Abortua berriz legez kontrakoa izatea nahi dute makina bat errepublikanok | atzerria | GAUR8 - mila leiho zabalik\nAbortua berriz legez kontrakoa izatea nahi dute makina bat errepublikanok\nAbortuaren aurkako legeak onartzen ari dira Ameriketako AEBetako Mendebalde Ertaineko eta Hegoaldeko estatu batzuetan. Ordularia atzera eraman nahi dute, 1973ra gutxienez, orduan legeztatu baitzuen Auzitegi Gorenak haurdunaldia etetea. Erabaki hura dute orain jomugan Donald Trumpek eta parlamentari eta agintari askok.\nNire gorputza, nire erabakia”, irakur zitekeen joan den maiatzaren 19an Montgomery Alabamako hiriburuan egin zen manifestazio batean esku hartzaile batek zeraman txartelean. Manifestariak ez daude ados estatuko legegileek abortuaren inguruan hartu nahi duten bidearekin eta horrelaxe adierazi zuten kalean.\nBatzuk “Neskamearen ipuina” izenburuko telesailean (Margaret Atwood idazlearen eleberrian oinarritutakoan) ageri diren uniformeak jantzita zeuden, bertan emakumeak «inkubagailu bizidun» moduan tratatzen baitituzte, kazetariei azaldu zietenez. «Ugalketako esklabo bihurtu nahi gaituztela adierazi nahi nuen mozorro honekin», esplikatu zuen 40 urteko Amanda izeneko manifestariak. Ondoan zihoanak beix koloreko barruko arropa zeraman jantzita eta biluzik zegoela zirudien. Sabelaldean ugal-sistema baten ilustrazioa zuen, honako testuarekin: “Inkubagailu bat baino gehiago naiz”.\nAlabamako Mobile hirian ere egin zen protestaldirik. Genevieve McGinnis manifestariaren iritziz, «abortua legez kontrakoa bihurtzeak ez du bizitzarik salbatuko. Nerabe eta emakume askok azkenean beren burua hilko dute, edo umetxoa ez izateko pilula arriskutsuak hartuko dituzte. Abortua legeztatzeak eragiten du haurdunaldiaren etetea segurua izatea eta ahalbidetzen du, gainera, emakumeek beren gorputzen gaineko erabakiak hartzeko aukera izatea. Nire ustez, emakume baten gorputzaren inguruko erabakiak ez lituzkete gizonezkoek hartu behar».\nGizon zurien erabakia\nEstatu bereko Birminghamen, berriz, Bernie Sanders senatari demokrata eta AEBetako presidente izateko hautagai demokratak esku hartu zuen. Missouri estatuko Kansas hirian ere egin zuten manifestazio bat, bertako legegileek abortua erabat debekatzen duen lege proiektu bati oniritzia eman baitiote (bederatzigarren astetik aurrera ezin da inongo kasutan aborturik egin, ezta bortxaketa edo intzestu kasuetan ere). Mike Parson Missouriko gobernadore errepublikanoak agindu zuen proiektuari argi berdea emango ziola eta horrelaxe egin zuen.\nAlabamako Senatuak (35 eserleku eta errepublikanoen gehiengo garbia 27rekin) aldeko 25 boto eta aurkako 6 eman zizkion, hilaren 15ean, abortua debekatu nahi duen lege proiektuari. Salbuespen bakarra aurreikusten da: amaren bizitza edo osasuna arrisku larrian dagoenean. Alabamako Behe Ganberak apirilean egin zuen gauza bera.\nAldeko botoak senatari zuriek emandakoak ziren. Guztiak ziren errepublikanoak, jakina. Horiek erabaki dute zer egin emakumeen gorputzarekin, manifestari askok era sutsuan salatu dutenez.\nKay Ivey gobernadoreari tokatzen zaio erabakia berrestea eta horrela egin zuen egun berean. «Bizitza bakoitza da preziatua, bizitza bakoitza da Jainkoaren opari sakratua», adierazi zuen gobernadoreak testua sinatu ondoren. Aste berean, agintari berak ezetz esan zion heriotza zigorrera zigortutako Michael Brandon Samra 41 urteko presoak eskatutako exekuzio atzerapenari, eta handik ordu batzuetara giltzapetua exekutatu egin zuten. Hemeretzi urte baino ez zituen zigortuak leporatu zitzaion krimena egin zuenean.\n24 aste bete arte\nAlabama estatuko agintari horren «hipokrisia» nabarmendu dute egunotan manifestariek, exekuzioa eta abortuaren aurkako jarrera maila berean jarrita. Testua sinatu bazuen ere, gobernadoreak berehala erantsi zuen lege berria aplikatzea ezinezko izango dela, “Roe versus Wade” izenez ezaguna den erabaki judiziala hartu baitzuen Auzitegi Gorenak 1973an, eta geroztik abortua legezkoa baita AEBetako 50 estatuetan haurdunaldiak 24 aste bete arte, estatu jakin bateko ordezkariek aurkakoa erabakita ere. Iveyk berak onartu zuen Alabamak onartu duen arauaren helburua 1973ko erabaki hura bertan behera uztea dela.\nAlabamak hartu duen bide bera hartu nahi dute Missourik, Kentuckyk, Mississippik, Ohiok, Iowak, Ipar Dakotak eta Georgiak. Izan ere, abortua debekatzeko kanpaina ez da estatu bakar bateko ideia; oso ondo koordinatuta dago eta bultzatzaileen helburua gaia Auzitegi Gorenera eramatea litzateke, gaur egun –Trump presidentearen izendapenen eraginez– epaile kontserbadoreek inoiz baino indar gehiago baitaukate.\nFaith2Action eskuin muturreko taldeak prestatu du lege eredu bat, ekimenak arrakasta izan dezan. Janet Porter ekintzaile kontserbadoreak zuzentzen du aipatu taldea eta badirudi orain urte batzuk arrakastarik izan ez zuen ideiak oraingo honetan egoera aldatu egin duela.\nPorterrek hamar urte baino gehiago daramatza «sei asteko legeak», abortuaren aldekoen hizkera erabilita, aurrera ateratzeko presioa egiten. Hasiera batean muturrekoegia zen abortuaren aurkako kontserbadoreentzat ere, baina azkenean praktikan abortatzea ezinezko bihurtzen duten legeak onartzen dituzte estatu batzuek. Ohion egin zuen lehenengo ahalegina Porterrek. John Kasich gobernadoreak atzera bota zituen 2016an eta 2018an onartutako legeak, baina aurten arrakasta izan du ekimenak.\nUmekiaren Taupadaren Legea esaten diote ofizialki estatu batzuetan onartu dutenari. Hau da, mediku batek fetuaren taupadak entzuten dituen momentutik aurrera (zortzigarren astean gertatzen da, normalean emakumeak haurdun dagoela ere ez dakienean), debekatuta dago haurdunaldia etetea. Emakumeak ez dauka abortua egiteko aukera aztertzerik ere, haurdun dagoela jakiten duenerako, legez kontrakoa baita.\nHerrialdeko lurralde askotan nagusitzen ari den giro kontserbadorea eskuin-muturrekoen aldekoa da, eta emakume pobreen kontrakoa, jakina. Joan den maiatzaren 17an AEBetako Senatuak Wendy Vitter Louisianako abokatua izendatu zuen barruti-auzitegiko epaile federal.\nVitterrek askotan esku hartu izan du abortuaren aurkako mitinetan eta urteak daramatza lanean Planned Parenthood erakundearen finantziazioa murrizteko asmoarekin. Gezurrak ere erabili izan ditu bere helburuak betetzeko: New Orleanseko “Clarion Herald” egunkariari esan zion Planned Parenthoodek «urtean 150.000 emakume baino gehiago hiltzen dituela». Gainera, zientzialariek kontrakoa esaten badute ere, epaile federal berriak abortua bularreko minbiziarekin lotzen du. Ez da, oraindik bederen, Auzitegi Goreneko kide (bederatzi epaile ditu eta abortuaren inguruko azken erabakia hartzea berari egokituko zaio), baina izendapenak AEBetako Justizia Administrazioaren egungo giroa hobeto ulertzen laguntzen du. Eta garbi uzten du abortuaren aurkakoak, «bizitzaren aldekoak» beraiek erabiltzen duten hizkeraren arabera, erabat harrotuta daudela.\nEdonola ere, begirale guztiek aipatzen duten izena Brett Kavanaugh epailearena da. Iazko urrian bihurtu zen Auzitegi Goreneko kide, nahiz eta Christine Blasey Ford irakasleak Kavanaughen aurkako salaketa aurkeztu zuen, sexu abusuak leporatuta. Bortxaketen inguruko kasu askotan gertatzen den moduan, abusuen biktimak erasotzaileak baino askoz ere tratu okerragoa jasan behar izan zuen eta Trump presidenteak berak ere epailearen aldeko jarrera agertu zuen eta berehala sinatu zuen izendapena. Lotsarik ez! Eta epailerik injustuena, auzitegirik garrantzitsuenean suteak eragiteko prest.\nElizabeth Nash Guttmacher Institutuko analistaren iritziz, abortuaren aurkako talde askok uste du Brett Kavanaugh Gorenean egonda, une honetan nahikoa boto dutela “taupadaren legeak” Auzitegi Gorenera eraman eta “Roe versus Wade” izeneko erabakia indargabetzeko.\n«Legegile kontserbadoreek egin dituzten kalkuluen arabera, abortua zazpigarren astetik aurrera debekatzen duen legea Gorenera iritsi daiteke eta bere osaketa zein den ikusita, ‘Roe versus Wade’ erabakia hankaz gora bota», Elizabeth Nashek egin duen irakurketaren arabera.\nGeorge Hawley Alabamako Unibertsitateko Zientzia Politikoetako irakaslearen iritziz, «bizitzaren aldeko mugimenduko belaunaldi honek ez du inoiz aukera hobea izango ‘Roe versus Wade’ epaia baliogabetzeko». Hawleyk gogoan du Alderdi Errepublikanoak asko zor diola abortuaren aurkako mugimenduari: «Hamarkada askotan, alderdiak diru asko bildu du, hauteskundeak irabazi eta Gorenean gehiengo kontserbadorea ezarriz gero, ‘Roe versus Wade’ epaia indargabetu egingo duela aginduta. Abortuaren aurkakoek Alderdi Errepublikanoari horrenbeste eman diotenez, bidezkoa da orain beraiek abortua debekatzeko eskatzea».\nHaurdunaldia etetea legezkoa izatearen aldekoak ere ez daude geldirik egoteko. Nevada estatuak onartu berri du abortuak eragiten dituzten botikak legezkoak izatea. Gaur egun urtebete eta hamar urte bitarteko kartzela-zigorra ezartzen zaie laguntza medikurik gabe abortatzen dutenei. Gainera, oraindik Nevadako Senatuak onartu behar duen legearen arabera, medikuak ez du abortuaren ondorioen berri pazienteari esplikatu beharrik. Vermonten, berriz, onartu dute abortua «oinarrizko eskubide bat» dela eta inongo erakundek ezin duela eskubide hori murriztu.\nHamazazpi debeku hamar estatutan\nElizabeth Nash Guttmacher Institutuko analistak Ameriketako Estatu Batuetan azken hilabeteotan abian jarri diren abortuaren aurkako ekimenak sailkatu eta zenbatu ditu. Urtea hasi zenetik joan den maiatzaren 20ra arte, abortatzeko aukerak murriztea helburu duten 378 neurri onartu dituzte. Horietako %40 era ezberdinetako debekuak ziren. Gainera, epe berean AEBetako hamar estatuk hamazazpi debekuri argi berdea eman diete. Alabama estatuko legea da larriena, ia kasu guztietan debekatu baitu haurdunaldia etetea, baita bortxaketa eta intzestu kasuetan ere.\n«Alabamako gobernadoreak lege proiektu hori promulgatu badu ere, klinikak zabalik egongo dira eta abortua prozedura mediku seguru eta legezkoa da estatu osoan», esan du Randall Marshall Alabamako Askatasun Zibilen Aldeko Amerikar Batasuneko zuzendariak.\n«Neure burua hilko nuen bortxatu ninduen gizonaren umea izatera behartuz gero»\nEsku hartzaile batzuek arropa zabaltzeko erabiltzen diren pintzak erakutsi zituzten Alabamako mobilizazioetan, abortua legez kontrakoa izaten bada emakume askok erabiliko lituzketen teknika arriskutsuak gogora ekarriz. Sam Blakely Montgomeryko neska gazteak kazetariei esan zienez, «nik abortatu behar izan nuenean lege hau indarrean egon izan balitz, badakit bortxatu ninduen gizonaren umea izateko gauza ez nintzatekeela izango. Neure burua hilko nuen». 25 urte ditu eta orain bi urte bortxatu zuten. Orduan izan zuen aukera emakume guztiek izan dezaten, orain bera ateratzen da kalera protesta egitera.\nAlabamak onartu duena AEBetan abortuaren aurka inoiz aurrera atera den araudirik «zorrotzena» da, kaltegarriena haurdunaldia eteten dutenentzat zein haurdunei laguntzen dienentzat. Abortua egiten duten medikuentzat 99 urteko kartzela-zigorrak aurreikusten ditu. Bi pertsona daude uneotan estatuan abortuak egiten eta bertan bizitzen, eta aurki horiek ere ihes egin beharrean senti daitezke, aurkakoen presioen eraginez.\nHaurdunaldiak modu seguru eta legezkoan eteteari amaiera ematen diote abortuaren aurkako legeek, ez abortuari berari, Leana Wen Planned Parenthood erakundeko zuzendariak esplikatu duenez. Milaka emakumeren bizia mehatxupean jarriko da: «Iaz, mundu osoan 30.000 emakume hil ziren legezko abortu seguruaren aukera ez izateagatik, 1973 arte AEBetan urtero milaka emakume hiltzen ziren moduan».\nGainera, egungo egoera ere ez da lasai egoteko modukoa. Wenen datuen arabera, «emakume gehiegi bizi dira AEBetan abortu seguru eta legezkoak egiteko aukerarik ematen ez duten lekuetan». Pertsona horiek mediku zerbitzuak erabiltzeko aukerarik ere ez dute izaten. Eta paperik gabeko emakumeen kasuan, ia ezinezko da osasun zerbitzuak erabiltzea «Gobernu honen moralik gabeko politiken eraginez».\n“Gizonak haurdun geratuko balira, abortuak gasolindegietan egingo lirateke”, irakur zitekeen emakumeen eskubideen aldeko Alabamako manifestarien pankarta batean, borroka eta umorea uztartuta. Martha Lehman 76 urteko manifestaria pozik zebilen, gaztaroko borroka berean, Washingtonen egindako protestaldian. Bilobak «mundu hobean» bizitzea nahi du, besterik gabe.\nFaith2Action eskuin muturreko taldeko buruak hamar urte baino gehiago daramatza «sei asteko legeak», abortuaren aldekoen hizkera erabilita, aurrera ateratzeko presioa egiten\nGenevieve McGinnis manifestariaren iritziz, «abortua legez kontrakoa bihurtzeak ez du bizitzarik salbatuko. Nerabe eta emakume askok azkenean beren burua hilko dute»


Literatur Topaketak izan dira euskal idazle handiekin - Eskoriatza - Goiena.eus\nLiteratur Topaketak izan dira euskal idazle handiekin\nImanol Beloki 2015-05-13 17:40\nSutondoko ipuinak lelopean, 2015eko Literatur Topaketak antolatu ditu Huhezi fakultateak Eskoriatzan. Jesus Mari Olaizola Txiliku, Koldo Izagirre, Anuntxi Arana eta Edorta Jimenez euskal literaturako idazle ospetsuak izan ziren eguaztenean; batzuk hitzaldiak egiten eta beste batzuk, aldiz, ipuinak kontatzen.\nGoizean Zaldibar antzokian elkartu ziren, antolatzaileen esanetan, "ekimena herrira zabaltzeko asmoz". Hori horrela, Huheziko ikasle, irakasle eta herritarrak batu ziren literaturaz disfrutatzeko. Arratsaldean, berriz, Eskoriatzako Huhezi fakultatean jarraitu zuen topaketak, eta, euskal idazleez gain, Erasmuseko ikasleek ere ipuin kontaketa egin zuten.\nHerri ipuinak eta mitologia izan dira aurten aukeratutako gaiak, eta Idurre Alonso antolatzailearen esanetan: " Ekimenaren helburua da ikasleak eta herritarrak literaturara hurbiltzea. Izan ere, aurrera begiratzen dugu etengabe, eta gure arbasoei garrantzia eman nahi izan diegu, literatura lehen ulertzen zen moduan ulertzeko".\n'Txiliku', amama gogoraraziz\nLiteratur Topaketei hasiera ematen Jesus Mari Olaizola Txiliku izan zen, eta hark egindako hitzaldia Kontaketaren plazera izan zen. Honela laburbildu zuen bere hitzaldia: "Bidaia bat egin dut, nire amona Mikelaren nolabaiteko irudia hartu eta hark ekarri dizkidan garai bateko oroimenak oinarritzat hartuta, kontakizunetik abiatu eta kontakizun horren historiatxo labur bat egin dut".\nArgazkiak hemen ikusgai .


Yolanda Jubeto: "Administrazioek ez dute trantsizio ekologikoa ikuspegi feministatik aztertu"\nYolanda Jubeto ekonomialari feminista elkarrizketatu dugu Hamaika Telebistan. Jubetoren iritziz, sistema kapitalista krisiz "josita" dago: "Krisiak ziklikoak dira, eta gero eta abiadura handiagoa hartzen ari dira", azaldu du. Nabarmendu du 2008ko krisiaren ondorioak "gainditu gabe" zeudenean ailegatu dela krisi hau, eta horrek aeragotu egin dituela kohesio soziala "galarazten" duten hainbat gako: "Kolektibo soo prekarioak daude, eta ez zaie erantzunik eman", salatu du. Halaber, adierazi du administrazioen helburua "normalitatera" itzultzea dela, baina gauzak errotik aldatu behar direla nabarmendu du.\nDiru sarrera gutxi dituztenentzat errenta bermatzea ez dela "utopia" dio: "Borondate kontua da". Ekonomialariaren iritziz, dirua egon badago, kontua da "nola banatzen den". Era berean, pribatizazio joerari aurre egiteko planik ez duela ikusten dio, eta zentzu horretan, berdintasuna administrazio guztientzat aparte dagoen zerbait dela dio: "Ez dago erdigunean".\nJubetok adierazi duenez, "itun sozial" berri bat ezinbestekoa da, eta nabarmendu du herritarren denbora antolatzeko "jauzi" bate gin behar dela: "Gure bizi kalitatea erdigunean jarriko duen eredu baterantz joan behar dugu: malgua, irekia, emakumeon gain dauden zama bikoitzak kenduko dituena..."\nCOVID19ak eragindako krisi ekonomikoari erantzuteko zorpetzea egoki ikusten du, baina nabarmendu du "erabazi politikoa" dela zorpetzea "noren gainean" uzten den; zentzu horretan, ezinbestekotzat jo du zerga sistema justu bat.\nEuropatik datozen funtsei galdetuta, adierazi du "presio handiagoa" egon daitekeela horren truke murrizketak ezartzeko. Hala ere, salatu du administrazioetatik ez dela azterketa sakonik egin nola egingo den trantsizio ekologikoa ikuspegi feminista batetik. Zentzu horretan, salatu du ekonomia berdea multinazionalen esku gelditu dela, eta horrek arrisku "asko" dituela dio, beren helburua ahalik eta "etekin ekonomikorik" handiena ateratzea delako.\nJubetok dio birlokalizatu egin behar direla oinarrizkoak diren ekoizpenak, deslokalizazioak "oso kaltegarriak" direlako: "Hazkunde ekonomikoa norentzat? Eta zeren kostura?", galdegin du. Izan ere, salatu du pertsonak, lurraldeak, komunitatea.. aparte uzten direla. Zentzu horretan, herri gisa eztabaidatzeko kontu ugari daudela azaldu du, baina adierazi du ez dagoela kulturarik eztabaidarako eta negoziaziorako.


Ingurumen - Wikipedia, entziklopedia askea.\nIngurumena naturako izaki bizidun guztiak eta inguru fisikoa biltzen duen eremua da. Ez da bakarrik bizitza gertatzen den espazioa, baizik eta alderdi edo faktore desberdinen eraginaren emaitza; uraren, haizearen eta lurzoruaren eraginaren emaitza, hain zuzen ere.\nInguru naturala: basoa Urbasa-Andia natura parkean.\nBasamortua ere inguru naturala da: Namibiako basamortua\nIngurumenaren Nazioarteko Eguna ekainaren 5ean ospatzen da.\n1.1 Garapen historikoa\n2 Alderdi kaltegarri eta onuragarriak\n3 Garapen iraunkorra\n4 Ingurumenaren Nazioarteko Eguna\n6.1 Erakunde ofizialak\nInguru fisikoa: Geografia fisikoa, geologia, klima eta kutsadura.\nFlora: elikagaien iturria, ornodunengan eta artropodoengan eragiten du eragin iturri bezala.\nFauna: elikagaien iturria ornodun izakientzako eta artropodo bektoreentzako.\nLangintza: eragile fisiko eta kimikoetara esposizioa\nUrbanizazioa edo hiritar ingurua eta garapen ekonomikoa\nHondamendiak: uholdeak eta gerrak\nHipokratesek (460-375 K. a.) bere Aireak, urak eta lekuak izeneko lanean, gaixotasunen kausa bezala inguruaren garrantzia azpimarratzen du.\nThomas Sydenhamek (1624-1689) eta Giovanni Maria Lancisiek (1654-1720), teoria miasmatikoa azaltzen dute, non miasma lurreko eta ur ezpuruetako kirats jarioen multzo bat den eta gaixotasunak sortzen dituen.\nXIX. mendean Chadwickekin, William Farren(1807-1883)meatzarien hilkortasunarekin eta John Snowen (1813-1858) "Koleraren kutsatze moduaz" lanarekin, inguruaren garrantzia epidemiologian eta zenbakizko metodoen beharra finkatzen da.\nAlderdi kaltegarri eta onuragarriakAldatu\nGaur egun bada gizakiak sortutako kutsadura kopuru handia, baina gizakiak ez ezik badira ere onuragarriak izateaz gain ingurumena kaltetzen duten alderdi naturalak:\nIzaki bizidunak: badira artzaintza animaliak landaretzarako onuragarriak direnak, behiak, esaterako, bere gorotzarekin lurra ongarritzen du. Hala ere, beste animalia batzuk bere jateko moduarekin eta bere apatxekin lurra erasotzen dute, antxumeak hain zuzen.\nEuria landareen hazkunderako beharrezkoa da, baina gehiegizko euri horrek landareen itotzea eragin dezake.\nHaizeak haziak sakabanatzen ditu, landaretzarako prozesu onuragarria, baina gehiegikeriak erosioa sortzen du.\nElurrak landareak erre egiten ditu, baina landare batzuek, araukariek esaterako, hotza behar dute fruituak eman ditzaten.\nEguzkiko argia eta beroa ezinbestekoak dira fotosintesirako, baina neurri handian lehortea eragin dezakete eta horrek, aldi berean, lurren antzutasuna.\nErliebea: badira onuragarriak diren erliebeak, zuhaitzez betetako mendiak, hain zuzen ere. Hala ere, sumendiak bezalako erliebeak kaltegarriak dira lurrazalerako, bai bere errautsagatik bai bere leherketa arriskuagatik.\nDeforestazioa: zalantzarik gabe, deforestazio lurrazala gehien eragiten duen alderdietako bat da; izan ere, landareak eta zuhaitzak denbora asko behar dute berriro hazteko eta ingurumenerako oso garrantzitsuak dira.\nGainforestazioa: dakigunez, bi muturrak txarrak dira. Landare eta zuhaitz gehiegi egoteak, horiek hazteko behar duten mineralak xurgatzea eragin dezake.\nBaso suteak: deforestazio mota antzeko bat dela esan daiteke. Sutearen eraginpean egon den lurrazaleko zatia milaka urte behar ditu berriro erabilgarria izateko.\nSakontzeko, irakurri: «Garapen iraunkor»\nGarapen iraunkorra garapen mota bat da (ekonomien, hirien, gizarteen eta abarrena), ondorengo belaunaldien garapena ez duena eragozten, baliabide naturalen eta ondarearen kalitatea eta kantitatea gordez.\nHelburua hiru zutabe hauek bateratzea da:\nBateratze hau hiru zutabeen edo kontzeptuen arteko harremanean datza. Harreman hau 3 B kontzeptua da:\nBidezkoa (Ekonomia eta Gizartearen artean)\nBizigarria (Gizartea eta Ingurumenaren artean)\nBideragarria (Ingurumena eta Ekonomiaren artean)\n3 B hauek betetzen badira, Garapen Iraunkorra beteko da.\nIngurumenaren Nazioarteko EgunaAldatu\nSakontzeko, irakurri: «Ingurumenaren Nazioarteko Eguna»\nIngurumenaren Nazioarteko Eguna ekainaren 5ean ospatzen da. Hau Nazioarteko Biltzar Nagusiak finkatu zuen 1972. urtean. Egun hau Nazioarteko Erakundeak ingurumenarekiko ardura eta eragin politikoa handitzea eragiten duen kausa nagusia da.\nEuskalnatura, Euskal Herriko Natura\n(Gaztelaniaz) artículos en ActionBioscience.org\n(Gaztelaniaz) Categoría Medio Ambiente en el Directorio DMOZ\n(Gaztelaniaz) Listado de películas relacionadas con la defensa del medio ambiente\nIngurumen eta Lurralde Politika Saila (EAE)\nLanda Garapeneko, Ingurumeneko eta Toki Administrazioko Departamentua (Nafarroa)\n(Frantsesez) Plangintza, Azpiegitura eta Ingurumen Zuzendaritza (Pirinio Atlantikoak)\n(Gaztelaniaz) Nekazaritza, Elikadura eta Ingurumen Ministerioa (Espainia)\n(Frantsesez) Ekologiaren, Energiaren, Garapen Iraunkorraren eta Itsasoaren Ministerioa (Frantzia)\nAzken aldaketa 8 otsaila 2022(e)an, 07:13(e)tan\nOrriaren azken aldaketa: 8 otsaila 2022, 07:13.


Miren Akerreta eitbko egoitzaren ezkaratz erraldoian hurbiltzen ikusi duenean hots egin dio hainbatgarrenez Muñoz Eugik, badaki zertarako, eta hainbatgarrenez ez dio hartu; baina, badaki, zer edo zer erantzun beharko diola oraingoan.\nTelefonoa hartu eta whatsappa zabaldu du. Muñoz Eugi.\nZuzentzea falta. Bilbon\nMiren Akerretak irribarre batekin eskaini dizkie bisitarien txartelak eta poltsa metal detektagailutik pasatzeko agindu die, manatzeko duen berezko dohainez. Joseba nekatzen hasia dago bigarren izate horrekin, nahiz eta jakin Axi dela, oraingoan ere, lehendabizikoa besarkatua izaten, oraingoan ez Axi delako baizik eta —pentsatu du ogen apur batekin— Axi erdia delakoz. Urtebetean ikasi du bi besarkatuetatik aldendu eta behatzen; bizirik dagoen leku horretantxe, hor, berarengandik aparte. Nahiz onartu Mirenek ez duela ez deitu ez bisitatu, Miren leiala da. Miren ez da bere adiskidea, Axirena baizik, eta, hartara, Mirenen distantzia ulergarriago egiten zaio bere adiskideek, Begok eta Landerrek, hartu duten distantzia baino. Zahartua ematen du, baina aldi berean zaildua; baina senak ez daki harantzago joaten, Mirenen opakutasuna zio; eta, izan ere, horixe zen Mirenengandik Axi gehien kilikatzen zuena: hotsanditasuna eta opakutasuna oztopo, hura erabat ezin seduzitua.\nBukatu arte itxoin du pobre batek amoina nola. Mirenen aitarena jakin zutenekoaz akordatu da. San Frantziskoko gau hura, Axi eta bere artekoa aldatu zuen gau hura. Istripuaren ondoren behin baino gehiagotan pentsatu du gau hartan gertaturikoak baldintzatu duela gerora Axirekin izandako harremana —orain ez da horren harro sortu dutenaz, zutenaz—, ziur aski onerako, ordutik aurrera itun hura sinatu baitzuten, han Lekunberri Aranazko jatetxe hartan. Eta esan ere esango lioke —behin ere ez du aukerarik izan, nahiz eta uste duen Axik azalduko ziola nola jakin zuten—: “Oraindik gogoan dut zure aitarena nola jakin genuen”; edo “badakit zer gertatu zitzaizun harekin, zurekin nago, zurekin bat egiten dut”, “zu etxerako”; baina bi musu eman dizkio ordeko, Axiren begirada irribarretsuaren pean. Zein normala ematen duen batzuetan! Harrigarria!\n“Zer moduz haurra?” galdetu dio, nexka ala muttikoa den ezin akordatuz.\nEta une batez Miren hor geldituko zela uste izan badu ere, hark aurrera egin du.\n“Beranduegi etorri zaigu, baina Idoiak hala nahi zuen”.\nJosebak gogoratu du umea pitilinduna dela, eta Pablo duela izena, euskal izenetatik aldengarri.\nMirenek eskaileratan gora gidatu ditu.\n“Non gaude?” galdetu du Axik, Mirenen harridurarako.\n“eitbn, Axi” erantzun dio Josebak, pazientzia tonua erantsiz, neurri batean Mirenek hotsandiaren pean Axirekiko pazientzia erakutsiz onaren plantak egiten dituela iruditzen zaiola.\nMirenek begirada bilatu dio, Axiz zer pentsatu ez dakiela. Hasieran baino ez du ikusi eta ez dio denborarik eman ohartzeko Axiren gaztaro zaharraz, kolokaz, dardaraz eta erdiaren faltaz.\n“Oraindik badugu tarte bat. Lander ez da etorri, gainera”.\nJosebak ez du ulertzen zergatik dauden han. Egia da Axi izan zuela Dolutan filmaren zuzendariak laguntzaile eta gidoigile, baina, seguru dago, Axi bere burua dagoenean ikusteko gauza balitz, ez lukeela honetan egon nahiko, elkarrizketa bat aurrera eramateko ezgai, baina Mirenek ezohiko argudio sendoez-edo gainditurik ekarrarazi du Axi, eta Axirekin bera, noski, filmari buruzko elkarrizketa batera, giza eskubideen zinema esaten zaion horren esparruan izandako arrakasta dela medio —Human Right Watch erakundeak hainbat hiritan (Nairobin, Londresen, Amsterdamen) egindako zinemaldietan proiektatu dute— bi urteren ondoren, berriz ere mustuko baitute, ikastetxe, kultur etxe eta antzekoetan zabaltzeko; nahikoa, Miren Akerreta albistegietako buru izanik eta kanpoan arrakastatxoa izaten duten bertako produktuekiko probintziakeria tarteko, eitbko albistegiak filma harrabotsez hedatzeko.\nJosebari filma ez zaio txarra iruditzen, beste kontu bat da Axi honaino ekarri beharra, Mirenen gogoaren auskaloko zein morrontzagatik. Ezetz esan behar zion, Axik nahikoa baitu Iruñea eta Jarautako etxetik ateratzea desorientatua egoteko, nahiz eta onartu behar duen iluntzeko Bilbo ikustean, poztu egin zitzaiola bisaia, hainbeste ezen Joseba Axi Axi zeneko hura ikusi uste izan eta esperantza izeki zitzaion.\nMirenek zalantzan nabaritu du norabidearekin eskailera buruan.\n“Bulegoetan sartuko gara?”.\nAxik nagusien bulegoetako eremuari begiratu dio. Ilunxko dago, erdiko iturri antzeko horrek... akordatzen da… harantzago...\nAxi korridorean barna hasi da Mirenek bulegoa behar duenerantz. “Hemen nagusiak egoten dira” bota die ozenegi argi iragazien ahultasunerako.\nMoketa mardulean oinetakoen firfira entzun da.\nBerrogeita hamarreko emakume lodikotea da. Zuzendari nagusia. Eszenatokiaren dekoratu lako argiek, sabaien altuerak, hormen zuritasun griskarak geldotasuna —Josebak ederki ezagutzen du— eransten die mugimendu eta hitzei.\n“Asier” bota du zuzendari nagusiak.\nAxik burua jiratu du ahotsarengana. Nor da? Zergatik da dena horren isila hemen?\nZuzendari nagusiak ez du zalantzarik egin; eta Asier besarkatu eta bularraren kontra estutzen saiatu denean, Axik bazterrarazi egin du keinu itsusi batez.\nZergatik besarkatu nahi du andre honek? Joseba bilatu du. Hortxe dago Mirenen ondoan, atzetik argiak dituzte, eta gero ez dago ezer. Zergatik nahi du andre honek besarkatu?\n“Nor da andre hau?” galdetu dio Josebak.\n“Baina”, hasi zaio Maite Iturbe zuzendari nagusia, “elkar ezagutzen dugu. Askotan egin dugu lana elkarrekin, Asier” mintzatu zaio haur batekin ariko bailitzan, Josebaren suminerako.\n“Begira, ni naiz, Maite Iturbe. Eta zu, Asier Iminizaldu zara. Bilbotarra. Eta hori Miren Akerreta da”.\nJosebak ez du inondik ezagutzen emakume hori, baina berehala jakin du hark ere badakiela lokatzetan sartu dela, izan ere, orain Joseba nor den seinalatzea tokatzen zaio, eta jakinaren gainean egongo bada ere, kostatu egingo zaio zure... senarra?, nobioa?, bikotea? ahoskatzea hetero askori bezala, moderno plantak eginagatik labur gelditzen baitzaie bi gizon edo bi emakumeren artekoa irudikatzeko gaitasuna, batez ere ordenaren zaindari baldin badira, eta eajkoak, izan, badira.\nMiren Iturberi erori egin zaio emakume zuzendariaren aiurria.\n“Guk ez dugu elkar ezagutzen” bota dio Axik, muturturik.\n“Bai, Asier, elkarrekin...”.\nJosebari so egin dio. Joseba nazkaturik dago Axiren bozeramaile izateaz, haren keinuen interpretazioa egiteaz, nazkaturik dago hura izateaz non eta Axi ez denean gai, barnetik, Axiren baitan hedatzen diren zoko, muino, bidexka, etxe eta abarretan —horrela irudika badaiteke konszientzia—, 12 segundoko tartean kanpoko eta barnekoaren eskaner etengabea egiten duen jarduera elektriko horri eusteko.\nIturbek “Zer etorri zarete, filmari buruz mintzatzera?” galdetu du.\nMirenek baiezkoa egin dio buruaz, eta Axi besotik heldurik bulegoetarantz abiatu dira, Josebak, sadismo ukitu batekin, sorbaldak jaso dizkiola Maite Iturberi.\nAxi itzuli egin da: “Ez dugu elkar ezagutzen” egin dio garrasi Mirenen besotik askatzen den bitartean.\nKonfabulazioa. Eta betidanik gauzei kontra egiteko izan duen joera, ehgamekoei, esaterako, edo kazetaritzako joera nagusiei, edo Josebari berari. Sartu direnean zoragarria iruditu zaio Josebari areto nagusia. Sabaiak hamar metrotik gora izango ditu, mahai zuri korrituek, bata bestearen ondoan ordenagailu eta paperez beteak, bulego itxiarena egiten dute; arkitekturaren auskalo zein ezaugarrirengatik metro erdira duten kazetariaren zarata edo soinurik ez da entzuten, eta harrigarriki, espazioan oso aparte dagoelakoa egiten da, zabaletara ez dagoen espazioa bertikalera dagoenak ordezkatuko balu bezala.\nMahai ilarak eta ezkerretara dagoen hormak osatzen duten irudimenezko korridoretik egin dute aurrera. Roberto Moso ezagutu du Josebak, laurogeiko hamarkadako Oskarren sinbolo sexuala, rocka, euskalduntasuna eta baskotasunaren sedukzioa biltzen zituena; ez zion telefonorik eskatu saunan ikusi zuen aldian eta beharbada... oraindik zut dituen giharrekin akordatu da desioa eraiki nahian, adiskideen arteko muga gainditu eta sexukide ere bihurturik, Eduarden aldarriari bide eman beharko liokeela pentsatuz, “Maitasuna ere adiskidantzatik sortzen da”. Axik, ongi izan balitz, adarra joko lioke, “Baita zera ere”, Axirendako harreman nabarrak, gauza bat izan eta beste batean nahastea, adiskide eta amorante, esaterako, harreman baino areago anabasa izan baitira. Baitziren.\nFelix Linares ezagutu du, eta Almudena Cacho, eta Fermin Etxegoien.\n“Komunera joan behar dut” esan du Axik. Hirurak zutik gelditu dira Mirenen bulegoaren aurrean, Miren espera Axi noiz komunetarantz bideratuko; Joseba espera komunak non diren noiz adieraziko; Axi galdurik, galdera eta imintzio larria bisaian.\n“Pixa, ostia!” bota du haserre.\n“Ostia” ahoskatu du, “ostia” lehendabiziko aldiz. Duela hilabete batzuetako esperantza aienatua piztu egin zaio. Mirenek, Axik komunak non dauden ez dakiela ohartzean, “Han, han” seinalatu dio. Presaka aldentzen ikusi dute. Josebak esanen luke pixka bat ezkerretarantz makurtzen hasi dela.\nBulegora sarrarazi du. Mahaiaren beste aldean eseri da bera, leman, hotsanditasunari eutsiz, halako pisutasun bat dario, zeinak, Axiren denetan lehendabiziko izan beharra armarik gabe utzirik, xamurtasun bilakatu duen —zuen, zuzendu du—.\n“Radio Euskadin da. Gazteleraz. Lander oraindik ez zen etorriko”.\nJosebak badaki zurruntasun hori puska hautsiekin eraikitako ezkutu baten antzeko zer bat dela, urteen pasioz eraiki izana arrazoi, distantzia ironikoa ezabaturik bigarren natura moduko bat bilakatua; izan ere, Miren Akerretak, hainbat lesbianaren modura, ez dio berezko naturaren eta eraikitako bigarren natura “gizonezko” horren arteko tarteari erreparatu ere egiten, eta hartara, bigarren natura eraikia bilakatzen da lehenengo, segur aski, imitaturikoa —maskulinitatea, alegia— hegemonikoa delakoz.\nMirenek, gainera, badu hirugarren natura bat, aitaren heriotzak —erailketak, pentsatu du herri honetan gauzei bere izenez deitzea kostatu egiten dela erabakirik— harilkarazirikoa, tropoilu segur aski; eta laugarren bat ere izango duela erabaki zuen Axik haien 19. urtemugan kontatu ziona tarteko. Pentsatu du berari ere beste natura bat sortzen ari zaiola Axirena gertatu denetik; zaionetik; zaienetik. Minaren bidez.\n“Eta Axik zer egin behar du?” galdetzera ausartu da, Mirenen lemazaintzaren sinboloek herabeturik, silla birakaria, kristal zurizko gaindun mahaia, Zorrotzaurreko irlaren paisaia postindustriala (horregatik da ederra Bilbo, bigarren naturako edertasuna duelakoz, bi aldiz pentsatu ondorengo edertasuna, esan liteke), moketa hau, isiltasunaren bermea.\n“Hitz egin dezake, bere lana azaldu”.\nJoseba durduzaturik gelditu da atzeko Ibaizabalen paisaiari so, Lekunberriko jatetxe hartan Axirekin bikoteari buruzko akordio hura sinatu zutenean zeru urdin hari so geratu zen moduan.\nNonbait Miren ez da jabetu Axiren egoeraz; ez daki ez dela gauza elkarrizketa bat jarraitzeko, ez dela gauza hamar minutu lehenago entsalada jan duela gogoratzeko; ez eta testa egiteko ere; eta batez ere, ez da gauza galdutako Axi erdia berreskuratzeko; Joseba maite duela esateko.\n“Miren, ezin du hori egin. Esan nizun telefonoz...”.\nMirenek ezinegon keinu bat egin dio, eta Josebak —Bilboko egonaldi honen ondoren dena aldatuko da— amore eman du keinurik gabean; izan dadila izan behar duena.\n“Desastre bat izango da, baina hala nahi baduzu”.\nJosebak pentsatu du honezkero igual dela, kartak emanda daudela eta berari eta Axiri karta exkaxak egokitu zaizkiela, eta erabakia hartuta dagoela.\nMirenek altxatzekoa egin duenean Josebak ondorioztatu du Axi atera dela komunetik. Bizkarrez, Mirenen erdi-harridura, erdi-jakinmin bisaiari so egin barik, irudika dezake eszena: Axi, komunaren ate zuria atzean, begirada galdua, areto itzelari so, izan den zutiarekin sorbaldak aurrerantz, desoreka ia nabariezin bat ezkerretarantz, eta, batez ere, non dagoen ez dakiela. Eta badaki, ez du aurrera egingo, hortxe geldituko da komuneko sarrera oztopatzen, harik eta ezagunen batek —neroni, alegia, pentsatu du Josebak— hurbildu eta noraez horretatik ateratzen duen arte.\nJosebak jaidura sadiko batekin unea luzatu du Axiren noraezaz errukitu barik, Mirenen durduzaz gozatzearren, ezen Miren, behin altxatzekoa eginda, sillan egokitu da atzera berriz Josebaren bisaiaren imintzio arinenari ere adi, zer egin behar duen jakiteko. Josebak kristalezko hormatik harantz so egin du; goibel bilbotarrak zerua estalita dauka, eta ageri den ibai berunezkoak eta Zorrotzaurreko ola erdi eroriek garai bateko Bilbo herdoildua iradokitzen dute, Quincocesen koadro batean bezala.\nAzkenean altxatu da. Irudikatu bezala dago Asier. Miren beirazko bulegotik atera, ikusi eta poztu denean berritu zaio Josebari Axik benetan maite zuela eta duelakoa, horren da benetakoa adierazten duen poza —ia aldrebesa— ezen Axirendako, halaxe azaldu zion neurologoak, Joseba ez da bakarrik maite duen norbait, baizik eta baita ere dardara eta durduzatik salbatzen duen norbait. Orduan ohartzen da maite duela, eta zuela, eta berak ere izugarri maite duela eta maitasun horren izenean honek ezin duela horrela jarraitu.\nHurbildu zaionean zera bota dio Axik: “Non zeunden? Zergatik utzi nauzu bakarrik?”.\nHaserre dago. Zorrotzaurre ikusi du han behean. Sirenak entzun ditu. Eta gero anabasa, porlanezkoa, zorua, oinak, zapatilla gorri batzuk...\n“Bakarrik utzi nauzu”.\n“Hau zure lantokia da”.\nSorbaldatik heldu dionean eskua kenarazi dio Axik erresuminez, eta Miren begiz jorik harantz alde egin du, Joseba atzean utzi nahian. Orain, Joseba izan da, galdurik, deslai, komuneko atearen parean gelditu dena; hasieran horrelakoek min egiten bazioten ere, ikasi du garrantzia kentzen, nahiz eta oraingoan Mirenen begiradapean izanik, lotsa izatera ailegatzen ez den herabetasun batek jo.\nGaurko eguna desastrea izango delakoa egin zaio gogoan. Desastrea hona etorri izana Mirenen eskaera —orain ohartzen da— inuxenteari ameto eginik; desastrea aurreikusten duen programa; desastrea bihar entregatu behar duen presakako itzulpena; desastrea Begoñaren etxean izango duten afaria.\nLanderren etorrerak faundu dio desastre adakera.\n“Ez zinen etortzekoa!”.\nElkar besarkatu dute. Iruñean egon zireneko azken aldian alde egiteko zuen gogoaz akordatu da Joseba. Lander eta gizonak, Lander, gizonak eta giharrak; etengabe larrua jotzen egon beharra, telefono aplikazioetan kateaturik, nahiz eta gero kontatzen duenaren arabera, gauzatu, oso gauza gutxi gauzatu.\n“Non da Axi?”.\nJosebak Mirenen bulegoa seinalatu dio.\n“Uste dut desastre bat izango dela. Ez da biktimetatik inor etorriko. Batek ezin duela, bestea gaixotu dela. Baiezkoa eman zuen bakarrak, ustez etakoa zen anaia hil zioten Oiartzungo hbko zinegotzi izandakoak, ez dakit filmetik akordatzen zaren, azken unean ezezkoa eman omen duela esan dit lehentxeago Mirenek telefonoz, mintzatzea tokatuko zaidala iradokiz. Bueno...” gehitu du Landerrek, “aginduz. Zeinen zurruna den emakume hori! Axi izango da mintzatzeko gauza?”.\nJoseba suak hartu du, baina eustea erabakirik “mesedez!” adierazten duen keinua egin dio.\nLanderrek “Nik zer dakit ba!” bota dio, eta Josebari ez zaio argi gelditu baiezkoa ala ezezkoa uste duen; ez du jakingo, gainera, gehiago egon balitz Axirekin eta berarekin ederki jakinen luke Axik ezin duela horrelako elkarrizketa bat jarraitu, noiz eta eguneroko gauzei buruzko elkarrizketa bat ezin jarraitu duenean. Orain errudun sentitu da, bera da dena desastrea izango dela dakiena, Axiren gabeziez jakinaren gainean dagoena, bikotekidea dena eta Mireni ezezko borobila eman behar ziona. Baina badaki ez dela ausartuko dena iraultzen. Bego. Izan dadila izan behar duena, agindu dio bere buruari, budismoaren bertsio kaletar eta arrunkeriazkoak dioenaren modura, halabeharrezkotasuna onartzea horren erraza balitz bezala.\nEserita aurkitu ditu hirurak. Miren lemazaintzan eta Lander eta Axi, silla birakari banatan, kristalezko hormari begira. Zutik gelditu da, beste eserlekurik ezean.\n“Baina... nola deitzen da” ari zaio azalpenetan Lander —seguru gaur jada larrua joa dela baten batekin telefonoa tarteko—, “Oiartzungo zinegotzia izandakoa, torturatu zuten hura...”.\n“Iñigo Etxeberria” zehaztu dio Mirenek.\n“Hori, Iñigo Etxeberriak baiezkoa eman zuen. Gainera ongi mintzatzen da, guapoa dela ez aipatzeagatik”. Tentuz ahoskatu du azkena, Mirenen arrapostuaren beldur, bai baitaki nolakoak dituen potroak mahai gainean paraturik dituenean.\nMirenek, ordea, ez du ezer esan.\n“Zergatik ez da hura etorri ba?”.\nMirenek sorbaldak jaso ditu. Josebari iruditu zaio Axiri begiratu diola, Axik Iñigo Etxeberria Hendaian hildako ustezko etako militantearen anaia eta Oiartzungo zinegotzi ohia zergatik ez den etorri baleki bezala.\n“Itxuraz bestela mintzatzen da”.\n“Itxuraz bestela? Zer esan nahi du horrek?”.\nLander atzipetua sentitu da. Orain ez daki esaldi borobilak egiteko ohiturak lokatzetan sartu duen.\n“Ba hori, itxura, abertzale, sendo, irmo, isilarena daukala baina gero, batez ere euskaraz baina baita ere gazteleraz, oso egoki adierazten duela bere burua. Ez da hala, Miren?” eskatu dio laguntza.\nEta Mirenek baiezko arin bat baino ez dio eskaini, berriz ere Axirengana ihes egiten diola begiradak, arrapostua hark baleuka bezala.\n“Bai, baina ez dator. Laburpena horixe da”.\n“Baina zer aitzakia paratu du?”.\n“Ez dakit, Lander”.\nArgi gelditu da Mirenek ez duela gehiago eztabaidatuko horri buruz. Hiruren artean moldatu beharko dute, Mirenek gainera ez du —ez du inoiz izaten— haren biktimatasunari buruz, horrela esan badaiteke, mintzatu nahi izango. Ez mintzatu ez galdekatua izan. Landerrek Miren zaila dela pentsatu du. Badauzkate esatekoak, dena den, nahiz eta Axiren mintzatzeko abileziaz zalantza egin. Lau-bost hilabete daramatza ikusi gabe eta zer edo zer aurreratu badu, nahikoa. Gaizki ateratzeraz, gainera, ez da ezer pasatzen, berrestreinua da.\nJosebari iruditu zaio Landerren ustezko zaputza areago dela zinegotzi ohia ez etortzeagatik ezen ez elkarrizketa gaizki ateratzeagatik. Begiratu dionean samurtasuna egin zaio, traizio txikiak gorabehera, adiskide du, nola oso ongi ez dakitela gayakanpada hartan elkar ezagutu zutenetik bidearen sigi-sagek honaino ekarritakoa.\n“Loreto Larunbe eta Almudena Cachok egingo digute elkarrizketa” aurreratu da Miren, “eta ongi aterako da, lasai”.\n“Lokarri, deuseztatu egingo zaretela!”.\n“Bai, filmaren bigarren mustualdiaren promozioa izango da gure azken lana. Eta gero oraindik ez dakigu nola —segur aski agur ekitaldi bat egingo dugu— agur esango diogu...” segur aski, pentsatu du Josebak, Lander eusten ari zaion tarte teatrala Begorengandik ikasitakoa da, Lander ez baita queen bat, Axi edo Bego diren moduan, “agur esango diogu euskal gizarteari”.\nLotsaren antzeko bat dario Landerri, badaki Josebak.\n“Euskal Gizartea”. Arranditsua da kontzeptua, baina segur aski, Landerrek Lokarrin —oinarrizko militante moduan hasiera-hasieratik— sartu dituen ordu guztiekin, hura da kontzeptu hori erabiltzeko eskubidea duen horietako bat.\nIsilik izan dira une batez, beirazko hormaren eraginezko zabaltasunagatik ere, itxituran jende gehiegi direlako, edo Mirenek zein Landerrek Axirekin egoteko ohiturarik ezean zer egin ez jakiteak halako loditasun bat erantsi diolako uneari.\nMirenek erlojuari begiratu dio. “Hamar gutxi dira. Bost gutxitan estudioan egoteko agindu didate”.\nAltxatu egin dira eta tropelean atera, elkarri bulkaka. Mirenek sarrerako aterantz gidatu ditu. Hantxe, kristalezko gela batean kazetariak daude, aurikularrak buruan, mikrofonoei hizketan. Josebak esanen luke Axik piztua ematen duela, bisaia alaiago, lehengo nora eza aienaturik.\n“Zer moduz zaude?” galdetu dio, barrukoek sartzeko keinua noiz egingo espera dauden bitartean.\n“Ondo. Zer ba?”.\nJosebak ez daki zer erantzun. Badaki urduriago paratuko lukeela azalduko balio irratian hitz egitera erdi-behartu dutelakoz urduri dagoela; ez lukete hemen egon behar.\n“Nik hemen lan egiten dut” esan dio Axik.\nJosebak ez daki hemen lan egiten zuela jabetzea ona ala txarra den. Azken boladan etsi egin du lehen esperantzarendako txingarra bihurtzen zitzaizkion oroimenaren horrelako distirekin, ohartu baita —urtebete baino gehiago pasatu da— aurrerakuntza apurrek ez dutela ez sendotasunik ez iraupenik, distira ilauna baino ez direla, ilaunagatik distirago.\nEsatariek sarrarazi egin dituzte. Azkar agurtu dituzte. Almudena Cachok eskua eman die Mirenek aurkeztu dituenean. Joseba lotsatu egin da Axiren berri izanen duelakoz; oroimenik gabea delakoz, inguruan duen orok haiek baino istorio zoriontsuagoa izango duelakoz, Almudena Cachok, esaterako, umea eta senar sano bat izango duelakoz; edo Mirenek Idoia eta umea; edo Landerrek berak, aplikazio informatikoetako gizon horiek guztiak.\nAlmudena Cachok ongi etorria egin dien bitartean, Loreto Larunbek sillak eskaini dizkie, mikrofonoetatik hurbil haiei hirurei, urrunago berari; bai, denek dakite Axiri zer gertatu zaion, “bestela kanpoan gera dadin aginduko zioten”, baina inortxok ere bera han egotearen desegokitasunari erreparatu ez dionez, ulertzen dute, gaixoaren aurrean izaten den ohikotasunetik kanpoko arau, salbuespen hori eskaini dietela, diotela zaintzaile den neurrian.\nAxik oso galdua dirudi; atezuan ematen du mikrofono, belarri-entzungailu eta abarrekin. Berari so egiten dio laguntza bila eta berak, begien keinada batekin nahikoa du lasaitzeko.\nLoreto Larunbek arreta eman die, eta kristalaren beste aldeko teknikariak sartzeko keinua egin dio Cachori.\n“Hementxe gaude” hasi da, “Miren Akerreta, Asier Iminizaldu eta Lokarriko Lander”. Isilune arin bat egin du.\n“Nola diren gauzak, guztion abizenak ditut zurea izan ezik Lander, barkatuko didazu” jarraitu du, eskarmentuko kazetariaren ahotsez.\n“Eta Lander Laka, Lokarrikoa. Neurri batean ekoizlearen lanak egin dituena. Bide batez, eta nahiz eta hau ez izan honetaz hitz egiteko parada, desegitea erabaki duzue...”.\n“Bai, gure helburua erabat bete ez bada ere, uste dugu bidea erakutsi dugula, Aieteko Konferentziarekin-eta. Iruditu zaigu beste ekimen batzuei lekua egin behar zaiela”.\n“Eta, besteak beste, Lander, bukaerari halako xingola bat paratzeko Miren Akerreta gure lankideak zuzenduriko film hau ekoiztea erabaki zenuten. Zergatik?”.\n“Baketzearen inguruan egin diren jardunaldi, ekintza eta lan guztien artean iruditzen zitzaigun falta zela biktimen dolua aztertzea, alegia, biktima den subjektu postraumatikoak egin duen bidea aztertu eta gizartearen dolua egiteko lagungarri suerta daitekeelako gizarteari aurkeztea. Horixe izan dugu helburua”.\n“A orduan... entzuleei esan behar zaie” jarraitu du Almudena Cachok, “esatari honek ikusi duela gure lankide Miren Akerretak zuzenduriko filma, eta film oso sentikorra baina aldi berean zuzena iruditu zaiola. Esan daiteke sentimenduei eragitea bilatu duzuela, politikaz, alegia, atentatuei eta hilketei buruz jardutea baino areago? Zer deritzozu, Miren, zu zuzendaria izateaz gain biktima zaren aldetik?”.\nMiren totelka hasi da: “Ni... beno... nik nahiago...”.\nBeharbada hauxe da Miren Akerretari, lankide izatearen konfiantza zio, zuzendaritzaz gainera biktima izateaz galdetu zaion lehendabiziko aldia, ohartu da Lander.\n“Beno, barkatu, nik filmarekin hasi aurretik Lokarriren asmoez zer edo zer zehaztu nahi nuke. Film hau egitea bi filosofo amerikarren lanak irakurri ondoren bururatu zitzaigun: bat, Richard Rorty, zeinak adierazten baitu sentimenduek duten eta izango duten garrantzia humanitatearen aurrerabidean; eta, Judith Butler, zeina ohartzen baita doluaren balio terapeutikoaz gizartea eraikitzeko”.\n“Bai” hartu du hitza Mirenek, “ideia hori buruan, erailketa baten ondorioz norbait galdu osteko trauma nola elaboratu zuten, iragan zituzten aldiak, bizi izan zituzten sentimenduak, ibili zituzten gogoak, erailtzaileekiko harreman mentala nola elaboratu zuten, eta azkenik, nola ailegatu diren barkamenera, eta barkamena ez bada, bakera. Eta filmean hori kontatu nahi izan dugu modu oso xumean”.\n“Bai, hementxe dugu gidoigileetako bat, zuzendari laguntzailea izateaz gainera, Asier Iminizaldu, gure lankidea... Gidoia doluaren faseen arabera antolaturik dago, biktima bakoitzak fase bakoitza nola iragan duen kontatzen dela... zergatik erabaki zenuten hala egitea?”.\nAlmudena Cacho Axiri begira gelditu da, Miren Akerreta Axiri begira gelditu da, Lander Axiri begira gelditu da, Josebari Axi elkarrizketara ekarri izana damutu zaio. Hagitz.\nUhinetako isiltasun mundukoa erori da estudioko isiltasunaren gainean Axi aldika mikrofonoari aldika Josebaren laguntzari so egon den bitartean.\nJosebak Axiren gogoa sigi-saga irudikatu du; Joseba, mikrofonoa; hustasuna, behin baino gehiago aipatu dion moduan, “Hutsik nago”, gero Landerri so egin dio, gero Mireni, eta Mirenekin beharbada, xamurtasunarekin batera, aspaldiko iragana gauzatuko zaio gogoan, gero mikrofonora berriz, gero, urduri jarriko dela iruditu zaio, eta mikrofonoa. Ez ote da urduri paratuko, estudio honetaz aparte elkarrizketa sukaldeetan, kiroldegietan, tabernaren batean, autoetan, dendetan, kaleetan belarrietako entzungailuetan milaka aldiz errepikatzen dela jakinda? Behin ere ez? Segundo batzuetan ere ez? Mundua bere erantzunaren zain dagoela ohartuta ere ez?\nAxik Josebari so egin dio berriz ere, Almudena Cacho urduriturik Miren Akerretaren begiradaren bila hasi denean.\n“Bueno” hartu du hitza Mirenek, “horretarako zenbait psikologo eta medikuren laguntza izan genuen, haien artean, eta eskertu nahi diot laguntza hemendik Aulki Hutsak filmaren egileari, Iñaki Peñari. Baina gure helburua biktimek bizi izandako prozesu hori erakutsiz eta gizarteratuz, gizartea sendatzeko baliagarria nola izan daitekeen proposatzea da”. Miren isildu egin da hitzen bila une bat lehenago isiltasunaren aurrean izandako izulaborria berriz ere piztuz.\n“Zentzu horretan, biktimek dolua egiteko egindako bidea erakutsiz gizarteak egin dezakeena erakutsi nahi izan dugu”.\nJosebak, bat-batean, desiratu du hori dena Axik esatea, behin baino gehiagotan eztabaidatu baitzuten berak eta Axik gai horren inguruan. Josebak desiratu du Axi gidaria, Axi segurua, Axi manatzailea agertzea, baina Axi erdia baino ez dago mikrofono horiari so, bizitza, inguruan, joan-etorrian dabilen bitartean.\n“Bai, horixe da gure proposamena” gehitu du Landerrek, “eta neurri batean salatu nahi dugu krisi ekonomikoarekin, beno argi gera dadila hau nire iritzi pertsonala dela eta ez Lokarrirena, dolu egitera bideratu beharko litzatekeen dirua ez dela ailegatzen. Esaterako, uste dut dagoeneko egon beharko lukeela irrati-telebista saio zorrotz bat kasuak banan-banan aztertu, zer gertatu zen kontatu, horretaz eztabaidatu, zein giza-eskubide urratu zen ikertuko lukeena. Baina hemen gatazka bukatu da, eta ezer gertatu ez balitz bezala egin da. Eta hori ez da arazoa konpontzea”.\nMirenen aurpegiera aldatzen ikusi du Josebak, asaldatzen esango luke, Miren gutxitan asaldatzen dela ez baleki.\nLoreto Larunbe altxatu egin da estudioko ateraino kazetari laguntzaile baten seinalearen ariora. Berrogei urteko abertzale itxurako batekin dator, bizarra oraindik errubio antzean, begiak urdin, sendo, esanen luke Josebak. Almudena Cachok prestatua dutena paratzeko agindu dio teknikariari eskuarekin, “Gogoeta honen atzetik entzun dezagun gure lankideek baketze eta adiskidetzearen inguruan egin diguten erreportajea”.\nLoreto Larunbek atea ireki du eta “Kristoren gizonkotea duk” erabaki du Josebak, han sartutakoan.\n“Iñigo Etxeberria” aurkeztu die Mirenek Almudena Cachori eta Loreto Larunberi. “Anaia galek hil zion hbko zinegotzi ohia”.\nCachok eta Larunbek eskua eman diote, “Urte askotarako” diotela. “Gainontzekoak ezagutzen dituzu” esanez bere sillan eseri da.\n“Nik ez dut ezagutzen” esan dio Mireni Josebak, tonu abegitsuan. Mirenek, Axik Iñigori irribarre egiten dion bitartean, ez entzunarena egin dio, Joseba seguru baitago entzun entzun duela. Emakume hau nonbait urduri dago filmaren birmustutzearekin.\nJoseba altxatu eta harengana hurbildu da: “Joseba, Asierren bikotekidea”.\nBadaki esatean askori, Miren eta Landerri barne —gezurra dirudi— nabarmendu beharra irudituko zaiela bikotekidea esatea, baina bost axola zaio oraintxe bertan direna eta ez direna; ez lukete hemen izan beharko.\nEskua eman dionean ergela dela pentsatu du, ahotxulora begira geratu baitzaio, bi ideia lotzea kostatuko balitzaio bezala.\nJosebari Txatorekin batera landutako Etika Marikaren bosgarren puntua egin zaio gogoan: “Ez zara heterosexual batekin inoiz maiteminduko, gizon heterosexuala bi ideia lotzeko ez baita gauza. Eta oheratu, bakar-bakarrik berak eskatzen badizu”.\nEskua eman diote elkarri. Josebak, eskuaren irmotasuna gorabehera, urduri nabaritu du, Axirengana zeharka begira, Axiri zer gertatu zaion jakingo balu bezala. Eta orduan berriz ere hemen egotearen haserrea egin zaio, Axi hona ekartzearen gehiegikeria, bere ahulezia zio.\n“Axi ezagutzen duzu?” seinalatu dio Josebak Axi. Eskua eskaini dio. Anbulantziak. Deustuko Erriberako pabilioiak. Arraun Kluba. Ur arrea. Noruega auzoa, beste aldean. Zorrotza mendia.\n“Bai” esan dute Iñigo Etxeberriak eta Axik batera; eta gero, altxatu ondoren, elkar besarkatu dute. Josebak utzi egin dio Axiren oroimenaren funtzionamendua ulertzeko ahaleginari; gainera, jada dadoak boteak direnez ez du inporta, baina iraganeko jendea eta gertakariak gogoratzeak patroi zehatza jarraitzen ote duen ulertzen saiatu bada ere, ez du ulertzen Axik noiz gogoratzen duen istripu aurretiko jendea eta noiz ez. Neurologoak printzipioz aurretiko guztia —“denok gogoratuko genukeena” xehatu zion— gogoratu beharko lukeela azpimarraturik, oroitzapenak sortzea, sendotzea eta gogoratzea emozioekin lotuta dagoela azaldu zion —Josebak ted hitzaldi hartatik gerora zehatzago ikasi zuen zerbait—; horregatik galdetu dio bere buruari zergatik ez duen Axik Maite Iturbe ezagutu eta zergatik bai Iñigo Etxeberria hau; zergatik ez Felix Linares eta bai Almudena Cacho.\nIñigok besarkatu egin du Axi, eta Axik gogor besarkatu du Iñigo; eta Joseba ohartu da besteren maitasun imintzio jendaurrekoen aurreko ezerosotasunak hartu dituela denak.\nAnbulantziak isildu egin dira Axirengan. Deustuko Erribera. Oiartzun. Arraun Kluba. Bertako gizon gazteak. Aita ala ama.\n“Erreportajea bukatzear dago. Zuk baduzu hitz egiteko asmorik?” galdetu dio Cachok.\nIñigok baiezkoa egin dio.\n“Badugu hemen Dolutan filmeko protagonistetako bat. Iñigo Etxeberria... Kaixo, Iñigo”.\n“Iñigok nonbait arazoren bat izan du errepidean”.\n“Trafiko handia zegoen”.\n“Bai, Oiartzun urruti samar egon daiteke Bilbotik. Izan ere, zu oiartzuarra zara, Ezker Abertzaleko zinegotzia izandakoa baina, batez ere, ez dakit horrela esan daitekeen, Euskal Gatazkaren bortxaren biktima, film honetakook biktima zareten moduan... Zure anaia Hendaiako taberna batean hil zuten ustez galekoek egindako tiroketa batean. Kontaiguzu zure istorioa”.\nEta orduan Iñigo hitz xehez istorioa aletzen hasi da, anaia hil zutelako jaso zuten telefono deitik hasita.


About: Arno Arthur Wachmann\nArno Arthur Wachmann (1902ko martxoak 8-1990eko uztailak 24) astronomo alemaniar bat izan zen. Friedrich Karl Arnold Schwassmannekin batera 29P/Schwassmann-Wachmann, 31P/Schwassmann-Wachmann eta 73P/Schwassmann-Wachmann aldikako kometak aurkitu zituen. Hiru asteroide ere aurkitu zituen. Honakoak:\nArno Arthur Wachmann (1902ko martxoak 8-1990eko uztailak 24) astronomo alemaniar bat izan zen. Friedrich Karl Arnold Schwassmannekin batera 29P/Schwassmann-Wachmann, 31P/Schwassmann-Wachmann eta 73P/Schwassmann-Wachmann aldikako kometak aurkitu zituen. Hiru asteroide ere aurkitu zituen. Honakoak: (eu)\nArno Arthur Wachmann (eu)\ndbr:Arno Arthur Wachmann\nwikidata:Arno Arthur Wachmann\ndbpedia-de:Arno Arthur Wachmann\ndbpedia-fr:Arno Arthur Wachmann\ndbpedia-it:Arno Arthur Wachmann\ndbpedia-ja:Arno Arthur Wachmann\ndbpedia-pl:Arno Arthur Wachmann\ndbpedia-pt:Arno Arthur Wachmann\ndbpedia-wikidata:Arno Arthur Wachmann


Markus Pucher, bakarka Cerro Torreko �Ragni� bidean - GARA\nAndinismoa | Patagonia\nMarkus Pucher, bakarka Cerro Torreko �Ragni� bidean\nErpinaren mendebaldeko aurpegian dagoen marra hori, oro har, sokadan eskalatzen da, baina Austriako alpinistak bakarrik igo zuen. Esperanza lepoa eta gailurra lotzeko, hots, «Ragni bidea egiteko», 3 ordu eta 15 minutu behar izan zituen.\nOrain dela aste gutxi batzuk Markus Pucher lerrootatik pasa zen. Izotzean muturreko jarduera bat egin zuela aipatzen genizuen; WI7+ zailtasuneko bide berria zabaldu, baina paraboltak erabili gabe. Bada, badirudi eskalada hori beste xede baterako entrenamendu gisara erabili zuela. Izan ere, Patagoniara abiatu eta Cerro Torren azpimarratzekoa den eskalada bat egin du: «Ragni» bidearen bakarkako eskalada.\nBai, Purcherrek erpinaren mendebaldeko aurpegian dagoen marraren bigarren bakarkako igoera eta bakarkako lehen igoera librea sinatu ditu. Hori, urtarrilaren 14an izan zen Esperanza lepotik (bibaka 150 metro beherago dago) gailurrera soilik 3 ordu eta 15 minutu behar izan zituen!\nBerez, eskalada hori ez zen austriarraren hasierako helburua. Mark Steiner kidearekin batera Cerro Torreko mendebal aurpegian bide berria zabaldu nahi zuten, baina Steiner ondoezik zegoen eta xedea bertan behera geratu zen. 30 minutuko hausnarketaren ondoren, Pucherrek asmoz aldatu zuen, eta Esperanza lepora abiatu zen. Orduan zera adierazi zion lagunari: «Bihar ordu honetan itzuli ez banaiz, has zaitez arduratzen».\nAustriarraren xedea martxan zen. Lerrootan aipatu dizuegunez, aurtengo Cerro Torreko denboraldian «Ragni» bidea izar nagusia izan da. Baldintza bikainak izan ditu, eta, horren ondorioz, makina bat igoera izan ditu. Austriarra hurbiltzeko bidean zela, hainbat sokadekin gurutzatu zen. Lepotik aurrera 600 metro eta 95° eta M5 mailako zailtasunak zituen.\n«Nahiz eta beste eskalatzaile batzuk izan, bibakean bakarrik nengoen; bakarrik sentitzen nintzen. Oso sentsazio intentsoak nituen. Han ziren sokadak eskalada hasteko une egokiaren inguruan hausnartzen hasi ziren. Goizaldeko ordu biak, horixe izan zen zehaztutako ordua. Inork ez zidan ezer galdetu. Lo geratu nintzen; eskerrak ordu bata zela. Bibakean zeuden beste eskalatzaileak ordubete lehenago atera ziren. Lasai gosaldu nuen. Indartsu sentitzen nintzen, oso indartsu», adierazi du austriarrak.\nIzotzerako torloju bat, hiru mosketoi, 60 metroko soka bizkarrean lotuta... Oso arin, helburua eskalada azkar bat egitea baitzen. Pixkana-pixkana, aurretik zeuden sokadak aurreratzen joan zen. Lepotik 80 metrora bakarrik zegoen: «Oraindik gaua zen, eta erpin horrekin bakarrik baina lasai nengoen. Ordubete beranduago tarte mistoetara iritsi nintzen. M6 bat aurretik; agian pixka bat gogorragoa zen. Kontzentratuta nengoen. Headwalla izotzezko pareta pikoa da, oso arriskutsua. Arnasa hartu, besaurreak astindu eta neure buruari esan nion tarte hori gainditzeko gai nintzela. Jakin banekien behin hara iritsita bide osoa eskalatuko nuela».\nPucher «Ragni» bideari metroak oso azkar kentzen joan zen. Ia zailtasun tekniko guztiak gainditu zituen, baina goialdean Patagoniako izotz tipikoarekin egin zuen topo. Lasai, azkar baina arretaz eskalatzen ari zen. Une batean luze gogor bati egin behar izan zion aurre: «Aurretik 50 metro tente nituen. Gainera, zati batek eroria zuen. 15 metroko zeharkaldia eskuinera egin behar nuen. Zaila zen, baina gogorrena zen 1.000 metroko amildegia zegoela. Eta izotza ez zegoen oso baldintza egokietan. Arnesetik pisu guztia kendu eta martxan jarri nintzen. Amildegia gero eta handiagoa zen. Jakin badakizue Cerro Torreko izotza berezia dela oso. Oinak ez zeuden ondo itsatsita, hatzetan hotz handia nuen... baina, hala ere, jarraitu nuen. Jakin banekien zer egiten ari nintzen. Niretzat eskalada horrek erabateko askatasuna eskaini zidan. Egundoko bizitasuna!».\nUrtarrilaren 14a zen, arratsaldeko bostak eta hamabost minutu. Pucher tontorrean zen: «Pozarren nengoen. Bide hau bakarka eta era librean igo nuen. Non eta alpinistok amesten dugun erpin horretan. Sinestezina zen, baina, era berean, erreala. Minutu batzuk atsedena hartzeko, eta jaisten hasi nintzen. Bi ordu beranduago bibakera heldu nintzen. Finean, 5 ordu eta 40 minutu egin nituen bibaketik bibakera».


Raúl Ibáñez. Espainiako Matematikako Erret Elkarteko bigarren presidenteordea: Matematika kulturaren barruan dago. Ez dago biak bereizterik - Euskonews\nRaúl Ibáñez, EHUko irakaslea, Espainiako Matematikako Erret Elkarteko kidea da duela urte askotatik, eta 2006ko urriaz geroztik, bigarren presidenteordea. 1993tik, erakunde hartako Dibulgazio Batzordeko presidentea da. Bidenabar, www.divulgamat.net atariaz arduratzen da, batzordeak azken urteetan martxan jarritako dibulgazio-tresnetako batez, alegia. Ibáñezek hainbat jarduera antolatzen ditu matematika dibulgatzeko, besteak beste, erakusketak eta hitzaldiak. Izan ere, bere lehen erantzunean adierazten duenez, haren ustez guztiz beharrezkoa da, ezinbestekoa ez bada. Behar hori izan da elkarrizketa honetako abiapuntua, baina, azaletik bada ere, zientziarekin eta, bereziki, matematikarekin lotutako beste gai batzuetara eraman gaitu.\nLehenengo eta behin, galdera erraz bat: Zergatik da beharrezkoa matematika dibulgatzea?\nArrazoi askorengatik. Haietako bat gizartean, jendearen artean, dagoen irudipena da; alegia, matematikak ez duela haiekin inolako zerikusirik. Matematika gure gizartean oso garrantzitsua dela kontuan hartuta, beharrezkoa da gizarteak hura aintzat hartzea eta haren alde egin behar dela ohartzea. Matematika oso baliagarria da gure eguneroko bizitzako ia alderdi guztietan, eta gizartea garatuko bada, ezinbestekoa da matematika erabiltzea, eta are gehiago gurearen moduko gizarte teknologiko batean. Informatikan, ekonomian, arkitekturan, ingeniaritzan, medikuntzan, biologian... Bizitzan, guk ulertzen dugun moduan, ia arlo guztietan dago matematika. Hizkuntzalaritzan, gizarte-zientzietan eta giza portaeraren ikerketan erabiltzen da, besteak beste. Beraz, ezinbestekoa da, gizarte gisa garatu nahi badugu. Gure matematika garatzen ez badugu, gizartearen garapena gelditu egingo da.\nHala ere, horrek ez du mundu osoa matematika jakitera behartzen, ezta?\nGai garrantzitsua da hori, edo garrantzitsuetako bat, bederen. Izan ere, pertsonen garapenerako, ezinbestekoa da matematika. Nire ikuspuntutik, pertsonen prestakuntzak bi oinarri ditu: hizkuntza eta matematika. Hizkuntzarik gabe, analfabetoak izango ginateke. Pertsona bat ohiko analfabetoa izan daiteke; hau da, oro har analfabetotzat ulertzen duguna (irakurtzen eta idazten ez dakiena). Baina analfabeto funtzionala ere izan daiteke. Nire ustez, hori da egungo arazo nagusia. Ia mundu guztiak daki irakurtzen eta idazten, baina jende askok ez du irakurtzen duena ondo ulertzen, eta ez da pentsatzen duena ondo adierazteko gai. Berdin gertatzen da matematikarekin, prestakuntzako beste oinarriarekin. Norbaitek ez badu matematikako gutxieneko ezagutzarik, ezin du ohiko bizimodurik izan. Jendeak iruzur egiten dio bere buruari, eta baietz esaten du, baina funtsean, hori gezurra da; izan ere, gure bizitzan, hainbat eta hainbat erabaki hartzen ditugu zenbakietan oinarrituta, eta hainbat egoeratan, arrazoiketa matematikoak erabili behar ditugu...\nAdibidez, pertsona batek, egunkaria irakurtzean, albiste asko ez ditu osorik ulertuko, probabilitateaz, portzentajeez, aritmetika hutsez eta abarrez apur bat ez badaki. Lehengo egunean irakurri nuen Bretainia Handiko gobernua kezkatuta zegoela jendeak ez zituelako beherapenak ulertzen. Horrelako gauzak egiazkoak dira. Aurrekontu bat eskatzen dugunean, bankura mailegu bat eskatzera joaten garenean... Ekintza horietan guztietan, arrazoiketa matematikoa erabiltzen da, eta oso erraza bada ere, ez badugu ulertzen, ez dugu jakingo zertaz hitz egiten diguten. Horrenbestez, uste dut pertsonon garapenerako ezinbestekoa dela matematika ondo irakastea. Horiek bi izango lirateke arrazoirik garrantzitsuenak, baina kultura-kezkagatik ere ikasi behar dela uste dut. Inork ez du galdetzen zergatik interesatu behar dugun musikan, pinturan, filosofian, historian edo literaturan. Bada, zientzian, berdin; giza adierazpenaren zati da.\nBaina, beharbada, zientziako diziplina guztietan interes gutxien sortzen duena matematika da...\nEz askoz gutxiago. Arazo orokorra da, baina matematikan, larriagotu egiten da. Kontua da matematikak irudi negatiboa duela, eskolan sortua. Jendea ez da kultura-kezkaren ikuspuntutik arduratzen, baina horrez gain, matematikarekiko harreman oro baztertzen du. Hori da dibulgazioa egiteko beste kausa bat: jendea matematikarekin ohitzea, hura ulertzen eta aintzat hartzen hastea, matematika tabua ez izatea. Denok dakigu zenbait portaera daudela; adibidez, “A, nik letrak ikasi nituen, ez dut matematikaz ezer jakin nahi” esatea. Edo pertsona bati zenbakiei buruzko arrazoiketa bat egin, eta “A, nik ez dut ulertzen!” esaten dizu. Ulertzen ere ez dira ahalegintzen.\nZeren ondorio da hori?\nGai horren inguruan dagoen blokeo pertsonalaren ondorio. Eta saiatu behar dugu horrelako jarrerak desagerrarazten, kaltegarriak baitira pertsonentzat eta gizartearentzat. Matematika kulturaren barruan dago, ez dago biak bereizterik. Norbaitek kulturatik matematika kentzen badu, ez du kultura-garapena ulertuko. Jendeak hau dio: “Bai zera! Hori gezurra da”. Nik adibide bera jartzen dut beti: kubismoa. Kubistek interes handia zuten matematikan. Laugarren dimentsioarekin lotuta dago, espazioaren ideiarekin... Geroago, XX. mendeko joerek —futurismoak, surrealismoak, etab.— ere kezka hori agertu zuten. Hala ere, 1970era arte, ia arte-kritikari guztiek alde batera uzten zuten kubismoaren eta matematikaren arteko lotura. Arte kubistari buruzko hainbat gauza esaten zituzten; haietako asko egokiak izango ziren, eta seguru asko, denak zuzenak ziren. Baina puzzlearen pieza bat ahazten zuten, eta pieza hori gabe, ezin da puzzlea ulertu.\nZure ustez, zergatik sortzen da matematikarekiko errefusa eskola-garaian?\nLehenengo eta behin, argitu behar dut ni ez naizela gai horretan aditua. Pixka bat hausnartzen dut, nire ezjakintasunetik, baina baita nire bizipenetatik ere. Eta uste dut zenbait kausa daudela. Horietako bat matematikak bere hizkuntza izatea da. Zergatik erabiltzen da hizkuntza hori? Izan ere, norbaitek bizitzako edozein egoera modelizatu nahi duenean, denetarako balio duen zerbait behar du. Hizkuntza desberdin hori da matematika zailtzen dituen kausetako bat, jendeak hizkuntzaz aldatu behar duelako. Hori da lehen zailtasuna.\nHau da, matematikaren hizkuntza zaila da?\nHizkuntza desberdina da. Bai eta, seguru asko, zaila ere. Hori, eskola-garaian, oso zaila da onartzeko. Horrez gain, abstrakzio-puntu bat dago. Izan ere, haurren irakaskuntzan, oso abstrakzio-prozesu garrantzitsua dago, oro har matematikako gauzekin lotua: geometriarekin, zenbakiekin eta abarrekin. Kontua da matematikak oso abstrakzio-prozesu garrantzitsu bat eskatzen jarraitzen duela. Eta horrez gain, zaila izaten da, oraintxe esango dudan hau aintzat hartzen ez delako: matematika haurren pentsamendu-prozesuaren sorreran dagoela. Alegia, pentsamendua garatzeko moduak —nola pentsatzen dugun— zerikusi handia dauka matematikaren irakaskuntza onarekin. Eta matematika ondo irakatsi ezean, pentsamendu-prozesua ez da ondo sortzen. Nik uste dut, eta hau da hirugarren puntua, matematika ez dela beti ondo irakatsi.\nEz dut hori esan; esan dezagun ez dela beti ondo irakatsi. Eta irakasle onak daude, baina batzuetan, irakasteko zaila da matematika, eta ez da erraztu zaila dena ondo irakastea. Zenbaitetan, matematika modernoak —hiperabstrakzio-prozesu horrek—, esate baterako, ez dio hezkuntzari ekarpen handirik egin. Halaber, askotan, matematika irakasten dutenek ez dute matematikako ezagutzarik; izan ere, beste titulu batzuk dituzte, baita zientifikoak ez diren diziplinetakoak ere. Eta horrek ere ez du asko lagundu. Ez dut kasu zehatzik aipatu nahi, politikoki zuzena ez delako, baina batzuetan, hortik pasatzen den jendeak ematen ditu eskolak. Beste zailtasun bat —orain beste garai batzuetan baino larriagoa— ahalegina garrantzitsua ez delako filosofia da. Ez, ez, matematikan, lan egin beharra dago; motibatzea nahikoa dela eta gainerakoa goi-argiagatik iristen dela esatea... ez. Lan egin beharra dago, baita beste ikasgai batzuetan ere, baina matematikan batez ere. Ahalegin handia egin behar da, eta gure gizarte honetan, ahaleginaren garrantzia txikitzeko joera dago.\nZer-nolako harrera egiten dio publikoak matematika dibulgatzeko egiten duzun ahaleginari?\nAskotan, gure harridurarako, oso ona. Kuantitatiboki eta kualitatiboki. Matematika piztia beltza delako ideia hori dela-eta, dibulgazio-jarduera bat egitea bururatzen zaidanean eta gurekin elkarlanean aritzeko eskatzera enpresa batera joaten naizenean, nolabaiteko errefusa dago normalean. “Matematika, hori ez zaio inori interesatuko...”. Museo batera joaten banaiz, berdin: ideia proposatzen diezu eta, oro har, erreakzio negatiboa dute. Proposamena entzun eta hasiera-hasieratik baztertzen ez badute, gaiak nolabaiteko interesa izan dezakeela hasten dira pentsatzen, baina nola garatzen den ikusten dutenean, askoz gehiago egin beharko luketela uste dute. Hori da gure ospe txarraren ondorioa. Niri dibulgazio-jarduera arrakastatsua izango dela sinestaraztea dagokit. Eta ez dut esate aldera esaten. Datuetara jotzen dut: Divulgamat web orria 2004. urtearen amaieran hasi zen, eta zenbait hilabetetan, eguneko 7.000 sarrera baino gehiago izan ditugu. Sinestezina dirudi baina egia da, eta pertsona-mota oro sartzen da. Horrek esan nahi du jende askok duela matematikan interesa. Bi hilabete eta erdiko erakusketa bat antolatu dugu Madrilen. Lehen bi edo hiru asteetan, ilarak egin zituen jendeak kalean, eta ordu eta erdi itxaron behar izaten zuten. 40.000 lagunek baino gehiagok bisitatu zuten. Kontua da jendea, hasieran, ez dela interes horretaz jabetzen, eta kaleko jendeari ondo erakutsi behar dizkiozu gauzak, testuinguru bakoitzera egokitutako mailan esan eta zertan oinarritzen diren ondo azaldu. Eta eskuarki, funtzionatu egiten du. Nik, adibidez, saio txiki bat daukat irrati-saio batean, eta harrigarria bada ere, arrakasta izan du neurri batean. Halaber, duela gutxi, eta oso ohikoa ez den arren, hitzaldi bat eman dut institutu batean, matematikaren baliagarritasuna azaltzeko.\nEta nola atera zen?\nOro har, ondo egon zela uste dut, kontuan hartuta entzuleak DBHko 3. eta 4. mailetako 200 ikasle baino gehiago zirela. Nire ustez, kontua da gobernuaren eta ikastetxeen betebeharra dela matematika ikasleen artean dibulgatzea. Eta horrez gain, erakundeek eta, oro har, gizarteak ez ezik, zientzialariek ere arduratu behar dute matematika zenbait hedabideren bidez dibulgatzeaz; hain zuzen, horri esker, pixkanaka-pixkanaka, jendea ohartuko da matematika baliagarria dela, beharrezkoa dela eta kulturaren atal garrantzitsua dela. Programa gutxi egiten ditugu, baina jendea, apurka-apurka, horietaz jabetzen hasi da. Izan ere, gero eta interes handiagoa dago matematikan, gero eta matematikari buruzko dibulgazio-liburu gehiago argitaratzen dira, gero eta dibulgazio-ekintza gehiago egiten dira, gero eta arazo gutxiago dauzkat ekintza bat proposatzen dudanean...\nOrduan, premisa gisa abiapuntu hartu dugun errefusa...\nBere horretan jarraitzen du, e! Aurrera egiten ari gara, baina horrek zeregin gogorra dakar berekin. Oro har, zientzian, arazo handia dago, esaten ari garenarekin lotua, nolabait; alegia, Europa zientzialaririk gabe geratzen ari da. Europa potentzia zientifikoa da, programa zientifiko asko eta asko ditu, eta hala ere, zientzialaririk gabe geratzen ari da. Esaterako, Europako Espazio Agentziak programa ugari ditu, eta haietako askok ez dute inolako eragozpenik diru-laguntzen eta alderdi ekonomikoen aldetik. Eta 2020an edo 2030ean egiteko programak dira, baina proiektu horietarako zientzialariak falta ditugu.\nZergatik ez dira unibertsitateetatik irteten edo zergatik joaten dira?\nBatik bat, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan bokazio zientifikoa txikitzen hasten delako. Zientzian orokorrean, eta ez matematikan soilik. Horren ondorioz, gero eta jende gutxiago joaten da unibertsitatera, unibertsitatean gero eta ikasle gutxiagok aukeratzen dituzte zientziak, eta azkenean, gero eta zientzialari gutxiago hezten dira. Lanaren aldetik, etorkizun handiko ikasketak dira, eta hala ere, jendeak ez du haien alde egiten.\nEsate baterako, Europako Espazio Agentziak zenbait gauza egin ditu. Bueno, Europako zientzia egiten ari da. Lehenengo eta behin, agian indiarrak kontratatu behar direla proposatu du; izan ere, Indian —beste leku askotan bezala—, jende askok ikasten ditu zientziak. Bigarrenik, bigarren hezkuntzako ikasleei zientzia garrantzitsua dela eta zientzia egitea dibertigarria izan daitekeela erakusteko programak egiten ari da. Gu Zientzia Jardunean izeneko programa batean ari gara parte hartzen; irakasleentzako programa da, haiei ikasleak motibatzen laguntzeko.\nMatematikak ez du oraindik ospe onik. Eta zuek, matematikariok?\nHala da; normalean, zorotzat hartzen gaitu jendeak, xelebretzat, eta gizartetik kanpo gaudela uste du... baina funtsean, kezkatu beharrik ez izateko sortzen du irudi hori, gu bazterrean uzteko. Kalera irten eta jendeari galdetzen badiot zer egiten duen matematikari batek, inork ez du jakingo. Eta horrekin lotuta dago dibulgazio-ekintzen beste helburu bat: jendeari irakatsi nahi diogu matematikari batek Bilboko metroan, banku batean, burtsan eta hegazkinak egiten dituen enpresa batean lan egin dezakeela, besteak beste. Matematikariek beharrezkoak diren lan askotan egin dezakete lan. Eta batzuetan, enpresek ez dute lan horietarako matematikaririk kontratatzen, eta ez dira konturatzen matematikariak kontratatuz gero arazo asko konpontzeko aukera izango luketela. Hori ere dibulgazioaren xede garrantzitsua da: enpresariak, gobernuak, politikariak eta abar kontziente izatea batzuetan, zenbait enpresatan, zenbait proiektutan, matematikari bat jarriz bestela konpontzerik ez daukaten arazoak konpon daitezkeela.\nMatematikarien irudiaren harira itzuliz... Bai, hori da jarri nahi diguten oztopoa. Izan ere, matematika interesgarria dela eta matematikariak jende normala dela onartuz gero, arazoa gizarte osoarena izango litzateke, agian. Eta errazagoa da arazoa matematikariena eta matematikarena dela esatea. Goi-kargudun batek, bere garaian, hau esan zuen: lau arauak besterik ez jakinda iritsi naiz ni hona. Gizartean lau arauak soilik erabiliko bagenitu, haitzuloetan biziko ginateke. Zoriontsu, beharbada, baina haitzuloetan. Matematikari guzti-guztioi gauza bera gertatzen zaigu: matematikaritzat aurkezten gaituzte, eta jendeak sekulako saltoa egin eta esaten du, zur eta lur: “Benetan?”. Oraindik ez zaituzte ezagutu, eta aieruka hasten dira. Baina normalean, inork ez du matematikaria dela esaten. Lagunak ditut enparantzan, semearen lagunen gurasoak, eta han, gurasoak gara. Ondoren, matematikaria zarela dakitenean, haien erreakzioa, eskuarki, hau da: “A, ba ez zaizu igartzen, normala zara”. Noski, matematikariok jende normala garelako. Beste topiko baten arabera, gizartetik kanpoko jendea gara, ez gara gizarte-arazoetan inplikatzen, gure munduan bizi gara. Gizona, matematikarioi ez ezik, nor bere baitan murgiltzea eskatzen duen lana duten guztiei gertatzen zaie hori, baina ez da egia inplikatzen ez garenik. Historian zehar, hainbat matematikari inplikatu dira gizarte-arazoetan. Oso adibide polita jarri ohi dut nik, garai hauetan oso ondo geratzen diren horietakoa: Frantziako Iraultzan Condorcet matematikariak emakumeentzako boto-eskubidea aldarrikatu zuen. Matematikari bat gizartean inplikatu izanaren adibidea da. Izan ere, Frantziako Iraultzan, matematikari eta zientzialari askok hartu zuten parte. Condorcet ez zen bakarra izan. Raúl Ibáñez Torres (Barakaldo, 1968)\nRaúl Ibáñez Matematikako karrerako lehen hiru ikasturteak EHUn egin zituen. Salamancan jarraitu zuen. Hain zuzen, han lortu zuen lizentziatura. EHUra itzuli zen, doktoregoa egiteko, eta 1992az geroztik, unibertsitate horretako irakaslea da. 1993tik, Espainiako Matematikako Erret Elkartzeko Dibulgazio Batzordeko presidentea da, eta 2006ko urriaz geroztik, erakundeko bigarren presidenteordea.


Irekia Eusko Jaurlaritza - Gobierno Vasco :: Ibarrolak irabazi du Gure Artea saria, bere arte-ibilbidearen aitorpen gisa\nIbarrolak irabazi du Gure Artea saria, bere…\n<iframe src="https://www.irekia.euskadi.eus/eu/embed/videos?flv_video=2011%2F05%2F30%2Fpremios_gure_artea%2Fpremios_gure_artea.flv" width="320" height="210" allowfullscreen></iframe>\nIbarrolak irabazi du Gure Artea saria, bere arte-ibilbidearen aitorpen gisa Iturria: Irekia\nMaider Lópezek, sorkuntza-lanagatik, eta Santiago Erasok, ikusizko arteen arloan agenteek egindako lanagatik, irabazi dituzte beste bi Gure Artea sariak\nGure Artea sariek 75.000 euroko zuzkidura dute. Hauen xedea da saridunen lanaren ordaina izatea, bai eta euskal arte garaikideari eta euskal kulturari egiten dioten ekarpena aitortzea ere. Horretarako, batetik sortzaileak saritzen dira, bai beren ibilbide profesionalagatik bai azken urteetan egindako jarduera sortzailearengatik, eta, bestetik, beste agente batzuk ere saritzen dira, arte plastiko eta ikusizkoen arloan izandako jarduera orokor edo zehatzarengatik.\nAntonio Rivera Eusko Jaurlaritzako Kultura, Gazteria eta Kiroletako sailburuordeak eta Fernando Golvano epaimahaiburuak jakinarazi dituzte 2011ko Gure Artea sarien irabazleak. Saridunak Agustin Ibarrola, arte-ibilbidegatik, Maider López, sorkuntza-lanagatik, eta Santiago Eraso, ikusizko arteen arloan egindako lanagatik, dira.\nHauxe da Gure Artea sarien deialdia era honetan egiten den lehenengo aldia, alegia, Ikusizko Arteen talde eragileak emandako aholkuari jarraiki, aurreko eredua goitik behera aldatuta. Alde batetik, deialdi berri bat egin da ikusizko arteak saritzeko, hau da, pertsona sarituen arte-jarduera zehatzaren aitorpen sozial gisa ulertuta, eta, beste aldetik, arte garaikidea sustatzeko programa bat egin da (EREMUAK programa), euskal arte garaikidearen gizartean jakintza, ekoizpena eta zabalkundea eratzeko testuinguruak sortzeko, hain zuzen orain arteko Gure Artea sarietan tokirik ez zuten beste artista eta parte hartzaileei irekita dagoen programa.\n2011ko Gure Artea sarien epaimahaia honako hauek osatu dute: epaimahaiburua, Fernando Golvano, EHUko Filosofia Fakultateko irakaslea, arte-kritikaria, komisarioa eta ikertzailea; epaimahaikideak, Nekane Aramburu, arte historialaria, arte-sustatzailea, komisarioa eta ikertzailea; Haizea Barcenilla, arte-historialaria, komisarioa eta ikertzailea; Daniel Castillejo, Arte Ederretako lizentziaduna, kontserbatzailea eta komisarioa, eta gaur egun Gasteizko Artium museoaren zuzendaria, eta Eduardo López, Arte Ederretako lizentziaduna, margolari eta artista multidiziplinarra, bere ibilbidean sari eta erakusketa ugari izan dituena.\n- Ibilbide artistikoa aitortzeko saria: lan eta ibilbide osoa aintzat hartuta, egindako lan sortzaileagatik eta kulturari eta arte garaikideei egindako ekarpenagatik nabarmendu den artista aitortzeko saria. 2011ko Gure Artea saria modalitate honetan Agustín Ibarrolak jaso du.\n- Sorkuntza-lana aitortzeko saria Sorkuntza-lana aitortzeko saria: azken urteak aintzat hartuta, bere jarduera artistikoagatik eta sortzaileagatik eta sorkuntza garaikideari egindako ekarpenagatik nabarmendu den artista edo artista-taldea aitortzeko saria. 2011ko Gure Artea saria modalitate honetan Maider Lópezek jaso du.\n- Ikusizko arteen arloan agenteek egindako lana aitortzeko saria: Euskal Autonomia Erkidegoko arte plastiko eta ikusizkoen arloan egindako ekarpenagatik, alegia, kulturaren balio-katearen faseetan (ikerketa, prestakuntza, sorkuntza-ekoizpena, sustapena-hedapena eta banaketa) horiek sustatzeko jarduerak garatuz egindako lanagatik, nabarmendu diren pertsona fisiko edo juridikoak, publikoak edo pribatuak, aitortzeko saria. Aintzakotzat hartu ahal izango da ibilbide osoa edo, bestela, azken urteotan egindako programa edo proiektu zehatzak. 2011ko Gure Artea saria modalitate honetan Santiago Erasok jaso du.\nintervencion_integra_rivera... behera kargatu (20 MB)\nCurriculumak.pdf 50 KB (application/pdf)


Ziber-segurtasunaren sektoreko liderra den Enigmedia euskal startup-ak 1,5 milioi euroko finantzaketa jaso du - SPRI\nSPRI » Berrikuntza » Ziber-segurtasunaren sektoreko liderra den Enigmedia euskal startup-ak 1,5 milioi euroko finantzaketa jaso du\nTestuinguru horretan, Enigmedia konpainia komunikazio mugikorren sektorean sartu da bere Enigmedia App produktuarekin (erabilgarria iPhone, Android eta Blackberry sistema eragileekin), jadanik erabiltzen hasi dena Espainian IBEX35 taldeko korporazio handietan eta telekomunikazio, defentsa edo energia sektoreetako enpresetan. Komunikazio zifratuko konponbideak aipamen bat jaso du Gartner Merkatuko Gidan, zeinak esan baitu konponbide nabarmenenetako bat dela IP gaineko ahots komunikazio seguruetarako eta Common Criteriaren ziurtagiria ere baduela.\nSalmentak handitzea da orain Enigmediaren helburua. Horretarako, hazkunde plan bat egin du, eta, haren barruan, plantilla handituko du eta nazioartekotzeko ahaleginetan jarraituko du. Hurrengo urratsa izango da segurtasun konponbideen arloko agente nagusiekin lizentziamendu teknologikoko akordioak egitea. Halaber, martxan dago Latinoamerikarantz nazioartekotzeko plana. Euskal enpresaren nazioartekotze arloa jadanik lanean ari da Kolonbia edo Mexikoko merkatuetara sartzeko.\nGipuzkoako Foru Aldundiak eta Euskal Herriko Arrisku Kapitalaren Kudeaketak (AKEKS) elkarren artean (%50ean) sortu zuten Seed Gipuzkoa 2007an. Bere helburua da oinarri teknologiko eta berritzailea duten Gipuzkoako enpresa berriei laguntzea lehen urteetan, eta beren garapena sustatzea kapital sozialean parte hartuta.


Lakuak eta EEPk 1,9 milioi euro bideratuko dituzte Ipar Euskal Herrian euskara sustatzera | Basque Country | Naiz\nLakuak eta EEPk 1,9 milioi euro bideratuko dituzte Ipar Euskal Herrian euskara sustatzera\nLakuako Gobernuko Kultura eta Hizkuntza Politika Sailak eta Euskararen Erakunde Publikoak (EEP) 1.930.000 euro bideratuko dituzte 2020an Ipar Euskal Herrian euskara sustatzeko egitasmoetara. Lakuak 400.000 euro jarriko ditu funts horretan, eta EEPk 1.530.000 euro.\nNAIZ|BAIONA|03/07/2020 Updated at:\nDobaran eta Arrabit, Lakua eta EEPren arteko akordioaren aurkezpenean. (IREKIA)\nMiren Dobaran Lakuako Gobernuko Hizkuntza Politikako sailburuordeak eta Beñat Arrabit Euskararen Erakunde Publikoko (EEP) presidenteak bi erakundeen arteko akordioaren 2020rako xehetasunak aurkeztu dituzte ostiral honetan, Baionan egindako prentsaurrekoan. Euskarazko irakaskuntza, euskaltegien lana, euskarazko hedabideak eta euskarari lotutako aisialdiko proiektuak bultzatuko dituzte 1.930.000 euroko aurrekontuarekin.\nFunts hori bi ataletan banatu da: 1.798.500 euro Ipar Euskal Herriko eragile jakin batzuk diruz laguntzeko, eta 131.500 euro beste edozein eragile pribatuk aurkeztutako proiektuak diruz laguntzeko, deialdi baten bidez.\nIazko banaketarekin alderatuta, aldaketa nagusia da lehen funtsa gehitu dela (223.500 euro gehiago), orain arte deialdiaren bidez laguntzen ziren eragile batzuk lehen multzora mugitu direlako. Sei eragile izango dira, bost hedabide eta hezkuntzaren arloko eragile bat: Aldudarrak Bideo (web-telebista), ‘Herria’ (paperezko astekaria), Euskal Komunikabideak (‘Iparraldeko Hitza’ paperezko astekaria), Iparla Baigura komunikazioa (kazeta.eus agerkariarentzat), Errobi Promotions (web irrati elebiduna) eta Udako Euskal Unibertsitatea.\n2017-2022 aldirako bi erakundeek sinatutako hitzarmenaren barruan dago ostiral honetan sinatutako akordioa. Hitzarmena oinarri hartuta, bi erakundeek urtero zehazten dute zeintzuk izango diren kontuan hartu beharreko irizpideak laguntza horiek banatzeko orduan, eta uztailean jakinarazten dute nola banatuko den funtsa.\nAkordio horretaz gain, 2017an EAEko Gobernuak, Nafarroako Gobernuak eta Euskararen Erakunde Publikoak hizkuntza-politikaren arloko lankidetza bultzatzeko akordioa sinatu zuten, urtero berritzen den Hiruko Ituna.\nMiren Dobaranek akordioaren garrantzia azpimarratu du Zuberoan, Nafarroa Beheran eta Lapurdin euskara bultzatzeko eta, era berean, covid-19ak izango duen eraginaz hitz egin du.\n«Esan beharrik ez dago covid-19ak eragina izan duela gure bizitzako arlo guztietan, eta lankidetza honi dagokionez ere, aldaketak ekarriko ditu: bide eta erronka berriei egin beharko diegu aurre elkarrekin», azaldu du.\nEuskara biziberritzeko lanek atzerapausorik jasan ez dezaten, «inoiz baino garrantzitsuago da erakundeen arteko elkarlana, eraginkortasunez ekiteko egoera zail honen aurrean» gaineratu du sailburuordeak.\nFinean, «hemendik aurrera, buruan izan beharko ditugu era berezian Internetek, sareak, eta ingurune digitalak oro har euskarari eskaini ahal dion espazioa, eskaini ahal dizkion baliabideak eta urratu behar dituen bideak» azaldu du.\nArrabit, EEPtik Euskal Elkargora\nAgerraldian ere parte hartu du hemendik gutxira Euskararen Erakunde Publikoko lehendakaritza utziko duen Beñat Arrabitek. Arrosako auzapezak Garazi Baigorriko lurralde eremuan hautagai izanen dela baieztatu du gaur, bere asmoa baita Euskal Elkargoan jardutea.


Bonbarena - GARA\nUdako goiz bat Nafarroa Garaian; nissan berde zikin batean guardia zibil bikotea hurbildu da kanpin-dendatan esnatu berri dauden gazte batzuengana. Guardia zibilak bikote dira, izatezko bikote izan gabe ere, horra paradoxa... Baina noan goiz horretan gertatutakoa kontatzeari. Kanpin-dendetako gazteak gosaltzen ari ziren; nahikoa arrazoi, antza, guardia zibil horien bisita jasotzeko. Gazteetako bat, neska gazte bat, polit askoa, gogoz gosaltzen ari zen guardia zibilen begiradei soraio. Guardietako batek galdera egin dio, jatorria non duen duda ez izateko moduko doinuarekin: «Niña, ¿qué ehtá comiendo?», «Una bomba.», «¡¿Una qué!?», «¡Una bomba!»\nGuardia Zibilaren aurpegiak agerian utzi du ez dakiela hemen kremaz betetako pastel azukredun horri deitzen zaiola izen lehergarri horrekin. Aho bete kremaz eman dio erantzuna neskak, krema-zipriztin bat jaurtikitzen zuelarik; krema zati ausart bat, parabola perfektu bat eginda, ia-ia itsatsi zaio guardia zibilaren uniforme berdeari, domina goxo baten modura. Guardia bonbarena ulertu ez izanaren aurpegiarekin itzuli da nissan berde zikinera; argi zegoen niña gazte horrek ez diola konplimenduzko agur ñimiñoena ere emanen. Are argiago, gurdia zibil horrek jakin izan balu neska eder hori ezker abertzaleko zinegotzia dela.\nGuardia zibilak joandakoan, gazteak barrez lehertu dira eta bonba ia-ia kontrako eztarritik joan zaio zinegotziari; udako goiz hori osorik eman dute norgehiagoka, guardia zibilen txiste-lehiaketa amaigabean.


Felix Zubia Donostia Ospitaleko atarian. ETBren bideo batetik hartuta irudia.\nCovid-19aren pandemia gorenean den honetan, Felix Zubia Donostia Ospitaleko Zainketa Intentsiboetako Unitateko zerbitzuburuak Euskadi Irratian baieztatu du ospitaleko laborategian aste honetan aztertuko 10 laginetatik 8 inguru omikron aldaerakoak izan direla, eta kutsatzeak hainbeste zabaltzen ari direnez, "azken olatu handia" izan daitekeela adierazi du.\nEz da covid-19aren "erabateko amaiera" izango Zubiaren ustez, birusak gure artean jarraituko duelako, baina itxura guztien arabera seigarren olatua "azken kolpe handia" izango da: "Zergatik? Ia gehienok pasatuko dugu hurrengo asteetan eta hor sortzen den inmunitate natural horrek eta hor sortzen diren defentsa horiek babesa emango digutelako, eta ondoren, aldaera berriekin kutsatuko gara, pasatuko dugu koronabirusa bigarrengoz, hirugarrengoz edo laugarrengoz ere, baina oso modu arinean pasatuko dugulako".\nOmikron alderak eragindako sintomak gripearen antzekoak dira, eta ZIUetako medikuaren esanetan, sukarrak zenbait irauten duen zaintzea da garrantzitsuena: "Sukarra izatekotan, lau-bost egunez gehienez, izan beharko genuke. Sukarra bosgarren egunetik aurrera luzatzen bada, pneumonia bat garatzen ari gara. Badira pneumonia arinak ere, baina ez da bilakaera ona eta hortik aurrera kezkatzen hasi beharko genuke; eta horri arnasestua gehitzen bazaio, hor bai, berehalakoan laguntza eskatu beharko genuke, zeren pneumonia hori larritzen ari zaigu".\nDatozen egunetan kutsatze kopuruak gora egingo duela uste du Zubiak, eta ondorioak hiru aste barru jakingo ditugu. Horren aurrean erabakiak hartzeko unea dela dio eta zientzialarien artean dauden bi jarrerak aipatu ditu: bat, omikron arinagoa denez probak egiteari utzi eta gaitza etxean pasatzea, arreta kasu larrietan jarrita; eta bestea, neurri zorrotzak hartzea omikronek hedatzeko duen gaitasun handiak osasun sistemaren kolapsoa eta heriotza asko ekar ditzakeelako. "Baten eta bestearen aldeko datuak daude baina batek ere ez du erabateko pisua, bestela garbi legoke zer egin. Orain aukeratu behar da eta zer aukeratu zaila da".\nEskolen inguruan ere erabakia hartu behar dela adierazi du Zubiak, indarrean dagoen protokoloari eutsita, astebetera gelak itxi beharko dituztela iragarri du. Beste aukera geletara itzuli gabe eskolak on line egitea dela gogorarazi du.


Kazeta|29/05/2015 19:35|0 commentaires Mis à jour à:\nEnrique Lopez txantrearra eta bere emaztea atxilotu ditu Poliziak Biarritzen.\nLurraren berotze klimatikoaren saloia Baigorrin\nKazeta|29/05/2015 17:40|0 commentaires Mis à jour à:\nMaiatzaren 30ean, Garapena, Energia eta Ondoko ekimenen aldeko elkarteak Baigorrin "Lurraren berotze klimatikoa: orain erantzuten dut!" lemapean ekitaldia antolatuko dute. Erakusketek, mintzaldiek eta ikastaroek energia berriztatzaileen inguruan informazioa eskainiko dute.\nEH Bai: "Biarritzeko operazioa ez da kasualitate bat"\nIurre BIDEGAIN|29/05/2015 16:50|0 commentaires Mis à jour à:\n"ETAren kontrako" operazio berriaren karietara, EH Baik Estatu frantsesari "operazio miserableak" alde batera uztea eta "bake prozesuan inplikatzea" eskatu dio. Maiatzaren 29an, Biarritzeko Clemenceau plazan 19.00etan iraganen den elkarretaratzean parte hartzeko deia luzatu du.\nJean-René Etchegaray, Hautetsien Kontseiluko lehendakaritzarako hautagaia\nArgitxu DUFAU|29/05/2015 12:35|0 commentaires Mis à jour à:\nJean-Jacques Lasserrek bere tokia utzi ondoren, Baionako auzapeza den eta Euskal Kosta Aturri Hiriguneko lehendakaria den Jean-René Etchegarayk, Hautetsien Kontseiluko lehendakaria izaiteko bere burua aurkeztuko du.\nAlternatiba Itzulia: ingurumenaren aldeko 5.600 kilometroak\nArgitxu DUFAU|29/05/2015 08:05|0 commentaires Mis à jour à:\nAlternatiba mugimenduak ekainaren 5ean Baionatik hasiko den Alternatiba Itzulia aurkeztu du. 5.600 kilometroko ibilbidea izanen duen ekimenak, ingurumenaren aldeko aterabideekin sentsibilizatzeko helburua du.\nTram'bus proiektuaren aldeko "Txirrindiraultza"\nKazeta|28/05/2015 17:00|0 commentaires Mis à jour à:\nMaiatzaren 30ean, ingurumenaren aldeko mobilizazio egunaren karietara, Bizik Tram'bus proiektua bizikletaz eginen den ibilaldiaren bidez sostengatuko du. Aldi berean, ekimena Tours-Bordele AHTaren ibilbidearentzat baztertutako 26 milioi euroak klimaren aldeko proiektuetara bideratuak izan daitezela aldarrikatuko du.\nKanbo-Donibane Garazi trenbidearen lehen erraila pausatu dute\nIurre BIDEGAIN|28/05/2015 15:20|0 commentaires Mis à jour à:\nMaiatzaren 28an, Akitania eskualdeko lehendakaria den Alain Roussetek Kanbo-Donibane Garazi trenbidearen lehen erraila pausatu du. Ehun urterako inbertsioa suposatuko duen proiektuak "tokiko ekonomia eta ingurumenaren aldeko" apustua da.\nEuskal presoen aldeko golak\nIurre BIDEGAIN|28/05/2015 11:20|0 commentaires Mis à jour à:\nMaiatzaren 30ean Hendaiako futbol 7 txapelketako hamabigarren edizioa iraganen da. Euskal presoen aldeko golak sartzeaz gain, egunean zehar adin guztientzat pentsatutako ekimenak antolatuko dituzte.\nEmazte bat atxilotua Biarritzen "ETArekin kolaboratzeagatik"\nKazeta|28/05/2015 08:50|0 commentaires Mis à jour à:\nBi pertsona atxilotu lituzkete Estatu frantseseko poliziak eta Guardia zibilak eta Biarritzen kokatutako etxebizitza bat miatu dute, bertan ETAk armak gordetzen zituztelakoan. Estatu espainiarraren ministeritzak "ETArekin kolaboratzeagatik" atxilotu dituztela adierazi du. Gaurko operazioaren kontra elkarretaratzea antolatuko dute Biarritzen.\nIurre BIDEGAIN|28/05/2015 07:45|0 commentaires | Mis à jour à:\nBaleuko lan taldea "Gernikako Batailoia" dokumentala grabatzen ari da. Ekoizpen historikoak, Bigarren Gerra Mundialean ideologia ezberdinez osatua zen gudari taldeak jokatutako papera islatuko du. Maiatzaren 27an Labenne herrian grabatzen aritu da eta irailean euskaraz, frantsesez eta gaztelaniaz argitaratuko dute.\nPage 365/ 419\nBukatu dira euskal presoen aldeko kronoeskaladak\nUrruñako sostengu komiteak antolaturik, Nafar Erresumako Krono Eskaladak urriaren 19an bukatu ziren Ibardinen. Orotara, 85 parte hartzaile izan ziren finalean. Lorturiko 50 puntuei esker, txapelduna Adele Kerbaol izan da. Jean-Marc Eyheraberryk bigarren postuan bukatu du, 40 punturekin.\nKataluniarekiko elkartasun uholdea Donostian\nOrotara, 40.000 pertsona baino gehiagok parte hartu zuen Gure Esku Dago mugimenduak urriaren 19an Donostian antolatutako mobilizazioan. Erreferendumaren kriminalizazioa salatu zuten parte hartzaileek.