Hitz-elkarketa/2: II.8. HITZAURRE MODUKOAK: AITZIN, ALBO, ALDE, ATZE, AURRE, AZPI, BARNE/BARREN/BARRU, BAZTER, BE(PE), BITARTE, ERTZ, GAIN, GIBEL, INGURU, ONDO, OSTE, (T)ARTE... - Euskaltzaindia\nHitz-elkarketa/2: II.8. HITZAURRE MODUKOAK: AITZIN, ALBO, ALDE, ATZE, AURRE, AZPI, BARNE/BARREN/BARRU, BAZTER, BE(PE), BITARTE, ERTZ, GAIN, GIBEL, INGURU, ONDO, OSTE, (T)ARTE...\nII.8. HITZAURRE MODUKOAK: AITZIN, ALBO, ALDE, ATZE, AURRE, AZPI, BARNE/BARREN/BARRU, BAZTER, BE(PE), BITARTE, ERTZ, GAIN, GIBEL, INGURU, ONDO, OSTE, (T)ARTE…\nAitzin, albo, alde, atze, aurre, azpi, barne(barna), barren, barru(n), bazter, be (pe), bitarte, ertz, gain, gibel163, inguru, ondo, oste, (t)arte… mugakizunak dituzten izen elkartuak dira atal honetako aztergaia.\nAtal berezi batean bildu eta aztertzeko arrazoia mugakizunaren izaeran datza berriz ere. Mugakizunok lekua edo denbora adierazteko erabiltzen ditugun elementuak dira, leku-izenak; guztiak ez bada, gehienak polisemikoak dira eta, gainera, aski esanahi lausoa, zabala dute.\nHori dela eta, “deiktikoak” direla esan izan da (H-E/4, 11.2.6.: 94 / 80), adierazi nahiz mugatzaile hauen eginkizun nagusia igorlearen esakunea leku-denboretan kokatzen laguntzea dela. Alegia, elementu hauen esanahi zabal, lauso hori egoerari lotuta dago erabat eta, hori dela eta, beste nonbaitetik hartu behar du erreferentzia esanahia osatuko badu. Hiztegietako definizioak begiratu besterik ez dago horretaz ohartzeko. Aitzin dioenak “zerbaiten aitzina” du gogoan (dela lekua, dela denbora), eta beste horrenbeste albo, alde, atze, bazter, ertz… dioenak ere. Hortik bide datorkie ezkerretara beste esanahi zehatzago edo sendoagoko beste osagai bat hartzeko joera edo beharra.\nHurrengo atalean (§ III), Aurreproiektu motan, berriz ere ikusiko dugun bezala, lekua edo denbora adierazteko elementuak izate horrek badu eraginik hitz elkartuaren osaeran, hitz elkartuko burua zein den, elkartuaren esanahia zein den erabakitzean…, nahiz eta hemen ere segur aski mailak bereizi beharko liratekeen.\nNolanahi dela ere, gure azterketan batzuetan probetxuzkoa izango da buru morfologikoa (hitz elkartuari ezaugarri morfologikoak iragazten dizkiona) eta semantikoa (elkartuaren esanahia erabakitzen duena) bereiztea (Gràcia; Azkarate 2001). Konparaziorako, historiaurrea-ren buru morfologikoa eta semantikoa aurrea da; horretxek iragazten dizkio bere ezaugarri guztiak elkartu osoari. Aurreiritzi-rena iritzi den bezala. Aldiz aurredenboraldia morfologikoki bada denboraldia, denboraldi izenaren bezalako jokamoldea du, baina semantikoki ez, ez baita “aurretik (egiten) den denboraldia”, “denboraldiaren aurrekoa” baizik. Hauek, antza, euskaraz hitzaurre ereduaren arabera eman izan ditugu eta ez aitzinsolas ereduaren arabera.\nLeku-denborak adierazteak, era berean, postposizioen eremura hurbiltzen gaitu. Galdetzekoa da, halaber, hemen jasotako hainbat mugakizun noraino ez ote ditugun gaur egun postposizio gisa besterik erabiltzen164. Izan ere, kontuan hartu behar da forma berak (edo forma homonimo edo kideak?165) bete bide dezakeela funtzio bat baino gehiago, eta, honenbestez, sarritan ez dagoela aldez aurretik jakiterik zein eginkizunetan darabilgun dena delakoa. Lexikoaren eta sintaxiaren arteko mugetan gabiltza, berriz ere; zehatz esan, elkarketaren eta postposizioen artean.\nBistan da, hortaz, funtsezkoa dela postposizioak hitz elkartuetatik bereiztea. Horretarako, Azkaratek (1990: 392-401), Odriozolak (1999), Zabalak eta Odriozolak (2004: 281-315) eman zituzten irizpideez balia gaitezke. Hondarrik hondarrenean ikusi beharko genuke aztergai ditugun eraikuntzek izenek onartzen dituzten modifikatzaileak onartzen ote dituzten, osagarririk ba ote duten… Guztiarekin ere, behin baino gehiagotan ez da samurra erabakitzea. Balia gaitezen adibide batez alde-k zein balio izan ditzakeen ikusteko.\nPostposiziotzat joko genituzke hurrengoak: erabilera itxia dute, murriztua.\n“Erdarazko «delirios» eta «despropósitos»en orde bere jatorrean etxalde aritua izan bagenu” (EJ00,184) (“NOREN / ZEREN alde” eta ez kontra).\n“Irabazi politagaz etorri dira etxe aldera, ta euren nekeak oso azturik, zoro zoro dabiltz” (EJ59,47). (NORANTZ-en baliokidea litzatekeena).\nEz dituzte izenek izaten dituzten aukera berak sintagman erabiltzeko: ez du atzizkirik onartzen (*“bere jatorrean etxaldeetara aritua izan bagenu”), edo, onartzen badu, arestikoarena ez bezalako beste esanahi bat hartzen du (“Irabazi politagaz etorri dira etxe aldeetara, ta euren nekeak oso azturik, zoro zoro dabiltz”). Gainera, esanahiaren ikuspegitik ere berezitasunak dituzte: ‘aldeztea’ da etxalde-rena, edo leku-denborazko atzizki-marka duela, -rantz, inguru-ren kidea da (etxe aldera).\nBesteok, berriz, hitz elkartu garbiak dira. Esate baterako, etxalde horrek izenek bezalakoxe jokamoldea du: handi adjektiboak modifikatzen du eta mendialde ere pluralean dago; postposizioetan ezinezkoa dena.\n“Nik uste Donapaleu alderdiko etxalde handi batetako andregai bat zen” (HE32,51).\n“bisitari arrotza, ongi etorri gure mendialdeetara, esan zion” (EJ53,107).\nAlegia, bistan dago bi egitura-mota horiek bereizteko testuingurura jotzea nahitaezkoa dela, ez dagoela huts-hutsean esaterik ―konparazio batera eta ortografia alde batera utzita― etxe alde elkartua dela edo postposizioa dela.\nGehienez ere, batzuetan morfemen topagunean gerta daitezkeen hots-aldaketek eman dezakete laguntzaren bat: oro har, elkarketan gertatzen dira aldaketok, ez postposizioetan.\nIzen elkartutzat jotzeko, hortaz, juntatzen ditugun bi osagaiak bere eskukoak izatea eta eskuineko elementua izena izatea ezinbestekoa denez gero, gure azterketa honetatik kanpo uztekoak dira baldintza hauek betetzen ez dituztenak.\nBaina beti ez daude kontuak nahi bezain garbi. Eta are ilunago daude -ko atzizkia tartean denean. Nola ulertu behar dugu hurrengoa?\n“Han nonbait, Arrigorriagako gudu aitzineko hura”\nBadago guduaitzin (gerraurre, historiaurre eginak ditugun bezala) deritzan aldi bat? Hala bada, “iz[izena + izena]iz + -ko” da osaera ([gudu + aitzin]-ko), eta, hortaz, izen bat dago oinarrian eta emaitza elkartua dugu. Ala, hiztunak ez du horrela eratu beste era honetan baizik: “izena + postposizioa” (gudu + aitzineko)?\nBestalde, Arrigorriagako izenlagunak zer besarkatzen duen ikustea ere argigarria izan daiteke, espero izatekoa denez, elkartua bada ondoren datorrena, elkartu osoa (adibidez, “Urbiako [artzain-borda]” bezala) eta ez osagai bat bakarrik (*“[Urbiako artzain] borda”) modifikatu behar baitu. Zehatz esan, nola ulertzen du hiztunak horko Arrigorriako gudu aitzineko hori, elkartu (“Arrigorriagako [[gudu aitzin]eko]”) ala postposizio ([Arrigorriagako gudu] aitzineko) moduan?\nAlegia, jokamoldeari erreparatu behar zaio erabakitzeko izen elkartuak edo postposizioak diren: postposizioek eraman ohi dituzten lekuzko atzizkiak kenduta, ea kasu-markarik, modifikatzailerik… onartzen ote duten.\nBeste konturik ere bada. Hemengo mugakizunetako batzuk ere “erdi-atzizki” deituen artean aipatu izan dira.\nHitzaurre moduko deiktikoak. Mugakizuna leku-denborazko aitzin, alde, arte, atze, aurre, azpi, barne (…) deiktikoa dute. Erdi-atzizki bihurturik daude hauetarik hainbat ere. (H-E/4, 11.2.6.: 94 / 80).\nH-E/4 lanean ―“deiktiko” direlakoetatik zein jotzen ziren atzizki bilakatzeko bidean zehazki esaten ez bazen ere― esana dago batez ere beregain, bakarrik erabilita ere, askotan beste izen bati lotuta erabiltzen direla; be (pe) buruen-buruenik. Hemen ere zehazten ahalegindu beharko dugu, bada, zenbateraino hitz egin daitekeen hitz elkartuez.\nIldo beretik, burubide horri jarraituta, galde daiteke zergatik ez aztertu aurreko atalean, aldi, bide, buru, gai eta abarrekin batean. Baina badago arrazoirik hemengo mugakizunok § II.7 puntukoetatik bereiz aztertzeko: haiek ez bezala, hemengo guztiek lekua edo denbora adierazten dute. Hortxe oinarrituta zegoen baita ere bai H-E/1 bai H-E/4 lanetan bereiz sailkatzea (H-E/4, 11.2.5 eta H-E/4, 11.2.6).\nOrain arte esandakoetatik ondoriozta daiteke kapitulu honetan azterkizun ditugun aitzin, albo, atze, aurre eta kidekoek eratzen dituzten eraikuntzak mugakoak direla batetik, hitz elkarketaren eta sintaxi-egituren artean eta, bestetik, elkarketaren eta eratorpenaren artean.\nSarrera hau bukatzeko esan dezagun mugakizun hauen emankortasunari begiratuz gero, adibideen kopuruak garbi erakusten duela alde handia dagoela mugakizunetik mugakizunera, gure aztergaian bederen. Esate baterako, alde mugakizuna duten adibide ugari ditugu; eta oste eta ondo mugakizunak elkarren ondoan jarriz gero, berriz, ohartzen gara lehenak bigarrenak baino askoz adibide gutxiago dituela. Gauza bera gertatzen da aitzin eta aurre bikoteari dagokionez, eta abar. Euskalkien arteko banaketak eta euskara estandarrean batak eta besteak izan duen arrakastak ere emankortasunarekin ikuskizun handia du, dudarik gabe.\nII.8.2. Adibideen azterketa\nMugatzaileak, guztiak izen arruntak dira, bizigabeak eta konkretuak: aldare, etxe, gudu(?), historia…\n“Gizon batzuek aldare aitzin guzian lerro-lerro ezarriak zituzten” (HE59,79).\n“etxe aintzin guzia plazako gizonez bete zen” (HE59,69).\n“Han nonbait, Arrigorriagako gudu aitzineko hura” (EJ20,24).\n“Suak piztea eta uretan buztitzeak historia aintzinetik datorzkigun ohitura zaharrak ditugu” (EB87,49).\nAdiera. Sarreran esan dugun moduan, esanahi zabala, lausoa du hemengo mugakizunak.\nGure adibide urrietan lekua (lehen bi adibideetan), nahiz denbora (bestean) adieraz ditzake. Mugatzaileak, berriz, zehazten du zein tokitan edo noiz kokatu behar dugun dena delakoa, ZEREN aitzina den.\nOsagaien arteko erlazio semantikoak kontuan hartuaz, mugakizunaren “arintasun” semantikoak ez dakar elkartuaren burua ez izatea. Esan nahi da, nahiz eta erreferentzia zehazteko beste erreferentedun izen baten premia izan, aldare aitzina eta etxe aitzina aitzina dira, eta ez aldarea edo etxea.\nBeste kontu bat da nola ulertu behar diren osagaien arteko harreman semantikoak. Pentsa al daiteke, beharbada, tokiaz ari garela, “osoa-zatia” dela (“aldarearen parte bat aitzina da”) (§ I.5.3)? edo ‘jabegoa’ (§ I.5.2) (“aldareak aitzina du”)? Denbora adierazten dutenetan, berriz, zailagoa bide da harreman hori ikustea.\nEdo, apika, pentsatu behar da mugakizunon berezitasuna, ZERAK espazioan edo denboran kokatzea besterik ez dela eta ez dela sortzen osagaien artean gainerako izen elkartu mendekotasunezko arrunten artean sortzen den bezalako harremanik?\nBestalde, aitzin mugakizunaren barrutia batik bat ekialdeko euskalkiak dira, nahiz eta mende honetan mendebaldera ere zertxobait hedatu den (gipuzkerara batik bat). Estandarrean ere badu tokia.\nMugatzaileak: oraingoan ere izenak dira mugatzaileak, izen arrunt, bizigabe eta konkretuak: bide, gorputz, matrail…\nBizkaieraz aurkitu ditugu, batik bat, albo mugakizuna duten izen elkartuak. Euskara estandarrean ez dirudi arrakasta handirik izan duenik.\n“orduak orraztuaz, aurrera dijoa gaba: bide-alboak sasitzen” (EJ50,85).\n“Bere burdiña odolguirua ez da igaroco gure corputz-albuetatik” (HE20,214).\n“arpeguia gorrista, ta matralla albuac guicen guicenac” (HE20,193).\nOsagaien arteko erlazio semantikoei erreparatuaz, albo adieretako batean ‘aldea’ da. Hala denean, ez dugu lehen esandakoari deus gehitzeko. Gehienez ere erants daiteke, alde mugakizunaz aritzean xehekiago ikusiko dugun bezala, adibideren batean (“matralla albuac”) esanahi zehatza hartzen bide duela: ‘saihetsa’ baino areago, ‘zatia’ edo.\nMugatzaileak: mugatzaile ugari aurkitu ditugu gure corpusean alderen ezkerrean, gehienak izen arrunt, bizigabe eta konkretuak: arrats, baso, bazter, buru, eguerdi, egute, eguzki, esku, eskuin, etxe, gerruntze, gibel, goiz, haitz, hegal, hego, herri, iluntze, ipar, ipurdi, kale, kosta, lehor, lepo, lur, matrail, mendi, moko, muga, mutur, ohe, oin, portu, punta, saletxe, zeru…\nIzen berezirik ez zegoen corpusean166, baina batzuetan badirudi alde mugatzaile arruntari lotu eta gero bihurtu dela berezia izen elkartu osoa: Borda-alde, Gurutze-alde, Hegoalde, Iparralde, Koba-alde, Torrealde…\nAdjektiboak: borobil, oker, zikin… Bide-ri eskainitako atalean (§ II.7.2.2) adierazi dugun bezala, euskal hitz-elkarketan ez da ohikoa adjektibo + izen elkarketa. Hauek, baina, halakoak dirudite.\nIhartutzat (edo erdi ihartutzat) emango genituzke beste hauek, zein gehiago, zein gutxiago, bi osagaien arteko erlazioa ilunduta dagoen heinean: arratsalde, errekalde, eskualde, etxalde, goizalde, herrialde; Ernialde…\n“goizean eguzkiaren irteeran eta arratsaldean eguzkiaren sarreran” (EJ49,35).\n“Udaberria lurraren jabe zan, Baso aldea, txori jai bete-betea” (HE57,150).\n“Saltsamendi’ko puntatik berago, Itziar aldera, badago mendi-mutur txiki bat, Murgizarreko Borda-aldea du izena” (HE29,10).\n“Derrior borobil aldearekin bea jo bear zuan aurrena” (HE29,32).\n“Buru-alde ori, berriz, bizarrakin eta illeakin dana tapatuta” (HE29,67).\n“Orri izena bi modutara esaten zaio: Torrealdea lengo izen zarra; baiña Gurutze-aldea ere berdin esaten zaio orain” (HE29,11).\n“Ta Lontxo ta ni, alaxe beiak (beeterritarrak ez dute beia deitzen) zaintzen, egute-aldeko pagadietan” (HE50,33).\n“Alaxe ezagutu nuen Ernialde’ko aldapa luze ura” (HE50,90).\n“Euskaltzaindiak emandako agiri baten bidez irakasle hauek egin zezatela beren lana eskualde eta herrietan” (EI94,55).\n“bi eskumutur ezurtsu; lau aza-xurten baturik ainbat lodi; gerruntze-alde sendoa” (EJ03,21).\n“Arantzazuko kalbario-mendian goizalde artantxe bete zan Juan ebanjelariaren: ecce mater tua” (EL70,127).\n“Geroztik Hartzaren baratzea esaten diote Urbasa mendiko haitzalde bati” (EJ53,100).\n“Bañan geuden lekutik, guk ez genduan beste egal-aldea ikusten” (EJ49,58).\n“Elizaren ego-aldea, antziñan komentua egon zeneko terrenu ia dana, ondakiñetan zegoan artean, ezer egin-gabe” (EL70,213).\n“herrialde guztietan toki onak badira” (HE51,28).\n“lenengo lana arbolari ipurdi-aldea garbitu” (HE29,101).\n“Itziar’ko kale-aldea ere oso leku polita da” (HE29,19).\n“Lastur aldeko ertzetik badu aitz-zulo kaskar bat. Koba-aldea du izena” (HE29,10).\n“Bizkaiko itsas-hegalean (…) Bizkaiko lehor-aldean ere antzera izan da” (EB87,29).\n“ÑO’ren lepaldea ta besondo guriak begiz jaten ari da” (HE57,103).\n“berai biziya kenduagatik / lur-alde aitan etsaiak, pozez dijoaz anima batzuk / zerura ekarri naiak” (HE55,16).\n“mamintsubac dauqueezan matralla alde ta zanguac” (HE20,59).\n“Nafarruak ba ditu mendi-aldea ta Erribera” (EJ65,52).\n“Edozein ispiluk bezala; baditu noski bere huts eta okerraldeak, baina eginahalean saiatzen da inguruko bizitzaren errainua jasotzen” (HE27,326).\n“Ezteia txikiko saletxe aldea dauka orrek izena” (HE29,9).\n“zikin-aldetik jo bearrean, gai orrek duan alderdi parregarriari begira oi zioagu” (HE57, 119).\nMugatzaileen gramatika-kategoria. Izenak dira nagusi alderen ezkerrean167. Oro har, bizigabeak eta konkretuak dira: gauza bat, gorputz-atal bat edo lur-azalean koka daitekeen zerbait dira. Adjektibo bat edo beste ere badago. Hitz eratua beti izen bizigabea da.\nAdiera dela eta, esan daiteke atal honetako mugakizunetan ikusi ditugun ezaugarriak guztiz egokitzen zaizkiola alde izen bere eskukoari: esanahi lausoa du, polisemikoa da (‘ingurua’, ‘zatia’, ‘desberdintasuna’, ‘taldea’ (ik. § II.2)… adieraz ditzake) eta erreferentziazko balio deiktikoa du. Azken alde horretatik begiratuta, zerbait nonbait kokatzeko erabiltzen dugun izena da, zabal esan. Eta gauza bera ikusten dugu hitz eratuko eskuineko osagaia denean eratzen dituen izenetan; alde-k ezkerretara duen izena nonbait kokatzea du eginkizun nagusia: eguzki alde diogunean ‘eguzkia sortu edo dagoen bitarteaz’ ari gara, eta ez eguzki deitzen diogun izarraz.\nÑabarduretan sartzen bagara, ikusiko dugu batzuetan alde ezkerreko izenaren kokapena lausotzeko edo zabaltzeko ere badarabilgula: ipurdialde, lepalde, kalealde… ‘ipurdiaren, lepoaren, kalearen inguruak’ dira, ez justu ipurdi, lepo, kalea… bera. “ÑO’ren lepaldea ta besondo guriak begiz jaten ari da” dioenak, ez du seguru asko parte zehatza edo osotasun baten zatia adierazi nahi, ingurua baizik.\nEta antzeko zerbait daukagu ezkerreko izenak denbora adierazten badu (goizalde, arratsalde): hemen ere alde-k ezkerreko izenak adierazten duen denbora lausotzen duela dirudi: ‘erabat goiza ez dena, erabat arratsa ez dena’… Hauexek dira postposizioetatik gertuen daudenak (mendi aldera joan / zortziak aldera hasi…) (Azkarate 1990, Odriozola 2002).\nBeste batzuetan, ezkerreko izena zati daitekeena bada, alde-k zehatz dezake zatietako bat dela mintzagaia, hain justu: masailalde (oroit lehengo matrail albo-z), ipurtalde, orrialde…\nHemengo adibideek batik bat ‘ingurua’, ‘alderdia’ edo ‘zatia’… adierazten dute, oro har, eta denborarekin lotuta dauden arratsalde, goizalde eta besteren bat kenduta, tokia adierazten duten, edo tokiren batean koka daitezkeen izenak dira.\nBadira, bestalde, adibideetan adiera berezia hartu duten izenak, (erdi) ihartutzat jo daitezkeenak. Esate baterako: arratsalde, errekalde, eskualde, etxalde, goizalde, herrialde, Ernialde… Hitzok, oro har, hiztunak osorik ikasi behar ditu, batzuk besteak baino gardenagoak badira ere, osagaien esanahien bitartez garbi aditzerik ez baitago hitz elkartu osoaren adigaia. Erakusgarririk argiena eskualde izan daiteke, gaurko hiztunak bederen nekez uztartuko baitu: ‘esku’ + ‘alde’ baturarekin. Beste batzuetan, berriz, garbiagoa da osagaien esanahien eta hitz elkartu osoaren esanahiaren arteko lotura (errekalde, esate baterako).\nBukatzeko, beste adibide-sorta hau ere badugu:\n“emazten jorratzeko hamar bat bertsu-alde badira” (HE43,14).\n“Ah! zer gizaldea behiala Eskualdunena” (HE59,104).\n“Azaña’ren ortzalde eder ura” (HE17,21).\n“aitzina Eskualdunean hasi zen bere lerro-alde goresgarrien ager arazten” (HE59,12).\n“Aurreko uralde oietan bazuean ba naikoa” (EJ62,66).\nOrain arte aipatu ditugun adieretatik bazter samarrean geratzen zaizkigu, ‘multzoa’ adierazten baitute. Alegia; alde / talde alomorfoen arteko jatorrizko loturan oinarrituz ulertu ditugu. Horrela ikusi ditugulako sailkatu ditugu “Multzo-elkarteetan” eta ez hemen, baina, nolanahi dela ere, oroit mugatzaileen berezitasunaz han genioenaz (§ II.2.2.1).\nOsagaien arteko erlazio semantikoak. Gehienak mendekotasunezko hitz elkartuetan ere ikusi dugun ‘edukia’ harremanaren bitartez azal daitezke: ‘zer-non’ (§ I.5.4.2), eguzkialde ‘alde horretan eguzkia dago’, lepoalde ‘alde horretan lepoa dago’… Alde-k ‘zatia’ adierazten duenean, berriz, ‘osoa-zatia’ (§ I.5.3) harremana genuke (orrialde…), ogi-puska, lur-zati… “Zati-elkarteen” gisan (§ II.3).\nIzen arrunt, bizigabe, konkretuak dira atze izenarekin elkartzen ditugun mugatzaileak: hegal, pago…\n“ginbail bulardetsuak, erabaki gorrien garaia eldu dalakoan, zutitu aurrea lerdenki bekoki-gañean, ta egal-atzea lepazamarreruntz etzin” (HE17,43).\n“Orregatik jarri giñan pagotegi artan; pago-atze banatan gordeta” (EJ49,150).\n“Gu, berriz, lasai-lasai pago-atzeetan” (EJ49,151).\nEz dirudi mugakizun honezaz askotan baliatu izan garenik hitz elkartuak eratzeko: ikusiko dugun bezala, elkarketan maizago jotzen dugu antzeko adiera duen gibel (edo oste) erabiltzera.\nAtze izenak denbora ere adieraz dezakeen arren, guk ‘tokia’ adiera besterik ez dugu jaso corpusean168.\nOrain arte ikusi dugunaren haritik, izen arrunt, bizigabe, konkretuak izango ditugu mugatzaile aurre izenaren ezkerrean ere; ez dugu izen biziduna mugatzaile duen adibiderik gure corpusean: atari, ate, begi, buru, dantza, etxe, eztei, gerra, herri, historia, hitz, saletxe…\n“atalaurrea garbitzen elkar-apustuan” (HE18,53).\n“gauez nagusien ate aurreak zaintzen egoten dituk” (EJ53,26).\n“norbaiten txalopeak bokarte asko artu badau, legorretik betaurreagaz geraldi on ori ikusi” (EJ59,42).\n“arrantzalien aotik artu dotan lez ipinten badot izen ori liburutxu onen buruaurrean” (EJ59,7).\n“Aurreskuak ederto egin eban dantzaurrea” (EJ59,141).\n“Jauregi antzeko etxeaurrea dauko” (HE31,92).\n“zer eztei aurre duten berêla bi gazte ôk afaltzean!” (HE18,85).\n“atera eruazan maisubac mutilchu icaslac erri aurre edo atarira” (HE20,217).\n“ohiturok historia aurretik datoz, baina Euskal Herriko agiri idatziak ez dira hain zaharrak” (EB87,50).\n“Eskaera horri erantzun beharrez, aintzin solasa edo hitzaurre au idatzi dut” (EJ04,13).\n“Ezteia aundiko saletxe aurrea du izena” (HE29,9).\nAurre-k bai denbora, bai tokia adieraz ditzake eta aztergai ditugun hitz elkartuok ere bi adiera horiexek ispilatzen dituzte. Tokia adierazten dute atalaurre, ate aurre, buruaurre, etxeaurre, erri aurre, hitzaurre, saletxe aurre adibideek; denbora, berriz, dantzaurre, eztei aurre, historia aurre…\nEsanahiaren munduan gehixeago sakontzen badugu ohartuko gara badirela aipatu beharreko zenbait ñabardura: hitzaurre edo dantzaurre hartzen baditugu ikus dezakegu hitz elkartu horien adiera ez dela “hitzen / dantzaren aurreko edozer”, baizik “hitzen, dantzaren aurretik egiten diren hitzak, dantza”. Horrek lotzen ditu hurrengo atalean ikusiko ditugun Aurreproiektu modukoekin (§ III).\nBetaurre ere berezia da, esanahia zehaztua baitu: “begi aurrean paratzen den urrutira ikusteko tresna”169.\nHemengo mugatzaileak ere, kapitulu honetako aurreko mugakizunekin elkartzen zirenak bezalatsu, izen arrunt, bizigabe eta konkretuak dira: arbola, begi, haritz, harri, lepo, lerro, lur, ohe, oihan, oin, pagotegi, sasi, urdai, xingar, zeru, zuhaitz…\n“fruituak adarretarik aurdikitzen dituela; arbola-azpietarat behatzen dut” (EJ72,56).\n“betazpiak baltzitubac; ortzac anchina juanac” (HE20,72).\n“eriak aritz azpietan edo aritz pitzatuetan igarotzera eramaten dituzte” (HE24,50-51).\n“Ai, baiña, aspaldi batu ziran neretzat amaren begiak; gorputz gaixo ura artu zun illobiko arri-azpiak” (HE57,250).\n“geroztik gorria du lepazpia” (EJ53,11).\n“itz, esaldi, yoskera… an dituzu oro arretaz yasorik (…) idazti-zokondo ta lerroazpietan piloturik baizik” (HE17,12).\n“lurr-azpia, guk lanerako lurra esan deguna, beste lur baten gañean egoten da” (EF92,15).\n“Orduan danak, nun izkutaturik etzutela-ta, oi-azpietan ta al zuten tokietan sartu ziran” (EJ67,194).\n“Bilatzen dute borda batzuetan, oihan-azpietan, sasi handien gibelean” (EJ72,62).\n“¿Oinazpijac garbitu jaqueez?” (HE20,108).\n“Bañan pagotegi azpi artan ia-ia alkarrekin asarretu giñan Etxeberria ta biok” (EJ49,109).\n“Onako sasi azpi ontan gorde eta emen itxogingo dizuet” (EJ49,51).\n“Urdai-azpiak onduta gero kakotatik esegita, urte guziko gozagarriak etxean ondo jarrita” (HE25,140).\n“Pikazazu xingar azpiaren hezur handia eta ongi garbi; atxikazu trenpan hirur egunez gaziduraren khentzeko” (EJ75,9).\n“zeru-azpia, izarrez; / zeru barrua, areago” (HE57,262).\n“zakua ondoan zuela lo gelditu zen zuhaitz azpi batean” (EJ53,85).\nMugatzaileen esanahiari dagokionez, berriz, oro har, ‘lekua’, ‘tokia’ edo ‘nonbait koka daitekeen zerbait’ adierazten dute.\nGoiko adibideen artean, betazpi izan daiteke berezi samarra, duen esanahi zehatza dela medio: ‘begi zulo’. Xingar azpi eta urdaiazpi hitz kideek ere aski adiera zehatza dute: xingar azpiki, urdaiazpiko dituzte pareko.\nBestalde, oihan-azpi hitzaz ere bi hitz esan daitezke. Hasieran harrigarri samarra gerta badaiteke ere, argitu behar da “oihan barrena” edo ulertu behar dela hemen ―kide duen oihanpe hitzean bezala― eta ez ‘azpia’, hitzez hitz.\nII.8.2.7. BARNE, BARREN, BARRU(N)\nHiru mugakizun hauen gaineko azalpenak batean ikusiko ditugu.\nMugatzaileak. buru, eliza, etxe… izen arrunt, bizigabe, konkretuak hauek ere.\n“bainan buru-barnea… ez sobera eri” (HE51,39).\n“Lekuinen bereziki, eliza barnea ez baita izpi bat baizik” (HE59,80).\n“kabia aizatzen diten txorien antzera / etxe-barna garbituz aurrak atarira” (HE18,16).\n“etxe-barne bizi bat egingo diat, erderaz bodegón viviente esango bagenduke bezala” (HE17,16).\nMugatzaileak. bihotz, erro, etxe, gogo, gona, komentu, praka zahar, sobre… Izen arrunt bizigabeak; gogo ez beste guztiak konkretuak. Praka zahar mugatzailea, berriz, determinatzailerik gabeko IS dugu.\n“prestuen loria hequien bihotz barrenetan dago” (HE06,144).\n“Israel baitan loriazco etche baten eguitera, eta erro barrenac sartcera haren hautatuen bihotcetan” (EJ58,62).\n“Jendea, ura libre ikusi zuanean, etxe-barrenetara sartu zan” (EJ67,194).\n“eta beste aldean emakume aldra andia negarrez, euren gona barrenakaz malko samiñak igortzika” (EJ59,17).\n“gorputz-irudia eman nai izan ez digunak, gogo-barrena behinik behin ez digu hartaraino izkutatu” (EJ00,180).\n“Sukalde ta aldameneko komentu-barrenak170 galda bizian zeuden, goizeko lau ta erdietan kanpaiak esnatu ginduaneko” (EL70, 241).\n“anketatik gora zelanbait jasoriko praka zar barrenak bustiaz” (EJ59,67).\n“Eta, sobre barren arek zer enkargu zekarren irakurririk, onela dit Etxeberria’k” (EJ49,21).\nMugatzaileak. agiri, arima, bihotz, bular, eliza, etxe, horma, itsaso, katilu, klaustro, kolko, komentu, leize, lur, mingain eta tripa, zeru… Izen arrunt bizigabeak. Ia denak konkretuak.\n“bidali zizkioten bataio ta jaiotza agiriak (…) Agiri barruetan bere Martiñ-en seme legezko agertzen zan” (HE57,45).\n“euskal-fedearen anima -barrua zeñen zorrozki azterkatu ta atzitu zun liburu oietan, iritzia, nik eman-bearrik gabe…” (EL70,226).\n“erregutu viotz barrutic jaunari, condenateco zorian, ta urrean dagozanacaitic” (EC61,58).\n“Neskak entzun ezkero danbolinen otsa taup taup bularr -barruan dauka euren biotza” (EJ70,73).\n“Eleiza barrua ta inguru guztiak notiñez estalduta egozan” (HE21,76).\n“Baztango errietan bezela Arrati-aldean, Bermion aña Etxalarren, nunaiko etxe-barruetan ikusten da isekita Garateren kalendarioa” (EL70,233).\n“itxas barruan ikusi eben eguzki garbiaren jaiotza pozgarria” (EJ59,210).\n“Zerua, auspez dagon katillu-barrua, argi-intziritan zijoan galdua” (EJ50,64).\n“ez orratik galerazi Arantzazukoak. Aitzitik, baiezkoa eman eta indartu egin zituzten, klaustro-barruko bi aldare-kapillatan emakumeak sartzeko baimenduz” (EL70,115).\n“ibaiko urak (…) garbi garbi erakusten ebien kolko barrua, euren ondo edo oe gañeko tresna zar, arrain aldu ta erretillu zati guztiak banan banan agertuteraño” (EJ59,40).\n“Ez eban komentu barruak ondo artu” (HE31,16).\n“barnera so-dagit: gabeko itzal-antzo, lexa barru171 ontan ezin dagit zantzo” (EJ63,2).\n“ta zu, goierritarra bazara, txorierrian edo lurbarruan jaio ta bizi zareana” (EJ59,7).\n“Gorputzez zan milla ta berreun arrua, beste berreun mingaiñ ta tripa barrua” (EJ78,109).\nHiru mugakizun hauen banaketa euskalkiei zor zaie. Zabal esan, jatorriz barru(n) batez ere bizkaierakoa; barren, gipuzkera, goi nafarrera eta lapurterakoa, eta barna eta barne ekialdeko euskalkietakoak ditugu, nahiz eta denboraren poderioz erabilera aldatu den. Gure corpusaren arabera, badirudi barna/barne dela zokoratuen gelditu dena elkartuak eratzeko eta, kontrara, “izena + barren / barru” dela osaera emankorrena.\nLaburbilduz, forma bateko zein besteko mugakizunaren ezkerrean ageri diren mugatzaile guztiak izen arrunt bizigabeak dira.\nMugakizunaren esanahiari dagokionez, berriz, elkarte hauetan ez da sumatzen postposizioetan har dezakeen denbora balioa (“bi hilabete barru”…): guztietan tokia da, oro har, adierazten dena.\nHitz batzuek esanahi berezia dute: itsasbarrua, “itsaso zabala” da, “itsaso handia”; gardenxeagoa den lurbarru, berriz, “kostaldekoa ez den lurra” da; gona-barrena, praka-barrena gonaren, praken beheko partea da.\nCorpusean ez zeuden bebarru, esparru < (hesi + barru) ihartuak ere aipatzekoak dira.\nMugakizun honi elkartzen zaizkion mugatzaile guztiak izen konkretu, bizigabeak dira:\nBide, basobide, denda, eliza, erregebide, erreka, etxe, gurdibide, herri, hiri, ibai, itsaso, kai, kale, kamino, karretera, komentu, kosta, landa, lehor, lurralde, oihan, soro, su, sorterri, sukalde, taberna, torilo, ur, zeru, zoko… Hemengo lehor izen balioan ulertu behar dugu.\n“Oriotik Aiarako bide bazterrean” (HE53: 13)\n“goiz batean zegoan Patxi bere denda bazterrean” (HE19: 103)\n“eliza eta eliza-bazterrak gain-gainetik garbitu eta antolatu” (EJ72: 67)\n“erregebide bazterretan landatuak baitituzte izei luze mehar” (HE59: 91)\n“aunitz automobil ehortzi ditu erreka bazterretan eta jendea frango eraman” (EJ68: 36)\n“Orrelako uztai-azkonak maiz asko gure erri bazterretan ikusi izan ditut” (HE24: 40)\n“Etxe bazterretan hasten naiz zerbait lan porroska egin nahiz eta zonbait aldiz utzi behar” (EJ68: 44)\n“ez ichasguizonak, ez Ameriketara ire izena zabaltzera bidali ta andik uri-bazterrak eche politez apaintzera etorri oi ditukan indianoak” (EJ07: 1)\n“Ardura elgarretaratzen ziren itsas bazterrean” (EJ59: 100)\n“kale bazter, enparantza ta antzoki koxkorretan” (HE28: 78)\n“kamio-bazterrera azkar asko sakabanatzen ziran” (EJ60: 78)\n“Komentu bazterrak miatu ta, iñor ez. Atarira begiratu ta, elur-mandirea lau-lau, iñoren oñatzik ez…” (EL70: 141)\n“mariñela, leihor-bazterretik huna bihotzño bat zitaz orhoit dena!” (EJ60: 165)\n“biotzaren egoera bat dala lurralde-bazter bat ikustea” (HE31: 45)\n“gure baserri-etseetako su-basterretan ekin da ekin” (EI199: 140)\n“Taberna baztar batean artu dituzte kape, kopa ta purua ere” (EJ62: 47)\n“Torillo-bazterreko barrera tartian zezena pasatu da kolera batian” (EJ67: 204)\n“ur bazter = orilla. Aditzecoa da ur bazter batean predicatzen ari zen batez Jangoicoac egiña” (EI31: 96)\n“Santurik balin bada zeru-baztarrean” (HE18: 95)\n“Aritz ipurdi pilla galanta an dago zoko-bazterrean” (EJ03: 23)\nOhartzen gara mugatzaile horien artean badirela aldi berean elkartutzat hartu behar direnak, liburu honetako kapitulu batean edo bestean (edo H-E/3 lanean) aztertuak: sukalde, sorterri, erregebide, basobide, gurdibide, lurralde….\nOro har, esan dezakegu mugatzaileek ‘lekua’ adierazten dutela; horrela hartu behar baitira, gure iritziz, ur edo su mugatzaileak ere, “sua dagoen lekua” edo “ura dagoen lekua”, zentzurik zabalenean.\nMugakizunaren adierari dagokionez, EHk ematen dituenetatik, bi bereizi behar dira gure corpuseko adibideak ikusita: 1 ‘ertza, muga’, itsasbazter, torilo-bazter, kamio-bazter, ur-bazter…; 2 ‘zokoa’, etxe-bazter, kale-bazter, sukalde-bazter, taberna-bazter, zeru-bazter…\nBereizkuntza horretan oinarrituta, pentsa daiteke bazter-ek lehen adiera duenean bere mugatzailearekin eratzen duen erlazio semantikoa ‘lekua’ eta bigarrena duenean ‘osoa-zatia’ dela.\nII.8.2.9. BE (PE)\nMugatzaileak. Ia guztiak izen arrunt, bizigabeak dira: arku, ateri, barru, barrun, beso, buru, eliza, erro, estali, etxe, galtzar, gau, geriza, giltza, haitz, harkaitz, harri, hego, hegal, ilun, itsaso, itzal, kontzeju, lur, magal, muga, ohe, oin, sabai, sabel, sasi, teila, teilatu, ur, uztarri, zubi, zuhaitz…\nBaina, izen bereziak ere ager daitezke be (pe)ren ezkerrean: Loreto…\nAski bitxia da, erabide lexikoetan (elkarketa nahiz eratorbidean) ez baita batere ohikoa izen bereziez hitzak eratzea. Baina egun behintzat, ez du ematen oztopo handirik izango genukeenik edozein leku-izen berezi (mendi-izenak…) + pe eraikuntza egiteko: Erniope, Izarraizpe…\nBestalde, izen eratu osoa maiz agertzen da euskal leku-eta pertsona-izenetan: Aldabe, Altube, Etxabe, Erostarbe, Haizpe, Ilarbe…\nIhartutzat joko genituzke, berriz, beste hauek: barrunbe, errape…\n“dardaratu egiten zait barrunbe osoa pozez” (HE34,39).\n“Ta egingo nuke, barrupe artatik, amar, ogei, berrogeita-amar idazti atera baietz parra-parra, nork artua izan-ezkero” (HE17,76).\n“Duçun beraz burupe baiño beldur guehiago eman caitzquitçun arguien eta talenduen gatic” (HE06,32).\n“ardi arren errapea dena galdua zan” (HE50,53).\n“bazituan etxe-ordeko ta estalpe onak” (HE22,73).\n“emacume setatsuarequin echape batean vici baño obe da” (HE07,93).\n“Eguin zuan Jaunac emacumea guizonaren galzarbeco sayets-ezur batetic” (HE07,90).\n“Ezin gaupe hautan utz, hilen naizelarik, Gorphutz-hil ustel baten ikharaz bertzerik” (EJ50,67).\n“Zugasti onetan sartuta, bere kerizpe indargarrian murgildu, ta badirudi beste mundu zoragarri bateko sarreran nagoela” (HE34,22).\n“Gizonak bere burua munduan aurkitzen (…) Giltzape horretatik ezin irten ez ezaguera bidez, ez lurreko maitasun bidez” (HE27, 18).\n“Aipha-çaçu bihotcez, Jesusen icena, eta ordutic emanen-çare descanxuan, suntsituco-dire çure ilhumbeac” (HE05,111).\n“erriko pillare edo kontzejupe oietako batera baztartu zan, ni zaintzearren” (EJ60,120).\n“«Loreto-pe» euskal izen jatorraren ordea «Pico del Lorito» erdal aldakera nardagarria” (EJ51,21).\nLehenik eta behin, aukeran ditugun bi aldaeren formez ohartxo bat egin behar da: Hiztegiek jasotzen duten bezala, herskari ahoskabea (pe) da batik bat hitz-eraketan erabiltzen duguna, nahiz eta aldaera ahostuna (be) behin edo beste ere erabiltzen dugun (barrunbe, ilunbe…, baina oinpe…).\nAztergai dauzkagun mugakizunetatik morfema hau da seguruenik euskalari gehienek atzizki izatetik gertuen ikusten dutena; Villasantek (1974: 114) urrutirago gabe, horrelakotzat dauka: “Sufijo -pe (-be)”. Baita De Rijkek (2008: 887-890) ere172. Azken hizkuntzalari honek, gainera, ohartarazten du jokabide berezi samarra duela atzizki izateko; izan ere, bera bakarrik ager daiteke, beregaina izan daiteke, aurretik -(r)en formako osagaia hartuaz (“Mitxelenaren promesaren pean”). Nolanahi ere, bi hizkuntzalariek azpimarratzen dute beste izen bati lotuta erabiltzea dela ohikoena.\nEz da, beraz, harritzekoa, hiztegigileek pe173 hiztegi-sarrera beregaintzat hartzea eta ematen dituzten adibideek horixe erakusten dute: beregaina dela. Izentzat jotzen dute. Baina ematen dituzten adibide horiei erreparatuta ikusten da jokamolde berezia duela. Ia ez dago osagarririk gabeko izenen jokamoldea ispilatzen duen adibiderik (“Larrungo pe horietan.). De Rijk-ek argitu bezala, adibide gehienek osagarria dute (-en) eta leku-atzizkiak daramatzate (“Zorren petik nolabait ateratzeko”, “Hila eta ehortzia nago nire bekatuen pean”). Alegia, azken adibideek pe-ren postposizio erabilerara eramaten gaituzte.\nHortaz, ezin esango dugu atzizkia dela. Zabal esan, gaurko erabilerak erakusten du pe batez ere postposizio gisa darabilgula, baina osagarria behar duen leku-izena ere badela. Eta azken kasu honetan, osagarria -en genitiboa nahiz beste izen bat (elkarketan) da.\nMugakizunaren esanahia azpi-ren parekoa da, ihartuetan izan ezik. Azpi izenaren osagarriak bizidunak ere izan daitezke (behiaren azpian)pe174; -be (pe)-renak ez.\nMugatzaileak izenak dira, izen arrunt, bizigabeak eta konkretuak: amildegi, bide, bidezabal, buztan, etxe, ezpain, galtzada, hodei, ibai, itsaso, iturri, kale, kosta, leiho, mahai, masail, mendi, ogi, pinadi, soin, txalupa, ur, zeru\n“sinistu ezinezko miraria zirudin amildegi-ertzean gora” (EL70: 85).\n“kotxeen faroak bide ertzeko arbolak argitzen dituzte” (HE35: 43).\n“Borreruari danon arrtean biarr litzake buztan-errtzean imiñi laster arran tsikia eta zolia” (EJ70: 45).\n“Saseta ori, naiz zauritua izan, etxe-ertz artatik etxe-atzera gu bezelaxe bere oñez biurtu zan” (EJ60: 124).\n“ezpain ertzak makur eta begia heze” (HE27: 310).\n“Galtzara-ertzetan ermitatxoak antzo, are apalago ta il-zoriago diraute kantazarrak aiton-amonen aoan” (EL70: 102).\n“odaiertzean, urrutirat, ukurtuz haren ganat jausten zela iduri baitzuen” (HE59:27).\n“ibai ertzetik pasiran doaz” (HE35: 42).\n“itxas-ertzeko ontzi txikiak ikusten genituan” (EJ49: 69).\n“Ur gardenari begira iturri-ertzan lilija: ur altsuan lili aren irudija” (EJ63: 40).\n“lenbiziko kale-ertz sarrerara allegatu geranean eta zabaltzen ari giñala” (EJ60: 124).\n“mahai ertza jo eta bi kandelak hankaz gora erori ziren” (HE39: 61).\n“asko ezagun dute zure senar gizajoan masalla ertzak ase eta betean dabillela” (HE19: 119).\n“ogi-ertzari mamia kenduz egin dion zorrotena” (HE18: 80).\n“ez zetorren zeren joan baitzihoan pinadi ertzean gora” (HE39: 65).\n“Toleta. Karelean edo txalopertz gañean erramuari eusteko ipinten dan ziria” (EJ59: 94).\n“Bartzelonatik asi ta Donostiaraño egozan urertzeko erri guztien sarrerak zelangoak ziran” (EJ59: 88).\n“urrutira irristatzen zaizkit, zeru-ertzearen luzatze geldian nekatuak bezela!” (EJ50: 144).\nMugatzaileetako askok ‘lekua’ adierazten dute —kosta, leiho, amildegi, bide, etxe, galtzada, ibai, itsaso, iturri, kale, zeru…—; beste batzuek, ordea, gorputzeko atalen bat —buztan, ezpain, masail, soin—; berezia da, alde honetatik, ogi mugatzailea.\nErtz mugakizunari dagokionez, bi adiera bereiz ditzakegu: batetik, ‘gauza lau bat bukatzen den aldea’; hauxe da adibide gehienetan aurkitzen duguna. Bestetik, ‘irekidura baten muga lerroa’, ezpain-ertz elkartean duguna.\nZer adiera duten ikusita (eta corpusean adibide gehiegi ez dugunez) hemen sailkatu ditugu izkina, kantoi eta hegi mugakizun duten elkarteak. Izan ere, EH ikusiaz, izkina ‘bazterra, kantoia’ da; kantoi izena definitzean ere ‘izkina’, ‘ertza’ eta ‘bazterra’ ematen dira definitzailetzat. Halaber, hegi ‘ertza, bazterra’pe175 da.\nHiru mugakizunekin aurkitu ditugun mugatzaileak izen arrunt, bizigabe, konkretuak dira: bide, frontera, itsaso, kale, mahai, muraila, ohantze, trintxera…\n“badakik bi trenkada armamento Pikabea’k eta biok Txekoeslobakia’n erosi eta frontera-ixkiñaraño, Endaia’raño, iritxiak zirala” (EJ60: 84).\n“beste aldeko kale-ixkiñatik neska gazte bat korrika ta bera ia jotzeraño etorri kantoiean”(EJ79: 89).\n“egorretikan muralla-iskiñan jendia jostatzekua, itxas kanpuan denbora txarrak iñoi ez barkatzekua” (EJ78: 156).\n“ohantze echkinan amatto nigarrez” (HE51: 27).\n“Kalamua mendiaren inguruetara eta etsaiaren trintxera-ixkin batera” (EJ49: 63).\n“Pendejo, kale kantoiean burua ipiñita” (HE29: 26).\n“ez nintzela segurki gehiago bide-hegietako aran ondoen gainerat iganen! (EJ72: 32).\n“itsas hegiari dauden ostatuetarik batean” (HE59: 97).\n“ganibeta mahai-hegian pausa, eskuak dabantalean xuka” (EJ72: 64).\nLekua adierazten dute mugatzaileok, horrelakoxeak izan behar baitute aipatu ditugun mugakizunen osagarriak.\nMugatzaileak: berriro ere izen arrunt, konkretu, bizigabeak dira mugatzaile gehienak: begi, bekoki, bortu, bular, esku, etxe, gorputz, horma, izen, izter, lepo, mendi, sabel, salda, zeru, zubi….\nIzen berezi bat ere bada: Olloki…\nIhartutzat hartuko ditugu, bestalde: bekain, mingain…\n“ikusi nuenean nik zure bekaiña” (HE18,55).\n“San Bartolomein ermita bortu gain hartan omen baita” (HE60,152).\n“nola pilotak bular-gain eta beso-ginarra hartzen dituen larrupetik lodigune batzuk agertzerainokoan” (HE59,11).\n“praka ipurdian igurtziaz esku-gaña” (HE22,36).\n“etxe gañetan ondo lotu barik egozan tella zarrak eta tellatuen egaletako arriak” (EJ59,15).\n“millika nahi dezan amorekati, gatz eta ogi phorrokiña iaourtzen deyote khorputz gaña sorthuberriari” (EI58,143-144).\n“Prozesioari aurrea artuta, ormagain batean zuti-zuti jartzen da Baltzategi’koa, ta otsegin zien” (EL70,25).\n“cembait cristau fededunec belaunetic-belaunera datorquien icengañ edo apellidoaren lecuan” (HE40,62).\n“Neri deitutzen ditet Galtzaundi izengaña det nik Goñi Aldatxur-txoro izengoititzat deitzen didate neroni” (EJ76,136).\n“Iztargaiña arri dute” (HE18,93).\n“ikasi-nairik geure eresia, lepo-gañetan artzen dabela txori guztien irudi argia” (EJ77,39).\n“Nafarrete’ko mendigain ura artzeko eta bertan gelditzeko ordena zuala esan zidan” (EJ60,147).\n“Deba’tik goraxeago dago Olloki-gaiña” (HE29,22).\n“Sabel-gaiñaz kontu du esterik lêr gabe” (HE18,125).\n“gure salda-gaiñak ez dik hainbeste begi” (HE18,43).\n“Lehen izarrek argitzen zuten zeru-gain urdina” (HE51,62).\n“Bañan bigarrengoan, sei edo zazpi metro goragotik pasa zuan arriak zubi-gain ori” (EJ60,153).\nEsan dugu izen arrunt bizigabeak ditugula mugatzaileak, eta horien ondoan badugula corpusean izen berezia den mugatzaile bat ere. Baina horrek ez du esan nahi izen berezirik —leku-izen berezirik, zehatzago esan— har ez dezakeenik, toponimian (eta onomastikan) ugariak baitira halakoak: Olloki-gain-en moldekoak, alegia. Hauen ondoan, aipatzekoak dira, berriz ere, elkartu ondoren izen berezi izatera iritsi direnak (Bidegain, Lizargain, Mendigain…).\nOro har, mugatzaileak adierazten duen leku horretatik gora dagoena adierazten dute.\nBerariazko azalpena behar dute bekain, izengain hitzek, lehenak, gainera, hots-aldaketa dela medio, ilunagoa du osagai mugatzailea (begi). Begi-gaineko gorputz-aldea izendatzeko darabilgu lehena, eta ez begiaren gainean egon daitekeen edozer. Izengain-ek, berriz, bi esanahi ditu: ‘abizena’, ‘deitura’-ren parekoa, bata, eta ‘izengoiti’, edo ‘goitizen’-aren parekoa bestea. Gure adibideetan, ordea, lehena besterik ez daukagu.\nSalda-gain-ek, azkenik, corpusean ez zegoen esne-gain bide du kide gertukoa. Gain izenak, hemen, ‘saldaren gainean egiten den koipezko geruza’, ‘esnearen gainaldean gertatzen den geruza mamitsua’ adierazten du; ez saldaren, esnearen gainean jarritako edozer. Nolanahi ere, hor dugu beti ‘saldaren gainean’, ‘esnearen gainaldean’ adieraz, corpuseko gainerako adibideekin parekatzen dituena.\nHemen sailkatu dugu goi mugakizun duen zeru-goi ere:\n“zeru goietan kanta gogotsu Xalbadorrekin batean” (EJ69: 107)\nMugatzaileak. belarri, etxe… Izen arrunt, bizigabe eta konkretuak hauek ere.\n“kopeta parekatu ondoan, beharri gibelean hatz egin eta, irri faltso bat ezpainetan duelarik” (EJ72,46).\n“Etxe-gibelez etxe-gibel landa, gatu zehatu bat bezala sartu ninduan etxera” (EJ72,18).\nGure corpusean adibide gutxi ditu176, kide duen atze-ren gisa berean, nahiz eta, OEHk jasotzen duenez, tradizio luzekoa izan eta ekialdeko euskalkietan ez ezik, mendebaldekoetan ere mende hau arte erabili izan den177.\nAurrekoetan bezala, mugatzaile gehienak izen arrunt, bizigabe eta konkretuak dira: bazko, bular, eguerdi, eliza, ermita, etxe, gauerdi, herri, ipurtxulo, itsaso, giro, leku, onda, sagasti, testu, txabola…\nBada izen berezi bat ere: Ama Neskuts eliza. Aski adibide berezia da bi aldetatik: mugatzailea izen berezia delako (hau lehen ere ikusi dugu) eta, batez ere, izen berezi horren osaera aski zalantzakoa delako: lotura-atzizkirik gabe (-(r)en, hemen), erreferente bakarreko izen berezia (Ama Neskuts —Ama Birjina, alegia―) mendekotasunezko izen elkartu arruntaren mugatzailea da178. Guztiarekin ere, corpusean adibide bakarra da179.\n“Ama Neskuts eleiza inguruak” (HE21,76).\n“Ez da dembora asco ecusten cirala emacumeen bular-inguruan ustai andi batzuec” (HE07,120).\n“elizkarietara datorrenari, eguerdi-ingurua bada, zerbait ematea, eztet uste pekatutzat iduki bear dala” (EJ07,1).\n“oso mendigain alaia ta polita billatu genduan Salbatore’ko ermita ingurua” (HE29,121).\n“aunitzetan gero erraten zautan gauerdi ingurua zela eta ez zuela erloirik” (EJ68,15).\n“Jakizu Zanpantzarrek duela kargua, gaiso idukitzeko erri-ingurua” (HE18,100).\n“iñok ezer ekarri eztaien, errien mugarri ta itxas inguruak zaintzeko” (EJ59,106).\n“leku-inguru artan billaka gabiltzala, or asi zaizkigu etsaiak tiroka” (EJ49,51).\n“euriaren onda-ingurutxoak eta iturri-xirriparenak alkarrekin naasten ziran” (HE34,31).\n“bañan nik sagasti-ingurua arrapatu nai, beren alderdira ninjoala itxura egiñez” (EJ60,53).\n“Testo inguru honetan, alderdi politikoen eginkizuna guztiz aurkakoa da” (EJ52,32).\nEsanahia dela eta, berriz, testuinguru litzateke aipatzekoa, beste adibideek ez bezala, aski esanahi finkoa hartu duelako, hizkuntza eta literatura-kontuetan, bederen. Corpusean ez zeuden mahai-inguru, hitz-inguru (itzulinguru-ren kidea dena)… ere halakoxeak bide genituzke.\nOro har, mugakizunak hitz elkartuaren esanahiari dakarkiona da mugatzaileak adierazten duen tokiari zehaztasuna kentzea, alegia, eliza-ingurua dioenak, esate baterako, ez du zehazki “eliza” adierazi nahi, baizik “eliza inguratzen duena, elizaren aldetsua edo”. Lehen alderen balioetako batez esan duguna, alegia.\nBestetik, nahiz eta inguru ‘ia’, ‘gutxi gorabehera’ adierazteko ere erabiltzen den (kopuruaz ari garela batez ere), ohart gaitezke hitz-elkarketan ez dugula adiera horretako adibiderik. Seguru aski inguru ‘tokia’ / ‘denbora’ ez den adierakoa denean, postposizioen egituran darabilgulako: nolabaiteko kopurua, neurria adierazten duten sintagmekin (“Larogei pezeta inguru balio du”, “Ur-ardotan pitxerdi-inguru edan du”…) batez ere180.\nBuelta mugakizun duten gerri-buelta, lepabuelta eta mutur-buelta ere hemen sailkatu ditugu, adibide gutxi direlako eta adierari dagokionez, gertueneko esanahia inguru izenarena izan daitekeelako:\n“gerri-buelta ikaragarria bear pixu oiek artzeko, oso altua etzala jakiñik” (EJ79, 91).\n“aurpegi eta lepabuelta azaltsu haiek lanaren eta sufrimenduaren (…) gaztatze erruki gabea salatzen zuten” (HE39,55).\n“bekokia eta mutur-bueltak hazkatu zizkion” (HE39, 15).\nMugatzaileak. Izen arrunt, konkretu, bizigabeak dira mugatzaileak: afari, arreta, baserri, bazkari, bazko gauerdi, begi, belarri, bertso, beso, bide, bihotz, eztei, festa, gerra, gibel, guda, hatz, hesi, ibai, ile, itsaso, izen, lepo, meta, min, sasi, su, txabola, zoko…\nIhartutzat eman daitezkeen adibideak ere baditugu corpusean: garondo (garrondo), ukalondo, ukondo…\n“zer afal-ondo alegera bezain goxoak zeramatzaten” (HE59,7).\n“Arretondo chaarra eguin… Mirar con desabrimiento” (HE20,222).\n“gure etsaiak zeuden baserri-ondo batera allegatu gera” (EJ49,50).\n“bazkal ondo batez, senar emazteak lotzen gira beribil ixtorio batez” (EJ04,59).\n“bizi denak orhit ukhenen dü bazko gaiherdi-ondua” (HE18,21).\n“pozikan komeni ez biotz aundi ari, begiondoak malkoz biotzak ler-zori” (EJ69,51).\n“Eibarren bertan serbitzen, orduko ere ondo nekien belarrondoa garbitzen181” (EJ79,41).\n“bertso-ondo polit hau ematen digu Gamizek” (EJ00,204).\n“beso-ondoak, guri-guriak agertzen zaizkio” (HE57,103).\n“zauskada sakon eta latz batek astindu dit biotzondoa” (HE34,28).\n“amaitu bide-da ezteiondo zaratatsua…” (HE33,30).\n“Horrela amaituko zen festondoaren pasarte hau” (EJ53,7).\n“askozaz gehiago ta zuri kiskur kirikolauak garondoan, bildots edo arkume baten irudira” (EJ59,93).\n“kopetaldean nahiz garrondoan ez dakit” (HE27,399).\n“Zaila zen giroa gerra-ondo ilun hartan” (EJ51,39).\n“Etzakiat zer gibelondo ukanen duen ene solasak” (HE59,100).\n“Halaber da ezagutzen beretik herioa, ezen lastimagarria uzten du hatz ondoa” (EJ80,155).\n“billatu zuten gorputza Marrkane baserriaren azpian, esi-ondo batean” (EJ79,49).\n“Zalapartaka zabilan, jo harat, jo hunat, begiak odoletan, nahasiak, haguna zaiola ahotik, ile-ondoak xutik” (HE59,69).\n“artatik dizu Gerrieder izenondo” (HE18,82).\n“urdeak lepondoa puztu lêr bearrez” (HE18,124).\n“icusi zuen Booz, met-ondo batean etzaten” (HE54,205).\n“Getsemaní nere miñ-ondo” (EJ50,51).\n“sutondotik zetorren argia bat ez adina baitzen” (HE39,13).\n“iru edo lau pameli juntatuta bide-krutzeetan edo txabola-ondoetan” (HE29,22).\n“Arantzazu menditarte izugarrienean dago (…) 700 metroko alturan eta alare zulo-zuloan (…) Zokondo arloteagorik. Dun ederra, orixe bait-du: bere arlotea ta zakarra” (EL70,54).\nAfalondo eta bazkalondo hitzetan (afalaurre, bazkalaurre, afaloste, bazkaloste… hitzetan bezala) duda egin daiteke mugatzailea izena ote den (afari, bazkari) eta morfemak elkartzean hots-aldaketa gauzatu ote den, edo aditzoina ote dugun (afal(du), bazkal(du). Bigarren hipotesiaren alde (“afal(du) ondoa”, “bazkal(du) ondoa”) egingo bagenu, sail honetatik atera eta Jarleku motara (H-E/3, XI) igorri beharko genituzke, H-E/3 laneko adibidetegian bazkalordu (H-E/3: 348 / 328) jaso zen bezala, esate baterako. Halaz guztiz, ez dirudi ezinezkoa mugatzailea izena izatea; H-E /4 lanean afalondo “hitzaurre” mota honetako adibideen artean jasoa dago (H-E/4, 11.2.6).\nOndo mugakizunak bai tokia (‘aldamen’, ‘albo’…), bai denbora (‘ondoren’, ‘ostean’…) adieraz ditzake, oro har, eta baita denborarekin lotura estua duen ‘ondorioa, arrastoa, aztarna’… ere. Hain zuzen ere, adiera horiexen araberako hitz elkartuak ditugu hemen: belarrondo, beso-ondo, betondo, hesi-ondo, lepondo…; ezteiondo, festa-ondo, meza-ondo, minondo…; gibelondo, hatz-ondo…, hurrenez hurren.\nLehen adiera tarteko denean, ez dirudi alde handirik dagoenik, askotan bederen, ondo eta alde, inguru izenen artean: elizondo, elizalde, elizinguru aski gertukoak bide dira. Denbora adierazten duenean, berriz, oste bide du gertuen (oste-k, jakina, tokia ere adieraz dezake).\nOhar berezia merezi duten adibideak ere baditugu. Bihotzondo-k bi ulertzeko modu izan ditzakeela dirudi: bat erabat hemen sartzekoa “bihotzaren ingurua”, eta bestea, berriz, hondo-rekin lotzera eramango gintuzkeena. Bigarrenaren alde egitekotan, sail honetatik atera beharko genuke eta Eguzki-lore motako Behi-esne mendekotasunezko arrunten arabera aztertu: ‘osoa-zatia’ (§ I.5.3), edo ‘jabegoa’ (§ I.5.2) harreman semantikoetan, apika.\nIzenondo gure adibidean ‘izengoiti’-ren parekoa da, baina gramatika (EGLU-lab.-ean esate baterako), eta hiztegi askotan (Hiztegi batua-n, Ibon Sarasolaren Euskal Hiztegian, Interneten kontsulta daitezkeen hainbatetan), adjektibo-mota bat izendatzeko erabiltzen da, corpusean atera ez zaigun aditzondo, adberbio mota bat izendatzeko erabiltzen den bezalaxe.\nMugakizun honen baliokidea, bizkaierazko oste da. Atze eta gibel ere izan daitezke pareko.\nMugatzaileak. Sail honetako gehienak bezalaxe, adibide hauetako mugatzaileak ere izen arrunt, bizigabeak dira: bazkari, belarri, eguerdi, gaixo, gogarte, jolas, urte…\n“osaba Bartelen ereinotzpeko hitzek gupida gabe mailukatzen zioten belarri ostea” (HE39,67).\n“Naparroa-ardao guzurbakoak gorputza dauko ta indarra; gaiso-oste baten sendotuteko da osagarri bakarra: naibagak bere kenduten dituz ardaoak, izanik zarra” (EJ70,79).\n“burura ez gordeteak inos iolasetan eukiten nendun makal iolas-osteetan” (EJ70,340).\nEuskalkien banaketak badu ikuskizuna mugakizun hau hautatzean: bizkaierazko testuetan ageri da batez ere oste. Gainerako euskalkietan errazago jotzen da arestian ikusiriko ondo-ra edo besteren batera: atze, gibel…\nAdierari dagokionez, bai tokia (belarri-oste…), bai denbora (bazkaloste, eguerdi-oste…) adieraz ditzake. Ikus daitekeen bezala, hemengo hitz askok beste mugakizun batez baliatutako hitza kide dute, dagozkien sailetan ikusi bezala182.\nBestalde, oste-k beste adiera-erabilera batzuk ere baditu: erantzun moduan edo, hitza errepikatuaz. Ikus ondoko Mogelen adibidea:\n“¿Cer urte ta cer urte oste? Urten eguizu aimbat lasterren onelango echeti” (HE20,71).\nGogora dezagun, azkenik, ekialdeko euskalkietan badela beste oste bat —izena hau ere—, baina hitz elkartuko osagaia denean batik bat izen bizidunak mugatzaile izaten dituela: talde, multzo-ren parekoa da (gudaloste, jende-oste, bekatu-oste…), “Multzo-elkarteetan” (§ II.2) ikusi dugun bezala.\nSail honetako gainerako mugakizunekin ikusi dugun bezala, izen arrunt bizigabeak dira mugatzaileak; gehienak konkretuak: ate, baso, baso eta harkaitz, barrera, begi, beso, bide, egun, erreka, esku, gogo, hanka, harkaitz, huts, hutsune, laino, lan, mendi, sasi, txaraka… Errepara mugatzaileetako bat bi izen juntatuk osatzen dutela: baso eta harkaitz.\nIzen bizidunak ere baditugu, nahiz horrelako mugatzaileak ez izan ohikoak sail honetako mugakizunekin: gizon, jende, lagun, seni(de)…\nAdjektibo mugatzailea ere badugu: huts. Mugatzaileen artean ohiko kategoria ez izan arren, beste zenbait mugakizunekin ere ikusi dugu (ikus, esaterako, bide (§. II.7.2.2), alde (§ II.8.2.3).\nGaur ihartutzat hartuko genituzke: atarte, begitarte, eguarte, eskuarte, gogarte183, senitarte…\n“arin-arin sartu eban errotako atartera” (HE21,95).\n“ondo gomuta dot, biok alkarregaz ioan ginean urrira urrengo egunean, eskolako atarteragino” (EI99,166).\n“guk, baso-tarte aietan, oso xamurki egiten genduan sukaldea” (EJ49,32).\n“etsaiari berriz ere baso eta arkaitz-tarte aietan arpegi emateko asmotan” (EJ49,143).\n“txapel oker bat begitarte gaizto batekin hurrantzen zaitadanean” (HE58,84).\n“Miren Eguzkiñe Azaolak eman zigun, gitarra eskuan eta edertasuna begitartean, kantu berriaren zantzua” (HE51,60).\n“beste olatu batek txalopea ta semea besartetik kendu eustazanean” (EJ59,98).\n“bihurguna itzaltsu batetan, Baretus-ko mugan, landarako bidarte ahantzia ikus daiteke” (EJ51,71).\n“Ondarribitik araño hamasei kilometroko bide-tartea” (EJ03,16).\n“euqui eraguingo deutsut arastegui, edo egubarte ez chaarragua” (HE20,137).\n“Errekarte ta mendi egal zoko katean dindilizka dagoan erri koskor bat da gure Arranondo” (EJ59,21).\n“gastuei arpegia emateko, eskuarte mardultxoa bidali zuen Errenteriak” (HE33,71).\n“Ilargiaren eskutartea ezagutzen zun, noiz onerako ta noiz gaiztorako” (HE,90).\n“Gizartean lotzen eta askatzen gaitu hizkuntzak” (HE27,386).\n“orra emen egun bacocheraco gogarte, edo Meditaziño labur batzuc” (EC61,13).\n“lau aldietatik bardiñak diran otzaratxo zapalak ankartean arturik” (EJ59,84).\n“ez du hutsarte hori beteko” (HE27,383).\n“berak utzi zuen utsunarte negargarrizkoa gure aita-amentzat” (HE50,83).\n“Lurrean bertze egitekorik ba nuen baina ez gauza ederrik, jendetarteari, populuari aintzinapen bat eginaraziko zuen” (HE58,61).\n“noizean beingo lagunarteak or ez gaitu jartzen alai?” (HE25,70).\n“Errezil’ko sarrera ederki ikusi genduan laño-tarte batean” (EJ60,78).\n“seme bat bezala maitatu zuen (…) lan-arte edo bakantza-egun batzuez” (HE59,8).\n“Zaraitzuko ibaiak Arbaiungo mendartea igaro eta laster osin handi baten ertzean” (EB87,50).\n“auzoak auzoen kontra, anaiak anaien aurka, e’tzan gizon edo emakumerik, ez gordeleku edo menditarte izkuturik” (EL70,35).\n“ezetz sasi-arte latz auetan oñik sartu” (HE17,74).\n“Gure tabardoak eta falanjisten jantziak zulo edo sasi-tarte batean gorde genituan” (EJ49,24).\n“Bere senitartean bakaldungaitan ba dauko ba” (HE21,57).\n“Laster joaten zan mendizarratuko txaraka-arteetara” (HE31,23).\nAdierari dagokionez, mugatzaile askok ‘tokia’ adierazten dute. Nolanahi dela ere, elkartu guztiok ez ditugu era berean hartzen, arte-ren berezitasun semantikoak direla medio.\nAdieretako batean arte-k bi (edo gehiago) ‘zer’ lotzea ezinbestekoa du, dela denbora, dela tokia eta aniztasun hori ageri da batzuetan hitz elkartuetan. Honela, esate baterako, besarte “besoen artean dagoen espazioa” da, errekarte, “erreken artean dagoen…”, sasi-tarte “sasien tartean dagoen dena delakoa” eta ez “beso, erreka… bakarrean (edozein dela) dagoen (t)artea”. Gisa honetakoak ditugu bidarte, hankarte, txaraka-arte… Adibide horietan ikusten dugun bezala, ez dirudi arte eta tarte-ren arteko aukera garbirik dagoenik (sasi-arte eta sasi-tarte, lekuko), nahiz eta adibide gehienak arte-z baliatu.\nBestetik, berriz, beharbada joera orokorra ez bada ere, ematen du banaketa-modu bat dagoela ezkerreko osagaiaren arabera: -a + arte (errekarte), -o + -arte (besarte), -i + arte/tarte. Ematen du hitz-elkarketan ohikoa den bezala, ez dela batere zaila hots-aldaketarik gabekoak ere aurkitzea: basarte ‘zona boscosa, interior del bosque’ eta baso arte.\nBeste batzuetan, berriz, arte-k ‘jomuga’, ‘helmuga’, ‘burua’ edo adierazten bide du, bai tokia bai denbora direla bide. Adibidez, bide-tarte hemen “bideak hartzen duen luzera”, “bidea osatzen duen distantzia”… da:\nHurrengoa, berriz, “bideen, arteko dena delakoa” da:\nAtarte ere, ihartua bada ere, arte-ren adiera honen arabera hartzen dugu: “ate arterainoko tokia” edo; alegia, batez ere denbora adierazteko darabilgunaren (NORAINO-ren parekoa litzatekeenaren) parean. Alde honetatik, atarte-k denbora adierazten dutenen kidea dela dirudi, egubarte, lan-arte-k duten aditzeko modu bera bide du-eta. Hau da, “eguna arteko denbora”, “lana (hasi) arteko denbora”, nahiz eta bigarren hau beste era honetara ere uler daitekeen “lanetik lanera, lanean aritzeen artean dagoen denbora”.\nBaina beste batzuetan ez dugu ulertzen ‘zer’ bat baino gehiago jartzen ari garela harremanetan; ‘zer’ bakarra (baina, ohi denez, generikoa) adierazten du mugatzaileak eta hor zuloa, zirrikitua edo dagoela adierazten dugu. Adiera hau erdiesteko mugatzaileak nolabaiteko ‘gorputza’, ‘hutsunea’, ‘zirrikitua’ egin ahal izateko adinako ezaugarriak izan beharko dituela dirudi. Esate baterako, nekez adieraziko dugu halakorik mugatzailea biziduna izanik (erka / gizon (t)arte eta gizarte edo lagun (t)arte eta lagunarte…). Adiera honetarako, egun tarte aldaera gehiagotan erabiltzen dugu herskari gabea baino. Adibideetako baso-tarte, baso eta harkaitz-tarte, laino-tarte, menditarte184… aipatu dugun moduan uler daitezke: “basoan, lainoan, mendian… dagoen zuriunea” edo.\nArrunt izen abstraktu gutxi dira. Aipatuko dugun gogarte ihartua alde batera utzita, hutsarte eta aski kidea duen hutsunarte ditugu. Berriz ere badirudi adjektiboa dela mugakizuna, lehen hutsune-z aritu garenean esan dugun bezala185. (§ II.7.2.6). Bestetik, adieraren kontua ere badugu: lehen kolpean erredundante samarra dirudi, ez baitago alde handirik huts-en (eta zer esanik ez hutsune-ren) eta hutsarte, hutsune-ren artean186. Arte-k, hemen, bai denboraren bai tokiaren adiera har ditzake “norbaitek utzi duen toki / denbora hutsa” edo.\nMugatzaile biziduna gutxik dute eta, gainera, badirudi ezinbestekoa dutela aniztasuna adieraztea, arestian esan dugunaren ildotik: gizarte, jendetarte, lagunarte, senitarte… ezin uler ditzakegu “gizakiengan, jendearengan, lagun(ar)engan dagoen (t)artea…”, baina ezta mugatzaile bizigabeez ari ginela eman ditugun adierak ere (*“jendeen bitartean dagoen distantzia”, “lagunetik lagunera dagoen espazioa”…). Hitz hauek ez dute ez tokirik ez denborarik adierazten, morfologikoki singularrak izanagatik, zentzu plurala hartzen dute: jende, lagun, senide multzoa… Alde honetatik begiratuta, gertuago daude multzo-elkarteetatik (§ II.2) hemen ikusi ditugun adibideetatik baino.\nHitz elkartuon esanahiaz esan ditugunek ez dute ihartuen azalpenerako balio, ez dira-eta erabat gardenak: atarte (‘ataria’, ‘atalaurrea’), begitarte (‘aurpegi(era)’)187, eguarte (‘eguerdi arteko denbora-tartea’)189, eskuarte (‘baliabidea’, ‘ondasuna’…), eskutarte (‘eskua’, ‘eragina’), gogarte (‘gogoeta’)190…\nII.8.3. Mugatzaileen gramatika-kategoria\nHitz elkartu hauen mugatzaile ia guztiak izen arruntak, bizigabeak eta konkretuak dira. Kasuan-kasuan jaso ditugu orotariko joera honetatik saihesten direnak.\nBestalde, aipagarria da izen berezi bat edo beste ere atera zaigula mugatzailearen tokian (alde, pe, gain mugakizunen ezkerretara batez ere), mendekotasunezko hitz-elkarketan batere ohikoa ez dena. Guztiarekin ere, maizago gertatu bide da mugatzailea izen arrunta izanik, elkartu ondoren izen elkartu osoa toponimiara nahiz onomastikara igarotzea191\nII.8.4. Osagaien arteko erlazio semantikoak\nEsaten joan garen bezala, mugakizun hauen adiera zabala dela medio, ez dugu mendekotasunezko hitz elkartu arruntetan izan ohi dugun harreman semantikoen aukera eta ugaria.\nAzaltzen joan garen adibide bereziak alde batera utzita, oro har, mugatzaileak adierazten duena espazioan (‘non’) edo denboran (‘noiz’) kokatzea du eginkizun mugakizunak; alde honetatik begiratuta ‘edukia’ harremanaz hitz egin daiteke, zabal hartuta. Hori dela medio, ulertzekoa da eskuarki mugatzailea izen konkretua izatea, nonbait edo noizbait koka daitekeen zerbait izatea, alegia.\nSarreran genioen bezala, alde handia dago mugakizunetik mugakizunera. Ikusi dugu mugakizun batzuek oso adibide gutxi zituztela (aitzin, albo, atze, gibel, oste); beste batzuek, aldiz, ugari (alde, (t)arte, aurre, gain, ondo…).\nJoerak oso nabarmenak dira euskalkiak direla eta bikote edo hirukoteak lehian ditugunean: aurre-k hartu dio tokia aitzin-i; alde-k, albo-ri; ondo-k, oste-ri, barru-k barne eta barren-i…\nBaina, xehetasunak xehetasun, egitura-mota hau estandarrean bederen aski erabiltzen dela dirudi.\nHala ere, ez genuke atzendu beharko lekua edo denbora adierazi nahi ditugunean, euskaraz, apika errazago jotzen dugula postposizioetara elkarketara baino; bestela esan, itxura batean badirudi hiztunak eskurago duela postposizioen egitura, elkarketak baino murriztapen gutxiago ditu eta.\nEuskaltzaindiak ez zuen berariazko araurik eman hitzaurre modukoez, hitz elkartuen osaera eta idazkera arautu zituenean. Beraz, ez dugu berariazko araurik aurkitu Hitz-Elkarketa/4 lanean ere (H-E/4: 95-97 / 81-83). Hortaz, pentsatzekoa da gainerako Eguzki-lore motakoei dagokien bera dagokiela hauei ere: bereiz nahiz marratxoz loturik idatzi, salbuespenak salbuespen (hitzaurre bera, esate baterako).\nNolanahi dela ere, adibideen idazmoldeari erreparatzen badiegu, ohartuko gara guztiak edo bat eginik (begitarte, hutsarte, betaurre, dantzaurre, hitzaurre, lepagain, mingain, afalondo, bihotzondo… eta be/pe osagaia duten guztiak: aterpe, barrunbe, ilunbe, zubipe…), edo marratxoz lotuta (etxe-aitzin, etxe-atze, pago-atze, aldare-aurre, etxeaurre, gerra-aurre, beso-azpi, bihotz-barne, esne-gain, mendi-gibel, bular-inguru, etxe-ondo, gerra-ondo, belarri-oste, guda-oste…) jaso genituela.\nGuztiarekin ere, ez dugu atzendu behar postposizioentzat emandako idaztaraua; hots, bereiz idaztekoak direla. Eta, ildo beretik, amaitzeko gogora dezagun orduan esana:\n-pe(ko)-dunetan izan ezik, forma markatuak dira, oro har, idazkera baterabildu horiek: auzo-erdara nagusien international, interstate, preescolar moduko “hitz bakarren” eredura sortuak agian. Kasu horietan ere posible da, ihartze-fenomenoa tartean ez dagoenean, markatu gabeko idazkera erabiltzea: nazio arteko (lehiaketa), hil ondoko (berriak)192. (H-E/4: 97 / 83).\n163 Atze-ren parekoa.\n164 Egia da ez dela erraza postposizio terminoaz erabateko definizioa ematea, ez bederen ikertzaile guztientzat gogo-betegarri dena. Guk Euskaltzaindiaren (EGLU-lab) lanaren arabera erabiliko dugu; hots, xehetasunetan sartu gabe eta zabal esan, perpauseko osagaien arteko gramatikazko harremanak adierazteko darabiltzagun elementuak izendatzeko. Hemen aztergai ditugunaz, ikus, bereziki Azkarate (1990: 392-401), Odriozola (1999), Zabala; Odriozola (2004: 281-315), De Rijk (2008: 69-80).\n165 Honekin zerikusi zuzena du hiztegigileek nola hartzen dituzten sarrerok. Oro har, hiztegi-sarrera berean bi azpisarrera bereizten dituzte izen kategoriarena bata eta postposiziotzat (edo/eta adizlaguntzat) daukatena bestea\n166 Beharbada, izen bereziren bat dagoenean zailagoa (ezinezkoa elkartu mota batzuetan bederen) delako elkarketara jotzea (nahiz eta corpusetik kanpoko Tolosaldea, Oiartzualdea, Busturialdea, Durangaldea, Ezkerraldea, Mungialdea... Gipuzkoa-Bizkaietako eskualdeen izenak hor dauden. Ik. Euskaltzaindiaren 140. eta 145. arauak). Postposizioetan, berriz, ugari ditugu izen bereziak: urrutirago gabe, horko “Itziar aldera”.\n167 Aditzak ere onartzen bide ditu (sartalde, sortalde...). Oso adibide gutxi ditugu, ordea, eta, nolanahi dela ere —lehen esana errepika dezagun—, ez dira liburu honetan aztertzekoak.\n168 OEHn ere ez dago askoz adibide gehiago, eta daudenak adiera berekoak dira: esku-atze, esate baterako. Bestalde, toponimian eta onomastikan ere ez omen dago ia atze-rik, bai, ordea, gibel (Arratibel, Mendigibel, Jaizkibel...) eta (gutxiagotan) oste (Elexoste, Urioste ). (Mitxelena 1953; OEH).\n169 Hitz hau egokia da ikusteko nola sortzen diren batzuetan izen bikoteak, adieran alde handirik ez dutela, atzizkiaz baliatuta nahiz atzizkirik gabe: betaurre / betaurreko, urdaiazpi / urdaiazpiko, belarrondo / belarrondoko (adieretako batean)... Nolanahi dela ere, ez da hitz-elkarketak argitu beharreko gaia.-ko\n170 Juntadura dela eta, badirudi Gramatika Batzordearen lanean (EGLU-4: 39) jasotzen den gertakariaren antzekoa dugula hemen: “Ondarkia pluralekoa izateak, ordea, ez du esan nahi juntaturiko ardatz guztiak nahitaez pluralean direla, Lafittek bere gramatikan ongi seinalatu zuenez: (139) Jainkoak eginak dira eguzki, ilhargi eta izarrak (P. Lafitte Grammaire basque, 69)”.\n171 OEHk jasotzen duenez, beste kategoria eta erabilerez gain (postposizioena batez ere), adjektiboarena ere badute mugakizunok, izenarenaren ondoan, noski. Horren adibide, esate baterako, horko lexa barru “profunda caverna” aldatu dute hiztegi handian. Beste testuinguru batzuetan izan dezakeen balioa ukatu gabe, ez dugu eragozpen larririk ikusten egitura hori elkarketaren bidetik aditzeko: “leizearen barrua” (“profundidad / interior de la caverna”).\n172 “The suffix -pe has the meaning ‘under’ and is probably etymologically related to the noun behe”. (De Rijk 2008: 887).\n173 Peko ere bai. Bazter utziko dugu hemen -ko atzizkiak dakartzan ondorioak aztertzea, baina itxura batean, leku-izena bizidun bilakatzeko modua bide da. Erka: “Oro dira haren peko, hura ororen gehien” / *“Oro dira haren pe, hura ororen gehien”.\nAtzizki honek leku-izenekin duen jokamoldea poliki ikertu beharko litzateke. Ik. arestiko ataleko betaurre / betaurreko; urdaiazpi /urdaiazpiko eta abar.\n174 Hala dio De Rijk-ek (2008: 887) ere: “In combination with a directional case ending (-an, -ra, -tik, etc.) -pe can serve to express the meaning ‘under’, like the word azpi: liburupean or liburu azpian ‘under the book’, ohapetik or ohe azpitik ‘from under the bed’. In contrast to azpi, the suffix -pe can only occur with inanimates: ‘under the cow’ can only be translated by behiaren azpian”.\n175 ‘Osoa-zatia’ erlazioan (§ I.5.3) sailkatu dugu mendi-hegi, hor hegi mugakizunak beste adiera bat duelako, ‘mendiaren hegala; malda’.\n176 Hala ere, Interneteko corpusetan badu lekua, batez ere Iparraldeko eta Nafarroako publikazioetan, elkarketa garbian eta gibelean postposizioan.\n177 Hortxe daukagu Bidasoa eta Oiartzun arroak besarkatzen dituen Jaizkibel (< Haitz + gibel) mendia diogunaren seinale.\n178 Oroit liburuaren hasieratsuan ((§ I.2) jaso dugula Azkueren (1923: § 600) eta Villasanteren (1974: 20) iritzia: *Jainko Ama ez baina, Jainkoaren Ama, *Pedro aurrean ez baina, Pedroren aurrean...\n179 Berriz ere, egungo Interneteko corpusetan Bilbo ingurua, Rijeka inguruak, Csepel inguruak, Chalindray eta Chaumont inguruak… badaude.\n180 Postposizioen eremuan gabiltzala, beste balio batzuk ere baditu inguru-k: “gai horren inguruan ez dut deus esatekorik”… Hori ere ez da hemen aztertzekoa.\n181 “Belarrondoak garbitzen jakin” dio Txirritak “bizkorra, ernaia... izan” adierazteko.\n182 Erka, esate baterako, hemengo gaixo-oste eta lehengo minondo, edo afaloste, bazkaloste eta afalondo, bazkalondo, denbora dela bitarte; eta, tokia dela eta, hemengo belarri-oste eta lehengo belarri-gibel, belarrondo, esate baterako.\n183 Corpusean jaso ez dugun astearte ere hemen kokatzekoa bide litzateke.\n184 Erka daiteke mendarte-rekin, hau “mendi arteko lekua” da.\n185 Itxura batean, badirudi alde, arte, une… mugakizunekin ez dela hain ez-ohikoa adjektibo kategoriako mugatzailea aurkitzea.\n186 Baina, era berean, egia da hutsarte-k errazago onartzen duela sintagma mugatuetako osagaia izatea huts-ek baino, batez ere neurri-sintagmetan: “toki batetik bestera bost metroko hutsartea / ?hutsa utzi”, “bi minutuko hutsartea, hutsunea / ?hutsa izan”.\n187 Corpusean ez zetorren beste adiera bat ere badu hitz honek: ‘harrera’.\n188 Honek ere bai, ‘arratsaldea’.\n189 Gure corpusean mugakizunaren bi aldaerek adiera desberdineko hitzak gauzatu badituzte ere, OEHn biak, zeinek bere adiera duela, hiztegi-sarrera berean sartu dituzte; eskuarte-n, hain zuzen ere.\n190 OEHn gogarta, gogarte dator. “Propósito de hacer algo” (Lar.). Zein ote osagaiak: gogo + arte ala gogo + arta (arreta)?\n191 Argibideak: Mitxelena (1953; FHV; 1971...).\n192 Errepara batez ere adjektiboen ordainak aipatzen direla hor.


Letxunborro etorbidea 89,\nIrun Bidasoaldeko eskualdean dago, eta Gipuzkoako herri handienetako bat da. Frantziaren eta Espainiaren arteko mugan dago, beraz, logistikaren ikuspegitik, herri garrantzitsua da, hainbat merkataritza-jarduera egiteko.\nMerkataritza-ibilgailu eta ibilgailu pribatuko sorta zabala dugu Irunen alokatzeko. Negozio-bidaiak egiteko zein oporretan joateko aloka daitezke. Bederatzi eserlekuko monobolumenak, Renault Clio autoak, autokarabanak eta askoz ere gehiago: ez izan zalantzarik, behar duzun autoa izango dugu.\nLetxunborro etorbidea 89


Bienvenido Zilbeti Urkia - Wikipedia, entziklopedia askea.\nBienvenido Zilbeti Urkia\nBienvenido Zilbeti Urkia (Iruñea, Nafarroa, 1904ko martxoaren 22a - ib., 2013ko apirilaren 13a) ehun urtedun nafarra da. 1930eko hamarkadan zehar Eusko Langileen Alkartasuneko kide izan zen Nafarroako saileko idazkaria. Gerra Zibila hastean Bizkaira ihes egitea lortu zuen.\nIruñea, 1904ko martxoaren 22a\nIruñea, 2013ko apirilaren 13a (109 urte)\n1941ean María Cruz Gestarekin ezkondu zen Iruñeko San Lorentzo elizan.\n2013ko apirilaren 13ko gauean hil zen.\n↑ http://www.noticiasdenavarra.com/2013/04/15/economia/muere-con-109-anos-bienvenido-cilveti-veterano-sindicalista-de-ela Muere con 109 años Bienvenido Cilveti, veterano sindicalista de ELA Noticias de Navarra egunkariko albistea.\n(Gaztelaniaz) Bienvenidoren 108. urtebetetzean Noticias de Navarra egunkariak eginiko erreportaia.\nMaximino Colinas García Momentuko euskal gizonik nagusiena\n2012ko azaroaren 14tik - 2013ko apirilaren 13a Ondorengoa\nAzken aldaketa 22 martxoa 2019(e)an, 20:05(e)tan\nOrriaren azken aldaketa: 22 martxoa 2019, 20:05.


Arantxa Urretabizkaia eta Asier Serrano, 'Eztabaidak Literaturarekin' zikloan | El Correo\nZurekinArantxa Urretabizkaia eta Asier Serrano, 'Eztabaidak Literaturarekin' zikloan\nArantxa Urretabizkaia eta Asier Serrano, 'Eztabaidak Literaturarekin' zikloan\nEkitaldia Bidebarrieta Kulturgunean ospatuko da eta sarrera librea izango du\n'Eztabaidak Literaturarekin' ekimenak Arantxa Urretabizkaia idazlea eta Asier Serrano idazle eta musikaria elkartuko ditu asteartean, 'Euskal literatura: Bi begirada, bi belaunaldi' izeneko saioan. Hitzordua 19.30ean izango da, Bidebarrietako liburutegiko ekitaldi aretoan, sarrera librearekin, eserleku guztiak bete arte. Goizalde Landabaso idazle eta kazetaria arituko da moderatzaile gisa.\nModu honetan, Bidebarrieta Kulturgunearen 'Eztabaidak Literaturarekin' egitasmoak asteartean ekingo dio berriro letrekin duen hileroko hitzorduari, eta Arantxa Urretabizkaia idazlearekin eta Asier Serrano idazle eta musikariarekin egingo du. Biek ala biek iazko Euskadi Literatur Saria eskuratu dute, euskarazko saiakera ('Bidean ikasia') eta poesia ('Linbotarrak') modalitateetan, hurrenez hurren.\nArantxa Urretabizkaia euskal letra garaikideetako izen nabarmenenetakoa da. Historian lizentziatua eta Euskaltzaindiako kidea, hainbat komunikabidetan aritzen da. 1972an argitaratu zuen 'San Pedro bezperaren ondokoak' poema luzearekin egin zen ezaguna literaturaren arloan. Hamar urte geroago Espainiako Kritikaren Sari Nazionala irabazi zuen bere bigarren poema liburuarengatik, 'Maitasunaren magalean'. Narratzaile gisa haur eta gazte literatura landu ditu, eta zenbait eleberri ere idatzi ditu. Zinerako gidoiak ere idatzi ditu, besteak beste, 'Albaniako konkista', 'Lauaxeta" eta 'Zergatik Panpox' filmeenak.\nBestalde, idazle eta musikari izateaz gain, euskal literatura irakasle ere bada Asier Serrano. Oso gaztetan hasi zen poesia idazten, eta letragile eta abeslari gisa, Lorelei eta EH Sukarra taldeekin egin duen lan. Kontakizunak, poemak, eleberriak eta antzezlanak idatzi ditu, eta iaz Euskadi Literatur Saria irabazi zuen 'Linbotarrak' poesia liburuarekin. Bertan, «gizartearen poesiazko freskoa» eskaintzen du, ukitu surrealistekin eta poparen eta poesia filosofikoaren eraginekin.\nSestaok ikastaroak antolatuko ditu laneratzeko arazoak dituzten pertsonentzat Aldundiak bidea jarri du Arabako Gizarte Esku-hartzearen arloko II. Hitzarmena sina dadin


Aitor Servier – Aitzina | Aitor Servier – Aitzina – iparraldekohitza\nNola bizi izan duzu kontra gailurra, hasierako prestakuntzatik mobilizazio egunetaraino?\nAitzina bezala G7Ez dinamikatik hasieratik partaide izan ginen, 2018ko irailean hasi ziren lehengo bilkurak. Gure aldetik, azpimarratu genuen puntua eta plataformak ere garrantzitsutzat zuena zen, G7a Euskal Herrian kokatzea eta beraz honi emanen zitzaion erantzuna ere Euskal Herritik erabakitzea. Guretzat gako garrantzitsu bat izan da plataforman zentzu horretan lan egitea. Hastapenetik bertatik nahiz eta hilabetez hilabete atxikimenduak gehituz joan diren, aniztasuna lortu da plataforman: izan eragile politiko, alderdi, sindikatu ezberdinen artean. Urte osoan halako lan bat egin da; bere gorabeherekin, bere zailtasunekin… Badakigu halako eremu zabal batean lan egiteak eskatzen duela kultura politiko eta militantzia ezberdinak uztartzea baina erronka izan da agorrilean Miarritzen izanen zen G7 horri erantzun bateratu bat ematea. Mahai honen inguruan ziren 50 eragileen artean -Euskal Herriaz ari bagara- eta beste 30 eragile Frantziar Estatua kontuan hartzen badugu, adostasun minimo bat lortu da. Bagenekien puntu guztietan ez ginela ados egonen. Plataformak hastapenetik argi utzi zuen batetik, plataformako kide zen kide orok bazuela aukera bere iniziatiba eta dinamika propioak garatzeko. Eta bestetik, plataformak ez zuela baloraziorik eginen berak antolatzen ez zituen ekimenen inguruan. Erran daiteke hori izan dela ariketa gutxi gora beherea. Hor ziren eragileen artean adostasun minimo bat lortzea.\nEkintza kontsentsuaren bilakaera kritikatu dute batzuek, Frantziako Estatuko sektore batzuetan adibidez.\nAzkenean nik ez dut gogoan argi eta garbi prentsan eta publikoki zer adierazpen izan den honen inguruan. Plataformak koadro bat adostasun zuen eta hortik eratu dira Hendaia eta Irun arteko mobilizazioak, ekimenak, iniziatibak eta dinamikak. Gero, eragile batzuk, pertsona batzuk, kolektibo batzuk aitzinetik plataformarekin horri buruz hitz egin gabe iniziatiba espontaneoak hartu dituztelarik egia da tentsio iturri izaten ahal dela. Batez ere plataformak hainbat hilabete lehenago tartea ireki zuelako plataformako kide ez ziren ororentzat proposamenak egiteko, egitaraua osatzeko, mobilizazio batzuk proposatzeko…. Orduan momentuko kudeaketan agian gora behera batzuk sortu dituzte horrelako iniziatiba espontaneoek.\nEta kontra gailur garaian izandako mobilizazioek zer gogoeta ekartzen dizkizute burura?\nKontra gailurra bere osotasunean hartuta uste dut geroz eta jendarte zabalagoa kaltetzen ari den sistema kapitalista hau, geroz eta gehiago jartzen dela zalantzan. Ahots horiek entzunarazteko modu bat izan da kontra gailurra, eta hori bazen hasieratik ezartzen zen helburu bat. Gazte bezala gure apustu nagusia Gazte Gunea zen, apustu xumea aitor dezagun, baina hor ere gure ustez helburu gehienak bete dira. Gazte problematikak jarri nahi genituen erdigunean, gazteok jasaten ditugun zapalkuntzak aipatu nahi genituen baita horri erantzuteko martxan diren dinamika edo altternatibak ere. Aniztasun handia lortu dugula erran daiteke. Buruan ditut adibide batzuk: mahai inguru batean elkartu ziren Aldudeko (Baxe Nafarroa) ibarrean gazte proiektuak sustatzeko AIBA elkartea eta Bilboko Eragin elkartea. Euskal Herriaren luze zabalean martxan diren dinamiken erakusleihoa izan da azken finean.\nLarunbateko manifari dagokionez, azpimarra daiteke eraldaketa sozialen alde ari diren mugimenduen eta sistemaren aurkako aldarri bat plazaratu nahi zuten mugimenduen bozgorailu izan zela. G7aren testuinguruan Estatuak garatu zuen beldurraren diskurtso horren testuinguruan 15.000 pertsonako mobilizazio bat lortu izana ez da huskeria bat. G7ari erantzuteko modu berezi bat erakutsi genuen. Horrez gain azpimarratu behar da Parisko plataformarekin batera antolatua izan den heinean hor aliantza biziki interesgarriak lortu direla frantses ezkerraren sektore batzuekin. Ezker horrek Euskal Herria aintzat hartzeko borondatea izan du hastetik buru, Euskal Herriaren hitza errespetatzekoa, G7ari eginen zitzaion erantzuna hemen erabakiko zenaren zentzuan. Frantses ezker horrek ikusi du burujabetzaren gaia zentrala izaten ahal dela, heldu den urte eta hamarkadetan Europan eraldaketa sozialerako estrategia batzuk pentsatzerako orduan. Hori guztia aipaturik, noski ezin dugu ahantzi Ipar Euskal Herriak sekulako polizia okupazioa bizi izan duela, eskubideen murrizketa bortitza eta horrek zaildu duela beste gisa batez gailur honi erantzutea. Guk ere nahiago genukeen mobilizazioak jendetsuagoak izatea, agian desobedientzia zibila lantzeko aukerak ere gehiago izatea. Baina Estatuak eskainitako joko zelaia biziki gordina zen eta zaila azken batean. Hastapenetik Estatua saiatu da bortizkeria politikoaren erabilpen bat egiten.\nPlataformak instituzioekin negoziaketa ziklo bat abiatu zuen. Nola bizi izan duzu?\nNik instituzioekiko biziki bilkura gutxitan parte hartu dut, batez ere Hendaiako Herriko Etxearekin izan dut harremana. Suprefetarekin izan naiz bilkuraren batean. Egia da hastapenetik egon dela interlokuzio bat. Harreman bat izan da, eta plataformako kide oro harreman horien garapenaz jakinean zen. Plataforman modu kolektiboan hartzen ziren harreman horien inguruko erabakiak eta zeintzuk izanen ziren ondoko urratsak, zeintzuk izanen ziren marra gorriak. Plataforman eztabaidatutako irizpideen arabera, harreman horiek helburu zuten G7ari emanen zitzaion erantzuna molde eraginkorrean osatzea. Estatuak tranpa bat egin nahi zigun: argumentu seguritarioen jokoan sartzea nahi zuen. Eta gure helburua zen testuinguru horretan eszena toki egoki bat eraikitzea Hendaia eta Irun artean eztabaida politikoa eta ideien borroka hori eraman ahal izateko. Azpimarratzekoa da prentsan han hemen atera diren iritziak gezurtatuz, Estatuarekin ez dela inoiz negoziatu plataformak antolatzen ez zituen mobilizazioen kudeaketa, ez bestelako iniziatiba batzuen oztopatzea eta are gehiago beste militante batzuen salaketa.\nG7aren inguruan sortzen ari diren eztabaidak, ikasturteko zenbait momentutan izandako giroaren ispilu izan daitezke. Ikasturtean zehar ez da beti egon giro egokia lan egin ahal izateko, eragileen arteko elkarrizketak bideratu ahal izateko eta itxura hutsa den politika bat garatu da. G7aren ondotik batez ere sare sozialetan izen anonimoekin politika egin nahi duen jende baten eskutik agertu dira kritikak. Kritika zilegi da, baina zilegi ez dena intoxikazioa eta gezurren bidez politika egin nahi izatea da. Guri iruditzen zaigu nabarmentzen ari dela Euskal Herriari eta askapen nazionala eta eraldaketa soziala helburu duen mugimenduari lekzioak eman nahi dizkion ezker frantses bat. Erreformista deitzen zaigu, burges ttipi deitzen zaigu, kolaboratzaile deitzen zaigu eta uste dugu ezker horrek berak ukatu arren inperialismo zantzu batzuk pairatzen dituela eta Euskal Herriko errealitatea zein den ulertzeko erabateko ezintasuna duela. Guk ez diogu eskatzen inongo militanteri erabat bat egiteko gaur egun mugimendu ezkertiar eta abertzaleak duen estrategiarekin. Baina uste dugu 50 urteotan garatu duen askapen borrokaren haritik eta gaur egun martxan dugun askapen prozesu honen haritik, errespetu bat behintzat zor zaigula horrelako mobilizazioak hemen antolatzen diren garaian.\nEkintza kontsentsuak nola eragin du mobilizazioetan?\nGuri ez zaigu iruditzen plataformaren oinarrizko irizpideetan sartzen ziren hiru borroka eremu horiek -ideien borroka, masa mobilizazioa, desobedientzia zibila- kontra erranetan sartzen direnik ekintza batasunaren helburu horrekin. 80 eragiletik gora biltzen ziren bi plataformetan eta ekintza batasun honek helburu zuen plataformak antolaturiko edozein motatako edozein ekimenetan eragile oro, eroso egon ahal izatea eta koadroa zein zen azpimarratzea. Ekintza batasun hori ez zaio inori inposatu plataformak antolaturiko ekimenetatik gora. Hemen ez zaio inori debekatu G7honi beste edozein motatako borroka moldeen bidez erantzutea, lehenago ondotik, bitartean, plataformaren mobilizazioak erabiltzen ez ziren momentutik.\nIgandeko ekimenari begira, bertan behera uzteko erabakia igande goizean hartu zen kanpalekuan, aitzinetik izendaturiko plataformaren koordinazioaren bilkura batean. Igandeko ekimen horien helburuak betetzeko baldintzak ez daudela pentsatuta. Bezperan ekimen horien prestaketan ari zen militante bat atxilotu zuten eta Irunera eraman kanporaketa administratibo baten bidez. Poliziaren probokazioaren erruz, Urruñako kanpalekuan istiluak piztu ziren abantzu gau osoan. Zentzu horretan, koordinazioak ez zuen ikusi baldintzarik jende kopuru handia mobilizatzeko zazpi plaza horietan, bertara bilduko ziren manifestarien segurtasuna bermatzeko eta beraz, desobedientzia zibilaren bidez mezu politiko bat plazaratua ahal izateko.\nEgia da hori izan daitekeela kontra gailur honen hutsuneetariko bat, plataformak baliteke autokritika egin behar izatea horren inguruan. Baina koordinazioak izandako zentzu on aski objektibo eta pragmatiko batean, igande goiz horretan ez zen ikusten horretarako baldintzarik.\nGeroari begira eta gazte eragile bezala, nola ikusten duzu Ipar Euskal Herriko militantziaren egoera?\nLehenago aipatu bezala Gazte Gunearen bilan baikorra ateratzen dugu orokorrean. Ipar Euskal Herriko eta Hegoaldeko gazteriaren mobilizazioa garrantzitsua izan da egun horietan. Azpimarra daiteke larunbateko manifestazioan ere mobilizatzeko ohiturarik ez duten gazteek ere sentitu dutela G7aren aurka ahotsa altxatzeko behar hori eta eskubide zibilen urraketaren aurka mobilizatzeko behar hori. Hori erranik, egia da euskal nazio askapen mugimenduak duela urte batzuk egindako estrategia aldaketaren ondotik, badela gabezia bat edo lehentasun bezala jorratzeko bide bat. Molde berri batean estatuarekiko konfrontazio hori areagotzea da erronketariko bat. Ipar Euskal Herrian baditugu hainbat borroka fronte herri mugimenduen eskutik garatzen direnak, euskalgintzaren ingurukoak, hezkuntzarena, laborariek egiten dituzten hainbat borroka, langile eta sindikatuen borrokak, gazteok ditugun hainbat aldarrikapen eta falta zaigu gure ustez arlo guzti horietan desobedientzia dinamika zabal iraunkor eta eraginkorrak martxan jartzea. Nolabait erran uste dugu logiziela berritzeko sekulako beharra dugula. Ekintza erradikalak egiteko beharra bada, eta determinazioz jokatzekoa ere. Etsaiari eremu guztietan agertzen den bezala agertzen dela, aurre egiteko beharra dugu. Uste dugu heldu den urtean etor daitekeela Ipar Euskal Herrian gazteria bat horretan konprometitzeko borondatea izanen duena eta zentzu horretan borroka horien lehen lerroan egon daitekeena. Gure lana izanen da; arloz arlo, eskualdez eskualde, gazteekin lan egitea, harremanak jostea, borrokak pizten segitzea betiere norabide hori argi izanik.


DBHko 3. mailan, Humanismo eta Errenazimentu garaian isilarazitako emakumeak aurkitu ditugu. Emakumeen ekarpenak aldarrikatu ditugu. – COLEGIO COAMIBILBAO IKASTETXEA\n21 de martxoa de 2022\nPrev PostInauteriak gero eta normaltasun gehiagoz ospatzen. Gure txikiek asko disfrutatu zuten eguna.\nNext PostMartxoak 14tik 21era, gure ikastetxean Gurutze Gorriarekin batera egingo dugu lan Ucraniako gerran kaltetutakoak izan direnak laguntzeko. Edozein laguntza da ona!


Argindarrak % 3,9 igo du KPIa Euskadin eta % 4,1 Nafarroan irailean\nArgindarraren garestitzearekin batera, Kontsumo Prezioen Indizea ia lau puntu igo da irailean Euskadin, baita Espainiako Estatuan ere.\nArgindarrak % 3,9 igo du KPIa Euskadin eta % 4,1 Nafarroan irailean. Irudia: Pixabay\nArgindarraren garestitzeak % 3,3ra igo du inflazioa abuztuan\nKontsumorako Prezioen Indizea (KPI) % 0,9 hazi da Euskal Autonomia Erkidegoan irailean, abuztuko datuekin alderatuta, eta % 3,9 2020ko iraileko datuekin konparatuz gero. Nafarroan, berriz, KPIa bost puntu igo da, % 4,1eraino, iazko datuekin alderatuta.\nEstatistikako Institutu Nazionalak (INE) ostegun honetan jakitera eman dituen datuen arabera, urteko lehen zortzi hilabeteetan, prezioak % 3,1 igo dira Euskal Autonomia Erkidegoan. Abuztuko datuekin alderatuta, igoera handiena soineko eta oinetakoetan izan da, % 6,4koa. Etxebizitzarena izan da, ordea, sektore inflazionistena, bai urte arteko aldakuntzan, bai urte hasieratik, % 14,6ko eta % 14ko igoerekin, hurrenez hurren.\nLurraldeka, Araba eta Gipuzkoa 2008ko zifretara iritsi dira, hau da, aurreko hamarkadako krisi ekonomikoaren hasierara, urte arteko % 4,1eko hazkundearekin. Bizkaian % 3,8ko igoera izan da.\nAbuztuko igoerari dagokionez, % 0,6koa izan da Araban, % 0,8koa Bizkaian, % 1ekoa Gipuzkoan, eta % 0,6koa Nafarroan.\nEspainiako Estatuan, KPIa zortzi puntu igo da abuztuko datuekin alderatuta, eta % 4 iazko datuekin alderatuta. Aurten, prezioak % 3,1 igo dira.\nGorakada horretan eragin handiena izan duten faktoreen artean argindarraren garestitzea dago, 2020ko irailarekin alderatuta etxebizitza taldearen prezioak % 14,5 igo baitira, abuztuan baino hiru puntu gehiago, eta igoera horrek berokuntzarako gasolioaren eta gasaren igoerak ere eragin ditu, iaz jaitsi egin baitziren.


About: Santa Cruz de Grío\nArtikulu hau Zaragozako udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Santa Cruz». Santa Cruz de Grío (Santa Cruz de Griu aragoieraz) Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 214 biztanle zituen 19.65 kilometro koadroko azaleran.\nArtikulu hau Zaragozako udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Santa Cruz». Santa Cruz de Grío (Santa Cruz de Griu aragoieraz) Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. 2008an 214 biztanle zituen 19.65 kilometro koadroko azaleran. (eu)\nSanta Cruz de Grío (eu)\ndbr:Santa Cruz de Grío\nwikidata:Santa Cruz de Grío\ndbpedia-es:Santa Cruz de Grío\ndbpedia-fr:Santa Cruz de Grío\ndbpedia-it:Santa Cruz de Grío\ndbpedia-nl:Santa Cruz de Grío\ndbpedia-pl:Santa Cruz de Grío\ndbpedia-pt:Santa Cruz de Grío\ndbpedia-wikidata:Santa Cruz de Grío


NBEk Arrozaren Nazioarteko Urtea izendatu zuen 2004 | Consumer\nNBEk Arrozaren Nazioarteko Urtea izendatu zuen 2004\nJacques Diouf FAOko zuzendari nagusiak dioenez, munduko populazioa hazten ari den bitartean, arroza ekoizteko lurra eta ura gutxitzen ari dira. “1970eko hamarkadako Iraultza Berdeak munduko hainbat tokitan gosearen pisua asko arintzen zuen arren, haren onurak gelditu egin dira”, dio Dioufek.\nFAOren arabera, datuek erakusten dute 2030erako arrozaren guztizko eskaera 1997tik 1999ra bitartean urtero ekoitzitakoa baino %38 handiagoa izango dela. Arroza da Afrikan gehien hazten den elikadura-baliabidea, eta horren eragina funtsezkoa da giza elikaduran eta elikagaien segurtasunean. FAOk uste du arroz-ekoizpeneko sistema jasangarriek lagundu dezaketela munduan gosea desagerrarazten eta Nazio Batuen Milurtekoko helburuak lortzen.\nFAOko zuzendari nagusiak dioenez, “munduko arrozaren %80 inguru eskala txikiko nekazariek ekoizten dute, eta tokian bertan kontsumitzen da. Arroz-sistemetan landare eta animalia ugari daude, eta horiek elikadura eta landa-populazioen diru-sarrerak hobetzen laguntzen dute. Beraz, arroza ezinbesteko aliatua da gosearen eta pobreziaren aurkako borrokan”.\nArroza funtsezko elikagai garrantzitsua da munduko leku askotan, eta, horregatik, Nazio Batuen Erakundeak erabaki bakarra hartu du bere historian: arroza. FAOk nazioarteko hainbat nekazaritza-erakunderen buru izateko asmoa du. Erakunde horiek “Arroza bizitza da” kanpainan zehaztu dira.\nEkimenak Nazio Batuetako 44 herrialderen proposamena du. Herrialde horiek iaz arrozaren ekoizpenean izandako “krisi sorra” aipatu zuten. Proposamenak nazioarteko komunitatearen ahalegina behar du arroz-ekoizpena modu iraunkorrean handitzeko. “Arrozaren Urtea mundu osoan nazio mailan sortutako programetarako katalizatzaile gisa arituko da”, iragarri du Dioufek. Adituak dioenez, “arrozaren ekoizpena modu bidezkoan eta iraunkorrean handitzeko xedean parte hartu nahi dugu, interesa duten alderdi guztiak aintzat hartuta: nekazariak, arrozaren genomaren mapa egiten duten erakunde zientifikoak”.\n2004ko kanpainan, gainera, metodologia hobetuen ikerketa eta aplikazioa areagotu nahi dira. Ildo horretatik, urtean zehar mundu mailako lehiaketa zientifiko bat eta eskualdeko eta nazioarteko zenbait konferentzia antolatzea aurreikusten da.\narrozaren nazioarteko urtea fao onu-eu


SVENSHULT Apalategia biltokiarekin - marroi gorrixka/haritz-efektua tindu zuria - IKEA\nSVENSHULT Apalategia biltokiarekin\nEgin dibertigarri biltegiratzea. SVENSHULT hormako apala modu askotan munta daiteke, eta sormenez betetako irudiak sor ditzakezu horman. Praktikoa eta pertsonala aldi berean.\nApal desberdinak erabilita, horma pertsonaliza dezakezu.Sareta gainazal uniforme eta iraunkorra da, oso egokia katiluak, liburuak eta apaingarriak jartzekoPosizio desberdinetan munta dezakezu, zure beharrak aintzat hartuta.Kableak saretatik pasatu eta apalean karga dezakezu mugikorra.Ez dakar horman muntatzeko torlojurik.Horma mota bakoitzak burdinki mota bat behar du. Erabili hormetarako aproposak diren burdinkiak.Zer burdinki erabili ziur ez badakizu, galdetu zure burdindegian.Diseinatzailea\nSVENSHULTApalategia biltokiarekinArtikulu kopurua:804.000.75\nZabalera: 22 cmAltuera: 17 cmLuzera: 42 cmPisua: 3.10 kgPaketeak: 1\nMuntatzeko argibideakSVENSHULT Apalategia biltokiarekin804.000.75\nBeste dokumentu batzukSVENSHULT Apalategia biltokiarekin804.000.75\nProduktuaren tamaina41x20 cm\nNire asmoa, SVENSHULT diseinatu nuenean, itxura industriala izango zuen horma-apalategi bat egitea izan zen, arina eta aireztatua sentitzearekin batera. Sabai altuak dituen gela batean sartzea bezalako zerbait - Sentsazio atsegina da, besterik gabe. Sare-sarea praktikoa da, baina, era berean, argiztapen-efektu atseginak ematen dizkio apalategiari, eta dardarizoa sentiarazten du. SVENSHULTekin zerbait dibertigarria egin daiteke gauzak biltegiratzean eta erakustean, hala nola hainbat apalategi modu desberdinetan muntatzea eta horman irudimenezko patroi bat sortzea ". Gustav Carlberg\nApalategia biltokiarekin, marroi gorrixka/haritz-efektua tindu zuria41x20 cm


Deustu Ikastetxea: 10_04\nEkintza osagarriak eskolako liburutegian\nLehengo egunean liburutegira joan ginen eta Pedro Alegría, matematikako aztia ikusi genuen emanaldian. Magiazko joku batzuk erakutsi zizkigun. Kartekin asmatu, ordenagailuarekin jokuak eta azkenean kartak oparitu zizkigun. Oso majua da. Eskolako 5. eta 6. mailakoei asko gustatu zitzaigun.\nHau da bere bloga: http://www.automagia.com/\nEgilea: CEP Deusto HLHI Data: apirilak 29, 2010 iruzkinik ez:\nEtiketak Lehen Hezkuntza, Liburutegia, Picturetrail\nApirilaren 13an, eskolako Liburutegian Rosa Mª Martínez, ipuin kontalaria, ikusteko eta entzuteko aukera izan genuen.\nUmeentzako oso ekintza erakargarria izan zen bere ipuinak kontatzeko zenbait txotxongilo erabili zituen eta.\nBi saio eman zituen, bata 5 urteko umeentzat eta bestea 1. mailakoen ikasleentzat.\nIkusteko aukera baduzue ez galdu oportunitatea, merezi du eta.\nEgilea: CEP Deusto HLHI Data: apirilak 25, 2010 iruzkinik ez:\nEtiketak Haur eta Lehen Hezkuntza, Liburutegia, Picturetrail\nUdaleko hezkuntzako ordezkariak gure eskolan\nApirilaren 13an, Ibone Bengoetxea zinegotzia eta Bilboko udaleko hezkuntzako zuzendaria gure eskola ikustera etorri ziren.\nEuren asmoa gure premiak zeintzuk ziren ezagutzea izan zen. Zuzendariarekin batera eskola ikusi eta berak aipatu zituen beharrak jaso eta argazkiak ateratzen ibili ziren.\nZerrenda luze horretan hainbat gauza aipatu genien: antzokiko jesarleku berriak, eskola guztia udan margotzea, “atezainaren etxean” irekigailu automatikoa eta leihoak berritzea, kanpoko patioan gurasoentzako jesarlekuak...\nEspero dugu guztion artean gure eskola gero eta dotoreagoa bihurtzea.\nEgilea: CEP Deusto HLHI Data: apirilak 21, 2010 iruzkinik ez:\nEtiketak Eskola, Picturetrail\nUdal liburutegira joan gara\nGaur, 2010-03-16a, 10:00etan lehenengo mailako ikasle eta irakasleak Bidarteko Udal liburutegira joan gara Mertxe eta Anarekin. Han Maite Arresek, ipuin kontalariak, istorio eta ipuin batzuk kontatu dizkigu. Ipuinak erakargarriagoak izateko bere lagunak aurkeztu dizkigu: zebra, armiarma, sugea, krokodiloa,… Maite Arresek alde egin duenenan guk liburutegiko apal batzuk arakatzeko aukera izan dugu.\nOso esperientzia polita izan da eta norbaitek kontalari hau ikusteko aukera izatekotan, aprobetxatu dudarik gabe!\nEgilea: CEP Deusto HLHI Data: apirilak 15, 2010 iruzkinik ez:


Eztiaren ezaugarri fisikoak\nEztiaren dentsitatea 1.41 kg/l da, alegia, litro bat eztik 1.410 gramo pisatzen ditu. Bestela esanda, kiloko pote bat ezti erosten dugunean 750 ml.inguru ezti erosten dugu.\nEzti-mota bakoitzak bere kolore propioa du eta Pfund unitateeetan neurtzen da, Pfund unitateak 0-tik 10era izan daitezke eta zenbat eta altuagoa zenbakia ilunagoa dela esaten da. Honela, akazia-eztiak ..... du eta gaztainarenak.... .\nEztiak gatz mineralak badituela esan da eztiaren ezaugarri kimikoak hitz egin denean. Horregatik, ioi libreak baldin baditu eztiak beren konduktibitate elektrikoaz ere berezi genitzake, ezti-mota bakoitzak gatz minelal kopuru desberdina baitu. Adibidez, akazia-eztiaren konduktibitatea ≤ 2,5.10¯4 S.cm-1 da eta gaztaina-eztiarena ≥10.10¯4 S.cm\nZenbat eta konduktibitate handiagoa orduan eta gatz mineral gehiago duela esan nahi du ezti-mota batek. Normalean, zenbat eta eztia ilunagoa izan, orduan eta gatz mineral gehiago du. Gatz mineral asko duten eztiei gazi-puntu bat nabari ohi zaie.\nEztiak zenbat eta ur gehiago orduan eta fluidoagoa izango da, noski. Baina ur-kopuru bera eduki arren aurkitzen dira desberdinak fluidotasunean.\nZenbait ezti-moten fluidotasuna aldatzen da irabiatzen denean. Bi kasu aurki genitzake, Calluna txilarrarena, batetik, irabiatzean fluidoago egiten dena (tixotropia) eta eukaliptoarena, bestetik, irabiatzean sendotzen dena (dilatantzia); dextrina bati zor zaio dilatantzia.


Emakumeen kontrako diskriminazioaren aurrean, enpresaren berdintasun-plana betetzea eskatu diogu Telefonicari | LAB SINDIKATUA\nIdazkaritzak Idazkaritza Feminista Emakumeen kontrako diskriminazioaren aurrean, enpresaren berdintasun-plana betetzea eskatu diogu Telefonicari\nEmakumeen kontrako diskriminazioaren aurrean, enpresaren berdintasun-plana betetzea eskatu diogu Telefonicari\nLABek elkarretaratze bat egin du gaur Telefonicako eraikinaren aurrean, Donostian, enpresa honetan emandako emakumeen kontrako diskriminazio kasu baten berri emateko.\nLABek Telefonicako emakume langile batek egindako salaketa babestu nahi du eta salaketa honen atzean dagoen diskriminazio-egoera azalarazi.\nTelefonicako langile honek sinatu behar zuen dokumentuan, “trabajador” eta “empleado” ipintzen zuen lekuan “trabajadora” eta “empleada” ere ipintzeko eskatu zuen, baina enpresak ez zion onartu eta bere azalpenean, erantzun zion maskulinoa modu zabal batean ulertu behar zuela, eta beraz, emakumeak ere izendatze horren barnean zeudela erantzun zion.\nEgoera hauek dira egun bizi garen jendarte heteropatriakala sostengatzeko bitartekoak, alegia, oraindik emakumeok ikustezinak bagina bezala eta egiten dugun lanak baliorik izango ez balu bezala tratatzen gaituzte.\nHala ere, egoera hau ez da kontu isolatua. Telefonicak berdintasun plana badu aspaldi eta besteak beste, 4.2.1. puntuan hizkuntza ez sexista erabiltzeko konpromisoa bereganatzen du bertan. Ondorioz, Telefonicako zuzendaritzak CCOO eta UGT sindikatuen oniritziarekin batera onarturiko berdintasun plana betetzen ez duela salatu nahi dugu.\nBerdintasun Planak lantokietan ematen diren diskriminazio egoerak zuzentzeko tresnak dira eta paperean adosturikoa betez gero, aurrera urratsak emateko aukerak ematen dituzte. Zoritxarrez beste behin ere agerian geratu da enpresak ez duela akordio horiek betetzeko asmorik eta Berdintasun-batzordean parte hartzen duten sindikatuen aldetik ez duela behar besteko presiorik jasotzen emakume eta gizonen arteko aukera- eta eskubide-berdintasuna bermatu dadin.\nHau dela eta, LAB sindikatuak salaketa jarri du Lan Ikuskaritzan Telefonican gertatzen ari den diskriminazio hau zuzendu dadin eskatzeko, eta aldi berean, Berdintasun-plana aurrera eramateko enpresak bitarteko propioak martxan ipini ditzala eskatzeko, berdintasun batzorde propio bat alegia.\nLABek aspaldi bereganatu zuen parekidetasunaren aldeko borrokarako konpromisoa, eta bide horretan, lan munduan urrats sendoak eman behar direla uste dugu. Honetarako guztion esku hartzea ezinbestekoa da, baina enpresarien zein instituzioen borondate politiko ezak behin eta berriz oztopatzen du bide honetan aurrera urrats sendoak ematea. Hau dela eta, behingoz behar diren bitartekoak sortu daitezela exijitzen diegu instituzioei, besteak beste, berdintasun legea bete dadin, horrela, lan munduan ematen diren diskriminazioak amaitzeko bidean jartzeko.


Txirrita bertsolariaren garaian eraiki zuten Madrildik Euskal Herrirainoko trenbidea. Hura ikusita, bertsotan jarri zuen itzainen lanaren gainbehera eta trenaren modernitatearen etorrera. Norteko Ferrokarrilla. Aurrerakuntzak etorriko ziren trenbide berri hartatik.\nDuela hamabost urte, Elhuyarren, Norteko Ferrokarrilla izena hartu genuen, zientziari eta teknologiari buruzko irratsaio bat izendatzeko. Irratsaioak antenan jarraitzen du gaur ere, ikerketen eta mila zientzia-konturen berri zuei emateko.\nIrratsaioaren gidaritzan kimikari bat, Guillermo Roa.\nElhuyar Fundazioaren eskutik eta Euskadi Irratiaren sintonian, ongi etorri Norteko Ferrokarrillera.\nElhuyar Fundazioa irabazi-asmorik gabeko erakundea da, eta bere helburuekin bat egiten duten bazkideen ekarpenei esker dihardu. Gure egitasmoak gizartean txertatzeko asmo irmoa du, eta, horretarako, euskal gizarteko hainbat eragile bildu ditu: enpresak, erakunde publikoak eta pertsonak. Elhuyar Fundazioa SARETEK euskal teknologia-sareko bitartekari teknologikoa da.\nElhuyar Fundazioak gaur egun hiru sail ditu, eta honako hauek dira bakoitzaren helburuak:\nZientziaren komunikazioa: zientzia eta teknologia gizarteratze eta horrekiko jakin-mina sortzeko baliabide eta zerbitzuak.\nLangintza horrek fruitu asko eman ditu eta, hona hemen egun martxan ditugun dibulgazio-proiektu garrantzitsuenak:\nKanpo-zerbitzu espezializatuak ere ematen ditugu, beti ere zientziaren dibulgazioan dugun eskarmentua eta jakintza oinarri hartuta.


Home Gizartea Zientzia EHU, Parkinson gaixotasunaren aurkako borrokan Aurrera pauso garrantzitsua aurkeztu du\nOrain dela asko ez dugula Parkinsonari buruz blogean hitz egiten, eta egia da ere, euskal ikerketari buruzko sarrerarik ez dugula egin azkenaldian.\nGaurkoan, News Medical webguneak bildutako berri bat biltzen dugu, Sally Robertsonek sinatua eta gainera oso garrantzitsua irudi zaiguna. Euskal Herriko Unibertsitateko zientifikoek eginiko ikerketa esperimental bat da, gaixotasun hau duten pazienteei proteína bi sartzerakoan izan dituzten emaitza onak adierazten dituena.\nIkerketa honek emaniko emaitzek, gaixotasun honen eboluzioan lagunduz gain, Parkinsona kentzen lagun zezakeela ere adierazten dute.\nEz dugu ahaztu behar hau ikerketa bat baino ez dela, eta datu hauek baieztatuz gero, aurkikuntza hauek gaixoengan aplikatzeko tratamendu bihurtu arte duten bidea oso luzea izango litzatekeela.\nPrevious articleIkuspuntuak: Bardeetako Natura Parkea (Bideoa eta Argazkiak)\nNext articleLo-kanta bat euskaraz entzun da Chicagoko Planetariumean