2009: Urtea - Wikipedia, entziklopedia askea. Wiki Euskara 2022 - Search.com.vn\n2009. urtea (MMIX), 2008aren ondoren eta 2010aren aurretik dagoena, hain zuzen. Gregoriotar egutegian ostegunez hasitako urte arrunta da.\n7517 – 7518\n1230768000 – 1262303999\nHurrengo ospakizunen urtea da 2009a:\nIdiaren Urtea, txinatar horoskopoari dagokionez.\nAstronomiaren Nazioarteko Urtea, NBEren arabera.\nAdiskidetzearen Nazioarteko Urtea, NBEren arabera.\nZuntz Naturalen Nazioarteko Urtea, NBEren arabera.\nGiza Eskubideen Ikasketarako Nazioarteko Eguna, NBEren arabera.\nGorilaren Nazioarteko Urtea, NBEren arabera.\nUrtarrilaren 8a - Besteak beste Eusko Jaurlaritzako lehendakari Juan Jose Ibarretxeren, Arnaldo Otegiren eta Patxi Lópezen aurkako epaiketa hasi zen Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusian, 2006an eginiko elkarrizketak zirela eta. Epaimahaiak, Ermuko Foroak ezarritako helegitea artxibatu eta akusatuak errugabetu zituen.\nUrtarrilaren 9a -\nIñaki Goirizelaia izendatu zuten EHUko errektore.\nUnai Sordo hautatu zuten Euskadiko Langile Komisioen idazkari nagusi.\nUrtarrilaren 10a - Demokrazia Hiru Milioi plataforma aurkeztu zuten Bilbon, martxoko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan parte hartzeko asmoz.\nUrtarrilaren 11 - Munduko Likidoturiko gas naturala garraiatzen duen gasontzirik handiena, Mozah, Bilboko portura etorri zen bere lehen bidaian.\nUrtarrilaren 16a - ETAk telebista hedagailu baten aurka bonba leherrarazi zuen Hernanin, eta Ertzaintzak beste bi desaktibatu zituen inguruetan.\nUrtarrilaren 17a - EAJk Azpeitiko alkatetza lortu zuen EAren laguntzaz, ordura arte, ANVren alkatearen aurkako mozioa onartuz.\nUrtarrilaren 23a - Espainiako Poliziak Ezker abertzaleko zortzi kide atxilotu zituen, Batasuna alderdikoak izatea leporatuta.\nUrtarrilaren 24a - 160 Km/h-ko haize-boladak eragin zituen zikloi batek Euskal Herrian kalteak sortu zituen. Espainia eta Frantzia hogei hildakotik gora eragin zituen.\nUrtarrilaren 27a - Eurite handiek uholdeak eragin zituzten Bilbo inguruan eta Araba nahiz Gipuzkoako hainbat ibaitan.\nOtsailaren 5a - Eusko Legebiltzarrak Espainiako bandera ipini du historian lehenbizikoz, Espainiako Auzitegi Gorenaren aginduz.\nOtsailaren 8a - Espainiako Auzitegi Gorenak Askatasunaren eta D3Mren hautagaitzak bertan behera utzi zituen.\nOtsailaren 9a - ETAk bonba-autoa eztandarazi du Euskal Y-aren enpresa baten aurka Madrilen.\nOtsailaren 23a - ETAk 5 eta 10 Kg bitarteko lehergailua zartarazi zuen Lazkaoko PSE-EEren egoitzan. Kalte material handiak sortu zituen.\nMartxoaren 1a - Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeak. EAJk irabazi zituen 30 eserlekurekin, baina ez zion lehendakaritza ziurtatu Ibarretxeri.\nMartxoaren 23a - Baltasar Garzón epaileak Batasuna, EHAK eta EAE-ANVko 44 lagun auzipetu zituen ETAko kide zirelakoan.\nApirilaren 3a - PPko Arantza Quiroga aukeratu zuten Eusko Legebiltzarreko presidente.\nApirilaren 28a - Txerri gripearen lehenengo kasua baieztatu zuten Euskal Herrian.\nMaiatzaren 7a - Patxi Lópezek lehendakari kargua zin egin zuen Gernikako Arbolapean, Eusko Jaurlaritzaren historiako lehen lehendakari ez abertzalea.\nMaiatzaren 16a - Espainiako Auzitegi Gorenak Iniziatiba Internazionalistaren zerrendak baliogabetu zituen.\nMaiatzaren 21a - Gehiengo sindikalaren deiari jarraiki, greba orokorra burutu zen Hego Euskal Herrian.\nMaiatzaren 24a - Ekaitz gogorrek kalte material handiak eragin zituzten Nafarroako Erribera, Lizarraldea eta ekialdeko Sakanan. Herririk kaltetuena Lodosa izan zen.\nMaiatzaren 25a - Bizkaiko Erandio udalerriko udalak Erandioko Herri Autobusa autobus zerbitzua abian jarri zuen.\nEkainaren 2a - Eusko Alkartasunako kritikoek alderdia utzi eta Alkarbide sortu zuten.\nEkainaren 19a - ETAk Eduardo Puelles polizia inspektore barakaldarra hil zuen lapa-bonba batekin, Arrigorriagako Santa Isabel auzoan.\nUztailaren 4a - Bilboko metroaren bigarren lineako bi geltoki zabaldu ziren, Peñota eta Santurtzi.\nAbuztuaren 21a - Jendarmeek ustezko 3 etakide atxilotu eta 13 zulo aurkitu dituzte azken astean.\nIrailaren 18a - Euriteengatik alerta egoera Euskal Herriko hainbat lurraldetan. Euri gehien Baionan (220 litro) eta Bermeon (172 litro) bota zituen.\nIrailaren 28a - Miguel Sanzek CDN alderdia kanporatu zuen Nafarroako gobernutik, eta handik aurrera PSNren laguntzarekin gobernatu zuen Nafarroa.\nUrriaren 2a - Somaliar piratek Alakrana euskal arrainontzia bahitu zuten Indiako ozeanoan.\nUrriaren 8a - Tren istripua izan zen Lezaman hildako bat eta hainbat zauritu eraginez.\nUrriaren 13a - Espainiako Poliziak Arnaldo Otegi, Rafa Díez eta Ezker Abertzaleko beste zortzi kide atxilotu zituen Donostiako LABen egoitzan. Lau egun inkomunikatuta izan ostean, bi horiek eta beste hiru kide espetxera bidali zituen Garzon epaileak, ustez "su-eten faltsuak" bilatzeagatik.\nUrriaren 17a - Milaka pertsonek hartu zuten parte Donostian "Gatazkari irtenbide demokratikoa" bilatu behar zitzaiola aldarrikatuz antolatutako manifestazioan.\nAzaroaren 11 - Espainiako errege-erreginek eta Karolina Monakokoak Donostiara bisita egin eta bertako Aquariuma berriz inauguratu zuten.\nAzaroaren 17a - Alakrana atunontzia eta bertako marinelak askatu egin zituzten 47 eguneko bahiketaren ondoren.\nAzaroaren 24a - 34 euskal gazte atxilotu eta inkomunikaturik geratzen dira, Segi gazte erakundeko kideak direlakoan.\nAzaroaren 27a - Nafarroako Gobernuak euskarazko hedabideei diru-laguntzak ematea uko egin zien.\nAzaroaren 29a - Guardia Zibil batek bere burua zauritu zuen, Leitzako kuartelaren aurka egindako erasoa asmatuz.\nAzaroaren 30a - EAE eta Akitaniaren artean euroeskualde bat osatzeko lehen urratsak eman ziren.\nAbenduaren 2a - Gipuzkoako Irun udalerrian Zaisa dorrea inauguratu zen.\nAbenduaren 13a - Lazkaotar mendizale bat hil zen Jacatik gertu mendiko istripu baten ondoren.\nAbenduaren 17a - Espainiako Kongresuak Euskal Autonomia Erkidegoko Ekonomia Itunaren alde bozkatu zuen.\nAbenduaren 19a - Milaka pertsona bildu ziren Bilbon Euskaldunon Egunkariaren alde.\nAbenduaren 21a - Emakume bat hilik eta gizon bat larri zaurituta aurkitu zituzten euren Urdulizko etxean, bi egun lehenago baserrira sartutako lapurrek jipoituta.\nTxekiar Errepublikak Europar Batasuneko Kontseiluaren presidentetza hartu zuen Frantziarengandik.\nKonstituzio berria ezarri zen Falkland Uharteetan.\nThailandia: 60 pertsonatik gora hil ziren Bangkokeko diskoteka batean egondako sutean.\nUrtarrilaren 15a - Israelek Hamaseko barne ministro hiltzeaz gain, NBEn gune bat, erietxe bat eta prentsa egoitza bat bonbardatu zituen.\nUrtarrilaren 18a - 2008-2009ko Gazako gatazka: Hamasek eta beste Palestinar erakunde batzuek su-etena iragarri zuen. Su-etenaren ondorioz, israeldar soldaduak erretiratzen hasi ziren eta Nazio Batuen eta GKE ezberdinen laguntzak sartzen joan ziren Gazako zerrendan.\nUrtarrilaren 20a - Barack Obama, Ameriketako Estatu Batuetako historiako lehen presidente afroamerikarrrak, kargua hartu zuen.\nOtsailaren 4a - Barack Obama Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak, Afganistanera 30.000 soldadu gehiago bidaltzeko agindua eman zuen.\nOtsailaren 9a - Hamazazpi urtez koman egon ondoren Eluana Englaro hil da, ospitaleko medikuek zunda bidezko elikadura murriztean.\nOtsailaren 10a - 200 pertsona inguru hil dira Australian, kontrolik gabeko suteek eraginda.\nMartxoaren 8a - Benetako IRAk bi soldadu britainiar hil zituen Ipar Irlandan gauzatutako atentatu batean.\nMartxoaren 9a - Jarraipeneko IRAk polizia bat hil zuen Armaghen.\nMartxoaren 11 - Adingabeko gazte batek 17 pertsona hil zituen Alemaniako eskola eta honen inguruetan gertatutako hainbat tiroketatan.\nMartxoaren 15a - FMLNko Mauricio Funesek irabazi zituen El Salvadorreko hauteskundeak.\nApirilaren 6a - Italiako erdialdean jazotako lurrikaran, gutxienez 272 lagun hil ziren.\nApirilaren 22a - ANCko Jacob Zumak irabazi zituen Hego Afrikako hauteskundeak.\nMaiatzaren 2a - Zazpi lagun hil ziren Holandako "Erreginaren Eguneko" desfilean, auto batek nahita harrapatuta.\nMaiatzaren 20a - 98 pertsona hil ziren Indonesian izandako hegazkin istripu batean.\nMaiatzaren 23a - Hamaika pertsona hil ziren Marokoko Rabat hiriko kontzertu batean egondako jende pilaketa batean.\nMaiatzaren 25a - Ipar Koreak froga nuklearra burutu zuen, eta nazioarte mailan iskanbila handia sortu.\nEkainaren 1a - Rio de Janeiro eta Paris arteko hegaldian 228 pertsona zeramatzan Air France konpainiaren hegazkin bat itsasora erori zen.\nEkainaren 13a - Mahmoud Ahmadinejad alde handiz garaile izan zen Irango hauteskunde orokorretan.\nEkainaren 28a - Hondurasko armadak estatu-kolpea eman zuen. Manuel Zelaya presidentea atxilotu eta herrialdetik kanporatu zuen, Costa Rican askatuz.\nEkainaren 30a - 153 pertsona hil ziren Yemendik Komore Uharteetara zihoan hegazkin batek istripua izan ostean.\nUztailaren 6a - 140 pertsonatik gora hil ziren Txinako Ürümqi hirian egondako istilu etnikoetan, gehienak Uigur gutxiengo musulmanak jipoitutako Han etniako kideak.\nUztailaren 15a - Caspian Airlines konpainiaren hegazkin batek istripua izan zuen Iranen eta bidaiari guztiak, 168 guztira, hil ziren.\nUztailaren 17a - 9 hildako eta 40 zauritu Jakartako luxuzko hotelen aurkako atentatuan.\nUztailaren 29a - 65 zauritu arin ETAk Burgosen Guardia Zibilaren aurka gauzatutako atentatu batean.\nUztailaren 30a - 2 guardia zibil hil ziren ETAk Calviàn patruila auto bati lapa-bonba jartzean.\nAbuztuaren 2a - Muturreko islamista talde batek zazpi kristau bizirik erre ditu Pakistango Gojra herrian.\nAbuztuaren 3a - 171 lagun hil ziren Sudango hegoaldean, bi triburen arteko norgehiagokan.\nAbuztuaren 6a - 35 pertsona hil ziren Pakistanen Rawalpinditik Skardura zihoan autobus batek izandako istripuan.\nAbuztuaren 10a - Morakot tifoiak 100 hildako baino gehiago utzi zituen Asia hego-ekialdean.\nAbuztuaren 15a - Erresuma Batuko gobernuak Turks eta Caicos uharteen autogobernua bertan behera utzi zuen ustelkeria eta gaitasun ezagatik.\nAbuztuaren 16a - 44 pertsona hil ziren Kuwaiten, ezkontza bat ospatzen ari zirela, sute bat piztean.\nAbuztuaren 19a - 101 pertsona hil eta 536 zauritu ziren, Bagdad erdian egondako atentatu odoltsuetan.\nAbuztuaren 24a - Suteek 12.000 hektarea erre zituzten Grezian eta milaka pertsona euren etxeetatik atera behar izan zituzten Atenas inguruan.\nIrailaren 9a - Bat-bateko uholdeek 30 pertsona baino gehiago hil zituzten Turkiako Istanbul hirian.\nIrailaren 13a - Arenys de Munt udalerriak (Bartzelona) Kataluniaren independentziari buruzko galdeketa egin zuen. %41eko parte-hartzearekin, independentziak irabazi zuen: baiezko 2.568 boto, ezezko 61, zurizko 29, eta balio gabeko 12.\nIrailaren 26a - 200 pertsona baino gehiago hil ziren Filipinetan Ketsana tifoiak eragindako uholdeengatik.\nIrailaren 29a -\nGutxienez 240 pertsona hil ziren Ginean, herrialdea zuzentzen zuen junta militarraren aurkako manifestaldiaren aurkako errepresioan.\n8,3 graduko lurrikara batek eragindako tsunamiak 189 pertsona baino gehiago hil zituen Samoan.\nIrailaren 30a - 7,6 graduko lurrikara batek 1.300 pertsona baino gehiago hil zituen Indonesiako Sumatra uhartean.\nUrriaren 1a - Txinako Herri Errepublikaren sorreraren 60. urteurrena ospatu zen herrialde osoan.\nUrriaren 3a - Irlandarrek Lisboako Itunari baiezkoa eman zioten bigarren erreferendumean.\nUrriaren 5a - Sozialdemokratek irabazi zituzten Greziako bozak, gehiengo osoz.\nUrriaren 8a - 200 pertsonatik gora hil ziren Filipinetan euriaren ondorioz egondako lubizietan.\nUrriaren 11 - Irlandako Nazio Askapenerako Armadak borroka armatua bukatutzat eman zuen 11 urteko su-etenaren ostean.\nUrriaren 28a - Talibanek sarraskia burutu zuten Pakistango Peshawar hirian, 100 pertsona baino gehiago hil ziren auto-bonba bat lehertu ostean.\nUrriaren 25a -\n150 pertsona baino gehiago hil ziren Bagdad hirian egondako bi atentatu odoltsuetan.\nGidaririk gabeko estatubatuar hegazkin baten misilek hemezortzi lagun hil zituzten Pakistaneko Bajaur eskualdean.\nAzaroaren 5a - Gutxienez 12 hildako eta 31 zauritu izan ziren Texasko Fort Hood base militarrean izandako tiroketan.\nAzaroaren 19a - Herman Van Rompuy hautatu zuten Europar Batasuneko presidente, eta Catherine Ashton kanpo harremanetarako ordezkari nagusi.\nAzaroaren 27a -\nKataluniako 12 egunkarik editorial bera atera zuten, Estatutu berriaren alde.\nIrlandako Gobernuaren Ikerketa Batzordeak aurkeztutako txostenaren arabera herrialde hartako Elizak eta Estatuak sexu-abusuak estali zituzten.\nAbenduaren 1a -\nEuropar Batasunaren Lisboako Itun berria indarrean jartzen da.\nEskoziaren independentziari buruzko galdeketa egiteko bide orria aurkeztu zuen Alex Salmondek.\nAbenduaren 3a - 47 lagun zendu ziren Bangladeshen, ontzia hondoratuta.\nAbenduaren 4a - 140 pertsona baino gehiago hil ziren Errusiako Perm hiriko diskoteka batean egondako sutean.\nAbenduaren 8a - Islamiar Magrebeko Al Kaidak bere gain hartu zuen hiru kooperante katalanen bahiketa Mauritanian.\nAbenduaren 13a - 200.000 katalanek independentziari buruzko galdeketetan bozkatu zuten hainbat udalerritan.\nAbenduaren 14a - Silvio Berlusconi erietxean egon zen hainbat egunez, estatua batekin aurpegian jo baitzuten.\nAbenduaren 18a - Juan Lopez de Uralde eta Greenpeaceko beste bi ekintzaile atxilotuak izan ziren Kopenhagen, Kopenhageko Goi-bileran zehar, Danimarkako erregina buru zuen afarian sartzeagatik.\nAbenduaren 24a - Ameriketako Estatu Batuetako Senatuak osasun erreformarako lege-proiektua aurrera atera zuen.\nAbenduaren 26a - Hegazkin baten aurkako Al Kaidaren atentatu bat zapuztu zuten AEBetako Detroit hirian.\nAbenduaren 31 -\nLau hildako Finlandiako Espoo hiriko merkataritza gune batean gertatutako tiroketan.\nAfganistanen CIAren 8 agente hil ziren erakunde horren aurkako eraso batean.\nUrtarrilaren 17a - Eroski euskal kooperatiba munduko handiena izango da, 52.000 kooperatibista baino gehiagorekin.\nUrtarrilaren 1a - Eslovakiak euroa hartu zuen txanpon ofizialtzat.\nMartxoaren 30a - Espainiako Bankuak Caja Castilla-La Mancha aurrezki kutxa erreskatatu behar izan zuen krisialdi ekonomikoaren eraginez, aurrezki kutxaren porrota saihesteko.\nEkainaren 1a - General Motorsek ordainketa etetea aurkeztu eta gobernuak enpresa nazionalizatuko zuela adierazi zuen, milaka langile kaleratuz.\nUrtarrilaren 27a - Bilbon Deustuko Unibertsitateko liburutegia inauguratu zen.\nMartxoaren 21a - Xabier Silveirak 2009ko Nafarroako Bertsolari Txapelketa irabazi zuen.\nMartxoaren 26tik apirilaren 5era 16. Korrika ospatu zen, Tutera eta Gasteiz artean.\nApirilaren 4a - Oihane Pereak 2009ko Arabako Bertsolari Txapelketa irabazi zuen.\nIrailaren 18a - Donostiako Zinemaldiaren 57. ekitaldia hasi zen. Urte hartan gonbidatutako izar nagusiak Brad Pitt aktorea eta Quentin Tarantino izan ziren.\nCity of Life and Death filme txinatarrak Donostiako Zinemaldiko Urrezko Maskorra irabazi zuen.\nIrailaren 21a - Euskaltzaindiaren 90. urteurrena.\nUrriaren 14a - Kirmen Uribek Espainiako Narratiba Saria jaso zuen Bilbao-New York-Bilbao liburuagatik.\nUrriaren 27a - Xabier Leterentzat izan zen Euskadi Literatur Saria, 'Egunsentiaren esku izoztuak' lanagatik.\nAzaroaren 3a - Aurelia Arkotxa euskal idazle eta euskaltzaina Euskaltzaindiako lehendakariorde berri hautatu zuten.\nAbenduaren 13a - Maialen Lujanbio Zugastik irabazi zuen Bertsolari Txapelketa Nagusia. Hori egin duen lehen emakumea da.\nOtsailaren 22a - "Slumdog Millionaire" britainiar filmak 8 Oscar Sari lortu zituen Los Angelesen ospatutako 81. ekitaldian.\nUztailaren 10a - Montenegroeraren ortografia finkatu zen.\nAzaroa - Aka-Kora hizkuntza desagertu zen, bere azken hiztuna hiltzean.\nApirilaren 6a - Arlabango tunela, 3.377 metrorekin Euskal Herriko errepide-tunelik luzeena inauguratu zen.\nMartxoaren 16a - Discovery transbordadorearen jaurtiketa arrakastatsua, Floridako Cañaveral Lurmuturretik.\nApirilaren 28a - Kickstarter, proiektu sortzaile eta berriak finantzatzeko erabiltzen den mikromezenasgo plataforma abian jarri zen.\nMaiatzaren 20a - Katebegi galdua izan daitekeen primatearen fosila aurkeztu zuten zientzalariek New York hirian.\nEkainaren 2a - The Sims 3 bideo-jokoaren nazioarteko estreinaldia.\nAbuztuaren 17a - Ingelerazko Wikipedia 3.000.000 artikulura iritsi zen.\nUrriaren 9a - NASAk ilargia bonbardatu zuen, ura ote zegoen ikertzeko.\nAbenduaren 25a - Txinako Zhoushan hirian 5,3 kilometroko luzera duen Xihoumen zubia zabaldu zen.\nMartxoaren 4a - Bilboko Athletic Kluba Espainiako Futbol Errege Kopako finalerako sailkatu zen Sevilla CF taldeari 3-0 irabazi ostean.\nMartxoaren 29a - 2009ko Laudioko Sari Nagusia: Samuel Sánchez irabazle.\nMaiatzaren 13a - Bilboko Athletic Klubak 1-4 galdu zuen FC Barcelona taldearen aurka Futboleko Errege Kopako finalean.\nEkainaren 7a - Martinez de Irujok 2009ko Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusia irabazi zuen, Olaizola II.aren aurka irabazi ondoren (22-12)\nEkainaren 21a - Real Union talde irundarra 2. mailara igo zen; Eibar KE eta Deportivo Alaves aldiz, 2. B mailara jaitsi.\nUztailaren 21a - Euskaltel-Euskadiko Mikel Astarloza txirrindulariak Frantziako Tourraren 16. etapa irabazi zuen.\nUztailaren 25a - Juanma Garate txirrindulari irundarrak Frantziako Tourraren 20. etapa irabazi zuen.\nAbuztuaren 15a - Realak 0-2 galdu zuen Real Madrilen aurka taldearen mendeurrenaren festa handian.\nAbuztuaren 16a - Ekaitz Saies arraunlari donostiarrak Munduko Txapelketa irabazi zuen K-1 4x200m errelebo kategorian.\nIrailaren 13a -\nKaikuk Kontxako Bandera irabazi zuen, Castrori hogeita bi segundoren aldea ateraz.\nRomain Sicard euskal herritar txirrindulariak Etorkizuneko Tourra irabazi zuen.\nMaialen Chourraut euskal herritar piraguista munduko azpitxapeldun izan zen, emakumezkoen slalomean.\nAbenduaren 8a - Sebastien Gonzalez 2009ko Lau eta erdiko Pilota Txapelketako txapeldun berria bilakatu zen.\nApirilaren 12a - 2009ko Paris-Roubaix: Tom Boonen irabazle.\nApirilaren 26a - 2009ko Lieja-Bastogne-Lieja: Andy Schleck irabazle.\nAbuztuaren 20a - Usain Boltek urrezko domina lortu zuen 200 metroko lasterketan Berlingo Munduko Atletismo Txapelketan, munduko errekorra hobetuz eta marka 19.19 segundoan ezarriz.\nAbenduaren 19a - FC Barcelona futbol-taldeak urte berean 6 titulu irabazi dituen munduko talde bakarra bilakatu zen kluben arteko mundiala irabazi ondoren.\nUrtarrilaren 1a - Hend Zaza, siriar mahai-tenislaria, 12 urterekin inoiz mahai-tenis olinpikoan parte hartu zuen pertsonarik gazteena.\nUrtarrilaren 2a - Ryuzo Hiraki, japoniar futbolaria (j. 1931).\nUrtarrilaren 2a - Patrick Mixelena, Mixu, euskal abeslaria (j. 1970).\nUrtarrilaren 2a - Antonio Zavala, euskal idazlea, euskaltzaina eta euskal herri-literaturaren ikerlari eta editorea (j. 1928).\nUrtarrilaren 6a - Ron Asheton, The Stooges taldeko gitarra-jotzailearen gorpua aurkitu zuten. Egia esan, egun batzuk lehenago hila zegoen (j. 1948).\nUrtarrilaren 7a - Jose Ramon Aranguren, euskal herritar politikaria (j. 1938).\nUrtarrilaren 10a - Julia Hermosilla Sagredo, bizkaitar anarko-sindikalista, milizianoa eta frankismoaren aurkako erresistentea (j. 1916).\nUrtarrilaren 12a - Claude Berri, frantziar aktore, zinema zuzendari, ekoizle eta gidoigilea (j. 1934).\nUrtarrilaren 13a - Patrick McGoohan, irlandar-estatubatuar aktorea (j. 1928).\nUrtarrilaren 15a - Maurice Chappaz, suitzar idazle eta itzultzailea (j. 1916).\nUrtarrilaren 16a - Andrew Wyeth, estatubatuar margolaria (j. 1917).\nUrtarrilaren 21a - Aurora Arnaiz, bizkaitar idazlea, unibertsitateko irakaslea, jurista eta politikaria (j. 1913).\nUrtarrilaren 25a - Eleanor F. Helin, estatubatuar astronomoa (j. 1932).\nUrtarrilaren 27a - John Updike, estatubatuar idazlea (j. 1932).\nUrtarrilaren 30a - Fernando Cebrián, euskal aktorea (j. 1929).\nOtsailaren 1a - Lukas Foss, alemaniar-estatubatuar orkestra-zuzendari, piano-jotzaile eta musikagilea (j. 1922).\nOtsailaren 4a - Lux Interior, The Cramps punk rock bandako sortzailea eta abeslaria (j. 1946).\nOtsailaren 7a - Gonzalo Goikoetxea, nafar kazetaria eta zinema gidoigilea (j. 1952).\nOtsailaren 9a - Eluana Englaro, auto istripu larri baten ondorioz hamazazpi urtez koman egon zen italiar emakumea (j. 1970).\nOtsailaren 11 - Willem Johan Kolff, holandar-estatubatuar medikua (j. 1911).\nOtsailaren 17a - Jose Martin Elizondo, bizkaitar idazlea, margolaria, irakaslea eta antzerkigile oparoa (j. 1922).\nOtsailaren 21a - Wilton G.S. Sankawulo, Liberiako estatuburua (j. 1937).\nOtsailaren 23a - Sverre Fehn, norvegiar arkitektoa (j. 1924).\nOtsailaren 25a - Carlos Clavería, nafar idazlea eta politikaria (j. 1923).\nOtsailaren 25a - Philip José Farmer, estatubatuar idazlea (j. 1918).\nOtsailaren 27a - Maria Otxoa Laiana, 106 urte bizi izandako nafarra (j. 1902).\nMartxoaren 1a - Pepe Rubianes, katalunian bizi izandako galiziar aktore eta antzerki-zuzendaria (j. 1947).\nMartxoaren 2a - João Bernardo Vieira, Ginea-Bissauko presidentea (j. 1939).\nMartxoaren 6a - Henri Pousseur, belgikar musikagilea eta musikaren teorikoa (j. 1929).\nMartxoaren 12a - Yann Brekilien, bretainierazko idazlea (j. 1920).\nMartxoaren 12a - Blanca Varela, perutar poeta (j. 1926).\nMartxoaren 13a - James Purdy, estatubatuar idazlea (j. 1914).\nMartxoaren 13a - Martxel Tillous, zuberoar apaiza, Ameriketako Estatu Batuetako mendebaldeko euskotarren kapilaua (j. 1934).\nMartxoaren 18a - Natasha Richardson, britainiar aktorea (j. 1963).\nMartxoaren 20a - Gorka Agirre, euskal herritar politikari jeltzalea (j. 1950).\nMartxoaren 20a - Abdellatif Filali, Marokoko lehen ministroa (j. 1928).\nMartxoaren 20a - Iñaki Ugarteburu, gipuzkoar idazle eta irakaslea (j. 1954).\nMartxoaren 22a - Rafael Bartolozzi, nafar eskultore eta margolaria (j. 1943).\nMartxoaren 27a - Jacques d'Arribehaude, lapurtar idazlea (j. 1925).\nMartxoaren 28a - Maurice Jarre, frantziar konposatzailea eta zuzendaria (j. 1924).\nMartxoaren 31 - Raúl Alfonsín, Argentinako presidentea eta giza eskubideen bultzatzailea (j. 1927).\nApirilaren 1a - Joxe Lizaso, gipuzkoar bertsolaria (j. 1927).\nApirilaren 2a - Luis Peña Gantxegi, gipuzkoar arkitektoa (j. 1926).\nApirilaren 7a - Luís Pinto Ferreira, brasildar abokatu eta politikaria (j. 1918).\nApirilaren 11 - Corín Tellado, espainiar idazlea (j. 1927).\nApirilaren 12a - Javier Bengoetxea, bizkaitar poeta (j. 1919).\nApirilaren 14a - Mariano de Corral, bizkaitar margolaria (j. 1926).\nApirilaren 14a - Maurice Druon, frantziar eleberrigilea (j. 1918).\nApirilaren 18a - Albert Dou, kataluniar matematikaria (j. 1915).\nApirilaren 18an desagertua - Jon Anza, ETAko militantea (j. 1962).\nApirilaren 19a - J. G. Ballard, britainiar idazlea (j. 1930).\nApirilaren 21a - Vivian Maier, estatubatuar ume zaintzaile eta argazkilaria (j. 1926).\nApirilaren 27a - Tomohiko Ikoma, japoniar futbolaria (j. 1932).\nApirilaren 28a - Javier Ortiz, donostiar kazetaria (j. 1948).\nApirilaren 28a - Idea Vilariño, uruguaitar poeta, saiakera eta literatur kritikaria, itzultzailea, musikagilea eta irakaslea (j. 1920).\nApirilaren 30a - Venetia Burney, ingeles emakumea, Pluton izena lehen aldiz proposatu zuena, 11 urte zituela (j. 1918).\nMaiatzaren 10a - Pedro Ramos, arabar politikari eta medikua (j. 1959).\nMaiatzaren 12a - Roger Planchon, frantziar antzerki-zuzendaria eta antzerkigilea (j. 1931).\nMaiatzaren 12a - Antonio Vega, espainiar abeslari eta musika egilea (j. 1957).\nMaiatzaren 13a - Achille Compagnoni, italiar alpinista eta eskiatzailea (j. 1914).\nMaiatzaren 16a - Adolfo Kareaga, bizkaitar abokatu eta politikaria (j. 1921).\nMaiatzaren 17a - Mario Benedetti, uruguaitar idazlea (j. 1920).\nMaiatzaren 17a - Octavia St. Laurent, estatubatuar emakumezko artista transexuala (j. 1964).\nMaiatzaren 19a - Robert F. Furchgott, estatubatuar biokimikaria, 1998ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1916).\nMaiatzaren 20a - Arthur Erickson, kanadar arkitektoa (j. 1924).\nMaiatzaren 22a - Luis Beroiz, gaztelaniazko nafar idazlea (j. 1943).\nMaiatzaren 23a - Roh Moo-hyun, Hego Koreako presidentea eta Giza eskubideen aldeko aktibista (j. 1946).\nMaiatzaren 23a - José-Miguel Ullán, espainiar poeta eta prosalaria (j. 1944).\nMaiatzaren 27a - Clive Granger, galestar ekonomialaria, 2003ko Ekonomiako Nobel Saria (j. 1934).\nMaiatzaren 27a - Luis Maria Larrea, bizkaitar apezpikua, Bilboko elizbarrutiko apezpikua izandakoa (j. 1918).\nMaiatzaren 28a - Lenrie Peters, gambiar zirujau, eleberrigile eta olerkaria (j. 1932).\nMaiatzaren 29a - Ramón Alberdi, gipuzkoar historialari eta apaiza (j. 1929).\nMaiatzaren 30a - Luís Cabral, Ginea Bissauko lehenbiziko presidentea (j. 1931).\nMaiatzaren 30a - Ephraim Katzir, Israelgo 4. presidentea (j. 1916).\nMaiatzaren 30a - Yaffar al Numeiry, Sudango presidentea (j. 1930).\nEkainaren 3a - David Carradine, estatubatuar aktorea (j. 1936).\nEkainaren 6a - Jean Dausset, frantziar sendagile eta immunologoa, 1980ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1916).\nEkainaren 8a - Kepa Arizmendi, nafar ETAkidea, erbesteratua eta Bidasoko Eskolarekin lotutako margolaria (j. 1958).\nEkainaren 8a - Omar Bongo, Gabongo presidentea (j. 1935).\nEkainaren 8a - Aleksandra Ovtxinnikova, Jakutiako Sobietar Errepublika Sozialista Autonomoko presidentea (j. 1915).\nEkainaren 10a - Henri Bourtayre, mila kantu baino gehiagoren musikaren lapurtar egilea (j. 1915).\nEkainaren 12a - Félix Malloum, Txadeko presidentea (j. 1932).\nEkainaren 17a - José Calvário, portugaldar musikagile eta orkestra zuzendaria (j. 1951).\nEkainaren 17a - Ralf Dahrendorf, britainiar-alemaniar filosofoa, soziologoa, politologoa eta politikoa (j. 1929).\nEkainaren 18a - Ali Akbar Khan, bengaliar musikagilea eta sarod musika tresnaren interprete eta irakaslea (j. 1922).\nEkainaren 19a - Vicente Ferrer i Moncho, kataluniar filantropoa, txirotasunean bizi zirenak laguntzen konprometitua (j. 1920).\nEkainaren 19a - Eduardo Puelles, Espainiako Polizia Nazionaleko inspektore buru bizkaitarra, ETAk eraila (j. 1960).\nEkainaren 21a - Julio Valdeón, espainiar historialaria (j. 1936).\nEkainaren 23a - Juri Zitsar, errusiar hizkuntzalaria eta ohorezko euskaltzaina (j. 1928).\nEkainaren 25a - Farrah Fawcett, estatubatuar aktorea (j. 1947).\nEkainaren 25a - Michael Jackson, Poparen Erregea, estatubatuar pop-abeslaria, historiako disko salduenaren (Thriller, 1982) egilea (j. 1958).\nEkainaren 28a - Billy Mays, estatubatuar telebista aurkezlea, infokomertzialak egiteagatik ospetsua (j. 1958).\nEkainaren 30a - Pina Bausch, alemaniar dantzari modernoa, koreografoa, dantza irakaslea eta ballet zuzendaria (j. 1940).\nUztailaren 1a - Karl Malden, estatubatuar aktorea (j.1912).\nUztailaren 2a - Margarita Telleria, 104 urte eta hiru egun bizi izandako euskal herritarra (j. 1905).\nUztailaren 3a - Jorge Enrique Adoum, ekuadortar idazlea (j. 1926).\nUztailaren 3a - María Asunción Català, kataluniar irakaslea, matematikaria eta astronomoa (j. 1925).\nUztailaren 6a - Vasili Aksionov, sobietar idazlea (j. 1932).\nUztailaren 6a - Robert McNamara, estatubatuar politikaria (j. 1916).\nUztailaren 11 - Go Mi-Sun, 11 zortzimilako igo zituen emakumezko alpinista hegokorearra, Nanga Parbatetik jaisten ari zela (j. 1967).\nUztailaren 13a - Juan Kruz Unzurrunzaga, euskal kulturgilea (j. 1939).\nUztailaren 15a - Natalia Estemirova, errusiar kazetari eta giza-eskubideen aldeko aktibista (j. 1958).\nUztailaren 17a - María Luisa Elio, nafar idazle eta aktorea (j. 1926).\nUztailaren 17a - Leszek Kołakowski, poloniar filosofoa (j. 1927).\nUztailaren 19a - Frank McCourt, irlandar jatorriko estatubatuar idazlea (j. 1930).\nUztailaren 25a - Harry Patch, 110 urte bete zuen gizona, Europako pertsona bizidun zaharrena eta Lehen Mundu Gerran borrokatu zuen bizirik geratzen zen azken pertsona izandakoa (j. 1898).\nUztailaren 26a - Merce Cunningham, estatubatuar dantzari eta koreografoa (j. 1919).\nUztailaren 31 - Bobby Robson, ingeles futbolari eta entrenatzailea (j. 1933).\nAbuztuaren 1a - Corazón Aquino, Filipinetako presidentea (j. 1933).\nAbuztuaren 1a - Rafael Mendizabal, donostiar antzerkigile eta negozio-gizona (j. 1940).\nAbuztuaren 2a - Mary Carrillo, espainiar aktorea (j. 1919).\nAbuztuaren 3a - Charles Gwathmey, estatubatuar arkitektoa (j. 1938).\nAbuztuaren 4a - Ramon Zulaika, gaztelaniazko donostiar idazlea (j. 1929).\nAbuztuaren 6a - Willy DeVille, estatubatuar abeslari eta konpositorea (j. 1950).\nAbuztuaren 6a - John Hughes, estatubatuar zinema zuzendaria (j. 1950).\nAbuztuaren 6a - Antonia Ferrín Moreiras, matematikaria, irakaslea eta lehen galiziar astronomoa (j. 1914).\nAbuztuaren 7a - Lola Lemos, espainiar aktorea (j. 1913).\nAbuztuaren 8a - Daniel Jarque, Reial Club Deportiu Espanyol futbol taldeko jokalaria (j. 1983).\nAbuztuaren 10a - Jose Maria Agirre Eskisabel, Txato Agirre, euskal herritar ekonomialaria (j. 1943).\nAbuztuaren 10a - Léon Pressouyre, lapurtar historialaria, Erdi Aroko artean aditua (j. 1935).\nAbuztuaren 13a - Les Paul, estatubatuar jazz gitarrista eta gitarra elektrikoen diseinatzailea (j. 1915).\nAbuztuaren 14a - Pablo Antoñana, gaztelaniazko nafar idazlea (j. 1927).\nAbuztuaren 16a - Barbara Lauwers, Women’s Army Corps AEBetako armadako emakume taldeko kidea (j. 1914).\nAbuztuaren 17a - Iñigo Sanz de Ormazabal, donostiar liburuzaina (j. 1956).\nAbuztuaren 18a - Kim Dae-jung, Hego Koreako presidentea (j. 1925).\nAbuztuaren 18a - Hugo Loetscher, suitzar idazlea (j. 1929).\nAbuztuaren 24a - Toni Sailer, austriar alpetar eskiatzailea, garai guztietako handienetakotzat hartua (j. 1935).\nAbuztuaren 25a - Edward Kennedy, estatubatuar politikari eta senataria, John F. Kennedyren anaia (j. 1932).\nAbuztuaren 27a - Roger Idiart, apaiza eta euskal idazlea (j. 1931).\nAbuztuaren 27a - Joaquín Ruiz-Giménez, espainiar politikari, abokatu eta kazetaria (j. 1913).\nAbuztuaren 30a - Jesús Urteaga, gipuzkoar kazetari eta apaiza (j. 1921).\nAbuztuaren 31 - Barry Flanagan, galestar eskultore eta poeta (j. 1941).\nIrailaren 1a - Paulin Solozabal, euskal olerkaria (j. 1912).\nIrailaren 6a - Jose Maria Agirre Salaberria, bizkaitar milizianoa, Mauthausengo kontzentrazio esparrutik bizirik atera zelako ezaguna (j. 1919).\nIrailaren 8a - Aage Niels Bohr, daniar fisikari nuklearra, 1975eko Fisikako Nobel Saria (j. 1922).\nIrailaren 10a - Mikel Atxaga, euskal kazetaria, euskal idazlea eta itzultzailea (j. 1932).\nIrailaren 10a - Javier Caño, euskal herritar abokatu eta politikaria (j. 1943).\nIrailaren 11 - Juan Almeida Bosque, kubatar politikari, militar, konpositore eta iraultzaile komunista (j. 1927).\nIrailaren 12a - Norman Ernest Borlaug, estatubatuar agronomoa, iraultza berdearen bultzatzaile nagusia eta 1970eko Bakearen Nobel Saria (j. 1914).\nIrailaren 14a - Patrick Swayze, estatubatuar aktore, dantzari, abeslari, musikagile eta telebistako ekoizlea (j.1952).\nIrailaren 15a - Esteban García Leoz, nafar tenorra (j. 1911).\nIrailaren 16a - Luciano Emmer, italiar zinemagilea (j. 1918).\nIrailaren 16a - Mary Travers, estatubatuar abeslaria, Peter, Paul and Mary taldeko kidea (j. 1936).\nIrailaren 17a - Txiki Idoate, nafar idazlea (j. 1959).\nIrailaren 25a - Alicia de Larrocha, espainiar pianista, XX. mendeko piano-jotzaile hoberenetariko bat (j. 1923).\nIrailaren 28a - Guillermo Endara Galimany, Panamako presidentea (j. 1936).\nUrriaren 1a - Kazumi Takada, japoniar futbolaria (j. 1951).\nUrriaren 1a - Cintio Vitier, estatubatuar-kubatar poeta (j. 1921).\nUrriaren 3a - Fatima el-Sharif, Libiako erregina ezkontidea (j. c. 1911).\nUrriaren 4a - Mercedes Sosa, Argentinako folkloreari zabalkundea eta berrikuntza eskaini zizkion abeslaria (j. 1935).\nUrriaren 7a - Irving Penn, estatubatuar argazkilaria (j. 1917).\nUrriaren 8a - Alfredo Floristán Samanes, nafar geografo, idazle eta unibertsitateko irakaslea (j. 1921).\nUrriaren 9a - Jacques Chessex, suitzar idazlea (j. 1934).\nUrriaren 12a - Frank Vandenbroucke, belgikar txirrindularia (j. 1974).\nUrriaren 15a - Alfredo Silva Estrada, venezuelar olerkaria (j. 1933).\nUrriaren 16a - Koldo Chamorro, arabar argazkilaria (j. 1949).\nUrriaren 16a - Andrés Montes, espainiar kazetaria eta kirol esataria (j. 1956).\nUrriaren 17a - Carla Boni, italiar abeslaria (j. 1925).\nUrriaren 19a - René Marigil, espainiar txirrindularia (j. 1928).\nUrriaren 20a - Lino Plaza, euskal herritar arkitektoa, errugbiaren bultzatzaile eta sustatzailea izateagatik ezaguna (j. 1939).\nUrriaren 22a - Irene Kaminka Fischer, austriar-estatubatuar matematikari eta geodesista, historiako geodesista garrantzitsuenetakoa (j. 1907).\nUrriaren 24a - Eladia Altuna, Irura, gipuzkoar erraketista (j. 1918).\nUrriaren 30a - Claude Lévi-Strauss, frantziar filosofo eta antropologoa (j. 1908).\nUrriaren 30a - František Veselý, txekiar futbolaria (j. 1943).\nUrriaren 31 - Boni Fernandez, bilbotar txistularia (j. 1924).\nUrriaren 31 - Alfonso Ventura, nafar kazetaria eta idazlea (j. 1926).\nAzaroaren 1a - Seán McGinley, irlandar aktorea (j. 1952).\nAzaroaren 1a - Luis Núñez Astrain, euskal idazle, kazetari eta soziologoa (j. 1939).\nAzaroaren 2a - José Luis López Vázquez, espainiar aktorea (j. 1922).\nAzaroaren 3a - Francisco Ayala, andaluziar idazlea (j. 1906).\nAzaroaren 7a - Juan Jose Zearreta, euskaltzain urgazlea eta Euskaltzaindiaren kudeatzailea (j. 1947).\nAzaroaren 8a - Maria Dolors Alibés i Riera, haurrentzako liburuen katalunierazko idazlea (j. 1941).\nAzaroaren 8a - Vitali Ginzburg, errusiar fisikaria, 2003ko Fisikako Nobel Saria (j. 1916).\nAzaroaren 9a - Iñaki Odriozola, Mokolo pailazoa.\nAzaroaren 9a - Agustin Sagasti, euskal herritar txirrindularia (j. 1970).\nAzaroaren 13a - Michel Freitag, suitzar jatorriko quebectar soziologo eta filosofoa (j. 1935).\nAzaroaren 13a - Dell Hymes, estatubatuar hizkuntzalaria, soziolinguista, antropologo eta folklorista (j. 1927).\nAzaroaren 15a - Pierre Harmel, Belgikako 40. lehen ministroa (j. 1911).\nAzaroaren 15a - Antonio de Nigris, mexikar futbolaria (j. 1978).\nAzaroaren 20a - Lino Lacedelli, italiar mendigoizalea, K2 mendiaren tontorrera lehen aldiz igo zen espedizioko kideetako bat (j. 1925).\nAzaroaren 24a - Ana de Begoña Azkarraga, arabar historialaria, EHUko Artearen Historiaren lehen katedraduna (j. 1946).\nAzaroaren 24a - Amparo Gastón, Amparitxu, gipuzkoar intelektual eta poeta (j. 1921).\nAzaroaren 24a - Hale Smith, estatubatuar musikagilea (j. 1925).\nAzaroaren 24a - Samak Sundaravej, Thailandiako lehen ministroa (j. 1935).\nAzaroaren 25a - Albert Dolhats, lapurtar txirrindularia (j. 1921).\nAzaroaren 29a - Xole Erbiti, nafar irakasle eta euskara sustatzailea (j. 1942).\nAzaroaren 30a - Paul Naschy, espainiar aktore, zinema zuzendari eta haltera (j. 1934).\nAzaroaren 30a - Milorad Pavic, serbiar idazlea (j. 1929).\nAbenduaren 2a - Luis Bandres, gipuzkoar politikaria, unibertsitateko irakaslea eta euskararen bultzatzailea (j. 1944).\nAbenduaren 2a - Eric Woolfson, eskoziar musikari eta abeslaria, The Alans Parsons Project taldearen sortzaileetakoa (j. 1945).\nAbenduaren 4a - Jordi Solé Tura, kataluniar politikari eta legelaria (j. 1930).\nAbenduaren 4a - Edward Fatu, Umaga, estatubatuar borrokalari profesionala (j. 1973).\nAbenduaren 5a - José Ramón Orozko, euskal opera abeslaria (j. 1921).\nAbenduaren 8a - Claude Vasconi, frantziar arkitektoa (j. 1940).\nAbenduaren 12a - Klavdia Boiarskikh, sobietar iraupen eskiatzailea (j. 1939).\nAbenduaren 13a - Paul Samuelson, estatubatuar ekonomialaria, 1970eko Ekonomiako Nobel Saria (j. 1915).\nAbenduaren 17a - Jennifer Jones, estatubatuar aktorea (j. 1919).\nAbenduaren 17a - Albert Ràfols-Casamada, kataluniar pintorea eta poeta (j. 1923).\nAbenduaren 18a - Tavo Burat, italierazko eta piemonterazko italiar idazle eta kazetaria (j. 1932).\nAbenduaren 19a - Hussein Ali Montazeri, irandar irakaslea eta xiiten buruzagia (j. 1922).\nAbenduaren 19a - Kim Peek, Savant sindromedun estatubatuar ospetsua (j. 1951).\nAbenduaren 20a - Brittany Murphy, estatubatuar aktorea (j. 1977).\nAbenduaren 21a - Edwin Krebs, estatubatuar biokimikaria, 1992ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1918).\nAbenduaren 21a - José María Laso, bizkaitar filosofo eta ekintzaile komunista (j. 1926).\nAbenduaren 23a - Edward Schillebeeckx, belgikar teologo katoliko nabarmena, Vatikanoko II. Kontzilioko eragile nagusienetakoa (j. 1914).\nAbenduaren 24a - Rafael Caldera, Venezuelako presidentea (j. 1916).\nAbenduaren 27a - Takashi Takabayashi, japoniar futbolaria (j. 1931).\nAbenduaren 29a - Antonio Beristain, espainiar kriminologo eta katedraduna eta Kriminologiaren Euskal Institutuaren sortzailea, Medina de Riosecon (j. 1924).\nAbenduaren 29a - David Levine, estatubatuar marrazkilaria (j. 1926).\nAbenduaren 30a -\nAbdurrahman Wahid, Indonesiako 4. presidentea (j. 1940).\nIvan Zulueta, euskal herritar diseinugile eta zinema zuzendaria (j. 1943).\nEgun ezezaguna edo zehaztugabea\nMaite Albiz, bizkaitar kazetaria, dokumentalista eta euskal mugimendu feministako ekintzaile aitzindarietako bat (j. 1955).\nAndrés Ruiz, espainiar antzerki-idazlea (j. 1928).\nFisika: Charles K. Kao, Willard Boyle eta George E. Smith\nKimika: Ada Yonath, Venkatraman Ramakrishnan eta Thomas A. Steitz\nLiteratura: Herta Müller\nMedikuntza: Elizabeth Blackburn, Carol W. Greider eta Jack W. Szostak\nEkonomia: Elinor Ostrom eta Oliver E. Williamson\nBakea: Barack Obama\nEspainia|10x10px|2009|link=|alt=José Luis Rodríguez Zapatero]]\nMunduko agintariak 2009. urtean\n🔥 Top keywords: AzalaCarles PuigdemontSchool TiesGonzalo BoyeTxantiloi:Heriotza garrantzitsuenak/6/25/MunduaKategoria:Antisemitismoa Ameriketako Estatu BatuetanBerezi:BilatuGozategiAna UrrutiaEmaginSuperHeavyTiago PradoLos amantes del círculo polarLebiezBerezi:AzkenAldaketakAtari:Hezkuntza/Lehiaketak/2022/06MaiatzAsier GozategiAmeriketako Estatu BatuakWikipedia:TxokoaLauaxetaMalen OsaUrteZetakAinhoa GozategiLankide:Aitzolete/Proba orriaPlaneta nanoEgutegi gregorianoPello ReparazVAbuztuUrtarrilaren 10Txikipedia:AzalaEuskaraLaguntza:Wikipediari buruzWikidataJon MaiaWikipedia:Erantzukizunen mugaketa orokorraBizantziar egutegia\nAzken aldaketa 16 ekaina 2022(e)an, 10:56(e)tan\nOrriaren azken aldaketa: 16 ekaina 2022, 10:56.


Alberdi, Arzallus, Egaña, Mendiluze eta Sarriegi Santa Lutzi bezperan Zelai Ariztin - Urretxu Zumarragako Bertso Eskola\nEtzi, abenduaren 12an, asteazkena, (Santa Lutzi bezpera), Luzio Gabiriaren omenezko XX. bertso-jaialdia egingo da Zumarragako Zelai Arizti aretoan, 22:00an hasita.\nSaioa Urretxu-Zumarragako bertso eskolak antolatu du, Zumarragako Udalarekin batera eta sarrerak 6 euro balioko ditu.\nUrretxu-Zumarragako bertso-eskola arituko da gai jartzen eta aurkezle ere.\nPunta puntako bertsolariak arituko dira kantari: Uxue Alberdi elgoibartarra (herrian lehenengoz), Amets Arzallus lapurtarra, Andoni Egaña txapelduna eta Aitor Mendiluze eta Sarriegi. Datorren igandean bertan Gipuzkoako txapelketaren finala jokatuko dute azken bi hauek.\nAntolatzaileen arabera «aurkezpen handiegiren beharrik ez duten bertsolariak dira. Andoni Egaña zarauztarrak Euskal Herriko txapelketa nagusia irabazi du azken lau ediziotan, eta etengabe plazarik plaza dabilen bertsolari nekaezina da. Asko dira bere bertsokera berdingabea imitatzen saiatu diren bertsolariak, baina egun, hanka sartzeko beldurrik gabe esan daiteke Andoni Egañaren bertsokera bakarra dela».\nTxapeldunak, lau bertsolari gazte izango ditu alboan. Antolatzaileen iritziz «Aitor Mendiluze andoaindarra eta Aitor Sarriegi beasaindarra dira, agian, uneotan sasoikoen dauden bertsolariak. Ordizian jokatutako Gipuzkoako txapelketako finalerdian aurreneko postuak lortu zituzten biek, eta horrenbestez hilaren 16an Donostiako Ilunbe zezen plazan jokatuko den finalean kantatzeko txartela. Finala baino lau egun lehenago eurak Zumarragan kantuan entzuteko aukera izango dugu».\nAmets Arzallus, bertso ibilbide emankorra egin du dagoeneko, adinez gaztea izanagatik. «Azken txapelketa nagusian finalean kantatu zuen, eta egun Euskal Herrian plaza gehien egiten duten bertsolarien artean kokatu behar dugu hendaiarra. Sekulako erraztasuna du bertsoak osatzeko».\nUxue Alberdi bertsolari elgoibartarra da taldeko bosgarrena eta Zumarragako entzulearentzat agian ezezagunena den bertsolaria. «Bat bateko bertsolaritzan orain gutxi lehen urratsak emana, ibilbide laburra egin du gaur arte, baina arrastoa utzi duena. Bertsolari izateaz gain idazle ere bada, aurtengo otsailean "Aulki bat elurretan" bere lehen eleberria argitaratu du idazle gazteei zuzenduriko Igartza literatur sorkuntzarako beka jaso ostean». Bertso eskolako kideen arabera, Gipuzkoako txapelketako finalera heltzea lortu ez badu ere, «lan txundigarria egin du, literatur ukituak dauzkan bere bertsokera berezi eta samurraren laguntzaz».\nZozketa eta urteurrena\nIaz egin zen moduan, aretorako sarreran zozketa txartel bana emango zaio entzule bakoitzari eta saioaren amaieran gabonetako saski bat zozketatuko da bertaratutako guztien artean. Era berean, aurten Luzio Gabiriaren omenez ospatzen den jaialdiak hogeigarren ekinaldia betetzen duenez, saioan zehar modu berezian gogoratuko da bere irudia. Antolatzaileek sorpresaren bat edo beste iragarri dute.\nAnimatu eta etorri zaitez zu ere saiora, bertsozale. Gpuntuaren olatua aprobetxatuz asteazkenetik giroa berotzen laguntzera.


"Itsas mailaren igoerak inpaktu nabaria izango du" - Bizkaiko Hitza\n“Itsas mailaren igoerak inpaktu nabaria izango du”\n2019, ekainak 21 Bizkaia, Elkarrizketa 292\nKlima aldaketa errealitate bat da. Sortzen ari den ondorio asko eta asko ezagunak ditugun arren, ezinbestekoa da ikertzea zeintzuk diren arrisku zehatzak eta ondorio larrienak jasango dituzten guneak. Horretaz arduratzen da Eusko Jaurlaritzak Ihoberen bitartez sustatutako Kostegoki proiektua, Aztirekin, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru aldundiekin eta Portu eta Itsas Gaietako Zuzendaritzarekin elkarlanean. Aitor Zuluetak (Bermeo, 1966) beharrezkotzat jotzen du klima aldaketa moteltzeko eta hari egokitzeko ikerketa.\nZertan datza Kostegoki proiektua? Zer helburu ditu?\nKostegoki proiektuak aztertzen du Euskal Herriko kostaldeak zer-nolako kalteberatasuna eta arriskuak dituen klima aldaketaren ondorioei dagokienez, eta nola egokitu daitekeen ondorio horietara. Helburua da datozen urteetan handitzea bai lurraldearen efizientzia, bai haren erresilientzia; hau da, egoera desegoki edo kaltegarriei aurre egiteko ahalmena.\nEstatuko kostaldeko beste erkidego batzuetan bezala, klima aldaketak kostaldean izan ditzakeen ondorioei buruzko diagnostiko integral bat izateko abiatu zen proiektua. Horretarako, erkidego guztiak datu horiek jasotzen ari dira, Kantabriako Unibertsitateko Ingurumen Hidraulikaren Institutuak garatu duen eta Asturiasen frogatu den eredu baten arabera. Horrela, diagnostikoa eredu komun baten arabera egiten denez, ziurtatzen da autonomia erkidego guztietan datuak modu homogeneoan biltzen direla.\nZer ondorio atera dituzue?\nOraindik analisi fasean gaude. Azken diagnosia ez dugu ezagutuko urte honen amaierara arte. Nolanahi ere, lehenengo ondorioek lehen aipatutako alderdiak uzten dituzte agerian, hala nola itsas mailaren igoera jadanik neurtuta dago eta horrek etorkizunean izango dituen ondorioak, kostaldeak jasan ditzakeen inpaktuengatik, ondorio ekonomikoak barne sartuta.\nNolako eragina izango du klima aldaketak dakarren itsas mailaren batez besteko igoerak? Bermeo aipatzen duzue kaltetutako gune gisa.\nKlima aldaketa eta fenomeno horrek itsasoko eta itsasertzeko ekosistemetan duen eragina gure gizarteak aurrez aurre izango dituen erronka nagusietako batzuk dira, eta Euskal Herria ez da arazotik kanpo geratzen: lurraldeko azaleraren %10 baino gutxiago duten kostaldeko bi eskualdetan kontzentratzen dira biztanleen %55: Bilbo Handian eta Donostialdean. Itsas mailaren batez besteko igoerak inpaktu nabaria izango du itsasertzean. Jadanik egiaztatu da batez besteko maila zazpi zentimetro igo dela 1992 eta 2017 bitartean; hau da, 2,8 milimetroko igoera izan du urtean. Igoera hau XXI. mendeko gainerako urteetarako aurreikusten dena baino nabarmen txikiagoa da; izan ere, sasoi horretarako 45 eta 65 zentimetro bitarteko igoera aurreikusten da; hots, 4,5 eta 6,5 milimetro bitarteko igoera urtean. Bermeon, zehazki, kalteak gertatzeko arriskua portu aldean dago, besteak beste itsas mailaren batez besteko igoeragatik eta mareengatik. Fenomeno horietako bat erresonantzia da, eta, hain zuzen ere, hori da Bermeoko portuan eragina daukana; olatuen zuzeneko inpaktuaren ikuspegi osagarri bat da, baina ekonomiaren ikuspuntutik berau bezain kaltegarria.\nZer egin behar dugu hori saihesteko?\nNeurriak inpaktua arintzera bideratu behar dira; hau da, jadanik hasi den aldaketaren abiadura eta haren efektuak arindu edo moteltzera. Halaber, beste ardatz bat jadanik gertatzen ari den eta datozen hamarkadetan neurri handiagoan edo txikiagoan gertatuko den aldaketara egokitzea da. Aldaketa horren dimentsioa eta abiadura herritarrok planetari begira dugun jarreraren menpe egongo da, hots, gizarte gisa eta gizabanako gisa dugun jarreraren menpe: baliabide energetiko eta materialen erabilera murriztea, energia berriztagarrien kontsumoa handitzea, birziklatze tasak igotzea, eta abar. Gizarte aurreratuetan dugun egokitze ahalmena planetako beste eremu batzuetakoa baino handiagoa da, baliabide gehiago baititugu eskura. Badira, adibidez, gure natura ingurunearen osasuna hobetzeko eta, hortaz, egokitze ahalmena hobetzeko neurriak.\nZer-nolako eragina dute hondartzek gure ekosisteman? Horiek babestea beharrezkoa da klima aldaketak ekar ditzakeen arriskuei aurre egiteko?\nMunduko biztanleriaren parte handi bat kostaldetik gertu bizi da, Europan eta Euskal Herrian, eta prozesu horrek iraun egingo du datozen hamarkadetan. Hondartzak kostako frontearen babes sistemarik onena dira, baina ez dugu ahaztu behar hondartzak ez direla kanpoan geratzen den zatia edo marearen eraginpean dagoen zatia soilik; izan ere, horrez gain badute zati bat murgilduta, eta duna eremu bat lehorrean, harea biltegi gisa funtzionatzen duena. Hondartza sistema osoa mantentzea eta lehengoratzea, posible denean, funtsezkoa da hondartzak modu eraginkorrean bete dezan kostaldea babesteko zeregina. Kostalde eta itsas ingurunearen eragina, hondartza aisialdi eta turismo baliabide gisa erabiltzetik baino askoz harago doa. Itsasoa elikagaien iturria da, garraiobide bat ere bai, eta oso lagungarria da gure klima samurra izan dadin, muturreko tenperaturak leuntzen eta hezetasuna nahiz euria ekartzen baititu.\nDenborak aurrera egin ahala arriskua areagotuz doa?\nDenbora funtsezko faktorea da aldaketa prozesuan. Inpaktua gero eta nabariagoa da, baina aurre egin dakioke arriskua sor dezaketen egoera meteorologikoei buruzko informazio hobeagaz, azpiegitura hobeegaz, gizarte-kontzientziazio handiagoagaz, eta abar. Itsas mailaren batez besteko igoerari dagokionez, badirudi azkartu egingo dela hemendik mendearen amaierara bitartean; hau da, espero da 4,5-6,5 milimetro igotzea urtean; orain, 3 milimetro baino gutxiago igotzen da urtean. Itsasoaren batez besteko mailaren igoera horrek zuzeneko inpaktuak sortuko ditu, bai kostaldean, eta baita kostaldeko azpiegituretan ere; esate baterako, portuetan.\nProiektuari jarraipena emango diozue?\nProiektu honetan, esposizioa —itsas mailaren igoera edota olatuek eragindako inpaktua— eta eraginpean dauden jardueren arriskua aztertuko dira. Publikoaren esku jarriko da informazioa bisore baten bitartez. Beraz, abiapuntutzat hartu ahal izango dute eskumena duten administrazioek, bakoitzak bere jarduera eremuan neurri egokiak har ditzan arriskua lurraldean ondo kudeatzeko. Eskala txikiagoan abiatzen diren ekintzak xehetasun handiagoz aztertu beharko dira, baina proiektu hau oso esparru orokor garrantzitsua da abiapuntuko oinarri gisa, beharrak eta lehentasunak ezartzeko eta etorkizunean egingo diren ikerketak bideratzeko.


The Smiths izan zen Bretainia Handiko influentzia handiko musika talde bat. Berau 1982ko hasieran sortu zen, partaideak ondokoak zirelarik: Steven Morrissey (1959ko maiatzaren 22an jaioa), eta Johnny Marr (1963ko urriaren 31n jaioa), Manchesterrekoak. Biak hasi ziren abestiak idazten, Marren gitarran eta Morrisseyren testuetan oinarrituak, azken hau aldizkako eta ez oso arrakasta handiko musika kazetaria zelarik.\nAndy Rourke baxu-jolea zen beren herrian, eta Marren laguna. Mike Joyce batu zitzaien bateria gisa entzunaldi baten ondoren.\nJarraipenek, "This Charmin Man" and "What Difference Does It Make", zorte hobea izan zuten eta, musika prentsaren laguntzaz, hasi ziren jarraitzaile sutsuak izaten. Morrisseyren testuak, azalean depresiboak, maiz humorez beteta zeuden ("niri barrea eragiteko gai den talde bakarretako bat", esan zuen Peel-ek) eta beren alienazio istorioek gazte kulturaren barruan etsita zeuden pertsonen artean (aspertuta arrakasta zerrendetan nagusi ziren sintetizagailuez eta new romantic taldeez) entzulego bat aurkitu zuten.


You are here: Home1 / Gu hedabideetan\nJoan Ziarsolo eta Olatz Berastegi pandeamiaren ondorioei buruz haur eta gaztengan.\nArgiak erreportaje sakon bat egin du pandemiaren eraginari buruz LH-n eta DBH-n. Bertan Jon Ziarsolo lankidearen iritzia azaltzen da.\nOlatz Berastegik Zuzeu eta Kaixo Maitiak antolatutako podcast sortan parte hartu du. Entzun hemen.\nHarremanak Elkartea Mutrikuko Sexu-Aholkularitzaren arduradun. Albistea hemen.\nOlatz Berastegi ETBko “Egun on Euskadi” saioan. “Sexu-hezkuntza oso urria da eta gazte eta haurren erreferenteak interneten daude”\nOlatz Berastegi lankidearen kolaborazioak Arrosa Irratien Sareko “Zebrabidean” saioan.\nAitziber Estonba lankideak Zarauzko sexu-aholkularitzari buruz Diario Vasco-n: “Al principio venía gente más joven, ahora sobre todo los de 35 a 60 años”\nAitziber Estonba lankideari egindako elkarrizketa Gipuzkoako Hitzan. “Sexualitate guztia eredu bakarrean sartuz gero, akabo”


8 resultado(s) búsqueda por etiqueta 'krisi ekonomikoa'\nTítulo : Finantziazio-erakundeek emakumeen jabekuntza ekonomikoari eta eskubide ekonomikoei emandako laguntza\nNúmero de páginas: Orr. 89 - 128\nEtiquetas: Jabekuntza ekonomikoa\nResumen: Laugarren kapituluaren izenburua “Finantziazio-erakundeek emakumeen jabekuntza ekonomikoari eta eskubide ekonomikoei emandako laguntza” da, eta Edurne Bengoetxeak garatu du. Bertan erakusten zaigun eszenatokian, badirudi diskurtsoa eta generoko praktika kontraesanean daudela. Edurnek iradokitzen du finantziazio-erakundeek maizago eta modu aktiboagoan eskatzen dietela GGKEei genero arloko zenbait irizpide betetzea, eta, aldiz, ez dutela hain sarri euren instituzioetako barne-koherentzia bermatzen, adibidez, generoko aurrekontu publikoen garapenaren bitartez. Eskubide ekonomikoei dagokienez, hauxe planteatzen du: “Emakumeen eskubide ekonomikoen eta emakumeen jabekuntza ekonomikoko prozesuen babesa dela-eta, emakumeak subjektu ekonomiko gisa ikusten dira, egiten dituzten lan ugariak eta giza garapenari egiten dioten ekarpena ikusgarri bihurtuz eta baloratuz, eta generoaren araberako lanaren banaketa zalantzan jarriz, hori baita emakumeek borrokatzen duten bazterkeriaren faktore gakoetako bat”


PSE-EE LASARTE-ORIA: BERRIAK: MARTXOKO AGENDA KULTURALAREN AURKEZPENA\n2017 MAR 01 • LASARTE-ORIAKO AGENDA KULTURALA\nMARTXOKO AGENDA KULTURALAREN AURKEZPENA\nMartxoa askotariko programazioarekin datorkigu: zinemak, teatroak, erakusketek, musikak, dantzak eta hitzaldiek beteko dituzte Lasarte-Oriako kultura-guneak. Martxoaren 8a izango da hilabetearen ardatz nagusietako bat.\nJesus Zaballos alkateak eta Maite Iglesias kulturako zinegotziak aurkeztu dute martxorako programazio kulturala. Emakumeen Nazioarteko Eguna ospatzeko jarduerak berriz ere hilabeteko protagonistak izango dira.\nJarduerak martxoaren 2an eta 3an abiatuko dira, Islada Ezkutatuak elkarteak Mercero gunean Gerra Zibilari buruz antolatutako hitzaldiekin, Txaldatxur mendian aurkitutako materialaren erakusketa iraunkorra inauguratzearen harira.\nMartxoaren 8an Emakume Langileen Nazioarteko Eguna ospatzen dela eta, Emakumeen Zentro Zibikoak gaiari buruzko kartelen erakusketa antolatu du. Erakusketa hilaren 6an, 7an eta 8an ikusi ahalko da Mercero gunean. Bi antzerki-lanek itxiko dute programazioa: Lan eta Lan antzerki-talde amateurrak Ágora de mujeres antzezlana eskainiko digu, eta Hika teatro-konpainiak Cuaderno blanco obra.\nArte eszenikoen barruan, martxoaren 12an Go!azen euskarazko obraz ere gozatu ahalko dugu, Kuadrillategi programaren eskariz. Haurrentzako teatroan Gorakada konpainiaren Titirikontu kontari programatu da. Bi dantza-ikuskizunez gozatu ahalko dugu hilabete honetan: hilaren 24an Hormek diote on stage obra estrenaldia, DSS2016rako landutako proiektuan oinarritua eta Haatik-ek sortua: gure bizitza inguratzen duten hormek zer lioketen erakusteko eta bizikidetzaren arazo eta zailtasun nagusiei buruz hausnartzeko ikuskizun bat. Hilaren 25ean Gero Axular Dantzaren Itzal galdua saioaren txanda izango da.\nHilaren 30ean Tobera musika-eskolaren saio batez gozatu ahalko dugu, eta hilaren 31n Erregioetako Etxeek antolatutako folklore-jaialdi batez. Egun horretan bertan emango da ikustera 2016an antolatutako Euskararen 9. Maratoiari buruz egin duten bideoa. Martxoaren 17an, Korrikaren antolatzaileek haren aurkezpena egingo dute Lasarte-Orian.\nHil honetan, haurrentzako zinemak martxoaren 5ean Axel filma ekarriko du, euskaraz. Hilaren 19an Ballerina proiektatuko da euskaraz, eta 26an Batman Lego 3D.\nHelduentzako zinemak martxoaren 5ean Figuras ocultas eskainiko du, hilaren 19an Lion, eta 26an El guardián invisible.\nOkendo zine-forumak, berriz, hilaren 17an Captain Fantastic proposatzen digu, eta 31n Gutik gura, euskaraz.


ETXEKO INDARKERIA ETA GENERO-INDARKERIA - Página web de basurtoabogados\nETXEKO INDARKERIA ETA GENERO-INDARKERIA\nEtxeko indarkeria eta genero-indarkeria ez dira gauza bera. Familian, ezkontzan edo bikotean indarkeria izan arren, indarkeria nork gauzatzen duen eta norengan gauzatzen duen kontuan hartuta, bereizi egin behar da.\nEtxeko indarkeria, indarkeria fisikoa edo psikikoa izan daiteke, eta haren ezkontidea edo ezkontidea izan denaren edo harekin antzeko afektibitate-harreman baten bidez lotuta dagoen edo egon den pertsonaren aurka erabil daiteke, elkarrekin bizi ez arren. Ezkontidearen edo bizikidearen ondorengoen, aurrekoen edo neba-arreben gain ere gauzatu daiteke, adopzio edo ezkontza-ahaidetasuna kontuan izan gabe. Era berean, indarkeria hori jasan dezakete berarekin bizi diren adingabeek edo babes berezia behar duten desgaituek, edo ezkontidearen edo bizikidearen ahal, tutoretza, kuradoretza, harrera edo egitezko zaintzaren mende daudenek ere bai. Eta, azkenik, bere familia-bizikidetzaren muinean integratuta dagoen beste edozein pertsonak jasan dezake, bai eta bere ahuleziagatik zentro publiko edo pribatuetan zaintzapean dauden pertsonek ere.\n2004az geroztik, Espainian lege berezi bat da genero-indarkeria arautzen duena. Baina denok ezagutzen al dugu genero-indarkeria? Genero-indarkeria eremu publikoko arazotzat hartzen da, eta emakumeen aurka zuzentzen den indarkeria da, emakume izateagatik, erasotzaileek gutxieneko askatasun, errespetu eta erabakitze eskubiderik gabekotzat jotzen dituztelako.\nGenero-indarkeria emakumeen aurka gauzatzen dute haien ezkontide direnek edo izan direnek, edo haiekin antzeko afektibitate-harremanen bidez lotuta daudenek edo egon direnek, elkarrekin bizi ez arren. Gizonek emakumeekiko duten diskriminazioaren, desberdintasun egoeraren eta botere harremanen adierazpen gisa gauzatzen da.\nBi indarkeria-mota horien biktimen kopuruak gora egin du 2019an, genero-indarkeriaren biktimek % 2,0 egin dute gora, eta etxeko indarkeriaren biktimek, berriz, % 3,6.\nCovid-19a dela eta azken hilabeteetako konfinamenduaren ondorioz, martxoaren 14an Espainian alarma egoera dekretatu zenetik, etxeko indarkeriaren eta genero-indarkeriaren biktima askok etxean egon behar izan dute konfinatuta, euren erasotzaileekin.\nHain murriztaileak diren neurriak medio, indarkeria-mota horiei buruzko datu instituzionalak aldatu egin dira. Adibidez, salaketen kopuruak behera egin badu ere, gora egin du telefono bidezko laguntza eta laguntza birtualaren eskaerak. Beraz, ondoriozta daiteke indarkeria-mota hori jasan dutenek euste-ariketa bat egin behar izan dutela.\nEz da ahaztu behar askatasunerako eskubidea eta berdintasunerako eskubidea guztion eskubideak direla; beraz, defenda zaitez!


Nork du nor? | Enbata\nHarrera / Artikuluak / Iritzia / Irakurleen Xokoa / Nork du nor?\n« Cataclysme ou catharsis politique ?\nParlez-vous Belge ? »\nEuskal hiztunen proportzioa, erdaldun hutsen aldean (https://eu.wikipedia.org/wiki/Euskara)\nIraileko Enbatan, Eneko Bidegainek, “Nola euskaldundu 40 000 lapurtar berri ?” tupusteko galderarekin hasten zuen bere artikulu inarrosgarria. Izan ere, Gaindegia-ren iritziz, datozen urteetan, 40.000 lagun Frantziatik etor litezke Aturri ibaiaz honaindira. Aurreikuspena araiz engaina daiteke bainan hau gauzatuko balitz, ez litzateke harritzekoa, iragan urteetan jadanik ikusi dugunaren segida baizik. Enekorentzat funtsezko galdera da : “ea zer aldaketa eraginen dion horrek euskarari ?”\nBeharbada, jin berri horietarik erdia egon liteke Baionan edo BABan lan egiteko eta bizitzeko. Piska bat pentsatu eta, horrek ez luke deus aldatu beharko guretako. Ez dakigu gainera, guk euskaldunok, zein dretxo historiko edo zein arrazoin argudia genezakeen horren kontra jazartzeko.\nHorrela balitz, imagina genezake beraz Euskal Herrira sartuko liratekeen hogei miletarik hiruk lehen linean aurkitzen den Uztaritze har lezaketela bizilekutzat, hamabost mila Lapurdiko beste herrietan berduratuko liratekeelarik ; adibidez Senperen 2.000, euskal kostaldean 8.000 ; ondar tipi bat Baxenabarren eta Xuberoan kondua egiteko.\nHorretan bai segur bagenuke serioski kezkatzeko eta jazartzeko arrazoinik. Badakigu, Uztaritzeko biztanlegoa kasik bikoiztu egin dela azken hogeita hamar urteetan, parte handi batean erdaldun askoren etorrerarekin, denbora berean herritar asko lanaren ondotik atzerrira joaiten zelarik.\nFrantses Iraultza handiaren garaian, Uztaritze erabat euskalduna zelakoan eta Baiona erabat frantsesa, Uztariztar suharrenek ez zuten Baionesekin batu nahi, botereak arrazoi bertsuarentzat, besteak beste, horretara bortxatu nahi zituelarik.\nArtetik erraiteko, garai horretako gertakari eta debateak ezagutzea lagungarri da oraiko diskurtso politikoak ulertu eta jujatzeko. Duela laurogei urte, paria nezake ehuneko laurogeik gure hizkuntza pratikatzen zutela eguneroko bizitzan. Adibidez, lekukotasun xumetzat, orduko bi laborarik beren artean euskaraz idatzitako kontratua badaukagu.\nBeti Uztaritzen, gaurko egunean, beraz frantses hizkuntzaren inposaketaren 220 urteren buruan, euskal hiztunen portzentaia ehuneko hogeita bost ingurura eroria izan daiteke jadaniko.\nBegira, aurreko mendearen erditsutik, zer erritmo azkartuan goazen zilora! Noraino eroriko ginateke bada, oraiko egoera eta baldintza politikoetan, hiru mila erdaldun gehiago urrengo urteetan sartuko balire? Ehuneko hamabostera ? Edo are gutiagora ?\nEuskararen hondamena eragin duten faktoreetan, erdaldunen inbasioa lehen lerroan jarri beharko genuke dudarik gabe, horri gehituz erakaskuntzaren frantseste lan sistematikoa, eta lan aukera guti emaiten duen gure ekonomia eskasa.\nHaatik, hiruok epifenomenotzat jo ditzakegu zeren denen iturrian, zuzenean edo zeharka, baitago aspaldiko frantses estatuaren asimilazio politika jarraia; haren ondorio nabariak dira.\nUztaritzen, Lapurdiko beste herrietan bezala, jendetzaren garapena, erdaldunen sarrera eta euskararen pratikaren beherapena, batera doazela ikusten da. Izan gaiten serio: oraiko egoera eta baldintza politikoetan, erdaldunen etorreraren gatik, Uztaritze karta linguistikoetako euskal eremuetarik desager liteke belaunaldi bat eta erdi edo biren buruan. Errealitatean, ez dagokigu beti guri irabaztea edo galtzea ; suerta dakiguke borrakaturik ere gu baino azkarrago edo fuerteago batek garaitua izaitea; bainan guri dagokigu gertatzen zaiguna aitortzea; ez ikusiarena egitea beldurkeria da; gure buruari istorioak kondatzea ezin barkatuzkoa da.\nLehenik, ikastolek edo gau eskolek bakarrik ez dute nehundik ere euskararen beherekada alderantzikatzen ahal, piskabat frenatzen baizik. Bestetik, etorkinetan ere beti izanen dira araiz borondate onekoak, gure hizkuntza ikasi nahiko dutenak, holakoak ezagutzen ditugu, zinez badute merezimendu; holakoen laguntzaren gainean kondatu ahal izaitea suerte handi bat da guretzat ; bainan etorkinaren ustezko izpiritu idekiaren gainean kondatzea euskararen beherekada baratzeko ez da serio. Gutaz besterik ez dago holako kontuak asmatzeko. Alderantziz, errealismoak erraiten digu guhaur gure herrian gero ta nardagarriagoak sendituko gaituela etorkinen taldeak, beren gehiengotasuna sendotuko den arabera. Ez ote dugu ardura aditzen jadanik (eta ez beti etorkinen aldetik…) ez diegula harrera ona egiten, “hetsiak” edo “buru hertsiak” garela ? “Ahoan bilorik gabe” mintzatuz, etnozidio kultural “demokratiko” baten aurrean gaude.\nDemokraziapean diktaturapean bezala, igual da, armarik gabe armekin bezala, igual da, betidanik inbasioa izan da etnozidio kulturalaren behin betiko soluzio segurruena.\nGure burasoentzat prozesua ez zen beharbada aski aitzinatua orai gertatzen zaigun desastre nabarmena suma zezaten. Pentsa zazue, 1934an hil zen Jean Etchepare mediku idazleak, alta jitez oso argi zenak, uste zuen euskara salbatua zela!\nGuk aldiz, ezin dugu gehiago dudarik eduki, gezurrean edo hipokrisian ibili gabe. Biztanle berri horien etorreraz den bezainbatean, Enekok arrazoi osoa du, beharbada gure sentsibilitatea piskabat zaindu nahiz, erraiten duelarik “ez dio ezer onik eginen gure hizkuntzari” edo “jadanik ahuldurik dagoen euskara K.O utz lezake Lapurdin” Uztaritzeren kasu bereziari begira, erran behar da ito lezakeela sekulako.\nEuskal estaturik gabe, erran nahi baita oraiko egoera eta baldintza politikoetan, gaindituak izanen garela nabari da. Guk etorkinak euskaldundu beharrean, haiek gaituzte frantsestuko. Ez eiki diegu ezer inposatzen ahal etorkinei, ez eiki ditugu ezertaz konbentzitzen ahal; gehienak konturatu gabe ere, Herri konkistatu batean instalatzen dira eta. Berehalakoan, ezin dugu deus hoberik egin Xuriok abuztuan idatzitako artikulu baten behereko notari arreta eman baino. “Euskal Herria estatu gabekoa dela denek ongi badakigu. Ikusiz gure arteko zatiketak, eta geroa elgarrekin asmatzeko nahikaria ttipia dugula, Frantziako erresistentziak egin zuen bezalako zerbait (CNR erakundea) herri egitarautzat hartu beharko genuke, gaur eguneko arazoak kondutan hartuz. Bainan zoritxarrez, ez dugu bide hau hautatzen, beti gure itsumenduaren gatik”.\nNortasunak Eko-soziala Jendartea Politika Ekologia Euskara Nazioartea Hauteskundeak Laborantza Hedabideak Iparraldetik


« “Euskomunia”: narrazio eta gogoeta | Odolaren mintzoa edo Xalbadorren maitasunaren samina »\nEuskal Idazleak Gaur / Joan Mari Torrealdai / Jakin, 1977\nLiteratura Bernardo Atxaga / Anaitasuna, 1977-07-15\nIzan ere, izugarri ona omen da Azurmendiren hitzaurrea, erdarazkoa euskarazkoa bezain ona gainera, patrian sekulan argitaratu den libururik handienean ipini duen esaldizopa hori txapela kentzekoa omen da, bai, hala diote Euskadiko Bankukoek ere. Ezpairik gabe, handicap handia zipitzik ere gustatu ez zaigunontzat, ez baita lan makala gertatzen 42.000 ale —”ale” diot hizkuntzaren beharretara makurtuz, baina ilar umilarena ere ale delarik, “puska” hitza erabiltzea egokiagoa litzateke— horien aurka joatea. Ni ez bainaiz David, txabiladun hura, eta Goliath etsai handiegia somatzen baitut: ene ilarrak izanen al du tximeletak adina bizitza…\nEz dakit nola hasi, eta ez bakarrik tontoa naizelako, zer ikusia ba du horretan diskurtsu horren moldaerak ere, eta bala bala hitz egiten dutenen mintzoa bezala, erabat goitik beheraino ukatzeko tentazio gorria sorterazten dit. Idazkera hori, gure artean, Martin de Ugaldek bere elkar hizketetan erabili du sarri: giro afektiboa sortuz —joera narkisistei dei eginez bereziki—, kontzeptuak zehaztasunik gabe erabiliz (anbiguitate handiz hain zuzen) eta ahalik eta abaniko handiena estaliz, karea eta harea berdin barreiatuz planteiamenduen multiplikazioaren bitartez, aurrenekoa bukatu baino lehen bigarrena, eta hau frogatu baino lehen hirugarrena eta laugarrena, kontraesanen edo ez, axolarik ez dio, ez baita inor fijatuko.\nHalere gustua emanen diot neure buruari, eta Kultura Ministruari erantzuten saiatuko naiz, ahal dudan modurik didaktikoenean.\nHerri mutua omen da, eta lehen ere hala izan omen zen, gurea. Hara hemen bi hitz enigmatiko, “herri” eta “mutu”. Esaldia hitzez hitz hartuz gero, faltsua da, eta gure musika, bertso, theatro tradizionalak frogatzen dute hori, beste ezer aipatzen aritu gabe. Ez zait iruditzen gure herri kultura —kulturak hausten baitu mutugoa, espresioa den heinean— beste edozein herritakoa bamo makalagoa denik. Mutua, berriz, kultur inprimaturik ez duenari deitzen bazaio, egia dateke, baina ez Azurmendiren arrazoi lanturoso-narkisista (pena zoriontsuegia, esanen luke Koldok) horiengatik bakarrik. Galegoek ere sufritu zituzten berenak eta bi, eta halere, Rosaliak eta Enriquez-ek —ez naiz literatura honetan tekhniko, baina segur naiz beste izen batzu ere ba direla— etxe barreneko literatura lotsatua eta beldurtua baino zerbait gehiago egiten jakin zuten. Zure arrazoiek ez dute balio, Braulio.\nGero Sabino Arana aipatzen da, eta bere garrasia, eta Azurmendiren hitzetan esateko, hura izan omen da “Herri mutua garrasika jarriko duena…”, eta hau onhartzea ere aski zaila egiten zait. Politikoen lorategi honetan, hauek esan beharko dute haren infludentzia politikoaren nondik norakoa, baina beste arloetan politikari ez garenok ere izanen dugu, noski, horrenbeste eskubide. Eskubide hori profeituz, bada, zera esanen dint Azurmendiri, berak dioena gezurra dela herri kultura tradizionalari begira, sabinianismoak alde baino kontra gehiago jokatu baitzuen arazo horretan. Gerra aurrean, oso murriztua zegoen bertsolaritza Bizkaiko partean, bertsolariak lotsa zirelako bere euskara “mordoiloaz”, eta publikoak maite ez zituelako hainbeste erdarakada erabiltzen zituzten arloteak. Sabinok ezin zezakeen maite Udarregi bezalako tipo bat, ezin zuen onhartu. Urrentxindorra izan zen, agian, egoera hori asimilatu zuen bakarra. Gipuzkoan, ordea, bertsolari handi asko izan ziren garai horretan, euskara garbiak hainbeste indar ez zuelarik, eta Txirritari “despatxatuko”, “ermita” eta antzeko hitz erdaldunak erabiltzea inporta ez zitzaiolarik. Jakina, Lekuona bezalako gizon bakan batek maite zuen bertsolaritza, baina oso giro txarrean salbatu zuen bere zaletasuna; Lekuonak berak aitortu zidanez, giro kaskar horrek bultzatu zuen bertsolaritzaren defentsa liburuz egitera. Eta gauza berbera esan dezakegu theatroari buruz, sabindar ideologikoek jaramon guti egin ziotela pasturala eta toberari, esate batetarako, eta theatro estutido eta naturalista bat egin zutela euskaldungoa baino erromatargoa gehiago defendatuz. Behar ote da exenplu gehiago?…\nKultura inprimatua ugaldu zen noski, baina ez uste suerte handirik izan genuenik horretan ere, ez gara merke pagatzen ari tededeunen kultura zentzua, hizkuntzan ere antiherritar zena.\nHitzaurrean barrena abiatu eta gero, nabarmenduz doa Azurmendik literatura moeta bati dion mania, literatura berberaren kontzeptua ilunduz doan neurri berberan. Azurmendirentzat zer ote da “literatura ona”, zergatik saiatzen ote da berak “elkar lana” deitzen dionaren eta autore lanaren artean etendura, oposaketa bilatzen?… nori deitzen die “idolozale”, zergatik dira idolo literatur egileak, nondik atera du hori, norengan pentsatuz?… Zer da “elkar-laneko” literatura hori?. Big brother paregabe batek bezala, “despistatuak” deitzen die bere programa onhar ez dezaketen guztiei, eta frakasua ere agintzen die, Kafka kolektiboa, Strinberr ekipoa, Elliot korua eta beste koadrila batzu izan baitira noski gizonari hobekien mintzatu zaizkienak…\nEuskal Idazleak, indibidualitate bitxirik edo ez, baina ekipo baitira, lankide… esaten du aurrerago, eta hitzaurrearen mezua konprenitzearren egokia da. Zeren, Azurmendiren textu azpitik dabilena, fronte planteiamendua baita, zeinen bitartez euskaldun guztiok —dendariak eta eskaleak, homosexualak eta abadeak, proletalgoa eta burjeseria, jende ohoragarria eta ohoregoseak, etab— BAT deitu izarraren pean belaunikatzen baikara. Gure klase kokaketa kontuan hartzeke, gure bizitzaren bereiztasunak ahantzirik, indibidualitateak direnik ere onhartu gabe, eta munduan bakarrik bageunde bezala. Erdarazkoa, hitzaurrean erremediorik gabe jo beharra dauka, fronte planteiamendu moeta horren ondorio zuzena delarik, JAP de R. jaunaren esanera, “unidad de destino en lo universal” esaldia aipatzera. Eta ez da harritzekoa; ez esan kuriosa ez denik, eta halaber harrigarria ere ez denik euskaldun kritiko bakar batek ere esaldi horren bitxitasuna ez salatzea, hainbeste antifaxista omen daudelarik… e, txo?. Gora Euskadi, Una, Grande Y Libre! Lehengo harira itzuliz —lotsa ematen baitit lehengo bidetik segitzeak— eta literaturaren arloan, Azurmendi beti ibili da honako ekoazio honi atxikia: literatura = f (euskara, herria). Planteiamendu honetan irristatzea ez da gauza zaila, zeren ba dirudi bere aurka joanez gero, herriaren aurka ere ba goazela. Jakina, guk gaizki ikusten duguna literaturaren menpekotasun hori da, bere baitan justifikaziorik ez balu bezala, eta bestalde, Herri hitzaren beste kontzeptu batzuz baliatzen gara ezbairik gabe. Ekoazio honen fruitu izan da, esate baterako, berak egin duen subliteraturaren propaganda, Corin Tellado euskalduna eskatuz, eta Lafuentetar Estefaniaren nobelak promozionatuz —itzultzen ere hasi omen ziren honen lanak, ba dakizu, Ringo sei oineko gizona zen, eta bere Kolt miresgarria…— eta nik “Ritz” aldizkarian egin nion kritikak ez du, antzo, bere pentsakera gradu bat ere aldatzea lortu. Orduan esaten nion bere arazoa ez zela literaturzaleen arazoa, industria batena baizik, neokapitalismoak euskal fotonobela errentabletzat jotzen bazuen izanen genuela, ez larritzeko. Esaten nion baita ere zein berezia zen euskaraz alienatzea erdaraz alienatzea baino gehiago maitatzea, eta orain ere gauza berbera errepikatzen diot. Errepikatzen diot baita ere euskararen problema ez dela literaturaren bizkarretara bota behar, eta hizkuntza salbatuko bada ez duela honek salbatuko, hori azterketa estupidoa dela, eta ofentsiboa gainera egunero eskribitzen dugunontzat. Miranderen azken eskribua, burua bota aurretik idatzi zuena, euskara batuan egina dago, eta aditza ere gipuzkeraz… aipamen hipotetikoa nazkantea den hein berberean.\nBatzurentzat, ez dago gramatika eta nobela baten artean desberdintasunik, edo euskalduntzen hirugarrengo ariketen eta poemen artean aparteko bereiztasunik. Haiengatik sentitzen dugu.\nAzurmendik, hierarkhia oso dudakoa erabiliz (zer da “literatura garai” hori bere ustez, “literatura zaila”, “esperimentala”… edo zer?), historia epeka aurreratzen duen zerbait bezala esplikatuz, ez du ipuintxo (vide Juliantxo, Manueltxo) desdibujatu bat baizik kontatzen bere hitzaurrean. Heidy-ren herrian, non denak zintzoak baitira, Heidytarrak gaztelua egiten saiatzen dira, gaztelu nazionala seguru asko, harriz harri, urtez urte nekez eta trixte, oso trixte. Martiriak ere ba dira, Marco adibidez, zein Argentinan Videlak bahitu baitu, demonio kaiku. Baina ba doa gora eta gora gaztelua, eta literaturak ere ba du bere partetxoa (a, usotxoa!). Noizean behin etortzen da Kultur Ministrua, eta esaten ditu bereak eta bi: gure herria ttipi eta pobre da, guk ez daukagu zergatik handien handikeria bila joan (que inventen ellos!, Azurmuno) eta bedeinkatuak (hostiaz, edo) gaztelua dorreetatik hasi nahi dutenak, baina Herri Maitea, zer nahi duzu?… literatura eder, aberats, haundiren bat,…?, harrotzea nahi al duzue? (Jesus!) edo “libertate literatura? nahi al duzue?…\nLiteratura aberatsari kontrajartzen dion “libertate literatura” delakoa definitzen ere saiatzen da, eta definizio ia marabilosa lortzen du. Zergatik den marabilosa, hori beste kontua da.\nBukatzeko, liburuaren beste parteak kritikatzeko asmoa betetzeke geldi daitekeenez badaezpada ere, Torrealday-ri ohartxo batzu egin nahi nizkioke, bere datu soziologikoak hobekiago jar ditzan: ni ez naiz 49 urtekoa, 51ekoa baizik; Koldori urte bat kendu diozu, eta bestalde ahaztu egin zaizu “Panpina Ustela” aldizkari literaria sartzea, berau Azurmendik hainbeste bider aipatzen duen pertsekuzioaren jaki izandako errebista izaki.


ikasbil.eus: Aldizkari Digitala: Eskuak garbitzeagatik hil zen sendagilea\nOperatu aurretik eskuak garbitu behar direla esatea azalpenik behar ez duen jokabidea iruditzen zaigu denoi gaur egun, baina hori ez zegoen hain garbi XIX. mendearen erdialdean, sendagileei azaldu behar zitzaienean horrelako keinu batek bizitza asko salba zitzakeela; irain bat iruditzen zitzaien. Horretaz jabetu zenak, Ignaz Philipp Semmelweis-ek (1818-1865), biziarekin ordaindu zuen bere ausardia, eta orain, hil zela 150 urte betetzen direnean, Uneskok merezi duen ohorea ofizialki egitea erabaki du, 2015a Semmelweis urtea izendatuta.\nSemmelweis izen handiko obstreta izan zen. 28 urterekin Klein maisu famatuaren laguntzaile izendatu zuten, Austriako amaetxerik famatuenetakoan. Garai hartan, Semmelweis gaztea oso kezkatuta zegoen ospitaleetan, erditu ondoren, hiltzen zen emakume-kopuruarengatik. Askoz ere gehiago hiltzen ziren ospitalean etxean baino, % 30, eta gela batzuetan hildakoen kopurua % 96ra ere iristen zen; denak arrazoi berarengatik: erditu ondorengo sukarrarengatik, infekzio orokorrarengatik.\nHori zergatik gertatzen zen jakin nahian, konturatu zen hildako gehienak ikasleek bisitatutako geletan gertatzen zirela. Kontua ikertzen hasi eta ikusi zuen ikasle horiek Anatomia klaseetatik etorrita bisitatzen zituztela emakumeak, gorpuekin ibili ondoren. Ez zegoen ebidentzia zientifikorik, baina Semmelweisentzat garbi zegoen: esku zikinak zituzten.\nEmakume asko hiltzen ziren erditu ondoren infekzio orokorrarengatik\nEgun batean, bere lankide bat hil zen infekzio orokor batengatik. Hildakoak ebaki bat egin zuen autopsia batean erabilitako bisturi batekin, eta Semmelweisi bonbilla piztu zitzaion; hor zeukan behar zuen froga. Proba egin zuen ebakuntza-gela baten aurrean ura eta desinfektatzailea jarrita, eta mediku eta ikasle guztiak behartu zituen sartu aurretik eskuak garbitzera. Zer gertatu zen? Semmelweisek espero zuena: hildakoen kopurua % 1etik behera jaitsi zen.\nMediku eta ikasleak eskuak garbitzen emakumea bisitatu aurretik\nParadoxikoki, horrek bere gainbehera ekarri zuen. Klein maisuari ez zitzaion hori gustatu, eta saiatu zen garaiko mediku guztiak lankide gaztearen kontra jartzen. Zer uste zuen zela mukizu gazte horrek haien profesionaltasuna zalantzan jartzeko? Nola hilko ziren bada emakumezkoak sendagileen eskuek kutsatuta? Agian, beste zerbaitengatik: ahuldadea, dieta txarra, ur zikinak, ilargiaren eragina, baina ez esku zikinengatik.\nMedikuntza utzi behar izan zuen eta eskean ibili zen Budapesteko kaleetan. Azkenean psikiatriko batean hil zen infekzio orokor batengatik, hainbesteko lanak eman zizkion gaixotasunarengatik.\nDiotenez, psikiatrikoko baimen bat baliatu nahi izan zuen bere teoria frogatzeko, eta nahita infektatu zen autopsia batean erabilitako materialarekin. Dena den, hil ondoren ere, ez zion inork sinetsi harik eta, 15 urte geroago, Louis Pasteur izeneko frantses bat mikrobioei buruz hitz egiten hasi zen arte. “Orduan konturatu ziren denak”, dio Benedek Varga-k, Budapesteko Semmelweis museoko zuzendari eta Unescoren Semmelweis urtearen kolaboratzaileak, “emakumeen salbatzailea, urte batzuk lehenago denek madarikatu zuten sendagilea, sendatu nahi zuen gaixotasunak akabatu zuen”.\nMikrobioak, gure lagun ikusezin horiek


6.4.3. 18/1986 Foru Legea, abenduaren 15ekoa, Euskarari buruzkoa - Hizkuntza-Zuzenbidea. 2. argitaraldia\n6.4.3. 18/1986 Foru Legea, abenduaren 15ekoa, Euskarari buruzkoa\nKokapena: 6. Espainiako Erresuma\t> 6.4. Nafarroako Foru Komunitatea\nErkidegoen ondare kulturalaren barruan, hizkuntzek toki nagusia dute. Hizkuntzak gizakiek komunikatzeko duten tresnarik onena eta bizitza sozialaren ezinbesteko euskarri dira, identifikazio kolektiborako osagai eta gizarteko kideen artean bizikidetzarako eta ulermenerako faktore. Aldi berean, hizkuntzak berezko historiaren ikur eta lekuko dira, belaunaldiz belaunaldi hizkuntza horiek erabiltzen diren herrietako esperientzia kolektiboa bildu, begiratu eta transmititzen duten heinean.\nHizkuntza-fenomenoaren izaera dinamikoak eta bertan parte hartzen duten faktoreen konplexutasun eta aniztasunak historikoki etengabeko gorabeherak sortu dituzte hizkuntzak erkidegoetan ezartzeari dagozkionez: batzuk hedatu egin dira eta beste batzuek atzera egin dute, inoiz hizkuntzaz kanpoko arrazoiek eraginik. Horiexek dira, ezbairik gabe, gorabeherarik adierazgarrienak. Aldaketa hauetan, maiz komunikazioaren oinarri direnen kontrako jarrerek esku hartu dute, hizkuntzek banatu egiten dutela oker uste dutenek edo hizkuntzen pluraltasunak barne-barnean gordetzen duen aberastasuna ikusten ez dutenek bultzaturik.\nNafarroaren moduan, beren ondarean hizkuntza bat baino gehiago edukitzeaz harro diren erkidegoak beharturik daude altxor hori begiratu eta babestera eta haren hondatzea eta galera eragoztera. Baina ondare hori ezin da babestu eta ez da babestu behar ere hizkuntzen arteko borroka edo aurkaritzaren bidez. Aitzitik, Konstituzioaren 3.3 artikuluak ezartzen duenari jarraikiz, hizkuntza horiek errespetu eta babes berezia behar duen kultura-ondarea direla aitortu behar da.\nPrintzipio hauetan oinarritzen da foru-lege hau, zeinak aipatutako konstituzio-agindua bete eta Nafarroako Foru Eraentza Berrezarri eta Hobetzeari buruzko Lege Organikoaren 9. artikuluko aurreikuspenak garatzen dituen.\n1. Foru-lege honen xedea euskararen erabilera arrunta eta ofiziala arautzea da, gizarte-bizikidetzaren eta irakaskuntzaren eremuetan.\n2. Hauek dira lege honen ezinbesteko helburuak:\na) Herritarrek euskara jakin eta erabiltzeko duten eskubidea babestea eta hori betetzeko tresnak zehaztea.\nc) Euskararen erabilera eta irakaskuntza bermatzea, borondatezkotasun, mailakatze eta errespetu irizpideei jarraikiz, Nafarroako errealitate soziolinguistikoaren arabera.\n3. Nafarroako euskalkiek errespetu eta babes berezia izanen dute.\n1. Gaztelania eta euskara Nafarroako berezko hizkuntzak dira eta, horren ondorioz, herritar guztiek dute hizkuntza horiek jakiteko eta erabiltzeko eskubidea.\n2. Gaztelania da Nafarroako hizkuntza ofiziala. Euskara ere ofiziala da Nafarroako Foru Eraentza Berrezarri eta Hobetzeari buruzko Lege Organikoaren 9. artikuluan eta foru-lege honetan aurrez ikusitako eran.\n1. Botere publikoek beharrezko diren neurriak hartuko dituzte hizkuntza dela-eta herritarrak diskriminaturik izan ez daitezen.\n2. Botere publikoek hizkuntza-araua errespetatuko dute, foru-lege honetan eta hura garatzen duten xedapenetan ezarritakoaren ondorio diren jarduera guztietan.\n3. Hizkuntza-arauak ezartzeko, Euskaltzaindia izanen da instituzio aholku-emaile ofiziala, eta botere publikoek berari eskatuko dizkiote aurreko apartatuan ezarritakoa betetzeko beharrezko zaizkien txosten edo irizpenak.\nIndarreko legeriaren arabera, eta foru-lege honetan ezartzen diren hizkuntza-eskubideetan babestuak izateko, herritarrek epaile eta auzitegietara jo dezakete.\n1. Foru-lege honen ondorioetarako, Nafarroak ondoko eremu hauek ditu:\na) Eremu euskalduna, ondoko udalerriek osatua: Abaurregaina, Abaurrepea, Altsasu, Anue, Araitz, Arakil, Arano, Arantza, Arbizu, Areso, Aria, Aribe, Arruazu, Atetz, Auritz, Bakaiku, Basaburua, Baztan, Beintza-Labaien, Bera, Bertizarana, Betelu, Donamaria, Doneztebe, Elgorriaga, Eratsun, Ergoiena, Erro, Esteribar, Etxalar, Etxarri Aranatz, Ezkurra, Garaioa, Garralda, Goizueta, Hiriberri, Igantzi, Imotz, Irañeta, Irurtzun, Ituren, Iturmendi, Lakuntza, Lantz, Larraun, Leitza, Lekunberri, Lesaka, Luzaide, Oiz, Olazti, Orbaizeta, Orbara, Orreaga, Saldias, Sunbilla, Uharte Arakil, Ultzama, Urdazubi, Urdiain, Urroz, Ziordia, Zubieta eta Zugarramurdi.\nb) Eremu mistoa, ondoko udalerriek osatua: Abaigar, Abartzuza, Adios, Agoitz, Allin, Ameskoabarrena, Antsoain, Antzin, Añorbe, Aranaratxe, Aranguren, Arellano, Artazu, Artzibar, Atarrabia, Barañain, Bargota, Beraskoain, Beriain, Berriobeiti, Berriozar, Bidankoze, Bidaurreta, Biurrun-Olkotz, Burgi, Burlata, Cabredo, Deierri, Deikaztelu, Eguesibar, Eneritz, Erriberri, Erronkari, Espartza Zaraitzu, Etxarri, Etxauri, Eulate, Ezkabarte, Ezkaroze, Galar Zendea, Galoze, Garde, Gares, Garinoain, Gesalatz, Goñerri, Gorza, Iruña, Itza Zendea, Itzagaondoa, Itzaltzu, Izaba, Jaitz, Jaurrieta, Larragoa, Leotz, Lerga, Lezaun, Lizarra, Lizoain-Arriasgoiti, Longida, Mendigorria, Metauten, Mirafuentes, Murieta, Nazar, Obanos, Odieta, Oibar, Olaibar, Ollaran, Oltza Zendea, Orkoien, Orontze, Orotz Betelu, Oteitza, Otsagabia, Puiu, Sartze, Tafalla, Tebas-Muru Artederreta, Tirapu, Txulapain, Uharte, Untzue, Urraulbeiti, Urrotz-Hiria, Urzainki, Uxue, Uztarroze, Villatuerta, Zabaltza, Zangoza, Zirauki, Ziritza, Zizur Zendea, Zizur Nagusia eta Zuñiga.\nNoain Elortzibarko udalerria automatikoki sartzen ahalko da eremu mistora, baldin eta toki-korporazio horretako udalak aurretiaz eta gehiengo osoz osoko bilkuran hartzen badu horretarako erabakia. Erabaki horrek eraginkortasun osoa izan dezan, Nafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratu beharko da.\nc) Eremu ez-euskalduna, gainerako udalerriek osatua.\n2. Aurreko apartatuan zehaztutakoa berrikus daiteke, Nafarroako Foru Eraentza Berrezarri eta Hobetzeari buruzko Lege Organikoaren 9. eta 20.2 artikuluetan ezarritako prozedurari jarraikiz.\n3. Nafarroako Gobernuak aldian-aldian euskararen errealitate soziolinguistikoari buruzko azterlanak egiteko aginduko du, eta horien berri emanen dio Parlamentuari.\nErabilera arrunt eta ofiziala\nAitortu egiten da herritar guztiek administrazio publikoekiko harremanetan euskara nahiz gaztelania erabiltzeko eskubidea dutela, ondoko kapituluetan ezarritako eran.\n“Nafarroako Aldizkari Ofiziala” eta “Nafarroako Parlamentuko Aldizkari Ofiziala” gaztelaniaz eta euskaraz argitaratuko dira, aldibereko edizio bananduetan.\n1. Foru Komunitateko toponimoek gaztelaniaz eta euskaraz izanen dute izendapen ofiziala, honako arau hauen arabera:\na) Eremu euskaldunean, izendapen ofiziala euskarazkoa izanen da, non ez den beste izen bat gaztelaniaz; hala bada, biak erabiliko dira.\nb) Eremu mistoan eta eremu ez-euskaldunean, izendapen ofiziala gaur egungoa izanen da. Hala ere, gaztelaniaz adierazitakoek euskarazko izendapen desberdin, jatorrizko eta tradizionala baldin badute, biak erabiliko dira.\n2. Nafarroako Gobernuak, Euskaltzaindiaren aldez aurreko txostena kontuan izanik eta artikulu honen lehendabiziko apartatuan aurrez ikusitakoaren arabera, Foru Komunitateko toponimoak eta lurralde, herri eta herriarteko bideen izen ofizialak erabakiko ditu eta, orobat, horren berri eman beharko dio Parlamentuari. Herri barruko bideen izena jartzea udal bakoitzari dagokio.\n3. Gobernuak erabakitako izenak, aurreko apartatuetan xedatutakoaren arabera, legezkoak izanen dira ondorio guztietarako Nafarroa osoan, eta errotulazioa haiekin bat etorriko da. Nafarroako Gobernuak errotulazio publikoaren normalizazioa arautuko du, betiere estatuak bere egin dituen nazioarteko arauak errespetatuz.\nNafarroako Gobernuak Iruñean euskara-gaztelania itzulpen ofizialeko administrazio-unitatea sortuko du.\nErabilera ofiziala eremu euskaldunean\n1. Herritar guztiek, administrazio publikoekiko harremanetan, euskara nahiz gaztelania erabiltzeko eta beraiek hautatutako hizkuntza ofizialean harrera izateko eskubidea dute.\nHorretarako, neurri egokiak hartuko dira eta beharrezko gerta daitezkeen bitartekoak erabakiko, progresiboki eskubide honen erabilera bermatzeko.\n2. Pertsona batek baino gehiagok parte hartzen duten espediente edo prozeduretan, biltzen diren aldeek elkarrekin adostutako hizkuntza erabiliko dute botere publikoek.\nErabilitako hizkuntza edozein izanik ere, administrazio-jarduera guztiak baliozkoak izanen dira eta legezko eraginkortasun osoa izanen dute. Horren ondorioz, administrazio publikoen organoek parte hartzen duten egintza guztiak, baita administrazio-jakinarazpen eta -komunikazioak ere, bi hizkuntzetan idatzi beharko dira, interesdun guztiek espresuki bakar bat erabiltzea aukeratzen badute izan ezik.\nAgiri publikoak emaileak aukeratutako hizkuntza ofizialean idatzi beharko dira, edo, emaile bat baino gehiago balitz, hauek adostutako horretan.\nFede-emaile publikoek, interesdunak eskatutakoaren arabera, gaztelaniaz edo euskaraz luzatu beharko dituzte kopiak edo lekukotasunak, eta, behar denean, matrize eta agiriak beren erantzukizunpean itzuli beharko dituzte.\nNolanahi ere, gaztelaniaz luzatu beharko dituzte eremu euskaldunetik at indarra izan behar duten kopiak.\n1. Erregistro publikoetan, idazpenak dokumentua dagoen hizkuntza ofizialean luzatuko dira eta, betiere, gaztelaniaz ere bai.\n2. Kopia eta ziurtagiriak hizkuntza ofizialetatik edozeinetan luzatuko dira.\nJustizia Administrazioarekiko harremanetan, herritar guztiek berek hautatutako hizkuntza ofiziala erabiltzen ahalko dute, indarreko legerian xedatutakoaren arabera.\n1. Administrazio publikoek eta izaera publikoko enpresek gaikuntza progresiboa sustatuko dute, eremu euskaldunean zerbitzua ematen duten langileak progresiboki euskararen erabileran gaitu daitezen.\n2. Administrazio bakoitzak, berari dagozkion eskumenen eremuan, zehaztuko du zein lanpostutarako izanen den nahitaezkoa euskaraz jakitea, eta gainerakoentzat, merezimendu kalifikatutzat hartuko da besteren artean.\nEremu euskalduneko toki-erakundeek gaztelania eta euskara erabiliko dute beren xedapen, argitalpen, herriko bideetako kaleen errotulu eta tokien izen berezietan eta, betiere, izen tradizionalak errespetatuko dituzte.\nErabilera eremu mistoan\nHerritar guztiek euskara nahiz gaztelania erabiltzeko eskubidea dute Nafarroako administrazio publikoei zuzentzeko.\nb) Gainerako lanpostuetara iristeko deialdietan euskara jakitea merezimendu moduan balioestea.\nErabilera eremu ez-euskaldunean\nNafarroako administrazio publikoetara euskaraz zuzentzeko eskubidea aitortzen zaie herritarrei. Administrazio horiek interesdunei gaztelaniara itzultzeko eska diezaiekete edo 9. artikuluan aurrez ikusitako itzulpen zerbitzuak erabili.\nHerritar guztiek dute hezkuntza maila desberdinetan irakaskuntza euskaraz eta gaztelaniaz izateko eskubidea, ondoko kapituluetan ezarritako eran.\nNafarroako Gobernuak arautuko du euskara nola sartuko den irakaskuntza-planetan eta zehaztuko du ikastetxe bakoitzean nola aplikatuko den, lege honek eremu desberdinetarako xedatutakoaren esparruan.\nNafarroako Gobernuak, bere eskumenen eremuan, behar diren ekintzak aurrera eramanen ditu, irakasleen prestakuntzarako goi-mailako ikastetxeetako ikasketa-planek euskarazko irakaskuntzarako beharrezkoak diren irakasleen gaikuntza egokia berma dezaten.\nAdministrazio publikoek beharrezko diren bitarteko pertsonalak, teknikoak eta materialak paratuko dituzte, aurreko artikuluetan xedatutakoa betetzeko.\nIkasketa-plan ofizialek euskara Nafarroako kultura ondaretzat hartuko dute eta foru-lege honen xedeei egokituko zaizkie.\nIrakaskuntza eremu euskaldunean\n1. Ikasle guztiek irakaskuntza hartuko dute, guraso-ahala edo tutoretza daukan pertsonak, edo, hala badagokio, ikasleak berak aukeratutako hizkuntza ofizialean.\n2. Hezkuntza-maila ez-unibertsitarioetan euskara eta gaztelania nahitaez irakatsiko dira, ikasle guztiek oinarrizko eskolatzearen bukaeran bi hizkuntzetan gaitasun-maila nahikoa egiaztatu ahal izan dezaten.\n3. Oinarrizko Hezkuntza Orokorreko ikasketak eremu euskaldunetik at hasi dituzten ikasleak edo eremu honetan ohikoa ez den bizilekua dutela behar bezala justifikatzen dutenak euskara ikastetik salbuetsiak izan daitezke.\nIrakaskuntza eremu mistoan\n1. Euskara irakaskuntzan sartuko da pixkana-pixkana, progresiboki eta behar adina, ikastetxeetan euskarazko irakaskuntza duten lerroak sortuz, hala eskatzen dutenendako.\n2. Hezkuntza maila ez-unibertsitarioetan euskara ikasketak emanen zaizkie hala nahi duten ikasleei, oinarrizko eskolatzearen bukaeran euskararen jakintza nahikoa izan dezaten.\nIrakaskuntza eremu ez-euskaldunean\nBotere publikoek euskararen irakaskuntza lagunduko dute, eta, behar denean, osoki edo zati batean finantzatuko dute, sustapen- eta promozio-irizpideei jarraikiz eta eskariaren arabera.\n1. Administrazio publikoek komunikabide sozial publiko eta pribatuetan euskarak gero eta presentzia handiagoa izan dezan sustatuko dute.\nHorretarako, Nafarroako Gobernuak diruz eta materialez laguntzeko planak gauzatuko ditu, komunikabideek euskara progresiboki eta ohiko moduan erabil dezaten.\n2. Foru Komunitateak kudeatzen dituen telebista- eta irrati-emisora eta gainerako komunikabideetan, Nafarroako Gobernuak euskararen presentzia egokia begiratuko du.\nNafarroako administrazio publikoek babestu eginen dituzte euskaraz egiten diren agerkari kultural eta artistikoak, liburu argitalpenak, ikus-entzunezko ekoizpena eta bestelako edozein jarduera.\nNafarroako Gobernuak, “Vianako Printzea Erakundea” Kultura Zerbitzuaren bidez, foru-lege honen 1.3 artikuluan ezarritakoa bete dadin, behar diren jarduerak aurrera eramanen ditu.\nNafarroako toki-erakundeek, beren eskumenen eremuan, ordenantzak onesten ahalko dituzte, beren mugartean euskararen erabilera arautu edo sustatzeko, betiere foru-lege honetan adierazitakoaren aurkako xedapenik ezarri gabe\nHiru hilabeteko epean, Nafarroako Gobernuak 9. artikuluan aipatutako euskara-gaztelania itzulpen ofizialeko administrazio-unitatea sortuko du.\nAZKEN XEDAPENETAN LEHENA\nAhalmena ematen zaio Nafarroako Gobernuari foru-lege hau garatu eta aplikatzeko beharrezko diren xedapenak emateko.\nAZKEN XEDAPENETAN BIGARRENA\nForu-lege honek indarra hartuko du “Nafarroako Aldizkari Ofizialean” argitaratu eta biharamunean.\nadministrazio publikoaren organoak\nAdministrazio publikoek eta izaera publikoko enpresek gaikuntza progresiboa sustatzea\nAdministrazio publikoek komunikabide sozial publiko eta pribatuetan euskarak gero eta presentzia handiagoa izan dezan sustatzea\nadministrazio publikoekiko harremanetan euskara nahiz gaztelania erabiltzeko eskubidea\nadministrazio publikoekiko harremanetan, euskara nahiz gaztelania erabiltzeko eta beraiek hautatutako hizkuntza ofizialean harrera izateko eskubidea\nadministrazio-jakinarazpen eta -komunikazioak\nadministrazioek interesdunei gaztelaniara itzultzeko eskatu ahal izatea\naldibereko edizio bananduak\nbehar diren ekintzak aurrera eramatea\nbeharrezko diren bitarteko pertsonalak, teknikoak eta materialak paratzea\nbeharrezko gerta daitezkeen bitartekoak erabakitzea\nbeharrezko zaizkien txosten edo irizpenak\nbeharturik daude altxor hori begiratu eta babestea eta haren hondatzea eta galera eragoztea\nberen mugartean euskararen erabilera arautu edo sustatzea\nberen ondarean hizkuntza bat baino gehiago edukitzeaz harro diren erkidegoak\nberezko historiaren ikur eta lekukoa\nbi hizkuntzetan idatzi behar izatea\nbiltzen diren aldeek elkarrekin adostutako hizkuntza botere publikoek erabiltzea\nborondatezkotasun, mailakatze eta errespetu irizpideei jarraikitzea\nbotere publikoek beharrezko diren neurriak hartzea\nbotere publikoek euskararen irakaskuntza laguntzea\nbotere publikoek hizkuntza-araua errespetatzea\nemaileak aukeratutako hizkuntza ofizialean idatzi behar izatea\neremu euskaldunean zerbitzua ematen duten langileak progresiboki euskararen erabileran gaitzea\neremu euskalduneko toki-erakundeek gaztelania eta euskara erabiltzea\neremu euskaldunetik at indarra izan behar duten kopiak\neremu honetan ohikoa ez den bizilekua dutela behar bezala justifikatzen dutenak\nerkidegoen ondare kulturala\nerrotulazio publikoaren normalizazioa arautzea\neskubidearen erabilera bermatzea\nestatuak bere egin dituen nazioarteko arauak errespetatzea\nEuskaltzaindiaren aldez aurreko txostena\neuskara eta gaztelania nahitaez irakastea\neuskara ikastetik salbuetsiak izan daitezke\neuskara-gaztelania itzulpen ofizialeko administrazio-unitatea sortzea\neuskararen berreskurapena eta garapena begiratzea Nafarroan\neuskararen erabilera arrunta eta ofiziala\neuskararen erabilera eta irakaskuntza bermatzea\neuskararen erabilera sustatzeko neurriak adieraztea\neuskararen errealitate soziolinguistikoari buruzko azterlanak\neuskaraz egiten diren agerkari kultural eta artistikoak, liburu argitalpenak, ikus-entzunezko ekoizpena eta bestelako edozein jarduera\neuskarazko irakaskuntza duten lerroak sortzea\neuskarazko irakaskuntzarako beharrezkoak diren irakasleen gaikuntza egokia bermatzea\neuskarazko izendapen desberdin, jatorrizko eta tradizionala\nForu Komunitateak kudeatzen dituen telebista- eta irrati-emisora eta gainerako komunikabideak\nForu Komunitateko toponimoak\ngainerako lanpostuetara iristeko deialdietan euskara jakitea merezimendu moduan balioestea\ngaztelania eta euskara Nafarroako berezko hizkuntzak\ngaztelaniaz edo euskaraz luzatu behar izatea kopiak edo lekukotasunak\ngaztelaniaz eta euskaraz argitaratzea\ngaztelaniaz luzatu behar izatea\ngizarte-bizikidetzaren eta irakaskuntzaren eremuak\nherri barruko bideen izena\nherriko bideetako kaleen errotulua\nherritar guztiek berek hautatutako hizkuntza ofiziala erabiltzen ahal izatea\nherritar guztiek euskara nahiz gaztelania erabiltzeko eskubidea izatea Nafarroako administrazio publikoei zuzentzeko\nherritar guztiek izatea hezkuntza maila desberdinetan irakaskuntza euskaraz eta gaztelaniaz izateko eskubidea\nherritar guztiek izatea hizkuntza horiek jakiteko eta erabiltzeko eskubidea\nherritarrek epaile eta auzitegietara jo ahal izatea\nherritarrek euskara jakin eta erabiltzeko duten eskubidea babestea\nhezkuntza maila ez-unibertsitarioak\nhistorikoki etengabeko gorabeherak sortzea\nhizkuntza dela-eta herritarrak diskriminatuak ez izatea\nhizkuntza-fenomenoaren izaera dinamikoa\nhizkuntzak erabiltzen diren herrietako esperientzia kolektiboa\nhizkuntzak erkidegoetan ezartzea\nhizkuntzak errespetu eta babes berezia behar duen kultura-ondarea direla aitortu behar izatea\nhizkuntzak gizakiek komunikatzeko duten tresnarik onena eta bizitza sozialaren ezinbesteko euskarri izatea\nhizkuntzaz kanpoko arrazoiak\nhizkuntzek banatu egiten dutela oker uste dutenak\nhizkuntzen arteko borroka edo aurkaritza\nhizkuntzen pluraltasunak barne-barnean gordetzen duen aberastasuna ikusten ez dutenak\nhori betetzeko tresnak zehaztea (eskubidea)\nidazpenak dokumentua dagoen hizkuntza ofizialean luzatzea eta, betiere, gaztelaniaz ere bai\nidentifikazio kolektiborako osagai eta gizarteko kideen artean bizikidetzarako eta ulermenerako faktorea (hizkuntza)\nikasle guztiek irakaskuntza hartzea, guraso-ahala edo tutoretza daukan pertsonak, edo, hala badagokio, ikasleak berak aukeratutako hizkuntza ofizialean\nikasle guztiek oinarrizko eskolatzearen bukaeran bi hizkuntzetan gaitasun-maila nahikoa egiaztatu ahal izatea\ninstituzio aholku-emaile ofiziala\ninteresdun guztiek espresuki bakar bat erabiltzea aukeratzea\nirakaskuntza eremu euskalduna\nirakaskuntza eremu ez-euskalduna\nirakasleen prestakuntzarako goi-mailako ikastetxeetako ikasketa-planak\nitzulpen zerbitzuak erabiltzea\nizen tradizionalak errespetatzea\nkomunikabideek euskara progresiboki eta ohiko moduan erabiltzea\nkomunikazioaren oinarri direnen kontrako jarrerek esku hartzea\nkopia eta ziurtagiriak hizkuntza ofizialetatik edozeinetan luzatzea\nlurralde, herri eta herriarteko bideen izen ofizialak\nmatrize eta agiriak beren erantzukizunpean itzuli behar izatea\nNafarroako administrazio publikoak\nNafarroako administrazio publikoetara euskaraz zuzentzeko eskubidea\nNafarroako Aldizkari Ofizialean argitaratu behar izatea\nNafarroako errealitate soziolinguistikoa\nNafarroako euskalkiek errespetu eta babes berezia izatea\nNafarroako Foru Eraentza Berrezarri eta Hobetzeari buruzko Lege Organikoa\nNafarroako Gobernuak arautzea\nNafarroako Gobernuak diruz eta materialez laguntzeko planak gauzatzea\nNafarroako Gobernuak euskararen presentzia egokia begiratzea\nNafarroako hizkuntza ofiziala\nNafarroako kultura ondarea\nNafarroako Parlamentuko Aldizkari Ofiziala\nNafarroako toki-erakundeek, beren eskumenen eremuan, ordenantzak onesten ahal izatea\nneurri egokiak hartzea\noinarrizko eskolatzearen bukaeran euskararen jakintza nahikoa\nOinarrizko Hezkuntza Orokorreko ikasketak eremu euskaldunetik at hasi dituzten ikasleak\nparte hartzen duten faktoreen konplexutasun eta aniztasunak\npertsona batek baino gehiagok parte hartzen duten espediente edo prozedurak\nprogresiboki eskubide honen erabilera bermatzea\nsustapen- eta promozio-irizpideak\ntoki-korporazio horretako udalak\ntokien izen bereziak\nurteroko lanpostuen eskaintza publikoan zehaztea zein lanpostutarako izanen den nahitaezkoa euskaraz jakitea


Antsietate-krisia-ri buruzko hitzaldia | Policlínica Gipuzkoa\nAntsietate-krisia-ri buruzko hitzaldia\nCategoría: Psikologia, Sin categoría\n4 de apirila de 2008\nAntsietatea, krisia, Policlínica Gipuzkoa, psikologia\nApirilaren 17a 19,30etan, Michel eta D´Amato doktoreak antsietate-krisia-ri buruzko hitzaldia botako dute donostiako Andia Kalean dagoen Kutxa aretoan.\nHerstura-atakea edo larritasun-krisia nahiko maiz agertzen den patologia akutua da; izan ere pertsonen % 11ri erasaten baitiote angustia gertakari horiek. Gorputz guztiak jasandako ekaitzaren moduan agertzen da.\nGipuzkoako Poliklinikaren Osasun-aretoko hitzaldi honetan, Begoña Michel dk. psikiatrak eta Ana Mª D’Amato psikoanalistak patologia honi buruz hitz egingo dute, horren sintomatologia, koadroak dituen adierazteko moduak eta tratamendu posibleak jorratuz.\nAngustia edo larritasun-krisia asko agertzen denez eta patologia honek hedapen handia duenez komunikabideetan, patologia honekiko interesa areagotzen ari da.\nHorrela, herstura-atakeekin zerikusia duten hainbat alderdiren gainean arituko dira hitzaldian, esaterako, larrialdi-egoera, eskainitako arreta, beste espezialista batengana joatea edo diagnostikoaren betetze-maila bezalakoen inguruan, besteak beste.