideia sinplea zen: lurzoru sanoa, lurzoru emankorra, elikadura sanoa, ondorioz jendea sano.\nLandareak ondo elikatzetik haratago, fundatzaileek gogoeta egin dute lurraren emankotasunaz: nondik dator fertilitatea, nola mantendu... Baina honetan agronomiatik haratago goaz. Parentesi artean esateko, niretzako agronomia ez da naturaren zientzia bat. Zergatik? Hori da Fukuokaren intuizioa eta hori da BRFaren atzean dagoen zientziak erakutsi duena: soroak ez dira objektu naturalak, baso eraisketen emaitza baizik, lehendik zegoen natura basaren eraldaketaren emaitza. Soroaz gogoeta egitea natura direlakoan... hanka sartzetik hurbil ibiliko gara. Oihanean datza gakoa.\nPlanetaren eta lurzoruaren emankortasunera itzulita, agrobiologiaren fundatzaileak saiatuko dira natura imitatzen, izan konpostaketa, pilan bezala zabalean, eta abar. Nekazaritza kimikoaren alderantziz, ez dituzte lurzoruko gai kimikoak lehenetsiko lurzoruko bizia baizik. Lurzorua elikatu landarea elikatzeko. Lehenetsiko da ekosistema, landarea izaki biziduna baita, lurzoruko izaki askorekin batera bizi dena, eta guztien ikuspegi globala atxiki nahi dute. Ondorengo urratsean datoz kabalak, animaliak ez dira sartzen fundatzaileen lehentasunetan, ez bada konposterako duten interesagatik.\nFundatzaileak gauza batek mugatzen ditu emankortasunaren bilaketan, nire ustez: humusaz eta basoaz daukaten ikuspegia hein batean xarmazkoa dela gehiago [frantsesez “enchantatoir” dio Bessonek; “enchanté” xarmatua edo sorgindua edo liluratua esan genezake] zientifikoa baino. Howardek aipatu du oihana bere konpostaketaren eredutzat: niretzako nekez lotu daitezke konposta eta laborantza-abelazkuntza, polikultura eta basoa... Oihanean humusa ez da sortzen erbien edo basurdeen gorotzetatik, hori da gutxienekoa, emankortasuna orbeletatik, eroritako adarretatik eta lurzoruak dauzkan izakietatik sortzen da. Horregatik idatzi dut hor “jauzi kognitibo” bat dagoela.\nHumusa? Zientzialariek emango digute erantzuna, humusa baino pedogenesia dela interesatzen zaiguna, lurzoruak nola sortzen diren, eta hortik azken denborotan sortu da BRF teknika. Substantziaz baino gehiago prozesuaz. Gaur badakigu lurzorua sortu egiten dela, eta horretan basoa dela funtsezkoa, egurraren ligninagatik, basoetatik sortu lurrak mila urteko emankortasuna eduki lezakeela, eta aldiz belarkaren lastotik sortuak gehienez ehun.\nUste dut zuri irakurri dizudala Howarden ideia hau: Europan gure lurzoruak agortu ditugula eta gaur gure soroek daukaten emankortasuna munduko besteei ostua dela, koloniei ebatsia.\nEta zuzen ari da. Europako alorrak nekatuta daude, ez genituen ondoegi artatuko eta gainera abere asko mantendu behar dute. Hori Howarden garaian ezaguna zen Ingalaterran. Nola elikatzen ditugu aziendak? Urrundik ekarritako soiaz bazkatuz. Ongarria behar dugunean, hura ere kanpotik, lehen “guanoa” ekarri genuen tonaka eta tonaka, gero gerokoak. Konponbiderik bertan ez dugu aurkitu.\nHoward baten beste ideia bat, industrialismoarekin nekazaria lapur edo gaizkile bihurtu dela.\nHori gaur zertan mamitzen den jakiteko, Mundua Monsantoren arabera filma ikusi behar da. Denek ikusi beharko lukete. Hor dira Indiako baserritarrak, lehenik Iraultza Berdearekin eta gero Monsantoren iraultzarekin, sartzen dira OGM eta pestizidekin, ezin dira aurrera atera, zorretan sartzen dira, bitartean bertako haziak galarazten dituzte, zor handiagoetan itotzen dira, lehertzeraino, askok beren buruak hiltzen dituzte...\nHoward Iraultza Berdea baino lehenagoko egoeraz ari zen. Ordurako nekazariek arazoak zituzten N-P-K ongarriak erosteko. Betiko simaurketak utziarazi eta abono kimikoetan sartuta, hasierako etekinen ondoren azaltzen zitzaizkien gaitzak landareetan, uztak gutxitzen hasten, eta abar. Kontua da N-P-K mentalitateak lurra ez baina landarea elikatzea dakarrela, pixkanaka zurrupatzen zaio aberastasuna lurrari eta landare-uztatan esportatzen dela. Ez da gehiago “agri-kultura”, lur-langintza, lurraren hustiapen hutsa baino. Horregatik dio Howardek sistemak laboraria lapur bihurtu duela jakiak sortzeako baino dirua irabazteko erabakia hartu duenean.\nEstatu Batuetan sistema honek erakutsitako pobretzea ere aipatu zuen Howardek, lurzoruaren higatzeagatik sortutako Dust Bowl edo Hauts Ekaitz haien arrazoiez [1930eko hamarkadan sekulako hauts erasoak jasan zituzten AEBetan, antzinako zelai zabaletan nekazaritza intentsiboak eragindako higaduraren ondorioz]. Ordurako ikusten ziren nekazaritza sistema horren ondorioak, Howard bezalako gizon batek ondo argitu zituen zergaitiak, urte gutxitan lurraren emankortasuna suntsitu zutela... Guzti hori aspaldikoa da, baina harrigarria da berdin segitzen dugula mundu osoan, bestelako laborantza egiten duten minoriek salbu. Zergatik da, zure ustez?\nBaina zergatik aldatu behar zen? Sistema industrial kapitalistak agintzen du, industrialismoak. Industria ez da berez txarra, baina badago eskala eta kontrol behar bat, nagusien eta langileen artean, kapitalaren eta langileen arteko harremanena, teknikaren eta enpleguaren artekoa, kutsadurarena, merkatuarena, garraioarena... Konplexua da, egia. Baina aldaketarako arrazoirik ez da ikusten kapitalismo ultraliberala bere nagusitasuna sakontzen ari denean mundu osoaren gainean. Helburu bakarrak hustiatzea eta etekina ditu, bestelako irizpiderik ez du.\n”Les oubliés du XXIe siècle ou la fin du travail” deitu filmean, uste dut Arte katean eman zutela, esplikatzen dira kapitalismoaren aro ezberdinak eta azken 20 urteotan gertatu diren aldaketak. Ez dago hori geldiaraziko duen indar ideologikorik ez sozialik, zuzenean hormaren kontra goaz. Sinestun naizen momentutik, Jainkoak bakarrik salba gaitzake hodamenditik. Gauzak ulertzeko ez dago sinestun izan beharrik, baina aurre egiteko nondik atera indarrak? Historiaz pesimista naiz, baina naturaz eta Jainkoaz optimista, horra.\nNekazaritza ekologikoaren fundatzaileak erromantizismoari eta Ekialdeko filosofiei loturik ikusten dituzun bezala, zuk mundu judeo-kristauak sortu duen kultura eta filosofia aldarrikatzen dituzu zure liburuan.\nJudeo-kristautasunak humanismoa sustatu du, naturaren zientziak sustatu ditu, baina filosofia greziarra ere bai, arrazionalismoa, naturaren legea (“la loi naturelle”). Naturaren autonomia aldarrikatu du. Natura eta gizakia banatzen ditu baina elkarrengandik urrundu gabe, horretan asko gustatzen zait Joan Paulo II.aren “Sinesmena eta arrazoia” entziklika. Modernitateak separatu egiten zituen. Joan Paulo IIak erakutsi duenez, zientziak autonomia dauka baina zientzia bera ez da egia, protokolo bat da, gauzei begiratzeko modua, filosofiarekin lotu behar da, eta hau ere ez da osorik autonomoa, filosofiak ez du gizakia salbatzen. Fedeak eta teologiak artikulatu dezake multzo osoa, zuzen pentsatu eta zuzen bizitzeko.\nLege naturala eta arrazoia sustatuz judeo-kristautasunak jendeei, izan sinestun edo ateo, elkarrizketa ahalbideratzen die. Kristautasunaren eta beste erlijioen kritika ere egin du posible, esanaz “arrazoinaren eremua, lege naturalaren eremua, denenak dira”. Errebelazioa jaso ez dutenak, izan Txinan edo Frantzian, ez dira infernura joango, hori Jainkoaren esku dago. Ongia egin duena, bere kontzientzia entzun duena... Lege naturalak bere baitan darama gutako bakoitzak daramagun kontzientzia. Ongia egiteko kontzientzia denok daukagu gure baitan.\nLege naturalaren gai hau funtsezkoa da nekazaritza organikoaz eztabaidatzeko, eta esan behar da judeo-kristautasunak sustatu duela hori. Hala segitu behar du aurrerantzean.\nLuze mintzatuak gara dagoenekoz.. Goazen, nahi baduzu, ondorioetara: zehaztu konklusioak.\n“Culture de vie” deitzen diot nik, alegia, naturarekin elkarlanean aritu biomasa eta bioaniztasuna handitzeko. Ezagutzen dugu bioaniztasuna eta biomasa lotuta daudela, zenbat eta handiagoa ekosistemaren konplexutasuna orduan eta handiagoa perturbazioei –eguraldiaren gorabeherei, gaixotasunei, eta abar– aurre egiteko ahalmena, eta handiagoa ere biomasa, bizi kantitatea, edukitzekoa. Nekazaritzak, beraz, ez ditu soroak bakarrik landu behar, baizik eta inguruko eremuak ere bai.\nFukuokak ireki zizkion ateak ideia horri. Soroaren ondoan basoa eduki, zura baliatzeko, etxerako egurra egiteko, baina baita BRF bidez lurra ongarritzeko ere, adaxka birrinduek lurzorua eguzkitik eta euri zaparradetatik babesteaz gain lurreko bizia sustatzen dutelako. Natura kultibatzea, naturarekin elkarlanean aritzea fruitu eta material biodegradagarri gehiago eman ditzan.\nNekazaritza biologikoa niretzako da modu bat ausnartzeko garapen teknologiko ekologikoa nola gauzatu. Elikaduraz ari bagara, seguruenik sustatu behar ditugu ehiza, arrantza edo landare basak biltzea, jateko eta sendatzeko usatu ditzakegunak, mendeetako ezagutza ez dugu galdu behar. Lehengai biodegradagarrietan ere bide luzea daukagu egiteko, plastikoak ordezkatzeko adibidez, biokimikan, ingenieritza ekologikoan. Kutsatutako lurzoruak bere onera ekartzeko mikroorganismoak landu.\nBaina gai are funtsezkoagoa niretzako, eta oraingoz garatzeko bazkiderik aurkitu ez dudana, zera da: ekosistemen ezagutza sakon batetik abiatuta saiatzea zehazten zein gai diren zein une eta gune geografiko zehatzetan naturak ondoen asimilatzeko modukoak. Eta horrela, edozer erein edo landatu baino lehen jakin ahal izatea naturak ondo bereganatuko dituela eta are natura bera aberastuko dutela.\nAldiz, gaur egun azti-berrien (“aprentis de sorcière” dio frantsesez] logikan bizi gara. Sintesizko materialak sortzen ari gara eten gabe eta horiek gero zuzenean naturan bertan testeatzen ditugu. Pestizidekin gertatzen dena sintomatikoa da: merkaturatzen diren pestizida gehienak hamar-hamabost urteren buruan debekatu egiten dira, eragindako kalteak nabarmenak direnean. Hortik atera beharra daukagu, ikerketa independientea behar dugu, filosofia eta zientzietan adituen elkarlana. Hor sartzen ditut nin erlijiozko gaiak ere.\nGure kultura birfundatu behar dugu. Ari da jende interesgarria horretan. Adibidez, Marc Balmès-en “L’énigme des mathematiques” aholkatuko nioke gaiotaz interesatua den edonori, ausartuko direnei abisatuta irakurtzen zaila dela. Aristoteles eta zientzia modernoa erkatzen saiatu da, errealaren matematizazioarekin. Zer


7 gauza, agian erremolatxaz ez zenekien | Consumer\n7 gauza, agian erremolatxaz ez zenekien\nAzukrean aberatsa baina kaloria gutxikoa, erremolatxa tuberkulua da, eta nutrizio eta gastronomi ezaugarri harrigarriak ditu\narabera: Igandea, 2019ko uztailaren 28a\nErremolatxa zerben eta espinaken familia berekoa da. Horregatik, landare horrek ezaugarri nutrizional eta estetiko batzuk ditu berekin. Aldea da, ordea, hostoak jan beharrean, sustraia jaten dugula. Baina hori ez zen beti horrela izan. Jatorrian, sustrai hau sendatzeko baino ez zen erabiltzen. Erremolatxaren erabilera gastronomikoa berriagoa da (XVI. mendekoa), eta ingeles eta alemaniar sukaldeei zor zaien ondare bikaina da. Ondoren, tuberkulu honi buruzko beste zazpi bitxikeria azalduko ditugu, mundu guztiak ezagutzen ez dituenak.\n1. Erremolatxak mantenugai oso garrantzitsuak ditu osasunarentzat. Zuntz dietetiko eta azido foliko ona (haurdunaldian funtsezkoa), proteinak, fosforoa, sodioa eta ia potasioa eta bananak ematen dizkigu. Karbohidratoak eduki arren, oso handia da\n2. Erremolatxa baten ia %7 azukrea da. Horrek zapore gozoa azaltzen du, eta\nmahaiko azukrea egiteko lehengai nagusia,\nEspainia. Azukre-erremolatxaren laboreak Gaztela eta Leonen daude, batez ere.\nbaina Andaluzian, Euskal Herrian eta Errioxan ere badaude.\n3. Kolore gorri bizia betalainak izaten ditu, betanina, batez ere.\nindustriak koloratzaile natural gisa erabiltzen duen konposatua (E-162)\nbeste elikagai eta material batzuk tindatzea. Horren eraginkortasunaren adibide ezagunenetako bat\nhegalaburraren iruzurra dela eta, duela pare bat urte agerian geratu zen.\natun normaleko piezak tindatzea eta itsas espezie garestiago honetakoak balira bezala saltzea.\n4. Kontuz orbanekin! Erremolatxaren pigmentuak, biziz gain, hauek dira:\niraunkorrak. Orbanak kentzeko, ur beroa eta limoi-zukua erabil ditzakezu, baina\ntrikimailu horrek ez du beti funtzionatzen. Erremolatxa maneiatzeko aholkurik onena erabiltzea da\neskularruak eta mantal bat, ondo garbitzeaz gain, ondo garbitu behar izan dituzten baxera eta tresnak,\n5. Gordinik edo egosita jan daiteke. Gordina gogorragoa da, baina bere propietateak osorik mantentzen ditu\nnutrizioaren ikuspegitik. Horrela jateko, denetan praktikoena da dadito txikietan moztea edo moztea.\nentsaladei gehitu. Egosita bigunagoa eta digeritzeko errazagoa da, eta asko onartzen du\nprestakinak (bakarrik, zopan, entsaladan, pate egiteko patea…). Erabili tanta gutxi batzuk\nerremolatxa-zukua saltsetara (maionesa, pasta, ogia edo pizza).\n6. Kontuz tox proposamenekin . Erremolatxa gordinek azido oxalikoa dute. Zure\ngehiegi irensteak (adibidez, tox irabiaki ospetsuetan) giltzurrun-kalkuluak sor ditzake,\nespinakak bezala, familia berekoak baitira.\n7. Egosia jan nahi baduzu baina etxean irakin nahi ez baduzu, erosi zerrenda hau:\nkontsumoa. Oso formatu praktikoa eta prezio onean dago ontziratutako erremolatxaren prezioa.\nhutsa. Dendan gehiago gastatzen duzunak denbora eta energia aurrezten du.


Aurten ez da kinto ospakizunik izanen - Altsasu - Guaixe.eus\nAurten ez da kinto ospakizunik izanen\nGuaixe 2021-01-05 09:34\nKinto eskerik ez da izanen Santa Agedan.\n2003ko kintoek eta udalak adostu dute kinto ospakizunak heldu den urtera atzeratzea eta 2004koekin batera ez egitea. Beraz, kinto ospakizunak aurrerantzean 19 urte betetzen diren urtean eginen dira. Bihar ez da errege zozketarik eginen.\n2003an jaiotako gazte altsasuarrak bihar ez dira urduri egonen, ez baita kinto buruzagien zozketarik eginen. Aurtengo kintoek udalarekin batera adostu dute zozketa hori 2022ko ilbeltzaren 6an egitea. Izan ere, bai Altsasuko Udaleko Festen Batzordeak bai kintoek argi dute COVID-19k sortutako osasun-krisi betean Santa Ageda ospatzeko behar bezalako baldintzarik ez dagoela. Batzordeko kideek eta gazteen ordezkaritzak egindako bileran aurtengo kinto ospakizunak urte bat atzeratzea eta 2004ko kintoekin batera ez ospatzea adostu dute. Ondorioz, gazte altsasuarrek bere kinto festa 19 urterekin ospatuko dute hemendik aurrera, adinez nagusi direla.\nAltsasuko Udala izan da aldaketaren berri ohar bidez zabaldu duena. “SARS-CoV-2 birusak sortutako osasun-krisiak eragin larria du gure ekonomia, gizarte eta kultura ereduan. Azken horren barruan, ospatzen ditugun festak eta ospakizunak aipatu behar ditugu, Altsasuko gizarte-bizitzaren zati baitira. Joan den urteko martxoaren 14an osasun krisiak eragindako lehen alarma egoera ezarri zenetik, Altsasuko Udalak bertan behera utzi ditu Alde Zaharreko festak, San Juan, San Pedro, iraileko festak eta Feriak. Horrekin batera, eta Nafarroako Gobernuak emandako osasun-araudia betez, formatu alternatibo eta seguruak asmatu dira Olentzeroren eta Mari Domingiren eta Errege Magoak gisako ekitaldi maitagarriak egiteko”.\nUdaletik aurreratu dutenez, “aurten gure udalerriko festak eta ospakizunak larriki aldatuko ditu osasun-krisiak, eta tunel luze honen akaberan argia igar badezakegu ere, oraindik hilabete luzeak ditugu aurretik, eta norbanakoaren erantzukizunez eta osasun-agintariek emandako neurriak betez egin beharko diegu aurre”. Eta ikututako lehen ospakizuna kintoen festa izanen da, Santa Ageda, “ezin izanen da 2021ean ospatu”. Esan bezala, iritzi hori partekatzen dute Altsasuko Udaleko Festa Batzordeak eta 2003. urtean jaiotako gazteek, aurten festa ospatzea egokituko litzaiekeen gazteek.\nSanta Agedak sutik babesten duela uste da. Herrian izan ziren aldaketekin, XX. mende hasieran festak gainbehera egin zuen. 1904an ez zen kinto ospakizunik egin. Urte berean txaroldegian sute handia izan zen (egungo Isidoro Melero kalean). Batzuek kinto ospakizunak ez egitearekin lotu zuten “zigor” hura eta hurrengo urtean bueltatu ziren ospakizunak. Gazteen festetan hurrengo etenak 1936ko estatu kolpeak eta hark eragindako gerra garaian izan zen.\n60ko hamarkadan adin aldaketa ere izan zen. Hainbat urtetan jaiotako gazteez osatutako kintadak izan ziren 70eko hamarkada erdialdera arte-edo, urtero kinto izateko adina bi hilabete aurreratu baitzituzten.\nKinto buruzagien hautaketa frontoian eginen da\nGuaixe 2020 abe 18 Altsasu\nAtzo egindako Festa Batzordearen baitan hartu zuten erabakia.\nKintoak ez dira buruzagi zozketara joanen\nGuaixe 2020 abe 28 Altsasu\nUdaleko Festa Batzordeak ilbeltzaren 6rako iragarri zuen zozketa. Kintoek ohar bidez jakinarazi dutenez, “gu ez gaude festa egoeran, ezin bai...


Donetskeko meatzariek Europako langileei bidalitako mezua: “Ukranian faxismoaren bastioia apurtzen lagun eiguzue” – Euskal Herria ★ Donbass Elkartasun Komitea\nMikhail Alexeevich Krylov-ek Donetskeko Meatzari Independienteen Sindikatuaren Ordezkariak, deialdi hau aditzera eman du.\nEuropar eta munduko meatzari anai-arrebak:\nDonbass-eko benetako egoera azaldu behar dizuegu. Gertatzen ari denaren benetako irudia txarto ulertua edo europar komunikabideengan isilarazia izan da. Ondorio zuzenetara heltzea erreza ez dela ulertzeko gai gara, eta honen ondorioz, gu-meatzariok- gure herriaren biziraupenaren izenean, armak eskuetan gure bizitzagatik borrokatzera behartuak gaude.\nBorroka honetan gure interesa bakarra da: odola isurtzeari amaiera jartzea da! Gerratearen amaiera gerratea hasi zuten kriminalen epaiketa izango da. Ezin diogu uko egin, gure hondamendi moral eta fisiko osoa adieraziko lukeelako!.\nHasieratik, “Euromaidan”-a burgesia handiaren kontrolpean egon da: ukraniar oligarkak eta beraien atzerriko jabeak. Urte honetako otsailean Ukranian estatu kolpe bat egon zen neonaziak diren erakundeen partaidetza aktiboaren laguntzaz. Honi erantzunez, herrialdearen hego-ekialdean protesta mugimendu bat sortu zen, haiseran agindu sinpleak defendatzen zituen, federalizazioa eta errusiera bigarren hizkuntza estatala moduan. Baina hau boterearengandik izu-ikara handiaz erantzunda izan zen.\nDonbasen, zibilak hiltzen diren benetako gerra bat dago: adinekoak, emakumeak eta umeak barne. Lotsagabekeri handiz gezurra esaten dizuete; Ukrania eta Errusiaren arteko ustezko gerrate batekin gezurretan dabiltza. Baina ez da horrela!\nGerratea herria eta oligarka batzuen artekoa da Europar Batasunaren eta Estatu Batuetako laguntzarekin batera. Ukraniako ezbeharra, hauek boterean egonda, ideia fazistak zabaldu egin dituztela eta pertsona asko pozoitu dituztela da.\nGu geu, Donbass eskualdearen auzokoak garenok, nazismo eta fazismoaren adierazpen guztien aurka borrokatzen dugu. Armak eskuetan, gure bizitzen alde eta gure pertsona maiteen alde borrokatzen dugu.\nEz daukagu nora joaterik, hauxe gure herria da! Zuei, Europako langileei deialdi bat egiten dizuegu, zuen laguntza eta solidaritatea eskatuz: Ukraniako fazismoaren sendotasuna apurtzen lagun eiguzue. Hauxe gu guztion garaipena izango da!\nMikhail Alexeevich Krylov *\nDonetseko Meatzari Sindikatu Independienteen Ordezkaria\n* Krylov-ek 1991.ean eman ziren meatzari handien greben eta gero 1990.hamarkadan ere, Donetsk hiriaren Greba Komitearen kopresidentea izan zen. Gaur egun Donetseko Meatzarien Sindikato Independienteko burua da.\nUn comentario en «Donetskeko meatzariek Europako langileei bidalitako mezua: “Ukranian faxismoaren bastioia apurtzen lagun eiguzue”»\nPingback: LAB-eko delegatuak Donbassen alde kontzentratu dira | Euskal Herria ★ Donbas Elkartasun Komitea