Andereño, zer egingo dugu orain: bazkaldu ala afaldu? by Sairene IKT - issuu\nAndere単o, zer egingo dugu orain: bazkaldu ala afaldu? Gizarte Kultura Ingurunearen Ezagutza eta IKT-ak Haur Hezkuntzan 2012-2013 ikasturtea UPV/EHU\nGus-Gus taldea: Irene Mezo Iratxe Ochandiano Itsaso Pagazaurtundua Saioa Palomino Nerea Pascual Aintzane Prior\nAurkibidea Sarrera………………………………………………………………………………….3 Taldean lan egitearen inguruko hausnarketa……………………………………4 Denborari buruzko galderak………………………………………………………...6 Testuen iruzkinak…………………………………………………………………….10 Elkarrizketa………………………………………………………………..….…….…23 Elkarrizketaren hausnarketa……………………………………….…….….……..24 Jostailuen azterketa…………………………………………………………………27 Gure ariketak…………………………………………………………………………31 Zer ikasi dugu?.............................................................................................42 Autoebaluaketa………………………………………………………………………43 Aktak…………………………………………………………………………………..45 Bibliografia………………………………………………………………………..….53\nLan honi hasiera emateko, kontuan izan behar dugu egingo dugun proiektua mundu profesionalean irakasle moduan lagunduko gaituela. Proiektu honekin bi irakasgai landuko ditugu: Gizarte kultura eta ingurunearen ezagutza eta IKT-ak Haur Hezkuntzan. Hau aurrera eramateko, egoera bat planteatzen da. Honetan, 3 urteko gela baten tutoreak gara eta jantokiko orduan, umeak ilaran daudelarik ume batek galdetzen digu: â€œAndereĂąo, zer egingo dugu orain: bazkaldu ala afaldu?â€?. Galdera honi erreparatzean, bururatzen zaigun lehenengo gauza umeek ez dutela denboraren pertzepzio egokia da. Beraz, gure proiektu honetan, saiatuko gara baliabide eta material egokiak bilatzen haurrei denborari buruzko kontzeptuak irakasteko. Proiektu honekin lortu nahi dugun helburu nagusia umeei denboraz jabetzen laguntzea da eta denborari buruzko kontzeptuak barnera ditzaten, adibidez, zer da denbora,\ngarrantzitsua da gauzak momentu batean ematen direla jakitea eta horregatik oso garrantzitsua dela denbora, izan ere, eguneko jarduera bakoitzak bere denbora eta ordua du: adibidez, gosaldu goizez egiten dela, altxatu bezain laster. Horrez gain, kontuan izan behar dugu oso txikiak direla eta haientzat denbora beraien jardueren menpe dagoela, hau da, ez dituztela orduak, minutuak, etab. bereizten. Gainera, gogoan izan behar dugu denboraren kontzeptua guk ezagutzen dugun bezala ez dutela lortuko 6-7 urte bete arte. Beraz, errealitatearekin bat egin behar dugu eta jakin badakigu gure jarduerekin ez dugula umeengan denboraren pertzepzio egokia lortuko. Hortaz, gure posibilitateekin landu behar dugu eta saiatuko gara ahalik eta gehien argitzen denborari buruzko kontzeptuak haurrek pixkanakapixkanaka barneratzen joateko.\nTaldean lan egitearen inguruko hausnarketa\nIaz Matematikan lan bat egin genuen taldean eta primeran atera zen dena, hori bai, nota espero nuen baino baxuagoa ipini zidan irakasleak.\nEzin dut jasan, denbora guztian Jonek esaten duena egin behar dugu, eta beste edonork zerbait egiten badu, gero berak dena eraldatzen du.\nTaldean lan egitea rollo bat da.\nIrakasleak jarraibideak oso argiak eman zizkigun eta primeran funtzionatu genuen, bakoitzak egin beharrekoa egiten genuen eta listo.\nJonek mutur handia dauka, beti eskakeatzen saiatzen da.\nMatematikan egin genuen lanean ez nintzen ezertaz enteratu, eta orain zailtasunak ditut ikasgai hau jarraitzeko.\nJon urrun bizi denez 10 minutu beranduago etortzen da, baina ez da arazoa, gero azaltzen diogu eta ahal duena egiten du.\nGure taldean, irakurritako aurreko puntuei ez gara oso identifikatuta sentitzen, izan ere, gutxitan gertatu zaizkigu halakoak. Baina, egia da zenbait taldetan horrelakoak gertatzen direla. Arazo hauek, gehienetan, taldearen funtzionamendua oztopatzen dute eta hainbeste trabarekin taldeak ez luke aurre egingo. Hala ere, ados gaude azkenengo esperientziarekin, eta gure taldean guztiok ulertuko genuke arazoa eta ez genioke trabarik jarriko. Aldiz, bigarren kasuarekin, esaterako, ez genuke onartuko erabakiak bakar batek hartzea besteen lana zapalduz, izan ere, talde bat baikara eta guztion artean hartzen ditugu erabakiak. Oso garrantzitsua da taldean lan egiten jakitea, etorkizun batean taldean lan egin beharko dugulako. Egia da, etorkizunean ez ditugula gure lankideak aukeratuko eta edonorekin lan egiten ikasi behar dugula, baina, gure kasuan, unibertsitatean, bigarren urtea denez, denok ezagutzen gara elkar eta badakigu nola lan egiten duen bakoitzak. Beraz, gure kausan, oso gustura gauden talde bat osatu dugu, guztiok lan egiten baitugu. Bestalde, taldean lan egiteak alde onak eta alde txarrak ditu. Oraingoan taldean lan egitearen abantailak eta desabantailak aipatuko ditugu:\nAbantailak ◦ Ideia eta ezagutza gehiago eta desberdinak ematen dira. Hau da, gai baten inguruan ideia desberdinak ateratzen dira eta horrek lana aberasten du. ◦ Lan pertsonal gutxiago egin behar da. Ez da hainbeste denbora sartu behar lan batean, guztion artean banatzen dugulako. ◦ Arazoak edo zalantzak izanez gero, taldekide guztion artean konponbide bat bilatu ahal da. Hots, arazo baten aurrean, zenbat eta pertsona gehiago, errazagoa da arazoari konponbidea ematea ◦ Etorkizunari begira, lagungarria da. Etorkizun batean, taldean lan egin beharko dugu eta honek laguntzen gaitu hori ikastera. ◦ Komunikazioa sustatzen du. Taldean lan egiteak komunikazioa eskatzen du.\nDesabantailak ◦ Taldekideen arteko gatazkak. Hau da, askotan pertsona bakoitza desberdina denez, taldekideen artean ez dago ulertzerik eta horrek, arazoak ekar ditzake. ◦ Ordutegi arazoak. Bakoitza leku batean bizi da eta klaseak eta gero bakoitzak bere gauzak egin behar ditu. Beraz, askotan oso zaila da ordutegiak bateratzea. ◦ Lan guztia ez lantzea. Bakoitzak batzuetan, bere zatia soilik egiten duenez, ez da gai oso lantzen, lana banatzen baita.\nAndereño, zer egingo dugu orain: bazkaldu ala afaldu?\nDenborari buruzko galderak\nZer dakigu “denborari” buruz Haur Hezkuntzan? Haur hezkuntzan denboraren kontzeptua oso abstraktua da. Ez dago\ndenboraren ezagutzarik eta umeek ez dakite nola antolatu. Horregatik ez dituzte hainbat kontzeptu kontrolatzen, adibidez, orduak gauza batzuentzako luzeak egiten zaizkie eta berdin zaie bat, bi edo hiru ordu izatea. Kontzeptu hauek transmititzea nahiko konplikatua izan daiteke, izan ere, umeek ez diote zentzurik ikusten. Haurrek errutinaren bidez kontrolatzen dute gutxi-gora-behera beraien eguna eta horretan egingo dutena, hau da, beraien buruan eskema antzeko bat dute eguneko jarduerak markatzen\nbazkaltzeko ardura dela naiz eta momentuko ordu konkretua ez jakin. Orduan esan dezakegu haurraren denboraren antolakuntza errutinan oinarrituta dagoela eta gure esperientzian oinarrituta ikusi dugu umea errutinatik ateratzean deskontrolatu eta aztoratzen direla eta denbora txarrago kontrolatzen dutela.\nZer ez dakigu denboraz Haur Hezkuntzan? Hasteko ez dakigu denboraren kontzeptua zelan lantzen den Haur\nHezkuntzan eta hori jakitea oso baliagarria dela etorkizunerako iruditzen zaigu, eta honekin batera zenbat urterekin hasten diren zehazki kontzeptu hau lantzen. Egia da egunero umeek gelan lantzen dutela egutegi baten bitartez asteko egunak, hilabeteak, urteak etab baina ez dakigu hau nola ulertzen duten eta nola barneratzen duten, gure ustez hau adinarekin ikasten den, hau da, denbora pasatu ahala eta urteak betetzean denboraren kontzeptua pertsonentzat aldatzen doa. Bukatzeko gustatuko litzaiguke jakitea nola irakasten den hau guztia gela batetan eta zein prozedura eta baliabide erabiltzen diren.\nAndereĂąo, zer egingo dugu orain: bazkaldu ala afaldu?\n1. Zer da zuretzat denbora? Denbora gizakien bizitza antolatzen duen neurria da, hau da, denborak markatzen dizkigu egunak, orduak, hilabeteak â€Ś honen arabera gure ekintzak burutzen ditugu.\n2. Definitu kontu hauek umeek ulertzeko moduan: a. EGUTEGIA: liburu antzekoa da, honetan egunak zenbakien bidez agertzen dira. Zenbaki hauek ordenan agertzen dira. b. EGUNA: Altxatzen garenetik oheratzen garenera arte pasatzen den denbora c. ASTEA: Klasera etortzen garen 5 egunak + eskolara etorri gabe pasatzen ditugun 2 egunak. d. HILABETEA: Egutegiaren orrialde bat, bertan egunak eta asteak agertzen dira. Hilabete bakoitza bere izena du. e. URTEA: gure urtebetetzetik pasatzen denetik hurrengo urtebetetzera arte pasatzen den denbora. f. MINUTUA: Erlojuaren orratz luzeenak bira oso bat ematen duenean. g. URTAROA: Urtebetetzetik urtebetetzera ematen diren 4 denbora tarte dira, bakoitzean klima eta eguraldi ezberdina da: neguan hotz handia egiten du, udaberrian loreak agertzen dira, udan bero handia egiten du eta udazkenean zuhaitzen hostoak erortzen dira.\n3. Erantzuteko gai zara? â€˘\nNola deitzen da gure egutegia? Zein da bere oinarria? Gaur egun, Europa osoan egutegi gregorianoa erabiltzen dugu. Egutegi\nhonek, Eguzkiaren eta Lurraren errotazioan du oinarria.\nZergatik kokatzen dugu urte berriaren lehenengo eguna urtarrilaren 1ean eta ez abenduaren 25ean edo …? Kristo 0. urtean jaio zen eta soilik zenbatzen zuten urtea, ez eguna ezta\nhilabetea ere. Horrez gain, 0. urtea egutegi gregorianoarekin bat egiten zuenez, eta hilabete bakoitzak batez besteko 30 egun dituenez, erabaki zen urtearen lehenengo eguna urtarrilaren 1ean izatea.\nNoiz jaio zen Kristo? Duela 2012 urte eta 9 hilabete.\nZergatik hilabeteak 12 dira eta asteko egunak 7? Beti izan al da horrela? Hilabetea Ilargiaren errotazioan oinarrituta dago. Hau da, urtero 12 ilargialdi\ndaude. Zehazki ilargialdi baten eta hurrengoaren arteko denbora 29 egun 12 ordu eta 44 minutukoa da. Ilargia lau fase bereizgarrietan banatu daiteke: ilgora, ilbehera, ilbete eta ilberri. Baten eta hurrengoaren artean pasatzen den denbora aste batekoa izaten da, hau da, 7 egun. Esan beharra dago ez dela beti horrela izan, adibidez, Erromako garaian 10 hilabete ziren eta beste bi gehitu zituzten Julio Cesarrek (Uztaila) eta Augustok (Abuztua).\nZeri deitzen diogu bisurtea (urte bisustua)? Zergatik dago? 366 egun dituen urtea da. Lurrak eguzkiari bira ematen 365 egun eta 6h behar\ndituelako. 6h “soberan” daude. 6h·4= 24h=egun bat gehiago lau urte pasatzean.\nNola da posible esatea Bilbo 1300 urtean fundatu zela bere fundazio gutunean 1338 urteko data agertzen bada?\nKristo jaio zenetik, 1300. urtean sinatu zen fundazio gutuna, baina, aro Espainolaren hasiera K.a. 38. urtean kokatzen da. Aro honek, 1383. urtera arte iraun zuen.\nURTAROAK Zein da lehena? Nola deitzen dira? Ezagutzen al duzue beste izenik? Urtaroak hurrengoak dira: negua, udaberria, uda eta udazkena. Lehena negua\nda, izan ere, lehenengo hilabetea urtarrila da eta honetan negua gauzatzen da. Baina, orain dela urte batzuk ez zuten izen hauek. Neguari Hibernum deitzen zitzaion; udaberria prima vera deitzen zen; uda veranum tempus zuen izena eta bukatzeko, udazkena autumnus zuen izena. •\nHILABETEAK, zeintzuk dira? Urtarrila, otsaila, martxoa, apirila, maiatza, ekaina, uztaila, abuztua, iraila,\nurria, azaroa eta abendua.\nBa al dakizu nondik datozen izenak? ◦ Urtarrila (Ianuarius): Jano izenetik dator. Hau da, Jano ateen eta hasieren jainko erromatarra zen eta honen ohorez jarri zioten hilabeteari izena. ◦ Otsaila (Februarius): izena “februa” hitz latinetik dator. Hitz hau hilabete honetan Erroman egiten zen purifikazio aldiari erreferentzia egiten dio. ◦ Martxoa (Martius): Gudaren jainkoari egiten dio erreferentzia, Marteri hain zuzen ere. ◦ Apirila (Aprilis): Aperire hitz latinetik dator, hitz honek ireki esan nahi du. “Ireki” honek, udaberriaren hasierarekin du erlazioa, izan ere, garai honetan naturaren “irekiera” ematen da. ◦ Maiatza\nerromatarraren ohorez jarri zen izen hau. 9\n◦ Ekaina (Iunius): Izen honen jatorria ez dago os argi. Ikertzaile batzuen ustez, Juno, ezkontzaren jainko erromatarraren ohorez jarri zitzaion izena hilabeteari. ◦ Uztaila (Quíntilis): Lehenengo egutegian ez zegoen hilabete hau, ez zen existitzen. Geroago, Julio Cesar jaio ostean eratu zen honen ohorez. ◦ Abuztua (Sextilis): Uztailarekin gertatu zen bezala, lehenengo egutegian ez zegoen hilabete hau, ez zen existitzen. Geroago, Cesar Octavio Augusto jaio ostean eratu zen honen ohorez. ◦ Iraila (September): Septem hitz latinetik dator. ◦ Urria (October): Octo hitz latinetik dator. ◦ Azaroa (November): Nove hitz latinetik dator. ◦ Abendua (December): Decem hitz latinetik dator.\nTestuen iruzkinak • Serra Laburpena: Irakurri dugun testua lehen hezkuntzako denboraren orientazioa lehenengo kurtsoetan izan da, Josep Antoni Serrak idatzia. Testu honetan gauza deigarri asko egon dira eta horretatik zati askok harritu deusku honetariko bat ondorengoa delarik “Estamos tratando a los niños pekeños como a idiotas” Zergaitik dio hori? Zer egiten dugu gaizki? Esaldi hori irakurtzerakoan hainbat galdera sortzen zaizkigu geure buruan, baina test a aztertu ahala esaldi horri erantzun bat bilatu ahal izan dugu. Testua aztertzen jarraituz, garrantzitsua iruditzen zaigu beste gauza bat aipatuko dugu, jakin beharrekoa gure iritziz.Teoria kognitiboen arabera, umeak 12 urtetik gora hasten dira operazio formal eta abstraktuak bereizten, eta sarritan egia esan, gure esperientzietan oinarrituz pentsatu izan dugu kontzeptu honek arinago menperatuta egon behar zirela baina ez, argi geratu behar zaigu 12 URTETIK GORA 10\nizan behar dela. Horretarako apurka-apurka umeek kontzeptu horiek ondo garatuta izateko, Hannoum-en ustez 5 fasetik pasatu behar dira: •\nEuren denboraz eta erritmo pertsonalez jakitun izan.\nDenboraren orientazioaz jabetu.\nDenboran momentuan posizio erlatiboan, jakitun izan.\nEdozein gauzen iraupen eta abiaduraz jabetu.\nDenbora neurtu. Erreza dirudi fase guzti horietatik pasatzea baina aurretik lan asko dakar.\nFase guztiak aipatu ondoren, nahiz eta guztiek garrantzi handia izan, gu bigarrenean zentratuko gara (Denboraren orientazioaz jabetu), bertan gure gaiari buruz hitz egiten duelako eta gosaria eta afaria bereizteko fase aproposena delako. Denboraren orientazioa jabetzeko fase honetan ondo ikasi edo ondo landu ahal izateko bi forma bereiz ditzakegu. Alde batetik, ikaslea bere kanpotik denbora erreferentziala hartzea sustatu behar da, horrela kontzientziatuko da, edozein momentu izan ahal dela aproposa denbora erreferentziala lantzeko. Hori bai kontuan hartu behar dugu 8-9 urte izan arte eurak direla erreferentzia puntuak. Bestetik, iragana eta etorkizuna gero eta gehiago luzatu behar da. Beraz, irakasleak egin behar duena da, haurrari lagundu iragan bat gero eta urrutiago ikusten eta etorkizunean zentraturiko jarduerak egin. Adibide lez testu honetan unitate batzuk aipatzen ditu lagungarriak izan ahal direnak denbora orientazioa garatu ahal izateko. Egokiak izango dira? •\nAipatutako unitate honek nahiko interesgarriak dirudite haur hezkuntzan landu ahal izateko. Testua aztertzen amaituz, azkenean hainbat ariketa azaltzen ditu denboraren inguruan, baina guk remix bat eginez guretzako aproposena dena aukeratuko dugu. Adibidez: Gaur egungo etxe baten agertu ahal diren hainbat objektu jarri irudien bitartez, gero beste irudi batzuk iraganean agertzen ziren objektuekin. Umeak bere etxean fijatuz argi izango dute zeintzuk diren oraingoak. Adibidez galdera hau egin ahal diegu haiek erantzun ahal izateko. Zein tresna daude zure etxean? Ariketa honen bidez umeek jakingo dute orain eta lehen bereizten. Iruzkin kritikoa: Hasteko, taldeetan bildu garenean gure testua elkarrekin komentatzeko, nahiko ados egon gara guztiok eta idei berdinak izan ditugu geure buruan testuari buruz. Egia esan gustura ibili gara. Honi buruz ez daukagu besterik esateko. Irakurritako informazioari begira, oso garrantzitsua eta interesgarria iruditu zaigu, gauza asko ikasi ditugulako. Baina esan beharra daukagu, gure artean testua komentatzerakoan konturatu garela pedagogia eta psikologiaren inguruan ematen ditugun kontzeptuei ez diegula beharreko garrantzirik ematen, eta albo batera uzten ditugula, baina gero hobetu pentsatuz gure artean jorratu dugu. Gainera, aipatutako beste gauza batzuei ere eman diegu garrantzia. Honekin amaitzeko testu honek aipatzen dituen ariketei buruz esateko daukagu ez direla izan guretzako aproposenak, izan ere gatzak iruditu zaizkigu haur hezkuntzan landu ahal izateko. Hori horrela, gure artean moldaketa batzuk egin ditugu adibidez iruzkinean aipatutakoa.\nâ€˘ Pedro Miralles MartĂnez eta Pilar Rivero Gracia Laburpena:\nAndere単o, zer egingo dugu orain: bazkaldu ala afaldu?\nHistoria gai bat bezala, haur hezkuntzako curriculumean ez du parte hartzen, baina Europako beste herrialde batzuetan bai. Gaur egun Espainiako Haur Hezkuntzako curriculumean, bigarren zikloa hiru area desberdinetan estrukturatzen da, beraren ezagutza eta autonomia pertsonala, inguruaren ezagutza eta lengoaiak: komunikazioa eta errepresentazioa. Hauekin, historia irakastea erlazionatu daiteke. Hau guztia kontuan hartuta, esan dudan bezala, oraindik ez dago espezifikoki curriculumean sartuta, hau izan daiteke psikologia ebolutiboaren influentziagatik lehenengo etapen curriculumak egitean. Hau da, sinestera ailegatu zen lehenengo arrazonamendu formal edo abstraktuaren gaitasuna izan behar du denboraren nozio propioak ulertzeko. Historia Haur Hezkuntzan irakastea posiblea da, hala ere, hiru aspektu orokor batzuk landu ahal dira: denboraren irakaskuntza, historiaren edukien irakaskuntza eta ikerketa historikoari ligatuta dauden prozedurak. Ikerketa enpiriko asko ondorioztatu dute umeek 5 urtetik aurrera historia modu batean edo ulertzeko ahalmena daukatela eta iraupenaren ideiak dituztela, eta gai hau haur hezkuntzan landu daitekeela metodologia onak eta baliabide didaktiko onak aukeratzen badirela. Haur Hezkuntzan historia irakasteko eta ikasteko estrategia metodologiko ugari daude. Orientazio hauek ezinbestekoak dira haur hezkuntzan historiaren irakaskuntza\ncurriculumaren area guztiak hartzen dituen lan globalizatua, inplikazioa eta parte hartzea, programazioan umeen interesak eta ideiak base bezala hartzea, hurbiltze ludikoa, erlazio eta asoziazioen sustapena, narrazioaren garrantzia, hurbileko esperientzia eta bizipenak, irudien papera, motibagarriak diren material eta baliabideak eta umeen eta haien familien protagonismoa. Hau guztiarentzat, beharrezkoa da irakaslearen papera edukien transmisorea ez izatea, baizik eta ikaskuntzaren laguntzailea.\nNormalean, denboraren irakaskuntza, eguneroko errutinekin sartzen da haur hezkuntzako klaseetan; historia baten sekuentziak desordenatuak antolatzen funtsezko edukiak ordenatzeko eta ikasteko, adibidez, lehen eta gero, iraupena... Horregatik, Haur hezkuntzan historia irakasteko ere proposamen berritzaileak daude: •\nimajinazioaren bitartez lan egiteko. •\nHistoria hurbileko ondarea aurkitu: museoetara joatea, txangoak egitea, .. iraganeko objektuekin kontaktuan egotea.\nIkaslearen produkzio propioak bultzatu: lan manualak egitea, marrazkiak, ipuinak egitea, lepoko pre-historikoak,...\nDramatizazioetan eta historiaren birsortzeetan parte hartzea: antzerkiak egin.\nHistoria ikertu: adibidez, historia pertsonala ikertu, umea jaio zenetik orain arte, bere familiaren laguntzarekin,...\nLan proiektuak: ikasiko den gaia aukeratzea eta honi buruz informazioa ekartzea. Testuaren ondorioa, ez da beste bat baino haur hezkuntzan historia\nIruzkin kritikoa: Testu hau Haur Hezkuntzaren inguruan zerbait gehiago ikastera eraman nau. Kasu honetan historiarekin erlazionatuta. Pentsatzen dut, historia haur hezkuntzan edota beste adin batean lantzeko oso gai polita eta garrantzitsua dela, eta hainbat gaiekin egiten den bezala, uste dut historiaren gaia poliki-poliki ere sartu daitekeela haur hezkuntzan.\nTestu honek esaten duenarekin guztiz ados nago, pentsatzen dudalako umeek proposatzen dituen metodo eta ideien bitartez ikasi ahal dutela, hau da, jolasen bitartez, museoetara joatea eta gero eskulanak egitea, antzerkien bitartez, familien parte hartzea, hainbat metodologia proposatzen ditu eta adin desberdinetan garatzeko gainera. Pentsatzen dut, gauza bat barneratzeko beharrezkoa dela errepikatzea, hau da, haur hezkuntzan lantzen badugu historiaren zati bat eta aurrerago ez badugu lantzen, ahaztuko zaie. Haur hezkuntzan lantzen badugu, lehen hezkuntzan errepikatzen badugu, ordea, umeek barneratuko dute. Gainera, modu ludiko batean ikasten badute gogo gehiagoekin hartuko dute eta errazago izango zaie ikastea. Amaitzeko, esan beharra dut, testuaren ondorioarekin oso ados nagoela, historia haur hezkuntzan gehiago sartu behar dela eta esan dudan bezala, proposatzen dituen jarduerak, metodologia eta proposamen berritzaileak oso onak direla pentsatzen dut.\nâ€˘ Trepat Laburpena: Irakurritako testua bloke desberdinez osatuta dago, haien artean bereizteko azpi izenburuak dituzte eta hauetako bakoitzak arlo desberdin bati ematen dio azalpena. Blokeen egitura originalagoa da eta paragrafoak irudiekin nahasten dira irakurketa\nlaburbiltzeko dira eta beste batzuetan teoria bera tauletan dago. Testu honek kritika handia egiten dio gaur egun gure eskoletan dagoen sistemari, izan ere, behin baino gehiagotan errepikatzen da ikasleek ez dutela beharreko ezagutzak jasotzen denboraren inguruan. Aditu batzuen aburuz ez dugu denboraren zentzua ezta gure garapenerako. Bestetik, urteak, egunak etab. haur hezkuntzako geletan ikasten ditugu, edo behintzat irakasten digute eta emanda dagoenez ulertu ditugula suposatzen da. Baina ezin dena egin da denboraren ikasketa moztea, hau da, jarraitasun bat egon behar da gauza guztiekin bezala.\nDenbora kronologikoa irakasteko ariketak programatzen eta burutzen dira pixkanaka ikasleek denboraren inguruko kontzeptuak eraikitzen joan dezaten. Denbora kontzeptuak (egunak, urteak, aditz deborakâ€Ś) lehen hezkuntzan hasi behar dira irakasten, gero berabetasun osoan zehar jarraitu behar da irakasten mendeak, ordena etab. Denbora historikoa irakastearen helburu nagusia gaur egungo historiaren zentzua ulertaraztea da. Bi usteak daude, didaktikak direnak, lagundu ahal dutenak ulertzen irakaskuntzaren galera denboraren inguruan: ez jarraitasun kontzeptuala eta errekurrentzia prozedimentala. Denbora ondo ez finkatzearen edo ez ulertzearen arrazoi bat hezkuntza sisteman ematen den ez jarraitasunaren ondorioa da, ezinezkoa da ondo ulertzea denbora kategoriak ez badaude aurrean etengabe. Baina arazo hau handitzen da DBH-n bertako historia irakasleek haien materiarekin jarraitzen dutelako zenbait kontzeptu jakintzat emanez, honi deitu zaio errekurrentzia prozedimentala. eta honen inguruan diotena da ezin dugula kontzeptuak jakintzat eman eta errepikatu behar izango dira zenbait ziklotan zehar.\nZenbait teoriak erantzuna eman nahi izan dute denbora irakasteko moduari eta haien artean teoria klasikoa aurkitzen dugu, Piaget-en ikerkuntzetan oinarritua. Bere ustez haurrek denbora pertzibitzen dute hiru etapatan: bizi duten denbora (esperientzia pertsonalak), pertzibitutako denbora (kanpotik jasotako esperientziak, iraupenak)\nbeharrezkoa da eskoletan denbora azaltzeko ariketak hurrengo helburuak kontutan hartu dezaten: denbora pertsonalaren kontzientzia hartzea, denboraldiko orientazioa sortzea eta posizioa eraikitzea. Beraz, guzti honekin esan nahi dena da denbora eta honen inguruko kontzeptu guztien irakaskuntza jarraitua izan behar dela, eta etengabe kontzeptu hauek gogoratu eta landu beharko direla. Haurrek denbora eta espazioaren nozioak bereganatzea oso garrantzitsua da. Baina eskola gehienetan denbora ez-jarraitua erabiltzen dutenez, normala da arlo horretan zailtasunak nabaritzea, ez baita haur hezkuntzatik batxilergora arte\nkonstanteki lantzen. Honez gain, Piaget eta Antonio Calvani adituen iritziak ematen ditu. Alde batetik Piagetek, haurren adinak errua duela esaten du; hau da, haurren heldutasun faltaren ondorioz ezin dutela denbora bereizi. Beste aldetik Calvanik, adinean arazoa ez dagoela esaten du, baizik eta haurrei ematen zaien materian eta hau azaltzeko eran dagoela. Gainera, historia lehen hezkuntzako lehenengo zikloan bi alderditik hasi daitekeela azpimarratu zuen: oroitzapen familiarra eta historiaurrea. Lehenengo honetan denbora landu daiteke erlazio familiarrak landuz, azken hamarkadetan agertutako objektuak kokatzea, abizenen jatorria, eta abar. Bigarren alderdian, historiaurrean, haurren galderetatik abiatuta, haur asko duten â€œfuntsezko denboraâ€? garatuz joatean datza, adibidez, marrazkien edo diapositiben bidez. Testuak Kieran Egan-en aportazioak laburki azaltzen du ere. Honek defendatzen zuen haurrek ikasten hasten direla dakitenetik abiatuta eta lehen hezkuntzan erabiltzen diren lau printzipioen kontra jardun zuen, hau da, konkretutik abstraktura, ezagunetik ezezagunera, sinpleenetik konplexuagora eta manipulazio eraginkorretik kontzeptualizazio sinbolikora, honek partziala, erredukzionista eta sormena eta fantasiako lekurik usten ez duen eskema jarraitzen zuela defendatuz.\nIruzkin kritikoa: Esan beharra daukat guztiz ados nagoela testuarekin, uste dut gaur egungo hezkuntza sisteman erabiltzen diren metodoak ez dutela benetako irakaskuntza sustatzen baizik eta, gainditzeak. Ez da ezertarako balio Historia irakaskuntza gainditzea ez badakit aurreko garaiak bereizten eta bertan gertatutakoa ondo kokatzen. Gaurko bizitza ulertu ahal izateko lehengo aurreko guztia ulertu behar da, eta hori ez da lortzen kurtso batean, hori urteetako lana da eta bertan irakasle askok hartuko dute parte. Behin ikasita badirudi sinplea dela zer den urte bat ulertzea baina egia izanda oso zaila iruditzen zait haur hezkuntzako haurrei azaltzea denbora, zerbait abstraktoa delako, uki ezina, ikusi ezinaâ€Śdenboraren ondorioak antzematen dira baina hori azaltzeko eta ondo ulertzeko urteak eta urteak behar direla uste dut.\nTestu hau irakurri eta aztertu ondoren, guztiz ados gaude Calvanik defendatzen zuen ideiarekin. Gure ustez denbora eta espazioa txarto ulertzearen errua ez dago adinean, baizik eta hezitzaileok edo gurasoak erabiltzen ditugun metodo eta materialetan. Horregatik prest egon behar gara metodo hauek aldatzeko eta, horrela, haurren ikaste eta barneratze prozesua erraztuko dugu.\nLaburpena: Historia herriaren memoria kolektiboa da, horregatik ezinbestekoa da datozen belaunaldiei transmititzea. Informazio hau txikitatik transmititzen da pertsonak heltze prozesu batean daudenean eta garrantzitsua da ezagutzea adin horietan zelan ulertzen duten historia. Honetaz aparte, historia ulertu ahal izateko denbora kontzeptua ulertzea oso garrantzitsua da. Honen barnean denbora pertsonala eta historikoa daude. Denbora nozioei dagokionez umearentzat denbora aurrera doa bere ekintzen arabera. Lehengo urte batekin umeak ezagutzen dituen gauzetan gertakariak aurreratzen ditu. Urte eta erdi bete ondoren umeak plano sinbolikoa berrikasten hasten da hitzak objektuekin lotzen ditu eta iragan, orain eta etorkizuna agertzen dira lehengo aldiz. Lau-bost urte betetzean umeak gehiago daki denboraz. Bost urte betetakoan denbora eta espazioa nahasten ditu, eta gauza handienak dira berarentzat zaharrenak. Denbora konbentzionala ulertzea zaila da umeentzat konplexua delako, 2-3 urterekin errutinaren bidez ikasten dituzte denbora erritmoak. 4-5 urte dituztenean errutina sekuentzietan antolatzen dituzte. Adina aurrera joan ahala 7 urterekin ondo kontrolatzen dituzte denbora neurtzeko tresnak, erlojua badakite erabiltzen. Baina oraindik ez dute denboraren errepresentazio abstraktorik, eta hau 12-14 urte betetzean bereganatzen da. Pentsamendu historikoa, erlatibismo historikoa eta arrazoien ulermena beharrezkoak dira ezagutza historikoa garatzeko. Gertakari historiko baten ondorioak ulertzeko beharrezkoa da ekintzen arrazoiak ulertzea. Jarduera hauek pertsonai edo 18\ntalde batek burutzen dituzte eta gertakarien bilakaera determinatu zuten. Horretarako, ezinbestekoa da agente historikoen rolean jartzea. Baina, umeetan hori lortzea oso zaila da, izan ere, asko kostatzen zaie haien ikuspuntua ez den leku batetik gauzak ikustea. Horri egozentrismoa deritzo. Aurrekoa egozentrismoa ez emateko, beharrezkoa da haurrek pentsamendu formala izatea, hau da, gaitasun zehatz batzuk izatea. Horretarako, ulertu behar da historia ez dela zientzia esperimentala. Hots, ez da zientzia enpirikoa, ez daude laborategirik gertakariak birsortzeko. Historiak ez ditu muga itxiak, izan ere, historiak alde handia ematen du ideologiarako eta iritziak emateko. Bestela esanda, teoria historikoak ezeztatzea edo oso zaila da. Izan ere, gertakari historiko berdina hainbat modutan kontatu daiteke eta guztiak ontzat ematen dira. Gertakari historiko baten datuen interpretazioari (bakoitzaren iritziaren arabera) erlatibismo historikoa deritzo. Garrantzitsua da haurra ulertzea ikasgai honetan hainbat ikuspuntu daudela. Baina, historiak irakasterakoan ideologian, doktrinan eta baloreetan erortzeko arriskua dago. Nerabeen gehiengoa ez dago prest ikastetxetan saiatzen den historia ikasterako eta barneratzeko. Maila intelektualaren garapena ikasle bat ikasteko gai dena determinatzen du. Horrez gain, garapenaren eta ikasketaren arteko erlazioa ez da unidirekzionala. Bi hauek, garapen kognitiboaren gradua determinatzen du. Beraz, erlazio dialektiko zaila da. Maila kognitiboa gainditu behar den hesia da, beti ere, posibilitate errealetatik abiatuta. Horretarako, arazoak konponarazi behar zaie. Haurren eta nerabeen pentsamenduen garapena hezkuntza sistemaren ondorio zuzena da. Lehen eta gaur egun ematen den historiak ez du laguntzen gure inguruan gertatzen dena ulertzen, izan ere, historia zatikatua da. Ez da nahikoa iragana deskribatzearekin, ulertu ere egin behar da eta ikaslea kontuan hartu behar da, ez ahaztu. Ikasleek ez dituzte historiaren elementu basikoak ulertzen. Ikasleen estrukturazio tenporala oso eskasa da eta gainera, liburuetan agertzen diren kontzeptuak zailegiak dira haientzako. Historiari buruzko kontzeptuak barneratzeko ezinbestekoa da irakasteko modua aldatuz. Ikasleak berak eraiki behar ditu kontzeptuak eta bere â€œegiakâ€?. 19\nPentsamendu historikoa, erlatibismo historikoa eta arazoen ulermena beharrezkoak dira ezagutza historikoa garatzeko. Gertakari historiko baten ondorioak ulertzeko beharrezkoa da akzioen arrazoia ulertzea. Jarduera hauek pertsonai edo talde batek burutzen dituzte eta gertakarien ibilbidea markatu zuten. Horretarako, ezinbestekoa da agente historikoen rolean jartzea. Baina, umeetan hori lortzea oso zaila da, izan ere, asko kostatzen zaie haien ikuspuntua ez den leku batetik gauzak ikustea. Horri egozentrismoa deritzo. Aurrekoa egozentrismoa ez emateko, beharrezkoa da haurrek pentsamendu formala izatea, hau da, gaitasun zehatz batzuk izatea. Horretarako, ulertu behar da historia ez dela zientzia esperimentala. Hots, ez da zientzia enpirikoa, ez daude laborategirik berreraiki gertakariak. Historiak ez ditu muga itxiak, izan ere, historiak margen handia ematen du ideologiarako eta iritziak emateko. Bestela esanda, teoria historikoak ezeztatu oso zaila da. Izan ere, gertakari historiko berdina hainbat modutan kontatu daiteke eta guztiak ontzat ematen dira.\nGertakari historiko baten datuen interpretazioari (bakoitzaren iritziaren arabera) erlatibismo historikoa deritzo. Garrantzitsua da haurra ulertzea ikasgai honetan hainbat ikuspuntu daudela. Baina, historiak irakasterakoan ideologian, doktrinan eta baloreetan erortzeko arriskua dago. Nerabeen gehiengoa ez dago prest ikastetxetan saiatzen den historia ikasterako eta barneratzeko. Maila intelektualaren garapena ikasle bat ikasteko gai dena determinatzen du. Horrez gain, garapenaren eta ikasketaren arteko erlazioa ez da unidirekzionala. Bi hauek, garapen kognitiboaren gradua determinatzen du. Beraz, erlazio dialektiko zaila da. Maila kognitiboa gainditu behar den hesia da, beti ere, posibilitate errealetatik abiatuta. Horretarako, arazoak konpontzera eramanarazi behar diegu. Haurren eta nerabeen pentsamenduen garapena hezkuntza sistemaren ondorio zuzena da. Lehen eta gaur egun ematen den historiak ez du laguntzen gure inguruan gertatzen dena ulertzen, izan ere, historia fragmentaria da. Ez da nahikoa iragana deskribatzearekin, ulertu ere egin behar da eta ikaslea kontuan hartu behar da, ez ahaztu. Ikasleek ez dituzte historiaren elementu basikoak ulertzen. Ikasleen 20\nestrukturazio tenporala oso eskasa da eta gainera, liburuetan agertzen diren kontzeptuak zailegiak dira haientzako. Historiari buruzko kontzeptuak barneratzeko ezinbestekoa da irakasteko modua aldatuz. Ikasleak berak eraiki behar ditu kontzeptuak eta bere â€œegiakâ€?.\nIruzkin kritikoa: Ikasitakoaren inguruan hausnartu ondoren esan dezakegu nagusi izan arte umeek ez dute denboraren kontzeptua bere osotasunean ulertzen. Gutxinaka barneratzen dituzte kontzeptu hauek guztiak eta geri eta gaitasun gehiago dituzte. Iragan, orain eta etorkizuna ez dute barne hartzen denbora zati berdinak adin batekin edo bestearekin, hau da, txikia izatean iragana duela ordu batzuk da, baina heldua zarenean iragana zure iraganeko bizitza orokorrean bihurtzen da, hortaz denbora espazio askoz zabalagoa. Esan dezakegu gero eta zabalago eta abstraktua bihurtzen dela denbora guretzat zahartu ahala. Nire ustez oso garrantzitsua da kontzeptu hauek irakastea, historiaz aparte egunero umeek ikasteko eta antolatzeko denboraren laguntza behar dute. Gainera gutxinaka ikasi behar dute denbora ez dela beraien ekintzen arabera antolatzen, baizik eta aldrebes dela. Izan ere guk gure bizitzan egiten ditugun ekintzak egunaren orduen arabera antolatzen ditugu. Oso garrantzitsua bihurtzen da hau irakatsi ahal izateko haurra bizi den ingurua, izan ere ikastolan gauza bat irakatsi eta etxera bueltatu eta beste bat irakasteak ez du ezertarako balio, atzera pausoak ematen dira. Bukatzeko esan beharra dago, lehenago aipatu bezala, denbora umeentzat eta askotan guretzat oso subjektiboa dela, ondo pasatzen ari direnean denbora arrapalada batean pasatzen dela eta aspertzen direnean denbora oso luzea iruditzen zaiela. Testu hau irakurrita, gure egoera gogoratu dugu, izan ere, guztiz ados gaude esaten duenarekin. Eskolan iraganean gertatutakoari buruzko deskribapena egiten dute soilik data eta izen ugari emanez. Gero, ikasleek datu eta izen horiek guztiak gogoratu behar ditugu bukaerako azterketa gainditzeko. Bestalde, konturatzen gara, irakaslearen arabera gertakari bera modu ezberdinetan kontatzen dela, hau da, bakoitzak bere erara irakasten du, garrantzitsua dena erabakiz. Hau da, irakasle batentzat garrantzitsua den gertakari 21\nbat, agian beste batentzako ez da hain garrantzitsua eta ez dio aurrekoak eskaintzen dion hainbeste denbora eskaintzen. Gainera, historia ez denez zientzia enpirikoa oso erreza da baloreak, doktrina eta ideologiak historiarekin batera irakastea. Hots, historia ez da modu objektiboan irakasten. Bakoitzaren baloreak eta ideiak nahi barik irakasten dira. Gure ustez, historia ezagutzea garrantzitsua da gaur egun gertatzen dena ulertzeko. Hau da, orain dela 50 urte gertatutakoak gaur eguneko egoera baldintzatzen du. Adibidez, 1936. urtean gerra zibila gertatu ez balitz, agian gaur egungo\nezinbestekoa da irakasteko modua aldatzea. Testu hau irakurrita, gure egoera gogoratu dugu, izan ere, guztiz ados gaude esaten duenarekin. Eskolan iraganean gertatutakoari buruzko deskribapena egiten dute soilik data eta izen ugari emanez. Gero, ikasleek datu eta izen horiek guztiak gogoratu behar ditugu bukaerako azterketa gainditzeko. Bestalde, konturatzen gara, irakaslearen arabera gertakari bera modu ezberdinetan kontatzen dela, hau da, bakoitzak bere erara irakasten du, garrantzitsua dena erabakiz. Hau da, irakasle batentzat garrantzitsua den gertakari bat, agian beste batentzako ez da hain garrantzitsua eta ez dio aurrekoak eskaintzen dion hainbeste denbora eskaintzen. Gainera, historia ez denez zientzia enpirikoa oso erreza da baloreak, doktrina eta ideologiak historiarekin batera irakastea. Hots, historia ez da modu objektiboan irakasten. Bakoitzaren baloreak eta ideiak nahi barik irakasten dira. Gure ustez, historia ezagutzea garrantzitsua da gaur egun gertatzen dena ulertzeko. Hau da, orain dela 50 urte gertatutakoak gaur eguneko egoera baldintzatzen du. Adibidez, 1936. urtean gerra zibila gertatu ez balitz, agian gaur egungo\nezinbestekoa da irakasteko modua aldatzea.\nBihotz Gaztea ikastolara joan gara denborari buruzko galdera batzuk egitera. Bi irakasleekin batu ginen: Garbiñe (5 urteko gela) eta Itsaso (3 urteko gela). Hona hemen guk egindako galderak eta haiek eman zituzten erantzunak.\nNola banatzen eta antolatzen duzue denbora ikastolan? Zein irizpide izaten dituzue kontuan? Egunero: sarrera, amantala jantzi, korruan errituala (zerrenda, eguraldia, falta direnak …), ipuina, egindakoa kontatu, hiru urteko gela 10etan komunera, gero txokoetan, patiora, jantokira. Badakite sekuentzia egunero egiten dutelako, errutina. Badakite patio eta gero badoazela etxera. Metodologiak markatzen du ordutegia eta ikastolak patio banaketagatik. -\n- Nolakoa da umeek denboraz duten pertzepzioa? Ez dute pertzepziorik. Etorkizun hurbila jakin nahi dute, hau da, eta orain? Zer egingo dugu orain?. Eguraldia jartzerakoan astea ikusten dute eta bere banaketa.\nNola azaltzen eta lantzen duzue klasean denboraren kontzeptua? Egunak, orduak, minutuak, hilabeteak, urteak … Egutegiarekin. Data idazten dugu baina zenbakiak lantzen dituzte batez be. Hilabetea ikusten dute orrian eta hori bukatzean hurrengoa baina ez gehiago. Denbora lantzen da baina ez dira gai hori ulertzeko, nagusiagoak direnean. Ez dakite urtea antolatzen (adib urtebetetzeen trena) -\nZenbat urterekin uste duzue kontzeptu hauek barneratzen eta ulertzen dituztela? Eguna, gaua, eguna pasatu dela… LHn 2. mailan gutxi gora behera. Baina ez dute guztiz ulertzen. -\n- Gurasoek markatutako ordutegiak errespetatzen dituzte? Normalean bai. 3 urtekoak hasieran adaptazio prozesua egiten dute egun bakoitzean denbora pixka bat gehiago gehituz, normalean errespetatzen saiatzen dira.\nAutonomia ematen die haurrei ordutegiak izatea? Orduan, errutina garrantzitsua da autonomia lortzeko? Bai, ordutegia ikastean seguruago sentitzen dira badakitelako zer datorren. Oso inportantea da errutina ume txikiekin. 5urteko gelan amantalak jartzen hasten dira eta musika jartzean badakite bukatzen denerako jarri behar dutela amantala. -\nZer erabiltzen dute umeek bazkaldu, afaldu, gosaldu edota dutxa hartu behar dutela jakiteko? Egunero egiten dugunarekin. Errutinarekin barneratzen du, eskolan etxean eta leku guztietan behar dute seguru sentitu ahal izateko. -\nGarrantzitsua iruditzen zaizu umeei denbora zer den irakastea?\nZergatik? Bai, beraiek barneratzen joateko, behintzat hurbilak diren denborak. - Nola azaltzen diezu umeei denbora asko edota gutxiren kontzeptua? Adib Olentzero egunerako zenbat falta dira? 11 egun. Ez dute kalkulatzen, denbora kantitate horiek oso handiak dira eta ez dute kontrol bat eramaten. - Baliabide materialak? Egutegia eta data idaztea batez be. Ipuinak, behin batean, hasiera, bukaera, hurrengo egunean â€Ś\nElkarrizketari buruzko hausnarketa\nIkastolara heldu bezain laster, bi irakasle gure zain zeuden. Irakasleak GarbiĂąe eta Itsaso ziren, lehenengoa 5 urteko gelakoa eta bigarrena, 3 urteko gelaren irakasleak. Aurkezpenak egin ondoren, bilera gela batera eraman gintuzten eta bertan gure galderak egiten hasi ginen. Irakasleak guk planteatutako galdera guztiak erantzun zituzten bakoitza bere ikuspegitik kontuan hartuz adin desberdineko irakasleak zirela. Egia esan, galderak egiten oso gustura ibili ginen, haiek jarrera asertiboa izan zutelako. Gainera, harreman estua daukagu ikastolarekin eta horrek asko lagundu zuen.\nGalderen inguruan esateko daukagu gure esperientziak kontuan hartuz galdera askoren erantzuna bagenekiela, baina beste batzuena, berriz, berriak izan dira guretzako. Gehien harritu gaituena, nola apurka-apurka umeek haiek bakarrik eboluzionatzen duten. Hala ere, egin dugun irteera hau zalantzak konpontzeko balio izan zaigu eta honi buruz zerbait gehiago jakiteko gero gure etorkizunean jarri ahal izateko. Irakasleen aldetik esan dugun bezala, oso jarrera ona izan zuten eta elkarrizketa amaitu genuenean, klaseak ikustera eraman gintuzten. Hori beti eskertzeko gauza da, horrela, gelak, instalazioak, ikustean, kontzeptuak hobeto ulertzeko balio izan zaigu. Orduan, aukera hori izan genuenez, argazkiak atera genituen. Hona hemen argazki batzuk:\nAmaitzeko, esan beharra daukagu, denboraren kontzeptua umeentzat oso garrantzitsua dela, eta irakasle bezala gauza horiek guztiak jakitea beharrezkoa dela gure etorkizunerako.\nJostailuen azterketa 1. Fitxa teknikoa 26\na. Titulua: ¿Qué hora es? b. Egilea: Cecilia Buitrago c. Editoriala: Ovale Publications d. Tokia eta urtea: 1995 Montreal Kanada e. Euskarria: liburu bat da kartoizkoa.\n1. Gaia. Edukia: Eguneko ordu desberdinak adierazten ditu eta honekin\norientazioa da, bertan egunak sekuentzien arabera ordenatuta dagoelako. Denboraren neurketa kontzeptua ere lantzen da, izan ere, zenbakiak ezagutzea beharrezkoa da ariketa hau burutzeko. 2. Nori zuzendua: Batez ere haur hezkuntzako haurrentzat 3 urtetik aurrera. 3. Nola erabiltzen da? Lehenengo irakasleak orduaren inguruko azalpen zehatzak emango ditu eta ondoren haurrek bertan planteatutako galderak erantzungo dituzte. Ipuinen protagonistak egiten dutena kontutan hartuz. 4. Ilustrazioa\nhandiagoa du testuak baino, izan ere marrazkien bidez eguneroko jarduera guztiak adierazten dira. Eta honi lagunduz, testu txikiak agertzen dira galderak planteatuz, atal hau irakasleak irakurriko die.\n1. Helburu didaktikoa edo ludikoa? Argi dagoenez helburu didaktikoa\nda. Liburu honen bidez haurrek denboraren pertzepzioa lantzen dute. 27\nHaur hezkuntzako material gehienak bezala bere parte ludikoa du, haurrak era dibertigarri eta erakargarri batean ikas dezaten. 2. Zein da ikaslearen papera? Sekuentzien bitartez eguneko orduak eta ekintzak antolatzea. 3. Zein\nazalpenak ematea eta haurren dituzten zalantzak argitu. Irakasleak klasea gidatu behar du haurrek oraindik ez direlako gai planteatutako galderak bakarrik erantzuteko. 4. Hezkuntza premia bereziak dituzten ikasleentzat egokitu dira?\nGure ustez liburu hau ez dago egokituta premi bereziak dituzten umeentzat. Guztientzako berdina delako eta ez dagoelako erraztasunik. 5. Aniztasuna ( kulturala, soziala, generoa…) kontuan hartzen du?\nKultur ingelesa agertzen da.\n1. Zelan ikusten duzu? Oso liburu egokia iruditzen zaigu arlo asko hartzen dituelako kontuan. 2. Erabiliko zenuke gelan? Zergatik? Bai gai honek haur hezkuntzako aproposak direlako.\n2. Fitxa teknikoa a) Titulua: Antes y después b) Egilea: c) Editoriala: Akros d) Tokia eta urtea: e) Euskarria: Joko bat da, kartoizkoa eta datorren kutxan plastikozkoa\na. Gaia. Edukia: Gaia lehen eta orain bereiztea da, bertan ikasiko dute gauzak erabili ondoren izaten duten aldaketak, hau da, ondorioak. Adibidez, zerbait jan ondoren hortzak zikinak geratzen dira, beraz ikusiko dute izandako eraldaketa.\nb. Nori zuzendua: Haur hezkuntzako azkenengo ziklorako zuzenduta dagoela uste dugu, 4-5 urteko haurrentzat. Uste dugulako adin honekin ekintzen ondorioak bereizten hasten direla.\nc. Nola erabiltzen da: Oinarri bat dago eta bertan zenbait irudi agertzen dira, honekin zer ikusia duten piezak horren gainean jarri behar dituzte.Ekintzak sekuentziatan antolatzen dira eta azkenengo ondorioa bilatu behar dute bi irudiak elkartzeko.\nd. Ilustrazioa eta testua: Ez da testurik agertzen, soilik ilustrazioa. Irudiak eguneroko ekintzak izan daitezke uste dugu gehienak ezagutuko dituztela.\na. Helburu didaktikoa edo ludikoa? Haur hezkuntzako ariketa guztiak bezala jarduera ludiko bat da helburu didaktiko batekin.\nZein da ikaslearen papera? Jarrera aktiboa izan behar du, bakoitzak\npentsatu behar duelako irudiak nola lotu.\nc. Zein da irakaslearen jarrera? Kasu honetan jarrera pasiboagoa du, ez du etengabe irakurri ezta azaldu behar baina laguntza eskaini behar dute eta noski, ekintza behatu.\nd. Hezkuntza premia bereziak dituzten ikasleentzat egokitu dira? Ez, ez dago egokitua. Izan ere, klasean itsu bat egonez gero ezin izango luke jolastu, berarentzat egokitutako braille hizkeran egon beharko litzateke.\ne. Aniztasuna (Kulturala, soziala, generoa...) kontuan hartzen du? Bai, generoari dagokionez gizonak eta emakumeak agertzen dira eta kulturalki gure gizartean ematen diren hainbat jarduerak agertzen dira.\na. Zelan ikusten duzu? Joko aproposa iruditzen zaigu, sekuentzia desberdinak antolatzeko eta ekintzen ondorioak ezagutzeko.\nb. Erabiliko zenuke gelan?Zergatik? Bai, baina behar bereziak dituzten ikasleentzako moldaturik. Egungo ekintzen bidez ikasten dutelako eta hori haien ulermenari erraztasunak ematen dizkio.\nGure ariketak â€˘\nAbestia Alferraren astea Astelehena,\njai ondoren alferra Ezer ez egiteko,ez goaz lanera. Asteartea, euria goitik behera, busti egingo gara, ez goaz lanera. Asteazkena, osaba ezkontzen da ta jai hartzen badu, ez goaz lanera. Osteguna, amonaren eguna, festa hau ospatzeko, ez goaz lanera. Ostirala, haginetako mina aspirina hartuta, ez goaz lanera. Larunbata, egun erdiko lana, egun erdiagatik ez goaz lanera. Igandea, lantegia itxita lana egin nahi bainaezin joan lanera.\nZertarako nahi dugu? Zer nahi dugu egin material honekin?\nMaterial hau egokia iruditzen zaigu astearen egunak ikasteko, behintzat sekuentzia batean antolatzeko. Hau da, astearen lehenengo eguna astelehena dela, bigarrena asteartea, hirugarrena asteazkena...\nMaterialaren helburu espezifikoak:\nHaurrek astearen egunak bereiztea eta bere sekuentzia jakitea. 31\nKonpetentzia eta helburu didaktikoak formulatu.\nBeren esperientziaren hurbileko hainbat gizarte-talde, haien zenbait ezaugarri, ekoizpen kultural, balio eta bizimodu identifikatzea eta haiek ezagutzera hurbiltzea, konfiantza-, errespetu- eta estimazio-jarrerak sortze aldera.\nKulturaren berri izan eta parte hartzea.\nElementuen eta bildumen tasunak identifikatzea eta taldekatze-, sailkatze-, ordenatze- eta kuantifikatze-harremanak ezartzea, pentsamendu logikomatematikoa garatzeko eta horren adierazpideak ikasten hasteko.\nNoiz, zein testuingurutan eta nork erabiltzeko? Erabiltzaileen rolak definitu. Ikasleen aktibitateak zeintzuk izango dira?\nEgunero, gelan landuko dugu. Guztion artean abestuko da irakasleak irudia erakusten dituen bitartean. Ikasleek, ikusten dutenaren arabera, (irakasleak irudiak seinalatzen dituen bitartean) abestia abestuko dute. Horrela, abestiari esker astearen egunak ikasiko dituzte.\nEdukiaren eskema edo gidoia hiru aspektuak kontuan harturik:\nestetikoa, interaktibitatea eta edukin edukatiboa. Elementuak eta atalak: Irudi handi bat izango dugu horman itsatsita zazpi ataletan banatuta, atal bakoitza asteko egun bakoitzari egokitua. Egun bakoitzean agertzen diren irudiak abestiaren letrarekin bat joango dira. Hau da, abestiak “Asteartea, euria goitik behera, busti egingo gara, ez goaz lanera” esaten badu, irudian euria agertuko da marraztuta. •\nEgunero, gelan sartu bezain laster, zein egun den eztabaidatuko dugu. LINK: http://asomateamiclase.blogspot.com.es/p/rutinas.html 32\n-Zertarako nahi dugu? Zer nahi dugu egin material honekin? -Zertarako nahi dugu? Zer nahi dugu egin material honekin? -Zertarako nahi dugu? Zer nahi dugu egin material honekin? â€˘\nMaterial honen bitartez pixkanaka haurrek egun desberdinak daudela ulertu dezaten bilatzen dugu. Aldi berean, zenbakiak lantzeaz aparte, gelakideen urtebetetzeak, urtaroak, eta abar aztertuko ditugu.\nMaterialaren helburu espezifikoak: o Denboraren pertzepzioa lantzen joatea. o Zenbakiekin lehenengo kontaktua izatea.\nKonpetentzia eta helburu didaktikoak formulatu: o Ingurune fisikoa, naturala eta soziala modu aktiboan aztertzea eta esploratzea, eta ingurune horiek ezagutzeko interesa erakustea, ingurune horietako kide diren sentipena garatzeko eta haietara nolabaiteko segurtasunez eta autonomiaz moldatzeko. o Naturako animaliak, landareak, elementuak eta fenomenoak aztertzea eta ezagutzea, eta haiei buruzko saiakuntzak egitea eta hitz egitea, ingurune naturalaren gaineko interesa erakusteko eta jakin-mina eta errespetua garatzeko. Ingurune naturaleko oinarrizko osagaiak eta haien zenbait harreman, aldaketa eta eraldaketa ezagutzea eta aintzat hartzea, haiek babesteko zaintza, errespetua eta erantzukizuna garatzeko.\nAriketa hau goizero burutuko dugu, harrera modutzat, hau da, haurrak gelan sartu bezain pronto. Hauek borobil batean jesarri ondoren, irakaslea izango da gidaria eta haurrei galdetuko die zein den gaurko eguna eta horren inguruan hitz egingo dute.\nEdukinaren eskema edo gidoi hiru aspektuak kontutan harturik: estetikoa, interaktibitatea eta edukin edukatiboa. Elementuak eta atalak:\nKlasera sartuko dira, amantala jantzi eta guztiok txokoan jesarriko dira. Haien aurrean, guk sortutako kartulinak izango dituzte, hau da, egunak, urtaroak, eta abar zehazten dituztenak. Guztion artean hutsuneak betetzen joango gara, hain zuzen ere aurreko eguna birgogoratuz, gaurko egunaren zenbakia eta izena zein den zehaztuz, eta abar.\n Errutina bi\nKlasera sartu Harrera: • • • •\nAmantala jarri. Zerrenda pasatu. Data arbelean jarri. Egun horretan egiten duen eguraldia jarri.\nAurreko egunean egindakoa komentatu. Txisa egin Txokoak Jolastordua eta txisa egin Jatera Siesta Ipuina Jolastordua Amantalak kendu et batu Etxera •\n10:00:00 10:10:00 11:30:00 12:30:00 13:30:00 14:30:00 15:30:00 16:15:00 16:30:00\nUmeek errutinaren bitartez, segurtasun eta autonomia gehiago bereganatu dezaten. Errutinari esker, haurrek egunero egin behar dutena dakite, buruz ikasten dutelako jardueren sekuentzia.\nMaterialaren helburu espezifikoak: o\nHaurrek egunero egin behar dutena jakitea.\nZenbakiak lantzea eta bereiztea. Adibidez, gaur 23 bada, bihar egun bat gehiago denez, 24 izango da.\nIngurune fisikoa ikertzea eta bertako zenbait elementuren ezaugarriak identifikatzea, haietan jarduteko eta haietan eraldaketak sortzeko gaitasuna garatze aldera.\nElementuen eta bildumen tasunak identifikatzea eta taldekatze-, sailkatze-,\npentsamendu logiko-matematikoa garatzeko eta horren adierazpideak ikasten hasteko.\nEgunero, gelan guztion artean jarraitu beharreko pautak eta ordutegia izango da. Irakaslea izango da jarduera guztiak egiteko gidaria, hau da, gelara eramango dituena, jolastokira, jantokira, txokoetara... Ikasleek aktibitate desberdinak egingo dituzte: data idatzi, zerrenda pasa, nor etorri da nor ez, eguraldia jarri, jolastu, txokoetan ibili, jan eta hainbat jarduera desberdin gehiago.\nEdukiaren eskema edo gidoia hiru aspektuak kontuan harturik: estetikoa, interaktibitatea eta edukin edukatiboa. Elementuak eta atalak:\nAspektu estetikoari dagokionez, harreran egutegi bat erabili daiteke eta honetan umeak egunen gainean X bat jarriko dute, hau pasatu dela adieraziz. Data andereñoak jarriko du arbelean. Hala eta guztiz ere, aurreko eguna zein zen azalduko du eta horretan oinarrituta hurrengoa jarriko dute. Eguraldia astebeteko egutegian jarriko dute egun bakoitzaren gainean egingo duen eguna adieraziz, hau da, eguzkia, elurra... 36\n Eguna irudietan. Ume bat gosaltzen, bazkaltzen eta afaltzen agertuko da irudi batzuetan. Irudi hauen bitartez haurrei noiz burutzen dugun jarduera bakoitzak azalduko diegu. Irudiekin batera, eguzkia eta ilargia tartekatuko dugu, eta honekin egunaren momentu garrantzitsuenetarikoak azalduko diegu.\nMaterial honekin haurrei azaldu nahi diegu gosaria, bazkaria eta afariaren arteko desberdintasunak. Horrela, eguzkiaz eta ilargiaz baliatuz, egunaren atalak azalduko diegu eta modu honetan ulertuko dute zergatik bazkaldu edo afaldu den.\ndesberdintasunak ulertzea, momentu bakoitzean zer egin behar duten argi izatea.\nKonpetentzia eta helburu didaktikoak formulatu: o Ingurune fisikoa, naturala eta soziala modu aktiboan aztertzea eta esploratzea, eta ingurune horiek ezagutzeko interesa erakustea, ingurune horietako kide diren sentipena garatzeko eta haietara nolabaiteko segurtasunez eta autonomiaz moldatzeko. o Ingurune fisikoa ikertzea eta bertako zenbait elementuren ezaugarriak identifikatzea, haietan jarduteko eta haietan eraldaketak sortzeko gaitasuna garatze aldera. o Naturako animaliak, landareak, elementuak eta fenomenoak aztertzea eta ezagutzea, eta haiei buruzko saiakuntzak egitea eta hitz egitea, ingurune naturalaren gaineko interesa erakusteko eta jakin-mina eta\nerrespetua garatzeko. Ingurune naturaleko oinarrizko osagaiak eta haien zenbait harreman, aldaketa eta eraldaketa ezagutzea eta aintzat hartzea, haiek babesteko zaintza, errespetua eta erantzukizuna garatzeko.\nKlasean bertan erabiliko dugu, edozein egun bateko ariketa bezala. Irakasleak azalduko die haurrei irudietan gertatutakoa, eta behin azalduta klaseko horman itsatsiko dugu behin eta berriro birpasatu ahal izateko. Ikasleen aktibitatea, batez ere, entzulearena izango da. Ipuinen antzera izango du, baina aktiboki parte hartuko dute planteatuko ditugun galderen erantzunen bitartez.\nEdukinaren eskema edo gidoia hiru aspektuak kontutan harturik:\nestetikoa, interaktibitatea eta edukin edukatiboa. Elementuak eta atalak: Lehenengo irudia: eguzkia ateratzen denean ume bat altxatzen da eta gosaltzen du. Bigarren irudia: eskolan dauden bitartean eguzkia bete-betea dago, eta jantokira joateko ordua heltzen da, bazkaltzera. Hirugarren irudia: umea etxean dago afaltzen, momentu honetan eguzkia joaten da eta ilargia dator.\nIpuina Mikel Bilbon bizi den 5 urteko ume bat da.\nMikel mutiko nagitsua da, eta egunero gauza bera gertatzen zaio, eguzkia irteten denean, amak behin eta berriro deitu behar dio esnatzeko. Bitartean, amak gosaltzeko fruta, gailetak, esnea eta zukua prestatzen dizkio. Mikel gosaria usaindu eta arrapalada batean ohetik jaiki eta gosaltzera joaten da. Egin beharreko gauza guztiak egin ondoren, hau da, dutxatu, haginak garbitu, jantzi.. Mikel eskolara doa. Goiza aurrera joan ahala eta hainbat ariketa egin ostean, Mikeli sabela zerbait arraroa egiten zion. Gose da!! orduan guztiok batera jantokira abiatu ziren abesti hau abesten: jan, jan, jan eta jan sagarra sartu dut ahoan, edan, edan, edan egarririk gaudenean. Bazkaltzeko espagetiak, arraina eta jogurta zeuden. Ze gozoa!!!! Mikeli izugarri gustatzen zaio. Tripa bete eta gero Mikel logura pixka bat zeukan eta etxera joan baino lehen, ikastolako ohetxoan bere lagunekin siesta txiki bat bota zuen. Bat batean, tinbrea jo eta hara nor etorri...... amatxuuuuuu!!!! Mikel bere amarengana joan eta besarkada handi bat eman zion. Biok batera parkera abiatu ziren. Han jolastu, zikindu... Eguna amaitzen joan zen eta parkea pixkanaka-pixkanaka iluntzen zihoan. Orduan Mikel eta bere ama etxera joan eta Mikel bidetik esan zion: -\nAmatxu!!! nekatuta nago... lo egin nahi dut. â€“ esan zuen Mikelek.\nMikel itxaron behar dugu aita afaria egiten amaitzen dago eta! Horrela egunero bezala hirurok batera afalduko dugu. â€“ erantzun zion amak.\nGuztiok batera afari on eta dibertigarri bat izan ondoren, kalean argirik ez zegiela hirurok poz- pozik ohera abiatu ziren. â€˘\nBost ariketen arteko bat ipuin bat egitea erabaki dugu, uste dugulako baliabide hau umearentzat erakargarria eta ezinbestekoa dela. Ipuinen bitartez, umeek gauza asko ikasi ahal dituzte, gainera ipuinaren paperean oso erraz hartzen dira eta horrek umeek gaia hobeto ulertzera bultzatzen du.\nMateriaren helburu espezifikoak: o Helburu\nberenganatu. o Sormena lantzea. o Umeek ondo pasatzea. o Ikastea. o Parte hartzea.\nKonpetentzia eta helburu espezifikoak: o\nPortaera sozialeko oinarrizko arauak aria-arian barneratzea, eta beren jokabidea arau horietara egokitzea, gero eta modu orekatuagoan eta hobean.\nNoiz, zein testuinguruetan eta nork erabiltzeko? Erabiltzaileen rolak definitu. Ikasleen aktibitateak zeintzuk izango dira?\nIpuin hau irakasleak klasean bertan kontatuko du. Umeek entzule papera daukate baina askotan haien parte hartzea funtsezkoa da. Azkenik, ipuinaren arabera, bai irakasleak eta bai ikasleek haien artean gaiari buruz hitz egin behar dute.\nEdukinaren eskema edo gidoia hiru aspektuak kontutan harturik: estetikoa, interaktibitatea eta edukin edukatiboa. Elementuak eta atalak.\nHasieran irakasleak, gaur ipuin bat kontatuko duela azalduko du. Horretarako umeak borobil batean jesartzeko agintzen die, horrela guztiak irakaslea ikusiko dute. Hau egin ondoren, guztion prest daude ipuina entzuteko. Irakaslea ipuina kontatzen hasten da eta azkenik, ipuina amaitu eta gero, irakaslea eta umeek galderak partekatuko dituzte eta gaiari buruz hitz egingo dute. Horrela irakaslea jakingo du ipuina gustatu zaiela edo ez, eta kontzeptuak berenganatu dituzten ala ez.\nZer ikasi dugu? Hasiera batean zailtasunak izan genituen proiektua aztertzeko gaiaren inguruan ez genuelako ezagutzarik, haurrei halako azalpenak emateko. Azalpen sinpleenak nahiko konplexuak bihurtu ziren ez genekielako azalpen zehatz ematen eta honetarako informazio bilketa egin genuen. Lan honen bitartez, haur hezkuntzako zikloetan lantzeko lagungarriak izan diren hainbat kontzeptu landu, garatu eta ikasi ditugu.\nHasteko, eta gure ustez garrantzitsuena, denboraren garrantzia transmititzea da, nahiz eta umeek oraindik honen pertzepzioa bereganatu ez. Kontzeptu hau apurka-apurka garatuz doa, 8-9 urte bete arte. Hortik aurrera kontzeptu hau argi izaten dute. Klasean, guzti honekin batera, eduki batzuk landu ditugu, hau da, orduak definitu, egunak, hilabeteak, urteak, afaria, gosaria,..etab. Kontzeptu hauek lantzeko hainbat baliabide desberdin daudela ikasi dugu, adibidez, ipuinen bitartez, antzerkien bitartez, fitxen bitartez, abestien bitartez... baina orokorrean errutinen bitartez.\nHonekin batera, lagungarria iruditu zaigu ere, Bihotz Gaztea ikastolara joatea. Bertan ikusi izan dugulako, kontzeptu hauek lantzeko haiek erabiltzen dituzten materialak zeintzuk diren. Adibidez: marrazkiak, egutegiak, ipuinak...etab. Gero ideia hauek hartuta gureak egiteko. Kontuan hartu beharrekoa da, baliabide hauek prestatzerako orduan, ez daukatela bakarrik alde ludiko bat, baizik eta esan dugun bezala funtzio didaktikoa ere izan behar dute. Honela, umeek erraztasun gehiago dituzte era dibertigarri batean ikasteko. Amaitzeko, pentsatzen dugu irakasgai honetan landu duguna oso baliagarria dela gure etorkizunerako. Gure ustez, denboraren kontzeptuak haur hezkuntzan lantzen hastea ezinbestekoa delako. Hala nola, denbora pertsonala eta historikoa barneratzea.\nGUTXITAN NORMALEAN ASKOTAN\nHelburuak betetzen dira\nTaldekide guztien ikuspuntuak eta iritziak\nkontuan hartzen dira Bakoitzak bere lanaren zatia burutzen du\nBileraren garapenerako planifikazioa egiten da\nEgiten den bilerako planifikazioa betetzen da\nOrdutegia eta bileren egunak taldekide guztiak\nerrespetatzen dituzue Lanak eperako egiten dira Rolak errespetatzen dira Elkarrekiko laguntza ematen duzue\nProiektu hau oso interesgarria iruditu zaigu, hori dela eta, gogotsu aritu gara lan egiterakoan. Nahiko ondo konpontzen gara gure artean, beraz, oso gustura egon gara eta ez dira liskarrik egon. Horrez gain, guztion iritziak onartu ditugu eta desadostasunen bat egon denean guztion artean konpontzen saiatu gara adostasun batera heltzeko asmoz. Proiektu honetan taldekide guztiok hartu dugu parte ahalik eta hoberen. Gainera, norbaitek arazoren izatekotan beste batek laguntzen zion atal hori burutzeko edota hobetzeko. Horrez gain, lehenengo aktan jarritako rolak errespetatu ditugu eta bakoitzak bere betebeharra bete du. Ordutegiari eta datei dagokienez, bete izan direla esan beharra daukagu eta arazoren bat egonez gero beste taldekideak abisatzen genituen. Lana eguneratuta eraman dugu eta geratzen ginen egun bakoitzean akta egiten genuen hurrengo egunean zer egin behar genuen jakiteko. Egia da, entregatu beharreko ariketekin lana eguneratuta eramatea nahiko erreza izan dela, izan ere, jarduera horiek oso lagungarriak izan zaizkigu. Bukatzeko, esan beharra daukagu proiektu hau asko lagundu gaitzakeela gure etorkizunean, izan ere, ume txikiek ez dute denboraren pertzepzioa guk daukagun bezala eta hori lortzea oso garrantzitsua da. Izan ere, gaur egungo gizartean denborari esker antolatzen ditugu gure jarduera guztiak.\nAktak Akta 1 Taldearen izena: Gus-Gus Taldea Data: 2012.09.25 1. Bilera: Noiz hasi eta bukatu: 8:30-14:00 Bertaratuak: •\n2. Landutako gaiak eta hartutako erabakiak: Gaur, lehenengo eguna izan denez, ez ditugu gai askorik landu. Batez ere, taldearen xedea eta arauak betetzen egon gara eta rolak banatzen, hau da, bakoitzaren eginbeharra zein izango den zehaztuz. Gure xedea haurrek dituzte zalantzak azaltzeko gai izatea eta hauek argitzea da. Hau da, gai izan behar gara haurrek dituzten zalantza haiek ulertarazteko modu batean argitzeko. Gure arauak aldiz, hurrengoak litzateke: ▪ Kideen arteko errespetua izatea. ▪ Guztion ideiak kontuan izatea. ▪ Gure arteko komunikazioa zaindu eta landu. 44\n▪ Etxera eramaten den eginkizuna epean ekarri. ▪ Puntualtasuna. ▪ Asistentzia, ezin denean etorri lehenago abisatu. ▪ Arazoak konpontzeko: komunikazioa erabiliko dugu. ▪ Eztabaidarik balego: gehiengoaren iritzia beteko da. 3. Egiteko atazak: • Irene Mezo: Idazkaria (erredaktatzailea: aktak...) • Iratxe Ochandiano: Organizatzailea (betebeharrak gogoratzen dituena eta moodle-koinformazioa jasotzen duena. • Itsaso Pagazaurtundua: Zuzentzailea (testuak berrikusten eta zuzentzen dituena) • Saioa Palomino: Koordinatzailea (bakoitzaren betebeharral zehazten dituena) • Nerea Pascual: Idazkaria II (egunero egiten dena garbira edo ordenagailura pasatzen duena) • Aintzane Prior: Teknikaria (informazioa bilatzeaz arduratzen duena) 4. Hurrengo lan saioa Noiz: 2012.10.09 Gai ordena: •\nInformazioa bilatu, aztertu eta aukeratu.\nLanaren eskema zehaztu.\n5. Hausnarketa Gaurko klasean ez dugu ezer berezirik egin. Taldeko akta bete dugu taldea osatu ostean, eta bakoitzaren betebeharrak zehaztu ditugu. Gero, lehenengo praktikarekin hasi gara, talde lanari buruzko hausnarketa egin behar izan duug.\nGuretzat talde lana, oso lagungarria da lanak egiterako orduan, izan ere, ideia gehiago daude eta ikuspuntu desberdinak. Akta 2 Taldearen izena: Gus-Gus Data: 2012-9-25\n1. Bilera: Noiz hasi eta bukatu: 8:30-14:00 Bertaratuak: •\n2. Landutako gaiak eta hartutako erabakiak: Gaur denborari buruzko galderak batzuk egin behar izan ditugu. Zenbait kontzeptu definitu ditugu: urtea, eguna, egutegia, urtaroa, minutua, ordua... Saiatu behar izan gara kontzeptu horiek azaltzen ume bati azaldu behar bagenizkio bezala.\n3. Egiteko atazak: • A taldekideak: denborari buruzko galderen erantzunak osatu. • B taldekideak: Talde fitxa ordenagailura pasatu eta moodle-ra igo. • C taldekideak: denborari buruzko galderak garbira pasatu eta moodle-ra igo.\n4. Hurrengo lan saioa Noiz:2012-10-2 Gai ordena: bidalitako testuak irakurri. 5. Hausnarketa Gaurko klasean bidalitako lana kosta zaigu egitea, izan ere, oso zaila da denborari buruzko kontzeptuak ume txiki bati azaltzea. Hala eta guztiz ere, interesgarria iruditu zaigu eginbeharrekoa, etorkizun batean gure lanean aplikatu beharreko kontzeptuak baitira. Hasiera batean gure ezagutzekin erantzun ditugu galderak, baina, guztiak ezin izan ditugu erantzun, ez genekizkielako. Horregatik, galderen erantzunak egiterako edota osatzeko Interneten bilatu behar izan dugu informazioa. Gaurko praktika honekin asko ikasi dugu eta espero dugu hurrengoetan ere gauza berriak ikastea.\nAkta 3 Taldearen izena: Gus-Gus Data: 2012-10-9 1. Bilera: Noiz hasi eta bukatu: 8:30-14:00 Bertaratuak: •\n2. Landutako gaiak eta hartutako erabakiak: Gaur irakurritako testuei buruz hotz egiten egon gara. Taldeka jarri gara eta testuaren inguruko zalantzak argitu ditugu. Horrez gain, testu bakoitzaren ideia nagusiak atera ditugu gero, gure proiektuan lagungarri izan daitezen. 3. Egiteko atazak: • Taldekide guztiak: taldekide bakoitzak egokitu zaion testuaren iruzkina egin behar du: laburpena eta iritzia. 4. Hurrengo lan saioa Noiz: 2012-10-16 Gai ordena: Eskola batera joan eta irakasle bati elkarrizketa egin: nola lantzen dute eskolan denbora? Hurrengo klasean egin beharreko aurkezpena prestatu. Nora goaz? Nola helduko gara?... 5. Hausnarketa Gaurko klasean, testuari buruzko zalantzak argitu ahal izan ditugu beste kideekin konpartituz eta bata besteari azalduz. Gero, gure taldearekin lanean sartu beharreko puntuak azaldu ditu bakoitzak eta ideia nagusiak apuntatu ditugu proiektuan sartzeko.\nGaurko klasea zalantzak argitzeko eta gure proiektua bideratzeko balio izan digu. Horrez gain, irakasleari egin beharreko galderak eratzen lagundu digu, ideiak emanez. Akta 4 Taldearen izena: Gus-Gus Data: 2012-10-16 1. Bilera: Noiz hasi eta bukatu: 8:30-14:00 Bertaratuak: •\n2. Landutako gaiak eta hartutako erabakiak: Gaur gure proiektuari buruzko aurkezpena egin dugu: nola helduko gara? Nora goaz?... galderei erantzuten. Hau da, gure proiektua nola bideratuko dugun eta gure helburuak zeintzuk diren azaldu behar izan ditugu klasearen aurrean. Praktika orduan irakasleak jostailu batzuk eman dizkigu hauek aztertzeko: egokiak diren ala ez denbora umeekin lantzeko, nolakoak diren, zertarako erabili ahal diren...\n3. Egiteko atazak:\n• A taldekideak: biharko elkarrizketa garbira eta ordenagailura pasatu. • B taldekideak: proiektuaren atal guztiak batu. • C taldekideak: egindako ariketak wikira igo. 4. Hurrengo lan saioa Noiz: 2012-10-23 Gai ordena: Proiektuari buruzko informazioa bilatu. 5. Hausnarketa Gaurko klasean, jostailuekin aritu gara eta ikusi ahal izan dugu egokiak diren ala ez gure proiekturako eta umeei denboraren kontzeptuak irakasteko. Bi jostailu aztertu ditugu eta lehenengoa bigarrena baino askoz errazago iruditu zaigu. Jostailuen azterketari dagokionez, lehenengo liburua egokia dela ikusi dugu baina, bigarrenak ez zuen zerikusi handirik gure kasuarekin.\nAkta 5 Taldearen izena: Gus-Gus Data: 2012-10-23 1. Bilera: Noiz hasi eta bukatu: 8:30-14:00 Bertaratuak: • Irene Mezo • Iratxe Ochandiano • Itsaso Pagazaurtundua • Saioa Palomino • Nerea Pascual • Aintzane Prior 2. Landutako gaiak eta hartutako erabakiak:\nGaur, taldean lanak banatu ditugu. Gidaren laguntzaz, falta zaiguna ikusi dugu eta binaka jarri gara lan horiek burutzeko. Ipuina, errutinak, baliabideak aztertu, proiektuaren sarrera... 3. Egiteko atazak: • A eta B taldekideek: Ipuina sortu eta horren fitxa bete. • C eta D taldekideek: Irudien fitxa egin. Powerpoint-a egin. • D eta E taldekideek: Sarrera. Abesti bat aukeratu eta fitxa bete. 4. Hurrengo lan saioa Noiz: 2012-10-30 Gai ordena: Aurkezpena prestatu hurrengo klasean egiteko.\n5. Hausnarketa Gaur, lanarekin bukatu dugu eta horrek asko poztu gaitu. Langile aritu gara eta bakarrik falta zaigu azken zehaztasunak jartzea.\n http://lolacas.wordpress.com/  http://www.csicsif.es/andalucia/modules/mod_ense/revista/pdf/Numero_15/ISABEL_RAEL_1.pdf\n http://www.surcultural.info/2007/04/juegos-de-integracion/  http://www.surcultural.info/2009/06/juegos-para-ensenar-normas-y-valores/  http://www.hezkuntza.ejgv.euskadi.net/r432459/eu/contenidos/informacion/dif10_curriculum_berria/eu_5495/adjuntos/curriculu m_vigente/dc_educ_inf_e.pdf-ùblicaciones/es_00024_pu/adjuntos/gizarte_kultur.pdf  http://www.gzdtkacs.ehu.es/s0024-con/es/contenidos/informacion/00024\n http://www.ehu.es/RafaelLADidacticaCCSS/Cap.7.pdf  http://www.youtube.com/watch?v=Grqbi24O_tE\nHona hemen Gus-Gus taldearen lehenengo proiektua.


Urola Kostako HitzaHerriak Archives - Page 3 of 2113 - Urola Kostako Hitza | Page 3\nAudioa: San Nikolas eguneko Orioko bertso jaialdia mintzagai Hitza Jolas saioan\nBertso jaialdia izan zen Orion San Nikolas egunean, osteguna. Andoni Egaña, Maialen Lujanbio, Aitor Mendiluze, Amets Arzallus eta Arrate Illaro bertsolariak taularatu ziren Karelan, eta Unai Manterola aritu zen gai-jartzaile lanetan. Igandero izaten da bertsolaritzari buruzko...\nBideoa: Labarren bila zebilen kotxe bat erreskatatu dute baserritarrek Zumaian\nNork: baleike.eus Aktualitatea.\t- Abe 10, 2018\nBehin eta berriro ari dira errepikatzen halako gertaerak. Turistek ‘Acantilados Flysch’ sartzen dute nabigatzailean eta GPSak pista eta bidezidorretatik bideratzen ditu, oker. Azaroaren 12an izan zen halako gertaera bat eta gaur, hilabete eskas ondoren, berriro errepikatu da. Arritokietatik...\nPozik dira salmentekin Erdi Aroko Azokako saltzaileak\nHITZAk iritzia eskatu die Zarauzko, Larrabetzuko eta Lugoko (Galizia) saltzaile banari, azokaren azken egunean, igandean. Salmentez, giroaz eta euren produktuez hitz egin dute. Esaterako, gazta beltza izan du salgai Iñaki Xalabardek, eta larunbatean agortu zitzaion: “Ez...\nEskualdeko herritarrak Durangoko Azokan\nNork: Urola Kostako Hitza\t- Abe 9, 2018\nOraintsu itxi ditu ateak Durangoko Azokaren 53. edizioak. Asteazkenean zabaldu zuten azoka Durangoko Landako gunean, eta gaur arte zabalik izan da euskal kulturaren topalekua. Urola Kostako herritarrak ere izan dira protagonista bost egunotako azokan; izan ere, hainbat...\nArria V.ak lortu du Urrezko Aizkolari Koparen finalerako txartela\nUrrezko Aizkolari Koparen bigarren finalaurrekoa jokatu dute gaur goizean, Aizarnazabalen, eta Xabier Orbegozo Arria V.a nagusitu da proban. Horrenbestez, hilaren 31an Asteasun jokatuko duten finalerako txartela lortu du errezildarrak. 12:00etan jasi da finalaurrekoa Aizarnazabalgo pilotalekuan, eta...\nAbenduaren 12an, odola emateko hitzordu berria Zarautzen\nUrteko azken odol ateraketa egingo dute datorren astean Zarautzen. Asteazkenean, ohi bezala anbulatorioan egongo dira boluntarioak herritarren zain. 18:30etik 20:30era egongo da odola emateko aukera....Read More\nEspinar eta Aldai nagusi lau eta erdiko Emakume Master Cup txapelketan\nIkusmin handia piztu dute gaur eguerdian Azkoitiko Gurea pilotalekuan jokatu diren lau eta erdiko Emakume Master Cup txapelketako finalek. Ehunka lagun bertaratu dira frontoira, emakumeen buruz buruko lehiako azken partidak ikustera. Giro bikaina sortu da frontoian,...\nIrudietan: Aida Malesek eta Mikel Etxeberria zumaiarrak irabazi dute Azpeitiko Txakurkrosa\nUrtebeteko etenaren ostean, txakurkrosa jokatu dute gaur, igandean, Azpeitian. Azpeitiko Txakurkrosa izen berrituarekin jokatu dute proba Loiolatik abiatuta, eta guztira, 100 lagunek eta beste horrenbeste txakurrek parte hartu dute lasterketan. Horien artean, Mikel Etxeberria zumaiarra (00:29:13)...\nZarauzko Erdi Aroko Azokako azken eguneko egitaraua\nGaur, abenduak 9, 17:00etan amaituko da zubian zehar egin duten Erdi Aroko Azoka, eta aurreko egunetan bezala, gaur ere egun osoko egitaraua dute prest herritarrentzat. Egitaraua: 11:00. Azokaren irekiera. Iturribide kaleko aparkalekuan antzezlana, Erdi Aroko kanpalekuetako...\nGabonetako argiak piztu dituzte Zumaian\nNork: baleike.eus Aktualitatea.\t- Abe 9, 2018\nArgazkiak aurkezteko epea abenduaren 24tik urtarrilaren 8ra bitartekoa izango da, eta whatsapp bidez bidali beharko dira 688 844 400 telefono zenbakira. Egilearen izen abizenak jarri beharko dira igorritako mezuan. Epaimahaia Kultur eta Turismo saileko, Distira argazki elkarteko eta...\n« Aurrekoa 1 2 3 4 5 … 2.113 Hurrengoa »


MUSIKA PARKEAN: PIKNIKA | Kulturaldia.com - Donostia culture & fun magazine\nUdaren amaiera eta Zinemaldiaren hasieraren egun berean, irailaren 21ean, Musika Parkean ekimenaren urteko azken piknik eguna izan zen. Bertaratutakoen tupperrei begiratua botatzeko azken aukera, pasaiaz gozatu eta bitartean zuzeneko musika emanaldiak entzuteko abagunea. Kronika pertsonal honetan baina, beste era batekoa izango da ordena.\nMusika Parkean ekimenaren antolatzaileek 2013ko jardunaldia Urgull mendian amaitzea erabaki zuten. Eguerdiko ordu bietan eman zitzaion hasiera “mesedez, zapaldu belarra!” lematzat duen ekitaldiari. Ondorengo lerroetan, azken Musika Parkean eguneko kronika pertsonal musikal-gastronomikoa eskainiko dizuet.\n13:30 Duda: Autobusez edo oinez\nBulebarra da abiapuntua. Dirudienez, Urgullera -120 metrotik gora doan mendia- igotzeko bi autobus antolatu dituzte eguerdiko lehen eta azken orduan. Gezurra badirudi ere, eguzkiak gogor jotzen duen egun horietako bat da. Aukera erosoena zein izango ote den eztabaidatu ostean, lagun koadrila honek Urgulleko aldapak oinez igotzea deliberatu du.\nArgi dugu zer nahi dugun. “Hori da” eta “Dakhara” tabernetako ogitartekoen erreferentzia ona dugunez, hori izango da gure bazkaria. Batzuek lehenengo taberna hautatzen badute ere, besteok abuztuaren 31 kaleko taberna estuan sartzea aukeratu dugu. Taket deituriko ogitartekoa hautatu dut (oilasko bularkia, tipula karamelatua, gazta urtua eta piperrak, ogi egin berrian). Hori baino lehen, ultramarino denda batetik igaro gara garagardo lata hotzak erosteko. Denetara zazpi euro inguru.\nEz dugu Jesusen Bihotzeraino iritsi beharrik, baina Guardetxea pasa ostean, bidea luze egiten da. Kexuka igo gara, baina albotik karroari bultzaka igotzen diren gurasoak ikustean, isildu egin gara lotsatuta. Basoak irentsi egiten gaitu pixkanaka itsasoa albo batera dugularik.\n14:30 Nor da azkena?\nAtentzioa deitzen du zelaigunean bildu den jende andanak; familiak eta gazte koadrilak, denak nahastuta. Lan zaila da leku huts bat aurkitzea. Larritasun unea. Burua altxa eta soinu teknikariaren atzean lekua dagoela imajinatu dut. Inor ez dago eta! Korrika irten naiz disimuluan lagunak abisatu ostean.\nIngurura begiratu ostean, gehiengoak etxean sukaldatu duela konturatu naiz. Ugari dira belar gaineko manteletan dauden plastikozko plater eta tupperrak; mendian egindako egun pasa batek behar duen legez. Tortillak, errusiar entsaladak, barazki “quiche”-ak, hestebeteak, enpanadak… Aniztasunak harritzen nau.\nGazte boskote bat taularatzen da, eta ondorengoak liluratzen nau:\nIngelesez (ondo) kantatzen dute\nHots armonia (hiru abeslariko koroa)\nSoinu melankoliatsu eta atsegina\nAzken urteotan 60. hamarkadako folk estiloa biziberritu duten taldeak oroitarazten dituzte (Fleet Foxes eta Bon Iver). Errepertorioa propioa izateaz gain (“The Path”, “Good Morning”, “Sun Beaches), Elliot Smithen “Angels In The Snow” abestiaren bertsio fidela egin dute. Hatzarekin zerua seinalatuz, lagun bati eskaini diote abesti bat. Warnerrek ongi egin zuen hauek fitxatzen, ez dago dudarik.\n15:30 Anana bat da! Anana bat da!\nUrgullen biltzen den janari ugaritasunaren artean, plater batek harritu nau bereziki: inongo konplexurik gabe, arrautza egosiz, ganbaz, ahuakate eta mango zatiz beteriko anana erdiak!\n16:00 Sandwich lehiaketa\nEmanaldien artean, sandwich irabazlearen izena eman dute. Saltsa guztietan dagoen Illarrako Joxean Eizmendi da komentarista.\nBartzelonako taldea, eguneko talde nagusia da. Giro independentean oihartzun handia izan zuen taldearen “Leaving All Behind” 2012ko debut lanak, eta “Jesus” haien EP berrian, pop-rock mintzaira klasikoan barneratzen dira, folk kutsu eta soinu amerikarren ezaugarriak gehituz. Teklistak daraman loredun alkandora ausartaren inguruko komentarioak entzun ditut. Urgullen ez dute jendea haiengana gerturatzea lortu. Ez da udako arratsalde batean gozatzeko sintonia musikala baino gehiago.\nUrgull goitik, zoragarri ikusten da Kontxa. Pena merezi du paisaiaz gozatzeko geratzeak. Alai jaitsi gara; badirudi hankak hegan doazela. Itsasoa ezkerretara utzi eta segituan aurkitu dugu Guardetxea. Musika ateratzen da bertatik. Sociedad Gastronomicako kurba hartu, eta Alde Zaharrera iritsi gara.


Knol, Wikipediaren alternatiba? | Consumer\nKnol, Wikipediaren alternatiba?\nGooglek jakintzaren plataforma bat eskaintzen du, edukiak argitaratzen dituzten egileak ekonomikoki bultzatzen dituena\nEgilea: Antonio Delgado 2008-ko irailak 16\nUztailaren amaieran, Googlek bertsio berria aurkeztu zuen gizartean Knol probetan irekia, lankidetzazko entziklopedia bat, Wikipediaren oso antzekoa, eta esan da etorkizunean lehia izango dela, baieztapen bat nahiko doan oraingoz. Berez, “online” plataforma eskaintzea, erabiltzaileek eta ikertzaileek erabil dezaten gairen bateko adituek beren artikuluak honela idatz ditzakete: gidarien edo ezagutza-pilulen modua, eta publizitatearen bidez pizgarri ekonomikoa lortzea. Hala, bilatzailearen enpresa artikulu bat “knol” bat dela uste du, eta ezagutza-unitate independente bat.\nentziklopedia proiektu honetako artikuluak Googlen erregistratutako erabiltzaileak, formalki idatz ditzaketenak bakarka edo, bestela, beraiek. Horretarako, plataforma, egileek erabaki dezakete testuek aukerarik izango duten beste erabiltzaile batzuek argitaratzea ala ez.\nEz Internet, ordea, ez da Knol-ek duen modu bakarra testuak onartzea, zerbitzuak artikuluak idazteko aukera ematen baitu inportazioa egin duen edo egiten ari den “online” editoretik testu-fitxategi batetik. Gaur egun, hauek dira DOC eta PDF formatuak: eragiketa honetan onartutako bakarrak; oraingoz, Open Document estandarretik kanpo.\nBere jabetzako AdWords publizitate-sareko iragarki segmentatuak artikuluetan txertatzeko aukera eman die Googlek autoreei\nNorentzat Knol-en erabilera sustatzea, Googlek autoreei artikuluetan iragarki segmentatuak txertatzeko aukera AdWords publizitate-sarearena, bere jabetzakoa. Hala, egile bakoitzak sortutako irabazien ehuneko bat jasotzen dute sortu dituzten artikuluak. Baldintza bakarra aukera hau erabili ahal izateko, erabiltzaileak hau egin behar du: web-masterretarako publizitate-plataforman alta emanda egotea Adsense. Negozio-metodo hau Googlek erabiltzen duen bera da zerbitzu-sare osoan.\nBaina ez da hau bilatzaileak eskaintzen duen pizgarri bakarra: beste bat autoreak saritzeko modua, bakoitzari garrantzia emanez testuen kalitatea, bilatzaileek aurrez aurkitu eta pertsona gehiago. Horrela, zeharka bada ere alderdi ekonomikoa bultzatzen du, zenbat eta gehiago izan irakurleek gehiago erabiltzeko probabilitatea edukiekin zerikusia duen publizitatea.\nInterneten badira Wikipediaren ordezko lankidetza-entziklopediak, ikusle ugari dituztenak.\nNorentzat Knol-en erabiltzailea izatea, izen-abizenekin sinatu behar da. Horretarako, erregistratutako erabiltzaile bakoitza. Horretarako metodo nagusia telefono-dei bat egin eta zenbaki gakoa.\nGoogle funtzionatzen duen bigarren metodoa ere ezarri du banku-txartelaren bidez. Erabiltzaileek zure txartelena, Googlek erakundearekin erka ditzan bankuan. Hala ere, ez dago transakziorik egin beharrik merkataritza, erregistratzeko, Googlek datuak egiaztatzeko banku-plataformak.\nHorri buruz erabilera-lizentziari, Knol-ek Copyleft lizentzia erabiltzen du lehenespenez erabiltzaileek sortutako edukietarako. Lizentzia hau Sortzailea Commons Atribution 3.0, beste web orri batzuk, baldin eta testua jatorrizko egilea eta baimen bera erabiliz banatzen dena. Bai bat erabiltzaileak lizentzia-mota aldatu nahi badu, beste bat hauta dezake, Copyright lizentzia tradizionalagoa barne.\nKnolek ez du Wikipediaren eremuan sartu nahi, baizik eta mundu osoko adituak ezagutarazi eta zerbitzua publizitatearekin errentagarri bihurtu nahi du.\nBitartean lehen hilabeteetan, Knol-en testuak hemen egongo dira eskuragarri: ingelesa eta, batez ere, Estatu Batuetarako. Baina gutxi laster hizkuntza eta herrialde berriak gehitzea espero da plataformara, oraindik gaztelania ez bada ere. Hori zor da produktu-motari, non benetako nortasuna egiaztatu behar baita erabiltzaile bakoitzarena, eta Googleren publizitate-sisteman onartzea, enpresako tokiko bulego bakoitzak garapena herrialde bakoitzean.\nWikipedia ez da etsaia\nA Wikipediako proiektuarekiko antzekotasunak gorabehera, eta betiere Google, Knol ez dago bideratuta merkatuko gaur egun entziklopedia librean eta antzeko proiektuetan dihardu, hainbat komunikabidetatik behin eta berriz esan izan den bezala komunikazioa eta iritzi-blogak. Izan ere, badaude Interneten elkarlaneko entziklopedien hainbat proposamen, edo hainbat gai eta arlotako adituen guneak, Wikipediaren alternatibak, ikusle ugari dituztenak, hala nola Helium, Kanporantz o Zitizendima.\n. Knol-en filosofia ez da ukondo bat sartzea Wikipedia, mundu guztiko adituak ahalbidetzea besterik ez gaiei buruz idatziz ezagutarazi eta diru-sarrerak sor ditzakete gehien gustatzen zaizkienak. Horrela, ez dute bat sortu beharrik gaikako blog pertsonala edo askotarikoetako bat blog-sare komertzialak Sarea. Erabiltzaile adituek haien errentagarritasuna lortzea nahi du Knolek ezagutzak bere plataformaren bidez. Eta, jakina, zerbitzua publizitatearekin errentagarri bihurtzea.\nGoogle partziala izango da Knolekin?\nPlataformari mesede egin diezaiokeela uste dute Googlek\nBat berri honi egin zaizkion lehen kritiketatik sektoreko adituek Googleren emaitza garrantzitsua da Knol-en idatzitako edukiak, Googleren bilaketak. Gaur egun, lankidetzazko entziklopedia eta abierta Wikipedia bilaketen lehen posizioetan agertzen da generikoak eta historikoak. Honelako bilaketetan: Bigarrena Mundu Gerra edo Krisia petrolioarena , Wikipedia agertzen da aurrena beste orrialde batzuk.\nEz hala ere, Googlen Knol-en idatzitako artikuluak bilatzea beste orrialde batzuk. Haren alde egin dezakeen susmoa plataforma Googleren gainean eror daiteke. Knoli garrantzi handiagoa ematea Sarea ezagutzeko beste plataforma batzuen aurrean, zer esan nahi du? sinesgarritasuna galtzea Googlerentzat, gainera beste plataforma horietara (Wikipedia) bisita gutxiago egitea barne, bilatzaile handiaren erabiltzaileak askoz zailtasun handiagoa dute.\nartikuluak google-eu knol-eu nasa Wikipedia\nNola bizi Marten? Mars Ice Domeri buruzko guztia


Mutiloako zabortegira 100.000 tona hondakin bideratuko ditu GHK-k - Goierriko Hitza : Goierriko Hitza\nMutiloako zabortegira 100.000 tona hondakin bideratuko ditu GHK-k\nPalankako zabortegia kudeatzen duen Ferrovial enpresari esleitu dio zerbitzua GHK-k. Udalak dio oraindik ez dutela inongo tramitaziorik hasi; bihar dute bilera aldundianGipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak atzo prentsa ohar bidez jakinarazi zuenaren ara...\nA.Apalategi - L.Agirre\nPalankako zabortegia kudeatzen duen Ferrovial enpresari esleitu dio zerbitzua GHK-k. Udalak dio oraindik ez dutela inongo tramitaziorik hasi; bihar dute bilera aldundian\nGipuzkoako Hondakinen Kontsortzioak atzo prentsa ohar bidez jakinarazi zuenaren arabera, Mutiloako zabortegiari esleituko diote «Gipuzkoak hiri -hondakinen errefusari isurpen tratamendua» emateko zerbitzua. 24,8 milioi euroko esleipena da, eta 100.000 tona hondakin tratatzea aurreikusten dute. Egun, Ferrovial taldeak kudeatzen du Mutiloako hondakin industrialen gunea.\nGHKren esanetan, «hondakinak kudeatzeko Gipuzkoako duen azpiegituren faltaren arazoari irtenbide partziala» eman nahi diote erabaki horrekin. Gaur egun, Meruoloko zabortegira (Cantabria, Espainia) eramaten dituzten kamioien kopurua «gutxitu» egingo dela ere esan dute. Mutiloako zabortegia urte bukaeran jarriko da martxan, eta hiru urterako egongo da erabilgarri, ordurako Gipuzkoako Ingurumen Gunea deritzotena eraikita izatea aurreikusten baitute.\nAitor Aldasoro, Sasieta Mankomunitateko lehendakariaren esanetan, Gipuzkoako hiri hondakinen errefusari isurpen tratamendua emateko «lehiaketa publiko bat atera zen, Europa mailan. Eta aurkeztu diren bakarrak Mutiloako zabortegia kudeatzen duten Ferrovial Taldekoak izan dira». Aldasaroren esanetan, «onartu dutenerako pentsatzen dut ingurumen baldintzak beteko dituela».\nBirziklatzen ez dena, errefusa, «edukiontzi grisekoa» eramango dute Mutiloara. «Guri egokituko zaigu ingurumen baldintzak beteko dituztela zaintzea», gaineratu du. «Jaurlaritzak oso-oso baldintza zorrotzak pasa araziko dizkio. Gero eta zorrotzagoak dira eta bete egin beharko dituzte».\nAtzoko albistea «goierritarrentzat kalterako» bada ere, ingurumenarentzat hobea dela ikusten du. «Kamioien gora beherak, batez ere Ormaiztegin izango du eragina».\nBaina erabaki berria «ondorio» bat dela gaineratu du. «Hainbest urtean hondakinen gaiari irtenbide bat eman ez zaionez, sortzen dugunari irtenbidea eman beharko zaio».\nJakinarazpen ofizialik ez\nIñaki Ugalde Mutiloako alkatea «ezustean» harrapatu zuen atzo GHKren prentsa oharrak. «Gutxiena espero nuen gaur [atzo] albiste hori komunikabideetatik jasoko nuela», gaineratu zion Ugaldek GOIERRIKO HITZARI.\nJakinarazpen ofizialik ez dutela azpimarratu zuen Ugaldek: «Dakigun apurra enpresaren eta Jaurlaritzaren bitartez dakigu. Jaurlaritzak jakinarazi digu Cespak Ferrovial taldearen jabetzakoa da eskaera bat egin duela. Guk espediente osoa eskatu behar dugu, horren atzetik zer dagoen ikusteko, iritzi bat eman ahal izateko». Horrekin batera, «enpresak esan zigun lizitazioan parte hartuko zuela baina udalaren oniritzirik gabe ez zuela ezer ere egingo. Udalaren oniritzirik ez du oraindik, ez dago ezer tramitatuta», nabarmendu zuen. «Zaborra ekarri behar duten leku batekin ez dute kontatu behar?», galdetu zuen. Ugaldek zehaztu zuenez, gai horri buruz hitz egiteko bilerarako hitzordua jarria zuten aurretik Gipuzkoako Foru Aldundian. Bihar eguerdian izango da bilera. Bestetik, atzo, herri bilera egin zuten Mutiloan bertan.\nMutiloako Lurpe hondakin biltegia 1998. urtean zabaldu zuten, toki berean zegoen hondakin industrialen zabortegi baten gainean. Cespa enpresak 7,2 milioi euroko inbertsioa egin zuen 11 hektareako lurra erosi eta egokitzeko. Aurreko zabortegia ez zegoen behar bezala isolatuta, eta ingurumenarentzat arriskutsua zela eta, gunea inpermeabilizatu eta birgaitu behar izan zuten beste zabor mota batzuk hartzeko. Guztira 3 milioi metro kuboko edukiera du guneak. 2006an hondakin bizigabe edo geldoak hartzeko prestatu zuten.\nMutiloako zabortegia polemika iturri ere izan da azken urteotan. Bertatik hainbat isuri atera dira Eztanda errekara, eta arrain ugari agertu izan dira hilda. 2008 eta 2009an, ke beltz lodia atera zuten sute bana ere izan ziren. Bestalde, 2010. urtean, erraustegiaren errefusa bertara ekarriko zutela zabaldu zen, nahiz eta gero, proiektua bertan behera gelditu.


Cabacas auzian epaitutako bost ertzaini zabaldutako espedienteak artxibatu dituzte\nPublikatuta: 2021/12/15 19:33 (UTC+1) Azken eguneratzea: 2021/12/15 19:36 (UTC+1)\nBarne ikerketa modu honetan bukatzea "etsigarria" eta "zantarra" dela uste du EH Bilduk. Erkorekaren hitzetan, dagoeneko bost ertzainak Ertzaintzako kide ez direlako artxibatu dute ikerketa.\nIñigo Cabacas gurasoek Erkorekaren agerraldia jarraitu dute alboko areto batean. Argazkia: EFE\nIñigo Cabacas auzian epaitutako sei ertzainetatik bosti zabaldutako diziplinazko espedienteak artxibatu dituzte, horien artean zigortu zuten ertzain bakarra dago. Gaztea 2012an hil zen, Ertzaintzak jaurtitako gomazko pilota batek buruan jo ostean.\nDagoeneko bost agenteak Ertzaintzako kide ez direlako artxibatu dute ikerketa, Josu Erkoreka Segurtasun sailburuak jakitera eman duenez. Erkorekak agerraldia egin du Eusko Legebiltzarrean, EH Bilduk eskatuta.\nJulen Arzuaga EH Bilduko legebiltzarkidearen ustez, barne ikerketa modu honetan bukatzea "etsigarria" eta "zantarra" da.\nZur eta lur gaude: Erkorekaren ahotik entzun berri dugu Iñigo Cabacasen heriotzarekin lotutako edozein barne ikerketari ateak ixten dizkiola Jaurlaritzak.\nZergatik garbitu zituzten armak? Zergatik ezkutatzen dituzte frogak?\nIñigo Cabacas, inpunitate eskemaren adibide garbia. pic.twitter.com/rr5vXTotGh\n— Julen Arzuaga Gumuzio (@julenaretakoa) December 15, 2021\nZabalik dagoen diziplinazko espediente bakarra Cabacas auzian absolbitutako bost ertzainetako batena da; izan ere, lanean jarraitzen duen auzipetutako ertzain bakarra da, Segurtasun sailburuak erantsi duenez.\nNahiz eta barne ikerketa zuzentzen ari diren funtzionarioen lana "oztopatu" nahi ez, ertzain horren jokabidean Ertzaintzako araudiaren urraketarik aurkitzea "oso zail" egiten zaiola azaldu du sailburuak. Nagusien "aginduak betetzera" mugatu zela azpimarratu du Erkorekak.\nIragan abendu amaieran Auzitegi Gorenak bi urteko espetxe-zigorra eta lau urteko inhabilitazioa berretsi zion Ertzaintzako buruzagiari, baina apirilean Bizkaiko Auzitegiak zigorra bertan behera utzi zuen, eta ez zen kartzelan sartu.\nEsan bezala, sei ertzain epaitu zituzten, eta bat soilik zigortu zuten, dispositiboan maila gorena zuena, hain zuzen ere.\nJosu Erkoreka Segurtasun sailburua eta Josu Zubiaga sailburuordea agerraldian. Argazkia: EFE\nIñigo Cabacas 2021ko apirilaren 9an hil zen, lau egun lehenago Ertzaintzaren gomazko pilota batek buruan jo ondoren, Bilboko Maria Diaz de Haro kalean, Athleticen partida bat San Mamesen bukatu eta handik gutxira.\nEpai irmoaren berri izan ondoren, Ertzaintzak barne ikerketari berriro heldu zion; izan ere, legeak eragozten du prozedura judizialean zehar aurrera eramatea. Barne ikerketa ixteko zorian dagoela aurreratu du sailburuak.\nErtzainen aurkako diziplinazko neurriak eskatu ditu Arzuagak. Zentzu horretan, Ertzaintzako buruzagi zigortuak baja eman zuela gogorarazi du Erkorekak. Beraz, jadanik funtzionarioa ez denez ezin zaio diziplinazko erantzukizunik eskatu, sailburuak gaineratu duenez.\nEpaitutako gainerako bost ertzainei dagokionez, lau bajan daude lanerako ezintasunagatik. Aurrekoaren arrazoi berdina argudiatuta espedienteak artxibatu zaizkiela esan du sailburuak.\nErkorekak onartu duenez, egun hartan Ertzaintzak izandako jokabidea "inork" ez du bere osotasunean defendatu. Sailburuaren ahotan, "mundu guztia" ohartu zen, dagoeneko "hobetu diren" gauzak zuzendu behar zirela.\nGainera, 2013tik istiluen aurkako material hori ez da erabili, eta horrelako gertakari bat berriz ez errepikatzeko lan egin behar da, nabarmendu duenez.\nEH Bilduko ordezkariak, ostera, azalpenak eta barne ikerketaren artxiboa deitoratu ditu, sententzia judizialaz gain Cabacasen familiak diziplinaren bidetik kalte-ordaina behar duelako.\nZe neurri hartu ditu Jaurlaritzak Iñigo Cabacasen heriotzaren ondoren?\n¿ @julenaretakoa: «Justizia penala ez da bide bakarra familiak eta gizarteak erreparazioa lortzeko. Segurtasun Sailak ardurak hartu behar ditu».\n¿ Iñigo Cabacas, inpunitate eskemaren adibide garbia. pic.twitter.com/9gz8yA32Ma


Partikula-bikotearen problema klasikoa\nIzar bikotea orbita zirkularrean\nElkar erakarpenak eragindako erorketa\nOrri honetan bi partikulaz osaturiko multzo isolatuak aztertzen dira, alegia bikoteak.\nDemagun bi partikulaz osaturiko multzo isolatu bat. Biek elkarri indarrak eragiten dizkiote: m1 masadun partikulak m2 partikulari eragiten dion indarra F21 da, eta m2 partikulak m1 partikulari eragiten dion indarra F12 da. Indar biak berdinak eta aurkakoak dira.\nHona hemen partikula bien higidura-ekuazioak:\nOrokorrean, ekuazio horiek ez dute soluzio analitikorik, zeren bi indarrak partikulen posizioaren menpekoak izaten dira, eta posizioak berriz indarren menpekoak.\nBestalde badakigu, m1·a1+m2a2=0.\nMasa zentroaren azelerazioa nulua da. Beraz, multzoaren masa-zentroa abiadura konstanteaz mugituko da: vMZ=kte\nBi partikulen higidura konplikatuaren ordez, asma dezagun ordezko partikula bat. Lehenik, kalkula dezagun azelerazio erlatiboa: a1- a2\nBigarenik, defini dezagun magnitude berri bat: partikula-bikote baten "masa laburbildua":\nOrduan, honako higidura-ekuazioa idatz daiteke:\nBi gorputzen mugimendua, bien arteko interakzioa bakarrik dutenean, orokorrean konplexua izan daiteke, baina ordezka daiteke partikula bakar baten mugimenduaz: partikula horrek masa laburbildua du eta multzoaren masa zentroak interakziozko indarra eragiten dio.\nBi partikulen arteko interakzioa, esaterako, Grabitazio Unibertsala bada:\nHemen r, 1 partikularen posizio-bektorea da 2 partikularekiko, alegia r=r1-r2. Ekuazio hori ebaztea errazagoa da, aldagai bakar bat duelako (r) eta denboraren menpe ebatzi behar da.\nAdibide adierazgarrienetako bat da, partikula-bikote isolatu bat elkarrekintza elektrikoa eragiten diotena elkarri, Masa-zentroaren erreferentzia-sistema eta Laborategiko erreferentzia-sistemaren ikuspegitik.\nIzar-bikotea orbita zirkularrean\nDemagun izar-bikote batek osatzen duen multzo isolatua. Izarrok orbita zirkularra jarraitzen dute euren masa-zentroaren inguruan. Masa-zentroaren posizioa kalkulatzeko honako adierazpena erabil daiteke:\nIzar handienak masa-zentroa hurbilago du.\nIzar bi horien higiduraren baliokidea da, masa laburbildua (m) duen partikularen higidura multzoaren masa-zentroaren inguruan: F indarra jasaten du, izan ere, izar bien arteko erakarpen indarra, eta distantzia da: r=r1+r2\nOrdezko partikula horrek higidura zirkularra deskribatzen badu, r erradioaz, bere azelerazioa w2·r da. Newton-en bigarren legea honela idazten da:\nEkuazio horretatik ondorioztatzen da, w2·r3 magnitudea konstantea dela, horrek esan nahi du, periodoaren karratua (P=2p/w) erradioaren kuboaren proportzionala dela (Kepler-en hirugarren legea orbita zirkularretan)\nPartikula laburbilduak jarraitzen duen higidura, bi izarren arteko higidura erlatiboa da, eta kalkuluen ondoren r lortu bada, orduan izar bakoitzaren higidura honelakoa da:\nLehenengo izarrak, m1 masadunak, higidura zirkularra deskribatzen du M.Z-ren inguruan, P periodoaz eta r1 erradioaz: r1=m2·r/(m1+m2),\nBigarren izarrak, m2 masadunak, higidura zirkularra deskribatzen du M.Z-ren inguruan, P periodo berberaz eta r2 erradioaz: r2=m1·r/(m1+m2).\nBi partikuletako baten masa oso handia bada bestearekin konparatuta, multzoaren masa-zentroa ia-ia bere zentroan egongo da. Beraz, partikula hori geldi egongo da (edo abiadura konstanteaz) eta bestea biraka ari da bere inguruan. Esate baterako satelite artifizial batek Lurraren inguruan jarraitzen duen orbita.\nKalkula bedi Ilargiaren masa honako datuetatik:\nKonstantea: G=6.67·10-11 Nm2/kg2\nLurra-Ilargia distantzia: r=3.84·108 m\nLurraren masa: m1=5.98·1024 kg\nPeriodoa: P=2.36·106 s (27.3 egun)\nPeriodoaren formulatik Ilargiaren masa kalkula daiteke: m2=3.73·1022 kg\nBalio zuzena beste hau da: 7.34·1022 kg. Antzekoa da, baina ez da berdina, geure kalkuluan sinplifikazio gehiegi egin ditugulako: ez dugu kontutan hartu Eguzkiak Ilargiaren periodoan duen efektua, ezta gainontzeko planetek dutena, Lurra ez dela esfera perfektua, Ilargiaren orbita ez dela zirkulu perfektua (Kepler-en legea zuzena da orbita eliptikoetarako ere).\nHortaz, frogatu dugunez, bi partikulaz osaturiko multzo batean (esaterako, izar bikoitz bat), biek elkarri grabitazio-indarrak eragiten dizkiotenean, P periodoa ezagutuz eta euren arteko r separazioa, Kepler-en hirugarren legea erabiliz, partikula bien masa osoa kalkula daiteke: m1+m2\nIzar bien arteko masen erlazioa (M2/M1) desplazamendu-barrarekin 1 eta 10 bitarteko zenbaki bat aukeratuz.\nPartikula urdinaren masa (m1) finkotzat hartzen da (sinplifikatzeko, unitate-sistema aukeratzean honako baldintza betetzen dutena aukeratu da: G·m1=1), eta partikula gorriarena (handiarena) aldatzen da. Izarren arteko distantzia konstantea da, izan ere, luzera unitate bat. Beraz, periodoa honako erlazioarekin kalkula daiteke:\nKontsidera bedi bi partikulek masa bera duten kasua ere.\nAtal honetan bi gorputz aztertuko ditugu (m1 eta m2 masadunak) elkarri erakarri eta erortzen direnean.\nDemagun hasieran bi gorputzak pausagunean daudela eta euren arteko distantzia r dela. Masa-zentroa ere pausagunean egongo da, lehen gorputzetik r1 distantziara eta bigarren gorputzetik r2 distantziara, irudiak erakusten duen bezala:\nBikote isolatua denez, masa-zentroak pausagunean jarraituko du posizio berean.\nMasa zentroa hartzen badugu erreferentziatzat, bi gorputzen higidura-ekuazioak honakoak dira:\nBaina r1 eta r2 ordezka daitezke r-ren menpe:\nBi gorputzen higidura ordezka daiteke partikula bakar baten mugimenduaz: partikula horrek masa laburbildua du (m) eta multzoaren masa zentroak erakarpen-indarra eragiten dio honako distantziatik: r=r1+r2\nSinplifika daiteke: m1·m2\nDemagun gorputz biak hasieran duten distantzia r0 dela eta defini ditzagun honako aldagai adimentsionalak:\nHemen P higidura zirkularraren periodoa da, bi gorputzak r0 distantziara orbita zirkularra jarraitzen dutenean:\nHigiduraren ekuazioa sinplifikatu egiten da:\nEkuazio diferentzial hori integratu behar da honelako baldintzekin: τ=0, x=1, v=dx/dτ=0.\nKatearen erregela erabiliz bigarren ordenako ekuazio diferentziala lehen ordenako bat bilakatzen dugu:\nLehen ordenako ekuazio diferentzial hori integratuz, gorputz batek bestearekiko duen v abiadura erlatiboa kalkulatzen da, eta hasierako baldintza: x=1, v=0\nGorputz biak erortzen ari direnean x gutxituz doa τ-rekin, beraz abiadura negatiboa da. Ondoren lehen ordenako ekuazio diferentzial hau integratu behar da:\neta hasierako baldintzak: τ=0, x=1.\nEzker aldeko integrala ebazteko honako ordezkapena egin behar da:\nOndoren atalka integratzen da eta hau geratzen da:\nBerriz ere aldaketa desegin, eta integralaren goi- eta behe-muturrak ebaluatuz, denbora adimentsionala ateratzen da (τ):\nEkuazio hori inplizitua da, τ=τ(x), beraz x-ren balioa emanda τ kalkula daiteke.\nHar ditzagun lehenik, Eguzkia eta Lurra. Lurretik Eguzkiaren zentrora dagoen distantzia unitate astronomiko bat da: r0=1.49·1011 m. Demagun une batean Lurra gelditu egiten dela.\nBien masa-zentroarekiko, hau da Eguzkiaren posizioa:\nEmaitza horrek erakusten du, bikotearen masa-zentroa Eguzkiaren zentrotik oso hurbil dagoela. Hori gertatzen da Eguzkiaren masa oso handia delako Lurrarenaren aldean, eta beraz Eguzkia ia geldi geratuko da eta Lurra bakarrik mugituko da.\nDemagun Lurra Eguzkirantz erortzen hasten dela. Biak ukitzerako, euren zentroen arteko distantzia erradio bien batura da: r=6.96·108+6.37·106 m.\nDemagun Lurra pausagunetik abiatzen dela. Hasieran distantzia adimentsionala hau da: x=1. Eguzkia ukitzerako x distantziak honakoa balio du: x=r/r0=0.0047.\nDenbora adimentsionala kalkulatzen da (1) formularen bitartez eta hona hemen emaitza: τ=0.177\nKalkula dezagun Lurrak Eguzkiaren inguruan duen orbitaren periodoa: P\nBeraz, Lurrak Eguzkia ukitzen duen aldiunea honakoa da: t= τ·P=5558126 s=64 egun.\nEta bien zentroak elkartzen dira beste honako honetan: (r=0, edo x=0)\nHar ditzagun orain, Lurra eta Ilargia. Bien zentroen arteko distantzia r0=3.84·108 m\nBien masa-zentrotik Lurraren zentrora dagoen distantzia: r=x·3.84·108 m\nEta Ilargiaren posizioa masa-zentroarekiko:\nIlargiaren P periodoa, bikotearen masa-zentroaren inguruko orbita zirkularrean:\nLurra eta Ilargia geldituko balira, euren distantzia ohikoa denean (r0=3.84·108 m edo x=1), bien zentroak elkartuko lirateke r=0, edo x=0 posizioan, eta honako aldiunean: t\nLehen gorputzaren 1 masa, m1 , kilogramotan, dagokion laukian idatziz.\nBigarren gorputzaren 2 masa, m2 , kilogramotan, dagokion laukian idatziz.\nBi gorputzen arteko hasierako distantzia: r0 , metrotan, dagokion laukian idatziz.\nDatuok osorik idatzi beharrean, bikote jakin batzuk aukera daiteke Adibideak kontrolean.\nOharra: zenbakiak idazkera zientifikoan idazteko, idatz bedi esaterako:1.49·1011, honela: 1.49e11.\nGorputz biak mugitzen ikusten dira, alegia elkarrenganantz erortzen, bien zentroak kointziditzen duten arte: r=0 edo x=0. Distantziak adierazten dituen ardatz horizontalaren jatorria bikotearen masa-zentroan kokatuta dago, eta hala erakusten du puntu beltz batek. Masarik astunena ezkerrean kokatzen da beti.\nLeihatilaren goiko aldean honako datuak erakusten dira:\nDenbora adimentsionala τ, eta bi gorputzen arteko distantzia adimentsionala x.\nDenbora, t , segundotan, eta bi gorputzen posizioak, r1 eta r2, metrotan, biak masa zentroarekiko neurtuta.\nAzken atalerako, "Elkar erakarpenak eragindako erorketa"\nStewart M. Falling and orbiting. The Physics Teacher, Vol 36, February 1998, pp. 122-125.