«Andimaren idazlan hautatuak»\nIbilaldia egitera gonbidatzen zaitut, irakurle, Andima Ibiñagabeitiak idatziz urratutako bideetatik barrena. Bidaldi honetan geldialdiak egin ditut bidean ohartu eta iradokitakoei leku egiteko. Biderako horniak eta fardelak nork geureak izango ditugu, eta, gisa denez, ez ditugu gauzak berdin hautemango ez etsiko, eta halaxe komeni ere gainera; ez luke besterik nahi Andimak landutako sailen erakusgarriak gutxika-gutxika aurkeztu eta iruzkinduko dizkizun honek.\nEta ametsa mamitzen eta gauzatzen saiatu zenetako bat izan zen Andima. Saiatu abantailatua. Harako Greziako tragediako gizakiek bezala, erraiak erretzen zizkion sentimenduaren bultzadaz landu zituen txara sasi eta laharrez josiak. Lanaren lanez eta nekearen nekez.\nEuskaldunen Euskadi eraiki nahian. Hiztun xume nahiz idazle ikasi; esku-langile nahiz buru-langileen Euskadi askatuaren alde, berari izaeraz nahiz hazieraz zegokionez, hots, kultur lanaren bitartez. Esan bezala, Greziako tragedietako gizakien antzo. Liburu hau delako lanketaren uzta-biltzea da.\nZabal Euskadiren askatasunaren aldeko guztiekin, batez ere euskalgintzan zihardutenekin; askotariko heresiak eta heterodoxiak ontzat hartuz, tasun eta keriez oratutako gizakiez osatu gizartea onetsiz eta maitatuz. Hertsi eta haserrekor euskaldun eta euskotar zabar, espainol eta frantses-nahikoekin.\nLantegi honentzat oztopo ziren diktaduraren eta sartaldeko estatu demokratiko ustelen salatari, Euskadik pairatu eraso anker eta suntsitzailearen oroimenaren gordetzaile arduratsu bezainbat. Euskal gogoa azkartu, sendotu eta Franco buruxkila hil ondoko hausturan sinetsirik eman zituen erbesteko hogei urte luzeak. Aberriaren alde bizia emateraino gertu. Espainiako eta are II. Mundu Gerrak errotik markaturiko gizona. Honatx Andimaren heriotzaren oroigarrian ageri den gogoeta: «Bere oldozmena: gudari ostea aurrean jartzen bazait bihotza ez zait kikilduko».\nHegatsa eta idazmakina astinduz, eta nekez baztertutako sosak eskuzabal euskal kultura sustatzeari opatuz eman zuen bizia euskaldunen Euskadi askatuaren alde.\nGorago aipatu ametsa egia bihur zedin eragozpenak ezartzen zituztenak salatzen eta lotsagarri uzten trebe zen Andima. Sentimendurik bizienak, baina, minik barrukoenak eta minberenak jesuitek eragiten zizkioten, Espainiako gerran nahiz ostean agertu zuten jokabideak hartaraturik. Itxi gabeko zauriak urratzen diharduela dirudi, zornea izan barruan eta gaineko zakar sasi-estalgilerik egin dakien beldur bailitzan.\nHamaika urte zituela jo zuen Andimak Tuteran jesuitek zuten eta egun ere duten ikastetxera batxilergoa egitera. Han lau urte egin eta 15 urte betetzen zituen egunean, sarrera egin zuen Loiolako santutegian. Hemen 1921tik 1926ra arte. Burgosko Oñan beste hiru (1927-1929), Kolonbian maisutzan hurrengo (1929-1932), eta azkenik Belgikako Marneffen (1932-3 5), ia ordenatzeraino iritsita sotana erantzi zuen arte. Guztira hemezortzi bat urte.\nHau jakinik ezinbesteko neritzon bere jesuitako aldian arakatzeari. Gainera, ezustean non jakiten dudan bizkor dagoela ikaskide eta adiskide hartua izan zuen Iñaki Goenaga . Jokin Zaitegiren idaztiak iruzkintzen ari, gerraurrean egindako itzulpen eta itzultzaile onentsuenak aipatzen zituen Andimak, eta hauen artean: «Wilhelm Tell (Goenaga'tar Iñaki adiskide maiteak)» tartekatzen zuen. Bada, Iñaki Goenagaren beraren arrimuan egin nion ikustaldia lehengo batean Loiolako santutegiari.\nLehenbizi erizaindegira jo genuen Iñakiren anaia Joxeri, Joxe Goenagari bisita egitera; Andima eta Iñaki, honen anaia Joxe Goenaga, eta Jokin Zaitegi, eta Lauaxeta, Palgida (Plazido) Muxika (Svensson-en Noni eta Mani-ren euskaratzailea), Argarate, Sarobe eta Kortatarrak, Patxi eta Poli, Sagastume, Lasa, Larrañaga eta abar nobizioak nahiz jesuita juniorrak zirela logela izandakoak, gaurko egunean erien logela dira. Iñaki Goenagak lo egiten zuen gela —ez dakit nobizio edo junior zenean egiten zuenekoa— kapera bihurtua dago. Logelek berek ez dute ezer apartekorik, apalak dira baina halaber erosoak eta duinak. Logeletako leihoetarik landu gabeko zelaiak ikusten dira, belar motzekoak, ez fruitarbolarik, ez labore sailik ez baratzerik hil-baratzea ez bada.\nUrteek ez diote aldean dudan Iñaki Goenagari berezko bizkortasuna moteldu, mihian ez du trabarik eta, esku-makilaren beharrean izanagatik, bixitasuna darie hitz-jardunari bezala honi estu-estu datxezkion keinu nahiz gorputz eraginei. Gaur egun zelai diren lursail handiok ez zeudela horrelaxe esaten dit beren gazte denboran, «hemen ale handiko mahats-sorta ederrak ohi zituen zintzilik, jaiegunetan eta, baratzera irteten ginenean ikusi eta begiz gozatu bai, baina jaterik izaten ez genituenak». Basilikaren barruko patioetan, aldiz, lorategi ederrak arta handiz zainduak omen ziren, egun belar motza besterik ez dagoenean. 1981ean Aita Santuaren bisitarako denak kendu zituzten, lorategi nahiz soroak, eta harrezkero belardi datza.\nGogorrak egin zitzaizkion nobiziatuko bi urteak Iñakiri: «Badakik, joaten haiz etxean eta etxe inguruan hartutako ohiturekin, izaera batekin, heurearekin, eta han beste bat harrarazten diate». Ez Iñaki eta ez Andima ez ziren estreinakoz Jesusen Lagundian Loiolan sartu, hark batxilergoa Xabierko jesuiten ikastetxean egin zuen, eta Andimak Tuterakoan. Honek aukera gehiago izango zukeen Tuterakotik oporretan-eta etxera joateko, hura ez baitzen Xabierkoa bezain bideratua jesuitak hezitzera. Iñaki behin edo etorri omen zen Xabiertik etxera, eta bere anaia Joxe 2 urte zaharragoa, behin ere ez: «Joxerena gogorra izan zuan: Xabierren igaro lau urte handik irten gabe, eta handik Loiolarakoa eginik, bi pausora edukita jaiotetxea eta gurasoak, zer da-eta zuzenean Loiolako jesuita-etxera egin zian inolako bisitarik gabe. Gurasoek jakin zutenean eurak joan zitzaizkioan sartu-irten bat egitera».\nNobiziatuan hilean behin har zitzaketen bisitak, ordu erdi ingurukoak-edo Iñakik gogoratzen duenez, eta intimitate giroa hautsi egiten zen sistematikoki; beste nobizio ezezagunen bat lekuko izaten baitzuten, belarriak adi beste egitekorik gabe.\nKanpo eta munduarekiko etena, gurasoak barne, gaitza. Halaber, nobizioen gaineko kontrola ere. Harrezkero, nobizioak izango dituzte anaia nobiziatuan, eta juniorrek junioradoan. Euren solairu propioetan bizi beharko dute nobizioek nobizioekin eta juniorrek juniorrekin, beharrik ez izatera elkarren artean nahasi gabe. Guraso berriz, aita jesuitak, bereziki nobizioen maisua —Iñaki, Andima eta kidekoena Aita Garmendia tolosarra—, eta honen laguntzailea —Aita Ponce—. Nobiziatuan bi hauek izan zituzten eta buruzagi, errektorearekin —Ignacio Ibero— ez zuten, esateko, hartu-emanik izango. Juniorretan, aldiz, Inspektorea izango zuten baina batez ere errektorearekin izango zituzten hartu-emanak eta tirabirak. Aita Bianchi donostiarra, Gaztela-Leon jesuita-probintzia ohiko buru izana izan zuten hain zuzen nagusi junioradoko aldi guztian.\nEuren jabego eta nortasun bereziaren arrasto gehienez erantzi, eta nortasun berriaz janzteari ekingo diote. Ilea kaskamotz, jantzi bakar sotana, eta buruan kapelua, barrurako bonetea eta kanporako teila itxurakoa. Etxeko arauak barneratu, ordutegiak, unean uneko eginkizunak. Otoitzak bezala arrosarioak, gogo-jardunak nahiz meza-laguntza usuak, erlijio-liburuen irakurketak ahaztu gabe. Astean hirutan, berriz, hirunaka kanporako txangoak hauetan ere arrosarioa errezatuz, eta baratzeko irteerak nahiz jolas-ordu bakanak.\nBeren burua apaltzeko, behartsuenen zerbitzari izaten ohituz joateko probak igaro behar zituzten lehen botoak baino lehen. Eskeko hilabetean hirunaka ateratzen ziren aurrez agindutako lekura: «Batzuk Bergara aldera, beste batzuk Tolosara, Donostia aldera. Eskean ibili behar genian, dirurik ez baizik jeneroa bilduz, eta gero jasotakoa iristen ginen Elizako erretoreari eman. Honek guk eskean bilduak jasotzen zitian eta jana eta ostatua ematen zizkiguan». Ospitaleko hilean berriz —orduan gehienak Gasteizko ospitalera—, eriekin iragan behar zuten hilabetea hauei lagunduz, eta lanik gogorrenak burutuz.\nUdazkeneko haizeak babesten gaituen zuhaitzaren hostoak astintzen ditu zakar samar. Diziplinaz galdetzen diot. Ea ezer berezirik egiten zuten gorputzaren beroaldiak hezitzeko: «Astean behin, nork bere gelan hartu zigorra, horrela tarteka-tarteka trailak zituen makila, puntan hamabi bat mutur zituen traila-makila hartu eta bizkarra astintzen genian batzuek odola ateratzeraino. Beste batzuetan zilizioa, burdin hariz eginiko zakar-koilare modukoa izaten zuan, izter batean ezarri, eta herren egin gabe ibili beharra izaten genian batetik bestera. Jakina, herren egiteke ibiltzekotan min ematen zian».\nDiziplina kontu hauek, Iñakiren oroimenean, Loiolan egin zuten egonaldi guztian. Geroztik, Oña-n Filosofia ikasten, nahiz Belgikako Marneffe-n Teologia egiten ari zirela-eta, ez, azken hauetan aukerakoa bezala, nahi izanez gero bai, bestela ez. Barre maleziatsu eta algara artekoa ezpainetan duela esaten dit: «Bai, diziplina kontu hori beti izan ditek jesuitek. Hezi-hezi eginda geundean gu».\nHauek guztiak kontuan, proba eta diziplina ekinaldiak-eta, bi gauza galdetzen dizkiot; ea euskal akademiakoek, euskal taldetxokoek kontrakarrik agertzen zuten proba eta diziplina hauekiko, eta tentaldirik ez zutenetz ihes egiteko handik. Lehenbizikoaz, euskal taldetxoaren borrokak errektorearekin-eta, junior garaikoak izan ziren, eta bigarrenari doakionez, nobizioetan bezala juniorretan, besteak bezain esanekoak eta otxanak zirela dio. Alde egiteko tentaldiaz berriz: «Batzuek alde egin zitean, batez ere, emakume kontuan-eta hezigaitzak zirenak. Baina kontatzen zitean zer pasatzen zitzaien kanporatzen zirenei; bati lurra ireki oinen azpian eta lurrak irentsi zuela, beste bati istripua gertaturik elbarri geratu zela. Bazegoan liburu bat gauza horiek kontatzen zituena. Beldurtu egiten gintuztean. Gu mutiko bigunak, erabilerrazak izan! Ikusten genian gure Maisu Garmendiaren bekosko beltza, aszeta izugarria zuan hura, San Ignazioren konfiantzazkoa zen Rivadeneyra-ren parekoa, eta nork esan irten egin nahi zuela, deabruaren tentazioa zela eta ez zela, beldur giro batean moteil! Gero gurasoei egundoko nahigabea eman behar, gure amarentzat-eta semea jesuita izatea etxean aingerua edukitzea bezala zuan».\nProbak gainditurik Andima Ibiñagabeitiak botoak 1923aren aurrenekoan egin zituen. Aurrez aurre dudan Iñakik bezala. Nobizio guztiek batera egin zituzten boto txikiak. Hiru botoetarik zeinek ematen zien lanik gehien jakin nahi dut. Hona erantzuna: dirua ez zuten estimutan, etxe barruan ez zuten horren beharrik, eta inora joan beharrean baziren, diruzainak luzatzen zien eta kito. Ez zuten horren kezkarik.\nEmakume kontuan izango zuten ba azkurarik, diot neurekiko. Haizea dabil, eta zeruak kolore gorrixka ageri du laino-lits gorriminen hedadurak eraginik. Arrasgorri da. Istorio batzuk kontatzen dizkit, beharbada oso harira ez datozenak. Ba omen zen jesuitagairen bat negurik minenean ere hotzik ezagutzen ez zuena, eta odolaren bortxaz inoiz gau osoa ernal-txotxa xut emandakoa, Jainkoari erreguka adorea eman ziezaion tentabideak aienatzeko. Beste batek, Tuterakoa hain zuzen, izugarria izan behar zuen. Sotana kendu eta imintzio lizun xelebreak egiten omen zituen. Nobizioetan atera bide zen. Ezaugarri orokorra horixe omen zen: odolberoek sotana eranztea.\nBeste kontu bat ere hartzen du ahotan gure hari askotariko honetatik hurbilago legokeena: «mihuren korrida» aipatzen dit: «Bai, Andimak asmatu zian izen hori. Aldian behin, sarri-sarri, urte bereko junior denok elkartu eta elkarri akatsak atera behar genizkioan. Hik besteren hutsak salatu denen aurrean, eta besteek hireak, hartara okerrak zuzenduz jesuita hobeak izateko ("ejercicio de modestia" zeritzan ofizialki gaztelaniaz). Salatzen ziren hutsegiteak, ba, huskeriak zituan, batek eskailerak banaka ez baizik binaka igo zituela, edo txangora irtendakoan buruari batera eta bestera eragiten ziola, hau emakumeetan erreparatzeko joeratzat hartzen zuan». Halabeharra, baserri atarian gaude, eta bertako alaba gaztea igaro da gure aurretik: «honela emakumeei begira egoterik ez geneukaan, lizunkeria alegia».\nBada, mihuren korridetara etorriz, Andima eta euskal taldekoak omen ziren salatuenak direlako jardun horietan. Honen antzeko beste jardunbide bat ere bazuten, hau sotilagoa, elkarri hutsegiteak ateratzeko: hain zuzen eskutik eskura ibiltzen zuten koadernoa, hutsegite-koadernoa. Besteri hautemandako okerrak idatzi han, eta gero goikoari helarazi honek neurri zentzagarriak har zitean oker egilea onbideratzeko.\nBeno, zer zen ba delako euskal taldetxo hori? Galdera honi berehala ematen dio erantzuna, oso gogoan ditu kontu haiek, gaur gertatu balira bezalaxe, eta borborka eta jario beroan jaulkitzen zaizkio hitzak: «euskal akademia geuk sortu genian. Junioradoan gogor ikasten genitian Virgilio eta Horazio eta; grekoak berriz, Homero-eta; orduan, ba, alde batetik horiek, eta horiez gain hizkuntza modernoetako autore klasikoak ere euskarara itzultzeko asmo sendoa hartu genian, eta bestetik geure burua euskaraz ondo prestatzekoa. Lehengo sermolariek eta, egundoko astakeriak esaten zitiztean euskaraz, ume-umetan sartu ikastetxeetan, pasa ez dakit zenbat urte euskara entzun ere egin gabe, eta etxeko euskara atzenduarekin gero euskaraz sermoiak ematera bidaltzen zitiztean; nola egingo zitean ba ondo euskaraz?».\nAita Bianchi errektorea akademiaren aldekoa al zen galdetzen diot, eta irribarrez, «ez dakik asko» adieraziz bezala, «hori harkaitza zuan, horren kontra egin behar genian gogor zerbait lortuko bagenuen». Joan horrengana eta: «Padre: nosotros tenemos que prepararnos bien para que el día de mañana podamos predicar en euskera, y pedimos que las ternas se formen entre vascos para que podamos hablar euskera entre nosotros». Gogoz kontra ematen zuen baimena. Poliki-poliki euskararekin maiteminduriko taldeak gauzak lortzen zituen, baina ez tirabirarik gabe.\nAita Bianchi erregezalea zen, Alfonso XIII.aren zalea; honek badakizue zer esan zuen Oñatin Eusko Ikaskuntzaren lehen biltzarrean, ama hizkuntza gordetzeko baina guztien gainetik gaztelania ikasteko. Erregearen ahaide egiten zen Segurako Lardizabal, Jesusen Biotzaren Deya aldizkaria sortu zuena 1917an; Orixeri, eta ahotan ditugun juniorrei, besteak beste, idazteko plaza eskaini ziena gerra aurrean. Aldizkari hau dela eta, kexu zen erregea bere familian ere eusko nazionalismoaren gaitza hedatua zelako. Burgosa bidali zuen ahaidea, euskal kutsuz garbitzeko. Erregeak nahiz jesuitek, onenean ere, egoera diglosikoa opa zioten euskarari: herritar elebakarren katekesirako, gainerakoan gaztelania.\nAita Bianchirekikoak asko zirikatu gabe kontatzen dizkit. Lehenik, Espainiako bandera Loiolako kupula aurretik kentzearena. Jaiki aulkitik, eta ikusmenean dugun kupula seinalatuz, bandera non ezarri ohi zuten adierazten dit, ospakizun erlijiosoren bat aitzakia zela: «Jarri ditek bailarako umeen lehen jaunartzea zela eta bandera handia kupula aurrean, tokirik deigarrienean. Igo gaituk gauez Andima eta biok eskailera estu batzuetatik kupulara, kendu bandera eta sartu diagu harako trastelekuan. Goizean, gorri-gorri errektorea, banderarekin zer jazo zen galdezka».\nBigarrenik, Urolako trenaren irekierakoa kontatzen dit, Espainiako errege Alfonso XIII.a Loiolako geltokian geratu zenekoa (1926). «Gelara abisua, Alfonso XIII.aren etorrera zela eta, geltokira joan beharra genuela "biba" batzuk botatzera. Ezagutzen genuenez geltokiko morroia (izen eta abizen esaten dit: Errekartetxoko Bernardo Iriarte; geltoki burua, berriz, Maximo Antoñana) jakin genian zer "biba" ziren. Joan gaituk, etorri duk trena, eta trenaren zarataz ia entzun ere egin ez ziren "bibak" bota zitian Errekartetxok: Viva la Diputación, Viva el General Primo de Rivera, Viva Alfonso XIII, Viva el tren del Urola. Guk mantsoagatik alde egin genian jesuita-etxera, eta bagindoazela gure errektorearen "bibak" entzuten genitian "biba Alfonso XIII"ka».\nLizardik idatzitako hura datorkit burura, hots, monarkiazaletasuna erlijiozaletasunarekin berdintzen zela, eta euskal nazionalismoa politikarekin.\nAita Bianchi ez da erabat ezezaguna euskal kulturan, Orixeren auzian jokatu zuen paperagatik. Orixek 1916-17 urte giltzarrian errektore izan zuen, Comillaseko Unibertsitate Pontifizioan Maisutzako hirugarren urtea egiten ari zela, eta ostera Oña-n 1920-22 urteetan Teologiako ikasle garaian. Orixeren beraren begietan Aita Bianchi aita izpiritual baino gehiago politikoa zen, nahiz Oña-n euskal akademia sortzean bera izendatu buru, eta hori zela kausa tratu maitakor itxurakoa erakutsi. Zuria irizten zion, sineste ematen zien berataz Comillasen zenbait jesuita euskaldunek agertu kexuei, hark etxerako gutunak euskaraz egiten uzten ez ziela eta. Orixeren ustetan, zerikusia izan zuen hainbeste sofrikario jasanarazi zion auzian, hots, jesuitetatiko kanporatze auzian, eta ez onerako. Iritzi honetakoa zen: Erromara zer bidali, huraxe itzultzen dela atzera berriz; susmo zuen Aita Bianchik ez zuela ezer onik igorri.\nPatxi Altuna jesuita euskaltzainak agintarien gutunak miatuz eman dizkigun argitasunen arabera, begiratu batera, Aita Bianchik ez zuen axolazko eginkizunik burutu delako Orixeren auzian. Astiroago eta bertagotixe behatuz gero, Orixeren beraren susmoak ez dira suntsitzen; esango nuke alde-aldera sendotzenago direla. Euskaltzainaren argitasunen arabera, aiputan duguna bera izan zen Orixeren buru-eritasunaren diagnosia egin zuena, ez dakigu zuzen zein jokaera zehatzetan oinarrituz: apaizgai bihurri samarren bati zigor gogortxoa jarri ote zion, Jesusen Biotzaren Deya aldizkarian argitaratzeko baimena ez ote zuen berritu, bere borondatez landako suminaldiak izaten ote zituen. Kontua da Aita Bianchik egindako txosten horren indarrez 6 urtez luzatu zitzaiola Maisutza aldia Orixeri, eta honek zinez sumindurik, eta izaera itzela erakutsiz, Aita Probintzial, Aita Jeneral eta Erromako Kongregazio Sakratura jo ondotik, ostera Aita Bianchiren txostena Erromara joan zela, 1916-17 urteko txostenaren kopia, besteren batekin batean. Eta hortik datorrela, ibili-ibili eginda, Orixeren haizatzea.\nIñaki Goenagaren eskarmentuari jarraituz, gorago adierazi bezala, harkaitza zen Aita Bianchi, arerioa, oztopo euskalgintzan aurrera egiteko. Erlijioso arteko harremanetatik haratago, esan liteke monarkia espainiarra eta jesuiten erakundea hertsiki loturik zeudela urteotan; jai erlijiosoak bandera espainolpean egitea eta erregea goraka errezibitu beharreko jarrera setatsuak diogunaren agergarri nabarmenak dira. Gehitu honi jesuiten zorioneko mendetasun santua, eta horratx azpikotasun hertsia.\nHiru botoetarik mendetasun santuaren horrexek sortzen zion buruhausterik gehien gure solaskideari. «Nagusiak esaten badik pareta txuria beltza dela, hik esan behar duk beltza dela; baina pareta txuria nola izango duk ba beltza?». 1936ko gerra ondoan, Aita Jenerala Francoren alde atera ostean, Loiolan euskararekin maitemindurik zeudenetako batzuek amore emango dute, mendetasun santuaren izenean eman ere.\nSarobe talde horretakoa zen, euskara gogotik lantzen aritua Loiolan eta harrezkero ere bai gerra bitartean. Gerra ondoan arbuiagarri eta alfertzat joko ditu lurreko aberriaren alde emandako orduak: «Pero por falta de humildad y de mortificación no entendí los engaños del demonio, el cual ordinariamente tienta a los religiosos so especie de bien. Y bajo la especie del bien sobrenatural de nuestro pueblo me indujo a preocuparme de las cosas terrenas de la patria terrena. Estas pobres patrias terrenas, mezcla confusa y escalofriante de vanidades y pecados, de vicios y virtudes, que necesariamente tienen que desaparecer! ¡Cuánto tiempo perdido! ¡Ojalá que en vez de haberme ocupado en trabajos y cosas deleznables al margen de la obediencia, hubiera estado barriendo los tránsitos y cuartos del convento por amor de Dios! (Tudela 5-III-1950)». Errepara obedientziatik kanpoko lanetan aritze horretan; ez du onetsiko bere euskal idatziak Euzko Gogoa-n argitaratzea, Nagusien baimenik gabe. Erantzuki egingo die ikaskide ohiei, adieraziz hobe zuketela Jainkoa zerbitzatu ezen ez euskara. Beste taldekide bat gerraondoan Iruñean suertatu zen; Korta anaietako bat, eta honek ere mendetasun santuaren izenean ez zuen jasotzen Jokin Zaitegik bidalitako Euzko Gogoa aldizkaria. Besteak beste, euskararen lanketan jesuita garaian gogaide izandako batzuen zaputz mingarria jasan beharko dute Andimak eta Zaitegik eta.\nEuskal Akademiaren jardunera eta lan egoerara itzuliz: «Besteak pikatxoi eta palekin bide espainiarrak irekitzen ari zituan, horretarako prestatzen; gu, berriz, bide euskaldunak urratzeko». Euskal kontzientzia sortze garaian, Ami vasco liburuak axola handia izan zuen. Badirudi Andimaren amak sartu zuela Loiolan, eta hau eskutik eskura ibili zen euskal akademiakoen artean. Uzten zitzaien astean behin euskara lantzen, baina hori zer zen bada, euren aberri hizkuntzatzat euskara zutenentzat. Gaztelania «accurate», grina handiz ikasi behar zuten, aberri hizkuntza zelako jesuitentzat; euskara, aldiz, astean behin eta euskarazko predikazioari begira. Buelta eman nahi zioten honi euskal akademiakoek. Horretarako, autore greko-latinoak euskaratzeko eta, lanarteei orduak kendu behar, gaueko loari, eta arratsaldeetako lo-kuluxkari.\nNeke eta sakrifiziozko sutegian goritutako salda du Andimak euskara eta honetan oinarrituriko abertzaletasuna. Nahigabeak, etsialdiak, antzualdiak gorabehera, salda bero horrek mugitzen du eta mugiarazten ditu inguruko asko. Jon Mirandek ziotson Jose Antonio Agirre eta kidekoen kontzientzia ona zirela eurak biak, euskararen zuzia pizturik atxikitzen zutenak; Andima bat zetorkion, noski, baina beti prest halere euskal sutegiari egur nekezkoa egozteko.\nHaize indartsua baretuxe dugu, eskerrak eguraldia lagun izan dugun! Iñaki Goenagak, gorago aipatu bezala, Gilen Tell Schiller-en drama historikoa euskaratu zuen Loiolan; gaurko egunean horren alerik ere ez du etxean. «Zer indar duen ideia batek, maitasun batek. Gu orduan oso erradikalak gintuan; errektoreari esaten genioan erdaraz ez zekitenen artean ebanjelioa zabaltzeko, sermoiak egiteko, konfesioak entzuteko-eta behar genuela euskara landu, baina gure grina eta nahia beste maila batekoak zituan». Jokin Zaitegi, Andima Ibiñagabeitia, Argarate, Sarobe, Patxi Korta aipatzen ditu.\nAndima Ibiñagabeitiak euskara landu zuen Loiolan, Oñan, Marneffen. Jesusen Biotzaren Deya-n zertxobait argitara zuen. «Landareetaz atsapenak» Euzko Gogoa-n argitara emana jesuita garaian idatzi zuen. Baina gorago esan bezala, beste lanetarako, derrigorrezko lanetarako astia ostuz bezala aritu behar zutelako; artean lan itxurazkoak sortzeko euskaraz gairik ez zegoelako: maisuak, irakasleak, kultur tradizioa hutsune eta gabeziaz josia, euskal kulturaren egoera itoa zelako, gaztelania zerbitzatu beharrak itoa mugaz alde honetan; kontua da ez zuela gauza handirik ondu. Lanerako izandako desegokitasunak kontuan hartuz gero handia, bestela obra urria utzi digu Andimak, eta utzi diguna gerraondoan burutua.\nHala ere, gogoratu beharra dago: ametsak, amets urdinak Loiolan egin zituzten; nagusia, inoizkoren batean euskal unibertsitatea sortzeko gaiak prestatuz joatearena. Eta amets urdinok hits ez zitezen lankiderik gogotsuenak eta jarraikienak, gerra ondoko urte ito-etsiak, gartsuena ere izozteko modukoak gainditzeko kemena eta adore itzela izan zutenak, batez ere Jokin Zaitegi eta Andima Ibiñagabeitia izan ziren. Argaratek, Sarobek, Andimak eta Zaitegik jesuita garaian egindako zenbait lan 1950etik aurrera Euzko Gogoa-n aterako ziren —Saroberen borondatearen kontra.\n«Guk Oñara filosofia egitera joan ginenean beste Bianchi bat harrapatu bagenu, atera egingo gintuan. Eskerrak Oñan Andimaren osaba izan genuen errektore; honek lagundu egiten ziguan Euskal Akademiako kontuetan eta». Oñakoa bukatutakoan bi aukera zituzten, Madrilera soldadutza egitera joan ala bidaltzen zituzten tokira Maisutza egitera, gehienetan Hego Amerikara. «Zer aukeratuko genian ba? Garbi geneukaan», Iñaki Caracasera eta Andima Kolonbiara bidali zituzten. Lehenbiziko aldiz askatasun gehixeago dastatu, etxetik kanpo-eta gehiago ateratzeko aukera baitzuten, bateko futbola zela besteko beste zerbait. Andima, lehenbizi, Bogotako San Bartolomé ikastetxean aritu zen urtebetez, eta handik Bucaramangara jo zuen edo bidali zuten 1930ean batxilergoko ikastetxe batera. Han Etika, Psikologia, Historia Naturala, eta Musika irakasten zuen. Diziplinako Prefektoari lagundu ere bai. Historia Naturaleko museoan zaindari lanak ere egin zituen, harik eta Teologia egitera Belgikako Marneffera joan zen arte.\nHiru urte igarota 1933an Belgikako Marneffen bildu ziren Iñaki eta Andima, Teologia egiteko. Andimak Teologiari lizentziatura lortzeko aukeraz ekin zion —ez dut Andimaren notarik eskuratzerik izan, baina berori dago esaten Oñan Filosofian itxurazkoak atera zituela—, baina lehenbiziko urtean porrot egin zuen, eta gainerako bi urteak, 1935eko apirilean, Aste Santu inguruan jesuitetatik atera zen arte, mintegi gisa egin zituen ikastarook. Iñaki lehenago atera zen, Teologiako bigarren urteari ekiteko zegoela.\nIrteera hori nola jazo zen jakiteko azkura dut. Gogoan iltzatua du: «Nik ikusten nian zer lanak egin beharko nituen apaizturik, eta neure burua ez nian horretarako gai ikusten. Urteak aurrera, gero eta apaiz eginago, moztu beharra nian». Aita Agirrezeziaga zuten errektore Marneffen. Eta honi eskatu beharra zion irten egin nahi zuela: «Pero, Iñaki, si usted tiene don de gentes y un gran corazón, daría mucha gloria a Dios sirviéndole como Padre jesuita. Esas son tentaciones del diablo». Hortik ez jotzeko esan zion Iñakik, berak bazekiela zer nahi zuen, eta alfer-alferrik ari zitzaiola, ez zuela beretik aldaraziko. Horretarako, aurrez esana zion anaia Joxeri ama eta aita prestatzeko albiste txarrerako. Ez al zen euskalduna Aita Agirrezeziaga galdetzen diot, eta diost lehengo aita horiek, euskara jakinagatik, ez zutela aintzat hartzen, erdaraz aritzen zirela. Hala atera zen, eta handik laster Aitzolek deitu zion kazetari gisa lan egiteko.\nAzken bi galdera luzatzen dizkiot, ea zer kenduko zukeen berak ezaguturiko jesuitatzatik, eta ea, ikusi behar izan dituenak ikusirik, Jainkoaren fedean artesirik sumatu duen. Nobizioen maisu zen Aita Garmendiaren bekoskoa, aszetismo gehiegizkoa, proba gogorregiak, eskeko hilabetea, ospitalekoa kenduko zituzkeen. Ez du uste orain horrelako laztasunik izango dutenik jesuitek. Jainkoaren fedean ez du arrakalarik sumatu: «Tximuak nola sortuko dik bera baino gorago dagoen zerbait, hori ezinezkoa duk».\nAndimaren irteera nola gertatu ote zen? Honela idazten zion Jokin Zaitegiri:\n«Zaitegi maite: Orra eman zenidan idaztiñoa, irizgarri, nere zoritxarraren berri iakiteke. Biotza dardaraz, ta begiak iturri, berriz ere zuri uzten dizut. Idazkortzak ezin dio nere gogoari men egin. Agur Zaitegi, adiskide maite, ta agur ere zuk ain trebeki zuzentzen dezun Elerti bazkuneko guziei. Biotz aratoletan irarrita zaramazkit, iñoiz ere ez zuetzaz ânzteko. Etzazula âztu ainbat urtetan lagun izan zaizun errukarri au. Otoi eta gero arte. Zure Josu baitan.\nPazkuz 1.935gko Jorrailak 21\nZaitegik Andimari utzi zion idaztiñoa, iritzia eman ziezaion, Argaratek Orixeren Mireioz egindako lantxo bat zen. Gutunak salatzen duenez, Jokin Zaitegi zen Marneffeko Elerti Bazkuneko burua. Andimarengan konfiantza handia zuen, Argarateren lana irizteko utzi zionez gero. Badakigu Jokin Zaitegi harremanetan zela Aitzol, Lizardi eta Orixerekin, Euskadin goraldian zen euskal kultur pizkundearekin alegia.\nCaracasen azken urteetan berarekin bizitako ilobak adierazten zidan Orixe, Zaitegi eta Andima bera ere euskara eta Lagundia bateraezinak zirelako aurkitu zirela atera beharrean. Nik adinaxe dakizu irakurle Andimaren jesuitetatik ateratzeko aferaz.\nItzalez inguratua utzi dugu Loiolako santutegia, kanpotik handiosa bezain jesuitez hustuxe barrutik, Andimaren bizimodua hainbeste markatu zuen egoitza.\nJesuita sotana 1935ean erantzi zuen. Hortik aurrera, harik eta 1947an Parisera ihes egin zuen bitartean zertan aritu zen ez dut uste ezaguna denik eta garrantzia badu dudarik gabe.\nMarneffetik Deustura egin zuen eta hemen «Explosivos Ríotinto» enpresan aurkitu zuen lana. 1936ko urte hasieran Portugalgo Trafariara bidali zuen enpresak, dinamita lantegira. Jakina, han ari zen Francok eta kidekoek gerra piztu zutenean. Ohar nola aditzen eta batez ere nola sentitzen zituen gorabeherok Zaitegirentzako gutunean:\n«Azpaldion zuri idazteko zirikadarik asko nabaitu izan ditut nere baitan. Ez nekian, ordea, nora yo. Gaur, zuzen ezpada zear bederik, nere agur ta gorantzik, zurera eldu-aziko ditudala deritzat. Biotz onez yasoko al duzu antxiñako lagun onen idazki negarti au!\nBiotza erdiraturik daukat guda ankerraren burrunba nere belarrietaratu zan ezgeroztik. Poz-biderik ez dut, nereen berririk baterez. Emengo izparkarietan berri zenbait irakur izan ditut, baña berriok naigabea areagotzen didate. Gutarrak bortxaz ezker gorriekin bat dabiltzalakoan naukazu. Gixaxoak! Alaz ere, nere biotzak eurekiko gorrotorik ezin du sortu. Odoletiko asmo batez lan egin dugu, gaur gorriekin naas dabiltzan arren. Zuriek ere, ez ote dira gero bide okertze onen errudun? Yauna dago guzien gañetik bereizgarri. Arek bereziko ditu egunen baten ardi ta aker.\nUin itzal onek nere naikaririk gurenenak porrokatu ta itoko ditulakoan naukazu, gaztaroko amesik xotilenak. Amaikatxu bizitz-lore ebakiak, amaikatxu zauri-gorri idikiak! Alaz ere, etsi bear ote dugu?\nAitzol euskotar bikaña, gudari zuriak arrapatu ta erail zutelazkoa emengo izparringiek ekarri zuten. Ele maitea baltzez daukagu, amona xarra baratzean ito-ertz! Zori-txarrak olerkariak abestu baratzaren antzalda eragotziko ote du?\nGauzok idazterakoan itxu-mustuan nabilkizu. Bear ba da, zu ni baño berri yakingarriagoen yabe izango zera. Baña nik nere antxiñako lagunen berriak yakin nai ditut, Irure, Sarobe, Muxika, Zubi, Sagastume t.a., enoakizu beste izenik yartzen bestela...\nErantzun egidazu, arren au yasotzerakoan nere biotzari poz-poxi bat bederik, ekarriko diozu-ta.\nOtoi Yaunari pekatari onen alde. Zure beti ere.\nOlerkirik ez ote zenidake bidaliko?\nAzkenean ere, irrikaz itxaroten zuen erantzuna jaso zuen. Ondotik honela bihurtzen zion gutuna:\n«Zure eskutitz ederra oraintxe doi-doi yaso dizut. Ura bai nire poza zure izkiaren zirri-borroak azalean asmatzerakoan! Artega ninduzun nundik nora ibili-zenbiltzen yakiteke. Orra, azkenik, zure txinta gozoa nundik datorkidan. Eskerrak otarka antxiñako lagun onetzaz izan duzun oroitza gatik.\nBa duzu poz-biderik zere burua erbestean ikusiki. Aberria'ren egoera negargarriak gure biotzok larritu ta erdiratu besterik ezin ditzake. Azken aldiotan aberriratzeko eretirik izan dut, baña nik adorerik ez arbasoen lurrean arrotz bizitzeko. Gañera, etsai odol-gorriaren egarria ez da oraindik ase ta iñongo okerkeri ta gaiztakeri-gintzan diardu. Elkar-maitasuna omen da kistarren ezaugarri; beraz patxizta-karlatar ergelok abelgorri uts dituzu, maitasun izpirik ayen artean ageri ezpaita.\nNere anaikotxa Begoña'n baitegian dago, eta zazpi iloba, iru neskato ta lau mutiko, England'en. Maiz yasotzen ditut ilobaen idazkiak...\nNi ere, zu bezela, erbestean pozik naukazu. Yaunarekiko ezker-bide ba dut noski, suleize artatik garaiz atera nindulako. Ez ninduzun orrenbesteko errukiren gai, baña Berak bakarrik daki toki eskier ontara zergatik aldatu nindun...\nEtorkizunari buruz ni ere ez nauzu baikor. Alan da be, zuen otoi bero ta ainbeste euskotar zintzoen odol-oyuak zerbait ba dezakela deritzat.\nNeretzat gogorren euzkel izparringi ta idazti gabe bizi bearra zait. Emen ezin iñolaz ere euzkel egarririk bardindu, zoritxarrez lurraldeon euskaldunik bat ere ageri ezpaita. Beti izkuntz arrotzez ari nauzu, pantzeraz eta portugaleraz...\nEstefania Aba'ri nere goraintziak emaizkiozu, arren.\nEspainiako guda bukatzear zela, ostera idatzi zion Jokin Zaitegiri. Artean ez zuen adorerik etsaien mendeko aberrira itzultzeko. Goian zegokeen Begidunaren eskua zekusan delako euskotarren aberritik urruntze eta barreiatzeko kontuan. Ohar lerrooi:\n«Zuek errukarriok, urrutietara aldendu ziñusten, orretarako esku duenak, zuk ederki diozunez. Zure aberri maitearen, gure euskera zoragarriaren etorkizun ta itxaropen ziñatenok esku-begidunak, idazteun ariora zuk bezala, barreyatu ziñuzten. Ez ote zaituez iñoiz gure aberri ta elearen onerako bilduko? Etsi bear ote dugu? Ez dut uste; geure Euskadi maiteak Jaunaren aitzinean orrenbesteko ["zerakuntzarik ibazi" irakurri uste dut] ez paidu. Gauden beti ere ustetsu ainbeste ziñopa  on ta errukarrien odolak oyu gogor dagin bitartean».\nGutun berean Trafariatik alde egin eta San Salvadorren lekurik izan zezakeen aditzera ematen zion:\n«Emengo aizeak astunegi biurtzen ari zaizkit, ez ote neuke lurralde ortan aire bigun eta atseginagoak artzeko tokirik? lan eginaz noski. Baldin ba duzu, esaidazu gaur egunean euskotarrok ezpaidakigu nora aldatzekoak [ez da irakurtzen] ote geran; patxisten amorrua erbesteraño eltzen baita.\nItxuren arabera, aberri maitale sutsu den jesuita batek beste euskal jesuita aberri maitale bati eginiko gutunak dira; historiaren interpretazio probidentziazkoari, abertzaletasun probidentziazkoari xuxen jarraitzen diotenak. Ez dirudi, gutunak nori zuzentzen zizkion kontuan ez hartzera, gogoz jesuita izateari utzi zionik sotana eranztetik lau urtetara. Antzeko burubide eta sinesteek eraman zuten Sarobe nafarra, gorago aipatu bezala, ikasketa garaian gogaide eta lankide izan zutena, iraganeko lanez damutu eta Francoren erregimenaren kontra zirkinik ez egitera; funtsean, Jainkoaren borondate santutzat harturik Francoren Altxamendua.\nOso bestetara eraman zuen, ordea, Andima. Beste zenbait isuri eta mundu-ikuskera laikoagoez oratu zuen gogoa eta ez dakit isuri erlijioso tradizionalari ala laikoari diogun gehiago zor, baina axola digunerako kontua da askotariko printza horiei esker dugula euskaldunok abagunea euskal idazle bat dastatzeko.\nIdazgintzari lotu aurretik, baina, bestelako lantegietan aritu zen. Kontu ziurra dena da Espainiako gerra amaitu eta urte gutxira —gutxi baina astunak, bigarren mundu gerraren aldikoak— Jose Antonio Agirreren gonbitari, 1942-43an inguruan, Andimak baiezko irmoa bezain deliberatua eman ziola. Informazio biltzen, espioitza lanean arituko zen Eusko Jaurlaritzaren agindura. Utzi Trafaria eta Deustura itzuli zen 1943 inguruan. Noiz eta artean Hego Euskadin errepresio bortitza eta fusilamenduak, gosea eta jaki eskasia gaitza zirenean nagusi. Erabakiaren gogorra eta ideia nahiz amets urdinekiko leialtasunaren indar eskerga!\nBilboren bihotzean, Arenal deitu alderditik ber-bertan, bulegoekiko etxe goran egiten zuen lan Anton Zugadirekin batean, eta Estatu Batuetako Kontsuletxetik jasotzen zuten dirusaria.\nZer informazio biltzen zuten? Francoren kontrako ekintzen berriak bezala militar arloko informazioa jasotzen zuten, itzal eta eragin handiko gizon-emakumeei buruzko berriak bezala monarkikoen mugimenduak. Batez ere, azken honetan berezitu zen Andima. Garai honetan monarkikoen artean axola handienekoak izan ziren Albako dukearekin eta Marañon sendagilearekin solasaldiak izan zituen, aztertzeko ea hauek prest zeuden errepublikanoekin bat egiteko Franco eraistearren.\nSarri joaten ziren Madrilera eta Bartzelonara —Andimak berak dio gutun batean Madrilen bi urtez bizi izan zela. Ingurukoek diote bidaiak bai, baina bizi ez.\nEz dut egiaztatzerik izan—, hango informazio sareekin albiste jakingarriak trukatu eta ekintzak bateratze aldera. Zugadi eta biak Bartzelonara joan ziren batean, portuan ainguraturik zeuden itsas armadako ofizial batzuen ondoan afaltzea suertatu zitzaien. Hauek ausarki egin zuten jan eta edan, eta ordaintzerakoan ez zuten nonbait dirurik aski; orduan, Anton Zugadik, amultsuki, aurreratu egin zien. Mesedearen ordainetan euren itsasontzira gonbidatu zituzten afaltzera. Elkarrekin afaldu, eta han lortutako argitasunak nagusiei helarazi zizkieten. Nagusia Pepe Mitxelena zuten. Honi ez ezik Eusko Jaurlaritzan zeuden sozialista eta komunistei ere helarazten zizkieten bildutako berriak.\nBidaiak, ustegabeko harat-honatak. Behin dena odoldurik etorri zen etxera, eta Lore ilobari eskatu zion sendaketa egin ziezaion. Osabak ez zion zer jazo zitzaion kontatu, eta ezta hainbeste maite eta miresten zuen ilobak esanarazi ere. Berekin eraman dituen misterioetako bat.\nAnton Zugadik esatera, Andima espioi ona zen. Zuhurra, barru handikoa, eta bildutako informazioa balioztatzen ona. Hierarkian gorago zeudenen mendeko lotu eta ekimenik gabea baino gehiago informazio-iturri bila libre samar ibiltzea hobeki zegokiona nola izaeraz hala agintariek emandako eskuaz baliatuz.\n1947ko martxoaren hamabosteko eguerdian poliziak joan zitzaizkion etxera Andimari. Ez bat edo bi: sail handia, 45 diote bere ilobek; sofa guztiak urratu, eta ama Bibliaren gainean zin egitera behartu, semea ez zela etxean. Eskerrak etxe honek lau alde zituen, eta inguruan baratzeak. Atzeko aldetik, horma pasa eta ihes egin zuen. Laster idatzi zien Andimak Paristik Deustuko ilobei Bachen fuga jo eta arrakasta izan zuela adieraziz. Anton Zugadik ez du zalantzarik, etsi-etsirik dago komunistek salatu zituztela; izan ere, hauek ezin eramanik ziren nazionalistak hartzen ari ziren garrantziagatik. Lehendik ere Andima bere hezierak eraginik komunisten lagun baino gehiago etsai bazen, lehenaz gain beste zio pisuzko bat gehiago komunistenganako etsaigoa areagotzeko.\nPariseraturik Quentin Boucharten Eusko Jaurlaritzaren zerbitzu-etxean hartu zuen ostatu, eta huraxe izango zuen lantoki urte batzuen buruan. Baina informazioa biltzetik ezari-ezarian atzeratu egin zen, edo hainbat zertzeladak —nazioarteko politikaren aldaketak eta gainerako abertzaleekiko ezadostasunek eta— atzerarazi eta geroz gehiago euskalgintzara lerratu zen, batez ere, Jokin Zaitegik Guatemalan Euzko Gogoa-ren zuzia jaso zuenez geroztik.\n3. INGURUNE ABERTZALEA\nGerraurrekora mugatuko gara. Gerraondokoaren berri hobekien berak emango digu, liburu honetan irakurgarri ditugun artikuluen bitartez. Bizi izan zuen abertzale ingururako axola handienekoak bere familia, jaioterria eta Sabino Aranaren eragina dira.\nAndima 1906an jaio zen eta gurasoek Andima Sabin izenak ezarri zizkioten. Garai hartan semeari izen horiek ipintzea ez zen batere arrunta. Bataio-agirian jartzen du «por exigencia de sus padres» ipini zizkiotela direlako izenak. Andima, Sabin Aranak 1897an argitara zuen Egutegi Bizkaitarra izendegian agertzen den izena da: erdal Antimoren euskal ordaina, eta Sabinez ez dago zeresanik. Gurasoak, Andimaren hurrengo eta azken senideari errejistroan izena jartzera joan zirenean, Patxika izena jarri nahi izan zioten, baina Francisca izena jartzera behartu zituzten; eta orduan, gurasoek Francisca Esclava jarri zioten, espainiarrekiko morrontza izenean bertan ezarriz, eta aldi berean salatuz. Pasadizo hauek berauek daude esaten zer ideiatakoak ziren gurasoak, eta zer izaera zuten.\nAita, Galo Ibiñagabeitia, gozogilea zuen lanbidez, eta familiak janari-denda zuen elizatik ber-bertan zegoen etxe azpian. Behean janari-denda eta gora hiru etxebizitzako eraikina zen, eta eurena zuten. Baina denda horrek eta etxe horrek baino fama gehiago kantuak eman zion Galori. Oso ahots ona zuen eta Busturialdean kantari ereiten zuen abertzaletasuna. Gorgonio Renteria merkatari ontziko kapitain famatuarekin, Kepa Enbeita «Urretxindorra» bertsolari jeltzale sonatuarekin, azken hau abertzaletu zuen Jon Arrospide medikuarekin-eta, mitin nazionalistetan ibili ohi zen Gernika eta inguruetan. Berak ez zuen berba egiten, ez zen hizlaria; zuen ahots ederraz baliatzen zen. Inoiz Gernikan hamar bat mila lagunen aurrean kantatu izan zituen abesti aberkoiak jendea hunkiaraziz.\nBehin Elantxobeko maisu erdaldunak mesedea eskatu zion, bera kanpoan zen artean eskola-umeei kontu hartzeko. Honek bide batez bi mandatu egin zituen: umeak jagon eta asper ez zitezen Evangelista de Ibero kaputxinoaren Ami vasco izeneko katixima nazionalista irakatsi. Ez dakigu pedagogo trebea ala traketsa zen, baina ziur maitasunez irakatsi ziela.\nMesedeak esker txarra jaso zuen. Herriko maisuari batere graziarik egin ez ziolako edota umeren batzuen gurasoei batere atsegin izan ez zitzaielako; kontua da, Gernikako espetxean giltzaperatu zutela. Adierazgarria da Galo Ibiñagabeitiaren abertzaletasunaren nolakotasunaz jabetzeko —jakina, ez da pertsona batena soilik— zer adierazi zion «De la Higuera» zeritzon Gernikako epaileari:\n«Enaz ni neure egilea. Jaungoikoak ein nenduen euskotarra, ludiko beste endatakoak ein zituen antzera, geure izkuntza, abesti, dantza, eskubide eta oitura ezbardiñakin eta egi eder onek eusko umetxueri irakastiagaitik, ene JAUNGOIKOAK eta geure asaban ganako maitetasuna irakastiagaitik, errudun banaz, emen naukazue zeuren menpian, bada nik ezin ditudaz ukatu, ez».\nBiriketako gaitzak jo zuen espetxean, tuberkulosiak, eta handik laster hil zen, 1909an. Hiru urte baino ez zituen Andimak aitaz zurtz geratu zenean.\nBaina abertzaletasuna ez al da bada Euskal Herrian nagusiki amaren aldetik ereiten eta kutsatzen? Hiru urtetan galdu zuen aita. Nor zuen ama?\nEufemia Idoiaga zeritzan eta Ibarrangeluko baserri batekoa zen. Nahiko lan izango zuen gajoak, 27 urtetan alargundurik, eta artean oso umeak ziren bost seme-alabarekin, aurrera egiten. Emakume elizkoia, buru-argia, batere gajoa ez, eta euskaltzale-jeltzalea izan behar zuen hain segur. Ez dut baieztatzerik izan, baina segur aski bera izango zen hainbesteko eragina izango zuen Ami vasco liburuxka Loiolako jesuita etxean sartu zuena. Andima semeari gutunak beti euskaraz idazten zizkion. Kontu egin 188lean jaiotakoa zela. Aitaren gorabeheren berri ere segurki berak emango zion.\nHala ere Andimak, jakina datekeenez, lozorroan zuen abertzaletasunaren bat-bateko piztuera Loiolan kokatzen zuen, Jokin Zaitegi eta besteren batekin —hirunaka ibiltzen ziren— jesuitagaiek astean bitan edo egin ohi zituzten irteeretako batean. Igo ziren inguruko mendixka batera, irakurri zuten Andimaren aitaren espetxeratzea eragin zuen Ami vasco aipatua, eta hil artean itzaliko ez zitzaien txinpartak sutu zituen Jokin Zaitegi bezala Andima sorterriaganako grinaren garretan. Gorago aipatu amets urdinak egin zituzten, eta euskal akademiaren, hots, Elerti Bazkunaren eragile nagusi geratu ziren Loiolako aldian.\nLau alaba eta semea izan zituzten Galok eta Eufemiak. Andima azken aurrena zen. Bada, bi gazteenak bideratu zituen ama alargunak erlijio bizitzara, Andima jesuitetara, eta Patxika (Francisca Esclava) gazteena moja, Urduñara. Hari honetatik esan behar da Andimaren osaba bat, Matias Ibiñagabeitia, Deustuko jesuiten errektore izan zela birritan, eta Oñako jesuita-etxekoa ere bai. Hala zen Andima Oñan Filosofia ikasten aritu zen bitartean. Osaba honek zerikusirik izango zuen, Andima jesuitetara bideratze kontuan. Bestalde, Elantxoben, ohikoa asko esatea izango da, baina behin baino gehiagotan gertatua izan behar zuen, alargundutako amek umea edo umeak erlijioso bizitzara bideratzea. Esate baterako, Aita Manuel Arriandiaga elantxobetar klaretarra, euskal letretan batez ere garbizaletasunagatik aipatua, alargun-semea zen.\nFamili maitea izan zen Andima, eta harreman estuak izan zituen ama nahiz senideekin, batez ere Hiltruda arreba ezkongearekin, gerraurrean Ekin aldizkarian herriko kronikak idazten zituenarekin.\nFamiliatik Andimaren jaioterrira etorriz, Elantxobe, Ogoño mendiaren magalera bilduak dauden etxeek, San Nikolasi eskainitako elizak eta marinelei aterpe emateko eraiki portuak osatzen dute. Baina leku zabalena itsasoak hartzen du, baztergabeko itsaso miresgarriak, eguzkia ere, urte-sasoiaren arabera, irten eta sartu bertan egiten da ikusmira zoragarriak eratuz. Zer girotan bizi zen Elantxobe ederra mende hasieran, batez ere Andimaren inguruko giza Elantxobe?\nGorago aipatu dugu bere aita Galok kantatu egiten zuela mitin nazionalistetan. Hizlari famatuenetako bat Gorgonio Renteria zen. Euskara hutsez egiten zituen hitzaldiak Gernika inguruan. Euskaltzale porrokatua bezain euskara-erabiltzaile fidela zen. Honek ere, beste elantxobetar askok bezala, itsasoko bidea hartu zuen. Kargaontziko kapitaina, hogei urte inguru eman zituen Filipinetan, eta bertan 1898an, espainol, filipinar abertzale eta amerikarren arteko gerratean eginkizun axolazkoa jokatzea suertatu zitzaion. Bere alaba Jule Renteriak adierazten zidanez, Filipina irlak euskaldunenak zirela esaten omen zuen, han misiolari euskaldun asko zegoelako. Egiten zuen lanak horretarako bide emanik —salerosgai garraioa uharterik uharte—, eta batez ere beti erakutsi zuen jokabide zuzen eta gizalegezkoagatik, batekoen eta bestekoen konfiantza bereganatzea lortu zuen. Gauzak nola diren, harreman hauei eta beste batzuei esker lortu zituen Jose Antonio Agirrek giltzak, bigarren mundu gerra garaian, amerikar agintarien ateak zabaltzeko, eta ondorioz zerbitzuak eta lankidetzak hitzartzeko.\nJende askoren aurrean euskaraz ematen zituen mitin nazionalistetan honako metafora kontatzen zuen orduko kronikarien arabera: ur gainean dagoen edo dabilen kortxoari behera sakatzen bazaio ur azpira egingo du hasiera batean, baina beti ere gora aterako da baldin eta kortxoak kortxo irauten badu, hau da, kortxoa hondatzen eta alferrikaltzen ez deino; behin bere natura osasuntsua galduz gero urpean hondoratuko da. Halatsu Euskal Herria.\nSabin Arana hil zenetik hogeita hamaikagarren urteurrena zela eta, Gorgonio Renteriak honako olerkia eskaini zion:\n«Erru gabeko aurra nintzala, / Josukistoren irudi aurrian / neure Aberrija España zala / ikasi neban ikastetxian. // Euzkera berba egiñagaitik / neure guraso eta anayakin / danen aurrian joten ninduban / irakasliak zigor-deungakin. // Eznekijan neuk Ama nebanik / neure Euzkadi menperatuba / eta zintzoro maitatzen neban / bere eraillien esku odolduba. // Nik enekijan euzkera zanik / geure izkuntza jatorrizkua / au ezetsita goraltzen neban / erdera lixun atzerrikua. // Nik enekijan euzko-semiak / danok giñanik endaz, anayak / Anayatzako artzen nebazan / erdeldun-seme geure etsayak. // (...) Aberrijaren ziñopa andi / eta gaizkalle aintzagarrija / Zuganuntz doya neure bijotza / zuretzat gaur da neure otoya» .\nEuzkadi aldizkari jeltzalean artikulu mordoska idatzi zuen Renteriak Espainiako II. Errepublika garaian, monarkiko espainolista eta sozialista ezkertiarren aurka, kristautasunean oinarritu nazionalismo euskaltzalearen alde. Euskadi Espainiaren kolonia zelako kontzientzia garbia zuen; Espainia nagusi anker eta bidegabetzat jotzen zuen —oroit eskarmentutik zetorkiola ikuspegi hau—, eta arerioei kontra egiteko euskotarren arteko batasunera dei egiten zuen:\n«Zegaitik esan ez Euzkadi gure aberrija España'ren jopu ta kolonija dana españarrak badira gure jaun ta jaube era gustietan? Ene anayak, kendu daiguzan begietatik lauso ta legenak eta argi ta garbi ikusiko dogu eurentzat dirana jaubetasun gustijak. Eurak dira Epalleak, eurak Jaurlarijak, eurak irakasleak, eurak gudari agintarijak, eurak jagoleak eta gu langilliek, eurentzat gure izerdija, eurentzat gure odola, eurentzat igalija eta guretzat alia. Eta erri orrek ez dau iñoz aintzat artu bestien eskubiderik, alperrik deadar egin zuzentasun ta eskubideari, alperrik eta alperrik bada, orain artekoak be dan-danak banandu dira eurak gandik indarrez. Gure aberrijak beste aberri danak legez Jaungoikoak emona dau eskubidea azke izateko lenago izan zan legez eta seme onak bagara ezin giñaike ikusi irenduak bagiña legez bere eriotza. (...) Aztu daiguzan ba gure arteko aserreak eta batu gaitean bein da betiko anai onak legez bada indartsuak eta asko dira gure arerijoak» .\nAndima mutiko zela, Gorgonio Elantxobeko alkate izan zen, Euzko Alderdi Jeltzaleko EBBko buru, eta gero Bizkaiko Aldundian diputatu nazionalista. Renteriatarren familiak eta Ibiñagabeitiatarrenak harreman usuak izan dituzte urte askotan.\nOso azkar zabaldu zen nazionalismoa Elantxoben. Sabino Arana maiz etortzen zen Sukarrietara, eta halaber Elantxobera ere. Esaera egina izan behar zuen esatea, Euzko Alderdi Jeltzaleaz zerbait jakin nahi izatera, Elantxobeko botikan galdetu behar zela, han egiten zituztelako garai batean nazionalistek bilerak. Oroit zer bigarren izen jarri zioten Andimari, eta idazkariarekiko komeriak.\nAbertzaletasuna eta erlijioa oso loturik zeuden . XX. mende hasiera hartan Elantxoben bost apaiz zeuden —egun bakarra dago inguruko hainbat herritarako— eta beste euskal herrietan bezala emakume gehientsuenak Mariaren Alabak ziren eta gizonezko gehientsuenak Luistarrak. Andimaren arreba Hiltruda ezkongeak Jaungoiko Zale Bazkunak Bilbon ateratzen zuen Ekin aldizkarian herriko kronikak idatzi zituen 1932-34 bitartean «lilierreka» izengoitipean. Badirudi artikulu guztiak ez zirela berak idatziak; batzuetan herriko apaizak idatzi eta gero «lilierreka»k sinatzen omen zituen. Arrantzaleen gorabeherak, euskara eta ohitura onak, elizak sortzen zituen berriak izaten zituen hizpide.\n Biziki eskertzen diot Iñaki Goenagari emandako laguntza paregabea.\n Argitasunok bi iturritatik bildu ditut: bata, Anton Zugadiri egindako elkarrizketatik; eta bestea, Bizkaiko Artean Sabino Arana Elkargoak duen Abertzaletasunaren Agiritegitik. Anton Zugadiri bezala Eduardo Jauregi agirizainari biziki eskertzen diet emandako laguntasuna..\n Gorgonio Renteria: «Elantxobeko kronika» 1931-2-8 in Euzkadi, 4. or.\n Errenteria´tar Gorgoni: «Sabin'ari» in Nación Vasca Buenos Aires, 1934-12\n Perularra (Gorgonio Renteria): «Ez dogu astirik» in Euzkadi 1934-8-11.\n Bertako Jule Renteriak adierazi didanez, Elantxoben aspalditik kantatu izan da honako ereserkia: IÑAKI DEUNAREN ERESERKIA: «Iñaki, Jainkoak bialdua / Ludian izatera / Josuren gudarien burua / Batzarrak, autu zindun / Euskotarren ZAIN DEUNTZAT / Zu zara zaindari ta / Jaun onena guretzat / Iñaki, / Entzun arren eiguzu / Ta gure ope artu! (BIS) // Biotza euskotarrak / Jaiotzetik damotzu / Zeuria da, geurea / Baso, mendi, ibai arru. / Zeru goitik Deun Iñaki / Jagon ba, Euskadi. // Jagoizu Jaungoikua, / Jagoizu Lagi Zarra! / Arerio aurrean zuk / Agindu euskotarrak // Gudean sarturik / Ezpata artuta / Euskotarren alde / Dorage ta areriua / Indar zerutarrez / Zatitu osoro ta! / Zoriontsua Euskadi / Betiko izango da / Zeuk Iñaki zainduta / Zaindu ta!» Eskerrak ematen dizkiot Gorgonio Renteriaren alaba Jule Renteriari emandako laguntza handiaren aldera.


Bestelako arreta modu batzuez egiten diogu aurre koronabirusari | Red Menni\nKoronabirusaren krisia gure bizitzak eta artatzen ditugun pertsonenak aldatzen ari da, eta ziurgabetasunez beteriko mundu batean sartzen gaitu. Gure ospitaleetako unitateetatik, gure lanaren jomuga da ospitale publikoek egoerarik kritikoenean dauden pazienteei eman beharreko erantzuna erraztea. Horretarako, erantzuteko dugun ahalmena maximizatzen ari gara, zentro horietatik datozen pazienteak hartu ahal izateko.\nAnbulatorioko edo eguneko zentroko formatuan artatzen genituen kalte zerebraleko pertsonei eta familiei dagokienez, Kalte Zerebraleko Menni Sarea arreta plan alternatibo bat garatzen ari da, ekintza hauekin:\nAsteko kontaktuak, telefono bidez, erreferentziazko terapeutaren eta paziente eta senideen artean, etxean konfinatuta egoteagatik zainketetan, errehabilitazioan eta elkarbizitzan agertu daitezkeen arazoak detektatzeko.\nGure profesionalek errehabilitazioa monitorizazio ez presentzial batekin jarraitu dezaketen kasuak aukeratzea.\nErrehabilitazio kognitiborako tresnak on-linehedatzea (NeuronUp plataformaren laguntzaz), eta YouTubeko gure kanalean gordetako bideo didaktikoak erabiltzea.\nLifesize eta Instagram probatzea bideokontsultak egiteko bitarteko moduan.\nArreta zuzenean etxean ematea oso beharrezko duten pertsonak detektatzea.\nMenni Sarearen webgunea, sare sozialak eta Youtubeko kanala erabiltzea zainketa edo maneiuko arazo komunei erantzuteko. Ahal den guztietan, bideo bitartez saiatuko gara erantzuten, jarraibideak ikus-entzunezkoen bidez aberasteko. Horretarako, diziplina terapeutiko bakoitzeko aholkulariak egongo dira: fisioterapia, terapia okupazionala, logopedia eta neuropsikologia, eta mediku errehabilitatzaileak, psikiatrak eta neurologoak.\nPlan hau etengabe berrikusiko da eta erregulartasunez informatuko dugu. Gure zerbitzuen erabiltzaile izan ala ez, libre erabili dezakezu webgunea zure arazoak edo galderak planteatzeko (gure edukiak aurkitzeko, gomendatzen dugu bilaketen gelaxka erabiltzea). Ahalik eta gehien ahaleginduko gara erantzuten.\nEz zaude bakarrik, zu bezalako pertsona asko daude egoera berdinean, eta denon artean aurkituko ditugu erantzunik onenak aurre egin beharreko erronketarako.\nNeurri hauei ematen ari zareten erantzunak baieztatzen digu bide honetan jarraitu behar dugula.\nBesarkada handi bat eta animo.


Henrike Estuardo, Lord Darnley - Wikipedia, entziklopedia askea.\nYorkshire, 1545eko abenduaren 7a (egutegi gregorianoa)\nEdinburgo, 1567ko otsailaren 10a (egutegi gregorianoa) (21 urte)\nMaria I.a Eskoziakoa (1565eko uztailaren 29a (egutegi gregorianoa) - 1567 (egutegi gregorianoa))\nHenrike Estuardo, Lord Darnley bezala ezagunagoa (Temple Newsan, Ingalaterra, 1545eko abenduak 7-1567ko otsailak 10) Estuardo leinu eskoziarreko noble ingeles bat izan zen. Albanyko dukea eta Eskoziako printze ezkontidea. Mateo Estuardo, Lennoxeko 4. kondea eta Margarita Douglasen semea. Azken hau, era berean, Archibald Douglas, Anguseko kondea eta Margarita Tudorren alaba. Beraz, bere aitaren aldetik Jakobo II.a Eskoziakoa erregearen ondorengoa zen, eta bere amaren aldetik Henrike VII.a Ingalaterrakoa erregearena.\nKatolikoa zenez, bere herrialdeko tronurako hautagai nabarmen bat zen, bere osaba Henrike VIII.a Ingalaterrakoaren seme-alabak, Maria Tudor katolikoa izan ezik, gutxiengo katolikoak ilegitimotzat hartzen baitzituen, eta Margarita Tudorren ondorengoek, horien artean Darnleyk, aipaturiko tronua okupatzeko eskubide osoa zutela zioten.\nMaria Estuardo Eskoziako erreginarekin ezkondu zen 1565ean, Eskoziako noblezia protestanteak kalte handitzat hartu zuena, Eskoziako gehiengoa 1560an presbiterianismora (kalbinismoaren adar bat) bihurtu bazen ere, erreginak katolikoa izaten jarraitzen baitzuen.\nEzkontza horrek Ingalaterran ere ardura handia piztu zuen, Elisabet I.a Ingalaterrakoak ez baitzuen ezkontza hori onartu (Darnley ingelesa zen), sortzen zuen mehatxuaz gain, ezkontza elkartuak Elisabetentzat mehatxu bat suposatzen baitzuen: Maria ere Margarita Tudorren ondorengoa zen eta katolikoek Maria Tudorren oinordeko legitimotzat hartzen zuten. Gainera, biek izan zezaketen semea bere tronuaren lehiakide bat izango zen.\nHain zuzen ere, 1566ko ekainak 19an Edinburgon Darnley eta Maria I.a Eskoziakoaren seme bakarra jaio zen. Etorkizunean Jakue VI.a Eskoziakoa eta I.a Ingalaterrakoa izango zena.\nUrte horretan bertan endekatu zen bien arteko harremana (denbora asko lehenagotik ahuldua zegoena), lehenik eta behin Darnleyk Mariari errege koroa zezala eskatu ziolako, eta bigarrenik erreginaren faboritoa zen David Rizzioren hilketagatik bere senarraren aginduz.\nHurrengo urtean eraila hil zen bere maitalearekin batera ziur asko James Hepburn, Bothwelleko IV. kondeak, erreginaren maitalea zena eta senarra izango zenak zuzendutako konspirazio batean.\nFrantzisko II.a Frantziakoa Eskoziako errege ezkontidea\nJames Hepburn, Bothwelleko IV. kondea\nWikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Henrike Estuardo, Lord Darnley\nBNF: 16200286f (data)


Ainhoa Goenaga bikain Sabadellen | Izarraitz Igeri Elkartea\n← Ainhoa Goenaga Espainiako Open Txapelketara\nTaldeko txikiak oso ondo pasa den larunbatean →\nAinhoa Goenaga bikain Sabadellen\nAstelehena, 2016 martxoa 21 atalean izarraitzie -k publikatua\nZapatuan hasi eta igandea bitartean, Izarraitz Igeri Elkarteko Ainhoa Goenaga igerilaria eta Omar Urbieta entrenatzailea Sabadellen (Katalunia) izan dira, Espainiako Absolutuen Udaberriko Open Txapelketan. Azken hilabeteetan hitzordu horretarako aritu da prestatzen Goenaga eta, emaitzak ikusirik, entrenatzailea eta igerilaria gustura gelditu dira. Ainhoak 50 metro bizkar eta 200 metro bizkar probetan hartu du parte Sabadelleko txapelketan.\nZapatuan jokatu ziren 200 metro bizkarreko probak, goizean aurrekanporaketako serieak eta arratsaldean finalak. Goizeko kanporaketetan, 2:23:06 denborarekin, C finalean parte hartzeko txartela lortu zuen. Arratsaldeko finalean, goizean baino ehuneneko batzuk gutxiago behar izan zituen luzera berdina egiteko (2:22:87), eta bere denbora onenetik oso gertu ibili zen.\nIgandean izan ziren 50 metro bizkarreko probak. Goizeko aurrekanporaketan, 31:90 denborarekin, aurreko egunean bezala, arratsaldeko C finalean sartzea lortu zuen. Finalean, goizean baino denbora hobea egitea lortu zuen (30:98) eta, horrekin, bere marka onenetik oso gertu gelditzea.\nSabadellen jokatzen ari den txapelketan, goi mailako igeriketa ikusteko aukera dugu, Rio de Janeiron egingo diren Joko Olinpikoetarako eta nazioarteko txapelketetarako gutxiengoak lortzeko asmoarekin lehiatzen ari baitira Espainiako igerilari ospetsuenak.\nOrain, Aste Santuko oporrak aprobetxatuz, atsedenaldia hartuko du Ainhoak eta, gero, udarako txapelketak prestatzen hasiko da.


Abenduaren 2an, aparteko saioa: wikia maneiatzen | B06 Ikasketa Kooperatiboa Mintegiko Bloga\n← Azaroaren 25eko saioaren ostekoa\nUrtarrilaren 13an, hurrengo saioa →\nAbenduaren 2an, aparteko saioa: wikia maneiatzen\nPublicado el 1 diciembre, 2010\tpor Irene Gonzalez\nWIKI hitza hawaiieraz “wiki wiki” (“azkar-azkar“) hitzetik dator. Horregatik, Hawai-n, autobuseei “wiki wiki” deitzen zaie. Metafora bat egiten, gure wikian sartzeko eta hortan bidaiatzeko gonbidapen zaituztegu.\nBatzuek wikietan ibili zarete eta badakizue zelan erabili (artxiboak, igo, estekak egin, orriak sortu…), baina beste batzuk guztik berriak zarete espazio honetan. Zuentzako antolatu dugu biharko saioa.\nSaioa guztiz praktikoa izango denez, gaiarekin lotutako dauzkazuen artxiboak, bideoak edota bideoen erreferentziak, estekak… pen drivean ekarri, saiakerak egiteko hauexek erabiliko ditugu eta.


erabili.eus/ Euskara askatasunez\nHemen zaude: Sarrera » Sare-aldizkariak » Iritzi-muinetik » Euskara askatasunez\n2008-10-06 / 08:30 / Patxi Lopez HERRI-ADMINISTRAZIOA\nJarraian irakur dezakezuena da PSE-EEko idazkari nagusi eta lehendakaritzarako hautagai Patxi Lopezek euskararen eta hizkuntza politikaren gainean plazaratu berri duen agiria.\nHaize berriak dabiltza Euskadin. Erregenerazio haizeak gizartean, kulturan eta politikan. Gure eguneroko bizitza zamatzen jarraitzen duten iraganeko presentziak gorabehera, gauza asko ari dira aldatzen partekatzen dugun errealitate honetan. Besteak beste, Euskadin hizkuntzaren gaia ulertzeko moldea ari da aldatzen, eta aldi berean antzeman egiten da beharrezkoa dela formula berriak proposatzea elkarbizitza harmoniatsu eta emankorra lortzeko euskararen eta gaztelaniaren artean. Horregatik, eta Euskara askatasunez izenarekin, adierazpide kritiko, anitz, demokratiko eta integratzaile bat sustatu eta bultzatu nahi dugu euskarazko kulturari buruz ikuspegi moderno eta irekia duten pertsona guztiak biltzeko.\nGehiegitan jasan dugu euskal gizarteak dituen hizkuntzekiko erabilera politizatu eta gehiegikeria politikoez jositako giroa. Egoera horren aurrean, defendatu nahi dugun politika euskaltzaleak ezaugarri berezi zenbait izango ditu: oinarri identitario edo historizistarik gabea izango da, gaur egungo euskal gizartearen elebitasunean oinarrituta egongo da eta, ondorioz, akordioan sustengatutako elebitasuna bultzatuko du. Honen ildotik proposatzen dugu enplegu publikorako sarbideak euskal gizartearen izaera anitz eta elebiduna islatu behar duela, hizkuntzaren gaiak ezin dituela euskal hiritarren aukera pertsonalak modu erabakigarrian baldintzatu. Hausnarketa orokor bat egin behar dela uste dugu akordio berri bat lortzeko hizkuntza politikari buruz, bi hizkuntzen hiztunen artean bizikidetza librea ahalbideratzeko. Izan ere, gure iritzirako, euskarazko kultura moderno eta inolako sektakeria ideologikorik gabea sendotzeko bidea neurri eta ekintza berriak bultzatzetik etorriko da. Neurri eta ekintza horiek, hizkuntzaren erabileraren kasu zehatzean, benetan eraginkorrak izan beharko dute sustatze eta bultzatzeari dagokionez, eta gaztelaniaz bakarrik mintzatzen diren euskal hiritarrak baztertzea ekar lezakeen inposaketazko ezein politikatik urrunduak.\ne) Euskarazko kulturaren prestigio demokratikoa hiritarren artean lehenbailehen berreskuratzea, oinarritzat hartuz aniztasun eta sormen irizpideak, hiritartasunari lehentasuna emanez identitatearen eta etnikotasunaren gainetik, eta argi eta garbi salatuz nazionalismo biolentoak -euskaldun askoren urruntasuna eraginez- sortarazten duen identifikazioa.\n(PATXI LOPEZ ALVAREZ PSE-EEko idazkari nagusi eta lehendakaritzarako hautagaia da)\nEuskara da askatasunez hitz egin eta erabil ezin daitekeen hizkuntza\n2008-10-07 / 15:25 / Ezker abertzalea\nEzker abertzaleak salaketa irmoa egin nahi du PSEk eskaini duen "Euskara Askatasunez" manifestuaren aurrean. PSEren manifestua burlaizezko espainolkeria da euskaraz bizi nahi dugunontzat, hain zuzen euskara baita askatasunez hitz egin eta erabil ezin daitekeen hizkuntza. PSOEk inposatutako salbuespenezko testuinguru politiko honetan, manifestu hori sarkasmo bat da demokraziaren aldetik eta, euskararen ikuspegiaren, ereduaren eta politikaren aldetik begiratuta.\nEuskarazko kultura xede totalitarioekin lotzen dute. Madrilen gaztelaniaz bizitzea eta Parisen frantsesez bizitzea praktika totalitario ez bada, zergatik da xede totalitarioa Euskal Herrian euskaraz egin nahi izatea? Gaztelaniaz hil dituzte milioika pertsona Amerikan eta milaka Euskal Herrian, baina hizkuntza horrek ez du prestigio demokratikoa berreskuratu beharrik, euskarak bai, ordea. Ez da erraza asimetria handiagorik bilatzea. PSOEk, ordea, Euskal Herri euskaldunaren aldeko helburua kriminalizatu nahi du, manifestuan argi eta garbi azaltzen den bezala.\nManifestuan termino hauek azaltzen dira: euskarazko "oinarri identitario eta erabilera politizatua" gainditzea, "ikusmolde abertzaletik bereiztea", "euskarazko kulturari buruz ikuspegi moderno eta irekia" ematea "adierazpide kritiko anitz, demokratiko eta integratzailea bultzatzeko", "elkarbizitza harmoniatsu eta bizikidetza demokratikoa lortzeko".\nTermino negatibo horien pilaketak iradokitzen du euskara itxia, ez-demokratikoa, desintegratzailea eta zapaltzailea dela; horregatik jarri diote "euskara askatasunez" izena manifestuari; eta aldi berean, gaztelania dela guztion hizkuntza demokratiko komuna, integratzailea eta askatzailea.\nBenetan iraingarria da PSOEk euskal herritar guztiei gaztelania inposatu, euskara desegin, milaka euskal herritarren oinarrizko eskubide politikoak urratzen eta Euskal Herria desagerrarazteko ahalegintzen ari denean, erdal elebakarrezko elebitasun politikaren mitoa planteatzea. Mozorroa ken ezazue eta argi hitz egin dezagun: Gu gara elebidunak, eta eleaniztasun pertsonala planteatzen dugunok, ez zuek. Ezker Abertzalea da, oraingoz, euskal herritar eleaniztunez osatutako Euskal Herri euskalduna planteatzen duen bakarra, zoritxarrez.\n30 urtez frogatu da menpeko hizkuntz politika autonomistaren ereduak ez duela balio Euskal Herri euskaldunaren iraunkortasuna bermatzeko. Politika horren maximoak euskararen normalkuntzak behar dituen minimoen azpitik daude. Eredu horren "askatasuna, aniztasuna eta integrazio" formularen azpian, euskararen eta Euskal Herriaren mendetasuna, asimilazioa eta desintegrazioa proposatzen dira. Elebitasun baztertzailearen eredu horren azken hogeita hamar urteko praktikak erakutsi du eskasa dela euskararen kontrako faktore negatiboak neutralizatzeko, Jaurlaritzak berak onartu duen bezala. Argigarria da, ordea, euskarari buruzko oinarrizko adostasun guztietan PSOE eta EAJ bat etorri direla. Nahiz eta PSOEren egiteko izan euskara sustatzeko oinarriak sistematikoki zalantzan jartzea, eztabaidak denboran zehar luzatzea, erabakiak atzeratzea, neurrien edukiak murriztea eta ez aplikatzea. Manifestuak adierazten duen akordioan sustengatutako elebitasuna beto eskubidea da euskararen aurkako kultur fobia ezkutatzeko, elebitasun baztertzailea inposatzen jarraitzeko, euskaraz bizitzeko aukera oztopatzeko eta Euskal Herri euskalduna berreskuratzeko prozesua ukatzeko.\n"Hausnarketa egin behar dela akordio berri bat lortzeko' dio, baina oraindik elebitasun baztertzailearen politika hori gehiago murrizteko. Manifestuak dio 'Enplegu publikorako sarbideak ezin dituela aukera pertsonalak baldintzatu". Zertarako? Administrazioan elebidun ez diren langileak sartzeko, denon hizkuntz eskubideak zapaltzeko, atal ezberdinetan euskaraz jardutea oztopatzeko, jardun hori zabaltzea eragozteko, euskaraz lan egitea ezinezko bihurtzeraino, orain gertatzen den bezala, baino gehiago oraindik. Menpeko hizkuntz politikaren jarrera horrekin administrazioa euskalduntzerik ezinezkoa da, baina kontuan hartzen baldin bada gainerako arlo sozial gehienetan oraindik gutxiago egiten dela, erraz ondorio daiteke politika horrek ez duela balio euskarazko komunitatea berregiteko bere lurraldean.\nZutabe estrategikoen inguruan hitz bi:\na) Euskarazko jarduera kulturalaren finantzaketa publikoari eustea. Eustea bakarrik eskasa da, baina are eskasagoa da oraindik, neurri horiek euskararen normalkuntzak eskatzen dituen faktore soziolinguistikoen efikazia eta efizientzia parametroetatik kanpo egiten direlako, eta, finantzaketa hori "gaztelaniaz gauzatzen den euskal kultura babesteari kalterik ekarri gabe", baldin bada, euskararen berreskurapen osoa mehatxupean dago (gaztelaniaz gauzatzen den euskal kultura kontraesanetan sartzen diren terminoak baldin bada ere).\nb) Aniztasuna hezkuntza-sisteman. PSOEk hizkuntza autonomikoetan irakaskuntza bideratzea onartu du bere kongreso federalean, baina hori ere itotzea erabaki du PSEk eta ez du onartzen ereduen erreforman euskara irakasgaien %60a izan dadin. Eskolak belaunaldi berri guztiak euskaldundu gabe euskal Herri euskaldunaren iraupena arriskuan jartzen dute,\nc) Euskarazko kultura erabilera politikotik kanpo uztea. Manifestuaren aurkezpena hauteskunde begirako ekitaldia izan da, euskarari ustezko bultzada emateko baino tresna politiko gisa erabili dute nahitaezkoa da Eusko Jaurlaritza ere aldatzea Lopez lehendakari izan dadin. Argigarria da hainbatetan euskara helburu politikoetarako erabiltzea salatu izan duen alderdiak berak egitea erabilera hori hauteskundeak hurbiltzen ari direnean.\nEzker abertzalearentzat PSOEren manifestu horrek bi euskararen egoera minorizatua naturalizatzea bilatzen du eta euskararen herria berregitearen ordez, eskubideen zapalketa eta hizkuntz borroka betikotu nahi ditu.\nEzker abertzalearentzat hizkuntzen arteko bizikidetza demokratikoko proposamenik onena hizkuntza bakoitza bere lurraldean nagusi izaten errespetatzen duena da. Gure proposamena da guztion artean, orube demokratiko komun berri bat aurkitzea euskararentzat Euskal Herri osoan. Konstituzio espainiarraren betorik gabe Hegoaldean eta Konstituzio frantsesaren mugarik gabe Iparraldean, bi Estatu horien neutralitatea gordeko duena eta euskal herritarrek erabakitzen duen hizkuntz ereduari buruzko autodeterminazio eskubidea errespetatuko duena, Euskal Herri euskalduna barne.\nEuskara askatasunez, erdara halabeharrez\n2008-10-10 / 11:41 / JJ Agirre\n> Hori ote da PSEk dakarren haize berritua? Haize berria izanagatik, kirastua dator benetan. Proposamen iraingarria da, oinarri faltsuen gainean eraikia, inposaketa eta bazterketa bermatu eta errotu nahi dituena.\nBada euskaltzalerik PSEn?


EHGAM-DOK EUSKARAZ: > Elkarrizketa: IÑIGO LAMARKA > "HOMOSEXUAL IZATEAK NEURE BURUAREKIN BAKETZERA BEHARTU NINDUEN"\n> Elkarrizketa: IÑIGO LAMARKA > "HOMOSEXUAL IZATEAK NEURE BURUAREKIN BAKETZERA BEHARTU NINDUEN"\nIñigo Lamarka: «Homosexual izateak neure buruarekin baketzera behartu ninduen»\nGehitu elkartearen sortzaileetako bat eta irakaslea izan zen atzo. Administrazioaren eta herriaren arteko zubia da gaur. Ideien jostun eta hiztun amorratua izango da beti.\nBerria, 2006-10-04 # Nekane Gonzalez, Donostia\nUztailaren 13an munduratu zen, txistu baten konpasean. Homosexuala izateak nerabezaroan ekarritakoetatik ikasi, eta erronka guztiei egin zien aurre. Ondo ezagutzen du bere burua. Berdintasuna, euskara eta eskubidea hitzak ditu azpimarratuta bere hiztegian. Iñigo Lamarka (Donostia, 1959), egun, EAEko hiriburu batetik bestera jauzika bizi da, gidabaimenik ez duen arren. Bere garaian, «Gay nauzu» aitortu zuen. Gaur ere, mila eta bat kontu aitortu dizkigu.\nSanferminetako sardinari agur esan bezperan esan zioten Lamarkatarrek kaixo mutil jaioberriari, ezta?\nA, bai! Konturatzea ere?! Nire anai-arrebak bezala, gurasoen etxean jaio nintzen ni, amak hala nahi izan zuelako. Gurasoak Amaran bizi ziren. Etxe aurrean, Bilbotik datorren trenaren bidean igarobide bat zegoen, eta trena zetorrenean abisua ematen zuen. Amak oso gogoan duenez, Bilboko trena han geldi zegoela txistu jo zuenean jaio omen nintzen ni.\nZer ez duzu sekula ahaztuko zure Donostiako haurtzaroaz?\nJaioberria nintzela, izugarri gustatzen omen zitzaidan kalera joatea; eta, bereziki, euria ari zuen egunetan. Pixka bat koxkortuagoa nintzeneko garaietatik, berriz, Santo Tomas Lizeoarekin lotutako oroitzapenak ditut gogoan; oroitzapen onak dira, gainera. Oroitzen naiz, orain Amara hotela dagoen tokian zabaldegi bat zegoela garai hartan, eta hara joaten ginela jolastera.\nHomosexuala izateak zer-nolako eragina izan zuen zure nerabezaroan?\nIzugarrizko eragin handia, ez dut zalantzarik. Gay nauzu liburuan adierazi nuen homosexuala nintzela ohartzeak zer ondorio izan zituen nire bizitzan. Garai hartan egunkari bat ere idatzi nuen, eta hango pasarte batzuk ere txertatu nituen liburuan. Nire bizitza bestelakoa izango zen homosexual izateak ekarri zizkidan ondorio horiek izan ezean. Nerabezaroko aldi batean, alde negatibo asko izan nituen, nire homosexualitatea ukatu egin bainuen. Baina positiboak ere bai: horrek heldutasun prozesu jakin bat egitera behartu ninduen, neure buruarekin baketzera alegia, eta, beraz, baliabide berezi batzuk sortu eta garatu behar izan nituen.\nAurrerago, Gehitu erakundea sortu zenuten. Eta zuk lehendakari lanak ere egin zenituen. Nolatan?\nHomosexual giroko lagunarte zabala genuen, eta dinamika batzuk sortu genituen. Gutariko askok prozesu zaila izan genuen geure burua onartzeko, eta argi ikusi genuen gure moduan zegoen jende askorentzat baliagarria izan zitekeela gure esperientzia. Bestalde, aisiarako eta festarako guneak askatasun gune bilakatu nahi genituen: elkar ezagutzeko, homosexualitatea onartzeko zailtasunak zituztenei leku goxo eta errazak eskaintzeko... horiek izan zien Gehituren aurrekariak. Orduan erabaki genuen elkartea sortzea. Pare bat bilera egin genituen, eta nik ideia guztiak bilduta, dokumentu bat osatu nuen. Dokumentu hori lagunartetik kanpora zabaldu genuen, eta 35 bat lagun bildu ginen. Han, elkarte bat abian jartzea erabaki zen, eta neu izan nintzenez dokumentuaren egilea, elkarteko buru izateko eskatu zidaten. 1997ko urria zen. Dena den, azpimarratu nahi dut lagun askoren lanaren emaitza izan zela Gehitu.\nBestalde, zuzenbide ikasketak egina zara, eta EHUn irakasle izana ere bai.\nBilboko Deustun egin nituen lehenengo bi urteak, eta Donostiako EHUn azken hirurak. 81ean ikasketak amaitu ostean, zuzenbide politikoko irakasle izan nahi nuela erabaki nuen. Ikerketa lan bat egiteko gomendatu zidaten, eta horretan jardundako bi urteetan euskara irakasten ere aritu nintzen, sos batzuk irabazteko. 84an, plaza bat atera zen, azterketa egin nuen, eta hartu egin ninduten. Hamar urte egin nituen EHUn irakasle.\nIrakasle izatea izugarri gustatzen zait; gazte-gaztetatik gainera. 14 urterekin, eskola partikularrak ematen hasi nintzen, eta, 16rekin euskara irakasten... pentsa! Zuzenbide Fakultateko lanak bi alderdi ditu: irakaskuntza eta ikerkuntza; eta niretzat eskolak ematea liluragarria izan zen.\nEuskara irakasten oso gazte hasi zinen, eta, gerora ere, euskararen aldeko aldartea erakutsi izan duzu beti. Zer lotura duzu euskararekin?\nBi eratako lotura dut. Batetik, lotura emozionala, sentimentala; euskara nire ama hizkuntza delako. Etxean, betidanik, euskaraz hitz egin izan dut gurasoekin eta anai-arrebekin. Gaztelaniaz noiz ikasi nuen ez dakit; baina nire bizitzako lehenengo urteetan euskaraz baino ez nuen hitz egin. Gerora ere, bizitzako hainbat alorretan, barneko eta maiteen ditugun alor horietan, euskara izan da nire komunikazio hizkuntza. Batetik lotura hori, eta bestetik, konpromisoaren alderdia dago. Beti pentsatu izan dut euskara salbatzeko lan izugarria egin behar dela. Euskara hilzorian egon zen, eta hori ezagutu nuen nik. 60ko hamarkadan, euskara berpizten ahalegindu zen pertsona talde bat. Hortik etorri ziren euskara batua, euskal literaturaren berpizkundea eta ikastolen mugimendua. Gaztea nintzen arren, bat egin nuen konpromiso horiekin, eta oraindik ere eusten diet: nahiz eta hilzori egoeratik atera, ahulezia handia dauka euskarak, eta beharrezkoa da lan izugarria egitea. Baina hori ez da nahikoa. Euskara salba liteke, baina gerta liteke benetako komunikazio hizkuntza ez izatea, hau da, gerta liteke salbazio hori formala, sinbolikoa edo nolabait folklorikoa baino ez izatea. Euskarak benetako komunikazio hizkuntza izan behar du.\nAbokatu lanetan jardun zenuenen, esaterako, euskaraz egiten al zenituen izapideak?\nAbokatutzan ez naiz inoiz aritu. Nire ibilbidean, bi aldi izan ditut: batean, EHUko zuzenbide irakasle izan naiz; eta, bestean, Gipuzkoako Batzar Nagusietako legelari. Unibertsitatean euskaraz ematen nituen eskolak, baina gaztelaniaz ere bai. Agian, gaztelaniaz gehiago. Batzar Nagusietan, berriz, txosten politiko batzuk euskaraz egin nituen, baina askoz ere gehiago gaztelaniaz; izan ere, elebitasuna dela-eta beste hizkuntzara itzuli egin behar zirenez, gaztelaniara egindako itzulpena zuzentzeak lan handiagoa ematen zidan, eta nahiago nuen gaztelaniaz idatzi.\nUnibertsitatean ere gaztelaniazko eskolak euskarazkoak baino ugariagoak izan zirela esan duzu. Hortaz, EHU edo UPV deitu beharko genioke?\nIzen ofiziala EHU-UPV da. Une honetan, UPV-EHU deitu beharko genioke, beharbada; izan ere, oraindik ere diziplina guztiak ez dira euskaraz eskaintzen, eta, beraz, hutsuneak egon badaude. Argi dago unibertsitatea oraindik ez dela erabat elebiduna. Dena den, Zuzenbide Fakultateari dagokionez, nik bereziki horixe ezagutzen baitut, ahalegin handia egin dela esan behar dut. Nik, egia esan, ez daukat elementu nahikorik gaur egun unibertsitatean dagoen egoerari buruzko balorazio zehatzik egiteko, baina argi daukat kalitatea bermatzeak denbora eskatzen duela; ez da urte batetik bestera egiteko moduko kontua. Horregatik, ziur nago, urte batzuen buruan, EHU-UPV binomio horretan, EHUk UPVk adinako garrantzia eta pisua izango duela; hau da, unibertsitate elebiduna izango dugula. Lortuko dugu!\nLortu... Zuk, esaterako, ararteko izatea lortu zenuen. Izendapenerako bozketan, alderdi politiko guztiek baiezko botoa eman zuten, Sozialista Abertzaleek izan ezik.\nBai, hala izan zen. Isilpeko bozketa izan zen... baina azkenean dena jakiten da! Ezker abertzaleko taldeak boto baliogabea eman zuen. Garai hartako legebiltzarkide Joseba Alvarezek eta biok elkarrekin ikasi genuen Santo Tomas Lizeoan, eta hark azaldu zidanez, botoaren bidez, Ararteko erakundeak defendatu beharko lituzkeen hainbat eskubide jarri nahi zituzten mahai gainean; modu hartan beren eskakizunak jakinarazi zituzten, baina ez zen ez aldeko ez kontrako botoa izan.\nNolanahi ere, zeu zaitugu ararteko. Beste pertsona baten tokia hartzea ez da, batzuetan, samurra izaten. Nola zabiltza Mertxe Agundezi lekukoa hartuta?\nOso ondo! Oso gauza erraza izan da! Mertxe pertsona ezin hobea eta goxoa da harremanetarako. Orain, talde sozialistako parlamentaria da, eta Arartekotzari buruzko gaietan bozeramaile lanak ere egiten ditu. Bestalde, Arartekoak bi gauza esan nahi ditu: Ararteko erakundea eta Ararteko burua. Mertxek harreman ona dauka bai nirekin eta baita erakundeko 48 pertsonekin ere.\nEta zeu, zer moduz?\nOso gogotsu nabil, eta argi daukat gogo handia behar dela lan honetan aritzeko. Oso lan polita eta erakargarria da, aukera handiak ematen ditu; nola erakundeei gauzak hobeto egiten laguntzeko, hala gizartean egoera larrian dauden pertsonei, neurri txiki batean, laguntzeko. Giza eskubideak zaintzea eta babestea da gure funtseko helburu, eta hori oso gustuko dut. Nolanahi ere, tentsio iraunkor bat sortzen dit lan honek; nirea ez baita posizio samurra. Azken batean, administrazio publikoak fiskalizatu behar ditut, eta batzuetan, administrazioei gauzak hobeto egin daitezkeela jakinarazi behar diet, ez da erraza. Gainera, erakunde honetan konturatu naiz zer garrantzitsua den esaten dena nola esaten den; hizkuntza asko zaindu behar da. Errealitatea konplexua da, eta Arartekoan, bere konplexutasun osoan landu behar dugu, ñabardurak garrantzitsuak baitira.\nEAEko arartekoa zaitugu. Noizko Euskal Herrikoa?\n(Barreak). Euskal Herria hitza desberdina da euskaraz edo gaztelaniaz. Euskal hiztunok argi ikusten dugu kontzeptu soziolinguistikoa: euskaraz hitz egiten dutenek eta euskaraz hitz egiten dutenak hartzen dituzten lurraldeek osatzen dutena. Hizkuntzalarientzat kontzeptu baketsua izan da beti, gatazkarik gabea. Bestalde, bada ikuspuntu politiko bat ere, baina nik debekatuta daukat gai politikoez hitz egitea. Gainera, ikuspegi politiko horren barnean, irizpide desberdinak daude. Bakarrik azpimarratu nahi dut dimentsio politiko horretaz gainera, eta lehenago, bazela dimentsio soziolinguistikoa, eta kezkatzen nau azken dimentsio hori ez ote den galduko.\nBerdintasuna duzu oinarri. Zer iritzi duzu gaur egungo gizartean dugun (des)berdintasunari buruz?\nBerdintasun mota ugari daude, baina egungo populazioari begira, esango nuke emakumeen eta gizonezkoen artekoa dela berdintasunetan nabarmenena; eta, nire ustez, azken hamarkadetan, horren aldeko pauso handiak eman dira. Alabaina, sakon-sakonean dauden jokamolde eta pentsamenduetan, hortxe dirau desberdintasunak. Bi diskriminazio mota daude: formala eta materiala. Gaur egun, emakumea, homosexuala edo beltza izateagatik ez da diskriminazio formalik egiten, baina gizarte egituretan, oraindik ere, matxismoak eta sexismoak eragin handia daukate; hau da, diskriminazio materiala gertatzen da. Administrazioek politika aktiboak egin beharko lituzkete benetako berdintasuna bultzatze aldera. Eta gutariko bakoitzak ere lan egin behar du.\nBerdintasuna hizpide... Zure ezkontza eta bikote heterosexual batena berdintasunean oinarritzen direla esango zenuke?\nEspainiako Estatuan kode zibila aldatu zenetik, legeari dagokionez, bai. Gero, bikote bakoitzaren ingurua nolakoa den begiratu behar da. Ezkontza heterosexualak baldintzatuagoak daudela esango nuke, urteetan formatu bat eskuratu dutelako. Guk ezkontza geurea izatea nahi genuen; geuk erabaki genuen ezkontzaren formatua, maite ditugunak han egotea nahi genuen. Azpimarratu behar dut bikote homosexual askok oraindik baldintza negatiboak dituztela inguruan.\nEzkontzak ez al dira antzerki?\n(Barreak). Alderdi asko dituzte; antzerki alderdia ere bai. Horrek ez du zertan negatibo izan. Antzerkia egiten ari zarela jakin baldin badakizu, eta gogokoa baduzu... Azken batean, oso antzerkizalea naiz.\nGoenkale-n aritu izan zara. Zer moduz?\nEsan didatenez, ondo. Ez genuen askotan errepikatu behar izan. Baina ez dut uste aktore izateko gaitasunik dudanik. Han, neure ohiko rola jokatu nuen, eta oso natural atera zitzaidan. Gainera, Aizpea Goenaga txikitako laguna dut, eta harekin eman nuen goiz osoa, telebistaren tripa denak ikusten.\nZer rol ez zenuke inoiz ere jokatuko?\nAsko, asko! Inondik inora ere ez eskubideen edo askatasunen aurka aritzea ekarriko lidakeen rol bat. Eta neure burua politikagintzan, zentzu hertsian, ere ez dut ikusten. Nolanahi ere, horretan ari direnek egiten duten lana eskertzekoa da.\nGauzak aitortu zalea al zara?\nBai. Norekin ari naizen eta non nagoen kontuan hartuta. Bikotekidearekin eta alderdi intimoenean, zalantzarik gabe.\nIntimitatean gaude. Aitor iezaguzu zerbait.\nGay nauzu liburua oso gustura idatzi nuen, neure buruarekin asko hitz eginda; orain, baditut beste pare bat egitasmo buruan.\nEuskara: Euskararen interesak zein diren modu egokian definitu, eta interes horien alde zintzo jokatu beharko litzateke.\nHerriaren defendatzailea: Izena ez zait asko gustatzen; irudi hori ez dut gogoko. Egokiagoa iruditzen zait «herritarren eskubideen aldeko akuilu» edo antzeko zerbait.\nNorgatik/zergatik emango zenuke daukazun guztia? Daukadan guztia pertsona edo gauza bakarragatik ez nuke emango. Gauza asko bai, askoren alde, eta batez ere, maitasunagatik.\nAlardea: Sentimenduak giza eskubideen aurka nola bilaka daitezkeen ispilatzen duen paradigma bihurtu dira alardeak.\nPrograma politikoak: berdintasunaren isla? Horrela beharko lukete!\nKargua uzten duzunean, zer? Gogokoen dudana idaztea eta aisialdi zabalagoa izatea da.\nMorala: Guztiok izan beharko genuke kode moral bat. Bestalde, biziki haserretzen nau morala ideologia zehatz batzuekin lotzeak.\nBilbo, Donostia ala Gasteiz? Bilbo eta Donostia. Sentitzen dut gasteiztarrengatik, baina hemen ezin dut politikoki zuzena izan.\nTratu txarrak: Matxismoa eta sexismoa erabat desagertzen direnean bukatuko dira emakumeen kontrako tratu txarrak.\nBete gabeko ametsik bai? Asko eta asko. Herstura sortzen dit jakiteak amets guztiak ez ditudala bete ahal izango.\nDonostiako Zinemaldia: Ametsetako bat da gazte-gaztetan egiten nuena berriz egin ahal izatea, hau da, Zinemaldi garaian zinemara joan besterik ez egitea.


Bankuek bezeroei emandako kredituak %24,38 hazi ziren 2005eko abuztutik, AEBren arabera | Consumer\nBankuek bezeroei emandako kredituak %24,38 hazi ziren 2005eko abuztutik, AEBren arabera\nBezeroek erakunde horiei emandako gordailuak %25 igo ziren aldi berean\nEspainiako Bankuen Elkarteak (AEB) gaur argitaratu dituen abuztuko balantzeen arabera, Espainian diharduten bankuek 618.305 milioi euroko kreditu-bolumenarekin itxi zuten hilabete hori. 2005eko hilabete berean baino %24,38 gehiago.\nBankuen kreditu-inbertsioa, guztira, 804.650 milioi eurokoa izan zen hilabete horren amaieran, aurreko urtean baino %22,71 handiagoa, 655.709 milioi euro gehiago. Aurrezkiari dagokionez, bankuek ikusi zuten bezeroek utzitako gordailuak 488.185 milioi eurokoak zirela abuztuaren amaieran, urtebete lehenago baino %25 gehiago.\nBanku horiek, abuztuaren amaieran, 62.213 milioi euro zituzten aktibo finantzario salgarrietan, AEBren datuen arabera. Banku batzuk beren partaidetza ez-estrategikoetatik desegin dira duela gutxi, eta horrek %31,58 jaitsi du baterako zorroa, duela urtebete zuten 90.938 milioietatik. Azkenik, abuztuaren amaieran, Espainiako bankuek 1,055 bilioi euroko ondarea kudeatzen zuten; aurreko urtean, berriz, 935.566 milioikoa.\nbankuak handitze kredituak


Buruntzaldeko ibilbideen 10. eguna\nBidezidor eta bide ezberdinak ditugu (bost ibilbide ezberdin daude aukeran), landako paisaiatik barrena paseoez gozatzeko, belardiak eta basoak zeharkatuz eta baserri, baseliza, karobi eta, natura nahiz kultura aldetik, interesgarriak diren beste leku batzuetara hurbilduz.\nHerrietan ibilbide-zati bakoitzaren inguruko trazatuak, profilak eta distantziak erakusten dituzten panelak daude, bideetan, berriz, norabideak eta distantziak markatzen dituzten geziak eta zuinak. Seinale horiek guztiak udalerri bakoitzaren identifikazio-koloreak aintzat hartuz ipinita daude (Lasarte-Oria: urre zaharra, Urnieta: berdea, Usurbil: laranja eta Andoain: urdina); hala, seinale bat bidean ikusten dugunean zein ibilbidetan gauden jakingo dugu.\nZehazki esanda aukeran dauden ibilbideak ondoko hauek dira:\n- ANDOAIN – LASARTE-ORIA. Koloreak, urdina eta urre zaharra; 7,9 km.ko luzera du; oinez soilik egin daiteke eta mendiko oinetakoa beharrezkoa da.\n- ANDOAIN – URNIETA. Koloreak, urdina eta berdea; 4,8 km.ko luzera du; oinez edo bizikletaz egin daiteke eta kirola egiteko oinetakoa beharrezkoa da.\n- ANDOAIN – USURBIL. Koloreak, urdina eta laranja; 14,9 km.ko luzera du (luzeena da); oinezkoentzat gomendatzen da eta mendiko oinetakoa beharrezkoa da.\n- LASARTE-ORIA – URNIETA. Koloreak, urre zaharra eta berdea; 3,9 km.ko luzera du; oinez edo bizikletaz egin daiteke eta kirola egiteko oinetakoa beharrezkoa da.\n- LASARTE-ORIA – USURBIL - AGINAGA Koloreak, urre zaharra eta laranja; 9,00 km.ko luzera du (Santuene barrena Aginagako Mapil ingururaino); oinez edo bizikletaz egin daiteke eta kirola egiteko oinetakoa beharrezkoa da.\nAipatutako ibilbide hauek guztiak edozein norabidetan egin daitezke. Ibilbide hauei buruzko informazio zehatza (mapak, profilak, izenak, distantziak...) www.buruntzaldea.eus helbideak aurki daitezke.\nBuruntzaldeako 2017-2018 ikasturterako planak, ibilbide hauek guztiak ezagutzera emateko martxa bat antolatzea du aurreikusia, alegia, Buruntzaldeko ibilbideen eguna, 2017ko urriaren 8an (igandea) egingo dena.\nBuruntzaldeko Ibilbideen eguneko zehaztasunak:\nEGUNA: 2017ko urriaren 8a, igandea.\nORDUTEGIA: 8:30etatik - 14:00ak bitartean. Andoaindik eta Euskalduna Mendigoizale taldearen eskutik, 8:00tan 4 herrien buelta osoa egiteko zita dago.\nKONTROLAK ETA ANOA: Herri bakoitzean kontrol une bat egongo da (Usurbilen bi), argibideak emateko eta mokaduak eta edatekoak banatzeko.\n- USURBILEN: Santueneako auzoan, Zorrotzeko zubiaren parean eta Aginagan Mapil inguruan\n- ANDOAINEN: Udaletxe azpian\n- LASARTE-ORIAN: San Pedro elizaren ondoko plazan\n- URNIETAN: Udaletxea azpian\nPartaide bakoitzari abiatzen denean txartel bat emango zaio, abiatzen den lekuko zigiluarekin; partaide batek bi ibilbide eginez gero, egunaren oroigarria den zira bat jasoko du opari. Salbuespena Andoain-Usurbil ibilbidea da, bietako edozein norabidean eginez gero zira lortuko baita.\nBukaeran autobus zerbitzua izango da norbera abiatu den herrira itzultzeko; zerbitzu hau erabiltzeko, derrigor, hasieran jasotako txartela zigilatua aurkeztu beharko da. Autobusaren irteera ordutegiak hauek dira:\nEspaldiko gasolindegia San Inazio biribilgunea Dorretxeko biribilgunea Goiko plazaren atzealdean Kiosko geltokian\n14:00 14:07 14:15 14:30 14:40 (bukaera)\nAntolatzaileak: Buruntzaldeko Udal eta Kirol Patronatuak\nKoordinatzaile nagusia: Andoain\nPDF INTERAKTIBOAK: Buruntzaldeko web orritik telefono mugikorrera deskargatu daitezke track-ak.\nARGAZKIAK: www.festak.com orrian zintzilikatuko dira ekintzaren argazkiak.


Iruzurra konpondu ostean, martxan da berriro Sanferminetako kartel iragarlea hautatzeko prozesua - Iruñea - euskalerriairratia.eus\nIruzurra konpondu ostean, martxan da berriro Sanferminetako kartel iragarlea hautatzeko prozesua\nEuskalerria Irratia 2022-05-06 07:32\nGaur amaituko da botoa emateko epea eta astelehenean iragarriko dute irabazlea.\nAsteazkenean eten zuen Iruñeko Udalak Sanferminetako afixa iragarlea hautatzeko herri parte-hartze prozesua, asteburuan eta asteazkenean bertan "ordutegi zehatzean" kartel beraren aldeko hainbat boto pilatu ostean, eta horrek Udal webguneak kudeatzen dituen ANIMSA enpresa publikoko teknikarien susmoa piztu ostean.\nBada, Iruñeko Udaltzaingoak ostegun goizean abiatutako ikerketak iruzur zantzuak baieztatu ditu. Txostenak jasotzen duenez, boto susmagarrien artean miaketa bat egin ostean ia kasu guztietan egiaztatu dute ustez botoa eman zuten NANen titularrek ez zutela benetan parte hartu hautaketan, baizik eta hirugarren batek bere izena eta NANa bereganatu zituen botoa emateko, betiere kartel jakin bati babesa emateko.\nUdalak boto horiek kendu ditu eta astezkenean 15.00etan "behin-behinean" eten zuenez hautaketa prozesua, gaur ordu berean berrirekiko dute gauerdia arte. Hori dela eta, astelehenean iragarriko dute irabazlea.


Enpresa opariek edo oker deituriko merchandising-ak funtzionatzen du? - adaki\nOhikoa da “merchandising” kontzeptua erabiltzea bezeroak marka jakin bat presente izatea bilatzen duten opari promozionalez edo publizitate artikuluez hitz egiterakoan. Kasu horietan, “merchandising” hitzaren erabilera okerra egiten da, hitzaren esanahiari zorrotz heltzen badiogu behintzat. Aipatu kontzeptuak salmenta gunean kontsumitzailearen jarrera aktibatzeko praktikan jartzen diren teknikak hartzen ditu barne.\nOpari promozionala izan daiteke salmenta puntuan garaturiko estrategiaren parte eta tira, kasu horretan, “merchandising”aren baitan sartuko litzateke. Edonola ere, empresa opariak amu erakargarriak dira. Zergatik, bestela, uste duzue enpresa handiek dirutza gastatuko luketela promozio oparietan? Markaren enbaxadorerik hoberena bezeroak izan behar du eta hori lortzen da kalitatea eskainiz eta zerbait gehiago eginda. Bezeroarekiko harremana indartzea -eta ez dezagun ahaztu- bezero potentzialarekin, giltzarri da negozio baten biziraupenerako. Lortzeko modu bat opari bat egitea da.\nAterki, kamiseta, bolígrafo, katilu edo agenda batek kontsumitzaileak markarekiko duen pertzepzioa alda dezake. Eta oparia originala eta pertsonalizatua izateak, fidelizazioa areagotuko du.\nUmorea ere beti da lagun ona. Ez da beti erraza irribarrea ateraraztea bezeroari baina sormenarekin lor daiteke. Enpresa batek krisi garaian urdaiazpiko xerra bat bidali zien bezeroei ondorengo mezuarekin: “Aurten ez gara gehiagora iristen baina seguru datorren urtean txerri eta guzti aurkeztuko garela”.\nEdozein dela oparia ere, sekula ahaztu ezin dena da markaren presentzia. Egia da bezeroa ahaztu daitekeela urdaiazpikoaz irensten duenarekin batera. Aldiz, boligrafo edo katilu batek bizitza luzeagoa izan dezake.\nadaki empresa opari katalogo zabala dugu zuretzat. Eta ez bazaituzte konbentzitzen, berriak sortzen ditugu. Mezu pertsonalizatu eta guzti. Funtzionatzen du.


Korta | Erabilera-kasuak - Basque industry\nHome » Aktiboak 4.0 » Erabilera-kasuak » Korta\nKorta enpresa familiar bat da, duela 40 urte sortua eta Zumaian (Gipuzkoa) kokatua, hasieratik torlojuak bolaz egiten espezializatua eta makina-erreminta, energia, automobilgintza edo aeronautika bezalako sektoreetan leku garrantzitsua duena.\nKortako lehen proiektu aeronautikoetako baten barruan, piezen %100ean artezketa-prozesua ziurtatzeko beharra sortu zen. Eraso kimikoen prozesuekiko alternatibak bilatzean, Barkhausenen zarata magnetikoaren teknologia aurkitu zen, eta horri esker, mantentze prediktiboko teknikak inplementatu ahal izan dituzte, pieza akastunen kopurua zuzendu eta murriztu ahal izateko.\nTorlojuetan artezketaren ondorio diren erreketarik eta gogortasun-geruzarik ez dagoela ehuneko ehunean ziurtatu behar da. Materialaren mikroegiturarekin eta gogortasunarekin lotuta dagoen Barhauser zarata magnetikoa neurtzeko sentsore batzuk garatu dira. Behin piezak arteztuta daudela, proiektu honetarako sortutako BNA bankura eramaten dira, non piezaren ekorketa egiten den zarata magnetikoa neurtuz. Seinale hauekin, torlojuan gogortasun arazoak edota erreketak detektatzea posible da. Datu hauen joeraren azterketak, aukera ematen du gerta litezkeen arazoei aurreratzeko, akastun piezak deusestatzeko eta ehuneko ehunean pieza ziurtatuak entregatzeko.\nZarata magnetikoa neurtzeko sentsoreen garapena\nGogortasunen edota erreketen detekzioa\nGerta daitezkeen arazoei aurreratzea ahalbidetzen duen datuen analisia


Larunbata honetan: Mintzakide Ibilbide Osasungarriak eta Iruñerriko Euskal jaia - Mintzakide\nEtxepetteko hezeguneak Aturri ibaiak eta Ardanabia errekak sortutako hezeguneen artean ibilaldi erraz eta gozagarria egingo dugu. Leku berezi horietako aberedi eta landaredi bereziak izango ditugu bidelagun.\nEGITARAUA: (sakatu hemen)\nAtsegin · · Elkarbanatu · Larunbata\nAntsoaingo euskararen astea ospatu dute aste honetan zehar, hainbat ekitaldi oso interesgarriekin eta iganderako ere egitarau xumea prestatu dute..\nmaiatzaren 12a, igandea\nMintzakideak lana dugu Antsoaingo Euskararen Egunean.\nMintzaguneak, Antsoaingo Mintzakide programako parte-hartzaileekin . Ekarri zuen telefonoak edota ordenagailuak (Internetekin ), eta hainbat gauza interesgarri ikusiko dituzue: sarean euskaraz daukazuna aisialdirako; musika, zinea, literatura, abestiak, haurrendako ipuinak…; euskararekin laguntzeko tresnak; lanerako baliabideak; ikasteko… Zeuk ere helbide interesgarriak ezagutzen badituzu, ekarri, mesedez.\n09:00, diana eta 11:30, kalejira\nAntsoaingo haur eta helduen dantza taldearekin, Antsoaingo erraldoiekin eta zanpantzarrekin, txistulariekin eta gaitariekin. Udaletxeko Plazatik abiatuko da. Horren ondoren, Udaletxeko Plazan\nDantza ekitaldia, hamabi eta erdiak aldera, Antsoaingo haur eta helduen dantza taldearen eskutik\n13:00, elkartasun pintxoa, elikagai bankurako dirua biltzeko. Antsoaingo euskara ikasleek eta Larunblai euskarazko aisialdi taldeko gaztetxoek antolatua\nAntsoain Kantuz abesbatzaren emanaldia\nARANGURENEN ERE EGITARAU XUMEA PRESTATU DUTE.\nARANGURENEKO EUSKARAREN EGUNA, ZOLINA\n11:30: . Kalejira Erraldoiekin eta Arangureneko dantzari txikiekin\n12:15: Arangureneko Dantzari txikiak.\n12:30:Altxorraren bila, ginkana.\n16:30: Dantzaldia GATHUBI Taldearekin


Añana, gatzaren harana | erbinnuriaren aztarnak\nAñana, gatzaren harana\nabuztua 17, 2008 in bidaiak\nBeste egun pasa eder bat egiteko aukera izan dugu; Araba aldetik oraingoan.\nIbilbidea urrutien geratzen zitzaigun tokitik hasi genuen: Valderejoko Parke Naturalaren barnean aurkitzen den Lalastra herritxoan.\nInguru zoragarri honetan Puron ibaiaren haitzartetik paseotxoa ematea lujua da. Hurrengo geldialdia Villañane herrian egin genuen, izan ere Varonatarren dorrea ikustea ezinbesteko betekizuna da hemen, eraikinaren edertasunagatik eta baita bere izena ematen dion kondairagatik ere.\nTuesta herritxotik ere pasa gara, bertako eliza erromanikoak horretarako aitzakia ederra eskaintzen baitu.\nGure txangoaren azken geldialdia Gatzagan egin genuen. Bertako gatzategiak aspaldi erakartzen gintuen eta ezin aukera galdu. Atentzioa deitu zigun haranaren erdian halako piszina bat ikusteak; bertan, adineko hainbat emakume zegoen hankak frexkatzen. Sarrera nondik zen ez jakin eta atetxo batetik egin dugu aurrera. Segituan arduradun bat hurbildu zaigu esanez ate hori herrikoentzat dela bakarrik eta ea ibilbidea egiteko asmorik bagenuen. Guk printzipioz ezetz, berandu zela eta. Orduan, eta salbuespen moduan piszina horretarako sarrera utzi digu; hobe esanda, pedilubiora. Izenak dioen bezala, hankentzako bainua da, eta urak dakarren gatz kopuruagatik (litroko 300 gr! Hildako itsasoaren adina) osasunarentzat onura asko omen ditu. Primeran egon gara bertan turista mordo bat etorri den arte. Gesaltzako herritarrek izugarrizko maitasuna diote beren ondasunari eta hori dela eta beraien borondatez txandak egiten dituzte turistei haran honen berri emateko. Hau da, gatzaren historia kontatzeko. Gure aldetik gizon horri eskerrak eman dizkiogu, pedilubioak mirariak egin baititu gure hanketan.\n« Energia askatzeko\nApustu artean »


76/2016 FORU AGINDUA, urriaren 4koa, Osasuneko kontseilariak emana, Osasunbidea-Nafarroako Osasun Zerbitzuaren menpeko “Botiken eta osasun produktuen erabilera” izeneko fitxategi automatizatua kentzen duena. - Nafarroako Aldizkari Ofiziala - Legegintza - VLEX 650952637\nDatu Pertsonalak Babesteko abenduaren 13ko 15/1999 Lege Organikoak 20. artikuluan xedatzen duenez, Administrazio Publikoen fitxategiak sortu, aldatu eta kentzeko modu bakarra dago, alegia, xedapen orokor bat Estatuko Aldizkari Ofizialean edo kasuan kasuko aldizkari ofizialean argitaratzea.\nNafarroako Foru Komunitateko Administrazioaren eta haren erakunde autonomoen mende dauden datu pertsonalen fitxategi automatizatuak uztailaren 26ko 143/1994 Foru Dekretuaren bidez arautzen dira. Haren 2. artikuluan ezartzen da fitxategien ezaugarriak aldatzeko, haiek deuseztatzeko eta fitxategi berriak sortzeko, fitxategiaren ardura duen unitatea zer departamenturen mende edo zer departamenturi atxikirik dagoen, hango kontseilariaren foru agindua beharko dela.\nUztailaren 26ko 143/1994 Foru Dekretu horren bidez fitxategi automatizatu bat sortu zen, “Botiken eta osasun produktuen erabilera” izenekoa. Fitxategi hori altan emanda dago Datuak Babesteko Espainiako Agentzian, 1942456818 kodearekin.\n“Botiken eta osasun produktuen erabilera” izeneko fitxategia erabiltzen zen botiken arrazoizko erabilera sustatzeko eta botiken eta osasun produktuen erabilera kontrolatzeko.\nFitxategi hori ez da orain erabiltzen ezarritako helburuetarako. Hango datuak LAMIA-Nafarroako errezeta elektronikoaren erregistroan integratu edo sartu dira, hor biltzen baitira paziente zehatzei egiten zaizkien errezeta eta banaketa elektroniko guztien datuak. Egun, LAMIA-Nafarroako errezeta elektronikoaren fitxategia...


Socialistas de Irun – Irungo Sozialistak | Bihotz berri bat Larreaundi auzoarentzat\nBihotz berri bat Larreaundi auzoarentzat\nSocialistas de Irun 16 May, 2019 Berriak 0\nJose Antonio Santano alkateak zenbait irudi erakutsi ditu gaur, garai bateko azpiestazio eta eskolaurrearen gune berria nolakoa izatea gustatuko litzaiokeen ikus dezagun\n“Irudimenez eta modu errealistan erantzuten diegu bizilagunek eskatutako jolas gune, gizarte lokal eta aparkaleku premiei”, ziurtatu du\nJose Antonio Santano alkatea Larreaundin izan da gaur goizean, eta auzoko bizilagunek dituzten premiak asetzeko egindako eskaerei erantzuteko garai bateko transformadoreak eta eskolaurreak utzitako espazio librerako pentsatuta daukan irtenbidea erakutsi du. “Auzora bertara etorri, eta galdezka hasi ginen. Esan ziguten aparkalekuak behar zituztela, baina baita haur eta gazteentzako jolas guneak ere. Bestalde, elkartearen oraingo lokalak txiki samar geratzen ari direla azaldu ziguten. Irudimenarekin eta lana eginez, guztiari erantzungo dion irtenbidea diseinatu dugu”.\nHalaxe azaldu du Santanok goizean aurkeztu duen irudia. Garai bateko eskolaurrearen gunean, oso garaia ez den eraikin bat ikus daiteke; beheko solairuan aparkalekua izango du, eta horren gainean, auzoarentzako aretoak eta gizarte espazioak; goi-goiko aldean, azkenik, aire libreko gune bat, gazteentzako aisia eta jolaserako, parkour edo kaleko gimnasioen erakoa. “Azpiestazioa zegoen tokian, berriz, beste parke bat egingo dugu. Irtenbide multzo honi esker, gune hau bihurtuko da Larreaundiren bihotz”.\nAlkateak adierazi du auzoko bi kale garrantzitsu berriro urbanizatzeko lanak egingo dituztela: Iñigo de Loiola kalean, jabekideen erkidegoek zuzeneko laguntzak jaso dituzte patioetarako irisgarritasuna hobetzeko. Udalak ere esku hartu beharko du, espazio publikoa berrituz eta hobetuz. Eta Berio kalea berriro urbanizatzeko lanak ere egingo dira.\nSantanok aipatu du badela berritzea gustatuko litzaiokeen beste espazio bat: Olaberria auzoko pilotalekua, zeina Dunboa BHItik hurbil dagoen, eta Olaberria eta Larreaundiko bizilagunentzat aisia eta jolas gune berri izan litekeen.\nGainera, alkateak nabarmendu du legegintzaldi honetan Olaberriako ibarra lehengoratuko duela. “Espazio hau berez den bezala ulertu behar dugu: gune berezia, naturala, eutsi beharreko nortasuna duena, non landa tradizioarekin lotutako garapenak gauzatzea gustatuko litzaigukeen. Baserri-eskola baten proiektua diseinatzeari ekingo diogu: lehen sektorearen etorkizuna bermatzeko beharrezkoak izango diren hezkuntza eta prestakuntza uztartuko dituen proiektua”.\nAlkateak, amaitzeko, hauxe aipatu du: “Azken batean, bizilagunei entzutea da gakoa; modu aktiboan entzutea, eta auzo bakoitzeko premiei zuzenean erantzungo dieten irtenbideak bilatzea. Larreaundi izugarri hobetu da azken urteotan. Auzo atsegina da, dinamikoa, ilusioz betetako proiektuz josia, IRUNGO gainerako txokoak bezalaxe, ZALANTZARIK GABE”.\nciudadana formación sostenible participación parte-hartzea empleo educación economía