«Subnormal» komikitik pantaila handira doa Iñaki Zubizarretaren «infernu» hura | herria | GAUR8 - mila leiho zabalik\nJAZARPEN ISTORIO BAT\n«Subnormal» komikitik pantaila handira doa Iñaki Zubizarretaren «infernu» hura\nEzaguna da saskibaloiaren munduan izan zuen ibilbi- deagatik eta ez dio bullyingaren aurkako borrokaren ligan jokatzeari uzten. Ez da erraza izan baina 11 urterekin bizi izan zuena kontatu du «Subnormal» komikian. Orain, pantaila handira eraman nahi du istorioa helburu batekin: «Umeen gauzak direla esateari uztea».\nHamaika urte zituela ikastetxean ezagutu zuen infernua ez zuten ikaskide nagusiagoek bakarrik eragin, irakasle baten umiliazioak ere jasan behar izan zituen\nSufrimenduak eta isiltasunak muturreko egoera batera eraman zuten mutil hura, eta horren ondorioak ez dira urteekin bukatzen\nKomikia egiteko, egun haietako pasadizo guztiak gidoilariaren eta marrazkilariaren eskuetan utzi zituen, eta gogoratzean zauri batzuk berragertu ziren\nZubizarretak dioenez, bizitza osoan eramaten da motxila hori, baina emozioen kontrolean ere trebatu beharra dago, minak eta amorruak hondatzen duten gatazkak eragiten dituztelako\nKomikitik pantaila handira jauzi egingo du Zubizarretaren istorioak, titulu bera izango duen filmarekin. Unitate didaktikoak eta gida didaktiko bat ere lantzen ari da\nFilma ez da soilik haurtzaroko bizipenetara mugatuko, helduaren ondorioak ere jorratuko ditu, minak «munstro bilakatu ahal zaituelako, nire kasuan izan zen modura»\nHamaika urte zituen sufritzeari uzteko bere buruaz beste egiteko zorian egoteraino heldu zenean. Mutil handia zen. Ezaugarri fisiko hura edo beste edozein izan zitekeen beraren kontra joateko aitzakia. Klasean hasi zen dena. Ikaskide batzuen erasoen jopuntu bihurtu zen, eta are larriagoa, irakaslearen babesa jaso beharrean haren mespretxua ere jasan zuen, infernua biribiltzeko.\nOrduko zaurien markak baditu oraindik Iñaki Zubizarreta helduak, baina itxita daude. Amorrua baztertuta, ikuspuntu positibo eta eraikitzaile batetik eskola jazarpena pairatzen duten haur eta gazteei laguntzen saiatzea bizitza helburu bilakatu da berarentzat. Bide horretan “Subnormal” komikia sortu du Panini argitaletxearekin. Fernando Llorrek gidoia egin du eta Miguel Portok istorioa marraztu du.\nSaskibaloi jokalari profesionala izan zenak haurtzaroaren bukaeran bizi izan zuen istorio gordina kontatzen du bertan, eta orain pantaila handira jauzi egiteko bidean dago.\nKomikia pasa den abuztuan argitaratu zen, baina eskola jazarpenaren aurkako hamaika ekimenetan sartuta, agenda topera dauka oraindik Zubizarretak. Ahots indartsuko gizontzarrak entzun zezakeen onena entzuten du azken boladan, “Subnormal” izeneko komiki hori sekulako laguntza ematen ari zaie psikologo eta psikiatrei. GAUR8ri kontatu dionez, jasotzen dituen mezu guztietan zoriondu egiten dute, eta eskerrak eman ere bai, lana beste batzuei laguntzeko oso baliagarria delako.\n«Sekulako ibilbidea izaten ari da; hezkuntzan eta medikuntzan erabiltzen ari den erreminta sortu dugu», esan digu ikasgelan hainbestetan entzun behar izan zuen iraina bera lerroburu hartu duen komikiaz.\nBineta horiek den-dena kontatzen dutela azaldu du. Egiazkoak dira jasota geratu diren umiliazioak eta jipoiak, baita amildegira salto egiteko zorian egon zela kontatzen duen pasartea ere. «Nire bizitzako gertaerak dira eta komikiak transmititzen duen guztia egiazkoa da, erabat, oso fikzio gutxi dago. Hartu dugun lizentzia bakarra sare sozialen ingurukoa izan da: nire garaian ez zeuden baina beharrezkoa zen egungo gazteen munduarekin konektatzeko».\nIraganaren zati horretara begiratuta, Zubizarretak argitu digu «astakeria guztien» lehen lerroko protagonistak ez zirela izan bere gelakideak, nagusiagoak ziren mutilak eta tutorea baino. «Eraso fisikoak, irainak, mehatxuak, umiliazioak... eta irakaslearekin, kanporatze batekin taldetik erabat urrundu ninduen», dio eta bere ahotsean beste tonu bat sumatzen da.\nIrakasle horren aldetik «etengabeko umiliazioak» baino ez zituela jasotzen gogoratzen du. Azterketa bat gainditzen ez zuen bakoitzean, gutxiegia ikaskide guztiei banan-banan erakusten zien. Irakasle hark ez zion Iñaki izenarekin deitzen, erasotzaileek erabiltzen zuten ezizen bera erabiltzen zuen. «Ez daukat astirik ergel bati erantzuteko», esaten ziola gogoratzen du.\n«Ikasturte osoan zehar jolastokira irten gabe zigortu ninduen, baztertu egin ninduen, isolatu egin ninduen. Hor hasi ziren isiluneak, eta benetan esaten dizut egoera hori heldu batentzat gestionatzea zaila bada, ume baten kasuan horrek deuseztatu egiten zaituela», kontatu du Zubizarretak.\nEskolan gauzak horrela zeuden bitartean, etxean egoera ez zen erraza, une gogor batetik pasatzen ari zen familia. Urte batzuk lehenago, egun berean anaia bi hil zitzaizkien. Iñakik kontatzen du hiru urte gazteago zen anaia bizitzarekin zuen lotura handienetako bat bilakatu zela, baina etxekoen minari ez zion bere mina gehitu nahi izan. «Ez nituen gurasoak kezkatu nahi, nire errua gauzak isilpean gordetzea izan zen», gogora ekarri du. «Isilik egote horiek hilgarriak izan daitezke».\nHonakoa azaldu du: «Desesperazioa da. Pertsona batek bere buruaz beste egin nahi izatearen arrazoia ez da ez duela bizi nahi, baizik eta itzelezko emozio zama duela eta sufritzeari utzi nahi diola».\nKomikia egiteko, gordeta zituen oroitzapen guztiak berreskuratu behar izan ditu eta ariketa horretan sufrimenduaren itzalak itzuli dira Zubizarreta helduarengana. Gidoilariarekin egindako lana lazgarria izan zela dio, ez zekielako «osatuta ez zeuden zauri batzuk» bazeudela. Gogoratzean, berriz zabaldu eta hondoa ere ukitu zuela onartzen du.\nHala ere, komikian lan egiteak balio izan dio «benetan non eta nola» zegoen jakiteko. Nabarmentzen du laguntza handia izan duela, atzean daukan lagun talde handiari zor dio indar dosi eskerga. «Ez naute jausten utzi», azpimarratu du. «Egun esan dezaket komiki hori bizitzaren oparia izan dela eta terapia bat, barruan neukan ume lur joarekin konektatzeko aukera izan dut eta lan gogorra izan da», adierazi dio GAUR8ri.\nEmozioen lanketa ez da erraza, eta ideiak eta sentimenduak antolatu, emozioen kontrolean trebatu eta egoera ezberdinei aurre egiteko nolabaiteko entrenamendua jarraitu behar izan du. Barruko haur mindu hori ez da desagertzen baina zentzua eman behar zaio horri guztiari aurrera jarraitzeko, eta plano horretan argi azaltzen du amorrua eta pentsamendu negatiboak baztertzen ikasi behar dela.\n«Pentsamendu horiek guztiak zure kontra itzultzen dira. Hor daukazun haurra galtzen ari zara. Haurrak argizko izakiak dira eta maitasuna eman behar zaie, ez zentzu ‘pasteloso’ batean, baizik eta maitasunarekin, konexio heldu baten ikuspuntutik, non berreskuratu behar den lehenengo gauza norberaren buruzaletasuna den», azaldu du.\nIlusioa lapurtzen dizute\nGarrantzi handia ematen dio Zubizarretak gatazken kudeaketari. «Hori da kudeatzen ikasi dudan beste gauza bat, eta izaera nabarmen leundu dut. Ikusi dut gatazkekin ez dudala ezer lortu, istorio txarrak baino ez ditut lortu eta ikusi dut ezin diodala boterea eman nire onetik ateratzen nauen pertsonari, bestela kontrolatzen eta menderatzen zaituzte», ohartarazi du.\nEz dago datu askorik pandemiak eragindako egoera berriak eskola jazarpen kasuetan izan ditzakeen inpaktuen gainean, baina osasun emozionalaren inguruko kezka gero eta handiagoa da. Hainbat erakundek eta elkartek antsietate eta depresio kasuen olatu handia espero dute krisialdiaren eraginez eta alarma egoeraren mugen eta isolamenduaren ondorioz.\nZubizarretak ez daki zehatz-mehatz zein eratan laguntzen duen komikiak, baina uste du lagun dezakeela barruan gordeta dagoen hori azalarazten, biktimen isolamendurako joera eta jasandakoak kontatzeko dituzten zailtasunak ikusita. «Jazarleek biktimei egiten dieten lehenengo gauza da barruko lengoaia lapurtzea; komunikatzeko gaitasun hori kentzen dizute beldurra sortuz, ziurtasunik eza areagotuz, ilusioa lapurtuz eta, batzuetan, bizitzeko gogoak ere kenduz», azpimarratu du.\nSaskibaloi jokalari ohiak dioenez, bullying kasuetan erasotzaileak eta jazarle pasiboak daude, jazarpenaren lekukoak izanik gelditzeko ezer egiten ez dutenak. Bere ustetan, komikian oso ondo islatuta dago horien jokabidea. «Oso era esplizituan eta eragingarrian erakusten da zer den eskola jazarpena eta agian balio izango du haurren kontuak direla esateari uzteko, ondorioak bizitza osoan ordaintzen direlako, motxila bat daukazu».\nPsikologian eta psikiatrian terapia grafikoan erabiltzen ari dira “Subnormal” komikia, baita hezkuntza munduan ere.\nBehin baino gehiagotan onartu du saskibaloian aritzea funtsezkoa izan zela aurrera egiteko. Kirolak «bizitza salbatu» ziola adierazi zuen duela urtebete GARAk egindako elkarrizketa batean. Orduan nabarmendu zuen jokabide positibo batekin eraikitzen direla gauzak eta jarraitzen du pentsatzen hitzen botere berezian. Emozioen kudeaketaren ikuspuntutik eta barruko zauriak osatzeari begira, «gauza positiboak eraikitzeko dugun tresna da hitza, eta ondoan dauzkagunak indartzeko».\nBotere hori praktikan jartzen du gazte askorekin. Azken urteetan ez dio utzi hitzaldiak eskaintzeari. Masajeak ematen dituen kontsultan egiten duen lanaz aparte etengabeak dira gazteak laguntzeko mezuak. «Mezu pila bat daukat, herrialdekoak eta kanpokoak eta oso urrun ez bada denbora hartu eta haiekin edo familiekin egotera joaten naiz, eta bestela era telematikoan egiten dugu: ez naizela paperezko pertsonaia bat erakutsi nahi dut, ez ditut promesak bakarrik ematen», kontatu du horrenbeste betetzen duen arlo horretaz.\nBepro fundazioarekin lan egiten du, kirolariei emozioen kudeaketan laguntzen eta arazoak dituzten gazteekin jarduten. «Amore ematea ez da inoiz aukera bat», da leloetako bat. Azpimarratzen duenez, bera da ikusten den aurpegia baina atzetik sekulako taldea dabil lanean.\nGazteekin duen harremanaz, GAUR8ri azaldu dio kezkatzekoa dela duten erreferenteen gabezia. Hala ere, argi dauka gazteak ez direla arazoa, baizik eta guk eraiki dugun mundua. «Gazteekin zaudenean, oinarri onak ematen dizkiezunean eta bidea apur bat zabaltzen diezunean, helduok baino hobeto moldatzen dira, haiekin egotea bizitzaren oparia da, arazoa gu gara eta ematen diegun mundu nahiko toxikoa».\nArazo ugari dagoela uste du, lehiakortasun handitik hasita, sare sozialen erabileratik igarota eta hainbeste informazio eta erabilera duen teknologia heldua ez den pertsona baten eskuetan egotea. «Fronte asko daude zabalik».\n“Subnormal” komikian kontatzen den istorioa ez da horretan geratuko. Bereziki eskertzen du Jose Luis Cordoba Paninikoak egindako ahalegina, «apustu arriskutsua izan zelako». Lanketarekin pozik dago Zubizarreta, ondoan izan dituen profesional biek erakutsitako profesionaltasun eta sentiberatasunagatik.\nAzpimarratu duenez, gidoilariak sekulako lana egin du eta marrazkilariak hitzik ez duten binetetan jakin du oldarkortasuna islatzen.\nOrain, filmaren proiektuan buru-belarri dabil Iñaki Zubizarreta. Finantziazioa bilatzen ari dira “Subnormal” titulua edukiko duen film luzerako. Behin baino gehiagotan azaldu duenez, tituluak ez dauka inongo konnotaziorik, «barrutik apurtu» zutenek erabiltzen zuten iraina da, istorioa bere gordintasun osoarekin aurkezteko.\nBitartean, gidoian ere ari dira lanean eta edukiari buruz, GAUR8ri aurreratu dio pelikula komikia baino askoz harago joango dela. Haurtzaroko pasarteak eta helduarokoak nahastuko ditu, ondorioak erakusteko.\n«Badaukagu lehen gidoi bat baina buelta pare bat eman nahi diogu, ez dugulako produktu huts bat nahi, baizik eta komikia bezala hezkuntzarentzat eta medikuntzarentzat euskarri bat izan daitekeen tresna garatu nahi dugu», zehaztu du egitasmo berriaren inguruan. Baina egitasmoak ez dira hor bukatzen, gida didaktiko baten sorreran ere buru-belarri dabiltza, eta Zubizarretak argitu duenez, ahalik eta eskuragarrien izatea nahi dute.\nIsiltasuna eta sare sozialen anplifikazioa\nJazarpen kasuetan laguntza lortzeko, gertatzen ari den hori kontatzea da gakoa, baina biktimentzat bizitzen ari diren sufrimendu hori azaltzea ez da beti erraza. Beldurraren aurpegi guztiek isilarazten dute egoera, eta teknologia berriek ez dute laguntzen, erasoen dibertsifikazioa eta anplifikazioa ahalbidetzen baitituzte.\nEH Kids Online nazioarteko ikerketa taldeko partaideak diren Maialen Garmendia eta Carmelo Garitaonaindia EHUko ikertzaileek ohartarazi dute gaiaren inguruan, biktima gehienek ez dietela helduei kontatzen, ez gurasoei ez irakasleei. Otsailaren bukaeran argitaratutako artikulu batean jakinarazi zutenez, 2018ko inkesta baten arabera, estatu espainoleko adin txikikoen %70ek erantzun zuten esperientzia negatiboren bat izanez gero lagunen batekin hitz egiten zutela, %46k aitarekin edo amarekin eta %11k irakaslearekin egiten zuten bakarrik.\n«Etxeetan askotan adin txikikoen isiltasuna da nagusi, ez dute jazarpena kontatzen gurasoek Internet kenduko dietela pentsatzen dutelako», salatuz gero erasotzaileen ankerkeria areagotuko dutela uste dutelako edo esateak ezertarako balioko ez duela uste dutelako.\nIkertzaileen esanetan, online eta aurrez aurre gertatzen diren jazarpenak lotuta daude sarritan. «Kasu askotan, ziberjazarpena aurrez aurre hasi den jazarpenaren jarraipena da, eskolan gehienetan». Zer gertatzen da ziberjazarpenarekin? Sare sozialek duten anplifikazio ahalmen handiarekin biktimaren babesgabetasuna eta kalteak areagotzen dituztela.\nGarmendiaren eta Garitaonaindiaren analisiak erasotzaileen errealitateari ere begiratzen dio. Aipatzen dutenez, hainbat ikerketak baieztatzen dute jazarleak ez direla askotan erasoen ondorio larriez jabetzen. Ehuneko handi batean, «ondo pasatzeko» baino ez dute egiten, jolas moduko zerbait balitz bezala, dituen ondorio larriez konturatu gabe. Beste askok biktima gorrotatzen dutela onartzen dute, zehaztutakoaren arabera.\nHalere, EHUko bi ikertzaileek diote seme-alabek online dituzten arriskuei eta kalteei buruz gurasoek duten pertzepzioak errealitatea gutxiesten duela. 2019ko ikerketa baten datuak aipatzen dituzte, 9 eta 17 urte bitarteko hiru gaztetik bat «aurreko 12 hiletan offline edo online jazarpen gertaeren biktima» izan zela adierazten baitzuen. Erdiek esan zuten erasoak telefono eta Internet bidez izan zirela, gogoratu dute arazoaren neurriaz ohartarazteko.


Jarduerarik gabeko lokal publikoak itxi! - sindicato ESK sindikatua\nESK-k jendartearentzako ezinbestekoa ez den jarduera ororen gelditzea exijitzen du eta lotsagarritzat jotzen du administrazio publikoak horrelako jarduerak mantentzea\nEsku bakarrarekin zenba daitezkeen langile publikoak, segurtasunekoak eta garbitzaileak. Horiek dira jardunean geratzen diren bakarrak eskola, liburutegi eta museoak bezalako eraikin publiko askotan. Horietako batzuetan garbitzaileak dira goizero atea zeharkatzen duten bakarrak, une batetik aurrera absurdoa izateaz gain, garbikuntzako langileontzako gutxiespen jarrera erakusten duena, noiz eta agerian gelditu ondoren gure lanaren ezinbestekotasuna.\nEz dauka inolako zentzurik jarduera hondar hauei eustea hospitalak kolapsatzen ari diren bitartean eta berrogaildia luzatu eta gogortzeaz ari den bitartean. Berrogeialdiaren helburua jendearen mugimendua ahalik eta gehien murriztea bada, ¿Zer zentzurik du gure joan etorriak luzatzea, gu eta gure senideen osasuna arriskuan jarriz eta segurtasun kolektiboa bera ahulduz?\nEgoera hoentan aurkitzen garen langileok ez dugu kolaboratu nahi bere interesak osasun publikoaren gainetik kokatzen dituzten administrazio eta patronalaren ardurabekeriarekin. ESK-k jendartearentzako ezinbestekoa ez den jarduera ororen gelditzea exijitzen du eta lotsagarritzat jotzen du administrazio publikoak horrelako jarduerak mantentzea, beharrezkoak ez izateaz gain absurdoak ere badirenak.


Kortxeak & Krispetak musika eta zinema zikloa abian jarriko da bihar, Gasteizen | El Correo\nZurekinKortxeak & Krispetak musika eta zinema zikloa abian jarriko da bihar, Gasteizen\nKortxeak & Krispetak musika eta zinema zikloa abian jarriko da bihar, Gasteizen\nOstiralera arte hiru ikus-entzunezko emanaldi eta kontzertu bat izango dira\nPAUL PICADO Lunes, 1 julio 2019, 01:20\nKortxeak & Krispetak musika eta zinema uztartzen dituen zikloa da. Horrela, zinema-saioak eta musika-kontzertuak ematen dira, bai Oihaneder Euskararen Etxean, bai Falerina lorategian. Aurtengoa bosgarren edizioa da, bihar asteartean hasi eta ostiralean amaituko dena. Lau egun hauetan hiru ikus-entzunezko eta kontzertu bat izango dira. Hiru ikus-entzunezkoak jatorrizko bertsioan emango dituzte, euskarazko azpitituluekin. Sarrera doan da, baina leku kopurua mugatua dela aurreratu dute antolatzaileek.\nBihar bertan, Izoitz Barriok, Usua Garinek eta Andrea Lopetegik Lou Olangua euskal abeslariaren omenez prestatu duten dokumentala ikusgai izango da, 19:30ean, Oihaneder Euskararen Etxean. Lou Olangua 80ko hamarkadako abeslaria izan zen, eta garai hartan zegoen emakume gutxienetako bat. Haren irudia nabarmentzeko, dokumental hau prestatu zuten.\nAsteazkenean, bestalde, Falerina tabernako terrazan, Sri Lankako Matangi Maya (M.I.A.) musikariaren inguruko dokumentala izango da 22:00etan. Bi hamarkadatan bildutako etxeko bideoak dira, eta bertan, Matangi Mayaren bizitza ikusten da, Londonen errefuxiatua zenean, Sri Lankako gerratik ihes egin zuenean eta negozio bateko izar bihurtu zenean.\nEta ostegunean, ordu berean, 'ORION: The man who would be the king' filma ikusgai izango da. Film honetan, Elvis Presleyren imitatzailea zen Jimmy Elis musikariaren (Orion ezizenez) jarduera peripatetikoa kontatzen da. Filma Falerina tabernan emango dute.\nAzkenik, ostiralean, Eskean Kristo talde bizkaitarraren kontzertua izango da. Kaleratu berri duten 'Beste belaze batzuen gogoan' izeneko hirugarren lana aurkeztuko dute Falerina lorategian, 21:30ean.\nEuskal rock-abeslaria izan zen Lou Olanguaren omenezko dokumentala, Gasteizen Lan eszeniko bat erakutsiko dute ostegunetik aurrera 'Ibili Ganbaran' proiektuaren barruan


Zer da artrosia? Kausak, sintomak, eta tratamenduak\nArtrosia gaixotasun erreumatiko degeneratibo bat da, zeinak kartilago artikularra mindu eta Espainiako biztanleariaren %10i eragiten dion. Mina, zurruntasuna eta funtzio-ezgaitasuna eragiten ditu gorputzeko artikulazio ezberdinetan.\nGure gorputzeko zatiei mugikortasuna eta autonomia ematen dien kartilagoei, hezurrei eta artikulazioetako ehun bigunei eragiten dien gaixotasuna da artrosia. Gure eskeletuko zenbait artikulazioetan ematen da, eta aldaka, belaunak eta eskuak dira kaltetuenak. Halaber, oinetan eta bizkarrezurrean ere eragina du.\nGaixotasun honek mina, zurruntasuna eta mugitzeko ezintasuna dakartza berekin. Gastatze psikologikoa ere eragiten ahal du pairatzen duen pertsonarengan, egunerokotasuneko eginpideak egiteko gaitasuna murrizten badio.\nEspainian oso hedaturiko gaixotasuna da artrosia, herritarren %10k pairatzen baitu. Guztira, zazpi milioi laguni eragiten diola kalkulatzen da, eta, OAFI, Artrosiaren Nazioarteko Fundazioaren arabera, 4.738 milioi euroko kostua du Espainiako Osasun Sistemarentzat. Betiereko desgaitasunaren lehen kausa da, eta aldi bateko lan-ezintasunaren hirugarrena.\nEspainian, betiereko desgaitasunaren lehendabiziko kausa da artrosia\nUrteek aurrera egin ahala kartilagoen gastatzea saihetsezina izan arren, zenbait faktorek zuzenean eragiten diote artikulazioaren kaltetzeari:\nAdina. Denboraren joanak eta gure artikulazioaren erabilerak derrigorra bilakatzen du haien gastatzea. Alabaina, artrosi maila ezberdinak daude, eta, hala, ez die berdin eragiten herritar guztiei.\nGainpisua. Komeni baino gehiago pisatzea faktore garrantzitsua da, artrosiaren garapena azkartzen baitu gure gorputz estrukturari gainpisua ezarrita. Hau, gehienbat, lunbarretan, belaunetan, eta aldakan gertatzen da.\nTraumatismoak edo gehiegizko erabilera. Energia ertain-altuko traumatismoak gertatzen direnean, futbolean, motoko erorketetan edo alturako erorketetan gertatzen den moduan, artrosia garatzeko aukerak hazi egiten dira. Halaber, mugimendu errepikakorrak egiten dituzten langileek ere garatzeko arrisku gehiago dute, mailu neumatikoa darabiltenen kasuan gertatzen den eran.\nGenetika. Genetikak artrosiaren agerkundean eragina izan dezake. Alineazio txarrak edo alterazio hereditarioek artikulazioen forma edo egonkortasunean eragiten dute. Adibidez, parentesi formako belaunak dituztenek belauneko artrosia izateko arrisku gehiago dute, pisua modu arrotzean banatzen denez gero.\nBestelako gaixotasunak. Artikulazioen alterazioa dakarren edozein gaixotasunek, artritisak kasu, kartilagoa mindu eta artrosia sorrarazi dezake.\nBost artrosi mota ezberdin daude; zerbikala, lunbarra, eskuetakoa, aldakkakoa eta belaunekoa. Haien artean, lunbarrekoa da ohikoena, %15,5eko prebalentzia baitu Sociedad Española de Reumatología-k (SER) egindako EPIDER 2016 ikerketaren arabera. Haren atzetik leudeke belauneko artrosia (%13,83), artrosi zerbikala (%10,1), eskuetakoa (%7,3) eta aldakakoa (%5,1).\nLunbarretako artrosia da hedatuena, %15,5eko prebalentzia duelarik\nMina da artrosiaren sintomen artean lehendabizikoa eta agerikoena. Lehen fasean mindutako artikulazioa mugitzerakoan agertzen da. Arazoaren handiatzeak mina handitzea eta atseden hartzerakoan ere agertzekoa ekartzen du bigarren fasean, artikulazioa lantzean sortzen denaz gain. Kasu horietan, denboran zehar mantentzen den mina da.\nArtikulazio minduaren ezintasun-progresiboa da beste sintomatako bat, zeinak mugikortasunaren galera dakarren denborak aurrera egin ahala. Halaber, giharretako zenbait kontraktura eta atrofiaren ergaile ere bada, eta hezurren deformazioa ere eragiten du.\nKartilagoen gastatzeak herritar guztiei eragiten badie ere, horren eragina murriztu eta aurreikusteko modua ere badago. Honakoak dira gaitz honi aurre egiteko modu ez-farmakologikoa batzuk:\nKontuz gainpisuarekin. Aipatu gisan, gehiegizko pisuak artrosiaren agerpen goiztiarra errazten du. Pisua galtzeak artikulazioek jasaten duten gainpisua arintzendu, beraz, garrantzitsua da norbere pisua zaintzea. Gorputzeko gantza zaintze,a dieta orekatua mantentzea eta gure artikulazioak indartzen dituzten jakiak hartzea da horretarako modurik onena.\nOrdekan ibili. Bide irregularretatik ibiltzeak, nahiz mendiak igotzeak, onuradun izan arren, gure artikulazioak forzatzen ditu, eta horrek ez du komenigarri egiten egunero lur irregularretatik oinez aritzea. Lur mota ezberdinak txadakatu.\nAtsedena. Beste gaixotasun askorekin gertatzen den eran, atsedena da gure osasuna hobetzeko modurik onenetako bat. Hargatik, garrantzitsua da min uneetan atseden hartzea hanturaren broteak kontrolatu ahal izateko.\nKirola bai, astakeriarik ez. Kirola modu lasaian egitea ona da artikulazioentzat, baina haiek etenik gabe kolpatzea ez. Igeri egiteak, bizikletan aritzeak edota oinez ibiltzeak indartu egiten ditu gure artikulazioak. Aldiz, ariketa batzuekin lotutako traumatismoak artrosi iturri izan daitezke. Buruarekin jokatu.\nOinetako egokiak erabili. Zola lodiko oinetakoak dira onenak gure artikulazioak zaintzeko. Aldiz, takoi altuek ez dute gure zanpatzea babesten, eta inpaktua ez du xurgatzen oinez egiterakoan. Plantilak erabiltzea ere komengarria da; mina gutxitzen du.\nArtikulazioak landu. Giharren indartzea garrantzitsua da artrosia izateko aukerak murrizteko. Mugi zaitez!\nPisua galtzeak artikulazioek jasaten duten gainpisua arintzen du, beraz, garrantzitsua da alor hori zaintzea\nArtrosia vs Artritisa\nJende askok biak nahasten baditu ere, lotura duten arren artrosia eta artritisa bi gauza ezberdin dira. Artrosian, kartilagoa da eremu kaltetua, eta min egiten du bi hezurrek elkar ukitzen dutenean kartilagoa hondatu ostean. Aldiz, artritisa hantura-gaixotasuna da, non mintz sinbobialak gehiegizko hantura-likidoa sortzen duen, mina eraginez.


EZOHIKO TXOSTENA, EUSKADIN HERRITARRAK IKT-EN BIDEZ ARLO SOZIAL ETA PUBLIKOAN ELEKTRONIKOKI BARNERATZEARI ETA PARTE HARTZEARI BURUZKOA - ARARTEKO\nEZOHIKO TXOSTENA, EUSKADIN HERRITARRAK IKT-EN BIDEZ ARLO SOZIAL ETA PUBLIKOAN ELEKTRONIKOKI BARNERATZEARI ETA PARTE HARTZEARI BURUZKOA\nInformazioaren eta komunikazioaren teknologiak (IKT), lehen gure bizitzen osagarri zirenak, modu zeharkako eta iraunkorrean barneratu dira orain. Presente daude eskolan, lanean, administrazioekiko eta banku-erakundeekiko harremanetan, ondo pasatzeko eta komunikatzeko dugun eran... Hainbesteraino daude presente, non teknologia horiek ez ezagutzea eta ez erabiltzea gizarte-bazterketa sortzen duten faktoretzat har litezkeen gure gaur egungo gizartean.\nKrisi orokorreko eta ezinegon sozialeko testuinguru honek agerian jartzen du badirela erronka berri eta zaharrak, eta erronka horiek jarduteko modu berriak behar dituztela, eta herritarrek parte hartzea ere beharrezkoa dela. IKTek parte-hartze hori erraztu eta bultza dezakete. Horregatik ikertu nahi izan dugu euskal gizartearen e-inklusioa zenbaterainokoa den, kanpoan nor ari den geratzen, beharrezkotzat sumatzen ote den eta parte hartzera zerk bultzatzen gaituen.\nPertsonak ahalduntze digitalaren fase batean eta bestean daudela kontuan hartuta, hainbat arrakala digital daudela esan genezake:\n· Sarbidearen arrakala digitala.\n· Erabileraren arrakala digitala.\n· Jabetzearen arrakala digitala.\n· Parte-hartzearen arrakala digitala.\nBanaketa hori kontuan hartuta, beharrezkoa da ikertzea zein diren arrakala digital batean eta bestean dauden pertsonak edo taldeak, zein faktore dauden arrakala horien atzean, eta zein diren ezarri beharreko neurri zuzentzaileak, politika publikoen bidez arrakala horiek gutxitu ahal izateko.\nAzken emaitza gisa, Arartekoak, gogoeta egiteaz gain eta datuak eta ondorioak biltzeaz gain, euskal administrazio publikoentzako hainbat gomendio landu ditu IKTen sustapenean epe labur eta ertainera eragin beharreko alderdien inguruan, arrakala digitalak erauzteko bidean aurrera egiteko, gizarte-ongizate aldetik sozialki ahulen diren talde sozialen, gutxiengo etnikoen eta kolektiboen sarbidea bermatzeko xedez.\nONDORIOAK. (41 dira guztira, baina esanguratsuenak laburbilduko ditugu)\nSarbidearen arrakala digitala\nNahiz eta eskuarki arrakala digitala gainditutzat ematen den, dirudienez, datuek aurkakoa adierazten digute: euskal familien % 34,2k (non kideetako batek gutxienez 16 eta 74 urte bitartean dituen) ez dute Interneteko konexiorik.\nEz dirudi Euskadiko telekomunikazio-azpiegituren erabilgarritasuna denik sarbidearen arrakalaren arrazoi nagusia. Interneteko konexiorik ez duten etxeen % 0,3k soilik ematen dute arrazoitzat beren bizigunean estaldurarik ez izatea.\nZerbitzuaren kostu handia azken lekuan dago Interneteko konexiorik ez duten euskal familiek emandako arrazoien rankingean. Sailkapenaren buruan daude konektatzeko borondaterik edo beharrik ez izatea, eta erabiltzeko beharrezkoa den ezagutzarik ez izatea.\nAdina eta IKT ekipamendua hertsiki loturik daude. 65 eta 74 urte bitarteko kide bat duten familien % 70,7k ez dute ordenagailurik, eta % 73,4k ez dute Interneteko konexiorik.\nAdineko pertsonen artean IKTetara sartzeko oztopo nagusia da ez dutela teknologia horiek eskuratzeko beharrik edo guraririk. Gutxienez 65 eta 74 urte bitarteko kide bat duten familien ia % 70ek adierazi dute faktore hori Interneterako sarbiderik ez izateko arrazoi nagusitzat.\nEtorkinen eta dibertsitate funtzionala dutenen taldeak ez dira sartzen IKTetarako sarbideei buruzko datuak ematen dizkiguten estatistiketan.\nErabileraren arrakala digitala\nEuskadiko biztanleriak IKTen erabileran izan duen bilakaera konstantea izan da. 2006an, biztanleriaren % 47,4k (10 eta 74 urte bitartean) erabiltzen zuen Internet; 2011n, ehuneko hori % 65,3ra igo da.\nEuskadiko biztanleen % 37,4k (10 eta 74 urte bitartekoek) ez dute Internet erabili azken 3 hilabetean.\n65 urtetik gorako biztanleen % 86,1ek ez dute ordenagailurik erabiltzen, eta % 87,1ek adierazi dute ez dutela Internet erabili azken 3 hilabetean.\nSakelako telefonoak lortu du erabileraren arrakalari itzuri egitea adineko pertsonen artean (sarbidearen arrakala digitalarekin bezalaxe). Eustaten azken datuen arabera, 65 urtetik gorako pertsonen % 88k adierazi dute sakelako telefonoa erabiltzen dutela.\nEuskadiko biztanleen artean, generoaren arrakala nagusiki 45 eta 54 urte bitartekoen adin-tartean ageri da IKTen erabilerari dagokionez, eta arrakala hori areagotu egiten da adinean gora egin ahala.\nIkasketa-maila apala izateak (lehen mailako ikasketak edo hortik beherakoak) edo inaktibitate-egoeran egoteak (langabeak) lotura zuzena dute IKTen erabilera-portzentaje txikiekin.\nInterneteko erabiltzaileen artean, gehienek lanerako eta ikasketetarako erabiltzen dute tresna hau egunero, bai eta lagunekin eta senitartekoekin harremanetan jartzeko ere.\nInternet erabiltzeko duten arrazoia osasunari, enpleguari edo prestakuntzari buruzko informazioa bilatzea dela aipatu dutenak beste arrazoi hauen atzetik kokatzen dira rankingean: informazioa bilatzea, posta elektronikoa erabiltzea, komunikabideak kontsultatzea edo aisialdi-zerbitzuak erabiltzea.\nJabetzearen arrakala digitala\nEuskadin, Interneten erabiltzaile diren biztanleen % 13,5ek uste dute Interneten edo IKTen erabilerak ez diela hobekuntza zehatzik ekarri beren bizitzetako ezein arlotan.\nPortzentaje hori ia % 20ra ere igotzen da adinekoei buruz ari garelarik.\nSexuaren arabera, emakumeek IKTen erabileraren eragin positibo handiagoa sumatzen dute faktore hauetan: gizarte-harremanak izatea, beren lan-egoera hobetzea, denbora aurreztea izapideak egiteko orduan, beren prestakuntza hobetzea eta lana bilatzea.\nEtorkinen portzentaje handi batek (% 65,5) adierazi du IKTek eragin positiboa izan duela bere harreman pertsonaletan; aldiz, ez dute uste lana bilatzea erraztu dietenik edo haien lan-egoera hobetzeko arrazoia izan direnik.\nHerritarrek uste dute alderdi hauetan izan dutela IKTek eragin positiborik handiena: erakundeak herritarrengana gerturatzea, bizi-kalitatea hobetzea eta herritarrek erakundeetan gehiago parte hartzea.\nAldiz, gizarte-ongizatea hobetzen duten alderdien artean, osasun pertsonala hobetzeko eta gizarte-desberdintasunak gutxitzeko alderdietan identifikatu du biztanleriak IKTen erabileraren eragin positiborik txikiena.\nIKTen arloko gaikuntza pertsonala hautemateko moduari dagokionez, inkestatutako biztanleriaren % 15ek dio ez duela gaur egun lan-merkatuak IKTen arloan eskatzen duen gaikuntzarik, eta % 25,7k baieztatu du ez lukeela jakingo nora jo IKTen arloan gaitasun berriak eskuratu behar izanez gero.\nBiztanleen % 94,5ek adierazi dute IKTen erabilerari buruzko ikaskuntza guztiz autodidakta izan dutela euren kasuan; hala ere, adineko pertsonek adierazi dute ikastaro edo lantegien bidez trebatu direla.\nBiztanleen % 68,1ek adierazi dute probetxu handiagoa atera nahiko lioketela IKTen erabilerari, eta Interneten erabiltzaile diren biztanleen % 56,6k uste dute IKTak erabiltzeko aukerarik ez izatea gizartean baztertuta geratzeko zio ere izan litekeela.\nParte-hartzearen arrakala digitala\nEuskadiko biztanleek zein arrazoirengatik parte hartzen duten galdetu dugunean, soilik % 27k aipatu dute motibazio gisa erabakiak hartzen parte hartzeko aukera. Portzentaje hori zuzenean loturik dago adinaren aldagaiarekin: Zenbat eta adinean aurrerago, orduan eta motibazio txikiagoa erabakiak hartzen parte hartzeko.\nHerritarren parte-hartzeak norberarengan edo komunitatean duen eraginari dagokionez, biztanleriaren % 33,6k uste du bere parte-hartzea ez dela oso baliagarria, eta % 25,9k uste du ez duela inolako eraginik. Adinaren arabera, parte-hartzea modu positiboan hautematen dutenak gehiago dira adin-tarteetan gorantz egin ahala.\nEtorkizunean parte-hartzearen inguruan zer espero duten galdetuta, biztanleen % 37,4k adierazi dute gehiago parte hartu nahiko luketela. % 39,9k adierazi dute parte-hartze hori Internet bidez izatea nahiko luketela, eta % 28,6k, ostera, aurrez aurreko bideen bitartez parte hartu nahiko luketela. Edonola ere, zalantzarik ez da eskuarki Internet erabiltzen dutenek interes handiagoa agertzen dutela gai soziopolitikoetan, eta hauteskundeetan gehiago parte hartzen dutela, bai eta boluntariotzarekin loturiko elkarte eta ekintzetan ere.\nBiztanleen % 11,3k Internet bidez parte hartzen dute arlo publikoarekin loturiko gaietan, eta horietatik % 69,9k nahiago dute instituzioez besteko webguneen bidez parte hartu.\nAdministrazioko zerbitzuekin elkarreraginean aritzeko moduari dagokionez, % 41,2k adierazi dute nahiago dutela Internet bidez jardun, eta % 45ek, berriz, nahiago dute aurrez aurre.\nEuskadiko Administrazio Publikoren batekin izapide elektronikoren bat egin duten biztanleen % 4,5ek soilik adierazi dute esperientzia ez dela gogobetegarria izan. Pozik ez egoteko arrazoi nagusiak dira izapidea egiteko webgunea ez zela erabiltzen erraza eta ezin izan zutela eskuratu bilatzen edo eskatzen zuten informazioa.\nAztertutako euskal administrazio publikoen atarietan herritarrek parte hartzeko dituzten tresnei dagokienez, batik bat, kexen eta iradokizunen atalak, inkestetarako atalak eta foroak ageri dira. Gabezia handiak detektatu dira parte hartzeko prozesuak bide digitaletara eramateko moduari dagokionez.\nEuskal administrazio publikoak hasiak dira herritarren parte-hartzea sustatzeko pausoak ematen, eta batzuek besteek baino landuagoa dute arlo hori, administrazio-mailaren arabera (Eusko Jaurlaritza, aldundiak, udalak), besteak beste ekimen hauen bidez: datu publikoak irekitzea, bide elektronikoak erabilgarri jartzea eskatzeko eskubidea baliatzeko, web irisgarritasuna...\nGabezia garrantzitsu bat hauteman da: berariazko esparru arauemailerik ez izatea herritarrek euskal administrazio publikoetan nola parte hartuko duten arautu eta herritarrek Internet bidez arlo publikoan nola parte duten jasotzeko.\nGomendioak (guztira 39) bi multzo handitan bildu ditugu: e-inklusioari dagozkionak (22) eta parte-hartze sozialari dagozkionak (17).\nAdinak, diru-sarreren mailak eta jatorri geografikoak argiro eragozten dute IKTen bidezko inklusioa.\nIKTak erabiltzeko interesik ez duten pertsonen ehuneko bat badela alde batera utzita, gainerakoek era guztietako zailtasunak identifikatzen dituzte: kostua, ezagutza informatikorik ez izatea, ematen dituzten abantailen kontzientziarik ez izatea, ez jakitea non bilatu.\nHorregatik, administrazio publikoei gomendatzen diegu diseina ditzatela bizitzan zehar IKTen ikaskuntza barneratuko duten programak, lagundu dezatela enplegagarritasuna, indartu ditzatela gizarteratzeari loturiko gaitasun digitalak, gerturatu ditzatela IKTak adineko pertsonengana, eman dezatela modua bide horretatik autonomia pertsonala lortzeko, baliozta dezatela gizarte-erakundeek arrakala digitala gutxitzeko egiten dutena, zehaztu dezatela eskumen digitalen esparrua, IKTen arloan gaitzeko eta bikoiztasunak saihesteko erreferentea sortuta komunitatean, erakundeen arteko koordinazioa eta lankidetza sustatuz, e-inklusioari lotutako profil profesional berriak sortuz, are aholkulari digitalak sortuz, bai eta adingabe eta gazteen artean Interneten erabilera segurua sustatuz ere.\nParte-hartze elektronikoari dagokionez\nIkusten da badela arlo publikoan parte hartzeko nahi bat; izan ere, bide elektronikoa eta aurrez aurreko aukerak ia parekaturik daude, eta, nagusiki, instituzioez besteko webguneak dira gogokoenak; horrez gain, agerikoa da oraindik ez dela ikusten parte-hartze horren egiazko erabilgarritasun eta eraginik.\nParte hartu duten pertsonek adierazi dute ez dutela bueltan jaso beren parte-hartzearen emaitzarik: zer egin duten harekin, kontuan hartu ote duten edo ez; eta adierazi dute ez dela feedback-ik egon sustatzaileen aldetik. Beharrezkoa eta premiazkoa da esparru arauemaile bat sortzea parte-hartze sozialaren, parte hartzeko moduen eta ondorioen oinarriak ezartzeko. Horri dagokionez, gogorarazi behar dugu Arartekoak jadanik 2011. urtean, demokraziari eta herritarren parte-hartzeari buruz egindako Gomendio Orokorrean, adierazi zuela zein printzipio jotzen dituen ezinbestekotzat herritarren parte-hartze hori legitimatu, bideratu eta egituratzeko.\nVitoria-Gasteiz, 2013ko ekainaren 25a


Konfinamenduan sorturiko fikzioa | Bizigiro | Berria\nKonfinamenduan sorturiko fikzioa\n'En Casa' telesail kolektiboa sortu dute bost zuzendari espainiarrek, alarma egoeran izandako bizipenekin\nTelesailak ikusteko soilik ez, sortzeko ere baliatu dute batzuek konfinamendua. Jokaleku horretan osatu dute Espainiako bost zinemagilek En Casa, etxetik irten gabe eta sakelako telefonoekin. Sorogoyen, Dolera, Marques-Marcet, Martin eta Ortiz dira bost atalen arduradunak.\nQue Dios nos Perdone, El Reino eta Madre filmen eskutik egin da ezagun Rodrigo Sorogoyen madrildarra, eta azken lan horren kutsua du bere atalak. Bikote baten konfinamenduko emozioen karruselari erreparatu dio, iradoki du giza emozioak oso hauskorrak direla, eta konfinamenduak errealitatea desitxuratzera eraman gaitzakeela. Sorogoyen ahalegindu da etxeko gune ezberdinei mamia ateratzen, eta enkoadraketak zaindu ditu dutxa, lanparak eta ispiluak irudikatzerakoan.\nElena Martin bartzelonarra, berriz, bikoteen giro intimotik urrun aritu da, zazpi pertsona bizi diren etxe jendetsu batean eta bertan sor daitezkeen desadostasunetan. Errutina apurtzen, kezkak ezkutatzen eta desioak komunikatzen ahaleginduko dira bizilagunak, baina eztabaida antzuetan eta isiltasun deserosoetan amaituko dute sarritan. Proiektu kolektibo honetako sortzailerik gazteena da Martin; 2012an aktore gisara hasi, eta bost urte geroago igaro zen zuzendaritzara. Hau hirugarren lana du, Vida Perfecta telesaileko bi atal gidatu ostean.\nTelesail horretako sortzaile izan zen, hain justu, Leticia Dolera, hirugarren atalaren zuzendaria. Bakarrik igaro du berak konfinamendua, eta etxealdia amaitzen deneko asmo eta desioei begira oinarritu du kontakizuna, bere espiritu ameslariaren erakusle. Baina konfinamenduak kartzela emozionalera kondenatu duen emakume baten azalean ere ageri da Dolera; telefono mezuen bidez manipulatzen duen bikotearen beldur da, eta ez du balkoira irten nahi txalo egitera. Hainbat amesgaizto izango ditu horri lotuta, eta, irudiaren zein soinuaren bitartez, fintasunez azpimarratu ditu sentsazio horiek.\nCarlos Marques-Marcet katalanarena da ekarpenik apurtzaileena. Etxealdiko irudiak ez ezik, azken hamabi urteetan zehar grabatu eta artxibo pertsonalean gordetakoak ere baliatu ditu. Kutsu abangoardista du haren atalak, abstrakziorako joera, eta ikuslea muntaketa ausartean zehar gidatu du off-eko ahotsaren bidez. Atalik filosofikoena izaki, iradoki du konfinamendua amaitzea bestelako kartzela batera itzultzea izango dela ezinbestean.\nPaula Ortiz zaragozarrak zuzendu du azken atala. Lan bereizgarria da harena ere, komedia jorratu duelako, beste lau atal dramatikoen aldean. Sexu harremanei eutsi die bete-betean, eta bi emakumeren frustrazioak eta sentipen ezkutuak lotsarik gabe azaleratu ditu. Hautsi berri den harreman bati esker eraikiko dute inoizko loturarik estuena.\nEn Casa telesaileko atalak indibidualak dira, baina eszena komun bat dute: balkoietako txaloena. COVID-19a, berriz, bigarren mailako kontua da. Gaixotasunak ez du ia presentziarik kontakizunean. Bost zuzendariek aparteko ahalegina egin dute, eta sormena landu dute itxialdian zehar. Batek daki, ordea, nolako esanahia izango ote duen obra horrek hamar urte barru, egungo krisiari urrutitik begiratzean.\nSortzaileak: Rodrigo Sorogoyen, Leticia Dolera, Carlos Marques-Marcet, Elena Martin, Paula Ortiz.\nAktoreak: Marta Nieto, Max Grosse, Leticia Dolera, Manuela Aparicio, Celia Freijeiro.\nAtal bakoitzaren iraupena: 30 minutu.\nGeneroa: Drama. Komedia.


IV. Bergara Hiria Emakumezkoen pilota txapelketako finalak jokatu dira | EHK\nPasa den asteartean jokatu zituzten IV. Bergara Hiria Emakumezkoen pilota txapelketako finalak, herriko frontoian arratsaldeko 19:00etatik aurrera\nBertan, nagusien mailan Amaia Aldaik eta Olatz Ruiz de Larramendik Olatz Arrizabalagaren eta Nora Mendizabalen aurka neurtu zituzten indarrak, eta promesetan berriz, Maddi Barrocal-Enara Gaminde eta Leire Galeano-Mirian Arraiza bikoak aritu ziren elkarren kontra.\nNagusien mailako finalari dagokionez, partida oso bizia, orekatua eta lehiatua izan zen, lau pilotariek maila handia erakutsi zutelarik. Norgehiagoka erdira arte Olatz eta Nora aurretik ibili ziren markagailuan, izan ere, Arrizabalagak min haundia egin zuen bai sakez eta baita aurrean egindako tantoei esker. Baina partiduaren bigarren zatian Amaia Aldai jokoan sartzen hasi zen eta partida aldatu egin zen, Aldai eta Ruiz de Larramendi aurretik jarri zirelarik markagailuan (20-16). Momentu hortan, tantoa egin eta pilota aldatu zuten, eta hor egon zen Olatz Arrizabalagaren eta Nora Mendizabalen garaipenaren gakoa, azkenean 22-20 irabaztea lortu zutelarik.\nPromesen mailako finalean aldiz, ordu erdi iraun zuena lehian ez zen nagusien kategorian izandako orekarik egon. Izan ere, Maddi Barrocalek eta Enara Gamindek nahiko erraz irabazi zuten Leire Galeanoren eta Mirian Arraizaren kontra (22-7). Hasieran, urduri egon ziren bi bikoteak, eta hainbat akats egin zituzten, baina Barrocalek eta Gamindek segituan hartu zuten abantaila haundia markagailuan, bereziki, sakez lortutako tantoei esker. Gerora, partidaren erdialdera, Arraiza eta Galeano apur bat hurbildu ziren markagailuan (12-7) baina orduan, Barrocalek eta Gamindek pilota aldatu eta zuzenean joan ziren 22. tantoraino.\nBestalde, finaletako pilotari onenaren sariak, Enara Gamindek eta Olatz Arrizabalagak jaso zituzten.


Erabateko gerra elikaduraren eremuan – Ekonomiaren KZ\nSupermerkatu horiek tabernekin lehiatzera sartzen dira, produktuak etxez etxeko banaketa edo delivery banaketa egiteko apustua egiten duten lineal edo fabrikatzaileetan salgai jartzen dituzten jatetxeekin: elikaduraren sektoreak totum revolutum bat bizi du, non aktore batzuen eta besteen arteko mugak gero eta lausoagoak diren.\n“Denak denen aurka” dator, baina pandemiak bizkortu egin du, inplikatutako hiru sektoreetako ordezkariak bat datoz, eta nabarmendu dute hilabeteen buruan lehia norabide guztietako mugimenduekin piztu dela.\nFenomeno horren atzean, “Urdail kuota” delakoa (biztanle bakoitzak hartzen duena) mugatua da, eta “borrokatu” egin behar da kontsumo egoeren artean lekua egiteko, etxe barruan eta kanpoan banatuta. Testuinguru horretan, enpresek orain arte bereak ez ziren esparruen merkatua urratu nahi dute, hazi ahal izateko.\nAdibide bat supermerkatuak dira; izan ere, zaharberritzean, prestatutako plateren aldeko apustua egiten dute, sukaldeak jartzen baitituzte beren dendetan, bazkaltzeko zerrendaren atalean, eta batzuek mahaiak ere badituzte beren lokaletan, bertan kontsumitzeko. Aecoc kontsumo handiko sektoreko patronalaren datuen arabera, 2020ko apiriletik 2021eko otsailera supermerkatuek Espainian prestatutako janarien salmentak bikoiztu dituzte, konfinamenduaren sukaldearekiko amorruak nabarmen behera egin duen seinale.\nMercauranteren arabera, banaketaren aldetik merkantzia-merkatari horiek irekitzeko joera logika ekonomiko baten ondorio da; izan ere, negozio-lerro horren irabazi-marjina sektoreko batez bestekoa baino nabarmen handiagoa da, nahiz eta inbertsio handiak eskatzen dituen. Superrak, nolabait, industria mailan sartu ziren marka zurien estrategiarekin, eta, izan ere, horietako batzuek beraientzat bakarrik lan egiten duten hornitzaileak dituzte.\nJatetxeak, bestalde, ez dira geldirik geratu, eta supermerkatuan borroka egiten dute, batez ere janaria etxera bidalita (delivery); izan ere, etxeko sukaldeak ez du kontsumitzeko aukerarik.\nOrain, Restalia (100 Montaditoren jabea) eta Goiko Grill bezalako kateak haratago joan dira eta supermerkatuko linealean euren establezimenduetako produktu ikonikoak merkaturatzen hasi dira. Gainera, Telepizza edo Tastia Group bezalako zaharberritze taldeek duela urte batzuk erabaki zuten euren fabrikatzaile propioak izatea eta hirugarrenen menpe ez egotea, beraz, euren negozioaren zati bat industriala da.\nFabrikatzaileak ere ez dira atzean geratzen, eta merkataritza elektronikoa erabiltzen dute supermerkatua bitartekari gisa “ezabatzeko” eta produktuak zuzenean kontsumitzaileari saltzeko webguneen bidez.\nBeste itzuli batean, tabernekin ere sartzen dira: Campofrio eta Pescanova bezalako bi erraldoi nazionalek hirugarren bazkide batekin ituna iragarri zuten joan den astean, hiru zaharberritze-marka birtual jaurtitzeko, hau da, lokal fisikorik gabe eta etxez etxeko eskaeretan soilik oinarrituta.\nHaien aurretik, garagardogileek taberna propioak irekitzeko eta kanal horretan “hanka” bat jartzeko aukera ere aprobetxatu zuten. “Kobidak lan egiteko modu berri bat ekarri digu guztioi, orain arte start-up (gorabidean dauden enpresak) delakoek zuten filosofiaren oso antzekoa. Bizkorragoak izan behar dugu eta ziurgabetasun handiagoko testuinguru batean “, azaldu du Pablo de la Rica Aecoc-eko banaketa eta zaharberritze arduradunak.\nLehia dela-eta beste enpresa batzuekin datuak partekatzeko ohiko uzkurtasunaren aurrean, De la Ricak gaur egun ikusten duen munduan aliantzak ugaritu egiten dira. “Begira, adibidez, dia, Glovorekin akordio batera iritsi zen erosketa banatzeko pandemia betean, eta onartu zuen horrelako erabaki bat beste egoera batean hartzea hilabeteak edo urteak beharko zirela”, gaineratu du.\nHala ere, sektoreen arteko mugimendu horiek ere kezka sortzen dute. Hori da jatetxeen zati baten kasua – Batez ere txikiena eta independenteena –, bekozko iluna jartzen baitu banaketak (24.000 supermerkatu baino gehiagorekin) merkatua kendu nahi diola ikustean. “Beste sektore batetik lehia berria etortzea kezkatzeko arrazoia da, baina jatetxeetako kateak ere kontsumitzaileen etxean sartzen ari dira, deliveryari esker”, esan du Vicente Montesinos Ameba Researcheko bazkideak.\nJatetxeetan espezializatutako aholkularitza-enpresa horren arduradunaren ustez, aldaketa saihestezina da gaur egun, baina horrek ohiko taberna asko ixtea ekarri duela deitoratu du: “Lehia ona da sektorearentzat oro har, baina ez mundu guztiarentzat, alderik ez-eraginkorrena eta profesionaltasun gutxiagokoa itxi egingo delako”.\n← Ti Automotiveko langileak kaleratzeen aurka kontzentratu dira\nEuropako Batzordeak Nafarroa buru duen programa bat batestuko du →\nKoronabirusak gogor kolpatuko du ekonomia


Atal honetan, pertsona bakoitzaren premietara egokitutako turismo-zerbitzuen antolatzaile adituak aurkituko dituzu. Kalitateko turismo-zerbitzuak edo -produktuak nahi dituzten pertsonen gogobetetasuna asetzea dute helburu.\nGure laguntzaileen bidez, zure gustuko bidaia antolatuko duzu, edozein garraiobidetarako txartela lortu edo edozein hiritako hotel batean egonaldia erreserbatu.\nBienstarreko bezeroentzako eskaintza bereziak aurkituko dituzu, gogobetetasuna bermatuta eta tratu pertsonalizatua ziurtatuta.\nBidaiarik osoenak eta zerbitzu-kalitaterik gorena aurkituko dituzu, bidaian inolako arazorik egon ez dadin, eta prezioa/kalitatea erlazio bikaina, gainera, xehetasunik txikiena ere zainduta.\nUpategietarako ihesaldiak antolatzen ditugu, esperientzia berri horretaz gozatzeko aukera desberdinak eskainiz.\nArdoa erosteko Internet bidezko gourmet-denda. Ardoen askotariko kategoriak eta urteak eros ditzakegu, eta etxera bertara ekarriko dizkigute.\nJatorri-deiturako eta egileen ardoak, marka askotakoak eta oso prezio lehiakorrean.\nJoan zure kirol gogokoena instalazio onenetara ikustera.\nAtal honetako laguntzaileek gidaridun autoak eskaintzen dituzte, garraiobide publikoek dakarten estresa eta itxaronaldiak aurrezteko edota afari edo bazkari baten ondoren gidatzearen arriskua baztertzeko.\nEskarmentu handiko gidari profesionala etorriko da guk zehaztutako lekura, dela aireportura, dela tren-geltokira, dela hiriko edozein lekutara, nahi dugun orduan nahi dugun lekura eramateko.\nEgunean 24 orduan eta astean zazpi egunetan eskaintzen da zerbitzua.\nDelicatessen produktuetan espezializatutako denda fisikoa, produktuak erostean deskontuak eskaintzeaz gain, erositakoa etxeraino eramango diguna.\nPunta-puntako marketako lurreko (orotariko iberikoak) eta itsasoko (kontserba bereziak) produktuak aurkituko ditugu, baita produktu bereziak ere.\nHainbat helmugatako ostatuak hautatu ditugu, Bienstarreko erabiltzaileentzat sustapen interesgarriak eskaintzen dituztenak.\nNormalean, erosotasunaren, kokalekuaren eta zerbitzu-eskaintzaren arabera sailkatuta egoten dira. Honako kategoria hauek aurki ditzakegu, herrialdearen arabera:\n¬Izarrak (0tik 5era)\n¬Letrak (Atik Era)\n¬Mailak (laugarrenetik lehenengora)\n¬Diamanteak eta «World tourism».\nGurean izarrak erabiltzen dira hotelak mailakatzeko:\n***** Luxuzkoa (oso kalitate handiko diseinua eta zerbitzua).\n**** Oso ona (kalitate handiko diseinua eta zerbitzua).\n** Goi mailakoa.\nOturuntza bereziak egiteko jatetxeak hautatu ditugu.\nGure laguntzaileek menu bereziak eta deskontuak eskaintzen dituzte menuetan edo kartetan.


"Ez dakienak baleki, orduan bai ederki" — Gaztezulo\n"Ez dakienak baleki, orduan bai ederki"\n"Ez dakienak baleki, orduan bai ederki" https://www.gaztezulo.eus/albisteak/quotez-dakienak-baleki-orduan-bai-ederkiquot https://www.gaztezulo.eus/albisteak/quotez-dakienak-baleki-orduan-bai-ederkiquot/@@download/image/30p28-1_1368785581.jpg\nEz da hizkuntzalari baten gogoeta. Ezta bertsolari baten irtenaldia ere. Azterketa batean, Beasaingo Ikastolan, Zeraingo 12 urteko mutiko batek botatako erantzuna da. Horrelakoak, zenbat? Makina bat, erreportaje hau irakurri, bestela.\nZeraingo ikasleak naturako azterketako galdera guztiak zekizkien, bat izan ezik. Hala ere, hutsik utzi nahi ez, eta erantzun aparta bururatu zitzaion. Askotan gertatzen da tutik jakin ez eta betelan ariketa egitea. Boligrafoa gastatu eta garuna astindu. Eta nola, gainera!\nOhikoa da azterketa egunean "askorik" ikasi ez bada, eta irudimen aberatsa izanez gero, ezer ez esateko, hitz polit franko idaztea. Guztia, lerro ugari eta letra onez ondo apaindua, noski. Zorte apur batekin\nLudger Mees alemaniarra da jaiotzez, baina aspalditik ari da EHUn historia irakasle lanetan. Ludgerren aburuz, "azterketetan orriak bete egiten dira, haietako asko mamirik gabe". Tarteka, lanak ere eskatu izan dizkie ikasleei, "eta plagioak izaten dira. Gertatu izan zait ikasle bati, lan bat egin zezan, artikulu bat eman eta artikulu bera ia-ia oso-osorik, aldaketa gutxi batzuekin, egin izana. Kopiatze lana, askotan, begibistakoa da, ez baitute benetako egilearen estiloa ere aldatzen!".\nBitxikeriekin jarraituz, irakasle honek makina bat pasadizo ditu kontatzeko. "Ikasle batek, behin, bertsotan idatzi zidan azterketa. Itxuraz polita, baina, edukiz urria". Beste behin, "pertsonaia historiko baten izena eskatu nien. Batek, Napoleon jarri beharrean, Benito Lertxundi idatzi zuen! Azterketa berrikustera ere ez zen etorri, noski". Ez da harritzekoa\nMeesek dioen bezala, Euskal Herriko ikastetxeetan eta unibertsitateetan, askok, azterketa hutsik utzi beharrean, irudimenari eragiten diote. Eta askotan ikasleek sekulako hanka-sartzeak egiten dituzte, hanka-sartze barregarriak. Hona hemen zenbait harribitxi.\nXabier Letek bertso ezagun batzuetan bataiatu bezala, "Erromako Eliz Ama" haserretu egingo litzateke azterketako zenbait galderei emandako erantzunak irakurrita. Juan XXIII Aita Santuak burua altxatuko balu, nolako kopetakoa hartuko lukeen! Hona hemen zenbait adibide.\n"Zer da fedea? Jainkoak apaizak ulertu ahal izateko ematen diguna". Ai, Jesus, Jesus!\n"Juan Bataiatzailea, basamortuan, ezti eta ganbez elikatu zen". Itsaskiak gustuko omen zituen...\n"Non bataitu zuten Jesukristo? Rio de Janeiron". Juan Bataiatzailea basamortuan ganbak jaten ari zen eta\n"Hirutasun Txit Santua Aita, Semea eta eurekin bizi den usoa dira". Erne ehiza denboraldian!\n"Zein da seigarren manamendua? Ez duzu gurasoekin larrutan egingo". No comment.\n"Altsasuko hiriburua Tutera da". Surrealismo hutsa.\n"Zein da Bizkaiko hiriburua? Baiona". Eta Lapurdikoa? Sebastopol.\n"Gernika Gipuzkoako herri bat da, edo Gerra Zibilean zegoen zuhaitza". Iparragirreri galdetu beharko...\n"Asiako lakurik handiena Amerikako Titikaka da". Surrealismo gehiago.\n"Holandan lau biztanleetako bat behia da". Horregatik al dute hain gogoko 'belarra'?\n"Australia kanguruz eta orinokoz josita dagoen herria da". Zein batez bestekoetan?\n"Zenbat kontinente daude? 150en bat, baina ez naiz guztietan izan. Olaberrikoa eta Oiartzungoa ezagutzen ditut. Hala ere, gaur egun, Carrefour izena dute".\nKontsumismoaren ondorio latza.\n"Ebro ibaia Andoaindik pasatzen da". Eta bertan kokrodriloak daude.\n"Emakumeak gizonak baino immunitate handiagoa du, astakiloagoa da eta". Zer dio honi buruz mugimendu feministak?\n"Nerbio-sistemaren bizigarriak hauek dira: kafea, tabakoa eta emakumeak". Zein ordenetan?\n"Bihotzaren mugimenduak: bihotza beti ari da mugitzen; hildakoetan baino ez dago geldirik". Ez zaizu arrazoirik falta!\n"Nor zen Sancho Panza? Oso gogoko zituen ardoa, emakumeak eta drogak". Parrandazale hutsa.\n"Aipa itzazu nazioarteko zenbait erakunde: Boyes Kautak, polizia, suhiltzaileak, sorosleak\n". Su ta Gar, Alaves, gure koadrila...\n"Espainiarrei elkarrizketan aritzea irakastea haur bati oinez irakastea bezalakoa da". Bibotedun txiki horrek irakurriko balu!\n"Fosilak oso aspaldiko gizonak dira". Horietakoa al da Manuel Fraga?\n"Lurrikarak jendea irensten duten mugimendu latzak dira". Zein ordutan egiten ditu otorduak?\n"Harrokeria neurrigabe jatearen eta edatearen ondorioa da, eta lizunkeriekin sendatzen da". Mediterraneoko dietaren osagarria al da?\n"Ezti ekoizleak: La Granja San Francisco". Amatxorena!\n"Esnekiak: behia eta arroz esnea". Izeba Pepirena, bai gozoa!\n"Aipatu intsektuaren zatiak: Lau dira; in-tsek-tu-a". Eta hipopotamoarenak?\n"Paludismoa SS euliaren ondorioz garatzen da". Naziek jarraitzaile asko omen zituzten, tartean euliak.\n"Definitu animalia hausnarkariak: otorduetan korrok egiten dutenak". On egin!\n"Azaldu zer diren lana eta energia: aulki bat hartu eta beste leku batean jarriko bagenu, hori lana litzateke. Energia, aldiz, aulkia bere kasa altxatuko balitz litzateke". Hau da, Iñaki Perurena eta David Cooperfield-en arteko nahasketa.\n"Tertziario Aroak fauna zoragarria zuen, guztia munstroz betea". Spielberg-enak ere han zebiltzan...\n"Azaldu zerbait itsasoko haizeaz: hezea eta lehorra da". Nongoa?\n"Narrastiak uretan disolbatzen diren animaliak dira". Erne iturriko ura edaterakoan, agian kontrako eztarritik narrastiren bat joango zaizu eta.\n"Hegazti harraparien begien kokapena: bat gorantz, bestea beherantz eta beste bat atzerantz". Abantaila horiekin, nola ez dira, bada, harrapariak izango?\n"Moluskua: tabernetan ikusten diren animalia horiek dira, esaterako, karramarroa". Egia da; koadrilakoa dugu!\n"Kabiarra zenturioien arrautzekin egiten da". Erromatar hauek bazter guztietan daude!\n"Igelaren arrautzetatik kaxalote izeneko larbak irteten dira". Beste mago bat.\n"Larru azala: traje hau ezean, ezin izango genituzke kolpeak jasan, eta haragia irten ez dadin, euste lana egiten du". Aurpegikoa ere latza behar du!\n"Ezagutzen al duzu lorerik gabeko landarerik? Bai". Ziur?\n"Bisigodoak arrunt barbaroak ziren, eta horregatik menperatu zuten Espainia,\neuskaldunak izan ezik, eurak baino barbaroagoak baitziren". Izan ere, asto kozkorrak gara!\n"Zer da Gerra Hotza? Beroa ez dena. Hala ere, guda honetan, tiroz baino hotzez hil zen jende gehiena". Noski, Ipar Poloan gertatu zen eta!\n"Mussolini nahiko faxista zen". Eskerrak "nahiko" faxista zen, bestela...\n"Hitlerrek Espainiatik barrena Afrikara igaro nahi izan zuen, baina Francok izutu egin zuen eta ez zion utzi". Oso itsusia baitzen Franco!\nFrantziako eskola batean, ondorengo galdera egin zuten azterketan: Deskribatu animalia bat. Hauxe da ikasle batek emandako erantzuna. Mundiala. Irakasleak, erantzuna irakurrita, barrez lehertu ziren, eta gaur egun Parisko Museo Pedagogikoan dago.\nTxori bati buruz mintzatuko naiz, hontzari buruz. Hontzak, egunez, ez du tutik ere ikusten, eta gauez satorra baino itsuagoa da. Ez dakit hontzari buruz askorik; beraz, beste animalia bat aukeratu eta harekin jarraituko dut: behia. Behia ugaztuna da. Sei alde ditu: eskuinekoa, ezkerrekoa, goikoa eta behekoa. Atzealdean isatsa du, brotxa bat zintzilik duela. Brotxa hau euliak esnetara eror ez daitezen erabiltzen du. Burua adarrak atera daitezen erabiltzen du eta, gainera, ahoa ere nonbait izan behar du.\nAdarrak euren artean borroka daitezen ditu. Behealdean esnea izaten du. Jetzi dezaten hornituta dago. Jezten dutenean, esnea irteten hasi eta ez da jada inoiz gelditzen. Nola moldatzen da behia? Inoiz ez dut ulertu, baina esnea gero eta oparoago ateratzen da. Behiaren senarra idia da. Idia ez da ugaztuna. Behiak ez du askorik jaten, baina jaten duena bi aldiz jaten du; beraz, badu nahikoa. Goseak dagoenean, marru egiten du eta deus ere esaten ez duenean, barrualdea belarrez toperaino duenaren seinale. Hankak lurreraino iristen zaizkio. Behiak usaimen oso garatua du eta oso urrunetik atzeman daiteke bere usaina. Horrexegatik da hain garbia larretako airea.


Diplomak banatzeko ekitaldia - Ekonomia eta Enpresa Fakultatea (Sarriko) - Ekonomia eta Enpresa Fakultatea (Sarriko) - UPV/EHU\nIzena emateko orria [2019.12.16tik - 2020.01.24ra arte]\nUniversidad del País Vasco/Euskal Herriko Unibertsitate Ekonomia eta Enpresa Fakultatetik (Sarriko) graduazio ekitaldi bat antolatuko dugu 2018-2019ko promozioko ikasle graduatuentzat.\nParte hartzera gonbidatzen zaitugun 59. Promozioko Diplomak banatzeko ekitaldia, 2020ko otsailaren 27an izango da, arratsaldeko 18:00etan, Leioako Campuseko Areto Nagusian, honako egitarau honekin:\nDekanoaren ongi etorria\nEkitaldiaren itxiera UPV/EHUko koruaren Gaudeamus Igiturekin\nGraduazio ekitaldia. 2020ko otsailaren 27an, ostegunean. Leioako Campuseko areto nagusia\nGradua bukatu izana 2018-2019 ikasturteko deialdietako batean\nIzena emateko orria bete. 2020ko abenduaren 16tik urtarrilaren 24ra arte.\nDiplomak banatzeko ekitaldi egunean 15:30etan egon beharko duzu areto nagusiko auditorioan entsegua egiteko.\nHorretarako, fakultateak dohaineko autobus zerbitzua jarriko du graduatuen eskura, 15:00etan aterako dena Sarrikoko fakultatearen kanpoaldetik eta Leioan, Oteiza plazan, Areto Nagusitik gertu, utziko zaituztena, bai eta 21:00etan hartu ere, Oteiza plaza berean.\nLehenik, izena eman dutenen zerrenda begiratuko dugu; bigarrenik, graduka eta alfabeto hurrenkeraren arabera bilduko zaituztegu, aretoan toki espezifiko bat emanez; eta, azkenik, protokoloaren entsegua egingo dugu. Entsegua amaitu eta gero, ekitaldiko aretotik irten ahal izango da, baina 17.30etan egon beharko duzu eserita esleitutako tokian. Irits zaitez garaiz, mesedez.\n(Beste leiho bat zabalduko du)Mapa (pdf ,823,44 Kb)\nBestalde, jakinarazi behar dizugu ekitaldia egingo den tokia mugatua denez, oraingoz esan dezakegu ikasle bakoitzarekin hiru lagun bakarrik joan daitezkeela. Ezin izango dugu informazioa gehiago zehaztu harik eta ekitaldira joango den ikasle kopurua jakin arte.\nAzken aldaketaren data: 2019/11/15


Kaia herritarrentzat izatea aldarrikatu dute - Irutxuloko Hitza : Irutxuloko Hitza\n(Argazkia: Parte Zaharrean Bizi)\nKaia herritarrontzat lelopean auzoa berreskuratzeko hirugarren eguna egin zuten atzo Donostiako portuan. Parte Zaharreko bederatzi eragilek osaturiko lan mahaiak antolatu zuen, eta hainbat auzotarrek parte hartu zuten.\nEguerdian Kaiko arazoak bisita gidatua egin ondoren, kaiko arrapalan elkartu ziren hamaiketakoa egiteko. Jarraian bainu kolektiboa hartu zuten. Eguraldi ona lagun izan zuten joan zirenek. Haurrek perrita al agua ur jolas tradizionala eginez bukatu zuten eguna.\nAuzoa Berreskuratu Eguna, #KaiaHerritarrontzat .\nHemen zenbait argazki.\nErantzun eta konpartitu zurea pic.twitter.com/TTgUkGVkuv\n— Parte Zaharrean Bizi (@P_ZaharreanBizi) June 22, 2019


Ipuinaren Ordua Online: "Zer gertatzen zaio planetari?" en Donostia-San Sebastián | Diario Vasco\nIpuinaren Ordua Online: "Zer gertatzen zaio planetari?"\nDK On!-en "Ipuinaren Ordua Online" egitarauaren barruan, Lur Usabiagak eskainiko duen "Zer gertatzen zaio planetari?" haurrentzako online ipuin kontaketa saioa.\nHaurrentzako ipuin kontaketa, Lur Usabiagak eskainia. Zer gertatzen zaio planetari?entzun eta ikusi ahal izango da gure Youtubeko kanaleko zerrenda honetan. Bideoa abuztuaren 12an 10:00etatik aurrera ikusgai egongo da. Familia osoari zuzendutako ipuinez gain, jolasak, pistak eta sariak izango dira. Zuen erantzunak donostiakoipuinarenordua@gmail.com posta elektronikora bidali. Animatu eta parte hartu!


Huawei P10 irudietan ikus daiteke berriro, aparteko diseinua erakutsiz Gadgeten berriak\nHuawei jada gailu mugikorren fabrikatzaile errentagarriena bihurtu da telefono mugikorren merkatuan eta arrakastatsuaren aurkezpen ofizialaren ondoren Huawei P9 eta duela gutxi Huawei Mate 9 merkaturatzea, fabrikatzaile txinatarra dagoeneko bere enblematiko berria prestatzen ari da, Huawei P10.\nAurreko astean hainbat irudi ikusi ahal izan genituen gailu mugikor berri honetara filtratuta, baina gaur berriro ikusi da, kalitate hobeko irudietan eta bere aparteko diseinua ikus dezakegu, pantaila kurbatuarekin.\nArtikulu honen buru den irudian ikus dezakezun bezala, P10 berriak 5.5 hazbeteko pantaila kurbatua izango du bi aldeetan, nahiz eta zurrumurru batzuen arabera pantaila guztiz laua duen bertsioa ere egongo den.. Asko dira pantaila kurbatuen aldeko apustua egiten duten fabrikatzaileak, ahaztu gabe pantaila mota honekin oso konbentzituta ez dauden erabiltzaile asko daudela.\nMomentuz Huawei P10 berria asko erakusten ari da, nahiz eta oraindik ez dugun aurkezpen ofizialerako datarik. Aurreko kasuetan, gertaera Mobile World Congressetik gutxira kokatu ohi da, nahiz eta agian Txinako fabrikatzailea estrategia aldatzea pentsatzen ari den.\nZer iruditzen zaizu gaur filtratutako irudi berrietan ikusi dezakegun Huawei P10 berria?. Esadazu mezu honi buruzko iruzkinetarako gordetako espazioan edo bertan gauden sare sozialen bidez.\nArtikuluaren bide osoa: Gadgeten berriak » telefonia » Telefono mugikorrak » Huawei P10 irudietan ikus daiteke berriro, aparteko diseinua erakutsiz\nGoogleren adimen artifiziala hizkuntzak itzultzetik bereak sortzera pasatzen da


Nafarroako Aldizkari Ofiziala 4. zenbakia - Data: 2006ko urtarrilaren 9a - navarra.es\n4. ALDIZKARIA - 2006ko urtarrilaren 9a\n21/2005 FORU LEGEA, abenduaren 29koa, politika publikoak eta zerbitzu publikoen kalitatea ebaluatzeari buruzkoa.\nFORU LEGEA, POLITIKA PUBLIKOAK ETA ZERBITZU PUBLIKOEN KALITATEA EBALUATZEARI BURUZKOA\nAdministrazio publikoak ez dira berdin ulertzen XXI. mendean eta XIX.ean edo XX.ean. Administrazio publikoek estatu liberalaren ezaugarriak zituzten XIX. mendean; hau da, administrazioak ordena publikoa eta juridikoa zaintzea zuen ardura, batez ere. XX. mendean, estatu sozial baten pentsamolde interbentzionistaren isla zen administrazioa mendebaldeko Europan, non gizartearen eta herritarren oinarrizko behar guztiak betetzea baitzen helburua. Baina, XXI. mendean, administrazioa guztiz bestelakoa ageri zaigu: ezinbesteko tresna da demokrazia garatzeko, erabaki publikoak hartzen diren prozesuetan interesdun guztien parte-hartzea bermatzeko eta gizartearen zein herritarren aurrerapena segurtatzeko.\nGaur egun, administrazioak zerbitzu publiko jakin batzuk ematen ditu politika orokor zabalen esparruan, laguntza behar partikularrari egokitu nahian eta, zenbait kasutan, pertsonen aukera berdintasuna bultzatuz, neurri diskriminatzaile positiboak baliatu behar badira ere. Guztiek Konstituzioak, nazioarteko itunek eta legeek aitortutako funtsezko eskubide eta askatasunak izatea da helburua.\nPentsamolde ideologiko berri horretan, herritarrei zerbitzua ematen dieten hurbileko erakundeak diren aldetik, administrazioek printzipio eta irizpide orokorrak, oro har onartuak, hartzen dituzte eta eginkizunak haiei egokitzen; esate baterako, gardentasuna, eraginkortasuna, efizientzia, kalitatea, parte-hartzea, ekonomia, lastertasuna, aurreneurriak, erantzukizuna, unibertsaltasuna ...\nEuropako eta Espainiako administrazio publiko nagusiek, maila guztietan, Europar Batasunean, estatuan, erkidegoetan eta herrietan, ahalegin handia egin dute azken urteotan egiturak modernizatzen, eginkizunak antolatu eta eguneratzen eta kalitateko zerbitzu-emailearen eredua bereganatzen. Teknologia berriak txertatze hutsean gelditzen ez den administrazio moderno horren gorakadan garrantzi berezia du, alde batetik, administrazioen berrantolamenduak. Zeregin hori bultzatu du Foru administrazioak honako hauek baliatuz: Nafarroako Gobernuari eta Lehendakariari buruzko abenduaren 3ko 14/2004 Foru Legea, Nafarroako Foru Komunitateko administrazioari buruzko abenduaren 3ko 15/2004 Foru Legea, modernizazio eta berrikuntza plana _Nafarroako Gobernuak 2002ko azaroan onetsia_ Ekonomia eta Ogasun Departamentuaren egiturari eta funtzionamenduari buruzko Foru Dekretua, Toki Administrazioko Departamentuarena, Nafarroako Administrazio Publikoaren Institutuarena _-Nafarroako Gobernuaren ageriko nahia adierazten du, zerbitzu publikoen modernizazioa eta kalitatea sustatzeko_, eta herrietan, Nafarroako toki araubidea gaurkotzeari buruzko urriaren 29ko 11/2004 Foru Legea. Bestetik, giza baliabideen prestakuntza iraunkorra, Nafarroan, besteak beste, Nafarroako Administrazio Publikoaren Institutuak, Nafarroako Udal eta Kontzejuen Federazioak eta sindikatuek bultzatua. Azkenik, ematen diren zerbitzuen eta diseinatzen diren politika publikoen kalitatea ebaluatzeko irizpideak, sektore publikoan eta zerbitzuak ematen dituzten enpresa pribatuetan arrakasta izan duten teknikak erantsiz, askotan.\nNafarroako Foru Komunitateak ezin zuen bazterrean gelditu, zerbitzuen kalitatea modernizatu eta hobetzeko bide horietatik kanpo. Erronka horren jakitun, beste esparru juridiko bat taxutu behar da, metodologia eta teknika nagusiak bateratuko dituena, Nafarroako Foru Komunitatearen eskumeneko politika publikoak eta Nafarroako administrazio publikoek ematen dituzten zerbitzu publikoen kalitatea ebaluatzeko; unitate administratiboek berek auto-ebaluazioa egiteko, batez ere. Orobat, erakunde independenteek kanpoko ebaluazioa egiteko. Hori guztia, bere horretan xede diren ebaluazioak egiteko ez ezik, beharrezkotzat jotzen diren hobekuntzak txertatzeko ere bai.\nEsparru juridiko berri hori foru lege batean jaso behar da, hain da garrantzitsua zeregina; bestalde, aplikazio eremua ez dagokie Foru Komunitateko administrazioaren organo eta erakundeei bakarrik, baita Nafarroako administrazio publiko guztiei ere, Nafarroako toki entitateei, batez ere.\nEbaluazioa, auto-ebaluazioa edo kanpoko ebaluazioa izan, Nafarroako administrazio publikoen funtsezko politiken tresna osagarria da. Azken finean, haien parte da, eta Nafarroako Foru Komunitateak, Nafarroako foru eraentza berrezarri eta hobetzeari buruzko Lege Organikoa dela-eta, arlo zabal batean eskumenak dituenez, metodologiak zehaztuko dituen ebaluazio esparru orokor hori ezartzeko eskumena ere Nafarroako Foru Komunitateari dagokio. Halaber, erakunde ebaluatzaileak zehazteko.\nLege esparru berriak ebaluazio sistema publikoa diseinatzen du politika publikoentzat eta ematen diren zerbitzu publikoen kalitatearentzat; izan ere, zerbitzuak eta politikak publikoak izanda, ebaluazioak ere publikoa izan behar du.\nSistema horretan era desberdineko neurriak sartzen dira. Alde batetik, politiken ebaluazioa eta, bestetik, zerbitzu publikoen kalitatearen ebaluazioa, aipatu modalitate guztietan, auto-ebaluaziokoak, zerbitzuen kartak izenekoak, edo kanpoko ebaluazioak barne. Elementu bat errepikatzen da ebaluazio guztietan: borondatezkotasuna. Ebaluazioa ez da inposatzen; administrazio edo unitate eskudun bakoitzak bereganatutako kulturaren isla da eta bere denborazko aurreikuspenen arabera garatzen da. Eragile publiko bakoitzak jakin behar du zein den unerik egokiena hura burutzeko, zein eremu materialen gain egin eta zein den antolaketari hobekien egokitzen zaion metodoa edo teknika; izan ere, arlo honetan ez dago aginduzko edo itxitako metodorik.\nBada, politika publikoak ebaluatzeko, auto-ebaluaziora joko da edo kanpoko ebaluaziora, organo publiko baten bitartez. Zerbitzu publikoen kalitatea auto-ebaluazioaren bidetik (modurik oinarrizkoena) ebaluatzeko, zerbitzuen kartak aplikatzen ditu. Zabalduta dago horien erabilera Espainiako administrazioetan. Administrazioak herritarrei zerbitzuen berri emateko darabiltzan dokumentu administratiboak dira, laguntza segurtatzen duten konpromisoak nahita egiten ditu bere, baita jarraipenaren adierazleak ere; eta zerbait konplexuago nahi bada, Europan finkatuta dauden ereduak ere onartzen ditu, hala nola EFQM (European Foundation for Quality Management edo Kalitatea Kudeatzeko Europar Fundazioa) edo ebaluazioaren esparru komuna (CAF, Common Assessment Framework), baita beste edozein metodo homologarri ere, erabiltzaileen iritzia _behar adina_, haien gogobetetasuna eta hobetzeko programak jasotzen baditu.\nBestetik, sistemak kalitate sariak banatzen ditu, herritarrei ematen zaien zerbitzua hobetzen nabarmendutako Nafarroako administrazioen menpeko organo eta entitateen artean. Foru legeak aukera eskaintzen du bikaintasunaren eredu europarrak saritzen dituzten irabazi asmorik gabeko fundazio edo entitateak izateko sari-emaileak; hots, kategoria edo erakunde gehiago ez sortzeko, lehendik daudenak baliatzeko baizik.\nAzkenik, ebaluazioaren edozein sistema publikotan bezala, foru legeak ebaluazioaren organo arduraduna definitzen du. Horretarako, administrazioarteko organo kolegiatu bat sortzen da, non ordezkatuta baitaude Nafarroako Foru Komunitateko administrazioaren unitate eta erakunde eskudunak edo zerbitzu publikoen kalitatearekin zerikusia dutenak, baita Nafarroako toki entitateak ere; orobat, jarduera honetara emandako fundazio publikoa(k). Horrela, ez da erakunde edo entitate berririk sortzen; beraz, gastu publikoa aurrezten da eta efizientzia handitzen, sektore publikoaren antolaketan. Aldi berean, administrazioen eta sektore publikoaren kalitatea hobetzen diharduten eragile nagusien koordinazioa eta parte-hartzea bultzatzen da.\n1. Foru lege honek ebaluazio sistema publikoa eratu eta garatzeko behar diren neurriak hartzea du xede, bai Nafarroako administrazio publikoek diseinatu eta burututako politika publikoak, bai administrazio horiek, zeinek bere eskumenen barrenean, nafarrei ematen dizkieten zerbitzuen kalitatea ebaluatzeko.\n2. Hauek dira foru legeak aipatzen dituen neurriak:\na) Nafarroako administrazio publikoen politika publikoen ebaluazioa.\nb) Nafarroako administrazio publikoetako unitate eta erakundeek ematen dituzten zerbitzu publikoen kalitatea ebaluatzea.\nc) Zerbitzuen kartak ezartzea; haietan, zerbitzu publikoen zer-nolakoak jakinarazten zaizkie herritarrei, baita zerbitzua ematean hartzen diren konpromisoak ere.\nd) Zerbitzu publikoaren kalitateagatiko sariak eta Nafarroako administrazio publikoen jardunbide hoberenengatiko sariak sustatzea.\ne) Foru lege honek esleitutako eginkizunak burutuko ditu VI. kapituluan aipatzen den organo kolegiatuak, politika publikoak eta zerbitzu publikoen kalitatea ebaluatzeari dagokionez.\nf) Aurrekoen osagarriak diren neurri guztiak, edo zerbitzu publikoen kalitatea hobetzea eta politika publikoen ebaluazioa bilatzen dutenak.\n1. Foru lege honetako aurreikuspenak Nafarroako administrazio publikoentzat dira, honako hauentzat, alegia:\na) Nafarroako Foru Komunitateko administrazioa.\nb) Nafarroako Foru Komunitateko administrazioaren menpeko erakunde publikoak.\nc) Nafarroako toki entitateak.\nd) Nafarroako toki entitateen menpeko erakunde autonomoak.\ne) Beste erakunde publiko batzuk, Nafarroako Foru Komunitateko foru legeen bidez sortu edo arautuak, herritarrei zerbitzua ematen dieten heinean.\n2. Nafarroako Foru Komunitateko administrazioari buruzko abenduaren 3ko 15/2004 Foru Legearen eta Nafarroako toki administrazioari buruzko uztailaren 2ko 6/1990 Foru Legearen aplikazio esparruan sartutako sozietate publikoek ebaluatu ahal dute beren zerbitzuen kalitatea, baita haiek foru lege horien arabera eratutako fundazio publikoek ere; betiere, zerbitzu publikoak kudeatu beharko dituzte edo interes orokorreko zerbitzuak eman nafarrei.\n3. artikulua. Ebaluazioa eta kalitatea.\n1. Politika publikoak eta zerbitzu publikoen kalitatea ebaluatzeko, eredu onartuak hartu eta aplikatuko dira, unitate administratiboen edo administrazio publikoen emaitzak konparatzeko eta esperientziak trukatzeko aukera ematen badute.\n2. Ebaluazioa integrala eta objektiboa izanen da, ageriko gauzetan oinarritua, eta emaitzak, ondorioak eta hobekuntza eremuak herritarrei jakinaraziko zaizkie.\n3. Zerbitzu publikoen kalitatea honakoen arteko erlazioak emanen du: lortu nahi diren emaitzak, benetan lortu direnak, herritar erabiltzaileek zerbitzu publiko horietatik espero dituztenak eta arlo bakoitzeko legeri indardunak xedatzen duena.\n4. Kalitatea neurtzeko, konpromisoak eta haien adierazleak finkatu beharko dira aurretik.\nPolitika publikoak eta zerbitzu publikoen kalitatea ebaluatzeko, besteak beste, administrazio publikoak printzipio eta irizpide hauek aplikatzen dituen begiratuko da:\na) Legezkotasun demokratikoaren printzipioa, hau da, zer den herritarrentzat gauza publikoen kudeaketa, administrazio publikoak izateko arrazoia dena, politika eta zerbitzu publikoak herritarren behar errealak asetzera bideratzen dituena.\nb) Legezkotasunaren printzipioa, hau da, legez eta arauz ezarritako prozedurak aplikatuz eta, zein den jarduera, haren funtsezko arauak betez, politika publikoak kudeatu eta zerbitzu publikoak ematea.\nc) Eraginkortasunaren printzipioa, hau da, bilatzen diren helburu publikoak lortzea.\nd) Efizientziaren printzipioa, hau da, baliabideak ahalik eta hobekiena erabiliz politikak gauzatu eta zerbitzu publikoak ematea, bilatzen diren xede publikoak zuzenean eskuratzeko.\ne) Ekonomiaren printzipioa, hau da, bilatzen diren helburuak ahalik eta arrazionalena den kostu ekonomikoarekin lortzea Ogasun Publikoarentzat.\nf) Gardentasunaren printzipioa, hau da, administrazioaren betebeharra herritarrei, oro har nahiz banan-banan, informazioa emateko bere jarduera burutzen duenean, antolaketaren eta zerbitzu publikoak emateko moduaren gainean; orobat, erantzule publikoen betebeharra, zeregin publikoetan zintzo jokatzeko.\ng) Prebentzioaren printzipioa, hau da, sor daitezkeen arazo eta eskaerei aurreratzea politikak diseinatzean eta zerbitzuak kudeatu eta ematean.\nh) Lastertasunaren printzipioa, hau da, bilatzen diren helburuak ahalik eta azkarrena lortzea.\ni) Unibertsaltasunaren printzipioa, hau da, zerbitzu publikoak berdintasunez ematea, bakoitzak behar duen zerbitzua eskura dezan.\nj) Erantzukizunaren printzipioa, hau da, herritarren aurrean betebeharren kargu egitea; zerbitzu publikoek gaizki funtzionatuz gero, neurri egokiak hartzen ditu lehenbailehen zuzentzeko, eta kalte-ordaina ematen die kaltetuei, legeetan aurreikusi bezala.\nk) Herritarren parte-hartzearen printzipioa, hau da, politika publikoak prestatu eta kudeatzean eta zerbitzu publikoak ematean aplikatzen diren sistema eta metodoen bidez herritarrek aukera dute, banan-banan edo taldean, parte hartu eta iradokizunak, oharrak edo alegazioak egiteko, edo erreklamazio edo kexak aurkezteko zerbitzu publikoek gaizki funtzionatzeagatik; orobat, administrazioak zenbateraino onartzen dituen herritarren proposamenak edo behar bezala ebazten haien erreklamazioak.\nl) Beste administrazio publiko batzuekin lan egin eta koordinatzeko printzipioa, hau da, politika edo zerbitzu publiko baten ardura duen administrazioak mekanismoak aplikatzen dituenean, harremana du beste administrazio eskudun batzuekin helburu eta interes publiko komunak lortzeko eta herritarren eskaerak ahalik eta hobekien asetzeko, modurik eraginkorrenean.\nm) Koherentziaren printzipioa, hau da, zerbitzuak etenik gabe, ziur eta modu egonkorrean ematea, haustura edo ezustekorik gabe herritarrek ezagutu eta onartzen dituzten egoeretan.\nn) Erraztasunaren printzipioa, hau da, tramiteak arindu, alferreko prozedurak kendu eta itxaronaldiak murrizten dituzten teknika eta metodoak erabiltzea.\no) Ulermenaren printzipioa, hau da, erabiltzaileentzat argiak eta ulerterrazak diren arau eta prozedurak izatea, baita mintzaira ulergarriko informazioaren baliabide publikoak erabiltzea ere.\np) Modernizazioaren printzipioa, hau da, teknologia berriak eta antolaketa metodo eraginkor eta parte hartzaileak erabiltzea, bere egitura administratiboa eguneratu eta berritzearen aldekoa, zerbitzu publikoak emateko modalitateetan eta haietarako azpiegitura, instalazio eta eraikinetan.\nq) Etengabeko hobekuntzaren printzipioa, hau da, administrazioa, zenbait metodo abian jarriz, gauza da sistematikoki akatsak atzeman, zuzendu eta herritarrei zerbitzuak gero eta modu efizienteago, eraginkorrago, ekonomikoago, parte-hartzaileago eta azkarrago batean emateko.\n5. artikulua. Ebaluatzeko autonomia.\nAdministrazio publiko bakoitzak bere aldetik erabaki ahalko du bere eskumenen esparruan diseinatu, burutu edo gauzatuko dituen politika publikoak ebaluatzea.\n6. artikulua. Ebaluazioaren eremu materiala.\nPolitiken ebaluazioak administrazioaren menpeko gaiak osorik hartu ahalko ditu edo gai horiez osatutako sektore homogeneoetara mugatu.\n7. artikulua. Ebaluatzeko modalitateak.\n1. Administrazioak berak ebaluatu ahalko ditu politika publikoak, bere bitartekoak erabiliz, hirugarren batzuk kontratatuz edo, kanpotik, Politika Publikoak eta Zerbitzu Publikoen Kalitatea Ebaluatzeko Foru Batzordea baliatuz, foru lege honen VI. kapituluan arautu bezala.\n2. Politika Publikoak eta Zerbitzu Publikoen Kalitatea Ebaluatzeko Foru Batzordeak gauzatuko du kanpoko ebaluazioa, administrazio bakoitzeko organo eskudunak eskatuta. Horretarako, lankidetza hitzarmena izenpetu ahalko da eta bertan islatuko da, alde bakoitzaren konpromiso teknikoak, juridikoak, administratiboak eta baita ekonomikoak ere. Kanpoko ebaluaziorako, ebaluatzen den administrazio publikotik kanpoko adituen batzordea sortzea erabaki daiteke.\n3. Organo edo entitate publikoek sektore bakoitzeko araudiari jarraituz egiten dituzten ebaluazioak ez dira kanpoko ebaluazioei loturik egonen.\n8. artikulua. Xedea.\nPolitika publikoen ebaluazioak helburu hauxe du: foru lege honen 4. artikuluan aipatutako printzipio eta irizpideak, besteak beste, eta haiei loturiko metodo eta teknikak zenbateraino aplikatu diren jakitea.\n9. artikulua. Ebaluatzeko uneak.\nPolitika publikoen ebaluazioa izan ahal da:\na) Aurrekoa: Politika publikoa planifikatzen edo programatzen denean.\nb) Tartekoa: Politika publikoa programatutako aldian aplikatzen den bitartean.\nc) Ondokoa: Programatutako politika publikoa burutu ondoren.\n10. artikulua. Ebaluazioaren edukiak.\nPolitika publikoen ebaluazioak, besteak beste, puntu hauei buruzkoak izan ahal dira:\na) Atzemandako arazoak eta konpondu nahi diren arazoak.\nb) Lortu nahi diren helburuak.\nc) Lortutako emaitzak.\nd) Aurreko hiru elementuen arteko zerikusia.\ne) Ondorioen banaketa.\nf) Zer ondorio atzeman diren eta zein sektoretan.\ng) Erabili diren bitarteko juridiko, tekniko eta administratiboak, baita ekonomikoak eta giza baliabideak ere.\nh) Izan den kostua eta emaitzekin duen lotura.\ni) Jarduteko hautatutako prozedurak eta haiek aukeratzeko arrazoiak.\nj) Administrazioarteko lankidetza, politika prestatu eta garatzen.\nk) Herritarren parte-hartzea, politika prestatu eta garatzeko lanean.\nl) Herritarrek jarduketei buruz duten iritzia.\nm) Legeak eta herritarrek duten eskubidea bete ote diren.\n11. artikulua. Publizitatea.\n1. Administrazio publikoek egokia iruditzen zaien publizitatea emanen diete beren ebaluazioei _ebaluazio publikoak izanen dira_, hoberentzat jotzen dituzten bitarteko teknikoak baliatuz.\n2. Politika Publikoak eta Zerbitzu Publikoen Kalitatea Ebaluatzeko Foru Batzordera igorriko dira Nafarroako Foru Komunitateko administrazioaren eta haren menpeko erakunde publikoen ebaluazioak, Politika Publikoak eta Zerbitzuen Kalitatea Ebaluatzeko Erregistroan, foru lege honen 23.2 h) artikuluan aipatzen den horretan, sartzeko. Ekonomia eta Ogasun Departamentuko Informazioaren Gizarterako Zuzendaritza Nagusian dauden informazio iturriekin koordinatuko da.\nZerbitzu publikoen kalitatearen ebaluazioa\n12. artikulua. Kontzeptua.\nZerbitzu publikoen kalitatearen ebaluazioa prozesu integral eta iraunkorra da, ezaugarri hauek dituena:\na) Herritarren itxaropenei begira eta unitatean aurrez ezarritako konpromisoak zenbateraino bete diren aztertuz neurtzen ditu emandako zerbitzuak.\nb) Lortutako datuetan oinarrituta, hobekuntza programak ezartzen ditu.\n13. artikulua. Helburua.\nZerbitzu publikoen kalitatearen ebaluazioak helburu hauek ditu:\na) Erakunde administratiboei bilakatzen eta garatzen laguntzen dieten hobekuntza-alderdiak eta eremuak zein diren jakitea.\nb) Unitate administratibo eskudunei behar duten informazioa ematea administrazioaren herritarrendako zerbitzua planifikatu eta zuzentzeko; orobat, beharrezko hobekuntzak abian jartzea Ekonomia eta Ogasun Departamentuko Informazioaren Gizarterako Zuzendaritza Nagusiak kalitatea eta modernizazioa sustatzeko bultzatzen dituen estrategiekin koordinatuz, Nafarroako Foru Komunitatearen administrazioa eta haren erakunde publikoak ebaluaziogai direnean.\nc) Administrazio publikoaren kalitate mailei buruzko informazioa herritarrei helaraztea, jarduera administratiboaren hartzaile direnez.\n14. artikulua. Ebaluatzeko sistemak.\nSistema hauen bitartez taxutuko da zerbitzu publikoen kalitatearen ebaluazioa:\na) Auto-ebaluazioa, unitate edo erakunde bakoitzak eginen duena, bere bitartekoak erabiliz edo hirugarren batzuk kontratatuz.\nb) Kanpoko ebaluazioa, Politika Publikoak eta Zerbitzu Publikoen Kalitatea Ebaluatzeko Foru Batzordearen eskutik, foru lege honen 16. artikuluan aurreikusi bezala.\n15. artikulua. Auto-ebaluazioa egiteko sistema.\nMetodo hauetako edozein aplikatuz garatuko da auto-ebaluazioa:\na) Zerbitzuen kartak, foru lege honen VI. kapituluaren bidez xedatutakoaren arabera araututa.\nb) Kalitatearen Kudeaketarako Fundazio Europarraren (EFQM) Erabateko Kalitatearen Eredua.\nc) Ebaluazioaren Esparru Komuna Sektore Publikorako (CAF).\nd) Beste edozein metodo, oro har onartua, erabiltzaileen iritzia behar adina eta zehatz jasoko duena, hartutako zerbitzuekin zenbateraino dauden gustura, eta informazio horren ondoriozko hobekuntza programak ezarriko dituena. Nafarroako Foru Komunitateko administrazioa edo haren menpeko erakunde publikoak direnean, aldez aurretik homologatu beharko du metodoa Politika Publikoak eta Zerbitzu Publikoen Kalitatea Ebaluatzeko Foru Batzordeak.\n16. artikulua. Kanpoko ebaluazioaren sistema.\n1. Politika Publikoak eta Zerbitzu Publikoen Kalitatea Ebaluatzeko Foru Batzordeak burutuko du kanpoko ebaluazioa. Berak baimendutako entitate edo erakunde independenteak erabili ahal ditu, autonomoak eta objektiboak badira.\n2. Unitate edo erakundeek egindako auto-ebaluazioetan oinarritutako azterketa sistematikoa izanen da ebaluazioa.\n17. artikulua. Kalitatea hobetzeko programak.\nUnitate edo erakunde eskudunen arduradunek, ebaluazioak aplikatuta ateratako informazioan oinarrituta, zerbitzuak hobetzeko programak bultzatuko dituzte. Ekintza horiek eta haien emaitza etorkizuneko ebaluazioetan zerbitzua berrikusteko hartu ahal dira kontuan, baita sarien faseko balorazioan ere, foru lege honen V. kapituluan aipatu bezala.\n18. artikulua. Kontzeptua eta hedadura.\n1. Zerbituen Kartak jendearen esku jartzen diren dokumentuak dira eta Nafarroako administrazio publikoek erabiltzen dituzte herritarrei zerbitzu publikoen berri emateko.\n2. Zerbitzuen kartetan administrazio publikoek beren borondatez hartutako konpromisoak sartzen dira, zerbitzu publikoak hobeki emateko; orobat, haiek beteko direla segurtatzen duten adierazleak. Ez dira xedapen arau-emaileak eta ez dute ondorio juridiko loteslerik sortzen.\n19. artikulua. Edukia.\n1. Zerbitzuen kartek argi eta garbi adieraziko dituzte edukiak, herritarrek ulertzeko moduan.\n2. Nafarroako Foru Komunitateko administrazioaren eta haren menpeko erakunde publikoen zerbitzuen kartetan alderdi hauek sartuko dira:\na) Zerbitzuen karta prestatzen duen organo edo erakundearen datu bereizgarriak.\nb) Burutzen dituen organo edo erakundearen helburu eta eskumenen deskripzio orokorra.\nc) Ematen diren zerbitzuen deskripzioa.\nd) Herritarrek eta erabiltzaileek zerbitzuak hobetzen lagundu edo parte hartzeko moduak.\ne) Prestazioei eta zerbitzuei buruzko arauen zerrenda.\nf) Iradokizunak eta erreklamazioak aurkezteko sistema.\n2) Ematen diren zerbitzuei buruz hartzen diren konpromisoak, hala nola:\na) Prozedurak izapidatu edo zerbitzuak emateko aurreikusitako epeak.\nb) Komunikazio eta informaziorako mekanismoak, jende ororentzakoak edo banakakoak.\nc) Jendeari erantzuteko ordutegia eta tokiak.\nd) Zerbitzua eskuratzen lagunduko duten oharrak eta hura emateko modua hobetuko dutenak.\ne) Konpromisoak betetzen diren edo ez ebaluatzeko adierazleak.\nf) Euskaraz arreta ematea eta tramitatzea, Euskarari buruzko Foru Legearekin bat.\na) Zerbitzuak ematen dituzten bulego guztien posta-helbideak, telefono zenbakiak eta web guneak.\nb) Zerbitzuen kartaz arduratzen den unitatearen posta-helbidea, telefono zenbakia eta web gunea.\nc) Kudeaturiko zerbitzuen zabalkunderako bestelako argibideen aipamena.\nd) Ematen diren zerbitzuei buruzko bestelako datu interesgarriak.\n20. artikulua. Prestakuntza.\nAdministrazioko organo eskudun bakoitzak prestatu eta kudeatuko ditu zerbitzuen kartak, eta administrazio osorako izan ahal dira, edo haren menpeko erakunde edo unitateetarako, nola ikusten den egokiena.\nZilegi izanen da kartak egitea, xedetzat zerbitzu bat izanen dutenak, zeinaren kudeaketan administrazio publikoen menpeko zenbait organok, erakundek edo unitatek parte hartuko baitute, horretarako behar den akordioa izenpetuta.\nNafarroako Foru Komunitateko administrazioaren kasuan, departamentu bakoitzak eta erakunde autonomo bakoitzak bere zerbitzuen karta prestatuko du, foru lege honek indarra hartu eta gehienez ere hiru urteko epean.\n21. artikulua. Onarpena, zabalkundea eta jarraipena.\n1. Kasu bakoitzeko organo eskudunak onartuko ditu zerbitzuen kartak.\n2. Administrazio edo organo bakoitzak burutuko ditu bere zerbitzuen karta zabaltzeko eraginkorragotzat jotzen dituen ekintzak, eta erabiltzaileek ezagutzea bermatuko du, informatikako sistemen bidez edo jendea hartzeko bulego administratibo guztietan.\n3. Nafarroako Foru Komunitateko administrazioaren eta haren mepeko erakunde publikoen kasuan, zerbitzuen karten onespena Nafarroako ALDIZKARI OFIZIALean argitaratuko da, orok jakin dezan.\n4. Administrazio publiko bakoitza arduratuko da zerbitzuen karten jarraipena egiteaz egokia iruditzen zaion aldiro.\nSariak zerbitzu publikoen kalitateari\n22. artikulua. Sustapena.\n1. Nafarroako Foru Komunitateko administrazioak zerbitzu publikoaren kalitatea sarituko du Nafarroako administrazio publikoetan, baita praktika egokiak ere. Horrela, aintzatetsi eta sarituko dira herritarrendako zerbitzuaren kalitatea hobetzen nabarmendutako administrazioen menpeko organo eta entitateak, eta aintzatetsiko dira, halaber, zerbitzuen kalitatea hobetzeko ekimenak eta organo eta entitate horien arduradun eta enplegatu publikoak.\n2. Nafarroako Foru Komunitateko administrazioak zuzenean antolatu eta emanen ditu sariak; bestela, fundazioekin edo irabazi asmorik gabeko entitateekin lankidetzan, horiek Nafarroan badihardute kalitatea saritzeko lanetan Europar Batasunean onartutako irizpide eta bikaintasunaren ereduekin.\n3. Sariak emateko, kontuan hartuko da erakundeak zer nolako kalitatea eskaintzen dien herritarrei, eta haien iritzia, zerbitzuaren erabiltzaile diren aldetik.\nPolitika publikoak eta zerbitzu publikoen kalitatea ebaluatzeko foru batzordea\n23. artikulua. Zer den eta zer eginkizun dituen.\n1. Politika Publikoak eta Zerbitzu Publikoen Kalitatea Ebaluatzeko Foru Batzordea sortu da, Nafarroako Foru Komunitateko administrazioaren organo kolegiatu gisa, Nafarroako administrazio publikoen politika publikoak eta zerbitzu publikoen kalitatea ebaluatzeaz arduratzeko Nafarroako lurraldean.\n2. Hauek dira Politika Publikoak eta Zerbitzu Publikoen Kalitatea Ebaluatzeko Foru Batzordearen eginkizunak:\na) Gauza publikoak ebaluatzeko kultura bultzatzea Nafarroako administrazio publikoetan.\nb) Planak prestatu eta organo eskudunari proposatzea, bere egin ditzan. Haietan, zerbitzu publikoak hobetzeko ekintzak eta zerbitzuen kalitatea ebaluatzeko sistemak aurreikusiko dira, Nafarroako Foru Komunitateko administrazioan eta haren erakunde autonomoetan txertatzeko.\nc) Irizpide komunak prestatu eta metodologiak zehaztea, Nafarroako administrazio publikoek erabil ditzaten politika publikoen auto- ebaluazioetan, zerbitzu publikoen kalitatearen auto-ebaluazioetan eta zerbitzuen kartak prestatzeko.\nd) Haien gain utzitako edo eskatzen zaizkien politika publikoen eta zerbitzu publikoen kalitatearen kanpoko ebaluazioa.\ne) Foru lege edo dekretu mailako xedapen orokorren aurreproiektuen gaineko txostena egitea, politika publikoen eta zerbitzu publikoen kalitatearen ebaluazioarekin zerikusia dutenean.\nf) Kalitatearen ebaluazioari eta kudeaketari buruzko prestakuntza.\ng) Zerbitzu publikoen ebaluazioaren gaineko informazioa bildu, aztertu eta, behar izanez gero, metodogiari buruzko proposamenak egitea eta gomendioak ematea.\nh) Politika Publikoen eta Zerbitzu Publikoen Kalitatearen Ebaluazioari buruzko Erregistroa, foru lege honen bidez sortua, kudeatzea. Publikoa eta doanekoa izanen da eta, bertan, aplikatzen diren ebaluazio sistemak gorde ahalko dira, baita prestatzen diren hobekuntza programak eta zerbitzuen kartak ere.\ni) Ebaluazio arloari aplikatutako ikerketa bultzatzea, beste entitate publiko eta pribatu batzuekin lankidetzan.\nj) Zerbitzu publikoen ebaluazioari eta kalitateari loturiko argitalpenak eta azterlanak sustatzea.\nk) Nazioko zein nazioarteko erakunde metodologikoetan parte hartzea, eta antzeko organo eta entitateekin harremanak izatea autonomia erkidegoan, nazioan edo Europar Batasunean.\nl) Nafarroako administrazio publikoen inguruan entitate independente publiko edo pribatuek egiten dituzten jarduketak kreditatzea eta, kasua bada, egiaztatzea, eta ebaluaziorako prozesuak eta metodoak homologatzea eta baimendutako profesional independenteak kreditatzea. Horretarako guztirako, behar diren protokoloak sustatuko dira, bermatzeko ezen profesionalak eta metodoak egiaztatu, kreditatu eta homologatzeko eginkizunak nazioaren eta nazioartearen erreferentzia-esparruan txertatzen direla.\nm) Zerbitzu publikoei buruz herritarrek duten iritziari buruzko azterketak egitea, hobekuntzarako ekimen orokorrak proposatu ahal izateko eta herritarrei zerbitzu-ematearen kalitateari buruzko informazio orokorra helarazi ahal izateko.\nl) m) Eragile sozioekonomikoak eta sektore publikoan kalitatea sustatzeko sektoreko profesional eta entitateak ordezkatzen dituzten informazio-emaile funtsezkoekin komunikazioan egoteko sistema bat eratzea, eskainitako zerbitzuen kalitateari buruzko balorazioa osatzearren eta herritarren partaidetza sustatzearren.\n3. Honela osatuko da Politika Publikoak eta Zerbitzu Publikoen Kalitatea Ebaluatzeko Foru Batzordea:\na) Batzordeburua: Nafarroako Gobernuak erabaki bidez izendatuko du.\n_Nafarroako Administrazio Publikoaren Institutuko ordezkari bat.\n_Ekonomia eta Ogasun Departamentuko Informazioaren Gizarterako Zuzendaritza Nagusiko ordezkari bat.\n_Toki Administrazioko Departamentuko ordezkari bat.\n_Nafarroako Udal eta Kontzejuen Federazioko hiru ordezkari.\n_Nafarroako Kalitatearen aldeko Fundazioko ordezkari bat.\nAskatasun sindikalari buruzko Lege Organikoaren arabera ordezkaritzarik handienekoak diren bi sindikatuetatik ordezkari bana.\nc) Idazkaria: funtzionario edo langile publiko bat, Nafarroako Administrazio Publikoaren Institutuak izendatua.\nForu dekretu bidez zabaldu ahal da batzordearen osaera, politika publikoen eta zerbitzu publikoen kalitatearen ebaluazioari zuzenean loturiko beste unitate edo entitate batzuk sartzeko.\nOrobat, adituak edo entitateetako ordezkariak edo pertsonak gonbidatu ahal ditu batzordeak, landu beharreko gaia edo arloa zein den ikusita.\n4. Bere xedeak bete daitezen, Nafarroako Administrazio Publikoaren Institutuak eskuratzen dizkion bitarteko materialak eta giza baliabideak izanen ditu batzordeak, hari atxikita egonen baita.\n24. artikulua. Nafarroako Udal eta Kontzejuen Federazioarekin lankidetzan aritzeari buruzko akordioa.\nPolitika Publikoak eta Zerbitzu Publikoen Kalitatea Ebaluatzeko Foru Batzordeak proposaturik, Nafarroako Gobernuak Nafarroako Udal eta Kontzejuen Federazioarekin lankidetzan aritzeko akordio bat sina dadin sustatuko du, foru lege honek jasotako neurriak Nafarroako udal eta gainerako toki entitateetara hedatzea ahalbidetzeko.\nHerritarren eskariaren eta horien gogobetetasun-mailaren azterketa\n1. Nafarroako administrazio publiko bakoitzak, erabiltzaileen iritzia jakiteko eta zerbitzuen kalitatea hobetzeko, eskariari buruzko azterlanak eta erabiltzaileek haien zerbitzuei dagokienez duten asebetetze-maila ebaluatzekoak egin ahalko ditu, horretarako ikerketa-teknika kualitatibo eta kuantitatiboak erabiliz.\n2. Eskariari buruzko azterketen helburua izanen da jakitea erabiltzaileek zer behar eta zer itxaropen dituzten zerbitzuaren funtsezko alderdiei dagokienez; honakoei buruz, bereziki: zerbitzua izateko baldintzak, moduak eta bideak, eta erantzun-denborak. Azterketa horien aldizkakotasuna, ezartzekotan, zerbitzuen kartan ezarriko da.\n3. Erabiltzaileen asebetetzea ebaluatzeko lanen helburua izanen da neurtzea horiek duten pertzepzioa organizazioari eta ematen dituen zerbitzuei buruz. Pertzepzioaren neurketak era sistematiko eta jarraian eginen dira.\n26. artikulua. Fidagarritasun eta ziurtasun bermeak.\n1. Ikerketa lanak diseinatzeko _inkestak, zundaketak, elkarrizketak, eztabaida taldeak edo beste edozein dela ere_, erabiliko diren erreferentzia-ereduek zerbitzu bakoitzaren ezaugarriak eta beharrak errespetatuko dituzte, erabiltzailearen ikuspegitik garrantzitsuak diren alderdiak edo ezaugarriak aurreikusiko dituzte eta bidea emanen dute emaitzak finkatzeko eta alderatzeko geroago.\n2. Ikerketa lanek konfidentzialtasun bermeak izan beharko dituzte parte hartzen duten pertsonentzat, eta esparru metodologiko orokor baten baitan gauzatuko dira.\n"27. artikulua. Emaitzak.\nIkerketa lanen emaitzak foru lege honetan jasotako neurriak gauzatzean erabiliko dira; bereziki, zerbitzuen kartak prestatzeko eta gaurkotzeko prozesuan, eta, kasua bada, hobetze etengabeko beste ekintza batzuei ekiteko.\n28. artikulua. Definizioa.\nNafarroako administrazio publiko bakoitzak zehaztuko du zer unitate arduratuko den edo diren kexen eta iradokizunen kudeaketaz, era horretan jaso eta tramitatu ahal izateko bai erabiltzaileek zerbitzu publikoak direla-eta adierazitako arrangurak bai zerbitzuen kalitatea hobetzeko ekimenak.\nHalaber, unitate horrek erantzun bat eskaini beharko die herritarrei beren kexen edo iradokizunen ondorioz, eta eginiko jarduerei nahiz, kasua bada, harturiko neurriei buruzko informazioa eman beharko die.\n29. artikulua. Kexen eta iradokizunen aurkezpena eta tramitazioa.\n1. Aurreko artikuluak aipatzen duen unitateak administrazio publiko bakoitzaren barrenean duen kokalekua seinalizatuko da ikusi ahal izateko moduan, eta kokaleku hori erabiltzaileentzat egokiena izanen da, bertara iritsi eta erabili ahal izan dezaten.\n2. Erabiltzaileek beren kexak edo iradokizunak aurkeztu ahalko dituzte bertara joanez, posta arruntez edo bitarteko telematikoak erabiliz. Posta elektronikoz edo internet bitartez aurkezturiko kexek interesdunaren sinadura elektronikoarekin edo administrazio publiko bakoitzak ezartzen duen sistema alternatiboarekin izenpetuta egon beharko dute.\n3. Kexak edo iradokizunak aurkezten badira bertara joanez, haien jomuga den organo edo organismoak horretarako propio prestaturiko inprimakia edo erregistroa bete eta sinatuko du erabiltzaileak. Erabiltzaileek nahi badute, kasuko funtzionarioek laguntza eman ahalko diete haien kexa edo iradokizuna adierazteko.\n4. Kexak eta iradokizunak aurreko idatz-zatietan zehaztutako moduan adierazi ondoren, erabiltzaileei haiek aurkeztu izanaren froga emanen zaie, unitateak adieraziko dien bitartekoa erabiliz.\n5. Kexa eta iradokizunen iturri diren zioak, bai eta hizpide dituzten gaiak ere, identifikatzeko, kexak eta iradokizunak halako moduz sailkatuko dira non zerbitzua eman eta hobetzeari buruzko informazio muntaduna emanen baitute.\n30. artikulua. Erantzuna.\n1. Kexa edo iradokizuna jaso ondoren, 28. artikuluak aipatzen duen unitateak hilabeteko epean informazioa emanen dio interesdunari eginiko jarduketei buruz.\n2. Epe horren igarotzea eten ahalko da baldin eta interesdunari eskatu behar bazaio behar diren argibideak aurkez ditzan, hamar egun balioduneko epean, kexa edo iradokizuna behar bezala tramitatzeko.\n3. Baldin eta, ezarritako epea igaro ondoren, administrazioaren inolako erantzunik ez badu jaso, herritarrak kasuko unitatearen gaineko agintea duen kontseilariarengana edo toki entitatearen lehendakariarengana jo ahalko du, ezertan galarazi gabe egokitzat jotzen den organoari eginiko eskuordetzea, erantzunik ezaren zergatiak jakiteko eta organo horiek behar diren neurriak hartzea proposa dezaten.\n31. artikulua. Jarraipena.\nJasotako kexa eta iradokizunen jarraipenari buruzko informazioa, bai eta emandako erantzunena eta harturiko neurriena, kasua bada, urtero eginen den baterako oroit-idazki orokor eta departamentu-esparrukoan bilduko da.\n32. artikulua. Ondorioak.\nForu lege honen arabera aurkezturiko kexek ez dute ezein kasutan izanen administrazio-errekurtso kalifikaziorik, eta haiek aurkezteak ere ez ditu etenen indarreko araudian ezarritako epeak. Kexa horiek ez dute inola baldintzatzen prozeduran beren burua interesduntzat dutenek prozedura bakoitzari buruzko araudiari jarraituz gainerako akzioak edo eskubideak egikaritu ahal izatea.\nForu legearen aplikazioaren norainokoa\n1. Foru lege honek indarra hartzen duenetik hiru urte igarota, Politika Publikoak eta Zerbitzu Publikoen Kalitatea Ebaluatzeko Foru Batzordeak txosten bat eginen du foru legearen aplikazioaren norainokoari buruz eta proposatzeko modukotzat jotzen dituen hobekuntzei buruz. Txosten hori Nafarroako Gobernura igorriko da.\n2. Nafarroako Gobernuak, txosten hori ikusirik, eta komenigarritzat jotzen badu, Nafarroako Parlamentura foru lege proiektu bat igorriko du, non jasoko baitira beharrezkoak diren aldaketak bai eta, kasua bada, Nafarroako administrazio publikoetan politika publikoak eta zerbitzu publikoen kalitatea ebaluatzeko nahitaezko plan eta programak ezartzea.\nLangile publikoen parte-hartzea\nNafarroako Gobernuak bultzada emanen dio langile publikoek kalitatearen sustapen eta kudeaketan parte hartzeari, eta horretarako, kasua bada, beharrezkoak diren lege-aldaketak eta prestakuntza-ekintzak abiaraziko ditu.\nErregelamenduak emateko baimena\nNafarroako Gobernuak badu ahalmena foru lege hau garatu eta gauzatzeko behar diren erregelamenduzko arau guztiak eman ditzan.\nForu lege honek indarra hartuko du Nafarroako ALDIZKARI OFIZIALean argitaratu eta biharamunean\nIruñean, 2005eko abenduaren 29an._Nafarroako Gobernuko lehendakaria, Miguel Sanz Sesma.\nIragarkiaren kodea: F0600056