Cuicuilco - Wikipedia, entziklopedia askea.\nCuicuilco Aro Aurreklasikoko K.a. 700-K. o. 150 ertamerikar eremu arkeologiko oso garrantzitsu bat da, Mexiko Hiriaren hegoaldean, Barruti Federalean, Texcoco aintzira izan zenaren hegoaldeko muturrean zegoena. Aurreko kronologia oinarri hartuta, Cuicuilco Mexikoko Haraneko hiririk antzinakoenetako bat izan liteke, olmekar eremu nuklear deritzon Mexikoko Golkoaren kostaldeak eta Veracruz eta Tabasco estatuek osatutako lurraldean bizi izan ziren olmeken garaikidea eta hauekin balizko harremanak izango zituena.\nGaur egun ezagutzen deneraino, Mexikoko Goi-Ordokiko lehen zentru zibil eta erlijioso handia izan zen. Bere biztanleriak, ziur aski, bere barnean hartzen zituen Aro Klasikoko altepetlen (hiri-estatuak) bereizgarriak ziren ezaugarri kultural eta gizarte estratu guztiak. Cuicuilco Xitle sumendiak eztanda egin ondoren bertan behera utzia eta suntsitua izan zen, biztanleria Mexikoko arroan berrezartzea eraginez. Honen amaiera Erdialdeko Goi-Ordokian aro klasikoko gune agintari bezala Teotihuacanen sendotzea izan zen.\n8. tokian existitu ziren eraikin erlijioso eta etxebizitzak existitzen dira, baita hiria urez hornitzen zuen sistema hidraulikoaren hondakinak ere. Piramideetako bat leku estrategiko baten eraiki zen, espainiarren aurreko herrien artean sorkuntza monumental baten bidez kontzeptu erlijiosoak gertakizun kosmikoekin lotzeko lehen saiakera izan zelarik.\n2.1 Kulturaren hasiera\n2.2 Kulturaren gorakada\n2.3 Kulturaren ezaugarri fisikoak\n2.4 Nekazaritza eta elikadura\n3 Kulturaren amaiera\n5 Egungo egoera\nINAHren arabera, Zelia Nuttallek Cuicuilcok "Kantuak eta dantzak egiten diren tokia" esan nahi duela uste du.\nMexikoko Haraneko lehen gune zeremonialetako bat izan zen, eta garrantzitsuenetakoa. K.a. 800 eta K.a. 600 bitartean eraikitako piramide formako oinarria du, tokiko egitura ezagun nagusia delarik.\nCuicuilko, jatorrian, nekazal ezarpen bezala sortua izan zen, baina praktika erlijioso goiztiarren zantzuak daude, harrizko eskaintzak eta zeramikaren erabilera hil hatu bezala barne. Hiria piramideak zituen zeremonia gune handi baten eta honekin lotutako hirigunearen inguruan hazi zen, hirigune honek ur gordailu txiki eta ez oso sakonen ertzetan zeuden plaza eta kaleak zituelarik. Hauek, urez, gertu zeuden Zacayuca eta Zacaltepetl muinoetatik hornitzen ziren. Biztanleria hiriak biztanle gehien izan zituen garaian, 20.000 pertsonatan estimatzen da. Tokiak terrazak, zenbait eraikin, gotorlekuak eta ureztatze kanalak ditu.\nToki hau zeramika ohitura berri baten (K.a. 600-K.a. 200) ekoizle izan zen arren, ohikoa da tokiaren ingurua bertan bizi izan ziren zenbait belaunaldik osatu zutela kontutan hartzea.\nEbidentzia arkeologikoek, zeramikak zein arkitektura egiturek, Cuicuilco finkapen bezala K.a. 1. milurtekotik garatu zela adierazten dute, Aro Aurreklasikoan, finkapen txiki bat bezala. Bertako biztanleek Mexikoko Arroko zein Chupícuaro mendebaldean eta Monte Albán hego-ekialdean bezalako nahiko lurralde urruneko beste toki batzuekin harremanak zituzten.\nCuicuilcorentzat estimatutako okupazio garaiak, soilik saiakeratzat har daitezke. Okupaziorik goiztiarrena K.a. 1200ekoa dela uste da. Antzerako osaketa eta espazio banaketa zuten nekazal herrixka ugari egon zen. K.a. 1000tik K.a. 800 arteko garaian oinplano obalatuko kono moztu formako egiturak eraiki ziren. Espezialistek toki hauek eskualde buru deitzen dituzte, hierarkia handiagoa zutela eta barneraketa gune bezala funtzionatzen zutela kontutan hartuz. Handik denbora batera eskualde buru handiago bihurtu ziren.\nCuicuilcoko piramide erraldoia handitze honen adierazgarri baldin bada, orduan, honek, garapen maila hau K.a. 800 eta K.a. 600 bitartean lortu zela esan nahi du, eraiki zen data baita. Hala baldin bada, izaera protohiritarra, maila honetako bereizgarria, Aro Aurreklasiko Berantiarrean zehar ere hedatuko zen Cuicuilko K.a. 100 eta K. o. 1 artean ahuldu zen arte. Une honetan hasi zen Teotihuacanen garapena, Aro Klasikoan hirigune oso garrantzitsua izan zena.\nKulturaren hasiera[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nCuicuilcoko Piramidearen atzealdea.\nAro Aurreklasiko Ertainaren erdialde inguruan (K.a. 800) toki honetan herrixkak agertu ziren, pixkanaka eboluzionatuz eta handituz joan zirenak, hiribildu bihurtuz, ondoren, Aro Aurreklasikoaren amaiera aldera (K. o. 100) hirigune zibil-zeremonial handi bat eratzeko. Hirigune bezala, oso garrantzitsua izatera iritsi zen, nekazari, artisau apaiz eta gobernarien artean hierarkizatutako gizarte aurreratu batekin.\nCuicuilcorentzat ezarritako garapen garaiak soilik saiakeratzat har daitezke. Okupaziorik goiztiarrena K.a. 1200ekoa dela uste da. Antzerako osaketa eta espazio banaketa zuten nekazal herrixka ugari egon zen. K.a. 1000tik K.a. 800 arteko garaian oinplano obalatuko kono moztu formako egiturak eraiki ziren. Espezialistek toki hauek eskualde buru deitzen dituzte, hierarkia handiagoa zutela eta barneraketa gune bezala funtzionatzen zutela kontutan hartuz. Handik denbora batera eskualde buru handiago bihurtu ziren.\nCuicuilco eta bere egitura handiak handitze honen adierazgarri baldin badira, orduan, honek, garapen maila hau K.a. 800 eta K.a. 600 bitartean lortu zela esan nahi du, eraiki zen data baita. Hala baldin bada, izaera protohiritarra, maila honetako bereizgarria, Aro Aurreklasiko Berantiarrean zehar ere hedatuko zen Cuicuilko K.a. 100 eta K. o. 1 artean ahuldu zen arte. Une honetan hasi zen Teotihuacanen garapena, Aro Klasikoan hirigune oso garrantzitsua izan zena.\nToki honen garapena, sortu zenetik, bere kokaleku estrategikoagatik, Tolucako sarreratik gertu eta Texcoco lakuaren ertzean zegoelako gertatu zela uste duten iritziak daude.\nIkuspuntu honen arabera, tokia, K.a. 600 eta K.a. 200 bitartean zeramika ohitura berri baten ekoizlea zen arren, paisaia bata bestearen atzeko zenbait belaunaldik osatu zutela ere argi dago.\nKulturaren gorakada[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nK.a. 150 inguruan, Aro Aurreklasikoaren amaiera aldera Cuicuilco eskualde hirigune bihurtzen da 20.000 biztanlera iris daitekeen biztanleria batekin, garai hartan Teotihuacanekin alderagarria, garapen hau Mexikoko Arroaren hegoaldean Xitle sumendiaren eztandak geldiarazten duelarik, Cuicuilcoren arkitektura egitura zibil eta zeremonialak eta etxebizitzak osorik edo partzialki estali zituen laba geruza bat osatuz, hiriaren hedadura, ebazten denez, 400 hektareatara iritsi zelarik.\nKulturaren ezaugarri fisikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nGarezur deformazio tubular zuzen edo okerraren ondoriozko buru biribilak zituzten, lehena askoz ohikoagoa zelarik. Hortzak kentzea ere ohikoa zen. Bataz besteko bizi itxaropena 51 urtekoa zen, nagusiki, osteomielitia bezalako gaixotasunen presentziagatik.\nNekazaritza eta elikadura[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nBizi ziren tokiagatik, bertako biztanleek eskuragarri izan zituzten aintziretako baliabide naturala (flora eta fauna), Xochimilco lakutik gutxi gora-behera 4 kilometroa baitzeuden, eta Las Cruces eta Ajusco mendizerretatik gertu zeuden, gainera, iturburuak eta ur korronteak zeuden. Espainiarren aurreko taldeek elikagaiak ekoiztea lortu zuten. Nekazaritzan oinarritutako Ertamerikako oinarri ekonomiko propioa ziuraski ehiza, arrantza eta fruitu bilketarekin osatua izan zen. Egurra lortzeak erraza izan behar zuen gertuko basoen ondorioz tokiaren zati nuklearraren inguruan nekazal lurrekin, gaur egun sumendi laba eta eraikin metro askoren azpian daudenak.\nUste denez, bere elikadura, artoa, babarrun, kalabaza, tomate, arrain eta animali basatietan oinarritzen zen.\nKulturaren amaiera[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nBere gainbehera K.a. I. mendean hasi zen, Teotihuacan erlijio eta kultura eragingune bezala goraka hasi zen garai berean. Gure aroko 400. urte inguruan, Ajusco-Chichinauhtzin bezala ere ezagutzen den Ajusco (nahuatl atl, xochitl, co, 'ura, loratu, tokia' ‘ur loragunea’) mendizerraren inguruan dagoen Xitle sumendiak eztanda egin zuen, Cuicuilcoren azken arrastoak eta Copilco (beste zeremonia gune garrantzitsu bat) lurperatu eta suntsituz. Hondamendi honek cuicuilcotar kultura Toluca eta Teotihuacanera sakabanatzea eragin zuen, non cuicuilcotar asko hartu zituzten, baita hauen kulturaren ezaugarri asko barneratu ere.\nUste denez, Cuicuilcoren gainbeherak (K.a. 100-K. o. 1) hobetze txiki bat izan zuen 1 eta 150 artean suaren jainkoen presentziaren ondorioz.\nCuicuilco zeremonia gune garrantzitsu bezala utzi bazen ere, eskaintzak egiten jarraitu zen hiria Xitle sumendiaren labapean lurperatua geratu zen arte, gure aroko 400. urtean gertatu zena, gutxi gora-behera.\nMende honen hasieratik aurrera El Pedregal toki erakargarri bat izan zen Mexikoko arroan mexikar eta teotihuacandar eraketa sozioekonomikoen aurreko kulturak definitzeko. Cuicuilco Bn eginiko ikerketek tokiaren garapena barne dinamika baten ondorio dela frogatu zuten.\nArkeologoek Cuicuilco Teotihuacan hirigune bezala agertu aurretik komunitate garrantzitsu bat izan zela ondorioztatu dute, arkeologo batzuek halako batean Teotihuacan sortzeko bateratu ziren sei komunitate txikiak Cuicuilco piramideak eta monumentu publikoak eraikitzen ari zen garaian sortuak eta hazkuntza xaloen frogekin zeudela kontutan hartuz. Dirudienez, hiria 150 eta 200 artean utzia izan zen, gertu dagoen Xitle sumendiak eztanda egin ondoren, lurraldea askoz beranduago berrokupatua izan zen arren. Zeramikak eta beste froga batzuk hondamendi bolkanikoaren errefuxiatuak iparraldera joan eta Texcoco lakuaren ipar ertzean zegoen Teotihuacaneko biztanleriaren zati bihurtu zirela iradokitzen dute.\nTokia[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nPiramidearen gainean zulatutako zuloa 5 aldarerekin (lamina korrugatuzko sabai batekin babestua)\nCuicuilco sumendi laba geruza trinko eta sendo batek estaltzen du, El Pedregal de San Ángel bezala ezagutzen dena. Labak, gutxi gora-behera 80 kilometro karratuko hedadura hartzen du, Ajusco mendizerraren oina barne eta gertuko lakuaren ertzeraino. 1956an eginiko ikerketa batek, tokiren batzuetan 10 metroko sakonerara ere iristen ziren laba ezberdin metaketak Cuicuilcoren kontserbazioan funtsezko faktorea izan zirela ondorioztatzen du. Tokia egungo hirigune baten barnean ere badago, eta Mexikoko Unibertsitate Nazionalarekin lotutako eraikinekin partzialki estalia dago. Soilik ikerketa arkeologiko partzial bat izan da posible, egungo eraikinek historiaurreko hiria kaltetu baitute. Cuicuilcon 1990ean eginiko aurkikuntza arkeologikoak suntsitu dira, nekazal sistemarekin lotutako egitura txikiago batzuekin plaza baten barnean eraikitako zirkulu formako piramide batean datzatenak. Ondorioz, zaila izan daiteke Cuicuilcoren benetako tamaina eta konplexutasuna zehaztea.\nErreserbatik gertu eraikia izan zen Telmexen eraikina\nDagoen tokiagatik, Cuicuilco egoera zail batean dago. Alde batetik egungo planifikazioa eta tokiaren interes ekonomikoak eta, bestetik, Mexikoko ondare arkeologikoaren kontserbazioa eta legislazioa daude gatazkan.\nCuicuilco bi eremutan banatua dago. Lehena Cuicuilco A bezala ezagutzen da, eta zeremonia gunea dagoen tokia da. Bestea Cuicuilco B da, eta Cuicuilco Atik mendebaldera dago, 1968ko Udako Olinpiar Jokoetarako eraiki zen Olinpiar Hirian dago.\nBere garrantzia historialari eta arkeologo guztiek onartzen dute, eta, hala ere, Teotihuacan eta Tula bezalako eremu arkeologikoekin alderatuz oso gutxi ikertua izan da. Berau ikertzeko oztoporik nagusiena eremua, ia osorik, 9 eta 10 metro arteko sendoera duen laba geruza batez estalia dagoela da, toki honetan ikerketa lanak zailduz. Zailtasun honi eremuaren urbanizazioa gehitzen zaio eremu arkeologikoaren gainean zuzenean eginiko eraikinekin, Telmex enpresaren eraikina eta Cuicuilco Merkataritza Plaza kasu 1997an.\nBidea eta eskailerak piramide nagusirantz\n"Kiva" hau Byron Cummings arkeologoak aurkitu eta izendatu zuen, AEB hego-mendebaldeko gela biribil erdi-lurperatuekin erlazionatzen zituelako. Egiazko eginkizuna ezezaguna da.\nHegoekialdeko ikuspegia Cuicuilcoko piramide nagusiaren tontorretik Tlalpan eta Xochimilcoko delegazioetaraino\nHegoekialdeko ikuspegia piramidearen tontorretik, 1968ko Udako Olinpiar Jokoetarako eraiki zen Olinpiar hiriarekin (gaur egun familia anitzentzako etxebizitzak).\nCuicuilco Museoko erakustokia, buztinezko figuratxo eta ontziekin.\nHarrizko eskultura, piramide nagusiaren oinarrian aurkitutakoa.\nXehatzeko erabilitako metate mota baten erakusketa. Marrazkiak nola erabiltzen zen azaltzen du.\nErakutsitakoak bezalako bitxikiekin apaindutako zeramikazko iruditxoak.\nKoordenatuak: 19° 18′ 06″ N, 99° 10′ 54″ W / 19.30167°N,99.18167°W / 19.30167; -99.18167\nOrriaren azken aldaketa: 10 otsaila 2021, 08:34.


blockchain News 13 Urtarrila 2018 - blockchain News\nUrtarrila 13, 2018 admin\nblockchain News 13 Urtarrila 2018\nHego Korean herritarren aurka cryptocurrency merkataritza debekua\nJTBC, Hego Korean nazio kable orokor TV sarea batzean enpresa bat txostenak Hego Koreako gobernuak da “harritu” hiritarren kopurua Justizia ministroa eta Ogasun ministroak kentzea merkatuan manipulazioa eskatzen tan.\n100k sinadurak dute sailkatua izan cryptocurrency merkataritza debekua proposamena baztertzeko.\n30k sinadurak dira aurkeztutako bi ministroek kentzea.\nTwitch orain Bitcoin onartzen harpidetza streaming zerbitzua\ntwitch, munduko handiena bideojoko streaming zerbitzua orain onartzen Bitcoin da harpidetza streaming zerbitzuak.\nTwitch da Amazon jabetzako.\nTwitch Bitpay erabiltzen ditu Bitcoin transakzio prozesatzeko.\nBi powerstations elektrikoa Errusian erositako nirea cryptocurrency to\nBi energia elektrikoa Errusian geltokiak dute saldu cryptocurrency meatze helburua, Kommersant egunkariaren du, iturriak aipatuta. herrialdeko hala nola lehen akordio da.\nBi zentral Perm eskualdea daude, mendebaldeko Erdi Ural mendietako maldetan, eta aldameneko Udmurtia Errepublikako. Instalazioek datu-zentro bat eta cryptocurrency meatze-zentro bat sortzeko erabiliko da, jakinarazi egunkarian.\ngeltokiak izan ziren inguru saldu 160 milioi errublo (about US 3 milioi $) Jakinarazi zentral baten jabe berria, Enpresaburua Aleksey Kolesnik, ditu zeharka baieztatu erostea, baina esan cryptocurrency meatze hori bakarrik izango da posible Errusia dagokion legedia hartzen duenean.\nBlockchain bat erabiltzen duen batean banatuko bat banatuko erregistro teknologia, deszentralizatu, elkarbanatu, erreplika erregistro publiko edo pribatuak izan daitezke,, itxia edo parte hartzeko irisgarria, eta, gainera oinarritutako cryptoeconomics tokenized edo token ez erabiliz. erregistroan datuek aldaezina izan behar, ikuskaritza gaiaren, babestuta arabera kriptografia eta zentsurarik egia emanez.\nMarc Andreesen Aipamenaren Bitcoin:\n"Bitcoin ematen digu, lehen aldiz, Internet erabiltzaile bat egiteko modu bat jabetza digital pieza berezia transferitzeko beste Internet erabiltzaileri, transferentzia hala nola bermatzen da segurua eta segurua izango da, denek daki transferentzia gertatu dela, eta inork transferentzia zilegitasuna zalantzan dezake. Aurrerapauso horren ondorioak zaila overstate dira. "\nblockchain News 30 Urtarrila 2018\naurreko Post:blockchain News 12 Urtarrila 2018\nNext Post:blockchain News 15 Urtarrila 2018


Obrak egiterakoan bide publikoa erabiltzeko ordenantza berria onartu du Bergarako Udalak - Bergara - Goiena.eus\nObrak egiterakoan bide publikoa erabiltzeko ordenantza berria onartu du Bergarako Udalak\nEneko Azurmendi 2018-08-20 13:33\nObrak egitean edukiontzi, hesi babestzaile, aldamio edota gainontzeko ekipamendu eta materialez bide publikoaren erabilera pribatua edo berezia arautzeko udal ordenantza berria behin betiko onartu du Bergarako Udalak, inongo alegaziorik ez aurkeztu ostean. Ordenantzaren hutsegiteek 100 eta 3.000 euro arteko isunak jaso ahal izango dituzte.\nOrdenantza berri horrek zehazten ditu nola egin behar diren: obra itxitura, obra aldamioa, garabi-kamioia, bide publikoan edukiontziak jartzea, masa-siloak jartzea, berdeguneak eta zuhaiztiak babestea, muntatze eta desmuntatze guneak mugatzea, gune publikoaren garbiketa eta hizkuntza irizpideak.\nAurrerantzean, eskatzaileak Udalak duen eskari-eredua bete beharko du eta horrekin batera 1:200 eskalako plano bat aurkeztu beharko du, zeinetan zehaztu beharko duen zer nolako okupazioa izango den eta zein epetan egin gura duen.\nHorren arabera, Udaltzaingoak eta udal teknikariek txostena egingo dute, eta baiezkoa bada, fidantza ezarriko zaio.\nHelburua da Bergarako eremu publikoan edo erabilera publikoa duten eremuetan izaera pribatua duten zenbait okupazio arautzea; hain zuzen ere, eremu horien erabilera publikoa kaltetua izan ez dadin, lurzoru publikoak, eta erabilera publikoa duten eremu pribatuek ere, legez ezarrita duten erregimen juridikoa errespetatzea eta erabilera pribatuarekin bateragarri diren heinean okupazio hori arautzea.


https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 22 Feb 2020 14:47:10 +0100 hourly 1 https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus https://www.berria.eus/paperekoa/1909/041/001/2020-02-08/ardo_berriari_zurrutaka.htm Sat, 08 Feb 2020 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1909/041/001/2020-02-08/ardo_berriari_zurrutaka.htm\nDuela hamasei urte hasi ziren Uztaberri Eguna ospatzen Arabako herrian. Orduko hartan herriko upategi gehienek parte hartzen zuten. Urteak aurrera egin ahala, baina, parte hartzaile kopurua jaitsiz joan da. Aurten, zehazki, 11 upategik irekiko dituzte ateak, eta herrian guztira hogei upategi baino gehiago daude. Are gehiago, aurreko urteekin alderatuz, aldaketa bat egin behar izan dute antolatzaileek upategietako bisitetan. «Horretara behartuak sentitu gara», esan du Cordobak. Orain arte, upategiek bi bisita antolatzen zituzten goizerako, baina bisitarien azken urteetako jarrera desegoki eta errespetugabeek derrigortuta, aurten bakarra egitea adostu dute. «Ekoizleak egoera ezin kontrolatuta ibili dira azken urteotan», azaldu du Cordobak. 13:30ean jarria dute ordua upategietan. Upategi bat bisitatu nahi duenak, berriz, txartela erosi beharko du, eta upategi bakoitzak gehieneko bisitari kopurua izango du. «Espero dugu neurri honekin jendeak beste jarrera bat izatea, eta datozen urteetan bisita gehiago egin ahal izatea», azaldu du Cordobak. Kalean, bestalde, beti bezala ardoa dastatzeko aukera egongo da, Plano plazako postuetan 12:30ean hasita.\nArdo beltza da nagusi Lapuebla de Labarcan, eta, gehienbat, urteko ardoak ekoizten dira upategietan. Baina, azken urteotan, zuria, gorria, ondua eta erreserbakoa ere gero eta gehiago ekoizten direla azaldu du Cordobak: «Herriaren kokapena eta bertako mikroklimak laguntzen dute horretan». Uztaberri Eguna pizgarri bat da herriarentzat, eta urtez urte festara biltzen den jende kopurua handituz doala gaineratu du. «Hala ere, erosketei dagokienez, ez da bereziki nabaritzen».\nUztaberri Eguna ekoizleen ahalegina eta uztarekin egindako lan ona aitortzeko egunik aproposena dela dio Cordobak. «Herria mapan kokatzen dugu, eta ekoizleek beraien lana saritua ikusten dute». Ardoa, baina, ez da protagonista bakarra izango. Xaboia eta olioa ere egiten dituzte herrian, eta bisitariek «txokoetan» probatu ahalko dituzte. Horrez gain, 12:30ean, herriko jaki tipikoa, hots, boloa dastatzeko aukera egongo da plazan.\nMaribel Salas aktorearen pregoiarekin hasiko da Uztaberri Eguna. Eguerdian herri bazkaria egingo dute, eta arratsaldean diskoteka mugikor batek alaituko ditu herriko kaleak.\nGaur, 12:00etan, Lapuebla de Labarcan (Araba).]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-02-05/historia_liburuek_azaltzen_ez_dutena_azaltzen_dute_binetek.htm Wed, 05 Feb 2020 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-02-05/historia_liburuek_azaltzen_ez_dutena_azaltzen_dute_binetek.htm ViÃ±etas para el recuerdo (Oroimenerako binetak) liburua ondu dute Txema Uriarte (Bilbo, 1960) eta Aline Soberon (Bilbo, 1980) historialariek. Garai hartan, egunkariak asko kontsumitzen ziren, «batez ere ezkerreko prentsa», eta irudigileek arrakasta zuten. Guztira, ideologia desberdinetako 70 irudigileren mila bineta baino gehiago batu dituzte. Soberon arduratu da binetak berregiteaz. Gainera, Gernika-Lumoko (Bizkaia) Bakearen Museoan hainbat binetarekin erakusketa jarri dute, uztailera arte.\nT.U.: Hasi ginenean, guk ere ez genekien oso ondo noraino iritsiko ginen, zenbat bineta topatuko genituen. Ez genuen espero halako irudi multzorik aurkitzea. Harritu gaitu nolako kultura maila handia zegoen Bilbon. Irudigile hauek ez dira garrantzitsuak orduan zer gertatu zen jakiteko, baina ezinbestekoak dira historia interpretatzeko.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1954/030/001/2020-01-31/kimikan_ez_galtzeko_mapa.htm Fri, 31 Jan 2020 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1954/030/001/2020-01-31/kimikan_ez_galtzeko_mapa.htm\nZientzialarien arabera, egunero erabiltzen ditugun sakelako telefonoek 29 eta 31 elementu kimiko artean dituzte. Giza gorputzean, bestalde, 59 elementu kimiko aurki daitezke. Hots, taula periodikoan dauden elementuen erdiak. Oxigenoa, karbonoa, hidrogenoa, nitrogenoa, kaltzioa, fosforoa, potasioa, sufrea, sodioa, kloroa, magnesioa eta burdina dira ugarienak. Gutxien ageri diren bost elementuak, berriz, torioa, uranioa, samarioa, berilioa eta wolframa dira.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1926/030/001/2020-01-22/jolasaren_iraungitze_data.htm Wed, 22 Jan 2020 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1926/030/001/2020-01-22/jolasaren_iraungitze_data.htm\nUmeentzat, jolastea mundua aurkitzeko modu bat da, eta gizakiaren garapenean bada momentu bat uste duena aurkitu dezakeen guztia aurkitu duela; eta ondorioz, jolasteari uzten dio. Horregatik, jolasa sozializatzeko baino gehiago, gizartean helduekin eta jolasarekin zer gertatzen den planteatzeko beharra dago gaur egun. «Jolaserako aukerak sortu behar dira, harremanak sortzeko, gizarteratzen laguntzeko, zein bizipen positiboak sortzeko mesede egiten dutelako», nabarmendu dute psikologoek. Funtsezko zerbait da jolastea, argitara ateratzen du pertsonen bilaketa mundua, nola bizi diren, eta nola, onartuak izateko, arauz betetako gizarte honetan albo batera uzten dituen bere beharrik intimoenak eta bere plazeraren bilaketarik handienak.\n«Jolasak ez du lekurik helduongan», aitortu du Peru Calabaza Saban diziplinarteko sortzaileak. Bere inguruan jolaserako tokirik aurkitzen ez zuela ikusita, proiektu bat sortzea erabaki zuen, eta duela lau urte hasi zen Non Stop Jolasa egitasmoarekin. Hor, jolaserako espazio irekiak proposatzen ditu. «Epairik gabeko leku seguruak». Espazio horietara biltzen direnak sormenari eta gogoari tira egitera joaten dira, eta itun bat daukate: ez du zentzurik besteak egiten duenari arraro begiratzeak.\nDioenez, edozein material, adin, une eta espazio dira egokiak jolas librerako. Hori horrela, Non Stop proiektuan jolas desberdinak bideratu ditzaketen material malguak erabiltzen dituzte: sokak, kartoiak, telak, jostailu txikiak, egurrezko piezak, margotzeko gauzak. «Hauek erabiliz, gerta liteke jolas kolektiboa edo bakoitzak berea sortzea». Psikologoek azaldu dute ez dagoela jolas egoki edo desegokirik, ezta material edota eremu hoberik jolaserako; alderantziz, norberak jartzen ditu mugak. Hala ere, merkatuan helduei egokitutako jolasen beharra dagoela nabarmendu dute: «Ia denak haurrentzakoak dira».\nAdituek diotenez, gizakiak bere garapenean jolasa albo batera uzteko arrazoi nagusia gizartean onartuak izan ahal izatea da. Psikologoen arabera, kulturalki onartuago dago ume batek jolas egitea heldu batek baino. «Oraindik ere haurren gauzatzat hartzen den zerbait da jolasa, eta helduek jolasteak gauza iluna iradokitzen du». Diotenez, ordea, gizakiak bere garapenean inoiz ez dio uzten jolasteari. «Adinarekin beharrizanak aldatu eta adierazteko beste modu batzuk eskuratzen dira». Hala ere, aitortu dute jolas ludikoak eta aukerak murriztu egiten direla adinean aurrera egin ahala, gehienbat erantzukizunak gehitzen direlako. Calabazaren arabera, nahiz eta jolasa, definitzen oso zaila izan, «definizioetatik ihes egiten duelako», norberaren beharren eta plazerraren bide horretan dagoen bitarteko bat dela dio: «Helduoi askoz errazago zaigu xakean, partxisean edo edozein joko arautuan jokatzea, seguruago sentitzen garelako sarerik gabeko espazio horretan». Aldiz, azpimarratu du, haren ustez aske izate hori dela jolasak duen gauzarik zirraragarriena, norberari dagokiona zuzenean, norberaren buruarekiko konexioa eta bizitzeko modu interesgarriagoarekin lotura daukana.\nJolas kontzeptua ikerketarekin lotzen du Vega Martin irakasleak. «Norbere interesetatik abiatutako ikerketa». Eta ikerketarako beharrizan hori gizakiari naturak ematen diola dio. Helburu gabeko ariketa librea da jolasa, baina egungo gizarteak gero eta muga gehiago jartzen dizkiola nabarmendu du. «Helbururik ez izateak ez du esan nahi eraginik ez duenik». Jolasean ez dago helbururik, baina pertsona batek jolas egiten duenean nahitaez ikasi egiten duela uste du Martinek.\nDiraya Expresion proiektua gidatzen du Martinek, Miguel Castrorekin batera, eta ikastea eta irakastea uztartzen dituzte. Hain zuzen, pintura, buztin eta mugimendu tailerrak eskaintzen dituzte Bilbon Arno Stern-en metodologia jarraituz. Tailerretan aniztasuna lehenesten dute, adin guztietako kideek parte hartzen dute, eta bakoitzak bere lana egiten du. «Gurera datorren norbaitek ikusiko du besteekiko desberdina dela, eta ezinezkoa dela alderatzea». Halaber, juzgurik gabeko espazioak dira. Azken finean, tailerren helburua jolasa ukatzen ez duten espazioak sortzea da «Ez dugu ezer eskaintzen, ez daukagu beraiek eduki ezin duten ezer».\nEspazio faltaren arazoak\nPertsona helduei jolasean askatzea asko kostatu izanagatik, oraindik ere arrotzak dira soilik helduentzako espazioak. Gehienetan umeak ere onartuak egoten dira helduek jolasteko prestatutako espazioetan, eta gurasoek haurrekin agertzeko baliatzen dute. «Gure espaziora datozenak suposatzen da estigma gainditua dutela, eta umeak aitzakia on bat izaten dira beraiek ere jolasten jarri ahal izateko», azaldu du Calabazak. Halaber, nabarmendu du guraso bati ez zaiola zertan interesatu haurraren jolasa, eta aldamenean egon, bai, baina beste jolas batean aritu daitekeela: «Jolasteko modua beste bat izan behar da helduetan, eta norberak egin behar du bilatzeko lan hori». Hala ere, azpimarratu du halakoetan belaunaldien arteko jarduera bultzatzen dela, eta interesgarria iruditzen zaio.\nCalabazak dioenez, oso zaila da helduak, jolasera bideratuta dauden espazio libreetara biltzea. «Oso ohituta gaude inplikaziorik gabe bizitzen; are gehiago, kultur ekitaldiak ikusle gisa kontsumitzen ditugu areto ilun batean, inongo inplikaziorik gabe». Ondorioz, norbere beharrekin konektatzea kosta egiten dela dio. «Zenbaiti jolastearen inguruan pentsatzeak ere mina eman izan dio, min fisikoa». Azken finean, gaur egungo gizartean jolasteari uzten zaion puntu horretan heldu izatea dago, eta berekin dator besteak onartua izateko beharra. Psikologoen ustez, helduen jolaserako espazio espezifikoak sortzen dira haurren parkeetan helduak jolasten ibiltzea gaizki ikusita dagoelako. «Futbol zelai batean, aldiz, jolas egin dezakete, inork ezer esan gabe». Calabazak gogoratu duenez, marrazkiak egitea edo espaloitik marrak zapaldu gabe ibiltzea ere jolasa dira. «Gaur egun, kalean bi pertsona jolasten ikustean, arraro begiratzen zaie eta estigmatizatuta egon daiteke; behar horretan jolasa utzi egiten da». Adituen arabera, heldu batentzat garrantzitsua da jolastea, batik bat, norbere buruarekin konektatzen duelako, norbere plazerra, bilaketa, sormen eta lekuarekin. «Jolasteak zentzua ematen dio bizitzari, bizipozarekin konektatzen zaitu, grinarekin eta beharrezkoa da hori».\nLiburutegi beste jolasleku\nGaur egun bizitoki diren «espazio serioetan» esparru txikiak zabalduz joatea da gakoa Calabazaren arabera. Haren ustez, jolas librerako espazioak herri guztietan egon beharko lirateke, eta 24 orduz irekita, gainera. «Herri guztietan egon beharko luke jolastera joan ahal izateko leku ireki bat adin guztietarako. Liburutegi zerbitzu bat dagoen bezala liburuak hartu ahal izateko, leku bat jolastera joateko». Egun, tabernak dira sozializatzeko lekurik ohikoenak, eta etxeko txikienentzako prestatutako espazioak daude. Calabazak, baina, gauza gustagarriak egiteko lekuen falta sumatzen du; eremu publikoan jolasteko aukera oso urria dela dio. «Jendea norbere esparru pribatuetan jolasten da, seguru sentitzen den espazioetan». Aldiz, eremu pribatu horietan, norberak erabakitzen du momentu bakoitzean zein jolas nahi duen. «Azkenean, erabaki pertsonal bat da; ez da behar espazio berezirik, edonor edonon jar daiteke jolasten. Klik bat da, konexio gogo bat». Denak bat datoz bakoitzak erabaki behar duela momentu bakoitzean zein jolas behar duen.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2020-01-21/herri_guztietan_behar_dira_laborategi_komunitarioak.htm Tue, 21 Jan 2020 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2020-01-21/herri_guztietan_behar_dira_laborategi_komunitarioak.htm\nOrain laborategi profesionaletan egiten dena laster komunitarioetan egingo da, bertan sortuko dira joko biotikoak, eta osasungintzan eta hezkuntzan erabilera izango dute.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-01-08/mongoliak_txiki_egiten_zaitu_ezdeusa_sentiarazten_zaitu.htm Wed, 08 Jan 2020 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2020-01-08/mongoliak_txiki_egiten_zaitu_ezdeusa_sentiarazten_zaitu.htm Adios a Mongolia (Mongoliari agur). Hamabi urtean sei bidaia egin zituen Mongolian barrena, eta han bizitakoa bildu du. Hain zuzen, liburuaren helburua nomadek landatik hirira egiten duten azken bidaia kontatzea da. Horretarako, etnia eta ekosistema guztietako nomaden bizimoduan murgildu da, eta ibilbide osoa egin du, hiru etapak kontatzeko: familien landako bizimodua, ibilbidea eta hirira iristea.\n«Ezerezak bere zentzu absolutua lortzen duen lekua». Hala deskribatzen duzu Mongolia zure azken liburuan.\nHerrialdeari justizia egiten dion deskribapena da. Batik bat herrialdeko biztanleen erdiak hiriburuan bizi direla kontuan hartzen bada. Beste guztia husten ari da. Mongolia gizakiak ukitu gabeko naturaz beteriko zelaigune handi bat da. Mota guztietako ekosistemak batzen dira han, errepide eta goi tentsioko dorrerik gabe. Askatasun sentsazioa transmititzen du, ezerezarena. Beldurra ematen duen edertasuna da.\nNatura hiriari gailentzen zaio?\nUlan Bator hiriburuan hirigunea mendiz inguratuta dago. Mendietan auzo pobreak daude, eta bertan, jurtak. Siberiaren antza duela esan daiteke, baina Mongolian landare gutxiago dago. Mongoliak txiki egiten zaitu, ezdeusa sentiarazten zaitu. Nik sentsazio hori atsegin dut.\nZein da bertako egoera politikoa?\nTxikia izanik ere, herrialde handi baten moduko eraldaketa bizitzen ari da Mongolia. Demokrazia egonkortua dago, eta ustelkeria desagertuz doa. Arazo nagusia desberdintasun sozialak dira. Horrez gain, oharkabean igarotzen den herrialdea bada ere, baliabide natural asko ditu: mineralez betea dago, eta, ondorioz, presio politiko asko dituzte.\nMongoliako nomadak desagertzeko arriskuan daudela aipatzen duzu liburuan.\nMundu globalizatuan gizakiak jan, lo eta ugaldu baino zerbait gehiago egin behar du, eta hori nahi duenak nomadetan ez du aukerarik, artzaintza bakarrik duelako. Landa eremuan ez dago ikasi edo lan egiteko aukerarik. Gobernuak nomadak beraien artean komunikatzeko sateliteak jarri baditu ere, asko gelditzen da lantzeke. Kanpotik ikusita, nomaden bizimodua idealizatzen dugu, baina bertako errealitatea beste bat da.\nOso gogorra. Landan bizi diren familiek ez dute komunik, eta neguak irauten duen lau hilabeteetan ez dira ezta dutxatzen ere. Denak elkarrekin bizi dira, eta ez dute inolako pribatutasunik familian. Horregatik, kilometro batzuk harago erosotasun batzuk daudela ohartzen direnean, oso zaila egiten zaie bertan jarraitzea. Horrez gain, haur eta gazteek sozializatzea behar dute, eta nomaden bizitzan ezinezkoa da. Hala ere, aipatu beharra dago familiek duten abegi ona.\nOndo egokitzen dira hirigunera?\nKostatzen zaie. Horregatik, askok jurtak jartzen dituzte auzo txiroetan landako bizimoduari izkin egin gabe hiriko erosotasunak eta aukerak edukitzeko. Halaber, hezkuntza eta osasuna dira nomadak hirietan bizitzeko arrazoi nagusiak. Mongoliako arazo handiena aukera falta da. Mongolia da munduko herrialde bakarra zeinak jatorrizko herritar gehiago dituen kanpoan bizitzen herrialdean bertan baino. Urtero 20.000 mongoliarrek uzten dute landa eremua hirira joateko.\nEta han espero dutena aurkitzen dute?\nUlan Batorreko biztanleria etengabe ari da hazten azken urteotan, eta, ondorioz, ez dago denentzako lan aukerarik. Jendeak desilusio handia hartzen du uste zuena aurkitzen ez duelako. Hori ez gertatzeko, askok ganadua saltzen dute, hirian nolabait bizi ahal izateko.\nZein ondorio izango ditu nomaden desagerpenak herrialdean?\nEz dakit. Ondorio argiena da biztanle gabeko eremu asko egongo dela, jendea herrietan kontzentratuko delako. Ez dakigu ganaduarekin zer gertatuko den. Mongolian pertsonak halako hogei abelburu daude. Barazkiak inportatu egin beharko dira. Nekazaritza garatzea litzake aukera bat, baina zero azpitik 40 gradutan zaila da.\nHerrialdean gertatzen ari den eraldaketa nola bizi dute hiritarrek?\nHiritarrak landatarren aurka daude; lana eta baliabideak kentzen dizkietela diote. Are gehiago, hiria kutsatzen dutela aurpegiratzen diete, jurtetan berotzeko ikatza erabiltzen dutelako. Egia da munduko hiriburu kutsatuenetan neguan Ulan Bator bigarrena dela. Hori saihesteko, gobernuek formulak sortu beharko dituzte landatarrak hirietara egokitzeko. Badago hiri berri bat eraikitzeko planen bat martxan.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2019-12-27/irratiei_esker_indartu_zen_musika_klasikoa.htm Fri, 27 Dec 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2019-12-27/irratiei_esker_indartu_zen_musika_klasikoa.htm\nZer eragin izan zuen zen musika klasikoak II. Mundu Gerran?\nAEB, Alemania eta Sobietar Batasuneko gobernuak konturatu ziren musika klasikoa kontzientzia politikoak moldatzeko oso tresna garrantzitsua zela. Haien sistema politikoak legitimatzeko musika egitasmoak erabiltzen zituzten, eta herritarrengan nazio kontzientzia handiagoa eragiten saiatzen ziren. Alemaniaren kasuan, adibidez, musikagileen handitasuna baliatuz, goragoko arraza zirela erakutsi nahi izaten zuten.\nZer musikagilek eta obrak izan zuten eragin handiena?\nAlemaniako Weimarko Errepublikan, adibidez, faxismoa goratu aurretiko garaietan, Kurt Weill musikagilea aipatu behar da. Bertold Brechtekin batera egindako obrek izaera politiko sakona zuten, eta, Schoenberg edo Alban Berg-ekin alderatuta, herriarentzako artea egiten saiatzen zen. Argi zuen klase langileari zuzendutako musika egin behar zela, eta, horretarako, operak fabriketan, prostituzio etxeetan edo tabernetan jartzearen aldekoa zen, palazioetatik urruti.\nEta Alemaniatik at?\nAEBetan musikagilerik garrantzitsuetako bat Aaron Copland izan zen. Ideia komunistak izan zituen, baina denborarekin bere historia ezabatuz joan da, egungo politikarientzat interesik ez duelako. Sobietar Batasunean, aldiz, Shostakovitx eta Prokofiev azpimarratu behar dira.\nNori zuzendua zegoen musika klasikoa II. Mundu Gerran?\nGarai horretan, lehenengo aldiz indarra hartzen du musika klasikoa langile klasera gerturatzeko mugimenduak. Operek herriari loturiko gaiak erabiltzeaz gain, gobernuek langileei egokitutako prezioak adostu zituzten aretoetan. Kontzertuak ondo ikusiak zeuden, eta oro har nahiko ezagunak ziren.\nPolitika ildoei dagokienez, zeinek egiten zuen musika klasikoaren erabilera handiagoa?\nIdeologia bakoitzak bere interesen arabera erabiltzen zuen musika klasikoa; hala, bakoitzak berari interesatzen zitzaion kontaketa eraikitzen zuen.\nZerk desberdintzen zituen ideologiak?\nSobietar Batasunean bultzatu ziren lehen demokrazia liberalak, adibidez, musika esperimentalagoa egiten saiatzen ziren, jazzarekin nahastuz. Urte batzuen buruan, ordea, Stalinen agindupean musika autoritario eta zorrotza goresten zen. Askoz hanpatsuagoa da, nazionalismoa bultzatzera bideratua. AEBetan, bestalde, Marc Blitzstein musikagile komunistak The Cradle Will Rock opera konposatu zuen, eta bertan langile klasearen altxamendua babesten zuen. Hasieratik saiatu ziren obra hura zentsuratzen, istiluren bat sortuko zuen beldurrez.\nZer zeregin zuten irratiek?\nAutore zenbaiten arabera, irrati emankizunei esker indartu zen musika klasikoa II. Mundu Gerran. Tentu handiz ibili behar izaten zuten musika klasiko mota aukeratzerakoan, musikaren arabera entzuleari zein ideologiaren alde edo kontra zeuden iradoki ahal zietelako.\nHezkuntzan ere bazuen tokia musika klasikoak?\nHezkuntza izan zen herrialdeen artean desberdintasun handietako bat. AEBetan adibidez proiektu musikal federalak finantzazio garrantzitsua izan zuen kontserbatorioak egin, ikasleak hezi eta orkestrak sortzeko. Ondorioz, jende askoren interesa piztu zuten.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/038/001/2019-12-21/buruak_eztanda_egin_arte.htm Sat, 21 Dec 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1909/038/001/2019-12-21/buruak_eztanda_egin_arte.htm\nMigraina bat prozesatzerakoan, garuneko zenbait alderdi aktibatu eta aldi berean substantzia batzuk askatzen dira, zeinek buruko minean eragiten duten. Migrainak dituen paziente batek hilabetean pasarte bat eta lau bitartean izaten ditu, eta pasarteek normalean lau ordu irauten dute. «Badaude gutxiago dituztenak, eta badaude ia egunero buruko mina dutenak ere», zehaztu du Alfredo Rodriguez-Antiguedad IMQ-ko neurologo eta Gurutzeta ospitaleko neurologia saileko buruak. Buruaren zati batean sentitzen diren taupaden bidez identifikatzen dira migrainak, eta aldi bakoitzean buruko atal desberdin batean ager daitezke. «Pazienteak ikusmena aldatu edo presioa nabaritzen duenean jakiten du migraina hasten ari zaiola». Batik bat egunez izaten dira.\nMigraina, bestalde, aldi batekoa zein kronikoa izan daiteke. Bigarren kasu horretan, pazienteek hamabost egunez egunero izan ditzakete buruko minak, eta sarritan bizimoduan eragiten diete. «Iktusaren ondoren, ezgaitasun handiena eragiten duen gaixotasuna da migraina; hortaz, ez zaie garrantzia kendu behar», ohartarazi du Fernando Belasko Gurutzeta ospitaleko neurologo eta Biocruces-eko ikertzaileak. «Azpimarratu behar da ez dela gaixotasun larria, eta nahiz eta ikertzeko asko izan, tratamendu eraginkor asko daude krisi larriei aurre egiteko eta hala nolabaiteko bizitza arrunta egiteko». Migraina kronikoa duten pazienteei bizi soziala, lanekoa eta familiakoa mugatzen die buruko min bizi-bizia izateak.\nHalaxe gertatzen zaio Karmele Heviari. 7 urte dituenetik pairatzen ditu migrainak, eta «asko» sufritu izan du. Gaixotasunari aurre egiteko makina bat medikamentu hartu izan ditu, baina ez du lortu inoiz minak baretzea. Adierazi du beretzat hau dela sistemarik eraginkorrena: isiltasunean, ilunetan, leihoak itxita, etzanda, geldi, eta egun oso bat edo gehiago jan gabe egotea. «Ez dut goserik izaten: sabela itxi egiten zait. Beste batzuk, berriz, botaka ibiltzen dira». Heviaren kasuan, goizean goiz hasten zaizkio migraina zantzuak, eta, orduen joanarekin, gorputzaldi txarra jarri eta ezin izaten du ez argirik ez soinurik jasan. «Migrainek inhabilitatu egiten naute erabat: trapu baten gisara gelditzen naiz». Azaldu duenez, lanean aritzen zenean medikamentuz goraino joan behar izaten zen behin baino gehiagotan, eta hamabostean behin izaten zituen. «Gainera, hiru egun irauten zuten».\nHainbat ikerketaren arabera, zenbait jakik, usain batzuek edota alkoholak ere badute zerikusia migrainekin. Heviak, adibidez, adierazi du gaztak eta txokolateak kalte handia egiten diotela. Batik bat emakumeek pairatzen dute migraina. Rodriguez-Antiguedaden arabera, hormonekin zerikusia dute migrainek, eta hargatik lotzen dira emakumeekin. «Emakumeek duten estrogeno kargarekin lotura zuzena duela uste da», adierazi du. Horregatik, hilekoaren garaian ohikoagoa da emakumeek buruko min gehiago eta handiagoak izatea. Horrez gain, minak handiagoak izaten dira hormona aldaketak daudenean, hots, umetatik gaztarora igarotzean edota menopausia garaian.\nAne IpiÃ±a gazte bilbotarrak ere migrainak pairatzen ditu. Antisorgailuak hartu izan ditu noizbait, eta, pilula horiek migrainentzako farmakoekin nahastu izanaren ondorioz, hilerokoa urtean hiruzpalau aldiz soilik du orain, nabarmendu duenez. Nerabezaroan izan zituen bilbotarrak lehen migrainak.\nBestalde, IpiÃ±ak adierazi du lan elkarrizketetan ahal dela gaia ezkutatzen saiatzen dela. «Lan elkarrizketetan ez dut esaten migrainak ditudala; enpresek ez dute kontratatu nahi sarritan etxean gelditu beharko duen norbait». Migrainak dituzten aldiro medikuen ziurtagiria behar izaten dute lantokian.\nBilakaerari dagokionez, berriz, gorabehera ez da urteekin ugaritu, Rodriguez-Antiguedaden ustez. «Egungo bizimoduak ez du eragin zuzenik: pazienteak gorputzean dakarren zerbait da, organismoko ezaugarriek zehazten dutena». Maiztasuna handiagoa edo txikiagoa izan daiteke, baina gizakiek aurretiko joera izaten dute. Kontsultetan nabari dute pazienteen gorakada, baina, kasuistikari baino gehiago, gizartean zabaldu den ezagutzari atxikitzen diote. «Tratamenduen inguruko informazio gehiago dute orain, eta gehiago jotzen dute kontsultetara». Hala ere, gaur egungo bizimoduak, orduz kanpoko jatorduek, baraualdiek, estresak eta lo faltak nolabait eragiten dutela diote medikuek. Migrainen berezitasuna, hain zuzen, buruko minekin batera zenbait sintoma azaltzea da: intolerantzia argiari eta soinuari, goragalea eta oka egitea, besteak beste. IpiÃ±ak gaineratu du bere kasuan erretzeak ere eragiten duela migrainetan. «Gutxiago errez gero, buruko minak ere gutxitzen dira». Pazienteek migrainak dituztenean, bestalde, argirik gabeko logela batean sartu eta lo egin behar izaten dute mina pasatzeko. «Lo egin ostean, askok hobekuntzak izaten dituzte», azaldu du Rodriguez-Antiguedadek.\nBuruko mina baino gehiago\nEzein buruko min migrainatzat hartzea zabaldua dago. Baina medikuek argi utzi nahi dute buruko min soilak izateak nahitaez ez duela esan nahi migrainak izatea. Ehundik gora buruko min daude, eta horien artean mota jakin bat da migraina. Hala ere, zefalea tentsionalarekin batera gertatzen diren buruko gaitzen %90 dira. «Buruko gaitz guztiak ez dira migrainak, eta bakoitzak bere tratamendu pertsonalizatua du», azpimarratu du Rodriguez-Antiguedadek. Bestalde, migraina pasarte larriak dituzten pazienteekin medikamentu bidezko tratamenduak jartzea izaten da ohikoena, ahal den neurrian gutxiagotzeko. «Paziente batzuei medikamentuak migrainen garapena eten ere egiten die», esan du Rodriguez-Antiguedadek.\nFamilian ahaide batetik bestera, belaunaldiz belaunaldi transmititu daitezke migrainak, eta kide batek baino gehiagok izan ditzake. IpiÃ±aren kasuan, adibidez, berak, aitak eta anaia nagusiak dituzte familian migrainak. Bakoitzak, baina, modu desberdinean bizi ditu. «Nik gutxi gorabehera astean behin izaten ditut minak, aitak eta anaiak, aldiz, hilabetean behin izaten dituzte, baina haien kasuan biziak izaten dira». Horrez gain, sintometan ere agertzen dituzte desberdintasunak. IpiÃ±ak, adibidez, migrainez gain, ez du albo kalterik izaten; bere senitartekoetan, aldiz, ohikoa da egun horietan goragalea edo beherakoa izatea.\nGaur egun, ez dago sendabiderik migrainentzat, eta hori batik bat lotua dago ondoretasunezko eritasuna izatearekin. Azken urteotan, baina, medikuntzan hainbat aurrerapauso eman dituzte ikertzaileek. Joan den azaroan argitaratutako albiste baten arabera, adibidez, migrainak prozesatzen dituen CGRP substantziari aurre egiteko antigorputzak komertzializatzen hasi dira zenbait laborategi. Hala ere, oraindik ospitaletan ez dago erabilgarri. Migrainen mekanismoan zuzenean jarduten duen lehen tratamendua da.\nAspalditik, oso ohikoa da migrainak dituzten pazienteei farmakoak errezetatzea. Horrek 1990eko hamarkadan iraultza txiki bat ekarri zuen medikuntzan, eta batik bat krisi larriak tratatu eta eragile posibleak saihesteko erabiltzen dira. Tratamendu horiei erantzuten ez dieten pazienteei, berriz, botox infiltrazioak egiten dizkiete; azken urteotan gero eta gehiago erabili dute metodo hori. Toxina botulinicadeitzen den substantzia txertatzen diete garunean, hain zuzen.\nBelaskok adierazi duenez, garunaren inguruko hainbat puntutan egiten dira infiltrazioak: buruan, lepoan eta sorbaldetan. «Aho bidezko tratamenduei erantzuten ez dieten pazienteentzat aukera ona da». Baina paziente gutxi batzuentzat da egokia.\n]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1921/030/001/2019-12-12/ametsik_garaienak_eskalatzera.htm Thu, 12 Dec 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1921/030/001/2019-12-12/ametsik_garaienak_eskalatzera.htm holita esaten dieten emakume eskalatzaile batzuek haiek ere mendietara igotzeko eskubidea eta indarra dutela aldarrikatu zuten duela zenbait urte. Boliviako emakume indigenak dira cholitak. 2015. urtean sortu zuten eskalatzaile taldea, eta, ordutik, hainbat menditara igoak dira. Halaber, joan den urtarrilean, Ameriketako mendirik garaienera, Aconcagua mendira (6.962 metro), igotzera ausartu ziren, eta taldekideetako bik gailurreraino igotzea lortu zuten. Espedizio hartan bizi izandakoarekin Cholitas dokumentala filmatu du IruÃ±eko Arena Comunicacion ekoiztetxeak. Dokumental hori aurkezteko etorri dira Euskal Herrira cholitak; Bilboko BBK Mendi Film Festivalean egon dira aste honetan.\nMendia, pasioa izanik, aske sentitzeko eremua dela diote cholita eskalatzaileek, eta, espedizio horren bidez, duela gutxi arte beraien herrialdean eta inguruetan emakumeek mendietara igotzeko zituzten hesiak apurtu dituztela sentitzen dute; hala aitortu dute.\nElena Quispe, Cecilia Llusco, Lidia Huayllas, Dora MagueÃ±o eta Ana Lia Gonzales dira cholita eskalatzaileen taldeko partaideak. Aimara komunitatekoak dira bostak, eta El Palo (Bolivia) hiria dute bizitoki. 4.000 metroko garaieran bizi dira. Haien senarrek, edo gazteenen kasuan aitek, turisten eta kanpotarren mendi espedizioetako gidari lanak egiten dituzte, eta, ondorioz, cholitek ondo dakite zertan datzan mendi bat eskalatzea. Gizonek erakusten dizkiete mendiak eskalatzeko teknikak, eta, askotan, turistekin batera joaten dira, «beti atzean gelditzen gara», aitortu du Quispek. Mendiko oinarrizko zenbait ikastaro eta ingelesezkoak ere jaso dituzte. Urte hauetan familiek eman dieten babesa eskertu dute: «Amets bat geneukan, eta beraiek lagundu digute betetzen».\nItsasoaren mailatik 6.088 metrora dagoen Huayna Potosi (Bolivia) mendira igo ziren, aurrenekoz, cholita eskalatzaileek. Emozioz gogoratzen dute gailurrera iritsitako momentua: «indarrik gabe ginen, baina gure arteko babesak eta geneukan ilusioak bultzatu gintuen goraino iristera», azaldu du MagueÃ±ok. Taldeko zaharrena da, 54 urte ditu, eta mende laurden baino gehiago darama espedizioen parte izaten. Eskalatzen, baina, duela lauzpabost urte hasi zen. Beheko kanpalekuan, senarrentzat zein mendiko turistentzat kozinatzen zeuden bitartean, amesten hasten zirela kontatu du. «Kanpalekuan bakarrik gelditzean, zerura begiratu eta hain goian gertatzen zena bizi eta sentitu nahi nuen nik ere». Hainbat urtez, amesteaz konformatu behar izan bazuten ere, aitortu du sekula ez zuela galdu noizbait esperientzia hori bizi izateko itxaropena: «Turista batzuk triste, beste batzuk alai, asko nekatuta eta zenbait haserre ikusten nituen, jakin-mina nuen jakiteko sentimendu haiek zeren ondorio ziren». Turista haiek bezala, haiek ere aukera bat nahi zuten. Gaur egun, 35 urteko Ana Lia Gonzales alabarekin aritzen da Dora MagueÃ±o mendiak eskalatzen. Horren erakusgarri da cholitek zer eragin duten Boliviako gazteengan: «Eredu gara, Boliviako emakume gazteek eskalatu edo bestelako kirolak egin ditzaten», esan du Gonzalesek. Harro sentitzen dira. «Guk beti esaten dugu zein adin dugun, hala jende gaztea motiba dezagun», gehitu du Huayllasek.\nHaiei aukera iritsi zitzaienean, eskalatzeko prozesuak eta teknikak ikastea ez zitzaiela batere xamurra egin aitortu dute cholitek. «Hasieran, ez genekien tresneria nola erabiltzen zen: kaskoa, kranpoiak nola jarri, edo nola lotu behar ginen», kontatu du Quispek. Alokatutako tresneriarekin aritzen dira cholitak gehienetan, erosteko baliabide ekonomikorik ez dutelako.\nNortasunez, aldapan gora\nDeigarriena ez da bost emakumeak munduko mendi garaienetara igotzen direla. Haiek igotzeko soinean jantzita eramaten dituzten pollera deituriko gonak dira jendearen arreta erakartzen dutenak. Gona zabal koloretsuak dira pollera-k, eta bizkar zaku eta kranpoiekin zein sokekin uztartzen dituzte eskalatzaileek jantzi horiek. «Gure identitateak eta tradizioak ez galtzeko erabiltzen ditugu pollera-k, indarra eta adorea ematen digute», azaldu du Lluscok. Are gehiago, jantzi horiekin, beraien sustraiak oroitzen eta irudikatzen dituztela dio. Borrokaren sinbolotzat ere badituzte jantziak. «Honaino iristeko borrokatu behar izan dugunaren erakusgarri dira».\nWiphala bandera mendian gora doazela eramaten duten beste sinbolo bat da, hots, Andeetako herrialde indigenak ordezkatzen dituen bandera: «Banderarekin, landa eremua jatorri dugun indigenak garela erakusten dugu, eta, gainera, harro diogu», nabarmendu du Lluscok. Boliviarrak jende iraultzailea direla azaldu dute: «Eskubideen alde borrokatzeko grina dutenak, eta hori gure espedizioetan ageri da». Aldiz, jantzi eta bandera sinbolo gisa erabiliz, espedizioek nazioartean oihartzun zabala lortu duela azpimarratu dute. Halaber, kanpotik jaso duten babesa ikaragarria izan dela diote.\nBolivian edozein menditara igo nahi dutenean, tradizioak hala eskatuta, aurrez eskalatzeko baimena eskatu behar izaten diote ama lurrari. Erritu bat betetzen dute. Horretarako, koka hosto batzuk eta alkohola lurperatzen dituzte. «Gure amonek hori erakutsi ziguten», azaldu du Huayllasek. Hala, mendian dauden espirituei baimena eskatzen diete hara igo ahal izateko, eta eguraldi ona eta zortea izateko.\n2015. urtean sortu zuten emakume eskalatzaileen taldea, eta, hasiera hartan, 11 emakume izan ziren. Debekuen aurka aritu ziren: besteak beste, gaizki ikusiak zeuden haien herrialdean; batik bat, gizonezkoen aldetik. «Egiten ari garen bidea ez da batere erraza. Mendi gidari eta eskalatzaile batzuek diskriminatu egin gaituztela sentitu dugu», esan du Huayllasek. Gaineratu dute lana kentzen ari zaizkiela ere leporatu dietela. «Gu umiliatzen saiatu dira. Esaten ziguten ez ginela gai izango mendi horietara igotzeko eta bidean hilko ginela». Emakume eskalatzaileek aitortu dute kritikei entzungor eginda indartsuago egin direla. «Erakutsi diegu indarrarekin eta adorearekin edozer lortzeko gai garela. Ekintzekin erakutsi nahi genuen gure balentria, hitzekin baino gehiago». Berretsi dute xede nagusia dela andetar nortasuna aldarrikatzea eta emakumeek pairatzen duten diskriminazioa salatzea.\n6.000 metrotik gorako mendietara igotzen badira ere, haien egunerokoa berbera dela nabarmendu dute: «Ederra da lortutako guztiaren ondoren familiarengana itzultzea», esan du Huayllasek. Gaineratu du lehenago diskriminatuak eta mendekoak zirela, baina orain badutela esperantza zer egin nahi duten erabakitzeko. «Norbaitek amets on bat badu, amesteak ez du kosturik, eta gauzatzeak ere ez. Hortaz, ametsak jarraitu eta lortu behar ditugu». Gonzalesek adierazi du ahaldunduago eta kontzienteago direla egun.\nAmesten segitu nahi dute cholitek eta etorkizuneko erronketan jarria dute arreta. Ameriketatik kanpoko mendiak probatu nahi dituzte: Everest mendia da haien jomuga nagusia. Baina adierazi dute Txileko Nevado Ojos del Salado ere eskalatu nahi dutela ere. Espedizio horietarako, baina, finantzaketa behar dute.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2019-12-05/giza_laguntzaren_2_soilik_bideratzen_da_hezkuntzara.htm Thu, 05 Dec 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2019-12-05/giza_laguntzaren_2_soilik_bideratzen_da_hezkuntzara.htm Awlad. Hesiak Gainditu dokumentalak. Hain zuzen, gatazkan dauden sorterrietatik ihes egin behar duten lau haurren egunerokoak nolakoak diren kontatu dute ikus-entzunezko horretan. Zehazki, haur horiengan eskolaratzeak edo ez-eskolaratzeak zer eragin duen erakutsi nahi izan dute; horretarako, Europa Mendebaldeko bi adibide eta errefuxiatuen kanpamentuetako beste bi aukeratu dituzte.\nZertan aldatzen da Jordaniako Zaatari kanpalekuan dagoen haur baten egunerokoa eskolara doanean?\nANE IRAZABAL: Eskolan oinarri bat jasotzeak balio dio haurrari ulertzeko, ezkontzeaz aparte, bizitzan aukera gehiago ere badituela. Azken finean, hezkuntzan inbertitu ezean, ezkontza goiztiarrak bultzatzen ari dira agintariak. Dokumentalean, adibidez, hori ikusten da Jordaniako ahizpen kasuan.\nZein da haien egunerokoa?\nCOSIMO CARIDI: Kanpamentuetan ez dute ezer egiteko aukerarik, janaria lortzeko ilara egitea baino. Ondorioz, haien harremanak kanpamentuetako pertsonetara eta familietara mugatzen dira. Haur horiek ezkontzen direnean bihurtzen dira heldu. Europa Mendebaldean, aldiz, eskolan gertatzen da aldaketa hori. Hortaz, migraziotik haratago doan kontua da. Hezkuntzarako sarbideak familiei eta haur horiei nortzuk diren aldarrikatzeko aukera ematen die.\nFamiliak kontziente dira eskolaratzeak duen garrantziaz?\nC.C.: Kanpamentuetan egunero janaria hartzeko ilaran bi ordu egiten dituzten familientzat, beraiek ilaran denbora gehiago egin behar izatea esan nahi du haurrak eskolara joateak. Eta kontuan hartu behar da munduan daudenetatik haurren populaziorik handiena bizi dela kanpamentuetan. Horrek esan nahi du, hezkuntzan behar beste ez inbertitzeagatik, aukera asko daudela belaunaldi hori galtzeko. Europan duela 150 urtetik dugun eskubide bat da hezkuntzarena, eta gatazka lurraldeetan gerrak sortu aurretik ere bazuten.\nGatazketatik ihesi, Europa mendebaldera doazen haurren eskolaratzea nolakoa da?\nA.I.: Dokumentalean desberdintasunak ikusi ditugu OÃ±atiko [Gipuzkoa] eta Berlingo haurren artean. OÃ±atin, esfortzu handia egin zuten, eta haurra berehala bihurtu zen komunitatearen parte. Ondorio ikaragarri onak izan ditu horrek haurrarengan. Berlinen, aldiz, nahiz eta hezkuntza sistema ona izan, bakardade handiagoa nabaritu dugu.\nEuropako politikariek behar besteko garrantzia ematen al diote gaiari?\nA.I.: Europako herrialdeak errefuxiatuak hartzen ari direla diotenean, ez dira betetzen ari. Harrera, lo egiteko tokia eskaintzeaz gain, pertsona horietan inbertitzea ere bada. Eta horretan ez da esfortzurik egiten. Azken finean, Europa bere benetako aurpegia ematen ari da, larrialdiko erantzunak ematen ditu, baina egoera hori baino larriagoa da.\nZer egoeratan gelditzen dira haurrak?\nA.I.: Europa denbora igarotzen uzten ari da, gaia saihesten du etengabe, eta horrek arrisku handiak sortzen ditu. Baina haurrek kontzientzia hartzen dutenerako, helduak izaten dira, eta orduan ohartzen dira etorkizunik ez dutela. Hots, hezkuntza formalik ez jasotzeak arriskuan jartzen die etorkizuna. Gaur egun, giza laguntzaren %2 soilik bideratzen da hezkuntzara, eta, ondorioz, belaunaldi osoei aukerak kentzen dizkiete, etorkizuna lapurtuz.\nZertan bereizten dira dokumentaleko lau haurren egunerokoak?\nC.C.: Ume batentzat, kanpamentu batean egotea kanpin batean egotearen modukoa da. Humanitate handiarekin ikusten du bizitza, eta ez da arriskuen jabe. Baina Berlinen, ikastetxe eta hezkuntza sistema perfektu batean dagoen haurra ez dago kanpamentuetako haurrak baino zoriontsuago. Umeak ume dira, tokiaren arabera ere. Batik bat, etorkizunean lor dezaketen profilak bereizten dituzte.\nC.C.: Estatu guztiek eskaini behar diete hezkuntza formala herritarrei. Irakaskuntzako lehen 10-12 urteak ezinbestekoak dira, haurrak ulertzen has daitezen familiatik haratago zer rol duten gizartean, eta hori ez da gertatzen gatazka bizi duten haurrengan. Inpresio handia egin digu, haur horiek bost urte barru nola egongo diren hausnartzeak. Ardura sentsazio handia gelditu zaigu.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1952/046/001/2019-12-01/egunen_batean_gauzatuko_da_guggenheim_urdaibai_proiektua.htm Sun, 01 Dec 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1952/046/001/2019-12-01/egunen_batean_gauzatuko_da_guggenheim_urdaibai_proiektua.htm\nBatzuk beldurtu egin ziren, beste batzuk isildu, eta besteak edozein ideiaren kontra doaz, politikoki kontra daudelako. Aldaketari beldurra dion jende asko dago. Seguru nago esan izan bagenu garai hartan Urdaibain izan beharrean Enkarterrin egingo genuela batzuek proiektuaren alde egingo zutela. Horrelakoak gara sarritan. Baina uste dut egunen batean aterako dela; atera beharko luke. Oso gauza esperimentala da, desberdina, berritzailea. Azterketa guztiak eginda daude; lehiaketa egitea falta da. Egingo da.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/038/001/2019-11-21/soilik_aberatsenak_etorriko_dira.htm Thu, 21 Nov 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1909/038/001/2019-11-21/soilik_aberatsenak_etorriko_dira.htm\nMunduko beste toki batzuetan Eurokopa bezain ekitaldi handietan gertatzen dena eredu hartu dute Bilbon, eta ostatuetako enpresariek, eskariak handituko direla aurreikusita, negozioetako prezioak nabarmen garestitu dituzte. Horren erakusle da Eurokopa aurreko hilabetearekin alderatuz ostatu batzuek ia bost aldiz garestiago ezarri dituztela ohiko prezioak futbol txapelketaren egunetarako. Hala ikus daiteke Interneteko zenbait bilatzailetan arakatuz gero. Hain zuzen, Eurokopa Honi Ez egitasmoak sare sozialetan egin zuen lehen salaketa.\nBilbao Destino da Bilboko hotelen elkartea, eta hotelen jabeek bertan adosten dituzte halako ekitaldietan hartu beharreko erabakiak. Elkarteak, baina, adierazi du ez duela adierazpenik egingo gai horren inguruan. Bestalde, Bilboko Udaletik adierazi dutenez, Bizkaiko hiriburuan nazioarteko ekitaldiak egiten direnean «ohikoa» da ostatuetako prezioak igotzea. Eurokoparen egoerak ez ditu politikariak arduratu. Sortzen diren espektatibei egozten diote igoera hori, hain zuzen. Xabier Otxandiano Garapen Ekonomiko, Merkataritza eta Enpleguko zinegotziak, baina, azpimarratu du udalaren helburu nagusia hiriaren jasangarritasuna bermatzea dela. «Gure helburua ez da datorren urtean Bilbon diru sarrera handiak izatea; guk etorkizunera begiratzen dugu». Horretarako, hiriko enpresariei erantzukizunez jarduteko deia egiten diete: «Zaindu dezatela munduan zabaltzen duten Bilboren irudia».\nOstatuetako logelen prezioak, baina, merkatu libreak ezartzen ditu; hau da, enpresari bakoitzak nahi duena egin dezake, eta ez dago mugarik zehaztuta. Hori horrela, udalak ez du eskumenik debekatzeko ere. Eskariaren eta eskaintzaren legea esaten zaio azken horri. Horregatik, prezioei begira nolabaiteko oreka bati eustea aholkatzea da Bilboko Udalak egin dezakeen gauza bakarrenetakoa. Hala ere, uste dute Eurokopa Bilbon jokatzeak eragin positiboa izango duela, prezioak prezio. Are gehiago, Otxandianok adierazi du hiriarentzat oso interesgarria dela halako ekitaldi gehiago erakartzea datozen urteetan. Era berean, azaldu du zaila dela datuak ikuspegi sozioekonomikotik aztertzea. «Guretzat garrantzitsuena da Bilboko hotelak, eta oro har turismo sektorea, lehiakorrak izatea eta urtez urte emaitzak hobetzea».\n«Ostalaritzako langileok ezin dugu epaitu edo baloratu hoteletako kideek egiten dutena». Hector Sanchez Zarraga Bizkaiko ostalarien elkarteko kudeatzailearen ustez, halako ekitaldietara joaten den jendea ohituta dago prezio garestiak ordaintzera. «Ez da soilik hemen izaten, edozein tokitan gerta daiteke». Are gehiago, gaineratu du Bilbora gerturatuko den bisitaria batik bat erosahalmen handiko turista izango dela: «Bisitari horrek asumituta ditu ordaindu beharreko prezioak». Haren aburuz, prezioen igoera ez da txarra ez ona hiriarentzat. «Ez gaude ados sistemarekin, baina ulertzen dugu hotelek hala funtzionatzen dutela, hau da, eskaera gehiago dagoen neurrian prezioak altuagoak izatea». Aitortu duenez, oro har, ostalaritzan halako ekitaldi handietatik onurak ateratzen dituzte, eta hoteletako prezio altuek ez diete eragiten. Hala ere, onartu du ostatuen prezioak merkeagoak balira Bilbora datozen bisitariek beste esparru batzuetan xahutuko luketela dirua: «Agian tabernetan gehiago ibiliko lirateke, ez dakit». Bestalde, Sanchezen esanetan, halakoetan bi talde bereizten dira. Batetik, ekitaldia egingo den hirian bertan ostatu hartu dezaketen bisitariak daude, eta, bestetik, hiritik kanpo zenbait kilometrora geldituko direnak, poltsikoko ekonomiak uzten dienaren arabera.\nInterneteko bilatzaileetan ageri diren hoteletako logelen eskaintzak sakon aztertu behar direla ohartarazi dute Otxandianok zein Sanchezek. Diotenez, adibidez, sarritan Booking bezalako bilatzaileen zerrendan ageri den prezioa eta erosketaren azken prezioa ez dira berdinak izaten. Hain zuzen, marketin estrategiei lotuta doa kontua, eta ostatuek estrategia digitalak erabiltzen dituzte bezeroak lortzeko. Zehazki, logelek duten prezioaren arabera, hotelak posizionamendua irabazi edo galtzen du zerrendetan. Horretarako, algoritmoak erabiltzen dituzte bilatzaileetako lehen postuan agertzeko, eta, azken finean, prezioak lhiakideek jartzen dituztenen araberakoak izaten dira. «Baina horrek ez du esan nahi nahitaez azken prezioa hori izango denik», zehaztu du Otxandianok. Are gehiago: Sanchezek azaldu duenez, hotel batek hainbat postu gal ditzake, data jakin edo esanguratsu batzuetan logela librerik gabe geldituz gero. Otxandianok eta Sanchezek interesatuta dagoen bezeroari aholkatzen diote ostatuan bertan informazioa eskatzeko, bilatzailetik harago, «beti ez baita egia izaten bilatzaileek hasiern erakusten dutena». Hala ere, Otxandianok azpimarratu du udaleko ordezkariei kontu horiekin manipulatzea gehiegizkoa eta guztiz desegokia iruditzen zaiela.\nEuskal kontsumitzaileen elkarteak, bestalde, ezin du egoera honetanesku hartu, baina defendatzen du publikoari zuzendutako edozein zerbitzuk prezio muga bat izan beharko lukeela. Kasu honetan, ez daude lege edo araudi bat ezartzearen alde, baina uste dute hoteletako zerbitzuek prezio tarte jakin baten barruan mugitu beharko luketeela. «Ohiko prezioa zortzi edo hamar aldiz garestiago jartzeak debekatuta egon beharko luke edozein sektoretan», adierazi du Koldo Nabaskues Euskal Kontsumitzaileen elkarteko lehendakariak. Gaineratu du, baina, egin beharrekoa ez dela lan samurra. «Hotelen sektoreak jarri behar du horretan gogoa, praktika komertzial onen kode bat erabiliz, besteak beste». Batik bat autokontrola eskatzen diete kontsumitzaileek enpresariei.\nEurokopa Honi Ez egitasmoa maiatzean aurkeztu zuten, Bilbon. Eta futbol txapelketak ekarriko dituen arazo eta ondorio negatibo guztiak ezagutaraztea da beren asmoa, besteak beste. Diotenez, egun horietan ostatuek dituzten prezioak hiri eta gizarte eredu kapitalista eta kontsumitzaile baten isla dira. «Enpresariek bisitarien gorakada aprobetxatzen dute etekin ekonomikoak ugaritzeko». Ez dute zalantzarik prezio garestiak jartzeak dituen atzeko intentzioez. Bestalde, iruditzen zaie bisitariek Bilboko tabernetan kontsumituko dutenak ez duela eraginik izango gizartean eta «herri langilean». «Ez dugu sinesten bat-batekotasunean; epe ertainera ez da etekinik ikusiko». Hiri eredutik urruti, turismo jakin batentzako ekitaldia dela diote.\nHalaber, egun horietan sortuko diren lanpostuen prekaritatea ere salatzen du Eurokopa Honi Ez egitasmoak. Diotenez, bazterreko enpleguak eta aldi baterakoak ez dira lanpostu duinak. «Jaurlaritzak dio ekitaldi honek aberastasuna dakarrela eta lanpostuak sortuko dituela herri langilearentzat; baina funtsean kapitalismoan oinarritutako ekitaldiak dira». Aberastasuna enpresarientzat izango dela, hau da, etekinetatik sortuko den dirua jabeentzat. Bestalde, azpimarratu dute Bilbo betetzea «zoritxarrez» ez dela zaila izango, baina ikusi beharko dela ea gertuko hiriburuetan espero den eragin ekonomikoa gertatuko den.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/037/001/2019-11-16/zapore_eztanda_bilbon.htm Sat, 16 Nov 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1872/037/001/2019-11-16/zapore_eztanda_bilbon.htm\nHamabost sukaldarik eta jangela zerbitzuko beste lau langilek osatzen dute Ola jatetxeko lantaldea. Raul Cabrera sukaldaria dute guztien gidari. Asteazkenetik igandera bazkariak eta afariak ematen dituzte, eta asteburuetan 60 menu ere ematen dituzte, arduradunek adierazi dutenez.\nBi menu ditu aukeratzeko Ola jatetxera joaten den bezeroak. Batetik, Martin Berasategiren sukaldeko onena deiturikoa dute: Berasategiren jatorrizko jatetxeko jaki propioak eta bereziki Bilborako pentsaturikoak daude bertan. Menu horretan daude, adibidez, sagar berdez egindako hostopila, aingira ketuarekin eta foie grasarekin eta bakailao kokotxak berberetxoekin, txakolin saltsan. 98 euroko prezioa du.\nBestetik, berrikuntza moduan, Tradizioa eta zaporeak dastatze menua eskaintzen dute. Aste honetan aurkeztu du sukaldariak berak jatetxean. Azaldu duenez, menu berezi horren bidez, «bere jatorria» omentzea du helburu. Sorkuntza guztietan eta ibilbide guztian izan dituen maisu- maistrez eta haiengandik ikasitakoaz gogoratzen saiatzen dela dio sukaldariak. «Nola ez, gurasoak eta izeba ahaztu gabe».\nBerasategik, Ola jatetxean, Bilboko paisaiari ere egin dizkio keinuak. Haren hitzetan, plateren bidez omenaldia egin dio naturari. «Bilbori buruzko libururik onena naturak idatzitakoa da», aitortu du sukaldariak. Menua jatetxearen hiriari egokitzen dio. «Nire sorkuntzak desberdinak dira, itsasoaren, mendiaren edo urtaroaren arabera». Hori horrela, datorren neguari begira eta «Bilbok duen zaporean» oinarrituta prestatu dute dastatze menu hori. Bertan proba daitezke, besteak beste, erremolatxa-tapioka eta tartariar xerra; sardina krema eta haren solomo ketua; eta sasoiko barazki naturalak salteatuta, foie-salda eta iberiar urdaiazpikoarekin. Postreetan dago, esaterako, ogi zopa karamelutua, kafe izozkiarekin.\nSukaldariak bezeroei proposatzen die utz diezaietela «mokadu limurtzaile, arin eta batez ere zaporetsu txikiei seduzitzen». Menu guztiak pasatu dira sukaldariak Lasarte-Orian (Gipuzkoa) duen sormenezko saio bankutik. Jaki horietako askok arrastoa utzi dute Martin Berasategiren kartan.\nBakoitzak bere neurrira\nBizkaiko hiriburuko jatetxeko izenarekin amaren abizenari [Olazabal] egin dio erreferentzia. Ola jatetxeak badu zerbait Berasategiren gainerako jatetxeetatik bereizten duena: bezeroak berak jar diezaioke prezioa menuari, eta sukaldariek prezio horren araberako menua prestatzen dute. «Munduko beste edozein jatetxetan oso zaila da halako ekinbiderik ikustea», azaldu du Berasategik. Hain zuzen, jango denari prezioa jarri ahal zaion kalitatezko jatetxe gisa deskribatu du Ola. «Bezeroaren nagi, beldur eta lotsak kentzea da gure asmoa, jatetxera sartu eta etxean bezala senti dadila». Hori horrela, Lasarteko sukaldariak erakutsi nahi izan du goi mailako sukaldaritza edonoren esku dagoela.\nMenua dastatzeko gutxieneko prezioa 50 eurokoa da, baina gutxiago ordainduta tripa ase nahi duenak badu beste aukera bat, urrutira joan gabe: hotelaren beheko solairuan gastrotaberna bat dauka Berasategik berak.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/038/001/2019-11-16/bide_erakusleak_iparrorratz_gabe.htm Sat, 16 Nov 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1909/038/001/2019-11-16/bide_erakusleak_iparrorratz_gabe.htm Freetours ere esaten dietenak. Adituen arabera, turismoaren gorakadaren beste ondorioetako bat dira eskaintza horiek. Bestalde, sektoreko eskaerari neurria hartu nahian, Eusko Jaurlaritzak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan aritzen diren gida turistikoen jarduna erregulatzeko dekretua argitaratuko du, lehen aldiz.\nGida profesionalen Apite elkartea aspalditik ari da sektorearen nolabaiteko erregulazio bat eskatzen. Horko kide da Iratxe MuÃ±oz bizkaitarra, eta gaur egun duten egoera alegala salatu du: «Ez dugu babesik sentitu erakundeen aldetik; ez da legerik egon gure lanbidea babesteko». Sektore txikian lan eginik ere, ikusten dute gero eta jende gehiago ari dela, eta MuÃ±ozi ezinbesteko iruditzen zaio gida turistiko gisa jarduten duen orok aurretiko esperientzia bat duela frogatzea. Halaber, iruditzen zaio gidek egiten duten lana ez dela behar beste baloratzen: «Kanpotik ikusita, erraza dirudi, baina guk badugu esperientzia bat, urteak daramatzagu, badakigu nola tratatu jendea edo nola mugitu taldea». Horregatik, ofizialtasuna eskatzen dute, are gehiago, oso ondo deritzo profesionaltasuna erakusten duten gidek zenbait lekutan lehentasuna izateko Jaurlaritzaren proposamenari. «Gidek formakuntza bat izateak eta gure lana normalizatzeak ondarearen ezagutzan eragin zuzena du».\nKonpetentzia edukitzeari ez dio arazorik ikusten MuÃ±ozek, betiere baldintza guztiak betetzen badituzte. Freetourrei erreferentzia eginez, nortzuk diren eta nola lan egiten duten zehaztu behar dela dio. Holako giden erregistroa egiteak ere lagunduko duela uste du. «Argi dago kalean daudela eskaera bat dagoelako, errealitatea ezin da ukatu». Eusko Jaurlaritzak aukera eman die APITEko kideei lege dekretu berrian beraien ekarpenak egiteko.\nTeknologiaren garapena ere nabaritu dutela esan du MuÃ±oz gidak: «Harremanetarako bideak erraztu zaizkigu, baina konpetentzia gehiago ere badago; bestalde, audiogidek ere ordezkatzen dute gure lana». «Teknologiari esker, gure herria edozein txokotan ezagut dezakete», gehitu du Ormazak. Gidak bat datoz Euskal Herrira etortzen diren turisten eskaera ez dela bereziki aldatu: «Gastronomia da gure aingura nagusia gaur egun ere».]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2019-11-07/poema_ikuskizun_bihurtzeko_prozesua_xxi_mendekoa_izan_da.htm Thu, 07 Nov 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2019-11-07/poema_ikuskizun_bihurtzeko_prozesua_xxi_mendekoa_izan_da.htm Analfabetoa poesia liburua argitaratu zuen joan den maiatzean IÃ±igo Astiz idazle eta BERRIAko kazetariak (IruÃ±ea, 1985). Liburu horretako azken poema —hamazazpi orrialdez osatutakoa— oinarri hartuta, Mikel Aierbe literatura irakasle eta kritikariarekin batera (Azpeitia, Gipuzkoa, 1980), Högeitavåt poesia emanaldia sortu dute. «Soineko eszeniko batekin egindako emanaldia». Bigarren aldiz batu dira oholtzan, aurrez Hondakindegia ikuskizuna egin baitzuten. Bihar Donostiako Ernest Lluch kultur aretoan egingo dute emanaldia, 20:00etan.\nM.A.: Poesia hilda ez badago ere, hilzorian dago. Literatura bizitzeko modu asko daude, bat izan daiteke norbera bakarrik liburuarekin, eta beste bat da halako emanaldietan sortzen diren sentsazioekin. Neurri batean hori bilatu nahi izan dugu. IÃ±igoren poesiak mugimenduarekin eta pentsamenduarekin lotuak daude, eta horrek ere laguntzen du poemari beste toke bat ematen zuzenekoan. Bi gauza desberdin dira Högeitavåt zuzenekoa eta norberak etxean irakurtzen duena.\nM.A.: Eszenan, XXI. mendeko biztanleontzako oso ezagunak diren objektuak daude. Saiatzen gara poesia emanaldian objektu horiei bestelako balio bat eransten, eta nolabait objektuaren tinkotasun horretatik abstrakziorako bidetxo bat egiten.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1916/038/001/2019-11-02/euskaraz_zekitenen_euskaltegia.htm Sat, 02 Nov 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1916/038/001/2019-11-02/euskaraz_zekitenen_euskaltegia.htm\nDiktaduraren ostean ere egoera antzekoa zen. Kalean euskara asko egiten zen, baina herritarrek euskaraz hitz egiten jakin arren, ez zekiten idazten eta irakurtzen. Ondorioz, hasiera batean abadeentzat pentsaturiko ikastaroak gizarte osora zabaldu ziren urte gutxiren buruan. Hala, eskaeraren tamaina ikusita, Labayru fundazioa sortzea erabaki zuten ikastaroak sortu eta zazpi urtera, 1977an. «Erakunde bihurtzeko beharra ikusi genuen», azaldu du Manterolak. Hala, ikastaroek nolabaiteko nortasuna lortu zuten, eta hamar urtean ikasle kopurua ikaragarri handitu zen. Mende erdi igaro da udako lehen ikastaro hartatik, eta Labayru fundazioak gertakari hura zenbait ekitaldiren bitartez gogoratu du azken hilabeteotan.\n«Udako ikastaroa euskaldunentzat sortu zen; ez zen euskara ikasteko tokia, euskara lantzekoa baino», nabarmendu du Manterolak. Ikastaroarentzako lelo bat sortu zuen abadeak berak: Dakigunetik ez dakigunera. Hain zuzen, Derioko ikastaroko ikasleek ezaugarri bat zuten amankomunean: euskaraz jakin arren, lanean gaztelera erabiltzen zuten. Asko eta asko irakasletza eskolako ikasleak ziren. «Ikastaroen abiapuntua norberak zekiena zen, zekiten horretan alfabetatu, eta gero hori ugaritzen eta gainontzeko euskalkietara zabaltzen joaten ziren», azaldu du Adolfo Arejita egungo zuzendari eta euskaltzainak. Hortaz, etxetik zekartena lantzeko metodo berriak ikasi behar izan zituzten.\nHasiera haiek, ordea, ez ziren errazak izan, batez ere materialik ez zegoelako. Urteen poderioz, hainbat liburu atera dira, deklinabidea, joskera eta aditzaren ingurukoak, adibidez. Arejitak nabarmendu duenez, beste euskaltegi batzuek euskaldun berrien mundua askoz gehiago landu duten bezala «Labayruk euskaldun, erdi euskaldun edo euskaldun endekatuen mundu hori lantzeko erronka hartu zuen».\nEuskara eskolez, beste\nEuskara eskolak emateaz gain, urte hauetan guztietan hainbat alor landu ditu Labayru fundazioak. Batetik, itzulpen zerbitzua dute, eta euskararen erabilera planak eta ondare lanak ere egiten dituzte erakunde eta udalentzat. Bestalde, liburutegia, artxibo garrantzitsua eta hiztegi landua dute. Sarean dagoen hiztegi fraseologikoa azken urteetan abiadura azkarrean handitzen ari da, eduki berriz eta bisitari kopuruari dagokionez, arduradunen esanetan.\nHizkuntza, hots, ondare linguistiko kulturala euskaraz transmititzeko azaltzen diren aukera guztiak baliatzen dituzte Labayrun. Ikerkuntza ere bada fundazioaren funtzioetako bat: lexikografian, hiztegigintzan, ondare eta etnografia alorrean ari dira, hain zuzen. Haatik, ekarpenik handiena, ordea, literatura eta gramatika alorreko argitalpenak izan dira, eta, horietako asko ikastaroetan erabilitako materialarekin sortu dira. Guztira ia 500 argitalpen plazaratu ditu Labayruk urte hauetan guztietan. Horien artean dago tradizio literarioa eta tradizio moderno eta klasikoa ezagutarazteko baliagarri den Idatz eta Mintz aldizkaria. Zenbait alorretan Labayru erreferente garrantzitsua bada ere, nabarmentzekoa da aurrez aipatutako alor horietako zenbaitetan egun Labayruk bakarrik egiten duela lan sartaldeko euskarari begira. Bizkaiko ahozko ondasuna batzeko, sailkatzeko eta formalizatzeko edo idatzirako erregistroa egokitzeko lana, hain zuzen. Mendebaldeko euskaran dauden baliabideak, esamoldeak eta erregistroak bateratzen lan handia egin du Labayruk.\nEuskarari ematen diote garrantzia. Forma guztiei, bata bestea kendu gabe. Igone Etxebarria Labayru fundazioko egungo zuzendariordeak azaldu duenez, bizkaieran ahozkoa bizirik dago, baina idatzian batuaz ikasten da eskoletan, eta horrek ez ditu beti jasotzen ahozko bizkaieran erabiltzen diren formak. Horregatik, Labayrutik «trafiko» hori apur bat berdintzen, bateratzen eta lotzen ahalegintzen dira. «Hizkuntzaren beraren koherentzia jagoten dugu». Horregatik, Bizkaian erakunde erreferentea da bizkaieraren zaintzeari, hedatzeari eta finkatzeari dagokienez. Halere, Etxebarriak nabarmendu du inoiz ez direla besteen kontra aritzen. «Dena da euskara, eta guztiaren premian gaude denok ere».\nHorri lotuta, Arejitak eta Manterolak bizkaitarren egoera nabarmendu nahi izan dute. Bizkaian urte askoan konplexua egon dela gogoratu dute. «Bizkaierak ez zuela baliorik zabaldu zen garai batean, eta trauma bat bizi izan dugu sartaldeko euskaldunok, batez ere eskoletan», esan du Arejitak. Horri lotuta, ikastetxeetarako egin diren hainbat material sartaldeko euskara kontuan hartu gabe egin direla salatu du. Labayruk urrun samar dauden bi erregistroak -batua eta sartaldekoa- hurbiltzeko lan positiboa egin duela nabarmendu du.\nUrte hauetan guztietan milaka izan dira Derioko udako ikastaroetatik igarotako ikasle eta irakasleak. Lehenengo ikasle eta gero irakasle, edo idazle, bihurtu den jende asko egon da. Iratxe Ormatza idazleak, adibidez, ikasle moduan egin zituen Labayrun lehen pausoak. «Bost urte eman nituen Euskal Herritik kanpo bizitzen, eta itzultzean euskara berreskuratu eta aberasteko beharra ikusi nuen. Labayruk bizkaierako eskolak jasotzeko aukera eman zidan». Ikastaroetan sortzen zen giro ona nabarmendu du Ormatzak. Gehienbat bizkaieraz argitaratu izan ditu bere lanak idazle bakiotarrak, eta, hain zuzen, Labayruk eman zion bere lehen liburua argitaratzeko aukera 2007. urtean. Bidaia bateko kronika liburua idatzi zuen. «Bizkaieraz idaztea ez dela bakarrik abadeen kontua erakutsi nahi izan nuen lehen kronika liburua idaztean». Ordutik, Labayruren Idatz eta Mintz literatura aldizkarian ipuinak argitaratzen ditu. «Eskertzekoa da nire lanak erakusteko eman didaten aukera». Labayruk Bizkaiera lantzeko eta batik bat literaturan egindako lana nabarmendu du Ormatzak.\nUnai Elorriaga idazle algortarra berriz, unibertsitate ikasketak bukatu eta segidan hasi zen Labayrun eskolak ematen. Oroitzapen onak ditu orduko hartatik: «Jende ikasia zen, eta ikasteko nahia eta interesa zuten. Nik nola idatzi irakasten nien, baina beraiek ere gauza asko erakusten zizkidaten». Irakasle izateaz gain, Labayruren itzulpen zerbitzuan ere aritu zen Elorriaga, eta, gaur, itzulpengintza literarioko eskolak ematen ditu itzultzaileentzako ikastaroan. Halaber, idazle moduan erabili izan dituen baliabide asko Labayrun ikasitakoak direla nabarmendu du.\nEgun, bezeroen eskaera asko aldatu da Labayrun hasierako urteekin alderatuta. Arejitaren arabera, Labayru gaur askoz ere lotuago dago gizarteko beste eragile batzuetara, egitasmoak sortu eta garatzeko asmoarekin betiere. «Enpresa bat premien arabera aldatzen den bezala, Labayru ere hainbat egoeratara egokitu da. Bestela hil egingo litzateke», esan du. Gaineratu du hizkuntza gehiago «makurtu» dela gaurko eskakizun eta premietara. Hots, lan hizkuntzaren araberako premiei erantzuten dietela gehiago orain.\nIkasleei dagokienez, egun alfabetatuta edo gutxienez zerbait ikasita etortzen direla dio Etxebarriak. Hala ere, hasierako urte haiekin alderatuta, nahiz eta oinarri eskolatua handiagoa izan, sarritan ahozkoaren freskotasuna falta dutela nabarmendu du. Halaber, adierazi du oso garrantzitsua dela hizkuntzaren bitartez egiten den transmisio kulturala. Horregatik, etorkizunean transmisio kate horretan ezinbesteko ikusten du Labayru. «Alde batetik, erreferente sendoa izan behar dugu informazioa eta corpusa gordetzeko, eta, bestetik, erakunde moderno bat behar dugu izan, eduki horiek jende berriarengana eraman ahal izateko». Gazteengana hurbiltzea da epe motzean lortu nahi dituzten helburuetako bat, euskarak aurrera egin dezan, haiek direlako etorkizuna.\nIrakaskuntza arloko eskaera oso bestelakoa bada ere, Etxebarriak esan du Labayruk hasiera hartako esentzia mantentzen duela. «Agian esentzia hori ez da egungo udako ikastaroetan mantentzen, baina beste alor batzuetara zabaldu dugu». Kontagailua aurrera doa Bizkaiko euskaltegian, eta jada 51. urtera begira daude hango langileak «Atzera begiratzen dugunean, abiada hartzeko soilik izaten da».]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2019-10-30/hizkuntza_zelten_artean_hazten_ari_den_bakarra_da_manxera.htm Wed, 30 Oct 2019 00:00:00 +0100 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2019-10-30/hizkuntza_zelten_artean_hazten_ari_den_bakarra_da_manxera.htm\nMusika Bizian jaialdian estaturik gabeko herrietako musika taldeak batu zineten. Zein da, egun, Man uharteko egoera politikoa?\nMan uhartea Erresuma Batuaren menpe dagoen lurralde bat da, baina gure gobernu propioa daukagu, gure dirua, gure legeak, baita gure hizkuntza ere.\nEskoziako egoeraren antzekoa duzuela esan daiteke?\nBai, desberdintasun bakarra da gu ez garela Erresuma Batuko zati bat; independenteak gara. Euskal Herriko egoerarekin ere baditugu antzekotasunak.\nNola dago Man uharteko hizkuntza? Desagertzeko zorian al dago manxera?\nAlderantziz, oso indartsu dago. Hedatzen ari da; are gehiago, hizkuntza zelten artean hazten ari den bakarra da manxera. 1970eko hamarkadan, jatorrizko hiztun bakarra zegoen, baina lortu da manxera berreskuratzea. Orain, eskoletan gaelikoz eta manxeraz irakasten da, eta gazte askok hitz egiten dute. Duela zenbait urte, Unescok desagertutzat jo zuen Man uharteko hizkuntza; egoera horretan, eskola ume guztiek manxeraz gutun bat idatzi zuten, hizkuntzaren erabilera aldarrikatzeko. Manxera ondo hitz eginez gero, gaelikoz hitz egiten duen edonorekin hitz egin dezakezu.\nErabiltzen al duzue zuek egunerokoan manxera?\nAhal dugun neurrian bai, asko gustatzen zaigu. Taldean, baina, ez dugu abesten; talde instrumentala da.\nKultur proiektuak bizirik daude Man uhartean?\nBerpizte bat gertatzen ari da musikan eta hizkuntzan. Gero eta jende gehiagok egiten du musika zelta, eta manxera hitz egiten dutenen kopurua ere handituz doa, nahiz eta oraindik bide luzea dagoen egiteko.\nBiolina eta musika tradizionala lotuta doaz. Aitzitik, zelta egiteko ere egokia da?\nInstrumentu batekin edozein musika mota egin daiteke. Musika tradizionala gure etxean musika zelta da, eta hori jotzeko biolina da instrumenturik egokiena. Hain zuzen. biolin mota zehatz bat jotzen dugu, fiddle-a.\nOro har, gazteek zuek egiten duzuen musika estimatzen dutela iruditzen zaizue?\nEllan Vanin musikaria, adibidez, Man uhartean ezagun egiten ari da azkenaldian. Eskozian eta Irlandan oso ezaguna da gazteen artean, baina egia da gazteek musika komertziala ere entzuten dutela. Hala ere, asko maite dute musika zelta, komertziala bezainbeste, eta hori aipagarria da.\nZer behar du kontzertu on batek?\nJendea zutik eta dantzatzen ikustea gustatzen zaigu, zerbait edaten duten bitartean aldamenekoarekin ondo pasatzeko aukera izatea. Gazteak egitasmo kulturaletan parte hartzera bultzatu nahi baditugu, zerbait alaia egin behar dugu. Biolina jotzen hasi nintzenean konturatu nintzen musikari izan nahi nuela; ondo pasatzeko modu bat zela ikusi nuen. Azken finean, hori da Mec Lir taldearen helburua, eta berdin da non jotzen dugun, beti lortzen dugu.\nEuskal Herrian egotea berezia da zuentzat?\nNortasuna, kultura eta hizkuntza mantentzeaz arduratzen diren tokietara joaten garenean, etxean bezala sentitzen gara. Denok daukagu ondo pasatzearen ideia bera, elkar ulertzen dugu. Horrez gain, hemen ere gure aldarrikapen berdintsuak ikusten ditugu, eta guretzat oso interesgarria da bizitzen ari garen momentua: esaterako, ikustea zer gertatuko den Katalunian gertatzen ari denarekin, eta estaturik gabeko herriekin.\nHainbat sari jaso dituzue azken urteotan. Man uhartea eta bertako errealitatea ezagutarazteko bultzada bat dira?\nMan uhartean hainbat kultur erakundek lan handia egiten dute sarien bitartez musika eta kultura bultzatzeko. Sariak ondo daude; izan ere, zenbat eta jende gehiagorengana iritsi, orduan eta ikusle gehiago dago emanaldietan, eta egiten dugun musikarekiko duten ikuspegia aldatzen dute. Sariek ikusgarritasuna ematen badigute ere, nahi dugulako egiten dugu musika zelta, eta helburu bakarra ondo pasatzea da.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2146/054/001/2019-10-20/haur_askok_eskolan_egiten_dute_ganorazko_jatordu_bakarra.htm Sun, 20 Oct 2019 00:00:00 +0200 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/2146/054/001/2019-10-20/haur_askok_eskolan_egiten_dute_ganorazko_jatordu_bakarra.htm\nEtxean, sei neba-arrebetatik ni naiz adin handikoena; nagusiena ez, nagusiak beste batzuk dira. 10 urterekin Gasteizko eskola batera bidali ninduten, eta zazpi urte pasatu nituen barneko ikasle. Aita itsasgizona zen, eta, hark bezala, nautika egin nahi nuen, baina han egindako adimen proba batzuetan medikuntza egitea aholkatu zidaten, eta gustuko nuen hori ere.\nZure haurtzaroa nola oroitzen duzu?\nKuadrillek indar handia zuten Lekeition. Lotsatia nintzen, baina okerkeriak ere egiten genituen. Erre egiten genuen 10 urte izan aurretik. Bospasei lagunen artean zigarro bat erretzen genuen, kea irentsi gabe.\nHori orain zer irudituko litzaizuke pediatra moduan?\nPentsatu ere ezin daiteke egin. Garai haietan kalekumeak ginen. Aitak, itsasgizona izanik, Rubio zigarroak ekartzen zituen Ternuatik, eta, amak, etxera etortzen ziren beharginei banatzen zizkien. Nik kendu egiten nizkion, eskola ostean lagunekin erretzeko. Ostean, nerabe garaian, eskolako komunetan erretzen genuen. 17 urte nituenerako erretzaile nintzen jada. Egun, zorionez ez dago halakorik, nahiz eta intoxikazio eta koma etilikoen datuak beldurtzekoak diren. Gero eta gazteagoetan gertatzen dira, gainera. Iruditzen zait gazte lokalen erabilerak baduela nolabaiteko lotura horrekin. Baina, hein handi batean, gurasoena da errua. Zenbait ohitura aldatu behar dira.\nZure ibilbidearen zatirik handiena haurren gorputz masaren indizea nola hasi den aztertzen egin duzu. Gutxiegi hitz egiten al da arazo horretaz?\nGizartea bada arazoaren kontziente, baina ez dio aurre egiten, eta botere publikoek zeresan handia dute horretan. Diru asko gastatzen dute hedabideetako publizitatean, eta iragarkiak, batik bat, prozesatutako elikagaienak dira, energia aldetik kaltegarriak eta oxidante asko dituzten elikagaienak. Halaber, gozoak izanik, jendeak sarritan jaten ditu, eta horrek obesitatea areagotzen du. Jakiak zenbat eta merkeagoak izan, orduan eta eskasagoak dira gorputzarentzat. Obesitatearen ondorioz, bigarren diabetes mota garatzen da, besteak beste, eta, luzera begira, gaixotasun hori duen paziente batean iragarkietan baino diru gehiago xahutu beharko dute erakundeek. XXI. mendeko hirugarren hamarkada hastera goaz, eta oraindik ganorazko neurriak falta dira.\nPlan bat egin zenuten haurren elikaduran eragiteko. Zertan oinarritzen zen?\nUrte luzez aldamenean izan nuen Consuelo Alvarez erizainaren laguntzarekin, Gernika-Lumoko hainbat haurren datuak bildu, eta zenbait neurri prestatu genituen. Eskoletan jarri genuen fokua. Urtebetetzeak ez ospatzea gomendatzen genien, eta, ospatuz gero, jaki osasuntsuekin ospatzeko, litxarreriarik gabe. Eta hamaiketakoetan fruta sustatzen hasi ginen, bokadilloaren ordez. Horri eta kontsultako lanari esker lortu genuen gorputz masaren indizearen gorakada mantsotzea. Ikerketa hamabost urtez luzatu zen.\nPlan hori oinarri hartuta, doktoretza tesia aurkeztu zenuen EHUn, duela lau urte.\nGorputz masaren indizearen gorakada arazo izaten hasi aurretik, hartua nion neurria. Kopuru handia nuen aztertua, eta Juan Carlos Vitoria Gurutzetako ospitaleko medikuak ere bultzatu ninduen tesia egitera. Prozesu luzea izan zen. Ez zen erraza pediatra lanarekin uztartzea, are gehiago, lehen mailako arretan.\nZer kendu behar da egungo haurren eguneroko elikaduran?\nKendu baino gehiago, mugatu egin behar da. Oro har, gomendatutako kantitatearen hirukoitza edo laukoitza jaten dugu. Proteina asko jaten dugu, adibidez. Haurrengan, karbohidratoak, azukreak eta olioak dira obesitatea gehien eragiten dutenak. Baina frogatuta dago txikitan proteina asko jateak ere bultzatzen duela gorputz masaren indizearen gorakada. Hala ere, animalietatik datorren proteina beharrezkoa da neurri batean. Bestela, B bitamina, adibidez, eskas gelditzen da.\nHaur batek gutxi jatea arazo da?\nInolaz ere ez. Ez dago patologiarik horretan. Ume batek bost jatordu egin behar ditu, eta, gosaria %25 bada, hobeto. Gosaria, indartsua, eta afaria, ohituta gauden baino kaloria gutxiagokoa. Horrez gain, jatordu denak goizago egin beharko genituzke.\nEskoletako jantokien eredua aldatzen ari da. Zer iruditzen zaizu?\nAldatzen ari dira, baina badute oraindik zer hobetu. Batik bat, kontuan hartuta haur askok ganorazko jatordu bakarra eskolan egiten dutela. Gernika-Lumon bertan, Allende Salazar ikastetxe publikoak abiatu duen jantoki eredua txalotzekoa da. Larrabetzuko [Bizkaia] eskolan egin zuten proba. Umearen osasunean nabarituko dute familiek, eta, horrez gain, bertako produktoreak zorteko daude. Eredu hori ikastetxe guztietara zabaltzea ederra litzake.\nZer garrantzi du autonomiak haurretan? Beharrezkoa da mugak jartzea?\nEmaten du orain haurrak autonomoak direla, baina inoiz baino lotuago daude. Kontraesana bada ere, autonomia bat izateko, umeak bere mugak eduki behar ditu, eta muga horiek eskolaren eta gurasoen artean koordinatu behar dira. Malgutasunarekin, baina mugak beharrezkoak dira. Kontsultan ikusi izan dugu haurrak etxeko errege-erreginak direla, eta ezin da hala izan. Norbait izatekotan, gurasoak dira etxeko errege-erreginak.\nHasi zinenetik nola aldatu da zure lana? Berdin artatzen da?\nSasoi batean 1.300 ume edukitzera ere iritsi nintzen, baina hemen ez da beste leku batzuetan bezainbeste joaten medikuarenera, eta ez nuen gainsaturaziorik. Hala ere, 2010. urtean beste pediatra bat jarri zuten Gernika-Lumon, hirugarrena, eta nabaritu nuen. Baita eskertu ere. Erretiratu ostean pentsatu izan dut zenbat gauza egingo nituzkeen beste modu batera. Jendearekin haserretu izan naiz, eta badakit zeinekin ez dudan arrazoia eduki. Momentu gogorrak hainbat izan dira; hutsak ere egin ditut, eta asko sufritu dut egindako huts bakoitzagatik. Baina onak ere badaude; jendeak eskertu egiten du, eta kalean nabari dut.\nNola ikusten duzu egungo medikuntza?\nHemen dugun osasun publikoa eredugarria da: emaitzek hala erakusten dute. Baina iruditzen zait familia medikuen lana ez dela baloratzen, eta oso familia mediku onak daude, pediatra batzuk baino askoz hobeto lan egiten dutenak. Bestalde, jendeak medikuen falta salatzen du, eta hala da. Duela hogei urte ikusten zen gertatuko zela, eta politikariek, iturria zabaldu ordez, itxi egin zuten. Unibertsitatean plaza gehiago jarri behar ziren. Sendagile asko erretiratuko gara denbora gutxian, eta badirudi ez dutela aurreikusi. Ez du balio orain unibertsitatean plaza gehiago jartzea, mediku batek hamar urte behar ditu lanean hasteko, eta hutsunea sortuko da. Hego Euskal Herriko probintziak beti izan dira onenak medikuntzan, baina egun badaude aurre hartzen ari diren beste toki batzuk ere. Oraintxe ez gaude ezer ospatzeko moduan.\nSareko partaide zara. Euskal presoen urruntze politikak seme-alabak gaixotzen ditu?\nBatetik, euskal presoen umeek babes falta dute. Urrun dagoen babesgune bat dute; are gehiago kartzelan dagoena ama bada. Haur batek zerbait ondo egiten ez duenean, hurbileko norbait behar du ateratzen zaizkion mamuak lasaitzeko, normalean ama izaten da, baina biak izatea askoz hobe da; eta alde horretatik hankamotz daude. Bestetik, asteburuero edo bi asteburuan behin bisitan joan behar izaten dute, eta aisialdian sozialki hilda daude; hau da, lagunekin dituzten harreman guztiak etenda gelditzen dira. Horrez gain, haurrek euskal presoen inguruan hedabideetan entzuten dutena ere ez da onuragarria: horrek depresioak eragin ditzake haiengan, eta gaixotasun psikosomatikoak gehitzen dira. Haur batek egoera egonkor bat behar du bere hazkuntzan.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1859/023/001/2019-10-11/erredakzio_moreak_xede.htm Fri, 11 Oct 2019 00:00:00 +0200 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1859/023/001/2019-10-11/erredakzio_moreak_xede.htm Pikara magazine aldizkariak antolatuta. Genero ikuspegia duen kazetaritza egitearen garrantzia izan dute hizpide bi egunez. Horrez gain, landu dute nola barneratu begirada feminista, albiste, ikuspuntu eta errutinetan. Boixekin batera, Radio Euskadiko Goizalde Landabaso, Argia-ko Onintza Irureta, BERRIAko Maite Asensio Lozano eta La Marea-ko Patricia Simon kazetariek parte hartu zuten mahai inguruetako batean.\nBoixek aitortu zuen bakarrik sentitzen dela Espainiako telebista eta irrati publikoan berdintasuna lortzeko bidean. TVEren berdintasunerako behatokiak urtebete baino gehiago darama geldi. «Zenbait kontu zalantzan jartzea oraindik ere gaizki ikusia dago, baina argi dugu ez dagoela kazetaritza onik, feminista ez bada». Erredakzioan aktibista izateko beharra nabarmendu zuen Boixek. «Argazkietatik ekintzetara» pasatzeko beharra. Simonek gaineratu zuen gaur egun errazagoa dela kazetaritzatik bizitzea kazetaritza ona egitearen inguruan eztabaidatzea baino. Eta azken horretatik bizitzea baino.\n«Iristen da momentu bat non gauza deserosoak planteatu beharra dagoen aurrera egiteko, eta hori ez da oso erraza», aitortu zuen BERRIAko Asensio Lozanok. Beharrezko iruditzen zaio erredakzioetan feminista asko egotea eta giro bat sortzea. «Ni ez naiz BERRIAn dagoen feminista bakarra, eta hori garrantzitsua da». BERRIAn feministek pisua izatea lortu dutela adierazi zuen, «edukiei dagozkien gauza batzuk ez zalantzan jartzeko». Hain zuzen ere, BERRIAren Estilo Liburua erreferente da deontologia atalean: bertan landu zituzten lehen aldiz sexismoari loturiko jarraibideak, hizkera ez-sexistari buruzkoak. Eta, gaur egun, hiztegi feminista garatu dute hainbat feministari esker. «Ez da kasualitatea».\nAsensio Lozanok herri ekimeneko hedabide izatearekin lotzen du BERRIAn feministak egotea. «Herri ekimeneko hedabideek herri mugimenduekin lotura dute, eta horietan errazagoa da feministak aurkitzea, babestuago eta erosoagoa egoten direlako gaiak lantzeko».\nHerri ekimeneko hedabidea da Argia ere. Iruretaren esanetan, bertan arduren banaketa lotuta doa kazetaritza feminista «errazago edo zailago» egitearekin. Ez dute zuzendaririk, eta kazetari bakoitzak bere autonomia du. «Horrela, langilerik ahulenak indartu egiten dira». Aitzitik, nabarmendu zuen hierarkiak hausteak bidea erraztu eta erosoago egin diela emakumeei proposamenak egiteko orduan. «Horrek gehiago zabaldu digu kazetaritza feminista egiteko bidea. Praktikan nabaritu egin dugu».\nBozgorailu moreen beharra\nBestalde, Landabasok, kazetari feministak baino gehiago, irratietako emakume hizlariak izan zituen mintzagai. «Irratiko programetan emakume ahotsa falta da, eta ez da bilatzen ez direlako». Emakumeek, oro har, kazetarien deiari erantzuteko arazo bat dutela adierazi zuen Landabasok. Aitzitik, kritikatu zuen arazoa dela, batik bat, tertulien egiturak gizonezkoentzako sortuak direla. «Emakumeari arrotza, bortitza eta erasokorra egiten zaio horrelako tertulietan parte hartzea». Horregatik, emakumeek hitz egiteko toki bat izateko eta kazetaritza egiteko beste modu bat asmatu beharra nabarmendu zuen.\nOro har, hizlariak bat etorri ziren kazetaritza feministan beste aurrerapauso bat emateko garaia dela esatean. «Erredakzioak despatrialkalizatu behar dira, baina funtzionamendu tradizionala duten erredakzioak ez daude prest halako aldaketa baterako», gaineratu zuen Asensiok. Fakultateak emakumez beteta dauden arren erredakzioak emakumez husten ari direla ohartarazi zuen. «Begirada feministaz gain, ilusioa ere falta zaigu; hausnarketa sakon bat behar dugu, eta gaitasuna badugu horretarako», aipatu zuen Landabasok.]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/028/001/2019-10-11/herritarren_borroka_luzeari_aitortza.htm Fri, 11 Oct 2019 00:00:00 +0200 Zihara Jainaga Larrinaga https://www.berria.eus/paperekoa/1946/028/001/2019-10-11/herritarren_borroka_luzeari_aitortza.htm\nDiskurtsoaz aparte, baina, Oregik ziurtatu du jaien testuingurua ere kontuan izango dutela udaletxeko balkoian pregoia irakurtzen ari direnean. «Durangoko sanfaustoak jai herritarrak dira». Gaur, 19:00etan, Patxikotxu jaietako pertsonaiaren ongietorrian parte hartuko dute pentsiodunek ere, eta, horrela, jaietan murgilduko dira. Bihar, bestalde, umeen eguna ospatuko dute Durangon, eta Zabalarra eskola publikoak botako du txupinazo txikia.]]>


Biziz betetako uneak - #AkabaDesignBerria - Akaba\n"Astelehen goiza da. Egun bat beste edozein bezala Ainhoaren errutina aztoratuan. Bere burua atondu du ohi bezala, diseinatzaileekin eta lantaldeko besteekin ohiko bilkuretara joateko. Ainhoak artean ez zekien zer zetorkion gainera egunak aurrera egin ahala.\nBere lanegunean jo eta ke hasi aurretik, Ainhoak kafe bat hartzea erabaki du bere kafetegi gogokoenean. Metro gutxi batzuetara, Iban, Aitor eta Kristina zeuden, haien enpresa berrirako azken koskak berdintzen. Negozio-egitasmo horrek, izan ere, hainbat urtez elkartuko ditu, abentura zoragarrian.\nAinhoak eguna eta bere bilkurak planifikatzeko denbora besterik ez du buruan, baina plater hautsien hots bat entzunda kafetegira itzuli du begirada: bertan, plater hautsien artean eta zerbitzariari barkamen eske, Luis zegoen, luze gabe Ainhoaren enpresa-ikuspegia aldatzeko pieza bihurtuko zena."\nKafetegiak eta jatetxeak leku liluragarriak dira, egunero garena zehazten duten istorioak gertatzen dira bertan, eta noizik behin gure bizitzak ere bideratzen dituzte. Bidelagun isilak ditugu altzariak eta diseinu-elementuak, une horien euskarria osatzen dute, eta protagonistek bizi osorako gogoratuko dituzte.\nAkaban, gustuko dugu Xokoren moduko altzariak sortzea, nortasun berezikoak. Altzariok izango dituzte bidelagun Ainhoa, Luis, Iban, Aitor, Kristina eta beste hainbatek une garrantzitsuetan edo, besterik gabe, uneetan.\nBetiere, biziz betetako uneak.


Tokaimurako ihesa - Elhuyar Aldizkaria\nHasiera » Albisteak » Tokaimurako ihesa\nUranioa prozesatzeko Tokaimurako plantan gertatutako istripuak industria nuklearraren ahuldadeak agerian utzi ditu berriz ere. Aje handiak ditu industria horrek eta iritzi publikoaren jarrerekiko menpekotasuna da, apika, interesgarrienetako bat. Izan ere, zorigaiztoko istripu horrek iritzi publikoa aztoratzeaz gain arduradun politikoak dantzan jarri ditu eta industria nuklearra mugatuko dutela aldarrikatzen hasi dira.\nEnergia nuklearraren erabilera urrats guztietan sortzen ditu ingurugiro-arazoak: uranioaren erauzketatik hasi zentral nuklearren desmuntaiaraino. Prozesu nuklearrek kontrol zorrotz eta estua behar dute, istripurik txikienak ere ondorio larri eta epe luzekoak eragin baititzake. Kontrolik zorrotzenak ere itoginak dituela erakutsi du Tokaimurako gertakariak. Istripu nuklearrak ez dira, jadanik, inperio sobietarraren osteko estatu kaotikoetan gerta daitekeen zerbait. Edonon eta edonoiz jazo daitezke.\nEnergia nuklearrak arrisku gorriak ditu, batzuek berotegi-efektuaren kontrako botika moduan saldu nahi badigute ere. Energi iturri honi epemuga jarri behar zaio garapena jasangarria izan dadin nahi badugu, besteak beste.


Game Bidai ona izan Online. Play for free\nGame Bidai ona izan\nPlay jokoa Bidai ona izan Online:\nGame Description Bidai ona izan\nIkasgai eta zuk garai etxera joan daiteke, fun asteburu bat aipatzearren. Hartu erosoak jantzi eta ihes egin zuen eskolatik. Apaingarriak zenbait xarma bat gehituko du zure irudia. . Play jokoa Bidai ona izan konektatuta.\nTekniko jokoa Bidai ona izan ezaugarri\nGame Bidai ona izan gehitu: 04.09.2012\nGame Rating: 4.5 errondan 5 (28 kalkuluen arabera,)\nBezalako jokoa Bidai ona izan Jokoak\nDeskarga jokoa Bidai ona izan\nEmbed Joko Bidai ona izan zure web orrian:\nJokoaren txertatu Bidai ona izan zure webgunean, kopiatu kodea eta itsatsi zure webgunean html kodean. Gainera, nahi duzu jokoa bada Bidai ona izan , eta kopia Posta elektronikoz edo zure lagun guztiekin lotura bidaltzeko, jokoa partekatu munduarekin!\nJokoa Bidai ona izan -rekin, baita ere, jokoa jokatu zen: