Evaristo Bustintza Kirikiño\nEuskal Editorren Elkartea, 1986\nEvaristo Bustintza, euskal literaturaren historian Kirikiño goitizenaz ezagutzera emango zen idazlea, 1866. urteko Urriaren 26an jaio zen, Bizkaiko Mañarin. Bere jaiotetxea herri barrenean dagoen Etxanoa izan bazen ere, idazleak ez zituen bere haurtzaroko lehen urteak baino igaroko bertan. Evaristok zazpi urte betetzean, aitak erosiriko Zumelaga etxebizitzara aldatu ziren Bustintzatarrak. Hauxe izango zen, urteen buruan, Kirikiñoren atseden lekua; bere idatzietatik asko bertan burutu zituen, Bilbo hiriko aringa-beharretatik urrun. Sorterriarekiko atxtkimendu honi sarri antzeman dakioke Bustintzaren lanetan: Mañari izan zen, hain zuzen ere, idazle bezala plazaratzean aukeratu zuen lehenengo goitizena Euskalzale aldizkarian, eta hemen argitaratzen ditugun Abarrak ere, bere bizitza osoan gorde zuen herri-minaren erakusgarri gertatzen dira, adibidez Aratoste eta Urte barri barri ipuintxoetan.\nKirikiñok, baina, Mañaritik kanpo bizi behar izan zuen gaztetandik: 1878.ean, idazleak hamabi urte dituela, aitaren ogibideak Albazeteko Almansa-ra daramatza Bustintzatarrak. Albazeten burutuko ditu beraz Evaristok, Mañariko eskolan eta Durangon eginiko lehen ikasketak. Batxillera kalifikapenik bikainenekin bukatu ondoren, eta 17 urteko gaztea zelarik, Madridera joko zuen idazleak, Unibertsitate ikasketak egitera. Hasiera batean bide-injeniaritzarakoa izan zen bere asmoa, baina ikasbide hau utzirik, Zientzia Fakultatean sartu zen ikasle azkenik. Bertan lortuko zuen, aipamenik gorenekin oraingoan ere, Fisika-Matematika Zientzietako lizenziadutza, 1891. urtean, 25 urte zituenean.\nMadriden biziriko urte hauek garrantzi handikoak dira Bustintzaren bizitzan; bere Abarretan maiz asko aurki daitezke hango oroitzapenak, zipriztinka bada ere. Adibidez, Madriden ikasten zebiltzan euskaldun gazteen irudi polita egin zigun Kirikiñok Aurrerapen ikusgarri bat osakuntzan izeneko ipuinaren sarreran. Idazleak berak kontatzen zuenez, garai haietan ez zuen alferkeriarako astirik izan: ikastorduetatik kanpo lan egin behar zuen, bizimodua ateratzeko, eta maiz aski, lau ordu baino ez ohi zituen izaten lotarako. Abarretan irakur daitekeen Biarrak biarra eragin ipuinak aurkezten digun pertsonaia, bada, ez da gehiegi aldentzen Kirikiño berarengandik: bizitzeko lan egiteaz gain, ikasketak bikainki burutzeko beste indar eta lan-ahalmena duen gazte zolia.\nBustintzaren euskalduntasuna eta herri-mina ez zen inolaz ere zimeldu Madriden biziriko urteotan; aitzitik, sendotu eta hazi egin zela esan genezake. Ahal zuelarik, euskaldunekin bildu ohi zen lagunartean, eta aukerarik zenean, euskaraz mintzatzen. Idazleak Madriden izaniko adiskideen artetik, Marcelo Torrontegi izan zuen hurbilenetako bat; gazte biak etxe berean bizi ziren, eta paseialdi luzeak egiten zituzten elkarrekin, hontaz eta hartaz, beti euskaraz, hitz egiten. Bustintzak zioenez, elkarrizketa luze haietan sendotu zitzaion, inon baino gehiago, euskal arloan aritzeko erabakia.\nUnibertsitate ikasketak buruturik, berriz ere sorterritik urrun, Sigüenzan aritu zen Bustintza lanean, matematika irakasle bezala, zenbait urtetan. 1899.aren inguruan, baina, Euskal Herrira itzultzeko erabakia hartu ondoren, eta bere ohizko ogibidea sekulako utzirik, Bilbora joko zuen. Orduez geroz, euskal aldizkarietan plazaratuko zituen bere irakurgai labur samurrak, bere garaiko idazlerik irakurrienetakoa izatera eramango zutenak: ipuinak, gertakizunak, eritziak... gehienak umore onean eta errezki bildurikoak.\nR. M. Azkuek zuzentzen zuen Euskalzale aldizkarian plazaratu zen lehenengo aldiz Bustintza euskal letren mundura; esan dugun bezala, aldizkari honetan argitaraturiko lanetan, Mañari goitizena erabili zuen.\nEuskalzale desagertu ondoren, Azkuek Ibaizabal sortuko zuen 1901. urtean. Kirikiño izan zen, Azkuek berak aukeraturik, Ibaizabal-en zuzendaria. Oraingoan, bere lau deituren lehen letrak biltzen dituen Bloa goitizenaz sinatuko ditu bere idatziak: Euskalzalekoak bezala, hauek ere ipuin umoretsuak, kontakizun laburrak eta nekazari munduko berriak edo aholkuak ditugu.\n1903.ean, R. M. Azkuek Frantzia aldera jo behar izan zuen, bere hiztegiaren argitaratze lanak zaintzeko, eta beraz, Bilboko Ikastegian ematen zituen euskarazko ikastaldiak beste norbaiten esku utzi behar izan zituen. Evaristo Bustintza izan zen aukeratua lan honetarako, eta hala proposatu zuen Azkuek berak, Bizkaiko Aldundiari zuzenduriko gutun batean: »... que en mi ausencia, que duraría dos cursos, se sirva admitir como sustituto mío al frente de la Cátedra de lengua euskara y pagado de mi cuenta a D. Evaristo Bustinza, hijo de Mañaria, Licenciado en Ciencias, Director del Semanario vasco Ibaizabal de esta localidad, el cual a petición mía asistió todo el pasado curso a mi Cátedra para hacerse cargo del método que empleo en la enseñanza.» Lau urtez ihardun zuen bada Bustintzak, Azkueren ordez, Bilboko euskarazko Katedran lanean. Ondoren, eta ikasle kopurua handituz joan zelarik, hogei urtetan ihardungo zuen bertan lanean, Azkuerekin batera lehenik (batak emakumezkoei irakatsiz eta besteak gizonezkoei), eta Azkuek Katedra uztean, berak bakarrik, 1928.erarte.\n1909. urtean Evaristo Bustintza ezkondu egin zen, 43 urte zituelarik, Mañariar batekin: bere iloba Basilia Bustintzarekin. Garai hartan, asko izanagatik Evaristo Bustintzak euskal alorrean egiten zuen lana, ez zen nahikoa bizimodua aurrera ateratzeko. Horregatik, Bilboko mehatz-elkartasun entrepresa bateko kontuak eramaten zituen Bustintzak aldi berean. Lan hau, dena den, ogibide hutsa zen berarentzat dirudienez. Honela, bada, 1913. urtean, Euzkadi egunkariko «Euzkel-atala» zuzentzea eskeini ziotenean, bulegari lana utzi, eta buru belarri ihardungo zuen ordutik aurrera euskal kazetaritzan.\nEuzkadi egunkarian erabili zuen Evaristo Bustintzak gerora bere goitizenetatik ezagunena izango zena: Kirikiño. Hamasei urtetan zehar agertuko zen, egunean egunean, Kirikiñok sinaturiko kontakizun, barre-ipuin, berri edo iruzkinen bat, eta baita ere irakurleen gutunak, gutun hauei eginiko erantzunak eta abar.\n1926.etik aurrera, baina, Bustintzaren osasuna ahulduz joan zen, baratze-baratze baina etengabe: 1928.ean euskarazko Katedra utzi behar izan zuen, eta honekin batera Euzkadi egunkariko «Euzkel-atala». Mañarira itzuli zen, txoria bere kabira bezala, berak eginiko agurrean zioenez. 1929.eko Urtarnlaren 31an hil zen, arterio-esklerosiak jota, Zumelaga etxean. Urte hartako euskal aldizkari guztiek, eta bereziki lankide izan zuten haiek, adibidez Euzkadi eta Euzkereak, garbi asko erakusten dute Evaristo Bustintzak zuen izenaren eta begiramenaren neurria; Euzkerea aldizkarian, adibidez, euskal Katedran bere ikasle izandako zenbaitek irakasleari eskeintzen dizkioten hitz hunkituek Kirikiñoren heriotzak sorturiko oinazea azaltzen digute. Omen-hitz hauen artean, orduan oraindik ezagunegia ez zen Lizardi olerkari gaztearenak aurki genitzake ere. Dakartzagun hona, Bustintzaren lanaz mintzatu aurretik, bikainki jasotzen bait dituzte bere ondarearen atal nagusiak.\n«Kirikiño» il da. Aren omenez zer egin behar degu?... Negarrik gutxi, lanik asko.\nEman zigun ark ikaspide ugari; baña guztietarik, gaur, bi jaso ditzagun. Bata: Kirikiño'k euzkeltzale oro maite zituan, edozein ustetarikoak zirala. Aundi ala txiki, euzkozalea ere izatea baita, euzkeltzale ezezik, gure-gurea danik zedozer maitatzea: areago berriz, ezaugarririk bereziena ba-degu. Ikaspide orreri buruz, ba, bizi gaitean anayok pakean, eta eskutik alkar-artuta goazen aurreruntz, euzkel-sallean barrena. Euzkel-gaiz ez gerala gustiok iritzi batekoak?... Batasunik aski da euzkera gurea degula ta euzkera gaizka-bearrik gerala uste-izatea. Idatzi dezagun, idatzi, ta urteak dakarkete batasun osoa.\nBigarren irakaspidea: Kirikiño'k beti, esakeraz bai gayaz, errijarentzat idatzi izan du, errez ta atsegin. Euzkera garbi genezake, ori bai, ta al bezin sakongi ikasi; baña idatzi dezagun maiz beko mallean jarrita. Euzkeldun berri ala erdi-berri geranontzat ezta ori erreza, bularraz euzkera edoski dutenentzat ainbat; arian-arian, ordea, artara gintezke.\nLizardik egiten dituen azpimarra hauek ditugu Evaristo Bustintzaren emaitzan gailentzen diren ezaugarriak. Halaz ere, Kirikiñoren lana ugaria eta askotarikoa dugu; lanaren osotasunera begiratuz gero, idazlearen irudia argiagotzen zaigu, bere garaiko arazo eta eztabaiden artean murgildurik zebilen gizona aurkeztuz. Saia gaitezen bada, Kirikiñoren lanaren irudi oso edo oso-antzeko bat egiten.\nEvaristo Bustintzak liburu bakar bat argitaratu zuen; eskuartean duzun Abarrak. Zalantzarik gabe, liburu honetan biltzen diren ipuin eta kontakizunek osatzen dute, Bustintzaren uztatik irakurlegoak hobekien ezagutzen duen alderdia: bere garaiko euskaldun arruntentzat idazten zuen idazle herrikoia, arina, errezki irakur zitezkeen kontakizun umoretsuen egilea.\nAitzitik, esan dugun bezala, Bustintzaren lana bere osotasunean bildurik, joria eta askotarikoa da: ez bakarrik ipuinak, baita olerkiak, itzulpenak, kazetaritza artikuluak, hizkuntzari buruzkoak, politikazkoak... Kirikiñoren idazlan gutxi hauek, idazlearen nolabaiteko irudi bat egituratzen digute; bere garaiko euskalzaletasun mugimenduan buru belarri sarturik zegoen idazlearena, hain zuzen ere.\nBustintza eta garbizaletasuna. Bustintzak bizi zuen garaia, XX. mendearen hasiera, berritze aroa dugu, batik bat Bizkaia aldean. Politika giroan gertatu ziren berrikuntzekin batera, hots, abertzaletasunaren jaiotzarekin batera, hizkuntzaren nolabaiteko berregite bat gertatu zen ere: «garbizaletasun/keria» deitu ohi duguna. Aro honetan literatur hizkuntzan ematen diren aldaketak, eta aldaketon nondik-norakoak, ez ditugu oraindik behar bezala ezagutzen; hiztegi mailako berritze nabarienetatik kanpo ere, bada sakonagokorik, esaterako aditz sistimari ezarririko aldaketak, edota baita joskera aldetik ematen den iraultza.\nKirikiño, berrikuntza gutxi hauen gunean eta pil-pilean aritu zen hasiera hasieratik. Beraz, mendearekin batera datozen haize eta joera berrien lekuko hoberenetariko bat dugu.\nIzen bi ageri zaizkigu buru mende hasiera honetan, literatur hizkuntzari gagozkiola bederen: R. M. Azkue eta Sabino Arana Goiri. Izan ere, gizon bi hauek ditugu, nor bere bidetik, literatur hizkuntzan nabari daitekeen jauziaren eragile nagusi. Evaristo Bustintzak, bere urteetan zeharreko ibilbidean, bai Azkue eta bai Aranaren eragina erakusten du bere idatzietan: Azkuerena lehenengo urteetan, eta Aranaren eskolakoa azkenengoetan.\nArestian esan bezala, Bustintza Azkueren laguntzailerik hurbilena izan zen 1899-1910 tartean: Euskalzale eta Ibaizabalen idatzi zuen; euskarazko Katedran irakasle izan zen, eta hiztegi lanetan ere lankide eta informatzaile. Garai honetako Bustintzaren idazkerak, garbi asko erakusten digu Azkueren zantzua. Kirikiñok Euskalzalen idaztean, Azkueren aditz sistima, joskera proposamenak eta baita hiztegi aldetikoak erabiltzen ditu beti, esaterako dautsat, dautsa, dauz bezalako aditz formak, literatur bizkaiera zaharreko deutsat, deutsa, ditu erabili beharrean; zein, eze, zerren galdetzaileen bitartez eginiko menpeko perpausak baztertzen ditu; eta Azkuek erabiliriko hitz berriak agertzen dira maiz bere idatzietan, hala nola lurbira, etxadi, dierri eta abar. Aipatu ditugun hauek, noski, osoagoa zen Azkueren hizkuntz egitasmoaren ezaugarririk nabarmenenak genituzke (eta bestalde, urte gutxiren buruan Sabindarren eskolara ere igaroko zirenak).\nEuskalzale aldizkariaren egitasmoa, Azkueren eredua zabaltzea zen batik bat; hori erakusten digute behintzat, ale bakoitzaren buruan editoriale gisa edo ageri diren irakastaldiek, eta baita Azkuek berak Vascofillorekin (aurreko literatur ereduaren nolabaiteko parodia den pertsonaia, Azkuek berak sorturikoa) dituen galde-erantzunezko gutunek. Euskalzale, bada, euskaldungo arruntari zuzenduriko aldizkaria bazen ere, hizkuntza garbiago bat lortzeko asmoaz abiatu zen argitalpena dugu. Neurri handi batean, bada, aldizkari garbizalea zen.\nGure artean mende hasierari buruz hedatuen dabilen iritzian, Azkue, nolabait, herri euskararen babeslea litzateke, Aranaren garbizaletasun muturrekoaren aurrean. Gauzak ez zaizkigu hain alde bateko ageri, orduko arazoetan barrena astiroago abiatzean. Aitzitik, begirada artatsuago batek erakusten digu Azkue izan zela, izan ere, XX. mendeko literatur bizkaieran ageri diren aditz eta joskera aldetiko berrikuntzen eragile nagusia. Areago, berrikuntza guzti hauen iturburua, gaztaroan idatzi zuen Euskal-Izkindea (1891) gramatikan aurki genezake. Jakina denez, Azkueren erabateko garbizaletasun hau ematuz joan zen denboraren ibilian, baina nolanahi ere den, Euskal-Izkindearen eraginak luzaro iraungo zuen, ez bakarrik Azkueren lanean; baita Sabindarren eskolan ere.\nEuskalzale ondoren, Azkuek Ibaizabal asterkaria sortu zuen. Bertan, esan den bezala, Evaristo Bustintza zen zuzenduria. Euskalzale eta Ibaizabalen arteko alderik nabariena, joera garbizalearen neurrian datza batik bat. Ibaizabal astekarian, Euskalzale aurreko literatur ereduranzko hurbilketa bat badela esan daiteke. Honela, ortografian sistema zaharrera jotzen da zertxobait (hots, ch, c eta abar zerabilen aurreko sistimara), eta antzeko joera nabari daiteke ere joskeran eta hiztegian. Nolabait, badirudi Ibaizabalen asmoa eredu berria sartzea zela ere, baina ez Euskalzalek egiten zuen bezala, eredua bete betean eta artez zabaldu nahiz, baizik piskanaka, urratsik urrats, eta orduko euskaldungoak ohitura zuen idazkeratik gehiegi edo azkarregi urrundu gabe. Egitasmo hau esan daiteke izan zela beti Evaristo Bustintzak bete nahi izan zuena, hain zuzen ere: hizkuntza landua «garbia», euskaldungo arruntatik gehiegi aldendu gabe eraikitzen joan, eta euskaraz irakurtzen ohituegi ez zegoen euskaldungoa erakarri, kontakizun errez eta umoretsuen bitartez.\nDenboraren ibilian, eta agian politika arazoei bereziki loturik zeuden arrazoiengatik, Bustintza R. M. Azkueren itzaletik aldendu egin zen, Sabindarren eskolako hizkuntz eritzietara hurbilduz. Gidaritza aldaketa honen ondoren bilakatuko zen gure idazlea Euzkadi aldizkariko idazle. Ibaizabalen bezala, Euzkadi egunkarian «Euzkel-atala»ren zuzendari lanetan hasi zenean, Bustintzaren xede nagusia berbera izan zen beti: garbi hartan eraikitzen ari zen hizkuntz eredu landua zabaltzea, baina aldi berean urrats gehiegi eman gabe. Honela, Kirikiñok «Euzkel-atala»ean idatzirikoak, ez daude inolaz ere Sabindarren eskolaren hizkuntz ereduari estu-estuan jarraiki idatzirik. Idazleak «garbitzat» ez dituen hainbat eta hainbat hitz edo esapide darabiltza bertan, jakinaren gainean noski. Adibidez, Abarrak liburuan «Zinaldari arteza» izenburua daraman ipuina «Testigu arteza» bezala ageri zaigu Euzkadi aldizkariko bertsioan.\nAlabaina, honek ez du esan nahi Bustintzaren hizkuntz joera bere garaiko beste zenbait idazlerena bezain garbizalea ez zenik. Izan ere, idatzi askotan defendatu zuen Sabindarren eskolako hizkuntz eredua; defendatu eta erabili. Irakurlego arruntari zuzendurik ez zeuden lanetan darabilen hizkuntzak garbi asko erakusten digu Bustintzaren garbizaletasun badaezpadarik gabekoa. Olerkigintzan, adibidez, erabat garbizalea dugu; Kirikiñorena dugu esaterako, oraindik orain ezaguna eta erabilia den Agate deuna bezperako bertso hau: «Aintzaldu daigun Agate Deuna,/ Bijar da, ba, Deun-Agate./Etxe onetan zorijon utza/Betiko euko al-dabe.» Honelako lanetan, Sabindarren eskolako euskara darabil Bustintzak hertsi-hertsian. Bestetik, euskarari buruzko artikuluak idaztean, idazlerik garbizaleenetakoen artean ageri zaigu (ikus bedi adibidez Hermes aldizkarian «Sabin-aldez» izenburuaz argitaratu zuena 1919.ean). Irakaskuntza lanetan ere, Evaristo Bustintza Abarrak liburuan ageri duen herrikoitasunetik urrun samar dabilkigu, eta hala diosku bere ikasle batek, hil-ondoan Euzkerea aldizkarian idatzi ziren omen-hitzen arteko batean: «Gomutaki onek neure buruba goralduteko eztodazala ona ekarri Jaun Goikua'k ondo daki. Bai eta bakarrik erakusteko zenbat matte ebazan Bustintza'k euzkeldun barrijok eta zelako euzkel-garbizalea zan, errijarentzako bere idazkunetan irudi ez-arren.» Evaristo Bustintzak Sabindarren eskolari zion erabateko atxikimenduaren erakusgarriak asko ditugu, baina denen artean bada bat bereziki argigarria, eta agian behar bezain ezaguna ez dena. 1920. urtean, Bustintzak Euskaltzaindiko partaide izateko eskeintza jaso zuen, eta eskeintza hori ukatu, hain zuzen ere Euskaltzaindia ez zelako, bere eritziz, nahikoa garbizale edo Sabindarren eskolako eritziei lotua. Azkueren gutunen artean aurkitzen da Kirikiñok bidaliriko ezetza, Luis Eleizalderi zuzendua. Honela dio gutun labur horrek:\nBilbao 1920 Otsalla-7\nEleizalde'tarr Koldobika'ri agur:\nAgirre zanak utziriko lekuba Euskaltzaindijan eskintzen daustazubelako bijotzetik eskarrak dagitzubedaz zein ta zeure lagun Olabide ta Eguzkitza jaunari, baña esan bearr dautzubet ni ezin nazala ixan Euzkeltzaindi orretakua, ta beraz, zeuben eskintze orri ezetza darantzutsodala. Bestelan aginddu Jel-pian zeure aizkide\nBustintzaren herrikoitasuna, mende hasierako hainbat idazlerena bezalaxe, ez da, bestela esan izan bada ere «herritik eta herriarentzako» aukeratzen den literatur hizkuntza eredu baten erakusgarri, baizik kultur-hizkuntzagintzaren bidean buru belarri sarturik dagoen idazleak irakurlego jakin bat erakartzeko eta zaletzeko hautatzen duen bidea. Bustintzaren herrikoitasuna, beraz, euskaldungo arruntari (hots, garaiko literatur eredua ezagutzen ez zuen euskaldungoari) zuzenduriko lanetan ageri da bakarrik; bere olerki, itzulpen eta euskalaritza artikuluek, ordea, garaiko idazlerik garbizaleenaren aurpegia erakusten digute. Alderdi biok ditugu Kirikiñoren irudia. Bata bestea gabe ikusi ezkero, Abarrak-en egilea ezin ezagutu genezake.\nAbarrak 1918. urtean argitaratu zen, baina, idazleak sarreran esaten digunez, liburuko ipuin gehienak lehendik argitaratuak zeuden zenbait aldizkaritan: Euskalzale, Ibaizabal eta Euzkadin. Ia ipuin gehienek, bada, bertsio edo aldaki bi dituzte gutxienez. Liburuko eta aldizkarietako bertsioen alderatzeak argi asko ematen du garai hartako hizkuntz ereduen bilakaera eta Kirikiño berarena ezagutzeko; baina ez gara puntu honetan gehiago luzatuko, sarreratxo honen zedarrietatik kanpo bait legoke holako azterketetan abiatzea.\nAbarrak zer diren Bustintzak berak azaltzen digu idazleak liburuari eginiko «Irakurliarentzat uarra» izeneko ataritxoan: «Irakurgaitxu oneik be gogo askotan sortu leye euzkeraz irakurtzeko zaletasuna. Txikijak, meiak, arin-arinak, errazak, barru gitxidunak, geyenak barre batzuk eragitekuak ixanik, euzkeraz irakurten bape zalia eztanak onakoxiak atseginez artu leiz, ta eurok, abarrak lez, bere goguan sua biztu.»\nHogeitabi ipuin laburrek osatzen dute liburua, eta idazleak dioskunez, irakurlegoa euskaraz irakurtzen zaletzea da ipuinon xede nagusia; horrexegatik ditugu, bada, barregarri eta irakurterrez. Hau honela izaki, bere idatzitxoak «barru-gitxidunak» direla diosku Kirikiñok. Hala ere, ez da guztiz egia liburuko ipuin guziak horrelakoak direnak. Kirikiñok aipatzen dituen kontakizun barregarriak dira nagusi zalantzarik gabe, eta horrelakoak ditugu «Zerutar bat» edota «Garagarrillean edurra» bezalako pasadizuak. Ipuin guzti hauek, noski, badute beti halako irakaspen edo aholkurik bukaeran, baina gehienetan arras arinki aurkezten dena, pisu handirik gabe, estarian kasik.\nHauen ondoan, alabaina, bada bestelako saiorik Abarretan. Barregarriak ez diren zenbait ipuin, ezer baino gehiago giza-jokabideari buruzko irakaspen antzekoak ditugunak. Bestela esan, ipuin moralak. Hauen artean, «Itoxurak lekukotzat» dugu Bustintzaren saiorik landuena, barregarrikerietatik berezia, giza-jokabideari eta bizitzari buruzko burutazioek tartekaturiko kontakizuna. Izan ere, ipuin hau XIX. mendeko folletin delakoaren eredutik nahikoa hurbil dagoela esan daiteke; liburuan dauden gainerako kontakizunekin erkatzean, irakurleak errezki antzemango dio alderik egituran eta mezuaren «pisuan» ere.\nAbarrak arrakasta handiko liburua izan zen: argitaratu bezain laster; ez dezagun ahantzi liburua argitaratu aurretik Kirikiñoren irakurgaiak oso ezagunak zirela, irakurlego aski zabal baten artean. Ziur aski esan daiteke, Abarrak euskal literaturako libururik irakurrienetakoa izan dela, edo bai bederen bizkaieraz idatziriko libururik irakurrienetakoa. Kirikiñoren liburuak, bada, asko lagundu zuen idazlearen helburua betetzera: euskaldunak euskaraz irakurtzen jartzera.\nAbarrakeko hizkuntza garbizalea da; halaz ere, irakurlegoaren ezkajintasuna kontutan izaki ematu edo leunduriko garbizaletasunadarabil Kirikiñok idazten. Bere hitzek adierazten digute artez-artez, euskaldungoaren egoerari makurtu zaiola ezer baino lehen:\nEuzkera ziatzaren zalia ba'zara, urrian sarri musturra okertuko dozu irakurgaitxu oneitan aurkituko dozuzan erderatiko itz ugarijak ikusita; baña gogoratu eikezu eurok eztirala idatzi eun urte geruagoko euzkeldunentzako, ezta gaur euzkera ziatz-ziatza ta erdel-antz apur bat daben itz bakua jakin eta erabilli oi daben euskaldun banakarentzako bakarrik be. Ez eurok idatzi dira gaurko euskaldun geyenak dagijen euzkeraz, geyenak irakurri ta ulertu al dagijen euzkeraz.\nHonela, oreka antzeko bat aurkitu nahi du liburuak erdaratikako hitzen eta hitz berrien artean. Irakurleak ikusiko duenez, Kirikiñok oharrak egiten ditu hitz berriak (irakurleek ulertuko ez zituzten hitzak) sartzean; eta aditz sintetikoak erabiltzean, ulergarri gerta daitezkeenak aukeratzen ditu bereziki. Ohar bedi, bidenabar, aditz sintetikoen erabilera ugariagoa dela liburuaren azken ipuinetan hasierakoetan baino, nolabait progresio bati jarraiki. Abarraken xede nagusienetako bat, beraz, eredu garbizalea euskaldun arrunten eskumenera hurbiltzea da: euskara arrunta «garbiagotzea». Zentzu honetan ulertu behar da Kirikiñoren herrikoitasuna, eta baita Abarrak ipuin sortaren egitasmoa.\nHemen aurkezten dugun Abarrak-en argitalpen hau 1918.ekoari jarraiki egin da bete-betean, hau da, idazlea bizirik zegoela eginiko argitalpenari jarraiki. Abarrak askotan argitaratua izan da lehen argitalpenaz geroztik, baina gehienetan, denetan ez esatearren, jatorrizko testuaren hizkuntzari ikutuak egin zaizkio, bai ortografia, hiztegi, edota aditzean, eta tamalez, ikutuok irakurlea aldez aurretik ohartu gabe egin dira maiz. Argitalpen honek, idazleak argitaratu bezalaxe eskeintzen ditu ipuinak; egin diren aldaketak ortografia aldetiko zenbait bateratze dira soilik, ondoren zehazten ditugunak:\n— Harridura edo galdera marketan, aurrekoak (¡, ¿) kendu egin dira, edo komaz ordezkatu.\n— s/z arteko zalantzak. Bizkaierazko hainbat eta hainbat testuk bezala, aurkezten dugun honek ere zenbait zalantza ageri ditu s/z letren arteko banaketan, eta ondorioz, hitz bera era ezberdinetan idatzirik ager daiteke liburuan zehar. Honelakoetan, bateratu egin da hitzon idazkera (ohar bedi bateratzeak zalantzak ageri direnean ezarri direla bakarrik), egungo modura. Zuzenduriko hitzen zerrenda ondokoa da (ematen ditugun bikoteek erakusten dute bietara idatzirik ageri dela hitza liburuan, eta bigarrena aukeratu dela argitalpen honetan): akatz/akats, aztindu/astindu, aztun/astun, bitxa/bitsa, bixitza/btzitza, eztutu/estutu, gastae/gaztae, gastelar/gaztelar, isteko/izteko, isten/izten (azken biok itzi aditzekoak), otsara/otzara, uzte/ustel, zakel/sakel.\nGainerako hainbat hitzetan, irakurlea errezki ohartuko denez, Bustintzak darabilen idazkera ez dator bat gurearekin, adibidez «eskondu», «arratzalde», «gusti» eta beste askotan. Hau, baina, ez da bakarrik Bustintzaren idazkera, baizik XX. mendearen hasierako literatur bizkaierarena; horrela, bada, hitz berberak aurkitzen ditugu era berean idatzirik beste hainbeste testutan (ikus adibidez arestian aipatu diren garai hartako euskal aldizkariak). Honengatik, gure argitalpenean ez diegu zuzenketarik ezarri honetako hitzei. Hortaz, beren idazkeran zalantzarik agertzen ez duten hitz guztiak zeuden zeudenean utzi dira: a) hutsik egin gabe, beti era berean idatzirik agertzeak idazlearen jakinaren gaineko aukera bat erakusten digutelako, b) maiz, ortografia erabaki horien atzean etimologiari loturiko eritziak daudelako. Esaterako, eta garai honetako adibide ezagunena aipa dezagun «euzkera» idaztea, eta ez «euskara», hitzaren jatorriari buruzko hipotesi baten ondorioz erabakitzen da (hots, eusk- erroa eguzkitik zetorrelako hipotesia, Sabino Aranak sortua). Gauza bera dugu beste hainbeste hitzetan, adibidez «aizkide», «saspi» eta abarretan. Beraz, gaurko ortografiarekin bat ez datozen hitzak, testuaren garaiko literatur ereduari ezin etenik loturik datozkigunez, gorde egin dira ikuturik gabe.\n— Bukaerako «-r». Sabindarren eskolako idazkeran, badira zenbait hitz bukaeran edo kontsonante aurrean rr bikoitza ageri dutenak, arrazoi etimologikoengatik. Kirikiñok aitzitik, ez du sistematikoki betetzen rr gogorren banaketa hau, eta, ondorioz, hitz berbera bi eratara idatzirik aurki dezakegu: «ulerrtu» eta «ulertu»; «biarrko» eta «biarko». Bestalde, joera nagusia r bigunaz idaztea da. Argitalpen honetan, idazkera horiek bateratu ditugu: hitz bukaeran eta kontsonante aurrean r bakarra agertuko da beti: «ulertu», «biarko».\n— Bustidura: «x», «tx». Bustidura marken artetik (hots, «tt», «ll», «x», «tx» eta abarren artetik) irakurlea errezki ohartuko da Bustintzaren idazkera batez ere x eta tx-ei dagokienez aldentzen dela guretik. Honela, «barritxu», «aurkitxen», «arritxeko» bezalako idazkerak darabiltza «barritsu», «aurkitzen», «arritzeko» erabili beharrean. Honelako idazkera bustiek, Sabindarren eskolako ideia nagusi baten berri ematen dute: bustidura litzateke bizkaieraren bilakaera fonetiko desiragarri bat, idazkerak jaso beharrekoa. Hala ere, bustiduraren legeak areagoturik, i guztien edo ia guztien aurreko soinuak bustitzen dituzte idaztean. Bustidura guzti hauek sistematikoki agertzen dira Abarrak bilduman, eta ondorioz, ez zaie ikuturik ezarri.\nOharrak. Ipuinek daramatzaten oharrak, bestelakorik adierazten ez bada, Bustintzak berak eginikoak dira, eta zeuden zeudenean gorde ditugu. Argitalpenaren prestatzaileak eginiko oharrek, «p. o.» marka daramate kako artean. Ohar horien helburua, testua argitzea baino besterik ez da, zenbait hitz gutxi erabilien esanahia azalduz.


34 zerrenda Debagoienean; Leintz Gatzagan, bat ere ez - Debagoiena - Goiena.eus\n34 zerrenda Debagoienean; Leintz Gatzagan, bat ere ez\nEneko Azkarate Laspiur 2019-04-24 14:00\n34 hautesle-zerrenda aurkeztu dira maiatzaren 26ko Udal hauteskundeetara Debagoienean, duela lau urte baino bat gutxiago. Ustekabea Leintz Gatzagak eman du: ez da zerrendarik aurkeztu; horrenbestez, hauteskundeak deitu beharko dituzte berriro sei hilabete barru. Ez da berritasun bakarra.\nArrasaten, esaterako, hautesleen elkarte bat aurkezten da lehen aldiz – 2004ko herri plataforma legez kanporatuen sasoia alde batera lagata–: Arrasate Aurrera. Politika kontuetan baino gehiago, hirigintza eta Arrasateko gorabeheretan eragiteko aurkeztu dute. Eskoriatzan aurkeztuko da beste hautesle elkartea: Elizateetakoa. Hau ez da berria, ordea: auzoetakoek aurkeztu ohi duten zerrenda da.\nBeste berritasun bat da Bergaran Podemos aurkeztuko dela lehen aldiz. Irabazirekin batera Elkarrekin Podemos koalizio moduan aurkezteko adostasunik lortu ez eta banatuta aurkeztuko dira, Arrasaten –hau ere berritasuna, duela lau urte banatuta aurkeztu zirelako–, Aretxabaletan eta Eskoriatzan ez bezala.\nAlkate gehienak, berriro\nEH Bilduk eta EAJk, eskualdeko bi alderdi nagusiek, haien alkateak jarri dituzte balioan eta kasu baten izan ezik, beste guztiek errepikatzen dute alkategai moduan hauteskundeetan. EAJren kasuan, Arrasate, Bergara, Aretxabaleta eta Eskoriatzakoek; EH Bildurenean, Antzuola, Aramaio eta Elgetakoek. Oñatin bakarrik dago aldaketa.\nPPk, hiru herritan\nPPk hiru herritan aurkeztu ditu zerrendak: Arrasaten, Aretxabaletan eta Aramaion. Deigarria da Aretxabaletan aurkeztu izana, duela lau urte ez zuelako aurkeztu. 2015ean, Arrasaten, Bergaran, Oñatin eta Aramaion aurkeztu zituen zerrendak.\nEH Bilduk, EAJk eta PSE-EEk, guztietan\nGatzagako kasua alde batera lagata, EH Bildu, EAJ eta PSE-EE dira Debagoieneko gainerako zortzi herrietan zerrendak aurkeztu dituzten bakarrak. Jeltzaleek Elgetan ere bai, aurreko hauteskundeetan Gu Geu Elgeta plataformaren baitan aurkeztu ostean, beste independente batzuekin batera.\nAlkategaien artean, jeltzaleek aurpegi berri gutxi. Batetik, alkatetza duten lau herrietan, Arrasaten, Bergaran, Aretxabaletan eta Eskoriatzan, berriro errepikatzen dutelako Maria Ubarretxenak, Elena Letek, Unai Elkorok eta Joserra Zubizarretak. Bestetik, Antzuolan, ere alkategai moduan errepikatzen duelako Basilio Ormazabalek –Miren Elgarresta Gipuzkoako Foru Aldundiko berdintasuneko zuzendaria hirugarren doa Antzuolan eta Aitor Urrutia legebiltzarkide eskoriatzarra bigarren–. Antzuolan, gainera, hiru zerrendetan, EH Bilduk, EAJk eta PSE-EEk, errepikatzen dute alkategaiek. Ustekabea Elgetan eman dute jeltzaleek: Aintzane Oiarbide bide azpiegituretako diputatua izango da alkategaia. Bergarako EAJren alkategaia izan zen 2011n eta lau urtez zinegotzi izan zen 2015era arte. Orain, Elgetan aurkezten da. Aramaion ere aurpegi berria: Pedro Elosegi izango da alkategaia. Berria Aramaion, baina esperientziaduna administrazioan, besteak beste, Gasteizko Udalean zinegotzia izan delako Jose Angel Cuerdarekin eta Arabako Batzar Nagusietako presidentea izana ere badelako, azken agintaldi honetan. Gasteiztarra da. Eta Oñatin ere lehen aldiz alkategai Ainhoa Galdos, nahiz eta Oñatiko Udalean zinegotzi moduan aritua izan eta baita batzarkide, Gipuzkoako Batzar Nagusietan.\nEH Bildu, alkatetzak berreskuratzera\nEH Bildun, lau alkatetatik bakarrak ez du errepikatuko: Mikel Biainek. Zortzi urte egin ditu Oñatiko alkate eta Izaro Elorzari pasa dio lekukoa datozen hauteskundeetan ere alkatetzari eusten ahalegindu dadin, Bilduk azken bi hauteskundeak irabazi ostean. Gainerako alkateek errepikatzen dute: Beñardo Kortabarriak, Antzuolan; Lierni Altunak, Aramaion, eta Iraitz Lazkanok, Elgetan. Oñatin bezala, Arrasaten, Bergaran, Aretxabaletan eta Eskoriatzan ere alkategai berriak, kasu honetan 2015ean galdutako alkatetzak errekuperatzen saiatzeko: Arrasaten, Maider Morras, 2011-2015 agintaldian zinegotzia izana; Bergaran, Gorka Artola zinegotzia; Aretxabaletan, Ion Albizu, hau ere zinegotzia, eta Eskoriatzan, Eluska Irazu, hau berria.\nPodemos eta Irabazi\nElkarrekin Podemosek, Igor Urizar aurkezten du alkategai Arrasaten; Rafa Bernal, Aretxabaletan, eta Salva Gonzalez, Eskoriatzan. Bergaran, Aiert Lizarraldek errepikatuko du Irabazirekin eta Jose Maria Sasieta izango da Podemosekoa.\nSozialistek, sei zinegotzi baino gehiago?\nSozialistek, hiru herritan errepikatzen dituzte alkategaiak: Arrasaten, Oscar Garciarekin; Aretxabaletan, Miren Lorea Lanarekin, eta Antzuolan, Miren Arrate Gallastegirekin. Hiruak ere zinegotziak gaur egun. Bergaran, Alberto Alonso izango da alkategaia; Oñatin, Aitziber Fenandez; Eskoriatzan, Anabel Legaz; Elgetan, Elias de Castro, eta Aramaion, Francisco Javier Nogales.\nSei zinegotzi lortu zituzten duela lau urte Debagoienean eta Espainiako bolada onari eutsi nahi diote maiatzeko Udal hauteskundeetan gehiago lortzeko.\nLeintz Gatzagan, hauteskundeak berriro\nLeintz Gatzagako kasua da deigarria. Ez da Udal hauteskunderik izango aurten, ez delako zerrendarik aurkeztu. Horrenbestez, sei hilabete barru berriro deitu beharko dituzte hauteskundeak. Inork zerrendarik aurkeztuko ez balu, Foru Aldundiak gestora bat izendatuko luke Udala gobernatzeko.\nEgoera berria da, inoiz gertatu bakoa. Beste urte batzuetan herritarrez osatutako hautesle elkarte bat bat aurkeztu izan da Udala gobernatzeko. Oraingoan, inork ez du nahi izan zerrendan joan.\nJuanito Bengoa alkateak zera adierazi du "Tristea da, baina horrela da. Azkenera arte isilean gorde nahi izan dugu kontua, beste alderdiren batek tentaziorik ez izateko aurkezteko, baina errealitatea horixe da: inork ez du herriaren alde Udalean lan egiteko ardurak hartu gura".\nZerrenda guztiak herririk herri\nBergarako Udal hauteskundeetako zerrendak\nOñatiko Udal hauteskundeetako zerrendak\nAretxabaletako Udal hauteskundeetako zerrendak\nEskoriatzako Udal hauteskundeetarako zerrendak\nAntzuolako Udal hauteskundeetako zerrendak\nAramaioko Udal hauteskundeetarako zerrendak\nElgetako Udal hauteskundeetako zerrendak


Chillida-Leku jendartera zabaltzeko urtea | El Diario Vasco\nCulturasChillida-Leku jendartera zabaltzeko urtea\nChillida-Leku jendartera zabaltzeko urtea\nChillida-Lekuko bisitariak, 2011n / Usoz\nEduardo Chillida eskultore gipuzkoarraren lana gordetzen duen parkea berriz ere zabalduko dute, 2011z geroztik itxita egon eta gero\nDVDonostia Martes, 2 enero 2018, 12:50\n2018an gertatuko diren gauza guztien artean, gipuzkoar askok Chillida-Leku museoaren irekiera edukiko dute egutegian seinalatuta. Hernanin kokatutako museoak 2000. urtean zabaldu zituen ateak, baina 11 urtera, itxi egin zuten. Orain, Hauser&Wirth etxe suitzarrak esklusiboki eta nazioartean ordezkatuko du Chillidaren lana. Ez dute data zehatzik zabaldu, baina uda garai aldera izatea espero da.\nLuis Chillidak, artistaren semeak, egunkari honi egindako deklarazioetan, familia akordio honekin "oso pozik" gelditu dela azaldu zuen. Susie Guzman Hauser&Wirth-eko bozeramaileak ere poztasuna azaldu zuen, "publikoari Chillida-Leku ireki eta museoa biziberrituko baitu" akordioak.\nChillida familiaren eta Kontratuaren Hauser&Wirth etxearen kondizio zehatzak ezagutzera eman ez dituzten arren, izan badirela azaldu zuten. Adibidez, museoa ez dute lekuz aldatuko "artistaren gogoa bere artelanak Hernaniko museoan mantentzea" baitzen.\nHauser&Wirth firma suitzarrak zabaldutako oharraren arabera, museoa "jasangarria izan dadin" egingo dute lan. Gertatuko diren aldaketak, adibidez, bi izango dira. Lehena, Hauser&Wirth-en New Yorkeko arte galerian egingo duten artista donostiarraren erakusketa. Bigarrena, Chillida-Lekun egingo dituzten nazioarteko artisten erakusketa tenporalak.\nKoldo Mitxelenaren ipuin bakarra, berriro argitara Potter o la gallina de los huevos de oro


Félix María Samaniego - Wikipedia, entziklopedia askea.\n(«Felix Maria Samaniego» orritik birbideratua)\nFelix María Serafín Sánchez de Samaniego (Guardia, Araba, 1745eko urriaren 12a - 1801eko abuztuaren 11) gaztelaniazko idazlea izan zen, alegiak idazteagatik ezaguna.\nGuardia, 1745eko urriaren 12a\nGuardia, 1801eko abuztuaren 11 (55 urte)\npoeta eta politikaria\nFabulas morales (en)\n2 Alegia ospetsuenak\nHaren haurtzaro eta gaztaroari buruz ez da askorik ezagutzen. Samaniegoren biografia nagusiaren egile Eustaquio Fernández de Navarrete autoreak dioenez, Frantzian ikasi zuen; ez du beste zehaztasunik ematen. Geroago, bi urtez zuzenbideko ikasketak egin zituen Valladolideko Unibertsitatean, baina ez zituen burutu. Ondoren, Bergaran (Gipuzkoa) kokatu zen, Peñafloridako kondearen babesean. Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kide izan zen, eta han irakurri zituen bere lehen alegiak.\nEntziklopedisten zale handia zen, Frantzian jaso izandako heziketarengatik, agian; hori dela eta, politikaren eta erlijioaren kontrako kritikak ere oso gustuko zituen. Horretaz gain, abantailei burla egin zien eta Floridablancak eskainitako kargu bati uko egitera heldu zen. Hala ere, 1775ean Tolosako (Gipuzkoa) alkate izendatu zuten.\nAlegilari lanagatik dugu ezaguna batik bat, 157 alegiaren egile baita. Fábulas morales lanaren bi liburukitan (1781 eta 1784an) bildu zituen denak. Lehenengo liburukia 5 ataletan banatuta dago eta bigarrena 4tan. Oso ezagunak dira La cigarra y la hormiga eta La lechera izenburukoa. Horietaz gain, Jean de La Fontaineren alegia erotikoen erara idatzitako beste testu erotiko batzuen egilea ere bada. Horiek direla kausa, eta elizaren aurka egin zituen beste testu batzuen ondorioz ere, arazoak izan zituen Inkisizioarekin. Logroñoko epaitegia komentu batean giltzapetzen saiatu zen 1793an, haren lanak Elizaren aurkakoak zirela esanez. Azkenik, Portugaleteko komentu batean giltzapetu zuten hainbat hilabetez. Geratzen zitzaizkion eragin handiko lagun batzuei esker atera ahal izan zen azkenik. Ezezagunak dira, hala ere, Inkisizioak ireki zion prozesuaren xehetasunak.\nIdatzizko ika-mika batzuk izan zituen, orobat, zenbait kiderekin, Vicente García de la Huertarekin eta Fray Diego Gonzalezekin, adibidez. Baina, zalantzarik gabe, liskar ospetsuena Tomás Iriarte alegilariarekin izan zuena da; izan ere, denbora luzez lagunak izan ondoren, Samaniegok 1793an argitaratu zituen bere lehen alegiak, eta Iriartek hurrengo urtean, lehen alegi originalen bilduma zela esanez.\nUrte batzuk geroago, Bizenta Mogel gipuzkoarrak Azkoitia inguruko euskaraz alegia-bilduma bat argitaratu zuen, Ipui onac izenekoa (1804), Samaniegoren ereduari jarraituz.\nJesus Egea Otxoa de Angiozar arabarra izan zen alegia guztiak euskaratzen lehenengoa. 1979. urtean argitaratu zituen, Arabako Foru Aldundiaren laguntzarekin. Eskoletako haurrei zuzenduta dago Josuk euskaratutako liburua, eta hitzaurrearen ostean euskarari eskainitako olerki bat dago, alegien aurretik. Liburu horretan bertan aipatzen denez, badirudi Samaniegok euskaraz uler zezakeela, ama Antzuolakoa zuelako, eta Bergaran, Bilbon eta Tolosan bizi izan zelako, euskal giroan. (Ikus, gai horretaz, P. Juan Ruiz de Larrinagaren "Samaniego Vasco y Vascófilo"; Euskalerriaren alde, 1924, XIV, 245-255.)\nEuskal Herria ere maite zuela era askotara agertu zuen, eta bereziki Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen sortzaile eta lankide izanik. Hain zuzen elkarte horretako ikastetxeetarako eta ikasleentzat idatzi zituen alegien liburuak.\n↑ «Jesus Egea» NORdaNOR.eus (EIZIE) Noiz kontsultatua: 2020-11-07.\n(Gaztelaniaz) Samaniegoren alegia guztiak "on-line"\nSamaniegoren lau alegia, SENEZ aldizkaria\n«Felix Maria Samaniego», Euskarari Ekarriak, Armiarma.\nKarlos del Olmo: «Larrekoaren mintzotik izadia irakasle», Koldo Bigurik itzulitako Samaniegoren alegiei buruzko iruzkina.\nJosune Beldarrain: Alegia klasikoak euskaraz tesia, 2010.\nAzken aldaketa 16 otsaila 2021(e)an, 14:52(e)tan\nOrriaren azken aldaketa: 16 otsaila 2021, 14:52.


EAJk 25 proposamen aurkeztu zituen 2020ko udal aurrekontuetarako baina gobernu taldeak 5 bakarrik onartu dituela azaldu du — Oñatiko udala\nEAJk 25 proposamen aurkeztu zituen 2020ko udal aurrekontuetarako baina gobernu taldeak 5 bakarrik onartu dituela azaldu du\nBiharko Osoko Bilkuran onartuko dira datorren urterako aurrekontuak\nGuztira 510.000 euro batzen dituzten proposamenak egin zituzten hasieran jeltzaleek, prentsara zabaldu duten oharrean diotenez. Udal gobernuarekin adostasunera heltzeko asmoz laurdenera jaitsi edo doitu zuten hasierako proposamena eta azkenean 62.000 euroko kopuruari dagozkionak soilik onartu ditu udal gobernuak. Proiektu konkretuak aipatzean, hauek dira udal gobernuarekin adostuta 2020ko udal aurrekontuetan jasoko diren bost proiektuak, EAJren esanetan: Azkoagain futbol zelaiko instalazioak hobetzeko lanak, Arantzazuko komunak konpontzeko proiektua, nekazaritzaren eta abeltzaintzaren diagnostikoa, landa auzoetako argiteria hobetzeko plan orokorra egitea eta lehen eremu bat argiztatzea eta Ostalaritza eta Zaintza zerbitzuetan euskararen erabilera sustatzeko ekimenak aurrera eramatea.\nAdostasunetik kanpo geratu diren proposamenak lirateke, berriz, Olakua-Olapoto auzoko irisgarritasuna hobetzeko obrak, Bizikidetza ordenantza, kultur ekintzak iragarri eta herritarrei informazio helarazteko LED pantaila jartzea, azterketa garaian Kultur etxea asteburutan zabaltzea, Euskadi lagunkoia programarekin bat egitea, nerabeen adikzioak prebenitzeko plana eta herrian merkataritza sustatzeko partida berezi bat sortzea, besteak beste.\nProposamenak egiteaz gain, jeltzaleek azpimarra jarri nahi izan dute bai 2019rako eta bai 2020rako herritarrek aurrekontu parte-hartzaileen prozesuaren baitan egindako ekarpenetan, eta aurten bete ez direnak eta hurrengo urterako aurreikusita zeudenak, guztiak, aurrekontuetan jaso eta betetzea eskatu dute.\nProposamenak egiterakoan eta udal gobernuarekin izandako elkarrizketetan, helburua herritarren beharrei ahalik eta egokien erantzutea izan dela azaldu du Ainhoa Galdos bozeramaile jeltzaleak. Herri ordezkariak diren aldetik oñatiarrekin eta oñatiarrentzat lan egiteko konpromisoa berretsi du Galdosek.\n2020ko udal aurrekontuak biharko Osoko Bilkuran aztertu eta onartuko dira.\nEAJko taldekide batzuk 2020ko aurrekontuak lantzen


1979ko Euskal Autonomia Erkidegoko Estatutua — Wikiteka\nEuskal Herriko ikurrina gurutzebikoa da, hondo gorrian zeharkako gurutze berdea eta gainean gurutze zuria dituena.\nOrobat onartzen dira Autonomia Erkidegoa osatzen duten herrialdeen bandera ta ezaugarri bereziak.\nEuskara beste euskal lurralde eta gizatalderen ondare den aldetik eta erakunde akademiko eta kulturazkoak izan ditzaten harreman eta loturez gain, Euskal Herriko Autonomia Erkidegoak eskatu ahal izango dio Espainiako Gobernuari lurralde eta gizatalde horiek kokaturik dauden edota bizi diren Estatuekin kulturazko harremanak bideratzeko itun-hitzarmenak izenpetu eta, hala badagokio, Gorte Nagusien aurrean, baimentzeko, aurkeztu ditzala, euskara zaindu eta bultzatze aldera.\nEuskal herritar izaera politikoa izango dute, Estatutu honen ondorioetarako, Estatuko lege orokorren arabera Autonomia Erkidegoaren lurralde barruko edozein udalerritan administrazio-herrikidetasuna dutenek.\nAtzerrian bizi direnek, hala nola beren ondorengoek, hala eskatzen badute, Euskal Herriko biztanleen eskubide politiko berberak izango dituzte baldin eta Euskadin izan badute azken administrazio-herrikidetasuna, Espainiako herritartasunari eutsi badiote, beti ere.\n8. artikulua Euskal Herriko Autonomia Erkidegoari atxiki ahal izango zaizkio guztiz bere lurralde barruan kokaturiko beste lurralde eta udalerriak, honako baldintza hauek betez:\nEuskal Herriko herritarren oinarrizko eskubide eta betebeharrak Konstituzioan finkatutakoak dira.\nEuskal herri-aginteek, beren eskumenen esparruan,\nI. TITULUA (Euskal Herriaren eskumenak)\nUdalbarrutien mugak, Estatutu honen 37. artikuluan xedatutakoaren arabera lurralde historikoei dagozkien ahalmenei kalterik eragin gabe.\nBere autogobernu-erakundeen antolaketa, araubidea eta jarduera, Estatutu honetako arauen esparruan.\nEusko Legebiltzarrari, Batzar Nagusiei eta foru-aldundiei eragiten dien barruko hauteskunde-legeria, Estatutu honetan aurreikusitako moduan eta Estatutu honen 37. artikuluan xedatutakoaren arabera lurralde historikoei dagozkien ahalmenei kalterik eragin gabe.\nToki-araubidea eta Euskal Herriko zein toki-administrazioko funtzionarioen estatutua, Konstituzioaren 149.1.18 artikuluan finkatutakoari kalterik egin gabe.\nEuskal Herria osatzen duten lurralde historikoetako foru-zuzenbide zibil eta berezia, dela idatzia ala ohiturazkoa, gorde, aldatu nahiz garatzea, eta indar izango duen lurraldea finkatzea.\nEuskal Herriak emandako zuzenbidearen berezitasunen eta bere antolaketa bereziaren haritik datozen prozesu-arauak eta administrazio-jardunbideari zein ekonomia-administraziokoari dagozkion arauak.\nAutonomia Erkidegoaren titulartasuneko jabetza publikoko eta ondareko ondasunak eta bere eskumeneko gaietako zorgune publikoak.\nMendi-basoak, oihan-erabilera eta –zerbitzuak, abelbide eta larreak, Konstituzioaren 149.1.23 artikuluan xedatutakoari kalterik egin gabe.\nNekazaritza eta abelzaintza, ekonomiaren antolamendu orokorrarekin bat.\nBarne-uretako arrantza, itsaski-bilketa eta arrain-hazkuntza, ehiza eta ibai eta aintziretako arrantza\nUr-erabilerak, ubideak eta ureztatzeak, urok Euskal Herrian zehar soilik igarotzen badira; energia ekoiztu, banatu eta garraiatzeko instalazioak, garraioa lurraldetik ateratzen ez bada eta ustiapenak beste probintziari edo Autonomia Erkidegori eragiten ez badio; metalurak, ur beroak eta lurpeko urak. Hori guztiori, Konstituzioaren 149.1.25 artikuluan erabakitakoari kalterik eragin gabe.\nIrakaskuntza-, kultura-, arte-, ongintza-, eta sorospen-izaerako nahiz antzeko fundazio eta elkarteak, beren egitekoak nagusiki Euskal Herrian betetzen dituzten bitartean.\nAdingabekoen babes-kuradoretzako, espetxetako eta gizarteratzeko erakunde eta etxeen antolaketa, araubidea eta jarduera, arlo zibileko eta zigor- eta espetxe-arloetako legeria orokorrarekin bat.\nFarmazia-antolamendua, Konstituzioaren 149.1.16 artikuluan xedatutakoarekin bat, eta higienea, Estatutu honen 18. artikuluan xedatutakoa kontuan hartuz.\nZientzia- eta teknika-ikerketa, Estatuarekin koordinaturik.\nKultura, Konstituzioaren 149.2 artikuluan xedatutakoari kalterik egin gabe.\nArte Ederren sustapenari eta irakaskuntzari lotutako erakundeak. Eskulangintza.\nHistoria-, arte-, monumentu-, arkeologia- eta zientzia-ondarea, Autonomia Erkidegoak bere gain harturik ondare hori espropiazioaren eta lapurretaren aurka babesteko Estatuak ezar ditzan arau eta betebeharrak betetzea.\nEstatuaren izenean ez dauden artxibategi, liburutegi eta museoak.\nNekazaritzako eta jabetzako ganberak, arrantzale-kofradiak eta merkataritza-, industria eta itsasketa-ganberak, Estatuaren kanpo-merkataritzaren alorreko eskumenari kalterik egin gabe.\nLanbide-elkargoak eta lanbide tituludunen jarduera, Konstituzioaren 36. eta 139. artikuluetan xedatutakoari kalterik eragin gabe. Estatuaren legeekin bat notarioak izendatzea.\nKooperatibak, Gizarte-segurantzan sartu gabeko lagunaroak eta elkarlaguntzako elkarteak, merkataritza-arloko legeria orokorrarekin bat.\nEuskal Herriaren beraren sektore publikoa, Estatutu honetako beste arauk eragiten ez dion bitartean.\nEuskal Herriko ekonomiaren sustapena, garapena eta plangintza, ekonomiaren antolamendu orokorrarekin bat.\nKreditu-erakunde korporatiboak, publikoak eta lurraldekoak, eta aurrezki-kutxak, Estatuak kredituaren eta banketxeen antolamenduaz ezar ditzan oinarrien eta diru-politika orokorraren esparruan.\nBarne-merkataritza, baina prezio-politika orokorrari, Estatuko lurraldean ondasunen joan-etorri askeari eta lehiaren babeserako legeriari kalterik egin gabe. Barruko feria eta azokak. Jatorrizko deiturak eta publizitatea, Estatuarekin elkarlanean.\nKontsumitzaile eta erabiltzaileak babestea, aurreko paragrafoko mugapen berarekin.\nBurtsa eta gainerako merkatalgai- eta balore-salerosketarako guneak sortu eta arautzea, merkataritza-legeriarekin bat.\nIndustria, salbu eta arau berezien peko industriak ezartzea, handitzea eta lekualdatzea, dela segurtasunagatik, armadaren eta osasunaren interesagatik edota eginkizunotarako legeria berezia behar dutenak eta atzerriko teknologia eskuratzeko aurretiazko kontratuak behar dituztenak. Industria-sektoreen berregituraketan, Euskal Herriari dagokio Estatuak erabakitako planak garatu eta gauzatzea.\nLurraldearen eta itsasbazterraren antolamendua, hirigintza eta etxebizitza.\nTrenbideak, lehorreko, itsasoko, ibaietako eta kable bidezko garraioa, portuak, heliportuak, aireportuak eta Euskal Herriko Meteorologia Zerbitzua, Konstituzioaren 149.1.20 artikuluan xedatutakoari kalterik eragin gabe. Garraio-gaietan, zama-kontrataguneak eta –terminalak.\nHerri-lanak, legez interes orokorrekotzat izendatu gabekoak edota egiterakoan beste lurralderi eragiten ez diotenak.\nBide eta errepide arloan, lurralde historikoetako foru-aldundiek oso-osorik gordeko dituzte orain dituzten lege-araubidea eta eskumenak ala, hala dagokionean, Estatutu honen 3. artikuluaren arabera berreskuratzeko dituztenak, Konstituzioaren 148. artikuluko 1. zenbakiko 5. paragrafoan jasotako eskumenez gain.\nKasino, joko eta apustuak, Kirol eta Ongintzako Elkarrekiko Apustuak izan ezik.\nTurismoa eta kirolak. Aisia eta olgeta.\nEuskal Herriko estatistika, bere helburu eta eskumenetarako.\nKomunitatearen garapena .Emakumeen egoera. Haur, gazte eta adinekoen aldeko politika.\nEuskal Herriko Autonomia Erkidegoak eskumena du Estatuaren oinarrizko legeria lege bidez garatu eta bere lurraldean betearazteko, honako gaiotan:\nEuskal Herriko Autonomia Erkidegoak eskumena ere du oinarri-arauak legez garatzeko, arauok finka dezaten moduan, eta bere lurraldean betearazteko, honako gaiotan.\nLan-legeria, gaur egun Estatuak arlo honetan dituen lan-harremanei buruzko ahalmen eta eskumenak bereganaturik. Halaber, Estatuak lan-legeria betearazteko dituen zerbitzuak antolatzeko, zuzentzeko eta gainbegiratzeko ahalmena, Estatuaren Goi-ikuskaritzaz bat, lan-baldintzak gizartearen garapen- eta aurrerapen-mailari egokitzen saiatuz eta langileen koalifikazioa eta prestakuntza osoa bultzatuz\nJabetza-lerrokatzaileak, Kanbio eta Burtsako agenteak eta Merkataritza-artekariak izendatzea. Dagozkien barrutiak finkatzen parte hartzea, hala dagokionean.\nJabetza intelektuala eta industria-jabetza.\nPisu eta neurriak. Metalen kontrastea.\nEuskal Herrian egindako nazioarteko azokak.\nEstatuaren sektore publikoa Autonomia Erkidegoaren lurralde-barrutian, non eta esku hartzerik izango duen egoki den kasu eta jardueretan.\nInteres orokorrekotzat jotako portu eta aireportuak, Estatuak zuzeneko kudeaketa beretzat gordetzen ez duenean.\nAbiaburua eta helmuga Autonomia Erkidegoaren lurralde barruan dituen salgai- zein bidaiari-garraioaren antolamendua, nahiz eta Konstituzioaren 149. artikuluaren 1. zenbakiaren 21. paragrafoak aipatzen dituen Estatuaren izeneko azpiegituretan zehar egin garraioa, eta Estatuak beretzat gorde dezan zuzeneko betearazteari kalterik egin gabe.\nItsas-salbamendua eta isuri industriazko nahiz kutsakorrak, euskal itsas-bazterrari dagozkion Estatuaren uretan.\nJustizia Administrazioari dagokionez, justizia militarra kanpo utzirik, Euskal Herriko Autonomia Erkidegoak gauzatuko ditu bere lurraldean Aginte Judizialaren eta Aginte Judizialaren Kontseilu Nagusiaren lege organikoetan Gobernuari aitortu, gorde eta eman dakizkion ahalmenak.\nEstatuari dagozkio, oso-osorik, lege orokorrekin bat, barkazio-eskubidea eta fiskaltzaren antolaketa eta jarduera.\nEuskal Herrian diren jurisdikzio-organoen eskumena honako hauetara hedatzen da:\nGainerako gaietan, Auzitegi Gorenean jarri ahal izango dira legeen arabera egoki diren errekurtsoak. Auzitegi Gorenak ebatziko ditu, baita ere, Euskal Herriko eta Estatuko gainerako organo judizialen arteko eskumen- eta jurisdikzio-gatazkak.\nKonstituzioaren lehen xedapen gehigarrian aurreikusitako foru-araubidearen eguneratze-prozesuaren haritik, Euskal Herriko erakundeei egokituko zaie, Estatutu honetan zehazten den eran, autonomia-lurraldean gizakien eta ondasunen babeserako eta herri-bakea zaintzeko Autonomia Erkidegoko poliziaren araubidea, Estatuaren segurtasun-indar eta –kidegoentzat gorderik gelditzen direla, nolanahi ere, erkidegoz kanpoko edo erkidegoz gaindiko polizia-zerbitzuak, hala nola portu, aireportu, itsasertz eta mugak zaintzea, aduanak eta espainiarrak eta atzerritarrak nazio-lurraldean sartu eta ateratzea kontrolatzea, atzerritarren araubide orokorra, estradizioa eta kanporatzea, emigrazioa eta inmigrazioa, pasaporteak, nortasun-agiri nazionala, arma eta lehergaiak, Estatuaren zergabidearen babesa, kontrabandoa eta Estatuari egindako zerga-iruzurra.\nEuskal Autonomia Erkidegoko poliziaren aginte gorena Euskal Herriko Jaurlaritzari dagokio, foru-aldundiek eta udalek izan ditzaketen eskumenei kalterik egin gabe.\nPolizia judiziala eta egiteko horietan jardun dezan kidegoa justizia-administrazioaren zerbitzuan eta bere zaintzapean antolatuko dira, lege prozesalek xeda dezaten moduan.\nAutonomia Erkidegoko poliziaren eta Estatuko segurtasun-indar eta –kidegoen arteko koordinaziorako Segurtasun-batzorde bat izango da, Estatuaren eta Autonomia Erkidegoaren ordezkari-kopuru berdinez osatua.\nHasiera batean, honako hauek osatuko dituzte Euskal Herriko Autonomia Erkidegoko poliziak:\na)Arabako Foru Aldundiaren gaur eguneko Miñoigoak b)Bizkai-Gipuzkoetako foru-aldundien menpe agindu honen bidez sortzen diren Mikelete- eta Miñoi-kidegoek.\nAurreko paragrafoetan xedatutakoa gora-behera, Estatuko segurtasun-indar eta kidegoak esku hartu ahal izango dute Autonomia Erkidegoan ordena publikoa babesten, honako kasuetan:\nb) Beren kabuz, Estatuaren interes orokorra arrisku larrian dagoela eritzi dezatenean, beharrezko izanik artikulu honen 4. paragrafoan aipatzen den Segurtasun-batzordearen onarpena. Larritasun bereziko kasuetan eta Konstituzioak zuzenean egozten dizkien egitekoak betetzeko, Estatuko segurtasun-indar eta –kidegoek Gobernuaren erantzukizun bakarrarekin esku hartu ahal izango dute, Gobernuak Gorte Nagusiei berri emanez. Gorte Nagusiek, Konstituzioan jasotako prozeduren bidez, dagozkien eskumenak bete ahal izango dituzte.\nAlarma-, salbuespen- edota setio-egoerak aldarrikatzen badira, Euskal Herriko polizia-indar guztiak kasu bakoitzean dagokion agintaritza zibil ala militarraren agindu zuzenetara geldituko dira, gaiok arautzen dituen legeriarekin bat.\nEuskal Herriari dagokio, barne-osasun arloan, Estatuko oinarrizko legeria lege bidez garatu eta betearaztea.\nEuskal Herriari dagokio, Gizarte-segurantzaren arloan:\nEuskal Herriari dagokio, orobat, produktu farmazeutikoei buruzko Estatuko legeria betearaztea.\nAutonomia Erkidegoak, horretarako, lehen aipatu diren gaiekin lotutako zerbitzu guztiak antolatu eta kudeatu ahal izango ditu bere lurraldean, eta osasun eta gizarte-segurantza arloko erakunde, entitate eta fundazioen gainbegiratzea egingo du, artikulu honetan jasotako egiteko eta eskumenak betetzera bideratutako goi-ikuskaritza Estatuak beretzat gordetzen duela.\nOsasun eta gizarte-segurantza arloan beregana ditzaten eskumenak erabiltzerakoan, euskal herri-aginteak interesdun guztien partaidetza demokratikoaren irizpideari lotuko zaizkie eta baita langile-sindikatuen eta enpresario-elkarteeneri ere, legeak finka dezan moduan.\nEuskal Herriari dagokio gizarte-hedabideen arloan Estatuaren oinarrizko arauen lege-garapena, beti ere Konstituzioaren 20. artikuluak xedatzen duena errespetatuz.\nAurreko paragrafoak aipatzen dituen gaiotan betearaztea Estatuarenarekin koordinatuko da, Estatuaren titulartasuneko hedabideei ezargarri zaien arauteria bereziari dagokionez.\nArtikulu honen lehen paragrafoan xedatutakoarekin bat, Euskal Herriak bere telebista, irratia eta prentsa arautu, sortu eta mantendu ahal izango ditu eta, oro har, bere helburuak lortzeko behar dituen gizarte-hedabide guztiak.\nEuskal Herriak legegintzarako eta betearazteko eskumena izango du, Eusko Legebiltzarrak hala eskaturik, Estatuak, Konstituzioaren arabera eta lege organiko bidez eskualdatu ala eskuordetu diezaizkion gainerako gaietan.\nEuskal Herriko Autonomia Erkidegoak Konstituzioaren 150.1 artikuluaren araberako legeria egokia eman ahal izango du, agindu horretan aipatutako esparru-legeak Gorte Nagusiek onar ditzatenean.\nEuskal Herriak betearaziko ditu itun eta hitzarmenak, Estatutu honetan bere eskumeneko aitortutako gaiei eragiten dioten orotan. Inongo itun edo hitzarmenek ezingo die eragin Euskal Herriaren ahalmen eta eskumenei, Konstituzioaren 152.2 artikuluan jasotako prozeduraren bidez ez bada, 93. artikuluan aurreikusitakoa salbu.\nBakarreko eskumena izan gabeko gaietan Estatutu honek Euskal Herriko Autonomia Erkidegoari aitortzen dizkion betearazte-egitekoek administratzeko ahalmena hartzen dute eta baita, hala dagokionean, zerbitzuak antolatzeko barne-araudiak ematekoa ere.\nItun eta hitzarmenak egiterakoan, eta baita muga-zergei buruzko lege-egitasmoak ere, Eusko Jaurlaritzari jakinaraziko zaio, Euskal Herriarentzako berariazko intereseko gaiak ukitzen dituztenetan.\nBesterik esan ezean, aurreko artikuluetan eta Estatutu honetako gainerakoetan aipatzen diren eskumen guztiak Euskal Herriko lurralde-esparruari dagozkiola jo behar da.\nAutonomia Erkidegoak hitzarmenak egin ditzake beste autonomia-erkidegoekin beren bakarreko eskumeneko zerbitzu propioak kudeatu eta emateko. Esandako hitzarmen horiek egiteko, Gorte Nagusiei jakinarazi behar zaie indarrean sartu aurretik. Gorte Nagusiek, ala Ganberaren batek, jakinarazpena hartu eta hogeita hamar egunen barruan eragozpenik azalduko balu, hitzarmenak artikulu honetako hirugarren paragrafoan aurreikusitako izapideak jarraitu beharko lituzke. Epe hori igaro eta gero, hitzarmenari eragozpenik azaldu ez bazaio, indarrean jarriko da.\nAutonomia Erkidegoak hitzarmenak egin ditzake beste foru-lurralde historiko batekin beren eskumeneko gaiei buruzko zerbitzu propioak kudeatu eta emateko, Gorte Nagusiei jakinarazi behar zaiela. Jakinarazpena egin eta hogeigarren egunean sartuko dira indarrean hitzarmenok.\nAutonomia Erkidegoak lankidetza-akordioak ere egin ditzake beste autonomia-erkidegoekin Gorte Nagusien aldez aurreko baimenarekin.\nEuskal lurraldean den Estatuaren administrazio zibila Autonomia Erkidegoaren lur-esparrura egokituko da.\nGobernuak izendatutako Ordezkari batek zuzenduko du eta, egoki denean, Autonomia Erkidegoaren administrazioarekin koordinakuko, Konstituzioaren 154. artikuluarekin bat.\nII. TITULUA (Euskal Herriaren aginteak)\nATARIKO KAPITULUA 24. artikulua\nEuskal Herriaren aginteak Legebiltzarraren, Jaurlaritzaren eta Lehendakariaren bidez gauzatuko dira.\nLurralde historikoek beren foru-erakundeak gorde eta antolatuko dituzte, Estatutu honen 3. artikuluan xedatutakoarekin bat.\nI. KAPITULUA (Eusko Legebiltzarra) 25. artikulua\nEusko Legebiltzarrak legegintza-agintea du, aurrekontuak onartu eta Eusko Jaurlaritzaren ekintza bultzatu eta kontrolatzen du, beti ere Estatutu honen 37. artikuluan aipatutako erakundeen eskumenei kalterik eragin gabe.\nEusko Legebiltzarra ukiezina da.\nLurralde historiko bakoitzeko ordezkari-kopuru berdinak osatuko du Eusko Legebiltzarra, bozketa orokor, aske, zuzen eta isilpeko bidez hautatuak.\nLurralde historikoa da hautes-barruti.\nProportziozko ordezkaritzaren irizpideari jarraituz egingo da hautaketa lurralde historiko bakoitzaren baitan.\nEusko Legebiltzarra lau urterako hautatuko da.\nEusko Legebiltzarraren lege batek arautuko du bere kideen hautaketa, eta bere lur-esparruan betetako postu eta karguei eragin diezaieten hautaezintasun- eta bateraezintasun-arrazoiak finkatuko.\nEusko Legebiltzarkideak ukiezinak izango dira beren kargualdian emandako boto zein iritziengatik.\nLegebiltzarrak legebiltzarburua, Mahaia eta Batzorde Iraunkorra hautatuko ditu bere kideen artean. Osoko Bilkuratan eta Batzordetan jardungo du.\nBilkuraldi arrunta urtean zortzi hilabetekoa izango da gutxienez.\nBiltzarrak bilkura bereziak egin ahal izango ditu Jaurlaritzaren, Batzorde Iraunkorraren nahiz legebiltzarkideen herenaren eskariz. Bilkura bereziak gai-zerrenda itxiaz deitu beharko dira eta gai-zerrenda hori amaitutakoan bukatutzat emango dira.\nLegegintzarako ekimena legebiltzarkideei dagokie, Jaurlaritzari eta Estatutu honen 37. artikuluan aipatzen diren ordezkaritza-erakundeei, legeek finkatutako moduan.\nEusko Jaurlaritzarko lehendakariak aldarrikatuko ditu Legebiltzarraren legeak eta, onartu eta hamabost eguneko epean, “Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian” argitararaziko, eta baita “Estatuko Aldizkari Ofizialean” ere. Indarrean noiz sartuko den jakiteko, Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian argitaratutako egunak aginduko du.\n28. artikulua Eusko Legebiltzarrari dagokio, gainera:\nII. KAPITULUA (Eusko Jaurlaritza eta Lehendakaria)\n2.- Jaurlaritzako lehendakaria eta sailburuak beren kargualdian ezin izango dira atxilotu ez atxiki Autonomia Erkidegoaren lur-esparruan egindako delituengatik, delitu gori-goria izan ezik eta, betiere, Euskal Herriko Justizia Auzitegi Nagusiari dagokio erru-egozte, espetxeratze, auziperatze eta epaitzeari buruz erabakitzea.\n1.- Euskal Herriko Justizia Administrazioaren antolakuntza Aginte Judizialaren Lege Organikoan aurreikusitakoarekin bat egituratuko da eta Auzitegi Nagusi bat izango du guztien gaineko, Autonomia Erkidegoaren lurralde osoan eskumena izango duena eta prozesu-auzialdi guztiak agortuko dituena. Autonomia Erkidegoak, Konstituzioaren 152. artikuluan agindutakoarekin bat, probintziaz azpiko epai-barrutien antolaketan eta beren egoitza-hiria finkatzen parte hartuko du eta, betiere, beren mugak finkatuko ditu.\na) Beren erakunde propioen antolaketa, araubidea eta jarduera. b) Beren aurrekontuak prestatu eta onartzea. c) Probintzia-mugak gainditzen ez dituzten udalaz gaindiko lurralde-barrutiak. d) Probintziaren eta udalen ondasunen araubidea, bai jabetza publikokoak zein ondarekoak eta herri-lurrak. e) Udal-hauteskundeen araubidea. f) Estatutu honetan zehatu daitezen edota eskuordetu dakizkien guztiak.\n1.- Eusko Legebiltzarraren legeak Kontstituzio Auzitegiaren konstituziozkotasunaren kontrolaren menpe egongo dira bakarrik.\n1.- Estatuaren eta Euskal Herriaren arteko zerga-alorreko harremanak tradiziozko foruetako ekonomia-itun edo -hitzarmenen bidez bideratuko dira.\nIV. TITULUA (Estatutuaren erreforma)\n2. Estatuak esku eman ahal izango dio Eusko Jaurlaritzari, esanbidezko eskuordetza emanez, artikulu honetan aipatzen diren erreferendumetarako deia egiteko.\n3. Estatutuaren 17.artikuluaren 6. zenbakiaren b) paragrafoko bigarren ahapaldia Kongresuaren eta Seantuaren hiru bosten gehiengoz eta Eusko Legebiltzarraren onarpenez ezabatu ahal izango da, ondoren horretarakoxe behar bezala baimendutako erreferenduma eginez.\nEstatutu honetan finkatutako autonomia-araubidea onartu izanak ez dakar Euskal Herriak bere historiaren haritik herri gisa dagozkiokeen eskubideei uko egiten dienik, legediak agintzen duenarekin bat gaurkotu izango dituenak.\nHauteskundeotarako, Autonomia Erkidegoa osatzen duten lurralde historikoetarik bakoitza hautes-barruti bat izango da. Alderdi politiko, alderdi-koalizio eta hauteskunde-elkarteek hautes-barruti bakoitzean aurkeztu ahal izango dituzte hautagaiak, zerrenda itxi eta aldaezinetan.\nProportziozko sistemaren bidez banatuko dira aulkiak. Hogei legebiltzarkide izango da hautes-barruti bakoitzeko.\nLehendakaria hautatzeko, Biltzarraren gehiengo osoa beharko da lehen bozketan eta, lortuko ez balitz, gehiengo soila hurrengoan edo hurrengoetan. Legebiltzarra osatu zenetik hirurogeigarren egunean Jaurlaritzako lehendakaririk hautatu ez balitz, Biltzarra desegin eta hauteskundeak berriz deituko dira.\nEstatutu hau indarrean sartzerakoan, behin betiko eskuratuta geratuko dira ordurako Eusko Kontseilu Nagusiari eskuratutako eskumen eta baliabideak. Transferentzia horiek ukitutako Estatuaren edo beste herri-erakunderen zerbitzuei atxikitako funtzionarioek eta langileek transferentzia orduan izan ditzaten mota eta izaera guztietako eskubide irabazi guztiak errespetatuko dira.\nHirugarrena.- 1. Irakaskuntzaren alorrean egin beharreko transferentziak, Estatuak Euskal Herrian dituen zerbitzuak betetzeko gaur egun erabiltzen dituen ondare- nahiz pertsona-baliabideena, aldibaterako bigarren xedapenean sortutako Bitariko Transferentzia-batzordeak finka ditzan egitarau eta egutegien arabera gauzatuko dira.\nLaugarrena. - 17. artikuluan aurreikusitakoaren indarrez sortzen den Segurtasun-batzordeak finkatuko ditu Autonomia Erkidegoko polizia-kidegoen estatutua, araudia, zenbatekoak, osaera, egitura eta osatze-modua; buruzagiak, Indar Armatuetako eta Estatuko Segurtasun-kidegoetako buruzagi eta izardunen artetik izendatuko dira eta kidegootan zerbitzu egiten duten bitartean Autonomia Erkidegoetako Polizia Legeak aurreikusi dezan ala Defentsa edo Barne ministerioek erabaki dezaten egoera administratibora igaroko dira, foru militarretik kanpo gelditzen direla. Arma-baimena, beti ere, Estatuari dagokio.\nZazpigarrena.- 1. Gorte Nagusiek onartu ez ditzaten bitartean Estatutu honetan aipatzen diren oinarrizko lege eta lege orokorrak edota Eusko Legebiltzarrak bere eskumeneko gaietan legerik eman ez dezan artean, indarrean jarraituko dute gaiok ukitzen dituzten Estatuaren gaur eguneko legeak, horiek betearaztea Autonomia Erkidegoak egingo badu ere Estatutu honetan horrela aurreikusten den kasuetan.\n3. Estatutu honen 23.1 artikuluan aurreikusitakoa, Estatuaren Administrazio Zibileko zenbait zerbitzugintzak bere izaeragatik eskatu dezakeen lur-esparruaren berezitasunari kalterik eragin gabe ulertuko da.\nBederatzigarrena.- Behin Estatutu hau onartzen duen Lege Organikoa aldarrikatu ondoren, Eusko Kontseilu Nagusiak “Euskal Herriko Bitarteko Jaurlaritza” izena hartzea erabaki dezake, nolanahi ere, aldibaterako lehen xedapenean aurreikusitakoa bete dadin arte gaur egunean dituen egiteko eta lege-araubideari lotuko zaizkiola.\nJUAN KARLOS, ERREGE\nGobernuko lehendakaria, ADOLFO SUAREZ GONZALEZ


Kike Amonarrizen hitzaldia - www.amorebieta.com – Hilero Zornotzan\nEscrito por Hilero en Kultura · 2018/02/22 · No hay comentarios\nZornotza herri euskalduna da. 18.700 biztanle inguru gara, horietatik %52,9k ondo dakigu euskaraz eta %22,7k ulertzeko gaitasuna dute; baina azken neurketaren arabera kalean entzuten diren elkarrizketen %23 baino ez dira euskaraz.\nDatu horiek ikusita, badaukagu zeregina gure herrian euskararen erabilera bultzatzeko. Zeregin horretan udalak badauka erantzukizuna, baina herritarron ardura eta lana ere bada. Lan horri heltzeko behar-beharrezkoa da euskaltzale guztiak aktibatzea.\nHori dela eta, Euskal Herri osoan abiatuko den Euskaraldia, Euskarak 365 egun ekimena Zornotzan ere martxan jartzeko dei zabala egin gura dugu.\nZer da Euskaraldia, Euskarak 365 egun? Euskaraz jakin arren, gaztelaniaz egiteko joera daukaten pertsonak aktibatzeko ekimena da; hizkuntza-ohiturak aldatzeko ahalegina, norberarena eta kolektiboa, eguneroko bizitzan gaztelaniara jotzeko ditugun inertziak apurtu gura dituena, herritarrek eta instituzioek batera landuko dutena. Zornotza euskaraz bizi eta arnasa hartzen duen herria izateko, euskara bihotzetik ahora ekarri gura dugu, ahoak bizi-bizi jarri eta belarriak prest entzuteko.\nHorretarako, euskaltzaleon parte hartzea sustatu behar dugu, eta euskara talde bat sortu. Lan horretan hasita gaude, eta lehenengo helburua 11 Egun Euskaraz kanpaina antolatzea izango da, 2018ko azaroaren 23tik abenduaren 3ra. Hara ailegatu arteko bidea ahalik eta herritar gehienen eskutik egin gura dugu.\nEuskaraldiari ekiteko Kike Amonarrizen hitzaldia antolatu dugu. Gutun honen helburua dei egitea da, zeu ere bertara etorri zaitezen. Deia egiten dugu udalean ordezkatuta gauden indar politikoen ordezkariok, eta Zornotzako bizitza sozialean euskaraz bizitzea aukeratu dugun hainbat herritarrok. Kike Amonarrizek Euskaraldiaren berri zuzena emango digu. Ekitaldiaren amaieran ekimen honetan parte hartzeko interesa dutenentzako bidea zabalduko da.\nZornotza euskalduna gura duzu? Egingo dugu?\nOtsailaren 28an, asteazkena, 19:00etan\nZelaieta zentroko auditoriumean\nZornotzako euskaltzaleak batu gura ditugu, eta eskertuko genizuke bertara etortzea eta zure inguruan honen berri zabaltzea.\nBeste barik, otsailaren 28an elkarrekin egoteko aukera izango dugulakoan, agurtzen zaitugu.\n« SORMENEZKO IDAZMEN TAILERRA\n«Artha», Elirale Dantza Taldea – Zornotza Aretoa »


"EAJk indar erregionalista bilakatzeko apustu egingo du"\nElgoibar, 1958. Ezker abertzaleko kide esanguratsua da. Abertzaletasunak bizi duen krisi politikotik ateratzeko politikari eraginkortzat jotzen du askok. Arnaldo Otegik makila magikorik ez duela dio. Ezkertiar independentisten ekimen bateratua egituratzea lehenesten du blokeo egoera gainditzeko.\n"Guk II-HE babestuko dugu bere agiriarekin ados gaudelako. Alfonso Sastre Europara eramateko eta hemengo egoera antidemokratikoa salatzeko aukera izatea inportantea da, oso inportante da udazkeneko urrats horiei begira".Dani Blanco\nArnaldo Otegik “Estatuak guretzat nahi duen etorkizuna kartzela da” esan zuen orriotan duela lau urte. Loiolako elkarrizketen porrotarekin amaitu zen bake eta normalizazio prozesuaren ondoren, urte bat luze pasa zuen espetxean: “Ez dut baztertzen berriz espetxeratua izatea” esan digu orain. Martuteneko kartzelatik ateratzean, blokeo egoera nabarmendu zuen politikagintzan: “Estatuak negoziazio prozesuak ekarriko duen aldaketa saihestu nahi du. Guk herri honetan aldaketarako baldintzak daudela diogu. Estatuak egoera kontrolpean nahi du, eta horretarako, besteak beste, ezker abertzalea neutralizatu behar du”.\nKartzelatik ateratzean aipatu zenuen blokeo egoera zertan da uneon?\nTermino estrukturaletan blokeo egoerak bere horretan jarraitzen du. Hala ere, azken hilabeteetan blokeo horretatik ateratzeko aukerak antzematen hasi gara.\nBlokeo zeri deitzen diozu?\nHamar urte atzera egin behar da berau ulertzeko. Herri honetako sektore zabal batek Lizarra-Garaziko Akordioan egoera politikoa aldatzeko baldintzak sortu zituen –Euskal Herria egituratzeko marko sozio-politiko eta demokratikoa–. Espainiako Estatuak berriz, bere estrategia berregokitu zuen ekimen haren aurrean. Estatuak askapen ekimena blokeo egoerara eraman du. Guk, ezker abertzaleak, aldaketa eragiteko behar diren baldintzak sortzeko kapaz garela diogu, baina oraindik ez dugu aurkitu estrategia eraginkor bat aldaketa hori gauzatzeko. Horretan datza blokeoa.\n“Maiatzaren 21eko grebak herritarren aldaketarako nahia erakutsiko du” esan zenuen. Halaxe izan al da?\nGrebak aldaketa politiko eta sozialaren aldeko masa kritikoa eta bloke herritarra dagoela erakutsiko zuela esan genuen. Grebarekin aldaketa aldarrikatzetik aldaketa gauzatzera pasatzeko indar nahikorik dagoela frogatu da.\n“Independentziaren aldeko eta krisi ekonomikoaren aurkako greba deiak nahasten ez dela masa kritikoa handitzen” esan dute batzuek. Grebaren izaera politikoa kritikatu dute alegia.\nGreba deitu dutenak euskal sindikatu nagusiak izan dira eta hori errespetatu behar da. Berauek greba termino konkretuetan planteatu dute. Garrantzizkoena da greba bultzatzeko indarra nork egin duen. EAJ berehala desmarkatu zen PSOE eta PPrekin batera. EAko zati batek, Aralarrek eta ezker abertzaleak sostengatu dute greba. Grebak, independentziaren aldeko greba izan gabe, independentisten sostengu politikoa eduki du. Funtsean, grebak Euskal Herriaren subjektu nazionalean sinesten dugun eragile politiko eta sindikalek egin dugu, independentistek eta ezkertiarrek; hauen artean joera guztiak gaudelarik. Aldaketa politikoa gauzatzeko aski indar dagoela frogatu da, baldin eta indarra antolatzen badugu. Alegia, aldaketa eragiteko baldintzak daudela esaten dugu, baina berau ez da gauzatzen. Denok badugu zer pentsatua zeregin horretan.\nGrebaren ondoren ezker abertzalearen urrats berria espero zuten zenbaitek. “Arnaldo Otegik ez du hori gauzatzeko sostengu nahiko bildu orainokoan” esan dute batzuek.\nBatzuk ezker abertzalearen egitekoa gehiegi pertsonalizatzen dute, gehiegi. Nik makila magiko bat banu bezala jokatzea espero dute nonbait. Guk urratsak kolektiboki ematen ditugu, ezker abertzaleak ardura berezia dauka blokeo egoera honetatik ateratzeko, ados. Orain kontua da, indar hau hauteskundeetan, lan eremuan, arlo sozialean eta instituzionalean eraginkorra izatea. Marko politiko agortu honetatik marko demokratiko batera pasatzeko antolatu behar dugu. Hori da gure ardura, eta ziur aski beste sektore batzuekin antolatu beharko dugu.\nArtean, Gara egunkariak ETArekin elkarrizketa dakar gaur (maiatzak 25). Zerbait berririk iradoki al dizu?\nGainetik baino ez dut irakurri. Guk elkarrizketako bi gauza partekatzen dugu. Bat: ezkerreko euskal independentisten sakabanaketa izugarria dela. Bi: ETA negoziazioaren bigarren saioari ekiteko prest dagoela, Estatuak borondaterik ez duen arren.\nETAk borroka armatua berregokitzeko prozesuan ari dela dio ere. Jokalekua ez da asko aldatuko, antza.\nTrantsizio egoeran gaude eta hauetan bakoitzak bere printzipioei eta estrategiari eusten die. Guk, ezker abertzaleak, etorkizuna dialektikoki planteatu nahi dugu, baina presarik gabe, urrats sendoak eta ondo pentsatuak emanez. Lehenik, ezker abertzalea kapaz bada Europako hauteskundeetan (ekainaren 7an) indartsu agertzeko, eta gero gauza bada ezkerreko bloke indepedentistaren “egitura”ren antolaketan parte hartzeko, gutxienez elkarlanerako baldintzak sortu daitezke. Bide horretan, nazioarteko komunitatea irtenbide baketsuan eta demokratikoan inplikaraztea funtsezkoa da. Europako hauteskundeak oso garrantzizkoak dira zeregin horretan.\nKoiuntura politiko berri baten aurrean gaude, beraz.\nBai. Hasteko aukera polita daukagu, parlamentu eta errealitate trukatu guztien gainetik, masa kritiko horretako zati handi batek lehenengo urrats bat eman dezan bloke hori egituratzeko. Gu bigarren urratsa udazkenari begira planteatzen ari gara. Ezker abertzalea modu eraginkorrez egituratu nahi dugu, marko politikoa aldatzeko aldarrikapena estrategia eraginkorra bihurtzeko. Hiru esparru daude lantzeko: blokea egituratzea, nazioarteko komunitatea inplikatzea eta prozesu elkarrizketatua berrartzea. Hortik etorriko da desblokeoa.\nZer iritzi duzu Auzitegi Konstituzionalak II-HE (Iniziatiba Internazionalista-Herrien Elkartasuna) onetsi izanaz.\nIntuizio bat daukat, nazioarteko instantzia juridikoetatik mezu bat helarazi zaio Espainiako Estatuari: “Ezin duzue ezker abertzalearen aurka ad hoc gauzatu duzuen legedi antiterrorista hori txikle bat bezala luzatu”. Auzitegi Gorenak Estatuko sektore iraultzaileen –komunistak eta sozialistak– ekimen bat debekatu zuen. Alfonso Sastre –intelektual ezaguna eta militante antifaszista– buru duen kandidatura da eta Konstituzionalak muga ezarri du: “Dena ez da posible. Gauza bat da ezker abertzalea kolpatzea, baina harago urratsak zaindu behar dira”. Egiten ari diren gauza batzuk Europan zalantzan jarriko direla pentsatu dute ziur aski.\nZuek II-HEren alde egin duzue.\nBai. Guk II-HE babestuko dugu bere agiriarekin ados gaudelako. Alfonso Sastre Europara eramateko eta hemengo egoera antidemokratikoa salatzeko aukera izatea inportantea da, oso inportante da udazkeneko urrats horiei begira.\nII-HEk indarkeria helburu politikoekin erabiltzea gaitzetsi zuen Auzitegi Konstituzionalean. Batasunak egingo al luke hori, egoerak egoera.\nEzker abertzaleak bere jarrera dauka auzi horri buruz. II-HEk horrela planteatu zuen bere helegitea, eta guk errespetatzen dugu. Baina II-HE ez da ezker abertzalea. Ezker abertzaleak borroka armatuaz duen irakurketari eusten dio. Gure ustez ezinezkoa da ETA erakunde armatua desegitea eta arazoa bide polizialetik konpontzea. Guk gaitzespenaz harago doan planteamendua egiten dugu: gatazka –parametro armatuetan dagoela ere– negoziazio prozesuaren bidez gainditu behar da.\nEuropako hauteskundeen ondoren koiuntura berria hasiko da, baina hasteko, ezker abertzalea zatituta aurkezten da. Edo ez?\nEztabaida hauek antzuak iruditzen zaizkit. Badaude abertzale ezkertiarrak ezker abertzaletik kanpo? Bai, badira. Ukatu ezina da. Nik ez dut copyright-aren inguruan gerra egingo. Ezker abertzalea ezkertiar eta abertzale baino gehiago da ordea. Badu ibilbide eta estrategia politiko historiko bat, badu lan instituzionala, masa borroka, antolakuntza eta konpromisoa ulertzeko era bat. Ezker abertzalean gauza funtsezko bat dago: etxe barruan joko arauak errespetatzea. Aralarrek bere aukera profitatu eta “galdu” zuen, bere burua ezker abertzaletik kanpo ezarri zuen. Horregatik ez diote ezkertiarrak eta abertzaleak izateari uzten, ni ez naiz inor inori horren karneta emateko. Halere, beraiek erabaki zuten ezker abertzale historikoaren eremutik kanpo jokatzea. Beraz, orain ezin dute termino horrekin beren burua izendatu. Dena den, herriak erabakiko du bozen bitartez zein den ezker abertzalea, zein den nagusia. Herriak horren neurria emango du ekainaren 7an.\nDena den “beste ezker abertzale bat sortzen ari dela” diote batzuek.\nEz nator bat beste ezker abertzale bat sortzen ari den esate horrekin. Batzuk beraien hitzetan “ezker abertzalea” ordezkatuko duen beste proiektu politiko bat sortu nahian dabiltza. Aralarrek, esaterako, zeregin horretan gurekiko agresibitate aski erabili du. Ezker abertzalea ordezkatzea zilegia izan daiteke, baina jontxo, ez gu ilegalak garen bitartean. Termino hauetan partida planteatzea desegokia da. Ezker abertzaleak lehian parte hartzeko aukera izango balu eta beste batzuek ez, guk ez genuke sekula gure burua aurkeztuko. Horregatik diot ezker abertzalearen proiektua guk ordezkatzen dugula.\nEzker abertzaleak bloke independentista bat “egitura” dezakeela esan duzu. Aintzane Ezenarrok hori adierazi bai, baina praktikan ez duzuela hori erakusten dio. “Ikusiko dugu hauekin kontatzen dugun” bezalakoak ageri izan dira prentsan, zuen esanetan.\nNik ez daukat hori esan izanaren kontzientzia. Bloke independentistaz hitz egiten ari garenean, sigla batzuez ari gara. Herritarren blokea izan behar da, eta herritar hauek ezker abertzalea eta Aralar bozkatzen dituzte, eta batzuek ere EA eta EAJ. Ahaztu gabe sindikalgintzan ari direnak. Guk ez ditugu anai-arreben arteko kalapitak prentsaren bitartez aldarrikatu nahi. Horren gainetik badago erronka politiko bat: bloke independentista egituratzea, EAJtik ezkerrera egongo dena. Horretarako guk guztiekin lan egin nahi dugu. Arazoak ditugu batzuekin eta bestekin, eta haiek ere gurekin. Esaterako, borroka armatua gainditzeko Aralarrek eta Perez Rubalcabak [barne ministroa] planteatzen dutena gauza beretsua da. Hau da, ETAk unilateralki borroka utzi behar du. Gure ustez ordea, hori fase berean eta modu orokorrean gauzatu behar da. Instituzioetan lana egiteko era ere ezberdin ikusten dugu. Halere, herri honek bloke independentista antolatu behar du ezkerretik, eta guk bide horretatik joan nahi dugu.\nBloke eta poloa sinonimoak al dira?\nHitzez harago joanez, gure herrian sektore ezkertiarra oso zabala da, inoren patrimonioa ez dena. Guk polo eta bloke esatean, ezkerreko herri abertzalea dagoela diogu, sigla bakarrean ordezkatua ez dena. Bloke hori greba orokorrean agertu da eta berau gauzatzeko alternatibak hiru osagai bildu behar ditu: 1. Aurrerakoia izatea, interklasista izan daitekeena. 2. Eszenatoki demokratiko nazional bat aldarrikatu behar du Estatua inongo konplexurik gabe eraikitzeko. 3. Blokeak Estatuarekin negoziatzearen alde egon behar du.\nLoiolako negoziazioetan ezin izan zenuten akordioa gauzatu...\nBaina Loiolako saioaren puzzlearen pieza guztiak mahai gainean daude. Herri honetan egoera politikoa oso argia edo oso iluna ikusteko joera izaten da, baina asko aurreratu genuen. Loiolatik gerora bigarren saio bat izan zen, Europan egina eta hartan ere asko aurreratu genuen. Soluzioa ukitzear egon ginen, baina une horietan mundu guztiari bertigoa sartzen zaio eta gauzak okertu ziren. Herri honek prozesu horren bigarren zatia behar du eta ezker abertzalea urrats sendoak eta ausartak emateko prestatu behar dugu.\nGatazka bideratzeko moduak aurkitu ez, eta Patxi Lopez da lehendakaria.\nBaina alderdi sozialista Jaurlaritzan dago hauteskundeak trukatu dituelako. Estatuko kultura politikoan oso ohikoa da gezurra, baita hauetan sinestea ere. Politika gezurrean oinarrituz egin dezaketela pentsatzen badute gaizki ari dira. Eta badakite gezurrean ari direla.\nEAJk esan du, zuen ardura dela medio Jaurlaritzatik kanpo dagoela.\nNondik nora gure ardura? EAJ Jaurlaritzatik kanpo geratu izana oso gaizki eramaten ari da. Eta hori akats politikoa da. Politikan mina hartzen baduzu ere, tentuz jokatu behar duzu. EAJri asko nabaritu zaio galerak ekarri dien kaltea. EAJri ahazten zaio gobernua osatu duela azken urtetan gure botoari esker. Ezker abertzaleak hiru aldiz bozkatu du Ibarretxeren alde azken hamar urteotan. Estatutu Berria ere gure botoari esker atera zen. Eta orain hori entzun behar dugu. EAJ erakusten ari da kultura demokratiko eskasa duela. Alderdiek ez daukate gobernuan egoteko jainkoaren agindurik, hori herriak erabakitzen du. Areago, EAJk ezker abertzalea legez kanpo egonda ere gobernatzea onartu zuen. Beraiek onartu dituzte trukatuak ziren hauteskundeak eta orain hori esaten dute. Ibarretxe lehendakaria balitz ere trukatua izango zen. Dirudienez ahaztu zaie\nDena den, zuek EAJ eta PSEren arteko gobernua espero zenuten. Oraingo gobernu osaketak ez al du ekarri deskolokatze politiko handiegia?\nEz hainbeste. Egoera politikoa estrukturalki ez da aldatu. Blokeo egoera aipatu dugu. Estatuak ezker abertzalea neutralizatzeko erabakia hartu zuen. “Bestela hauek kapaz dira aldaketa gauzatzeko” pentsatuko zuen. Jaurlaritzan aldaketa eman da, eta orain, baldintza sozialak aldatzea nahi dute: sinbologia, kulturaren eta euskararen politika ere aldatzea posible dela agertu nahi dute. Herri hau narkotizatu nahi dute eta Estatuaren egituraketan egokitu. Horretan ari dira lehen fasean. Baina ez gaitezen tronpatu, EAJ PSOEren bila joango da epe motzean. Orain arte ez da gertatu Ibarretxe oztopo zelako. Ibarretxe kendu dute, baina nik ez nuke esango PSOEk kendu duenik. Ibarretxe etxera joan da planteatu zuen jarrera bere alderdian ez zelako gehiengoak onartua. Orain distantziatxoa markatu dute, baina ez dezagun perspektiba galdu: EAJk eta PSOEk elkar bilatuko dute laster.\nIbarretxe bezalako beste politikari bat ez duzu ikusten EAJn.\nEzinezkoa iruditzen zait. EAJk Ibarretxe kendu du eta Lizarra-Garaziko zikloa itxi. EAJ beste motako apustu bat egitera doa.\nArdanza garaira itzultzea. Eta hautua legitimoa da, hori erabakitzen badute guk errespetatuko dugu. Horregatik eraiki behar dugu bloke independentista, besteak beste, EAJn bide hori egiteko aukerarik ez dutenak biltzeko. EAJk beste bide bat egitea logikoa da. Baina ez badu Euskal Estatua eraiki nahi zertarako sartu zen bide horretan? Ardanzarekin egin zutena egingo dute berriz ere: PSOErekin boterea banatu, bere klase interesak defendatu, multinazionalekin eta Espainian eroso egoteko.\nBaina gatazka gainditzeko aterabidea Lizarra-Garazi zen, ezta? Edo ezker abertzaleak gatazka gainditzeko aurreakordioa dauka PSOErekin?\nEzker abertzaleak ez du uneon bide irekirik PSOErekin. Baina guk PSOE, PP edo UPNrekin fase politiko honetan hitz egiten badugu herri honetara bakea eta normalizazioa ekartzeko izango da. Guk ez dugu EAJrena bezalako akordiorik egiten. Urkulluk esan du orain EITBko zuzendariaren izendapena EAJk PSOErekin aurretik akordatu zutela, baina EAk eta EBk ez zutela ideiarik ere. Horra negoziazio eredua. EAJk, adibidez, Aznar sostengatu zuen Euskaltel-en truk. Badakigu nork kudeatzen duen Euskaltel [Jose Antonio Ardanza lehendakari ohiak] eta nork ematen dizkion prebendak EAJri. Alegia “Estatuko aurrekontuak babestuko ditugu, baldin eta EITBko zuzendaria gurea bada”. Hori bere eredua da, ez ezker abertzalearena. EAJ urduri dago eta bere mezua aldatu du. Lehen ezker abertzaleak PSOErekin itun sekretua omen zuen, orain PSOEk eta PPk dute ituna. Baina horra hor EITBko zuzendariarena, eta akordio gehiago ere edukiko dute. EAJk finean indar erregionalista bilakatzeko apustu egingo baitu.


Murrizketen aurkako mobilizazioak Unibertsitatean - STEILAS UNIBERTSITATEASTEILAS UNIBERTSITATEA | UPV/EHUko langileen sindikatua\nSubmitted by admin on 2012-06-01 – 1:05 PMNo Comment\nZerbitzu publikoetan eta Unibertsitatean murrizketak salatzeko kanpaina barruan Erektoreordetzan bildu ginen pasa den maiatzaren 31an. Hurbildu ziren lankide guztiak zoriondu nahi ditugu. Igarotzen ari garen garai larriaz jabetuta, otorduari tartetxo bat kendu zioten eta etorri ziren politika neoliberalen aurkako protesta egitera. Belaunaldiz belaunaldi lortutako ongizatezko estatua deseustatzen ari dira politika liberal horiek, diru-bitarteak bankuen erreskatera bideratzeko. STEE-EILAS sindikatuak eta beste eragile sozialek antolatuko dituzten salaketa-ekitaldi guztietan parte hartzera animatzen zaitugu.


Web gunea WAI (Web Accessibility Initiative, www.w3.org/wai) ekimenaren norabideei jarraiki diseinatu eta programatu da. Ekimenak nazioarteko parametro batzuk ezartzen ditu web edukiak sortzeko orduan, guztiok erraz erabiltzeko modukoak izan daitezen.\nJarraitu beharreko erregelak\nHainbat neurri hartu dira web gunea erabiltzeko errazagoa izan dadin. Hona batzuk:\nNabigazio sistema sinplifikatua, ez baitira goitibeherako menuak erabiltzen\nIrudien deskribapen testua\nAukera nagusietara teklatuaren bidez joateko aukera\nJarraian, web gunean erabiltzeko moduan dauden laburbide nagusien zerrenda:\n1: Joan Web gunearen orri nagusira\n2: Saihestu nabigazioa eta joan edukira\n3: Joan Zergatik Nafarroa? atalera\n4: Joan Gure proposamenak atalera\n5: Joan Antolatu bidaia atalera\n6: Joan Agenda atalera\n7: Joan Zure bidaia koadernoa atalera\n8: Joan Multimedia atalera\n9: Joan Buletina atalera\n0: Joan Harremanetarako atalera\nm: Joan Webaren mapa atalera\ne: Joan Estekak atalera\nc: Joan Kredituak atalera\no: Joan Copyright atalera\nl: Joan Lege abisua atalera\na: Joan Erabilerraztasuna atalera\nTeklatu bidezko laburbideak aktibatzeko modua nabigatzailearen araberakoa da. Hona ohikoenak:\nOpera: MAIUSKULAK + ESC + letra\nEsteka batzuen testuak ez du osorik deskribatzen jomuga; title atributuak dituzte gehienek, azalpen batekin.\nPosible denean, testuingurutik at ere zentzua izateko moduan idazten dira estekak. Nabigatzaile batzuek (JAWS, Home Page Reader, Lynx eta Opera, besteak beste) erabiltzen ari garen orriko esteken zerrenda ateratzen ahal dute; horrela, erabiltzaileak zerrenda horretatik nabigatzen ahalko du. Hori kontuan hartuta, estekak ez daude bikoiztuta, eta, bikoiztuta badaude, eduki berara jotzen dutelako da.


Tabako-kerik gabeko euskadi.pdf\nEncuesta sobre Crisis Económica y F...\nHaurren eskubideei buruzko Konbentz...\nTabako-kerik gabeko Euskadi 2011ko maiatzaren 27 2.\n“Tabakismoa osasun-arazo garrantzitsua da, etaosasungintzako profesionalek heldu egin behar diote arazohorri” Tabakoak kalte handia egiten dio osasunari, haren kontsumoa da 25 patologia larri baino gehiagoren eragile nagusia (gaixotasun kardiobaskularrak, arnas aparatuko gaixotasunak eta tumore gaiztoak), eta urtero 2.600 pertsona hiltzen dira Euskal Autonomia Erkidegoan tabakoaren ondorioz. Gaixoek erretzeari utzita ekiditen edo atzeratzen den heriotza-kopurua oso altua da, kolesterol-maila eta arteria-presioa murriztuta ekiditen direnekin alderatuta. Gaixotu aurretik erretzeari utzi zioten pertsonek heriotza-arrisku gehienak ekiditea lortu dute. Ez gara erretzaileei buruz bakarrik ari. Tabako-kearekin kutsatutako giroek osasun-arazoak eragiten dizkiete toki horietan ibiltzen diren pertsonei, eta egiaztatuta dago tabakismo pasiboaren eta hark osasunean eragiten dituen kalte larrien arteko kausa-efektua. Tabako-kearekin kutsatutako aireak gaixotasunak eta garaia baino lehenagoko heriotzak eragiten ditu erretzaileak ez diren haur eta helduetan. 3.\nEuskal herritarren artean tabakoaren kontsumoak eragindako gaixotasunengatikoheriotzak murriztea da Eusko Jaurlaritzaren Osasun eta Kontsumo Sailarenhelburua, eta, horri lotuta, kontsumitzaile-kopurua jaistea eta erretzaile ez direnenosasuna babestea funtsezkoak dira.Herritar guztiok kerik gabeko airea arnasteko dugun eskubidea errespetatzekoeta erretzaile ez direnenen osasuna babesteko Eusko jaurlaritzak indarrean jarriduen lege berria “Tabako-kerik gabeko Euskadi” programarekin batera kaleratuda; programa horrek sendotu, bultzatu eta zabaldu egiten ditu erretzeari uztekogogoa dutenentzako bitartekoak. “Tabako-kerik gabeko Euskadi” programa Euskadiko kronikotasunarenerronkari aurre egiteko estrategiaren barruan dago; zehazki, Osasun etaKontsumo Saila eta Osakidetza osasun-prebentziorako eta sustapenerakogauzatzen ari diren jardueren barruan. Tabakismoan esku-hartze integralagoaegitea da programaren helburua. 4.\nHelburuakErretzaileek tabakoa utz dezaten bultzatzea, eta tabakismoaren prebentzioaneta erretzaileen laguntzan bereziki eragitea.Erretzeari utzi nahi dioten pertsonek tabako-mendekotasuna gainditzekoprogrametan parte hartzeko aukerak hobetzea.Osasungintzako langile guztiek parte hartzea bahetzean, aholku laburretaneta mendekotasuna gainditzeko eskaintzan.Mendekotasuna gainditzeko programen eskaintza Euskal AutonomiaErkidegoko Lehen Mailako Arretarako zentro guztietara zabaltzea.Tabakismoan egiten den esku-hartzea monitorizatzea, emaitzak ebaluatzekoeta esku-hartzea birbideratzeko. 5.\nProgramari lotutako esku-hartzea eta garapenaProgramak bi jarduera-ildo ditu: osasungintzako profesionalak trebatzea mendekotasuna gaintzeko programen eskaintza lehen mailako arretarako zentro guztietara zabaltzea.Bi jarduerak aldi berean egingo dira.1. FASEA1-TREBAKUNTZA-JARDUERAK LEHEN MAILAKO ARRETARAKOZENTROETAN ETA ZENTRO ESPEZIALIZATUETAN ETA AHOLKU LABURRAKETA BAHETZEA MARTXAN JARTZEA.Aholku laburretan eta sentsibilizazioan trebatzea, osasungintzako langileak gaiizan daitezen erretzaileari ohitura hori baztertzen laguntzeko. 6.\nAholku laburren trebakuntza on line egingo da. Martxotik, osasungintzakoprofesionalek trebakuntza-bideo bat ikusteko aukera dute, edozein unetan(mediku- edo erizain-kontsultan) jarduten lagunduko diena. Bideoan, erretzaileeiaholku laburrak emateko modua, bahetzea egiteko modua (tabakismoaren datuakhistoria klinikoan erregistratzea) eta mezuak transmititzeko modua azaltzen dira,eta mezuak transmititzen ditu tabakoan esku hartzeko garrantziaz ohartaraztekoeta hura ebaluatzeko.www.intervencionentabaquismo.netTrebakuntza-saio hori osasungintzako langile guztientzat egin da.Trebakuntza-saioa hauek egingo dute lehenengo: Lehen Mailako Arreta: odontologiako medikuak eta erizainak eta emaginak. Arreta Espezializatua: Medikuak, erizainak eta erizain-laguntzaileak.Ondoren, sare pribatuko osasungintzako langileei zabalduko zaie trebakuntza. 7.\nAholku laburren trebakuntza egitearen garrantzia: Aholku laburren trebakuntzarekin eta laguntza-materialarekin, mediku eta erizainek tabakoa uzteko prozesuan pazienteari aurrera egiten lagunduko diote, eta, hurrengo urtean, % 4ko abstinentzia-portzentajeak lor daitezke. Kontuan hartu behar da erretzaile gehienek,(% 80-90 inguru) erretzeari utzi nahi diotela, eta erretzaileen % 70 urtero joaten direla osasun-profesional batengana. Bi faktore garrantzitsu horiek direla eta, aholku laburrek funtzionatu egingo dute. Aholku pertsonalizatu, atsegin eta sendoen bidez, osasungintzako profesionalek aukera gisa aurkeztuko diote erretzaileari tabakoa uztea, eta tabakoa uztearen onurei buruz hitz egingo diote, bai eta erretzeari uzteak dituen ondorioei buruzko sinesmen faltsuei buruz eta tabakoa uzteko dauden aukerei buruz ere.. 8.\nBahetzearen eta historia klinikoaren erregistroaren garrantzia Jarduerak monitorizatzeak aukera emango du emaitzak ebaluatzeko, baita esku- hartzeak birbideratzeko eta pazientearen segimendua egiteko ere. 2. FASEA MENPEKOTASUNA BANAKA ETA TALDEKA GAINDITZEKO TREBAKUNTZA- JARDUERAK LEHEN MAILAKO ARRETARAKO ZENTROETAN, ETA MENPEKOTASUNA GAINDITZEKO ESKAINTZA OSASUN-ZENTRO GUZTIETAN. Helburua da lehen mailako arretarako osasungintzako profesionalak gaitzea, osasun-zentroetan eta LMAUetan tabakoarekiko menpekotasuna gainditzeko banakako eta taldeko eskaintza egiteko. 9.\nTrebakuntzaren ondoren, osasun-zentro bakoitzak erreferentziazko pertsonabatzuk izango ditu menpekotasuna gainditzeko banakako eta taldekako saioakegiteko.Osasun-zentro guztietan maiatzean hasi dira trebakuntza eta programeneskaintza, eta bi fasetan jarriko da martxan; lehenengo, proportzioan erretzailegehien duten osasun-zentroetan, azken Osasun Inkestaren datuak kontuanhartuta.Bigarren fasea irailean hasiko da, eta tabakoarekin arazo gutxiago duteneremuetako osasun-zentroei eragingo die. Horrela osatuko da esku-hartzea.Osasun-zentro guztietan tabakoari buruzko trebakuntza eman ondoren, 2012anLehen Mailako Arretako profesional guztiengana zabalduko da eskaintza;helburua da tabakoari lotutako esku-hartze hau kontsulten eskaintzan txertatzea. 10.\nEbaluazioaPrograma martxan jarri ondoren, ebaluatu egingo da, adierazle, esku-hartze etaproiektuen emaitzen bidez, ahalik eta emaitza onenak lortzeko eta proposamenberriak eransteko. 11.\nOndorioakErretzeari utzi nahi dioten pertsonek tabako-mendekotasuna gainditzekoprogrametan parte hartzeko aukerak hobetu egingo dira. Erretzeari utzi nahidioten 14 urtez gorakoek haien osasun-zentrora jo ahal izango dute. Hanlaguntza, babesa eta menpekotasuna gainditzeko banakako eta taldekakosaioak egiteko aukera izango dituzte.Lehen Mailako Arreta-zentro guztietan mendekotasuna gainditzeko laguntzanadituak egongo dira.Profesional guztiak trebatuta egongo dira mendekotasuna gainditzekoeskaintzak egiteko eta aholku laburrak emateko.Informazio guztia jaso eta monitorizatu egingo da, emaitzak ebaluatzeko etaesku-hartzeak birbideratzeko. Recommended\nEncuesta sobre Crisis Económica y Fiscalidad _DOSSIER_eu.pdf\nHaurren eskubideei buruzko Konbentzioa.pdf\nVitoria-Gasteiz: 2016 urteko polizia jardueraren memoria // memoria de activi...


ANEGURIA | erritarrak | GAUR8\nAne San Miguel Crespo (Bilbo, 1984), Aneguria aka La Kieta musikaren munduan. Baina non bukatzen da Aneguria sortzailea eta non hasten da Ane neska irribarretsu bezain intentsua? Sormenak ez du mugarik ezagutzen, are gutxiago sentimendu, desira, bizipen, hausnarketen zurrunbilotik irtendako mezua rap bihurtzen duen sortzaile bizkaitarraren kasuan. Batak zein besteak, espazio intimoetako Anek zein agertoki gaineko Aneguriak, ikasteko gogoa dute azalean iltzatuta, bide propioa jorratzen jarraitzeko nahia eta beharra.\nEuskal kultur eszenan euskaraz aritzen den emakumezko rap abeslaria da Aneguria, eta, batez ere, arima askeko sortzailea. La Basurekin batera 2015ean egindako “Trakamatraka” abestia da, agian, bere abestirik ezagunena. La Basurekin batera Eskina Femenina plataforma ere sortu zuen, raparen eta hip hoparen munduan dabiltzan emakumeen sormen lanak plaza erdira eramateko asmoz.\nAneguriaren inguruan «ausarta eta indartsua» dela esan dute, sexuaren gainean hitz egiteko «naturaltasun itzela» erakusten duela. Hala ere, ez dio horri hainbesteko garrantzirik ematen berak. Dioenez, lotsatia ere bada sarri, eta beldurtia. Baina plazerak lotsari irabazten dio azkenean.\nBilbon 1984an jaiotako haurrak Durangon eman zituen bere lehendabiziko zazpi urteak. Gero, familiarekin Bilbora lekualdatu zen, eta bertan hazi zen. Beno, oraindik ere ez dio hazteari utzi, ez maila pertsonalean ez eta musikaren munduan ere. Bere azkenengo diskoa aurkeztu berri du, “Percebe, dana edo ezebez”, emakume musikari ahaldundu gisa beste urrats bat gehiago emanez.\nInguruari irribarretsu begiratzen dio. Baikortasuna praktikan jarri eta eskertu egiten du, edo, beste era batera adierazita, kritika bizitzari itsatsita doan errealitatea bada ere, «musu truk ematen diren iritzi ezkor gehiegi» dagoela uste du. «Beti modu negatiboan eta ez positiboan aritze hori... Utzi jendeari gauzak egiten», planteatzen du, doako iritzi ezkorrek eragin dezaketenari aurre egin nahian.\nIrribarreak eta ahots gozoak ez dute emakume intentsu bat ezkutatzen. Mugitua da Aneguria, inguruan gertatzen denari oso adi dagoen emakumea. Dioenez, «inguruan gertatzen den horri» eta ondoan duen «jendeari eta bizipenei» kantatzen die. Kantak batez ere sentimenduetatik sortzen ditu, hizkuntza batean edo bestean, bizi izandako uneen emaitza natural gisa.\n«Ez da dena autoerreferentziala izan behar», azaldu du, eta gaineratu du «tinteroan» geratutako kanta batek ahaztutako adineko batzuen istorioa kontatzen duela; inork ez ditu zaintzen eta hurbiltzen zaien postaria bahitzen dute, berarekin selfie bat egin eta ondoren aske uzteko.\nAneguriaren azken diskoaren aurkezpenean izan da GAUR8 rap abeslari bilbotarrarekin, bai diskoaz bai beste gauza ugariz ere hitz egiteko. Aurkezpenean, besteak beste, Azkue Fundazioko ordezkariak ere bildu dira. Aneguria Aka La Kieta bera koaderno zuri handi batekin eta koloretako errotulagailuekin heldu da. Fundazioak antolatutako Banden Lehian irabazle izateak eman dio aukera “Percebe, dana edo ezebez” diskoa kaleratzeko, bere ibilbide artistikoko hirugarrena.\nDiskoa bera Aneguriaren sormenaren luzapena da. Deigarria egiten den lehenengo elementua azala da. Lanpernez inguratuta, etzanda eta ia biluzik agertzen da abeslaria, eta horrela izateak istorio bat dauka atzean. Gabonetan, afaltzeko lanpernak erosteko eskatu zion amak, eta, kutxa batekin nahikoa izango ez zelakoan, bi erosi zituen. «500 euro irabazten ditut hilean eta 600 euro lanperna ditut hozkailuan!», kontatu du barre artean. Pasadizo horretan oinarrituta sortu zuen diskoaren titulua, bizitzan hainbatetan gertatzen den modura “dana edo ezebez” muturreko dikotomian oinarrituta.\nInstitutuko garai zailak\nAtzera begiratuta, Aneguriak kontatzen du «patroirik edo sistemarik gabea» izan dela betidanik. Zenbait logika ez barneratu izanaren ordainetan, baina, «amets egiteko gaitasuna» irabazi zuela gaztetan uste du. Durangotik Bilbora joan zen bizitzera eta askok Santutxukotzat dute. Horren inguruan dio La Basuk esaten diola «Santutxuko flou-a» duela, bertatik asko ibili izan delako. Baina, aldiz, Aneguriak berak «auzorik gabeko rapera» gisa definitzen du bere burua.\nGogoan du haurra zela Abando aldera bizitzera joan zenean, bertan ez zela umeek jolasteko gunerik, eta, hala, ez zuela auzoan lagunak egiteko biderik aurkitu. Eskertzen du, baina, txikitatik gurasoengandik «amets egiteko eta borrokatzeko espiritu bikoitza» jaso izana, baita «estereotipoekin apurtzekoa» ere. Institutu garai oso gogorra bizi izan zuen. «Ostia izugarriak jaso nituen, bullying-a jasan nuen... Oso bakartia izan naiz betidanik eta bakardadeak biktima erraz bilakatzen zaitu. Nire sentsazioa da jendeak nitaz barre egiten zuela».\nEzberdin izatea garesti ordaindu behar izan zuen. «Musika elektronikoa nuen gustuko, baina garai hartan erabaki beharra zegoen; musika elektronikoa gustuko bazenuen espainola zinen eta horrek bazuen bere alde estetikoa ere... Euskalduna izatea eta diskoteketara joateak ez zuen funtzionatzen», azaldu du. Horregatik, bere borroketako bat estereotipoetatik aldentzea eta zoriontsu egiten duenean zentratzea izan zen. Hala ere, egun ere bakarrik sentitzen da; ez du uste bere ase beharra eta ikasteko gogoa duen jende asko dagoenik, eta, hala, ez du bere «pajeo mentalak eta kezkak» partekatzen dituen jende askorik aurkitzen.\nArlo artistikoan, kontatzen du garai batean «beste pertsonen zain» egoten zela, baina, bere burua «bakarrik» ikustean, konturatu dela berak ere plazara irten beharra zuela, «bakarrik, baina amets propioekin eta indartsu». Zehazten duenez, «nire bide propioa egiten saiatu naiz beti, eta hori ordaindu egin behar izan dut sarri». Orain, baina, gogotsu dago aurrera begira, ikasteko beti prest, «istorio fantastikoak» sortzeko irrikatan, «ekoizle ezberdinetatik ikasteko gogoz, galdera onak egiten ikasteko gertu».\n«Kultura askearen» defendatzaile amorratua ere bada, eta horregatik hartu zuen jabetza intelektualeko eskubideen kudeaketa egiten duen EKKI Euskal Kulturgileen Kidegoko kide egiteko «hautu politikoa» eta ez Espainiako Autoreen eta Editoreen Elkartekoa. Bere leloa, honakoa: «Kultura askea, eskubideak erregistratuta eta nire musika musu truk eta kalitate onean. Kultura askea bai, artista burujabetza ere bai».\n«Amets egiteko eta borrokatzeko espiritu bikoitza» jaso du txiki-txikitatik gurasoengandik, baita «estereotipoekin apurtzekoa ere». Eskertuta dago horregatik\nGarai batean «beste pertsonen zain» egoten zen, baina, bere burua «bakarrik» ikustean, berak ere plazara irtetea erabaki zuen, «bakarrik, baina amets propioekin eta indartsu»