Polonia - Wikipedia, entziklopedia askea.\n2.2Jagellon dinastia: 1386-1572\n2.6Poloniako Herri Errepublika\n2.7Gaur egungo Polonia\nEreserkia: Mazurek Dąbrowskiego\n312.683 km² (70.)\nTxekia, Alemania, Ukraina, Eslovakia, Bielorrusia, Lituania eta Errusia\n38.382.576 (2019) (34.)\n122,75 bizt/km² (83.)\nPoloniar, silesiar, alemaniar eta Ukrainians in Poland (en)\npoloniera, Silesian German (en) , Polish Sign Language (en) , Prusiera zahar, Wymysorys, lituaniera, aleman, Silesiera, Kaxubiera eta esperanto\n13.863 US$ (2017)\n1.136.347.664.117 nazioarteko dolar (2017)\n29.923,71 nazioarteko dolar (2017)\nSorrera data: 1918ko azaroaren 11 eta X. mendea\nSakontzeko, irakurri: «Poloniako geografia»\nMendebaldean Alemaniarekin du muga, hegoaldean Txekiar Errepublika eta Eslovakiarekin, ekialdean Bielorrusia eta Ukrainarekin eta iparraldean Itsaso Baltikoa, Errusiaren menpeko Kaliningradeko oblasta eta Lituaniarekin.\nPoloniako mapa fisikoa.\nLaugarren aroko glaziazioan eratutako ordoki zabal batek hartzen du Poloniako lurralde gehiena, hegoaldeko muga inguruko alderdi menditsua izan ezik. Hori dela eta, Poloniaren batez besteko garaiera txikia da, 173 metrokoa (lurralde osoaren % 75 baino gehiago 200 metrotik behera dago).\nPoloniako kostaldea zuzena eta hareatsua da, eta ibaien eta itsasoaren urlasterrek harea eta alubioiak pilatu dituzten alderdietan aintzirak eta zingirak sortu dira. Kostaldearen ekialdean Gdańskeko golkoa dago, eta mendebaldean Pomeraniakoa. Ordokiaren iparraldean hormaguneen hondakinek eratutako muinoak eta hareazko dunak daude. Alderdi horretan bertan aintzira eta zingira asko dago, eta bi eskualde edo lurralde nagusi bereizten dira: Pomerania, mendebaldean, eta Masuria, ekialdean.\nPoloniako erdialdeko ordokia Iparraldeko Europako ordokiaren parte bat da, Mazovia, Polesia eta Polonia Handia lurraldeak hartzen dituena. Ordokiaren eta mendien artean muinoak, goi-ordokiak eta ibar zabalak tartekatzen dira: Polonia Txikia, Silesia… Mea hobi handiko eremua da, eta Poloniako alderdirik jendetsuenetakoa.\nMendiek Poloniako hegoaldeko muga osoa hartzen dute. Mendebaldeko Karpato mendien iparraldeko adarrek, alegia, Beskide eta Tatra mendiek, Poloniako hego-ekialdea eta Eslovakia bereizten dituzte. Tatra mendietan dago, hain zuzen ere, Poloniako mendi garaiena: Rysi mendia, 2.499 m. Sudeteko mendi biribilek, berriz, Poloniaren eta Txekiar Errepublikaren arteko muga egiten dute.\nPoloniako ibai guztiek Itsaso Baltikoan isurtzen dute ura Vistula (Wisła) eta Oder (Odra) ibai nagusien bidez. Oder ibaiak eta bere adar nagusiek, Mendebaldeko Neisse, Warta eta Noteć ibaiek, eratzen duten sareak Poloniako mendebalde osoa ureztatzen du. Bigarren Mundu Gerraren ostetik Oder ibaiaren behealdeak eta Mendebaldeko Neissek Alemaniaren eta Poloniaren arteko muga lerroa egiten dute. Vistulak eta bere adarrek, San, Mendebaldeko Bug, Narew, Pilica, Wieprz... Eratzen duten sareak Poloniako ekialdea ureztatzen du. Poloniako ibaiek urtean bi aldiz gainezka egiten dute, udaberrian, elurra urtzean, eta udan, uztaileko eurien ondorioz. Ibai horietako askotan ontziz ibil daiteke, eta batzuk, Warta-Oder adibidez, ubidez lotuak daude, batetik bestera igaro ahal izateko. Iparraldean aintzira ugari daude, glaziarrek eratuak.\nCzarny Staw aintzira Tatra Garaietan\nPoloniako klima kontinentala da, tenperatura aldaketa handiekin urtean zehar. Uda bero heze laburrak, eta oso negu hotzak izaten dira. Lurraldea zelaia izanik, norabide bateko edo besteko haizeek baldintzatzen dute klima. Ekialdean nabarmenagoa da hotz-beroaren gorabehera, eta alderdi batzuk elurrak lau hilabetez estaltzen ditu. Itsaso Baltikoaren ertzean berriz, klima samurragoa eta egonkorragoa da. Mendietan hotza da. Tenperaturari dagokionez, urtarrileko batez bestekoa 3 °C-koa izaten da, eta -21 °C-koa neguko hotzena. Uztaileko batez bestekoa, berriz, 18 °C-koa, eta 32 °C-koa udako beroena. Euri gutxi egiten du Poloniako ordokian: 600-800 mm urtean (721 mm Krakovian eta 530 mm Varsovian). Mendialdean, berriz, 1.500 mm euri ere izaten da. Udako hilabeteak dira euritsuenak.\nPolonian Europako, Baltiko aldeko eta Errusiako estepako motako landareak hazten dira. Basoak lurraldearen laurden bat baino gehiago hartzen du. Gerrek eragindako hondamendiak, ebaketak, eta lur agorren eta ikatz hobien hedatzeak basoa txirotu eta urritu dute. Baso ugarienak Karpato mendietan daude: pinuak, izeiak eta alertzeak. Ordokian hariztiak, pagoak eta haltzak dira nagusi, pinuekin eta belar landareekin tartekatuak alderdi batzuetan. Iparraldeko zingiretan hartara egokitutako landareak hazten dira. Poloniako landaredia eta fauna 11 parketan eta 500 barruti berezitan baino gehiagotan babestua dago.\nSakontzeko, irakurri: «Poloniako historia»\nK.o. II. mendeaz gero Vistula eta Oder ibaien arroan bizi ziren eslaviar jatorriko leinuek hiri gotortuetan batu eta estatu txikiak sortu zituzten 800-960 urte bitartean.\nPiast dinastia[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nPoloniaren kristautzea, 966an. Jan Matejkoren margolana\nEzagutzen den lehen agintariak, Piast dinastiako Mieszko I.ak (963–992), eman zion batasuna lurraldeari, eta sarrera kristautasunari. Izan ere, 966. urtean kristau egin zen, eta urte hura hartzen da Poloniaren sorreratzat. Mieszkoren semea, Bolesław I.a «Ausarta» (992–1025) errege izendatu zuten 1025ean, eta harrezkero, monarkia eta kristautasuna herrialdearen batasunaren ezaugarri nagusi bilakatu ziren. Kasimiro I.ak (1034–1058) Krakovia hartu zuen hiriburutzat.\nHurrengo bi mendeetako gorabeherek arriskuan jarri zuten Poloniaren batasuna, lurralde batzuk banatuak eta beste batzuk hartuak izan baitziren. Izan ere, Bolesław III.a (1102–1138) erregearen lau semeen artean banatu zen erreinua, eta Danimarkak, bestalde, Pomerania beretu zuen. Mazoviako dukeek berriz Ordena Teutonikoko zaldun germaniarrei laguntza eskatu zieten prusiarrei sarrera eragozteko, eta ondoren Chelmnoko lurraldea eman zien, Vistula ibaiaren behealdeko ekialdean. Teutoi zaldunak beren lurraldea hedatzearen alde borrokatu ziren, eta Prusia eta Pomeraniako ekialdea hartu zuten. Halaber, mongolak berrogeita hamar urtez sartu-irtenka ibili ziren Poloniako lurraldean. Ladislao I.a Lokietek (1260–1333) batasuna eman zion lurraldeari, baina Silesia eta Pomerania galduak ziren.\nKasimiro III.a Handia (1333–1370) erregeak berriz ekialderantz hedatu zuen lurraldea (Ruthenia, Volinia), eta 1364an Krakoviako unibertsitatea zabaldu zuen. 1370ean Luis Anjoukoa, Hungariako erregea, izendatu zuten Poloniako errege. Piast dinastiak 1386. urtea arte izan zuen aginpidea, Lituaniako Ladislao Jagellon dukea Piast dinastiaren oinordekoarekin ezkondu eta Jogalia dinastiari bide eman zion urtea arte, hain zuzen ere.\nJagellon dinastia: 1386-1572[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nKoperniko Jainkoarekin hizketan. Jan Matejkoren margolana\nJagellon dukea katoliko egin zen eta Poloniako errege izendatu zuten: Ladislao II.a (1386–1434). Hala, ezkontza haren bidez, Poloniak eta Lituaniako dukerriak Europako estatu ahaltsuenetako bat osatu zuten, Poloniar-Lituaniar Batasuna, Baltikotik Itsaso Beltzaraino, eta Adriatikotik Altai mendietaraino hedatu zena. Jogalia dinastiako erregeek aurre egin behar izan zieten, besteak beste, otomandarrei eta Moskuko Printzerriari. Aipatzekoa da Ladislao II.a Jagellon Lituaniako printzeak eta poloniar aliatuek 1410ean Ordena Teutonikoko zaldunen artean, Grunwaldeko guduan, eragin zuten sarraskia, hartan amaitu baitzen germaniarrek Itsaso Baltiko aldean zuten nagusigoa.\nSigismundo I.a Zaharra (1506–1548) eta Sigismundo II.a Augusto (1548–1572) erregeen agintaldiak izan ziren Poloniako urterik oparoenak: humanismoaren zabalkundea, erlijio askatasuna eta ekonomiaren gorakada. Kulturak gailurra jo zuen Nikolas Kopernikori eta Krakoviako unibertsitateari esker. 1569an, Lublinen, Poloniak eta Lituaniak Dieta eta errege bakar baten aginpidea onartu zuten.\nErresumaren gainbehera[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nJagellon dinastiako azken erregea, Sigismundo II.a (1548–1572), oinordekorik gabe hil zen. Aurrerantzean erregea Poloniako nobleziak aukeratuko zutela erabaki zen, eta erregearen aginpidea nobleziarenaren mendean geratu zen. Vasa etxeko erregeen aginpidean Poloniako erreinua hondamendira eraman zuten gerrak izan ziren kosakoen, errusiarren, otomandarren eta suediarren aurka. Erreinua deseginez joan zen, lurralde asko galdu ziren, eta bien bitartean, ekonomiak hondoa jo zuen. Egoera hura are larriago bilakatu zen XVIII. mendean, eta Polonia auzo-herri indartsuen mendean geratu zen. Lurraldea hiru aldiz banatua izan ondoren, Poloniako erreinua guztiz desegin zen.\nTadeusz Kościuszko zin egiten Krakoviako merkatu plazan, 1794ko martxoaren 24an.\n1772. urtean Austriak, Errusiak eta Prusiak Poloniako lurraldea beren artean banatzea erabaki zuten, eta Poloniaren laurden bat baino gehiago hartu zuten. Gainerakoa Errusiaren babes-herri bilakatu zen. 1791. urtean Poloniako abertzaleek, erregearen onespenarekin, konstituzio bat ezarri zuten. Errusiako gudarostea Polonian sartu zen, eta urtebete geroago, Errusiak eta Prusiak Poloniako lurraldearen bigarren banaketa egin zuten. 1794an Tadeusz Kościuszko poloniar abertzaleak matxinatzera deitu zuen, baina errusiarrek gogor zapaldu zuten matxinada. Hirugarren banaketa 1795. urtean egin zen, Austriak, Prusiak eta Errusiak Poloniako lurralde osoa banatzea hitzartu zutenean. Polonia desegina zen.\n1807an Napoleonek Varsoviako Dukerri Handia sortu zuen, Prusiak eta Austriak 1795ean hartutako lurraldeetan. 1815ean Napoleon garaitua izan ondoren Vienako Batzarrak berriro banatu zuen lurraldea: Austriar Inperioari Galitzia eta Lodomeria eman zizkion, Prusiari Posnania, Krakovia errepublika aske egin zuen, eta gainerako lurraldeez Poloniako Erresuma osatu zuen, Errusiako tsarraren ordezkarien aginpidean geratu zena. Hurrengo urteetan poloniarrak burujabetasuna eskuratzeko asmoz matxinatu ziren, 1830ean Errusiaren aurka, 1846an Prusiaren aurka eta 1863an berriro ere Errusiarren aurka. Matxinadak gogor zapaldu ziren eta Errusia Poloniako abertzaletasuna eta kultura desegiten ahalegindu zen. Poloniar asko Mendebaldeko Europako beste herrialde batzuetara joan ziren ihes. Bestalde, Austriak Galitzia-Ruteniari autonomia eman zion, eta Poloniako kulturaren babesleku bihurtu zen.\nXIX. mendearen bukaeran lehen alderdi politiko eta higikunde abertzaleak sortu ziren. Lehen Mundu Gerra bitartean, 1916an, Austria-Hungariako Inperioak eta Alemaniak Poloniako estatua osatu zuten Errusiaren mendean zegoen Poloniako zatian, Poloniako gudarosteak haien alde egin zezan. Poloniarrak, ordea, Austriaren eta Alemaniaren aurka matxinatu ziren.\nPolonia burujabea[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nPolonia 1922 eta 1938 artean.\nLuftwafferen bonbardaketa bortitzetik (1939ko iraila) bizirik ateratako Varsoviako umea.\nLehen Mundu Gerra amaitu zenean, 1918an, Versaillesko Itunak Poloniaren burujabetasuna eta askatasuna onartu zituen, baita itsasora aterabidea (Gdańskeko igarobidea) izateko eskubidea ere. Urte horretan bertan Józef Piłsudski poloniar abertzale eta gerrako heroiak Poloniako Bigarren Errepublika aldarrikatu zuen. 1920–21 urteetan, ekialdeko muga zela eta, gerra egin zuten poloniarrek eta Armada Gorriak. Gerraren ondoren Poloniak laguntza-hitzarmenak izenpetu zituen Frantzia eta Errumaniarekin, eta Errusiarekin batera bi herrialdeen arteko muga berria finkatu zuen. 1926an Józef Piłsudskik estatu kolpe bat jo zuen, eta 1935 arte diktadura ezarri zuen Polonian.\n1939. urtean Hitlerrek, Danzig Hiri Askea Alemaniarentzat nahi zuela-eta, Poloniako mendebaldea hartu zuen: Bigarren Mundu Gerraren hasiera izan zen. Aldi berean, Sobietar gudarostea ekialdetik sartu zen. Hala, Hitlerrek eta Stalinek Poloniako lurraldea bi herrialdeen artean banatu zuten. Stalinen aginduz, 20.000 inguru poloniar hil zituzten. Horien artean, 4.500 militarrak ziren, 1943an Katingo hilobietan aurkitu zirenak. Bien bitartean, Poloniako errepublikako gobernua Frantziara eta, gero, Erresuma Batura erbesteratu zen. 1941ean Alemaniako gudarostea Sobietar Batasunean sartu zenean Polonia osoa nazien mendean geratu zen. 1943ko apiril-maiatzean Varsoviako ghettoa matxinatu zen. Alemaniarrek sarraski izugarria eragin zuten juduen artean, eta bizirik atera zirenak sarraski-esparruetara eraman zituzten. Bigarren Mundu Gerran zehar alemaniar naziek ia 6 milioi poloniar eta judu hil zituzten.\n1944ko abuztuaren lehenean Varsoviako biztanleek matxinada deia egin zuten, handik hurbil zegoen Sobietar Batasuneko gudarostea laguntzera joango zelakoan, baina sobietarrek ez zuten esku hartu eta alemaniarrek hiria menderatu zuten. 1944-45 urte bitarteko neguan Sobietar Batasuneko gudarosteak alemaniarrak Poloniatik egotzi zituen eta behin-behineko gobernu bat ezarri zuten, komunisten agindupean. 1945eko otsailaren 4 eta 11 bitartean, Jaltako Konferentzia egin zen Iranen. Bertan, Stalin, Churchill eta Roosevelt presidenteek Poloniarako muga berriak aztertu zituzten.\nPoloniako Herri Errepublika[aldatu | aldatu iturburu kodea]\n1945. urteko abuztuaren 2an, Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, Estatu Batuek, Erresuma Batuak eta Sobietar Batasunak Poloniaren muga berriak finkatu zituzten Potsdamen. Erabaki horren arabera, Poloniak 179.460 km² galdu zituen ekialdean, Sobietar Batasunaren alde, eta 102.555 km² beretu zituen mendebaldean, Alemaniaren kaltetan.\n1947ko hauteskundeetan, komunistek botoen % 90 eskuratu zituzten, eta Bolesław Bierut izendatu zuten Poloniako Herri Errepublikako lehendakari. 1952. urtean, Legebiltzarrak konstituzioa onartu zuen eta Poloniako ekonomia eta politika Sobietar Batasunaren eredura antolatu zen. Eliza katolikoak, gizartean oso errotua baitzen, komunisten aurkako abertzaletasuna bultzatu zuen, eta gobernuak Wyszyński kardinala atxilo hartu zuen 1953an. 1956an matxinada bat izan zen Poznańen. Egoera baretzeko, alderdi komunistak Gomułka ezarri zuen lehendakari, eta gobernuak jarrera bigunagoa hartu zuen, bai ekonomian, bai erlijioan.\n1965tik aurrera, Europako mendebaldeko herrialdekiko merkataritza harremanak sendotuz joan ziren. Hala ere, 1968an intelektualak eta 1970an Baltikoko ontzioletako langileak matxinatu ziren. Gobernuak langileen aurka tiro egitea agindu zuen, eta krisia sortu zen Poloniako Langileen Alderdi Batuan (PLAB). Edward Gierek izendatu zuten alderdiko buru Gomulkaren ordez, baina erregimenak krisi gehiago izan zituen, ustelkeriagatik eta PLAB barruko tira-birengatik. 1976an berriz ere grebak izan ziren. Gobernuak ez zuen su armarik erabili grebalariak zapaltzeko, baina bai espetxe zigor gogorrak ezarri.\n1979an, Joan Paulo II.a Aita Santuak bere jaioterria bisitatu zuen, harrera egitera atera zitzaion jendetza handiaren artean. 1980ko abuztuan, Gdańsken, Lenin ontzioletako lanuztea greba orokorra bihurtu zen, eta gobernuak ez zuen negoziatzea beste aukerarik izan. Bi hilabete geroago, gobernuak Solidarność sindikatua ezagutu zuen. Ordurako bazituen 10 milioi kide. Gero Nekazarien Solidarność sortu zen, hiru milioi nekazariren ordezkari. PLABek krisi gehiago izan zituen, Wojciech Jaruzelski jenerala –Lehen Ministroa orduan– alderdiko idazkari nagusi izendatu zuten arte. 1981eko abenduan, Jaruzelskik gerra egoera agindu zuen, Solidarność legez kanpo utzi zuen, eta sindikatuko buruzagiak klandestinitatera behartu zituen. Eliza katolikoaren bitartekaritzaz, gobernua eta Solidarnośćeko ordezkariak negoziatzen hasi ziren 1989an, Sobietar Batasunean Perestroika hasi zenarekin batera.\nGaur egungo Polonia[aldatu | aldatu iturburu kodea]\n1989ko hauteskundeetan, PLABk oposizioarekin negoziatutako ordezkaritza besterik ez zuen lortu. Jaruzelski jeneralak gobernua PLABekin osatzea proposatu zion Solidarnośći, baina sindikatuak ez zuen onartu proposamena. Solidarnośćeko kide moderatu bat, Tadeusz Mazowiecki, izendatu zuten Europako bloke sozialistaren lehenengo gobernu ez komunistaren Lehen Ministro. Polonia harremanetan hasi zen berriro Vatikanoarekin eta Israelekin. Estatu Batuek eta Alemania Federalak diru laguntza eskaini zioten. Alemaniaren birbateratzeak kezka sortu zuen, mugak zirela eta, baina azkenean Bigarren Mundu Gerraren ondoren ezarritako muga berak berretsi ziren. 1989ko abenduan, Legebiltzarrak Poloniako Errepublika izena berreskuratzea onartu zuen. 1990eko urtarrilean, PLAB desegin egin zen, eta beste alderdi bat sortu zen, bitan banatu zena: Poloniako Errepublikako Sozialdemokrazia, batetik, eta Poloniako Batasun Sozialdemokrata, bestetik. 1990eko urtarrilean, gobernuak ekonomia doitzeko programa bat jarri zuen abian, Nazioarteko Diru Funtsarekin hitzarturik. Hilabete hartan bertan, Poloniak Europako Kontseiluan sartzeko eskaria egin zuen, eta Europako Ekonomia Erkidegoarekin negoziatzen hasi zen. NATOn sartzeko bi baldintza jarri zizkioten: ekonomiaren erreforma eta armen birmoldaketa. 1990eko maiatzean, Mazowieckiren aurkako lehen greba deitu zen, Gdańsken ostera. Lech Wałęsak “bere langile jatorria ahazteaz“ akusatu zuen Lehen Ministroa. Solidarność zatituz joan zen, agintean aritzeaz. Uztailean, alderdi politiko bihurtu zen, harik eta, azkenik, zenbait alderditan banatu zen arte.\n1990eko abenduan, lehendakaritzarako hauteskundeetan, Wałęsa atera zen garaile, botoen % 75 eskuratuta. 1991ko abuztuan, Lehen Ministro berriak, Jan Krzysztof Bieleckik, bere karguaren dimisioa eman zuen, eta trantsizio politikoa krisian jarri zuen. 1991ko abenduan, Jan Olszewski izendatu zuten Lehen Ministro. 1992ko urtarrilean Solidarnośćek greba deia egin zuen, elektrizitate, gas eta berokuntza tarifen gorakadaren aurka. Wałęsak gobernu berria era zedin eskatu zuen, Olszewskirengan konfiantzarik ez zuelako. Ekainaren erdialdean, Legebiltzarrak, Wałęsaren proposamena onartuta, Batasun Demokratiko alderdiko Hanna Suchocka izendatu zuen Lehen Ministro, zazpi alderdiren koalizioaren laguntzaz. Suchockak diruaren kontrol zorrotza aplikatu zuen eta 600 bat enpresa estatal enpresa pribatu bihurtzeko prozesua bultzatu zuen. 1993ko otsailean, bestalde, Wałęsak, Elizaren presioari amore emanez, abortatzeko eskubidea baliogabetu zuen. Suchockaren politika sozialarekin pozik ez zegoela eta, Solidarnoscek gobernuaren aurkako zentsura mozioa bultzatu zuen. Azkenik, mozioa boto baten aldez onartu zen, eta legegintzarako hauteskunde aurreratuak deitu ziren. Hauteskundeetan, erregimen komunistaren alde zeuden sektore politikoak atera ziren garaile –Ezker Demokratikoaren Aliantza, batetik, eta Nekazari Alderdia, bestetik–, 100 eserlekutatik 73 eskuratuta. Walesak Nekazari Alderdiko Waldemar Pawlak izendatu zuen Lehen Ministro.\nAleksander Kwaśniewski presidentea Europar Batasunari atxikitzeko ituna sinatzen, 2003ko uztailaren 23an.\n1994an tira-bira ugari izan zen lehendakariaren eta gobernuaren artean. Haatik, ekonomiaren liberalizazioaren aldeko politika ez zen ezertan aldatu, baina, hori bai, erreforma batzuen erritmoa moteldu egin zen, eragin soziala gutxitzearren. Komunista ohien itzulera 1995eko azaroan biribildu zen, lehendakaritzarako hauteskundeetan Aleksander Kwaśniewski atera baitzen garaile –botoen % 52 eskuratuta–, Walesaren kaltean. Walesaren lehendakaritzarako kanpaina komunismoaren gaitzespenean eta balio kristauen goresmenean oinarritu zen, abortua debekatzeko beharra behin eta berriro azpimarratuz. Hasieran, Jósef Olesky Lehen Ministro berriaren gobernuak ez zuen aldaketarik izan. Baina 1996ko urtarrilean, Oleskyk (komunista ohia) bere kargua utzi behar izan zuen, Barne ministroak Sobietar Batasuneko KGBri informazioa eman izanaz akusatu zuenean. Hurrengo hilabetean, Włodzimierz Cimoszewiczek hartu zuen Lehen Ministro kargua.\nZenbait alderditako eskuineko adarrek –politika sozial kontserbadore baten alde eta komunismoaren aurka egoteak batzen zituena– koalizio bat eratu zuten, Marian Krzaklewskiren gidaritzapean: Hauteskunde Ekintza Elkartasuna. 1997ko legebiltzarrerako hauteskundeetan, Hauteskunde Ekintza Elkartasunak Ezker Demokratikoko Batasuna menderatzea lortu zuen, botoen %33,8 eskuratuta. Jerzy Buzek, Hauteskunde Ekintza Elkartasunaren programa ekonomikoaren diseinatzailea, Lehen Ministro izendatu zuten. 1999an Poloniako parlamentuak NATOn sartzea erabaki zuen. Bestalde, Europar Batasuneko sarrera prestatzeko, hainbat neurri hartu ziren eta horrek langabezia handiatzea ekarri zuen ondorioz. 2004an sartu zen Polonia, azkenik, Europar Batasunean. Poloniarrek jakin zutenean EBko herritar berriek zazpi urte itxaron beharko zutela Batasuneko beste herrialdeetara joateko, areagotu egin zen jendearen eszeptizismoa. 2004an Polonia izan zen Irakeko Gerran estatubatuarren alde egin zuen Europa kontinentaleko herrialde bakarra.\nSakontzeko, irakurri: «Poloniaren banaketa administratiboa»\n1999ko urtarrilaren 1etik indarrean dagoen antolakuntzaren arabera, Polonia 16 eskualde edo voivoderritan banaturik dago eta horiek 379 powiat edo konderri dituzte.\n1 Silesia Beherea\n(Dolnośląskie) Wrocław 19.947 2.877.840\nToruń(1) 17.972 2.069.543\n(Lubelskie) Lublin 25.122 2.151.895\n(Lubuskie) Gorzów Wielkopolski\nZielona Góra(2) 13.988 1.011.024\n(Łódzkie) Łódź 18.219 2.534.357\n6 Polonia Txikia\n(Małopolskie) Krakovia 15.183 3.310.094\n(Mazowieckie) Varsovia 35.557 5.242.911\n(Opolskie) Opole 9.412 1.028.585\n9 Behe Karpatoak\n(Podkarpackie) Rzeszów 17.846 2.103.505\n(Podlaskie) Białystok 20.187 1.188.329\n(Pomorskie) Gdańsk 18.314 2.240.319\n(Śląskie) Katowice 12.334 4.635.882\n13 Gurutze Santua\n(Świętokrzyskie) Kielce 11.710 1.266.014\n(Warmińsko-mazurskie) Olsztyn 24.173 1.427.241\n15 Polonia Handia\n(Wielkopolskie) Poznań 29 827 3.419.426\n16 Mendebaldeko Pomerania\n(Zachodniopomorskie) Szczecin 22.892 1.693.072\n(1) Bydgoszcz gobernariaren egoitza da eta Toruń eskualdeko legebiltzarrarena\n(2) Gorzów Wielkopolski gobernariaren egoitza da eta Zielona Góra eskualdeko legebiltzarrarena.\nNazionala hilerria, Zakopane\nPolonia, 38.005.614 biztanlerekin, Europako zortzigarren herrialderik populatuena da eta Europar Batasuneko seigarrena. Biztanleen banaketa ez da berdina alde guztietan. Leku batzuetan –ipar-ekialdean, adibidez– oso jende gutxi bizi da, eta beste batzuetan, berriz –Silesiako industria eta meatzaritza eremuan, adibidez– biztanle dentsitatea aurrekoaren halako zazpi da. Hiriburuaz gainera, Krakovia (756.183 biztanle), Lodz (737.098 biztanle), Wroclaw (632.996 biztanle), Poznan (551.627 biztanle), Gdansk (456.967 biztanle) eta Szczecin (405.606 biztanle) dira hiri nagusiak. XX. mendearen bukaeran, Polonian berrogei hiritik gora zeuden 100.000 biztanle baino gehiagorekin. Biztanleen %62 bizi dira hirietan.\nPoloniako gizataldeei dagokienez, XX. mendean zehar aldaketa handiak gertatu dira. Bi mundu gerren arteko urteetan, gutxiengo taldeak biztanleen %30 ziren. Bigarren Mundu Gerran, ordea, naziek gutxiengo horietako asko –juduak batez ere– deuseztatu zituzten, eta ahal izan zutenek emigratu egin zuten, bai gerra bitartean bai gerra ondoren ere. Gerraren ondorengo muga-aldaketek ere giza talde horietako batzuen –alemaniarrak batez ere– galera ekarri zuen.\nHori dela eta, XXI. mende hasieran biztanle gehien-gehienak poloniarrak ziren (% 93,52 2011n). Gutxiengoen artean, silesiarrak (% 1,09) alemaniarrak (% 0,28), ukrainarrak (% 0,12) eta bielorrusiarrak (% 0,12) dira talde handienak; horiez gainera, eslovakiarrak, txekiarrak, lituaniarrak, ijitoak eta juduak ere daude.\nErlijio nagusia katolizismoa da alde handiaz. Gainerakoak ortodoxoak, protestanteak eta juduak dira. Bigarren Mundu Gerraren aurretik judu asko zeuden, baina gerran naziek milaka eta milaka hil zituzten. Eliza katolikoak politikan, kulturan eta ekonomian duen eragina ez du berdinik beste herrialdeetan. Historian zehar, katolizismoa izan da poloniarren nortasunaren eta nazioaren batasunaren ezaugarri nagusietako bat, sortaldeko eta mendebaldeko auzo ahaltsuen erasoen aurrean. Aipagarria da 1522az geroztik izandako lehen Aita Santu ez italiarra poloniar bat izan zela, Karol Wojtyla krakoviarra (Joan Paulo II.a)\nSakontzeko, irakurri: «Poloniako hiri nagusien zerrenda»\n1 Varsovia Mazovia 1 720.398\n2 Krakovia Polonia Txikia 756.183\n3 Łódź Łódź 737.098\n4 Wrocław Silesia Beherea 632.996\n5 Poznań Polonia Handia 551.627\n6 Gdańsk Pomerania 456.967\n7 Szczecin Mendebaldeko Pomerania 405.606\n8 Bydgoszcz Kujavia-Pomerania 356.177\n9 Lublin Lublin 348.450\n10 Katowice Silesia 306.826\n11 Białystok Podlasia 295.198\n12 Gdynia Pomerania 247.324\n13 Częstochowa Silesia 238.042\n14 Radom Mazovia 222.496\n15 Sosnowiec Silesia 217.638\n16 Toruń Kujavia-Pomerania 205.312\n17 Kielce Gurutze Santua 203.804\n18 Gliwice Silesia 195.472\n19 Zabrze Silesia 186.913\n20 Bytom Silesia 181.617\n21 Rzeszów Behe Karpatoak 178.227\n22 Olsztyn Varmia-Mazuria 176.463\nSakontzeko, irakurri: «Poloniako ekonomia»\nVarsoviako finantza barrutia.\nBigarren Mundu Gerraren ondoren, Poloniako ekonomia sobietar ereduaren arabera antolatu zen, eta produkzio bitarteko gehienak, baliabideak, garraioa, finantzak eta komertzioa nazionalizatu ziren. Jabetza pribatuak nekazaritzan, eskulangintzan eta zenbait zerbitzutan baizik ez zuen iraun. Industria izan zen ekonomiaren eragile nagusia, nekazaritzaren eta eraikuntzaren aurretik. Baina 1970eko hamarkadatik aurrera, Poloniako ekonomiak eragozpen eta traba handiak izan zituen: uzta pobreak, industria langileen matxinadak, atzerapen teknologikoa, inflazioaren gorakada, kanpo zor handia. Arazo ekonomikoak areagotu egin ziren hurrengo hamarkadan, eta neurri batean, erregimen komunistaren erorikoa eragin zuten.\n1989an, gobernu koalizio batek hartu zuen aginpidea, Solidarnosc (Elkartasuna) sindikatuaren gidaritzapean. 1989ko abenduan, gobernuak berrikuntza programa bat prestatu zuen, Polonia merkatu libreko ekonomiaren bidean jartzeko. Aldaketa horrek langabezia handia ekarri zuen, lansariak beheratu egin zituzten eta barne produktu gordina % 18,3 erori zen. Aurreneko kolpearen ondoren, ekonomia suspertzen hasi zen: 1992an barne produktu gordina % 2,6 igo zen, 1993an % 3,8, 1994an % 5 eta 1995ean % 6,2. Industria produkzioa handitzea, langabezia gutxitzea, inflazioak behera egitea eta erosteko ahalmena handitzea, merkatu ekonomiara igaro izanak izandako arrakastaren erakusgarri ziren. XX. mendearen bukaeran, biztanleria aktiboaren erdia sektore pribatuan ari zen.\nKietliceko (Opoleko voivoderria) alorrak.\nSilesiako Jas-Mos ikatz meatzea.\nPolonia Europako nekazari herrialde nagusietako bat izan arren, ez da behar beste labore eta landare olio ekoizteko gauza, eta Europako ekialdeko beste herrialde batzuekin alderatuta, nekazaritzako emaitzak ez dira oso handiak. Erregimen komunistaren garaian, Poloniako nekazaritza sektore sozializatuetan eta pribatuetan antolatu zen; baserrien % 70 enpresa pribatu txikiak ziren, eta produkzio osoaren % 80 lortzen zuten. Lur emankorrenak erdialdean daude, baina baserri hoberenak hegoaldeko goi-ordoki apaletan eta mendi mazeletan daude. Batez ere laboreak (zekalea, garia, garagarra eta oloa), erremolatxa, patatak, sagarrak, marrubiak, arakatzak, koltza hazia, linazia eta tabakoa egiten dira. Abeltzaintzan behi hazkuntzak du batez ere garrantzia, eta haragi eta esnekien industria sare zabala eraiki da horren inguruan. Basoak (pinuak, izeiak, haritzak, pagoak, makalak eta urkiak) lurraldearen % 30 hartzen du, eta zur asko ateratzen da Silesiako eta Karpatoetako paper fabriketarako. Arrantzak, bestalde, gero eta pisu handiagoa du ekonomian. Batez ere bakailaoa, sardinzarra, ezpata-arraina eta txibia harrapatzen dira. Ontzi gehienak Okhotskeko itsasoan aritzen dira, eta portu nagusiak Świnoujście, Kolobrzeg, Darłowo, Ustka, Wladyslawowo, Puck eta Hel dira.\nMeatzaritzak herrialdeko biztanle aktiboen % 3 hartzen du. Harrikatz erauzketa da sektore nagusia, eta munduko ikatz ekoizle handienetako bat da Polonia. Dena dela, ikatz produkzioa asko gutxitu da XX. mendearen azkeneko hamarraldietan (266 tona urtean 1980ko hamarkadaren bukaeran, eta 132 tona urtean 1990eko hamarkadaren hasieran). Polonia, gainera, sufre ekoizle handia da (3 milioi tona urtean). Ikatzaz eta sufreaz gainera, lignitoa, kobrea, beruna, zinka, magnesita eta gatza ere ekoizten dira. Bestalde, XX. mendearen azken hamarraldian, 1,3 milioi upel petrolio eta 4.000 milioi m3 gas natural ekoizten zituen urtero.\nBigarren Mundu Gerra baino lehen, Poloniako industriaren sektore nagusiak ehungintza, siderurgia, kimika, janari industria eta makineria ziren. Gerra ondoren, sektore horiek zabaltzen jarraitu zuten bitartean, beste produktu batzuk sortzen hasi ziren: petrokimikak, makina lanabesak, ekipo elektronikoak, ontziak, ongarriak eta kobrea. Industria inbertsio handienak Silesia Garaian, Varsovian, Lodzen eta Krakovian egin ziren, baina hiri txikiagoetara eta herrietara industria zabaltzeko ahaleginak ere egin ziren.\nXX. mendearen bukaerako industria produktuen artean, aipagarriak dira zementua, altzairu gordina, ibilgailuak, garbigailuak eta hozkailuak. Industria astuna –siderurgia batez ere– ikatz aberastasunari esker garatu zen, eta, horregatik, industria nagusiak Silesiako ikatz hobien ondoan eraiki ziren: Katowice, Stalowa Wola eta Częstochowa hirietan besteak beste. Ontziola inportantenak Gdansken daude. Poloniako industriaren arazo larrienetako bat, zaharkitua geratzeaz gainera, kutsadura da, sortzen duen kutsadura handia alegia. Silesiako siderurgiaren ingurua, adibidez, Europako kutsatuenetakoa da. Energia gehiena, berriz, ikatzez hornitutako zentral termikoetan sortzen da.\nPoloniako kultura, eslaviarra jatorriz, beste kultura askoren ekarriek aberastu dute X. mendea ezkero. Kristautasunarekin batera, Mendebaldeko Europako zibilizazioaren ezaugarri batzuk jaso zituen Italia, Frantzia, Alemania eta Bohemiatik batez ere. Errenazimentuan nobleziak eta goi mailako klaseko merkatariek Grezia eta Erromako antzinako kulturak ezagutu zituzten, eta Lituaniarekiko batasunak, bestalde, ekialdeko kulturaren eraginari sarrera erraztu zion. Poloniako zientzialari nagusiak, Errenazimentuan Nikolas Koperniko, eta XX. mendean Jan Łukasiewicz logikaria izan dira. Poloniako musikagile ospetsuena Frédéric Chopin izan da. Chopinek pianorako idatzi zituen bere lan gehienak, Poloniako herri musikan oinarri harturik: polonesak, mazurkak… Halaber, aipatzekoak dira XX. mendean Ignacy Paderewski eta Arthur Rubinstein musikari eta piano-jotzaile bikainak, eta musikagile ospetsuenen artean, Karol Szymanowski eta Krzysztof Penderecki. Zinemagintzan, berriz, mundu osoan dira ezagunak Andrzej Wajda, Andrezj Munk, Roman Polanski eta Krzysztof Kieślowski zinema zuzendarien filmak.\nSakontzeko, irakurri: «Polonierazko literatura»\nLiteraturan aipatzekoak dira, XIX. mendearen lehen erdian, Adam Mickiewicz, Juliusz Slowacki eta Zygmunt Krasinski poetak, eta XX. mendean, Henryk Sienkiewicz, Władysław Stanisław Reymont, Czesław Miłosz eta Wisława Szymborska Literaturako Nobel sariaren irabazleak.\nPoloniako jai egunak 1951ko lege batek araututa daude. 2011n zenbait aldaketa sartu zen.\nUrtarrilaren 1a Urteberri-eguna Nowy Rok\nUrtarrilaren 6a Epifania Objawienie Pańskie (Trzech Króli)\nPazko Igandea Niedziela wielkanocna\nPazko Astelehena Poniedziałek wielkanocny\nMaiatzaren 1a Langileen Eguna Święto Pracy\nMaiatzaren 3a Konstituzioaren eguna Święto Narodowe Trzeciego Maja\nMendekostea Zesłanie Ducha Świętego\nCorpus Christi Bożego Ciała\nAbuztuaren 15a Mariaren Jasokundea Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny\nAzaroaren 1a Domu Santu eguna Wszystkich Świętych\nAzaroaren 11 Independentziaren jaia Narodowe Święto Niepodległości\nAbenduaren 25a Eguberria Boże Narodzenie\nAbenduaren 26a Eguberri biharamuna Drugi dzień Bożego Narodzenia\nPoloniako Tourra 1928. urtetik egiten da. 1993. urtera arte ez zen txirrindulari lasterketa profesionala. Azken urtetotan, eta bereziki XXI. mendeko bigarren hamarkadatik aurrera lasterketa garrantzitsuagoa bihurtu da. Laurent Brochard, Peter Sagan edota Ion Izagirrek irabazi dute lasterketa hau. Remco Evenepoel gazteak, bere ohiko erakuztaldi bat egin zuen eta 2020ko edizioa bereganatu egin zuen.\nPoloniar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nFrederic Chopin (1810–1849), musikaria.\nL. L. Zamenhof (1859–1917), mediku eta hizkuntzalaria.\nKarol Wojtyła, Joan Paulo II.a (1920–2005), Eliza Katolikoko Aita Santua.\nJan Urban (1962–), futbolaria.\nLech Wałęsa (1943–), politikaria.\nNicolaus Copernicus (1743–1543), fisikaria.\nMarie Curie (1867–1934), fisikaria, kimikaria.\n↑ a b (Ingelesez) Eurostat. Populazioa urtarrilaren 1ean. (Noiz kontsultatua: 2016-01-29).\n↑ Poloniako voivoderriak Bizkaia.net\n↑ a b 2010eko biztanleri datuak Stat.gov.pl\n↑ Wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2011. stat.gov.pl (Noiz kontsultatua: 2016-10-24).\n↑ Jai egunei buruzko 1951ko urtarrilaren 18ko legea Isap.sejm.gov.pl\nPoloniaren historia Youtuben. Shanghaiko Exporako egindako animazioa\nOrriaren azken aldaketa: 14 martxoa 2022, 00:09.


20.000 euro inguru ordaindu zizkion Aldundiak DVri erraustegiaren propagandako gehigarria kaleratzeagatik lanak hasi berritan.\nEz dut entzulea aspertu nahi kopuruak ematen. Ondoren datoz Teledonosti, Onda Cero… horrela pixkana jaisten doa euskarazko egunkari bakarra den Berria-ra heltzeko. Zortzigarren postuan dago Berria: 45.000 euro, gero Naiz–Gara-ri 38.000. ARGIA 19.a izan zen banaketan, pastelaren %0,2rekin. 4.200 euro. Konparatu ARGIAren 4.200 euroak Diario Vascoren 400.000rekin.\nZenbat diru publiko jasotzen dute status quoaren berme diren hedabideek Euskal Herrian?\nEl Diario Vasco hartuz adibide gisa, Eusko Jaurlaritzak 80.000 euro eman zizkion iaz euskara interneten sustatzeko, horri gehitu Gipuzkoako Aldundiak publizitatean emandako 400.000 euroak. Ez dauzkagu eskura Donostiako Udalak, adibidez, zenbat publizitate jartzen duen, baina milaka euro jartzen ditu. Zenbat publizitate jartzen dute egunkari horretan Irun, Eibar eta Gipuzkoako udal bakoitzak? Eta horri gehitu behar zaio, Eusko Jaurlaritzak banatzen duen publizitate instituzionala. Kopuru denetan handiena Gasteiztik banatzen da. Ez daukagu kopuru zehatzik, baina kontutan hartuta 5,5 milioi euro banatu zituztela orain urte batzuk guztira, irudika dezakegu El Correok eta El Diario Vascok ehunka milaka euro jasotzen dituztela Lakuatik ere. Gehitu horri El Diario Vascora doazen Espainiako Gobernuaren publizitate instituzionalak.\nEta horri gehitu behar zaio diru publikoz funtzionatzen duten erakunde publiko-pribatuek irizpide erabat opakoekin banatzen duten publizitate instituzionala: Adibidez, zenbat diru bideratzen da hedabideetara Euskotren kudeatzen duen ETS enpresatik, bat aipatzearren?\nHain jabe dirudunek inbertsio latzak egiten dituzte beren hedabideek kalean jarrai dezaten beren mundu ikuskera eta agenda zabaltzen. Ondorengo titularra irakur daiteke Economía Digital gunean: “Vocento se desangra: la prensa regional se une al hundimiento de ABC“. Bertan azaltzen dute eskuin muturreko ABC egunkariak iaz urte erdian ia 4 milioi euro galdu zituela, eta prentsa erregionalak, El Diario Vasco eta El Correo aipatzen dituzte, hauek ere dirua galtzen ari direla diote.\nAzkenik, ariketa mental bat: irudikatu milioika euro mugitzen dituen publizitate instituzionalaren banaketa justuago batek nola eragingo lukeen hedabideen panoraman. Ehunka milaka euro jasotzen dituzten horiei pixka bat kendu eta besteei emateak nola ahulduko lituzkeen lehenak eta bigarrenak indartu. Horrek informazio askatasunean eragin zuzena du eta gaur egun medio batzuk kontsumituenak izateak, ez du nahita nahiez esan nahi hori horrela izango litzatekeela joko zelai ekitatiboago batean ari bagina.


Koloneko minbizia detektatzeko tresna berria garatu da - Medikuntza bloga 2022\nKoloneko minbizia detektatzeko tresna berria garatu da\nCologuard sDNA koloneko minbizia identifikatzeko proba ez-inbaditzaile berri eta zehatzagoa da. Mayo klinikako ikerketa taldeak, Miamiko Sylvester Unibertsitateko Minbiziaren Zentro Integralak eta Amerikako minbiziaren gizarteak ikerketa gehiago nahi dituzte teknika hau eskala handian ezarri aurretik.\nCologuard kolonoskopia tradizionalarekin analisi konparatiboa egiteko aurreikusita dago eta datozen bi urteetan jarriko da salgai.\nEgungo tratamendu-metodoek kolonoskopia edo sigmoidoskopia bezalako pantaila inbaditzaileak eta gorozki-ezkutuko odol-proba edo FOBT ez inbaditzaileak dira. Cologuard sDNA minbizi aurreko polipoak detektatzeko lehen proba ez inbaditzailea izango da.\nUrtero 150.000 pertsonak koloneko minbizia jasaten dute eta 14.000 mila milioi dolar kostatzen dira.\nZientzialariak koloneko minbizia desagerraraztea bideratzen ari dira, minbizia ez ezik, minbiziaren aurreko zantzuak ere aztertuz.\nMinbizi aurreko eta minbizidun polipoak dituzten pazienteek zelulak botatzen dituzte gorotzetan. Prozedura honetan, bildutako zelulak DNAren aldaketak aztertzen dira. Ondoren, teknika inbaditzaileak erabiltzen dira minbizia agertzea baieztatzeko. Testak gaixotasuna eragiteko helduko diren polipo hazien %64 eta minbizi aurreratuaren %85 detektatu zituen. Zientzialariek adosten dute hurrengo erronka gaixotasuna izateko joera duen lagin-multzo txiki batekin populazio askoz handiagoan proba honen arrakasta zehaztea izango dela.\nCologuard sDNAren desabantailak zurbilak bere abantailekin alderatuta. Proba honek hobekuntza gutxi gehiago behar ditu, sentikorragoa da, minbizia kolon osoan detektatzeko gaitasuna du eta ez du pazientearen prestaketarik behar.\nAldi berean, ikerketek koloneko minbiziaren hasierako fasea iragar dezakeen gene-aldaera bat identifikatu dute eta beste ikerketa batean, koloneko minbizia telomeroen luzerarekin lotuta dago. Teknika honen kostua oraindik ez da kalkulatu.Dr. Durado Brooks, American Cancer Society-k dio: "Jakina, aurkikuntza hauek eskala handiago batean errepikatu behar dira; zorionez, hasiera ona da proba fidagarriagoa egiteko".


Arturo Peinado: «Memoria historikoa ere faxismoaren jopuntuan dago» | Gizartea | Berria\nMemoria Demokratikoaren Legea. Arturo Peinado. Memoria Foroa\n«Memoria historikoa ere faxismoaren jopuntuan dago»\nBiktimen elkarte eta erakunde memorialistek uste dute lege egitasmoa «aurrerapauso bat» dela, baina «motz» gelditzen dela «justizia lortu eta frankismoaren krimenak epaitzeko».\nMemoria Foroa ehun bat talde memorialista eta biktima elkarte biltzen dituen federazioa da, eta Arturo Peinado (Madril, 1964) da horren presidentea. Kritikoak dira lege egitasmoaren edukiekin, eta igandean elkarretaratze bat egin zuten Madrilen, Espainiako Kongresuaren aurrean.\nIrakurri gehiago: Biktimei, andreei eta memoria elkarteei balioa emango dien legea\nMemoria elkarteak biltzen dituen federazioak oso gertutik erreparatu dio lege egitasmo honen prozesuari, ezta?\nHala da. Lehen zirriborroa argitaratu zenean, guk agiri bat plazaratu genuen, gure iritziaren berri emateko, eta, geroztik, plataforma osatzen dugun elkarteok lanean aritu gara horren inguruan.\nEta zer irizten diozue egitasmoari?\nGuk aitortzen dugu badela aurrerapauso bat 2007ko legearekin alderatuta, baina motz gelditzen da, adibidez, justizia lortzeko eta frankismoaren krimenak epaitzeko aukerari dagokionez.\nZuen ustez, zeintzuk dira lege egitasmoaren alderik kritikagarrienak?\nOraindik ere, administrazio auzi bat balitz bezala hartzen da, baina ez da justiziarako biderik irekitzen. Hobi komunen aferan ere uste dugu zirriborroa zehaztasunik gabea dela. Frankismoaren epaiei dagokienez ere motz gelditzen da: aitortzen da epai horiek baliogabeak direla, baina, gure ustez, hori ez da nahikoa, eta argi jaso behar da epaiak ez ezik auzitegiak ere zilegitasunik gabekoak direla, horixe baita epaiak baliogabeak izatearen arrazoia. Azkenik, ez dago frankismoa legez kanporatzeko ahaleginik.\nBestelako xehetasun batzuetan adostasuna handiagoa edo txikiagoa izan daiteke, baina puntu nagusiak horiek dira.\nZirriborroan agertzen zen frankismoaren apologia egiten duten elkarteak legez kanpo uzteko aukera, baina Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak zalantzak agertu zituen horren inguruan.\nHasieran ezagutu genuen zirriborrotik Ministroen Kontseilura iritsi den agirira argi dago atzerapauso batzuk egon direla, eta nabarienetako bat izan da Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiaren txostenaren ostean eratorritakoa.\nEgitasmoaren arabera, badirudi horrelako elkarte bat legez kanporatzeko beharrezkoa dela biktimak zuzenean iraintzea, baina argi dago Francisco Francoren izena daraman fundazio bat izate hutsa badela ehunka mila biktimarentzat mespretxu argia.\nMinistroen Kontseiluak onartu ostean, lege proiektuak bidea egin beharko du Espainiako Gorteetan, uda igaro ondoren. Aldaketak egiteko aukera ikusten duzue?\nHilabeteak eman ditugu bilerak egiten Pedro Sanchezen inbestidura bultzatu zuten indarrekin, eta badakigu talde parlamentario batzuk bat datozela guk egiten dugun analisiarekin. Gobernuak ez du gehiengoa Kongresuan; beraz, pentsatzen dugu aukera handiak daudela testua hobetzeko, legea aurrera aterako bada, indar horiekin akordioak egin beharko dituztelako.\nJoan den igandean Kongresuaren aurrean egin zenuten agerraldian, Memoria Demokratikoaren Legean agertu beharreko edukiak aldarrikatzeaz gain, «faxismoaren gorakadaren arriskuaz» ohartarazi zenuten.\nSeguru asko, gaiaz ohartarazi duen lehenengo elkarte edo mugimendu sozialetako bat gara. 2019ko apirilean elkarretaratze bat egin genuen, eta argi esan genuen gure ustez eskuin muturraren xedea ez zirela soilik emakumeak eta LGTBI mugimendua, eta memoria historikoaren mugimendua ere bazegoela eskuin muturraren jopuntuan, Madrilgo Udalean erakutsi duten moduan. Gure ustez, begien bistakoa da hori.\nEta, zuen ustez, zergatik gertatzen ari da eskuin muturraren oldartze hori?\nHain zuzen ere, arrazoietako bat da, gure ustez, trantsizioaren garaian gauzak hain gaizki egin izana eta justiziarik egin ez izana. Horren ondorioz, justizian, segurtasun indarretan eta abarretan daude eskuin muturreko kideak.


TXOKO BERDEA: 2012\n3. MAILAKOAK AQUARIUMEAN\nLehen hezkuntzako 3. mailako ikasleak Donostiako Aquariumean egon ziren abenduaren 18an. Kantauri itsasoko arrain mota ezberdinak ezagutu zituzten eta ur beroko beste hainbeste. Primeran pasatzeaz gain pila bat ikasi zuten.\nEsan bezala abenduaren 4ean LMH 5.mailako ikasleek Bihotz Bizi- Corazón Vivo Elkartearen laguntzarekin gosari osasungarri bat nola egin ikasi zuten.\nIkalseek hitzaldi txiki bat entzun eta gero gelan bertan gosaldu zuten: esnea, kakaoa, ogia, oliba olioa eta sagarra.\nEspero dugu ikasitako guztia egunero praktikan jartzea!\nHona hemen ekintzaren argazkiak:\nBALE BAT DONOSTIAN\nAurreko larunbatean Donostiako kostaldean begiztatutako balea hilik agertu zen ostegun honetan Kontxako hondartzan.\nAnimalia bale arrunten familiakoa zen eta 16,6 metro eta 8- 10 tona pixatzen zituen. Hori dela eta animaliak gaixotasunen bat zeukala eta horregatik zegoela hain argala uste dute adituek. Izan ere, horrelako baleek 20 tona baino gehiago pixatzen dute normalean. Donostiako Aquariumak azaldu zuenez, bale arrunta edo hegaldun balea, planeta osoko bigarren balerik handiena da, 27 metroko luzeera izan dezakeena.\nKontxako eta Ondarretako hondartzen artean dagoen zetazeoak zenbait zauri zituen, haitzen kontra egindakoak\nGertakariak ikusmin handia eragin zuen eta argazkiak ateratzeko asmoarekin, hainbat ikusnahi eta turista izan ziren Kontxako hondartzara gerturatu zirenak.\nGu ere gerturatu ginen balea ikustera eta hona heman ateratako argazkiak:\nEguneko lehen otorduaren garrantziaz aspaldian hasi ziren ohartarazten elikaduraz eta osasunaz arduratzen diren elkarteak. Ohitura onak hartzea da kontua, baina egungo bizimoduaren abiadurak ez du horretan laguntzen.\nHorregatik, Bihotz Bizi- Corazón Vivo erakundeak Euskal Herriko Okindegien Federazioarekin batera 10- 12 urte bitarteko eskola-umeen artean elikadura bihotz- osasungarria sustatzeko asmoz pentsatutako jarduera batean parte hartu dute gaur gure ikastetxeko 5. mailako ikasleek, Gosari osasungarriaren jarduera hain zuzen ere. Izan ere, gaur egun gaixotasun kardibaskularrak dira lehenengo heriotza arrazoia gure gizartean eta indize hori gutxitzeko ezinbestekoa da prebentzioa.\nLaster jarriko ditugu ekintza honen argazkiak!\n4 URTEKOAK AIETEKO PARKEAN\nHaur Hezkuntzako 4 urtekoak AIETEKO PARKEAN egon ginen UDAZKENAZ gozatzen. Udazkeneko hostoak, fruituak... jaso genituen eta primeran pasa genuen hostoak zapaldu eta lagunei botatzen.\nOso motza egin zitzaigun goiza baina beste egun batean itzuliko garela erabaki dugu!\nELIKADURA OSASUNTSU eta EZ OSASUNTSUAREN inguruko lan eta hormairudi ezberdinak egin dituzte DBHko ikasleek ingelesez. Oso proiektu interesgarria izan da eta ingelesa praktikatzeaz gain pila bat ikasi dute gai honen ingurua.\nPeter Menzelek munduan zehar egindako argazkizkiekin egindako bideoa da ondorengo hau. Argazki bakoitzean familia bat agertzen da, astebetean jango dutena eta kostatuko zaiena azalduz. Izugarria da ezberdintasuna!!!\nZer pentsatu ematen du bideoak, ezta?\nPLASTIKOZKO TAPOIEN BILKETA SOLIDARIOA\nIkastetxeko PASTORAL TALDEAk plastikozko tapoiak biltzeko kanpaina abian jarri dute. Kanpainaren helburua gaixotasun ezezagunak dituzten haurrei laguntzea da. Ikasle, irakasle, guraso... guztioi tapoiak biltzeko eta ikastetxera eramateko eskatu digute. Bildutako plastiko gogorreko tapoi guztiak, hauen bilketan parte hartzen duten elkarte batera eramango dira.\nZUEN LAGUNTZA BEHAR DUGU! ANIMATU ETA EKARRI TAPOIAK!!!\nLehen Hezkuntzako 1. eta 2. mailako ikasleak urriaren 15ean Pagoetako parke naturalera joan ziren "Erleak ezagutzen" programa burutzera.\nBertan, erleen anatomia, bizi zikloa eta bizimodua aztertu zituzten. Bestetik,\nerle produktu desberdinak (propoleoa, eztia...), hauen erabilerak eta onurak ezagutu zituzten eta gainera, kandelak egiteko aukera ere izan zuten. Erleen zuzeneko behaketa ere egin zuten erlauntza irekiarekin, erleak bere abitatean ikusteko aukera itzela izan zutelarik. Eta nola ez, erleek naturan duten garrantziaz jabetu ziren, errespetuzko jarrerak sustatuz.\nErleen inguruko gauza pila ikasteaz gain oso ondo pasa zuten, nahiz eta eguraldia oso kaxkarra izan.\nOMIC: BEHIBI´S ANTZERKI TALDEA LMHn\nUrriaren 17an, LMH guztiko ikasle irakasleek, BEHIBI´sen eta PATRICIA FRANCOren eskutik eta OMICek (Donostiako Udaleko Kontsumorako atala) antolatutako TXONTXONGILO lana ikusi zuten.\nAurtengo antzezlan, gizarte konpetitibo, materialista, negoziogile… guztiaren inguruan hausnarketa kritikoan oinarriturik zegoen.\nBEHIBI`s antzerki taldeal egiten dituzten ikuskizunak ikuslegoa ondo pasarazteaz gain, gai desberdinen inguruan erreflexionatzera bideratzen du (kontsumoan, ingurugiroan, inmigrazioan etab.).\nELIKADURA JASANGARRIA IZATEKO PAUSO EZBERDINAK:\n- TOKIAN TOKIKO ELIKAGAIAK HAUTATU. Merkatuak globalizatu izanak asko ugaritu du elikagai-eskaintza, eta munduko hainbat bazterretatik ekarritako salgaiak aurki ditzakegu etxe ondoan, urteko edozein sasoitan, gainera. Elikagai, zapore eta testura berriak ezagutzeko aukera ematen du horrek, eta jakiak prestatzeko modu berriak saiatzera ere bultzatzen gaitu. Baina, nolabaiteko onura horien aldean, askoz handiagoak dira kalteak: izugarrizko energia pila xahutu behar izaten da garraioan (barkuak, kamioiak edo hegazkinak), eta jaki pila galantak hondatzen eta alferrik galtzen dira. Eta horrek guztiak arrastoa uzten du, berotegi-gasak ugaritu egiten dira eta. Beraz, gure saskia iraunkorra izan dadin nahi badugu, tokian tokiko elikagaiak erosteko joera hartu beharko dugu (frutak, barazkiak, lekaleak, arrainak, haragiak...), bizi garen inguruan lantzen edo sortzen direnak, kalitatez ere hobeak izaten dira eta (ez dute mantenugairik galtzen biltegian egon beharraren ondorioz, ez garraiatzen dituztenean ere). Joera hori gero eta hedatuagoa dago laborarien, abeltzainen, elikagai-banatzaileen eta kontsumitzaileen artean, eta horrela lortzen da, hain zuzen, espezie autoktonoak iraunaraztea eta tokiko ekonomia sustatzea.\n- SASOIAN SASOIKOA ETA BEHAR DEN GARAIAN BILDUAK: Barazkiak eta frutak ongi umotuta daudela biltzea funtsezkoa da espezieen hazte-zikloa errespetatzeko eta natura bera zaintzeko, eta hori bezain garrantzitsua da, asteko menua prestatzerakoan, zer urte-sasoitan gauden aintzat hartu eta garaiari dagozkion elikagaiak hautatzea. Sasoiko elikagaiak freskoagoak dira, zapore gehiago dute eta luzaroago irauten dute. Arrainei dagokienez, legez ezarritako gutxieneko neurria dutenak harrapatu eta kontsumitu behar dira, horrela baino ez baita bermatuko arrantza-baliabideen iraunkortasuna. Gutxieneko neurri hauek jarri ditu FROM erakundeak arrain-espezieentzat (Arrantza-produktuen eta itsas kultiboen merkatua arautzeko eta antolatzeko funtsa da): legatzarentzat eta mihi-arrainarentzat, 20 cm; sardinarentzat eta barbarinarentzat, 11 cm; antxoarentzat, 9 cm... Komeni da kontsumitzaileak jakin dezan informazio hori, zeren arrandegian edo jatetxeetan arraintxoak eskatzen dituenean, edo beste arrain-espezie heldugabe batzuk, arrantza mota bidegabe hori sustatzen ari baita, eta espezie horien etorkizuna arriskuan jartzen.\n- ELIKAGAIEI AHALIK ETA PROBETXU GEHIEN ATERA: Fruta azal eta guzti jatea (ongi garbitu ondoren, jakina) aukera integralagoa eta osatuagoa da, azalaren zuntza eta bitaminak ere geureganatzen baititugu era horretan. Arrain txikiak hezur eta guzti janez gero, berriz, hezurdurak duen kaltzioa hartzen da, eta berdurak egosteko erabili den urari ere probetxu ateratzen ahal zaio, beste plater batzuk egiteko erabiliz.\n- JANARI- HONDARRAK BERRERABILI: Janaria berrerabiltzeko aukera ona da hori, eta, horren bidez, elikadura-baliabideak optimizatzea eta aurreztea lortzen da. Jan gabe geratu diren hondarrek, gutxi izanda ere, beste plater batzuk prestatzeko balio dezakete: zopak, flan gaziak, arrautza beteak, kaneloiak, kroketak, enpanadillak...\n- LANDARE PROTEINA GEHIAGO JAN: Eguneroko menuan animalia-jatorriko proteina gutxiago jan behar genituzke, eta landare-jatorrikoak hartu, kalitatezkoak betiere. Hori lortzeko, laboreak, fruitu lehorrak eta lekaleak konbinatzea da gakoa. Lekale-eltzekariak, adibidez, arrozarekin eta berdurekin presta daitezke; plater merkea da, zaporetsua eta dieta orekatua egiteko ezin hobea. Dietan aldaketa hori egitea ingurumenaren mesedetan izango da, eta, gainera, aukera emango du munduko herritarren artean dauden elikadura-beharrak hobeki asetzeko.\nAurtengo kurtsoan landuko dugun gai potoloa ELIKADURA JASANGARRIA da, ingurugiroarekin harreman zuzena duten beste gaietaz aparte, noski!\nHona hemen bideotxo bat gai honen inguruan hausnartzeko:\nEskola Agenda 21en argazki-erakusketa\nIaz Agenda 21ek antolatutako argazki lehiaketan parte hartu genuen. Hauetako argazki batzuk Ikusgai izango dira Cristina Eneako Ingurumen Baliabideen Etxean, urriaren 5 arte.\nAnimatu eta joan ikustera!\nINFORMAZIOA GEHIAGO: http://www.cristinaenea.org\nUdako oporrak atzean utzita, ikasturte berria hasi dugu dagoeneko eta ongi etorria eman nahi dizuegu guztioi LARRAMENDIKO TXOKO BERDETIK.\nLaister jarriko ditugu aurten egingo ditugun irteera eta ekintza berde guztiak.\nAnimo ikasturte berriarekin eta ez ahaztu gure egin beharra dela GURE INGURUMENA ZAINTZEA!!!\nJoan den OSTIRALEAN, ekainaren 15ean, Haur Hezkuntzako 3 URTEKO ikasleak CRISTINA ENEARA joan ziren txangoan. Bertan, MARRUBITXO eta ZABORRONTZIO izeneko lagun berriak egin zituzten.\nMARRUBITXOK, Cristina Eneko zuhaitzen enborren artean bizi den IRATXOAK, istorio harrigarrien bidez bere lagunak aurkeztu zizkien: zuhaitzak, loreak eta animaliak eta honekin batera, bertako sekretuak eta natura nola zaindu behar den kontatu zien.\nZABORRONTZIOK, berriz, hondakinak sailkatzen erakutsi zien.\nGainera, bertan otarteko goxoak bazkaldu ondoren parkean eta zelaiean jolasteko aukera izan zuten.\nGure haurrek, beraz, eguna primeran pasa zuten eta laguntxo berriek erakutsiriko gauza guztiez gain primeran pasa zuten.\nHau guztiaren seinale datozen argazkiak!\nARGAZKI GEHIAGO/MÁS FOTOS KLIK\nASTE BERDEA 2012\nAurreko urteetan bezala, aurten ere Cristina Enea Fundazioak programazio luze eta zabala antolatu du ekainaren 5ean ospatzen den Ingurumenaren Nazioarteko Egunaren inguruan. Egitarauak jarraian zehazten diren hitzaldiak, bisita gidatuak, sari banaketa ekitaldiak eta bestelako jarduerak jasotzen ditu.\nLMH 5 eta 6 ZARAUTZEN\nIkusi al dituzue 5. eta 6. mailako ikasleen ZARAUTZ-GETARIA-ZUMAIAN irteerako argazkiak? Kosta, arrantza, historia, ohiturak, itsasontziz ibilbidea... ekintza ugari gauzatu zituzten. Araziko begiraleekin pila bat ikasi zuten eta Igeraingo aterpetxean pasa zuten gaua.\nIkusigai dituzue argazkiak web orrian:\nARGAZKIAK IKUSTEKO KLIK\nDAVID RAMOSEN ARGAZKIA 3. POSTUAN\nAgenda 21ek antolatzen zuen ikastetxeen arteko lehiaketan 4. mailako David Ramosen argazkia 3.postuan gelditu da. 68 argazki aurkeztu ziren Lehen Hezkuntzako modalitatean eta 3. botatuena izan da gure ikaslearena.\nDBHko eta BATXILEReko IKASLEEN ARTEKO FOROA CRISTINA ENEAN\nAtzo goizean, astelehenean LMHkoek bezala, ikastetxeko DBHko 4 ordezkari Cristina Enean ospatu zen ikasleen arteko forora joan ziren: Laima Ochoa, Luis Diaz, Nahia Bilbao eta Iker Bilbao.\nBertan, hauek ere taldeka ikastetxean egindako lana kontatu zuten, hartu dituzten konpromisoak, Udalari zuzenduriko ekarpenak adostu eta bateratu zituzten, argazki lehiaketako irabazleak bozkatu zuten...\nMILESKER hain ordezkari onak izateagatik!\nLEHEN HEZKUNTZAKO IKASLEEN ARTEKO FOROA CRISTINA ENEAN\nGaur goizean ikastetxeko Lehen Hezkuntzako 4 ordezkari Cristina Enean ospatu den Agenda 21eko ikasleen arteko forora joan dira, Julen Sanchez, Ane Diaz, Irati Belastegi eta Naroa Larzabal hain zuzen ere. 10etatik 12etara lanean aritu dira, 11etan merezitako hamaiketakorako tartetxo bat izan dutelarik.\nBertan, taldeka ikastetxean egindako lana kontatu dute, hartu dituzten konpromisoak, Udalari zuzenduriko ekarpenak adostu eta bateratu dituzte, argazki lehiaketako irabazleak bozkatu dituzte...\nPena bat baina gure ikastetxeako ikasleek ez dute LMHko argazki lehiaketa irabazi... Hurrengo urtean seguro!\nLan pila bat egin dute eta oso ondo gainera! ZORIONAK eta ESKERRIK ASKO!\n6. MAILAKOEN HORMAIRUDIAK\nLehen Hezkuntzako ikasleek uraren inguruko hormairudi interesgarri batzuk egin dituzte: Ura nola iristen den gure etxeetara, urari ematen diogun erabilera, ura aurreztuko aholkuak, auzoko iturriak nolakoak diren, uraren fakturak irakurtzeko azalpenak, gure itsasoetan dauden arrainak, arrantza motak, baleen inguruko azalpenak... Informazio pila bat jarri dute hormairudi hauetan, marrazki ezberdinen laguntzarekin. Eta euskaraz bakarrik ez, ingelesez ere informazio asko azaltzen da lan hauetan.\nPila bat ikasi dute eta gainera, konpromiso batzuk ere hartu dituzte urarekin duten erabilera hobetzeko.\nBUKATU DIRA OPORRAK!\nPasa dira Aste Santuko oporrak eta dagoeneko hasi gara buru belarri lanean.\nAzken egun hauetan izugarrizko olatuak izan ditugu ikusgai gure hondartzetan. Atzo adibidez, sei metrotara iritsi ziren momentu batzuetan hauek. Izugarria da itsasoak daukan indarra eta bere edertasuna!\nHona hemen Donostiako Paseo Berrian atzo argazkilari batek ateratako argazki zoragarria!\nMURRIZTU: ZIRT EDO ZART!\nLehen Hezkuntzako 5. MAILAKO ikasleek SAN MARKOSEKO MANKOMUNITATEAK antolatzen duen "MURRIZTU: ZIRT EDO ZART!" hiri hondakinen prebentziorako kanpainan parte hartu dute.\nHauek dira kanpaina honen helburuak:\n• Eskola-komunitatea jokabide-ohiturak aldatzera bultzatzea parte-hartzailea, bere hurbileneko ingurunean hondakin gutxiago sortzen lagundu dezan.\n• Hondakin-sorkuntzan, haiek dakarten arazoan eta hura konpontzeko guztion parte-hartzearen premian gutako bakoitzak duen protagonismoari buruz kontzientziatzea eta sentsibilizatzea.\n• Hiri-hondakinen gaineko ezagutzak hedatzea, arreta berezia jarriz prebentzioan (hondakin-kantitatea murriztea eta haiek berrerabiltzea), gaikako bilketa alde batera utzi gabe.\nEta hau dena jolasak, tailerrak eta froga parte-hartzaileak proposatuz burutu dute. Zaborren inguruko gauza pila ikasteaz gain primeran pasa dute! Honen adibide, datozen argazkiak:\nIKASTETXEEN ARTEKO ARGAZKI LEHIAKETA\nMartxoaren 22a argazki lehiaketa parte hartzeko azken eguna izan zen. Argazki pila bat bidali dizkigute gure ikasleek eta oso politak gainera! Hona hemen bi bideo argazki guztiekin.\nGure ikasleek 10 argazki ikusgarrienak aukeratuko dituzte Agenda 21eko lehiaketara bidaltzeko. Ea zortea daukagun eta gure ikasleetako baten argazkia suertatzen den irabazle bezala.\nLEHEN HEZKUNTZAKO ARGAZKIAK:\nZORTE ON GUZTIOI ETA MILESKER PARTE HARTZEAGATIK!\nGure ikastetxeko Haur Hezkuntzako txikiei izugarri gustatu zitzaien AGENDA 21en bidez ENKARNI GENUAREN ITSASMINEZ txotxongilo ikuskizuna. Horregatik, beraiek ere bere pasiloan ITSASO bat egitea erabaki zuten, LARRAMENDIKO ITSASOA hain zuzen ere! Ez da ezer falta itsaso honetan: Itsasminezeko pertsonaiak (Joxe buzoa, Argi eta bere karakola, Ilargia, joan eta galdetu, Pulpez olagarroa...) mota guztietako arrainak, piratak, bere txalupak... Eta hauek denak BERRERABILITAKO materiala erabiliz egin dituzte: paperezko tutuekin, balio ez duten CDekin, egunkariekin, bizikletako gurpilekin, poltsekin, platerekin... Ipuinaren zenbait hormairudi ere egin dituzte eta argi eta garbi utzi dute beraiek azpimarratu nahi duten mezua: ITSASOA ZAINDU BEHAR DUGU!\nEta gaur arratsaldean, ITSASOAREN FESTA ospatu dute bisita berezi berezi batekin: Enkarni Genua etorri da Mejikotik etorritako lagun batzuekin. 3 urteko haurrak arrainez mozorrotu dira eta 4 eta 5 urtekoak pirataz. Dantzak, abestiak, altxorraren bila... denetarik eduki dute gaur arratsaldean itsasoko festan. Eta bisitan etorritakoek ekarritako merendola eder batekin bukatu dute arratsaldea! Gainera, Enkarnik opari berezi bat ekarri die gela bakoitzari: BENETAKO KARAKOLA! MILESKER!!!\nUDABERRIA IRITSI DA!!!\n5 URTEKOAK UNTZI MUSEOAN\nGoiz ederra pasa dute 5 urtekoek Donostiako Kaiako Untzi Museoan.\nIpuin eta leiendetan oinarritutako bisitaldi gidatua izan dute eta bertan, euskal baleazaleak, bai Kantauriko kostaldean bai urrutian bale arrantzan nola aritzen ziren erakutsi diete. Hau dena, antzerki baten bidez, eginkizun hauetan erabili ohi ziren baliabideak (baletxalupa, baleontzia, arpoia...) erabiliaz eta protagonista nagusiak gure ikasleak izan direlarik. Poz pozik etorri dira eta pila bat ikasi dute.\nPena ezin izan dutela argazkirik atera... baina beraien marrazkietan primeran azaltzen da ikasi eta egin duten guztia.\nGOZATU BERAIEN MARRAZKIEKIN!!!\nIkastetxeen arteko argazki lehiaketa dela eta, 3. DBH-D ko ikasleak Donostiako badiara jeitsi ginen leihaketan parte hartzeko argazkiak ateratzera. Primeran pasa genuen ea argazkiak ere halakoak atera zaizkigun…\nZe hotza pasa genuen, siberiako haize zakarrarekin eh!!!\nAZTERKOSTA: ITSASMINEZ TXOTXONGILO IKUSKIZUNA\nGaur goizean Haur Hezkuntzako ikasle guztiek AZTERKOSTA programaren bidez, Enkarni Genuaren ITSAMINEZ antzezlana ikusteko aukera izan dugu gure ikastetxean. Bertan, kostaldeko ekosistemaren aldeko balore eta jarrerak landu ditugu.\nHona hemen laburpentxo bat:\nArgik ez du bere etxetik itsasoa ikusten, baina asko maite du. Zergatik? Haundia delako, ederra delako, opari asko ematen dizkigulako... Baina itsasoa arriskuan dago eta Ilargiak daki zergatik. Argik, Osaba Joxek emandako karakolaren laguntzarekin, itsasondoraino bidai luze bat egingo du zer gertatzen den jakiteko. Hor lagun pila bat egingo ditu: Pulpez olagarroa, sardinak, “joan eta galdetu” … Eta itsasoko lagunek duten arazo handia, konpontzen saiatuko da.\nHau da, txotxongilo mota ezberdinekin, diapositibak eta argi beltzaren bidez, Enkarni Genuak kontatu digun, musika eta kantaz jositako istorioa.\nIzugarri gustatu zaigu saioa eta primeran pasa dugu!\nEta gogoratu: ITSASOA ZAINDU!!!\nPublicado por AI21 No hay comentarios:\nOtsailaren 3tik 10era gure ikasleek uraren jolasarekin ederki pasa dute. Urari buruz gauza asko ikasteaz gain primeran ibili dira! Fija zaitezte ondorengo argazkietan......\nITSASOA, KOSTALDEA, HONDARTZAK…\n(errealitate positiboak eta negatiboak)\n• MAILAK: LH batetik eta DBH-Batxilergoa bestetik.\n• SARIA: “Donostia itsasoko ikuspegitik” itsasontzi ibilaldi bat irabazlea eta bere gelakoentzako.\n• Koloreetan edo txuri-beltzean izan daiteke.\n• Argazki konposaketa ere izan daiteke.\n• EPEA: MARTXOAREN 22a\n• BIDALI: txokoberdea@gmail.com\nCONCURSO FOTOGRÁFICO ENTRE CENTROS\nMAR, COSTA, PLAYA…\n(Aspectos negativos como positivos)\n· CURSOS: PRIMARIA y ESO y BACHILLER\n· PREMIO: UN RECORRIDO EN BARCO para admirar la\nciudad desde el mar para el ganador y los de su clase.\n· Las fotografías pueden ser en color o blanco y negro.\n· Pueden ser una composición de fotos.\n· PARA EL 22 DE MARZO\n· ENVIAR A txokoberdea@gmail.com\nASTE BERDEA 2012 Aurreko urteetan bezala, ...\nDBHko eta BATXILEReko IKASLEEN ARTEKO FOROA CRISTI...\nLEHEN HEZKUNTZAKO IKASLEEN ARTEKO FOROA CRISTINA E...


Ordenagailua aukeratzean asmatzeko klabeak | Revista\nOrdenagailua erostea : Ordenagailua aukeratzean asmatzeko klabeak\nEkipo egokia erosteko, bederen, erabiltzaileak ez du zertan informatikaz asko jakin; bai, ordea, aukera egitean arras baliagarriak izango zaizkion oinarrizko kontzeptuak argi edukitzea\nEguberritarako ordenagailuen eskaerak ere izugarri egiten du gora. Orduantxe datoz kontsumitzailearen kezka eta zalantzak: gigahertzak, megabyteak, RAM memoria, TFT, USB, VGA eta beste hamaika hitz aldrebes, balizko erabiltzaileetako askok interpreta ezin ditzaketen milioika publizitate orri betetzen dituztenak. Dena den, horrenbeste jakitea derrigorrezkoa ote da ordenagailu bat erosteko? Egiari zor, ordenagailua ekartzeko unean ezagutu behar diren kontzeptuak ez dira ez asko, ez ulertezinak ere. Dena den, garrantzitsuak eta informazio baliagarririk ematen ez dutenen artean ere bereizten jakin behar da.\nHalakotzat hartzen dugu kutxak, pantailak, teklatuak eta saguak osaturiko ekipoa baina, egia esan, konputagailu lanak kutxak (“dorreak”) bakarrik egiten ditu\nhauxe da ordenagailuaren garuna. Bere ahalmenaren arabera aldatuko dira funtzionatzeko abiadura eta aparatuak, eragiketa gutxi edo gehiago egiteko, dituen mugak ere:\nNukleo soila / nukleo bikoitza: ordenagailuak lanean ari diren bi prozesadore dituen edo bakarra duen adierazten du nukleo honek. Ordenagailuak nukleo bikoitzeko prozesadorea edukitzeak ez du esan nahi nukleo soila daukanak baino bi aldiz ahalmen handiagoa duenik, baina eragiketa konplexuak egitean dezenteko hobekuntza nabarituko du erabiltzaileak. Bestetik, aparatua behar baino gehiago berotzea galarazten du, ekipoaren hozketa errazten duelako, haren bizitza baliagarria luzatuz. Egungo joeraren arabera, prozesadore guztiak nukleo bikoitzekoak badira ere, nukleo soilekoak oraino ere merkeagoak dira eta erabiltzaile gehienen eginkizunak betetzeko gauza dira.\nProzesadorearen marka eta modeloa: ordenagailuentzako prozesadore markarik zabalduenak Intel eta AMD dira. Biek ere produktu bikainak egiten dituzte gama osoan eta bi markek dituzte nukleo soil eta bikuneko prozesadoreak. Mahai gaineko ordenagailuarentzat, Pentium III (Intel) eta Athlon 64 (AMD) modeloetatik aurrera, etekina hobezina da. Kasu jakin batzuetan (bideoak, audioak edo bideojoko berri-berriak editatzeko, alegia) modelo ahaltsuagoetara jo behar da.\nErloju maiztasuna: ordenagailuen publizitate katalogoetan nabarmentzen diren datu nagusietako bat, adibidez, 2 Megahertzeko prozesadorea daukala iragarri ohi dute gehienetan. Datu hori prozesadorearen erloju maiztasunari dagokio, hots, prozesadoreak segundoko kudea dezakeen informazio kopuruari. Garrantzi handiegia ematen zaio, erabiltzaile arruntarentzat ez duena.\nBigarren mailako memoria: erloju maiztasunarekin batera, prozesadorearen eraginkortasunaren berri ematen du. Honen ahalmena Megabytetan neurtzen da (milioi byte, hots, gehien erabiltzen den oinarrizko informazio unitatea) eta, batez beste, 256 Kilobyte eta bi Megabyteren (aurrekoaren hamar halako) artean kokatzen da. Tarte horretan badabil, arazorik ez da sortuko.\nprozesadore eta disko gogorrarekin batera, RAM memoria du erosleak erreparatu beharreko funtsezko elementuetako bat, ordenagailuak aldi berean zenbat informazio maneia dezakeen adierazten baitu. Memoria honen gaitasunak 512 eta 2048 Megabyte artekoa behar du izan, Windows Vista aurkiko sistema operatiboarekin aritzeko, batik bat. Prozesadore on batek ezin dezake lana egokiro egin RAM zabal bat izan gabe; bestetik, ordea, oso litekeena da RAM handiegi batek potentzia txikiko prozesadore bat gehiegi berotzea (are eta gehiago, eramangarria bada). Horrenbestez, bi datu horiek ondo konpentsatuak dauden begiratu behar da.\nDisko gogorraren gaitasuna:\nordenagailuaren datuen biltegi nagusia da disko gogorra. bere ahalmena Gigabytetan neurtzen da (Gigabyte bat mila milioi byteren baliokidea da) eta ehunka Gigabyte izan ditzake. Erabiltzaile arrunt batentzat, 80 Gigabyteko disko gogorra duen ordenagailua egoki-egokia bada ere, euro gutxi batzuk ordainduta 160 Gigabytekoa eros daiteke (hauxe aholkatzen da). Hortik aurrera prezioa ikaragarri igotzen denez, ordenagailuan film eta musika asko gorde nahi dutenentzat konponbide egokia beste disko gogor bat ekartzea da: bigarren hau kanpoan ipin daiteke, garestiagoa bada ere.\nprozesadoreko tenperatura fresko mantentzeko balio du. Ohiko mekanismoa haizagailu bat da (hots-iturri behinena ere bera da). Likido bitarteko hozketa duten modeloak eraginkorragoak diren arren, energiaren kontsumo dezente handiagoa egiten dute. Halaz ere, prozesadorea arras bortxatzen duten bideojokoen zaleentzat komenigarria da. Makina isilaren bila dabiltzanentzat ere, egokia.\nHari gabeko konektibitatea:\ndiogun bezala, kablerik izan gabe, datuak igorri eta jasotzeko, Interneten sartzeko aukera ematen du. Wifi da hari gabeko teknologietarako sarbidea ematen duen teknologia, biziki garrantzitsua ordenagailu eramangarrietan, batez ere. Bluetooth, berriz, ordenagailua eta dispositibo mugikorrak (telefonoak, agenda elektronikoak) lotzen dituen teknologia da. Ez ohi dago ekipoan integraturik baina USB bidezko kanpo-egokigailu batek (30 eurotik behera) beteko du zeregin hori.\nIrakurketa edo grabazio optikoko dispositiboak:\nirakurgailu edo grabagailuak CD eta DVDentzat balio ohi du, eskuarki. Dual (edo “formatuaniztun”) bada, DVD+/-R formatu komertzialak irakurri eta graba ditzake. “Geruza bikoitzekoa” izateak esan nahi du disko optikoan informazio-geruza bat baino gehiago grabatzeko gauza dela eta, horrenbestez, datu gehiago bil dezakeela. Dispositiboa duala izateaz gainera, irakurtzeaz gain grabatzeko ere balio izatea garrantzi handikoa da. Hobe geruza bikoitzekoa bada baina hori ez da ezinbestekoa, non eta disko gogorra tartean behin deskargatu behar ez den, P2P sareen erabilera intentsiboa egitearren, esate baterako.\nirudi grafikoak interpretatzen ditu eta, berez, ordenagailu txiki bat da, bere prozesadore eta guzti. Marka nagusiak ATI/AMD, NVIDIA eta Intel dira. Ordenagailuek, egiten dituzten funtzio gehienak betetzeko adinako kalitatea duen txartel grafikoa daukaten arren, bideojokoen zaleek eta lanabes grafikoak baliatzen dituztenek txartel “handiagoak” bereiz erosi eta ordenagailuko arrailetan txertatzen dituzte. Merkatuan salgai daude 50 eurokoak (erabiltzaile gehien-gehienentzat, aski) eta 1.000 eurotik gorakoak ere.\nPantaila: egun, “hodidun” pantailak (CRT) desagertu dira, praktikan, astunegi eta handiegiak direlako. Haien ordez lauago, soilago eta ikusmenarentzat erosoago diren TFT pantailek okupatu dute tokia. Hasierakoek ikuspen-angelu eta kontraste alorretako arazoak agertzen zituzten baina, aspaldi honetan, kalitatea hobetu dute eta hauen prezioak zentzuzko izateraino jaitsi dira (17 hazbetekoak 180 eurotik behera). Pantailaren tamaina diagonalean hazbetetan (“) neurtzen da: zenbat eta handiagoa, hainbat eta garestiagoa. Ohikoenak 17″ eta 20″ tamainakoak dira. Kontuan izan 17 hazbeteko TFT pantaila 19” hazbeteko CRT baten baliokidea dela.\nTeklatua: arreta handiegirik ematen ez badiogu ere, bera da pieza behinenetako bat. Teklatuaren erosotasunaren arabera arindu edo areagotuko zaizkigu beso, sorbalda eta, batez ere, eskuturretako neke eta minak. Garrantzi handia dute teklatuaren formak, tamainak, teklen arteko tarteek eta, areago, gogortasunak ere. Koltxoia bezala: erosi aurretik, proba ezazu.\nSagua: etengabe garbitu behar izaten ziren gurpildun sagu deseroso haiek ordezkatu dituzte optikoek baina hauek azalera opaku eta lakarra behar dute zehazki funtzionatzeko. Hari gabeek kablearen arazo higuingarria ez duten arren, tarteka konexioa galdu egiten dute eta, maizegi, sintonizatu egin behar izaten dira. Amaitzeko, gogoan izan saguaren formak esku eta hatzetan minik proboka dezakeela.\nBeste hainbat osagai interesgarri\nInpresora. Inprimatzeko teknologiak: tinta zorrotada eta laserra. Lehenak tintadun kartutxoak behar ditu eta koloretan inprimatzeko egokia da, gaiak garestiagoak badira ere. Testuak zuri-beltzean inprimatzeko, berriz, laser sistema merkeagoa da epe luzera. Gogora dezagun: merkeago gertatzen da argazki digitalak makineria aproposa duten establezimendu berezietan errebelatu eta kopiak ateratzea.\nWebcama: ordenagailutik ordenagailurako bideokonferentziak ugaldu ahala, kamera honen garrantzia egunetik egunera handituz doa. Modu-moduko prezioetan (15 euro inguru) modelo ugari daude salgai. Ez da komeni kamera garestiegia erostea: transmititzen duen irudiaren kalitatean eragin handiagoa du banda-zabalerak optikak baino.\nEramangarria ekartzen badut, ordea?\nErabiltzaileak, toki batetik bestera ibiliko dela uste duelako, ordenagailu eramangarria ekartzea erabakitzen badu, funtsezko lau ezaugarri hartu beharko ditu gogoan: pisua, tamaina, autonomia eta konektibitatea.\nPisuari dagokionez, oinak lurrean ipin ditzagun: ez pentsa hiru kilotik gorako karga batetik leku batetik bestera aise ibiliko zarenik. Izan ere, 2,5 kilotik gora ordenagailua astuntzat jotzen da. Bestetik, ordenagailua zenbat eta arinagoa izan, orduan eta bertako osagaiak ahulagoak dira eta, hortaz, gutxiago iraungo dute; beraz, pisua eta sendotasunaren arteko oreka bilatu behar da. Beso artean erraz hartzekoa eta maneiu errazekoa izan behar du, gainera. Kalitate berdinekoen artean, ordenagailu txikiagoak barruan espazio handiagoa daukan besteak baino aireztatze sistema ahulagoa izango duenez, gehiago berotuko da eta gutxiago iraungo du. Tamainaren arabera, likido bidezko hozketa sistema duten aparatu berriak eraginkorragoak eta isilagoak dira baina bateria gehiago kontsumitzen dute.\nEntxufeekiko autonomia bateriaren arabera aldatuko da eta honen iraupena, berriz, prozesadorearen potentziaren arabera: zenbat eta ahaltsuago, hainbat eta gastu handiagoa. Potentzia ertaineko prozesadoreen alde egitea komeni da.\nMahai gaineko ordenagailuaren elementu guztiak eramangarrian sartzen ez direnean horietako asko periferiko gisa konektatzea da zentzuzko aukera. Horregatik, eramangarriak konektibitate handia edukitzea komeni izaten da, era askotako portu ugari, alegia. Ordenagailu eramangarrian hari gabeko konektibitatea funtsezkoa da, noski (Wifi, batik bat).\nEstetika hutsagatik erosi nahi bada aparatu eramangarria, aipaturiko elementu horietan ez da derrigorrezkoa biziki zorrotza izatea baina, hori bai, jakitea komeni da: mahai gainekoaren ezaugarri berberak dituen ordenagailu eramangarria garestiagoa da beti eta buruhauste gehiago ekarriko dizkigu, hozketa alorrean arazo ugari dituelako.\nNolako erabiltzailea halako ordenagailua\nProzesadorearen ahalmena muturreraino bortxatuko du, bideojoko aurreratuenen konplexutasun grafikoa, besteak beste, berebizikoa baita. Prozesadore ahaltsuenez (Intel Core 2 Duo Extreme Edition eta Athlon 64 FX) eta RAM memoriarik handienarekin hornituriko ordenagailua hartu beharko du. Hozketa sistema, ahal dela, likido bidezkoa; soinu eta irudi txartelak, punta-puntakoak. Mahai gainekoa ekarrita asmatuko du.\nMakina bat musika eta film maneiatzen dutenek disko gogor handi-handia ez ezik, disko gogor osagarriak eransteko konektibitatea eta Interneten arazorik gabe sartzeko ordenagailua eduki behar dute. Horiek ez ezik, ordenagailu horrek DVDak grabatzeko (bertan filmak, musika eta irudiak metatzeko) gaitasun egokiena izan beharko du. Erabiltzaile askok ordenagailua egun osoan pizturik edukitzen dutenez, hozketa sistema eraginkor eta isila beharko du. Erabiltzaile hauentzat ere mahai gaineko ordenagailua da egokiena.\nEkipoa lanerako baliatzen dutenek (testu edizioak, kalkulu orriak, datu base soilak, aurkezpenak…) eta hornidura bereziak nahi ez dituztenek (gehientsuenak) ahalmen ertaineko ordenagailua ekar dezakete. Eramangarria aukera eroso eta praktikoa izan daiteke, baina gogoan izan: kalitate berdinagatik doble prezioa ordaindu behar da; gainera, eramangarri horri beste teklatua, sagua eta monitorea erantsi behar zaizkio, etxean erosoago erabili ahal izateko. Egun badaude merkatuan mahai gaineko ordenagailu duin-duinak salgai 450 eurotan (bere pantaila, teklatu eta saguarekin); horixe bera daukan aparatu eramangarria nahi izanez gero, 700 eurotik gora ordaindu behar da.\nUSB portuak dira estandarrik hedatuenak; horrenbestez, aparatuak zenbat eta gehiago eduki, orduan eta hobe. USB larakoak datuak transmititu eta energia kontsumitzen du (horri esker, webcam eta beste periferiko zenbait ez dira elektrizitate sarean entxufatu behar). Egungo teknologia USB 2.0 da, aurrekoa baino azkarragoa.\nLAN portua telefono larakoaren antzekoa da baina tamaina handiagokoa. ADSL routerrarekin, modem kablearekin eta bi ordenagailu elkarrekin konektatzeko balio du.\nPS2 portuek (aspaldi honetan, hauen ordez USB portuak hedatzen ari dira) saguarekin eta teklatuarekin konektatzen dute.\nUSB portuak PC99 estandarrekoak ere ordezkatzen ari dira, audioko sarrera eta irteerak egiteko balio dute eta kolore-kode baten arabera aldatzen dira.\nFireWire eta USB antz-antzekoak dira eta, areago, adituen iritziz, USB baino hobea baina, halaz ere, merkatu-politikek baztertu egin dute\nVGA irteerak (analogikoa) monitorearekin konektatzen du. TFT monitoreekin konektatzeko DVI portuak balia daitezke (dena den, ez ordenagailu guztiek, ez pantaila guztiek daukate horrelakorik); hauek seinalea modu digitalean prozesatuz, bere kalitatea hobetzen dute.\nS-Video: ordenagailuko irudia telebistan ikusteko.\nBarne-modema, telefonoarekin lotzen dena. Geroz eta erabilera urriagokoa.


Kaledonia Berriko bigarren erreferenduma 2020ko irailaren 6an finkatu dute | Mundua | KAZETA\nKaledonia Berriko bigarren erreferenduma 2020ko irailaren 6an finkatu dute\nNoumeako agintariek jakinarazi dutenez, egun Frantziar estatuaren barnean den Kaledonia Berrian independentziarako bigarren erreferenduma 2020ko irailaren 6an eginen da.\nKazeta|2019/11/06|0 iruzkin Eguneratua:\nKaledonia Berrian independentziaren aldeko babesa emendatu egin da azken urteetan. © Gaur8\nAutodeterminazio erreferenduma egiteko data finkatua da jadaneko Kaledonia Berrian. 2020ko irailaren 6a hautatu dute independentziarako galdeketa. Lurralde honetan Frantziar estatua ordezkatzen duen Errepublikaren Agintaritza gorenak ohar labur batean adierazi duenez, “arazo juridiko eta materialen gainetik, data honek bozketa perfektuki garatzea permititzen du”.\nLehen erreferenduma justu duela urtebete burutu zen, 2018ko azaroaren 4an. Orduko hartan independentziaren kontrakoak nagusitu ziren galdeketan, bozen %56,7 lortuz, independentzia zaleek %43,3 eskuratu zuten bitartean. Alta, 1998an izenpeturiko akordioak, lehen bi erreferendumetan ezezkoa gailendu ezkero, hirugarren bat ere egitea aurreikusten du.\nIndependentista kanakiarrak konbentziturik daude denboran zehar boz kopurua emendatuko dutela. Iazko erreferendumean aurreikuspenak gainditu zituztela eta, bigarren galdeketa 2020ko azaroan egitea defendatzen zuten, denboran “ahalik eta urrunen”. Beste aldean, unionistek uztaileko data proposatu zuten. Azkenerako tartean kokatu dute erreferenduma, irailaren 6an finkatuz herritarrek beren etorkizunari buruz erabakitzeko eguna.\nParte hartu behar duten hautesleen erroldaren inguruko eztabaida bizia izan da gaur arte eta horretan ere, bi sektoreak aski urrun dira elkarren artean.\nKaledonia Berria 1853tik dago frantziar administrazioaren menpe. Fasekako deskolonizazio prozesu bat jarri zen abian 1998ko maiatzean izenpeturiko Noumeako Akordioaren ondotik. Prozesu hau bi komunitate nagusien arteko “elkar ulertze” baten emaitza da. Melanesiar jatorriko kanak herria dago batetik, eta europarren ondorengoak bestetik. Prozesu hori 1998an hasi zen 80ko hamarkadan izandako liskarren ondotik.


Laburpena ( 112. zk.), 2013ko ekainaren 12a, asteazkena\nPDF (399 KB - 3 orri.)\nAGINDUA, 2013ko maiatzaren 24koa, Herri Administrazio eta Justiziako sailburuarena. Honen bidez, eginkizunengatiko eta/edo hizkuntzagatiko berariazko lehiaketa ebazten da, Auzitegi Medikuntzako Euskal Erakundean auzitegiko medikuen kidegoan eskakizun bereziko lanpostuak betetzeko.\nAGINDUA, 2013ko apirilaren 19koa, Herri Administrazio eta Justiziako sailburuarena, «Grupo Matia» fundazioaren estatutuen aldaketa Euskal Autonomia Erkidegoko Fundazioen Erregistroan inskribatzeko dena.\nEBAZPENA, 2013ko apirilaren 9koa, Energia eta Meategien zuzendariarena, zortasunaren handitzea dela-eta honako linea elektriko hau eta bere adarrak onura publikokoak direla deklarazteko dena: 13,2 kV-ko aireko linea elektrikoa, Z/B, Carranza-La Cadena izenekoa (2. zirkuitua), -Carranza TEA eta Venta La Perra arteko tartean-, eta horren adarrak. Linea Karrantza Haranako udalerrian dago.\nEBAZPENA, 2013ko ekainaren 5ekoa, Teknologia, Berrikuntza eta Lehiakortasuneko sailburuordearena. Honen bidez, Euskal Autonomia Erkidegoko lehentasunezko klusterretako enpresa-taldeentzako laguntzak emateko 2013ko deialdi publikoa egiten da.\n350/2013 DEKRETUA, maiatzaren 21ekoa, Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazioari San Mamés Barria S.L. sozietatearen kapital-gehikuntzan parte hartzeko baimena ematen diona.\n354/2013 DEKRETUA, ekainaren 4koa, Navaridasko (Araba) Castejon Muinoa herrixkako Eremu Arkeologikoa, Monumento Multzo izendapenaz, Kultura Ondasun deklaratu zuen Dekretua aldatzeko dena.\nAGINDUA, 2013ko maiatzaren 29koa, Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kulturako sailburuarena, 2013-2014, 2014-2015 eta 2015-2016 ikasturteetarako hezkuntza-itun berriak sinatzeko eta 2013-2014 ikasturterako zenbat unitate itunduko diren zehazteko dei egiten duena.\nAGINDUA, 2013ko maiatzaren 29koa, Osasuneko sailburuarena, 2013ko ekitaldian talde teknikoak mantentzeko, adikzioen prebentzio komunitarioko programak garatzeko, jarduera fisikoa sustatzeko programak egiteko eta arriskuak eta kalteak prebenitzeko eta gutxitzeko proiektuak egiteko laguntza ekonomikoetarako deialdia egiten duena.\nEDIKTUA, finka immatrikulatzeko jabari-espedientearen gainean bideratutako 44/13 prozeduraren ondoriozkoa.\nEDIKTUA, adostasunik gabeko dibortzioari buruzko 584/12 prozeduraren ondoriozkoa.\nEDIKTUA, 139/12 zenbakiko prozedura arruntaren ondoriozkoa.\nEDIKTUA, 910/11 hitzezko judizioaren ondoriozkoa.\nIRAGARKIA, Eusko Legebiltzarrarena, 180 ordenagailu, 180 pantaila eta software lizentziak eskuratzeko kontratuari buruzkoa (Eusko Legebiltzarreko Mahaiaren 2013ko maiatzaren 28ko Erabakia). (Espedientea: 06-400-13).\nIRAGARKIA, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailari telekomunikazio-zerbitzua emateko kontratua sinatu aurretik esleipen-prozeduran atzera egin dela aditzera emateko dena (Espedientea: E-093/2012).\nIRAGARKIA, Bizkaiko osasun barrutirako errehabilitazio anbulatorioko osasun-zerbitzuak emateko kontratua gauzatu dela argitara emateko dena.\nIRAGARKIA, Osakidetza-Euskal osasun zerbitzuarena, «Olympus Optical España, S.A.U.-k hornitutako endoskopiako tresna eta osagarrien mantentze-lanetarako zerbitzua» espedienteari dagokion kontratuaren formalizazioaren berri ematekoa.\nIRAGARKIA, Viajes Fermar, S.L. sozietateari 2013ko maiatzaren 3an 48-OT-F-2013-6 zehapen-espedientean instrukzio-egileak emandako ebazpen-proposamena jakinarazteko dena.\nIRAGARKIA, Energiaren, Meategien eta Industria Administrazioaren zuzendariarena, zeinen bidez jakinarazten baita lurrak okupatu aurreko aktak jasotzeko deialdia, eta, halaber, hala behar izanez gero, lurrak formalki okupatu aurreko gordailua ordainduko dela eta lurrak formalki okupatuko direla, Deban dagoen «Duquesa» meategi emakidaren titularra den Zeleta, S.L. merkataritza-sozietateak egiten dituen lanak, instalazioak eta zerbitzuak burutzeko beharrezko lurrak, hain zuzen ere.\nIRAGARKIA, 2013ko maiatzaren 6koa, Diru Sarrerak Bermatzeko Errentaren eta Etxebizitzako Gastuetarako Prestazio Osagarriaren izapidetze-prozeduren jakinarazpenei buruzkoa.\nEDIKTUA, Familia Politikarako eta Komunitate Garapenerako zuzendariarena, jarraian adierazten diren espedienteei buruzkoa (255/2006 Dek/48/2013-04-30).


Udalbide.net Euskarari lehentasuna emango dion kalitatezko EITB eskatu dute hainbat langilek\nEuskarari lehentasuna emango dion kalitatezko EITB eskatu dute hainbat langilek\nKomunikabideak - 2012/06/11\nBostpuntu izeneko kanpaina jarri dute martxan EiTBko 18-20 langilek. Publikoaren zerbitzuko EiTB eskatzen dute, euskarari lehentasuna emanez, independentea, kalitatezkoa eta euskal kultura bultzatuko duena.\nBost puntuz osatutako honako zerrenda hau atera dute:\n1. EiTBk euskal herritarren zerbitzuko erakunde publikoa izan behar du, euskaraz eta gaztelaniaz kalitateko programazioa eskainiko duena, ikusleekiko begiramenduna eta plurala, interes publikoari bideratutako edukiekin, produkzio propioaren bidez, gainerako kate publiko eta pribatuekiko zeregin orekatzailea izango duena.\n2. EiTBk bete egin behar du sortzetik duen euskara bultzatu eta normaltzeko helburu estrategikoa. Ondorioz, hedadurari eta eraginari dagokionean, hizkuntzak duen lurraldetasunaren bezainbestekoa izan beharko du gutxienez.\n3. Lehentasunezkoa zaion zeregin informatiboan, neutraltasunik gabe, inpartzialitatea behar du EiTBk. Enbarazu egin arren, botereek errespetatuko dutena behar du izan.\n4. EiTBk eredugarria izan behar du gaurko euskal kulturaren funtsezko osagaien errespetuan, Euskal Herriko lurralde guztien arteko harremanen sustapenean, eta sarri interesatuak eta artifizialak diren hesiak gainditzeko ahaleginean.\n5. EiTBk kalitatezko erreferentzia profesionala izaten saiatu behar du ikusentzunezkoen munduan.\nEAEko alderdi politiko guztietako ordezkariei eta EITBko Administrazio Kontseiluko kideei bidali zaie agiria, eta orain herritarren sinadurak bildu nahi dituzte.\nDokumentuaren aldekoak eta kontrakoak\nAtxikimenduak jasotzeko aukera zabaldu dute eta Twitterren @bostpuntu izeneko kontu bat sortu dute. Kontrako lehenengo kritikak ere iritsi dira: Luistxo Fernandezek, Iker Gutrrutxagak, Urtzi Odriozolak twitterren eta Aritz Galarragak Berriako artikuluan. Aldeko atxikimendua eman dutenenak aldiz honakoak dira: I�aki Soto, Ramon Saizarbitoria, Hasier Etxeberria, Maddalen Iriarte, Xabier Euzkitze, Bernardo Atxaga... Zerrenda osoa hemen.


haur eskola Archives - Floreaga Salestar Ikastetxea - Azkoitia\n2020-01-07 by DBH Floreaga Iruzkina idatzi\nHAUR ESKOLA – ZENTZUMENAK ETA GORPUTZA\n2016-12-01 by HH Floreaga Iruzkina idatzi\nZentzumenak bizitza osoan zehar garrantzitsuak badira ere, garrantzitsuagoak bilakatzen dira haurraren lehenengo hiru urteetan zehar. Lehenengo hiru urte hauetan ere pauso handiak ematen dituzte beraien gorputzaren ezagutzan. Guzti hau lantzeko ekintza desberdinak burutu ditugu Haur Eskolan. Hitzak eta argazkiak: Haur Eskolako hezitzaileak. … [Gehiago irakurri...]\nHAUR ESKOLAKOAK UDAZKENEAN\n2016-11-02 by HH Floreaga Iruzkina idatzi\nIkastetxeko txikienok gozatu dugu udazkenaz. Gure eskola inguruko zuhaitz eta larreetako fruitu, barazki eta hostoekin esperimentatuz asko ikasi dugu. Hauek bildu, usaindu, ukitu, dastatu, jaurti, zapaldu, entzun... egiteko aukera izan dugu eta Txomin txorimaloa ere gure artean ibili da. Zein ondo pasatu dugun!!! TXU TXU TXORIMALOA Txa txa txe txe txi txi txo … [Gehiago irakurri...]


Altsasuko Mahaiaren ekitaldia HBren Babes Taldea aurkezteko, Bergaran, 1978an.\nPuzzlearen antza zuen ezkerreko abertzaletasunak 1977an. Hamaika pieza zituen puzzleak, eta denak ez ziren beti elkarrekin ongi egokitzen: bi erakunde armatu zeuden —hiru, kontuan hartuta urte hasieran Talde Bereziak ETApm-tik aldendu zirela—, hainbat alderdi politiko, eta herri mugimenduan aritzen ziren talde, batzorde eta erakunde ugari. Garai hura ezagutu ez eta ezkerreko abertzaletasunaren orduko egoera aztertu nahi duena erraz gal daiteke EHAS-HASI, LAIA(bai) eta LAIA(ez), ETAm eta ETApm, EIA, ESB eta bestelako siglek osatutako amaraunean.\nGarai hartako alderdiek ordezkatu baino askoz zabalagoa zen sektore hura egituratzeko eta hari adierazpide politiko bat emateko saialdia izan zen Altsasuko Mahaia. Zenbait alderdiren arteko hitzarmen gisa sortu zen, 1977ko urrian, baina oso bilakaera azkarra izan zuen, eta alderdietan antolaturik ez zeuden beste sektore batzuk erakartzen jakin zuen. Horren ondorioa sei hilabete geroago iritsi zen, Herri Batasuna koalizioa sorrera zenean.\nPatxi Zabaleta (Leitza, Nafarroa, 1947) EHAS Euskal Herriko Alderdi Sozialistako kidea zen garai hartan —1977ko uztailean Eusko Sozialistak taldearekin bat egin, eta handik HASI alderdia sortu zen—. «1976 eta 1977an hainbat alderdi igaro zen hausturaren eremutik erreformaren eremura», azaldu du. Izan ere, Espainiako gobernuburu Adolfo Suarezek 1976ko ekainean antolatu zuen Erreforma Politikoari buruzko erreferenduma, eta, horretan EAJk, PSOEk eta beste zenbait alderdik botorik ez emateko eskatu arren, parte hartzea handia izan zen, eta horrek, Suarezi urrats gehiago egiteko parada emateaz gain, zalantzak sortu zituen hainbat alderdiren artean hauteskundeetan parte hartzeko egokitasunaz.\nEzker abertzale gisa jokatu nahi genuen, eta horri begirako urratsa izan zen Altsasuko Mahaia\nAltsasuko Mahaiko kide izandakoa\nInguruabar horretan egin ziren Xibertako elkarrizketak, «oso ezagunak direnak; haietan, EAJk azaldu zuen hauteskundeetara aurkeztuko zela, eta lehenengo haustura gertatu zen». Baina, Zabaletak dioenez, handik gutxira beste elkarrizketa sorta bat egin zen Zokoan (Ziburu, Lapurdi), «Ez da Xibertakoa bezain ezaguna. Zokoko sakristian egin ziren elkarrizketak, eta Xibertan parte hartutako gehienak egon ziren, EAJ izan ezik. Eduardo Moreno Bergaretxe Pertur egon zen ETApm-ren ordezkari, eta Jose Migel Beñaran Argala ETAm-renean».\nZabaletak dioenez, bigarren elkarrizketa sorta horretan EIAk, ESBk eta EAE-ANVk iragarri zuten hauteskundeetara aurkeztuko zirela, KAS osatzen zuten indarrak ez bezala, «eta bigarren haustura gertatu zen».\nHaustura giro horretan egin zen Altsasun (Nafarroa) lehenengo bilera hura, 1977ko urriaren 24an. Geltokiko jatetxean elkartu ziren: «Aldez aurretik Iruñean prestatutako agiri labur bat eraman genuen, han aztertzeko», esan du Zabaletak.\nAgiri horretan oin hartuta, lau puntuko hitzarmen bat sinatu zuten Altsasuko Mahaian parte hartu zutenek: laster egitekoak ziren udal hauteskundeetan hautagaitza bateratua aurkeztea; geroago ere segida ematea batasun horri eta beste indar batzuei ateak zabaltzea; Hego Euskal Herriko lurraldetasuna aintzat hartuko ez lukeen edozein autonomia prozesu errefusatzea; eta «Euskadi aske, batu, sozialista eta euskalduna» erdiesteko bidean programa politiko bat diseinatzea.\nEIA, EAE-ANV, LAIA(bai), HASI eta ESB alderdiek sinatu zuten agiria. Baina gutxi iraun zuen batasunak: EIAk «sinatu eta biharamunean» hautsi zuen akordioa, Zabaletak dioenez. «EIAren aldetik, Mario Onaindia eta Bixente Serrano Izko etorri ziren bilerara. Hurrengo egunean, Juan Maria Bandresek [garai hartan Euskadiko Ezkerra koalizioko senataria zen] ultimatuma bota zien: hortik atera, edo bera etxera joango zela. Hari amore eman zioten, eta alde egin zuten mahaitik. 24 ordu baino ez zuten iraun».\nHura ez zen izan zailtasun bakarra: ANVn eta ESBn ere eztabaidak eta iritzi kontrajarriak izan ziren hitzarmenaren egokitasunaren inguruan. Baina, apurka- apurka, Altsasuko Mahaiak aurrera egin zuen, eta sei hilabete geroago, 1978ko apirilaren 27an, Herri Batasuna koalizioa aurkeztu zuten.\nHura «instituzioetako borrokarako, udal hauteskundeei begira, eta herri borrokarako, hau da, manifestazio eta mobilizazioetarako eraikitako erakunde politikoa» zen, «alderdi bakoitzak bere nortasunari eusten ziola», garai hartan ESBko kide zen Iñaki Aldekoak (Zornotza, Bizkaia, 1940) esandakoaren arabera.\nAltsasun 1998an egindako ekitaldia, HBren 20. urteurrena zela eta, Altsasuko Mahaiko zenbait kiderekin. Joxe Lacalle\nLau alderdiren arteko hitzarmen hutsa izan ostean ezker abertzale osoa ordezkatuko zuen indarra bihurtzeko bide horretan, berebiziko garrantzia izan zuen independenteen lanak.\nIzan ere, ezkerreko abertzaletasunarekin identifikatzen zen giza multzoa Altsasuko Mahaiko lau alderdiek ordezkatu baino askoz zabalagoa zela jakitun, askotariko sentsibilitatetako independenteengana jo zuten, eta handik gutxira, 1978ko udan, Herri Batasunaren Babes Taldea edo Hamabien Taldea aurkeztu zuten: hamabi ziren, Hego Euskal Herriko herrialde bakoitzeko hiru, eta Junta de Apoyo izena eman zioten gaztelaniaz.\nBabes talde horretan zeuden Telesforo Monzon, Jon Idigoras, Jose Angel Iribar futbol jokalaria, Jokin Gorostidi eta Patxi Zabaleta bera —ordurako independentea, HASIko kide izateari utzi baitzion—, besteak beste.\nJose Luis Elkoro ere (Elgeta, Gipuzkoa, 1935) izan zen independenteen multzo horretakoa. Bergarako (Gipuzkoa) alkate eta Alkateen Taldeko kiderik esanguratsuenetako bat izan zen Elkoro, eta ez zuen zalantzarik izan egitasmo berriarekin bat egiteko: «Sekulako nahastea zegoen garai hartan. Mota guztietako alderdiak zeuden: sozialistak, komunistak, abertzaleak eta abar. Eta, alde horretatik, uste dut Alkateen Mugimendukook eredu izan ginela. Guk erakutsi genuen zerbait egin behar zela, baina bilduta, eta ez zatituta. Horrek elkartasunerako irudi bat eman zigun».\nGu ez geunden alderdi politiko baten alde: gure buru eta asmoetan Euskal Herria zegoen; abertzaleak ginen\nJose Luis Elkoro\nHBko Babes Taldeko kide izandakoa\n«Gu ez ginen politikariak, ez geunden alderdi politiko baten alde», esan du Elkorok, «baina gure buru eta asmoetan Euskal Herria zegoen; abertzaleak ginen, eta ikusten genuen zatiketa ez zela bidea Euskal Herriaren alde egiteko, eta elkartu behar genuela».\nElkorok gogora ekarri du foruen abolizioaren mendeurrenaren harira ekitaldi bat egin eta mezu bat irakurri zela 1976ko uztailaren 21ean, Bergaran, hainbat alkatek parte hartuta: «Han argi adierazi genuen nortzuk ginen eta zer nahi genuen. Uste dut mezu horrekin kontsekuenteak izan ginela Altsasuko Mahaiarekin bat egin genuenean».\nEsan daiteke Herri Batasunaren sorrerarekin behingoz eman zitzaiola bide bat erreformarekin bat etorri ez eta ezkerreko abertzaletasunarekin identifikatzen zen sektore zabal hari. Baina, Zabaletak dioenez, hori ez zen ausaz gertatu; aitzitik, asmo kontziente baten ondorio izan zen: «Guk egiten genuen analisia zen abertzaleak bi esparru politiko zabal eta askotarikotan banatuta zeudela: erditik eskuinera bata, erditik ezkerrera bestea. EHASen eta HASIren hasierako analisietan agertzen da hori. Gainera, pentsatzen genuen ezker abertzalea izan zitekeela esparrurik handiena. Beraz, ezker abertzalearen esparru hori egituratzeko ahalegin kontziente eta agerikoa izan zen hura; helburua hori zen, nahiz eta zailtasunak handiak izan. Ezker abertzale gisa jokatu nahi genuen, eta horri begirako urratsa izan zen Altsasuko Mahaia; argi eta garbi aitortzen dut».\nAntzekoa da Aldekoaren analisia. Dioenez, 1977ko ekainaren 15eko hauteskundeetan «ezker abertzalearen alderdi eta erakundeak zatiturik» agertu ziren, eta, ondorioz, emaitzak «pobreak» izan ziren, baina euren burua ezker abertzalekotzat jotzen zuten alderdi guztien botoak eta abstentzio aktiboarenak —horrexen alde egin baitzuten KASeko indarrek— batera hartuz gero, agerikoa zen ezker abertzalean indar handia zegoela. «Oinarri politiko eta sozial zatitu eta barreiatu hori biltzeko eta indarberritzeko sortu zen Altsasuko Mahaia», esan du.\nMahaia oinarri politiko eta sozial zatitu eta barreiatu hori biltzeko eta indarberritzeko sortu zen\nAltsasuko Mahaiko kide izandakoa\n1979ko udal hauteskundeak izan ziren Herri Batasunak gainditu beharreko lehenengo proba. 165.000 boto eskuratu zituen, eta Hego Euskal Herriko hirugarren indar bilakatu zen, EAJ eta PSOEren atzetik. Ordurako, 1977an Euskadiko Ezkerraren hauteskunde zerrendetan agertu ziren zenbait lagun ezagunek, Francisco Letamendia Ortzi Espainiako Kongresuko diputatu izandakoak eta Periko Solabarriak esaterako, adierazia zioten euren atxikimendua koalizio berriari.\n«Pozik eta harro»\nBerrogei urte geroago, zein da ahalegin haren bilana? «Hark berebiziko garrantzia izan zuen ezker abertzalearen garapenean, eta, hortaz, pozik eta harro egon gaitezke han ibili ginenok», esan du Zabaletak.\nHala ere, autokritikari ere lekua egin dio Zabaletak balantzean: «Abian jarri genituen estrategien inguruan eztabaida handiak izan genituen, eta uste dut ez genuela jakin ildo indartsu bat ezartzen. Estatua elkarrizketa prozesu batera eraman nahi genuen; EAJk ere esaten zuen hori, baina, hori lortu bitartean, euren politikak egiten zituzten; gu, aldiz, ez ginen izan gure politikak egiteko bezain trebeak».\n«Alderdi guztiek muzin egin eta beste aldera joan zirenean, hausturaren aldeko hautua eutsiezin bihurtu zen», erantsi du Zabaletak. «Nire ustez, ezker abertzaleak jarraitu behar zuen hausturaren aldeko mezu politikoa ematen, baina, aldi berean, politikak uzten zituen zirrikitu guztiak baliatzen saiatu».\nIzan ere, hasierako urte haietan Herri Batasunaren estrategia zen udal erakundeak ez beste instituzio guztietan «parte hartze normalizaturik» ez egitea. «Joko zelaia guk nahiko genukeena ez bada ere, horretan ere jokatu beharra dago», azaldu du Zabaletak. «Hamabost urte behar izan zituen ezker abertzaleak hori barneratzen hasteko, eta, zorionez, gaur egun inork ez du zalantzan jartzen».\nAldekoak ere argi-ilunak ikusten ditu balantzean: dioenez, garai hartan «ezker abertzale politikoaren oinarria» jarri zen, eta hori oso garrantzitsutzat jotzen du. Baina okertzat dauka «udaletan bezala gainerako instituzioetan parte ez hartzea»: «Nafarroan bide egokia hartu genuen hasieran, baina gero atzera egin zen, eta hogei urte behar izan dira bide oker hori zuzentzeko. Berandutze hori oraindik ari da ordaintzen ezker abertzale politikoa».\nHasiera Xibertako elkarrizketak PSEren I. Kongresua EAJren Nazio Batzarra EPKren legeztatzea Altsasuko Mahaia Hasierara\nTestuak: Gotzon Hermosilla\nArgazkiak: Joxe Lacalle


Sorpresa itzela! Flamenkoak Urdaibain! - Urdaibai Bird Center\nSorpresa itzela! Flamenkoak Urdaibain!\nOstirala, 2020(e)ko iraila(r)en 18-(e)an 12:25etan\nIraileko lehen hamabostaldian izan dugun eguraldi onari 2 enbaxadore ikusgarri gehitu zaizkio; flamenko gazte bikote bat, bai, bai... Mediterraneoko gatzaga bat balitz bezala, flamenkoak Urdaibaira hurbildu dira!\nEspezie honek hezeguneak erabiltzen ditu bere bizimodua aurrera eramateko, batez ere Iberiar penintsulako hegoaldeko gatzagak. Doñana, Malagako Fuente Piedra aintzira, Santa Polako gatzagak edo Ebroko Deltako Parke Naturala dira bere habitat naturalak. Migrazio- eta sakabanatze-mugimenduak egiten dituzte Mediterraneoan zehar eta Afrikako mendebaldeko kostaldeetan zehar.\nOraingoz, misterioa da 2 ale horien jatorria; izan ere, baliteke Europa erdialdeko parke edo bilduma pribatuetatik ihes egitea edo gero eta iparralderago iristen diren sakabanatze-mugimendu baten lekuko izatea.\nAdi jarraituko dugu Urdaibai Bird Centerretik, horrelako ezustekoak jarraitzen. Izan ere, hegaztiak naturan gerta daitezkeen aldaketen bioadierazle bikainak baitira, bai kliman izan daitezkeen aldaketen ondorioak erakusten dizkiguten indikatzaileak, eta bai gizakiak zuzenean eragiten dituen aldaketen erakusle.


Argazki baten indarra - GARA\nEzaguna egingo zaizue, ikono bilakatu den heinean. Agian ez duzue aurpegi zehatzik ikusiko, edo konkreturen bat etorriko zaizue gogora; baliteke sekula eduki ez izana esku artean, baina ziur nago beste edozein aldizkariren azala baino azkarrago ezagutuko duzuela: «Time» aldizkari estatubatuarraren Urteko Pertsonarena.\n1927an hasi zen aldizkari entzutetsua orrialde osoko argazki indartsu hori gizabanako zehatz bati eskaintzen, unean uneko urtean izandako protagonismoa kontuan hartuta. Ez du zertan meritu miresgarriren edo mundua salbatzeko ekintza historikoren baten egile izan, diktadoreak ere ageri izan dira bertan; irizpide nagusia izandako oihartzuna da. Onera edo txarrera, mundu mailako oihartzuna, are puztuagoa «Time» argitalpenaren eraginez.\nProtagonismo hori, gehien-gehienetan, gizonezkoek eraman dute. Irudia sortu zutenetik eta 1999ra arte, Urteko Gizona izan zen azal horren izena; milurteko berriaren atarian aldatu zioten Urteko Pertsona jartzeko, ez zedin sexista izan. Mentalitate aldaketa baten adierazgarri; halere, paperean gutxitan islatu dute, oso bakanak izan baitira «Time»-k nabarmenduriko emakumeak. Aurten, ordea, badirudi emakume ugari daudela azalik famatuenean agertzeko zerrendan -Pussy Riot nesken musika talde errusiarra, Malala blogari pakistandarra, gimnasta bat, zenbait politikari...-; aurten, emakume horietako bat nabarmenduz gero, milioika ale saltzen dituen aldizkariak munduko emakumeei eta beren egoerari eskain liezaieke bere adierazpen eta hedapen plataforma. Munduko edozein lekutako emakume zehatz bat nabarmentzearekin batera, gehigarri, beti, herrialde horretako emakumeen egoeraz hitz egiten baita; normalean, nolabaiteko nazioarteko bozgorailua erdiesten duen emakumeak baliatu egiten baitu emakumeontzako gauzak ez daudela horren samur salatzeko, tokian tokiko berezitasunak, arazoak edo basakeriak hizpide.\nIzan ere, edozein herrialdetako egoerari erreparatuz gero, oro har, emakumeok egoera bat gehiago daramagu erantsita, emakume izatea, hain zuzen, eta izaera horri mendetan ezarritako muga, traba eta zama guztiak. Horiek guztiek, ez direnak zerutik eroriak, baizik eta zibilizazio eta jendarte mota guztietan estamentu boteretsuek, alegia, gizonezkoez osatuek, ezarriak eta mantenduak, XXI. mendeko emakumeon bizitzaren zati izaten jarraitzen dute; arinago edo bortitzago, emakume orok senti dezake emakume izatearen ondoriozko zailtasun erantsia. Hori aldatzeko borroka luzeak fruituak eman baditu ere, geure eskubideen aitorpenean, behintzat, urrats handiak eman badira ere, zilegi izaten jarraitzen du emakumearen egoeraren gainean fokua jartzeak, argia emateko eta gertatzen dena, edo ez dena, plazara ateratzeko. Dela aldizkari baten bidez, dela bestelako ehunka bide erabiliz.\nAdibidez, gaur, Giza Eskubideen Egunean, horiek guztiak islatzeko ekintzak antolatuz, mundu mailan, Euskal Herria barne. Emakumeen Munduko Martxaren aterkipean, geure arteko elkartasuna lokarri; esangura eta indar handiagoko argazkirik ezin baita aurkitu.