Enpresa arloan euskara sustatzeko erronkak lantzeko foroa, irailaren 23an - Arabako Euskara Zerbitzuak\nEnpresa arloan euskara sustatzeko erronkak lantzeko foroa, irailaren 23an\nby AEZerbitzuak | Ira 16, 2021 | Administrazioa, Esparru sozioekonomikoa | 0 comments\nArabako Enpresen Foroa Gasteizko Europa jauregian egingo da; izenematea zabalik dago\n2020an Arabako Lurralde Historikoan kokatuta dauden eta hizkuntza kudeaketarekin erantzunkizuna duten enpresekin foro bat eratu zuten Eusko Jaurlaritzak, Arabako Foru Aldundiak eta Gasteizko Udalak lankidetzan, Arabako alor sozioekonomikoan euskara sustatzeko asmoz. Foroak segida izango du 2021ean eta Lanabes, Araban Euskara talde eragileko partaide den Bai Euskarari Elkartea arduratuko da bere kudeaketaz.\nIaz foroan parte hartu zuten enpresen iritziz, guztion artean lortu behar dugu bai barruko harreman eta lanean zein kanpora bezeroekiko harremanetan euskara ere baliatzen duten edo baliatu nahi duten enpresa gehiago identifikatzea, elkartzea eta sare sendo bat osatzea, gaur egungo Arabako gizartearen isla izango dena. Bakoitzak bere egoera propioa dauka, bere helburuak ditu, bere erritmoa… baina helburua da elkarri laguntzea, elkarrengandik ikastea, lagungarriak izan daitezkeen ereduak eta baliabideak eskaintzea; eta, hala, elkarrekin erronkari aurre egitea Arabako Lurralde Historikoaren alor sozioekonomikoan euskararen erabilera hobetzen laguntzeko.\nAurten, enpresa bakoitzak bere erronkak identifikatuko ditu; eta, horrez gain, erronka horiei aurre egiteko administrazioek eta aholkularitzek zein tresna eta baliabide bideratzen dituzten ikusiko dugu. Gainera, beste enpresa batzuetan erronka horiei nola egiten dieten aurre ere ikasiko dugu.\nIrailaren 23an egingo da foroaren lehen saioa eta, guztira, hiru saio izango dira: irailaren 23an, azaroaren 4an eta abenduaren 2an.\nOrdutegia: 9:00 – 11:00\nLekua: Europa Biltzar Etxea (Gasteiz hiribidea, 85).\nForoan parte hartu nahi baduzu, eman izena hemen.\nShare the post "Enpresa arloan euskara sustatzeko erronkak lantzeko foroa, irailaren 23an"


Ordubeteko lanuztea CAFen Amiantoaren ondorioz hildako lankideak omentzeko\n2018/05/25 :: 5:17\nHemen zaude: ARLOAK LAN OSASUNA Amiantoa Ordubeteko lanuztea CAFen Amiantoaren ondorioz hildako lankideak omentzeko\n2012/10/19\tLan Osasuna\t- Amiantoa\nCAF Beasaingo langileok ordu bateko lanuztea burutu zuten atzo amiantoarekin lan egitearen ondorioz hil berria den III. Dibisioko Jose Garcia Ortega langile erretiratuaren eta 2010ean hil arren diagnostikoa duela gutxi baieztatu dioten mantentze-lanetako Juan Urdangarin Begiristainen hildakoa omentzeko.\nLangileok, lantegi alboan dagoen “Amiantorenei” eskultura ondoan elkarretaratu dira ekitaldi errebindikatibo eta omenezko batean. Familiartekoek lore eskaintza egin dute bertan. Ekitaldiaren amaieran, Gasteizko Michelin enpresako prebentzio-ordezkariekin batera, urtero osasun-azterketa egiteko eskubidea duten “amiantoaren langileak" biltzeko zerrenda egiteko garaian lan-ikuskaritza bakoitzak jarrera ezberdina dutela salatzeko prentsaurrekoa eskaini dute.\nCAF BEASAIN ETA MICHELIN - GASTEIZ PREBENTZIO ORDEZKARIEN OHARRA JENDARTEARI\n«Beasaingo CAF eta Gasteizko Michelin lantegietako prebentzio-ordezkariek minbizia sor dezakeen amiantoarekin kontaktuan egotearen ondorioz bi lantegietan dugun egoeraren berri eman nahi diegu komunikabideei.\nMomentuz, amiantoaren eraginez hil direla ofizialki aitortutako biktima kopurua bi lantegietan desberdina da; CAFen 23 dira hildakoak, eta Michelinen bi.\nLangileei lanean amiantoarekin kontaktuan egon izana aitortzen dien zerrenda zabaltzeko eskatzen ari gara bi lantegietan, pertsona horiek osasun-azterketa espezifikoak jasotzeko eskubidea izan dezaten, 396/2006 Errege Dekretuak ezartzen duen moduan.\nOsasun-azterketa horiek urtean behin egin behar ditu enpresako osasun-zerbitzuak aktiboan dauden langileen kasuan eta Osakidetzak egin behar ditu hainbat arrazoi direla-eta (erretiroa hartuta, kontratua amaituta, etab.) jada lanean ez dauden langileen kasuan.\nUrteak daramatzagu bi lantegietan zuzendaritzei lan-bizitzan amiantoarekin kontaktuan egon diren langile guztiak zerrenda horietan sar ditzatela eskatzen.\nBi zuzendaritzen erantzuna luzamendutan ibiltzea eta zerrendak ahalik eta gehien laburtzea izan da. Hori dela-eta, bi lantegietako prebentzio-ordezkarioi nahitaezkoa iruditu zaigu Arabako eta Gipuzkoako Lan Ikuskaritzetara jotzea, zerrenda horietan errealitateari erantzuten dioten irizpideak betetzen dituzten langileak sartzeko.\nLaneko Ikuskaritzek erantzun ezberdinak eman dizkigute.\nAraban Lan Ikuskaritzak argi aipatzen ditu amiantoarekin lan egindakoen lanpostuak eta, gainera, amiantoaren ondorioz hildako langileen lanpostuan lan egindako langileek ere, langileen ordezkariek eskatutako moduan, zerrendan egon behar dutela adierazten du.\nGipuzkoan, Lan Ikuskaritzak beste modu bateko txosten bat egin du eta Enpresak adierazitakoarekin bat datozen irizpideak ezarri ditu.\nHainbat urtetan, eskaerak egiten aritu gara, eta zerrenda ahalik eta gutxien handitu dute. Egin ditugun izapide horiei guztiei esker, “amiantoaren langileen” zerrenda 271 langilera iritsi da CAFen eta horiei lehendik zeuden 223 langileak gehitu behar zaie. Beraz, 494 langile daude orain zerrendan.\nGasteizko Michelin enpresan, berriz, hasieran enpresak zerrendan jarritako 85 langileak 143 izan dira tarteko fasean eta enpresaren zerrenda berriena 185 langilek osatzen dute. Informazio idatzia eta lekukoen informazioa aurkeztean, ordea, Ikuskaritzak zerrendan 600 langile baino gehiago sartzeko eskatu du.\nGure ustez, lana ona izan da. Hala ere, Euskal Autonomia Erkidegoan 2012ko otsailean Osalanek emandako langile aitortuen kopuru ofiziala 5754 langilekoa zen eta horietatik 159 hil ziren zeaztu gabe heriotzaren arrazoia.Oso urruti dago zifra hori azterlanen arabera zerrendan egon behar luketen 25.000 langileen kopurutik.\nHori dela-eta, amiantoarekin lan egin duten enpresetako enpresa-batzordeak zerrenda horiek egiteko eskatzera eta behar izanez gero lan-agintariarena jotzera animatu nahi ditugu.\nDei berezia egin nahi diegu amiantoarekin lan egindako zerrenda ofizialetan erroldatuta dauden 162 enpresetako langileei, amiantoarekin harreman zuzena izan dutenez, dagozkien osasun-azterketak eska ditzaten.\nCAF BEASAIN ETA MICHELIN-GASTEIZ


Hemen da berriro kapitalismoa! Urteetan eta urteetan, termino hori ez dugu ia inon ikusi pentsalari marxisten lanetatik kanpo; orain, berriz, bateko zein besteko iritzi-emaileak kezka agertzen ari dira, argi eta garbi, kapitalismoa jasangarria ote den; era berean, eskola guztietako akademikoak lehia bizian dabiltza kapitalismoari eginiko kritikak sistematizatzeko, eta mundu osoko aktibistak mobilizazioetan ari dira kapitalismoaren praktiken kontra. Dudarik gabe, poztekoa da kapitalismoaren “itzulera” hori, eta seinale bat da kristala bezain gardena, inork halakorik behar balu, erakusten duena zeinen sakona den gaur egungo krisia, eta zeinen zabaldua dagoen krisi honen azalpen sistematiko baten gosea. “Kapitalismoari" buruz esaten den horrek guztiak agerian uzten du, eta adierazgarria da hori, irudipena zabaltzen ari dela gure inguruko gaitz askotarikoek —finantzarioek, ekonomikoek, ekologikoek, politikoek, sozialek— bat bera dutela sustraia, eta erreformek porrot egiten dutela, ezinbestean, ez badiete heltzen gaitz horien egiturazko oinarri sakonei. Era berean, termino hori berriz piztu izanak aditzera ematen du sektore askok nahi dutela analisi batek argitzea zer lotura duten elkarrekin gaur egungo borroka sozial batzuek eta besteek, eta nahi dutela analisi horrek halaber modua ematea korronterik aurreratuenen eta progresistenen elkarlana estutzeko, sistemaren kontrako bloke batean estutu ere, erabateko batasuna ezinezkoa bada behintzat. Bete-betean asmatzen du halako analisi bat egiteko kategoria nagusia kapitalismoa dela susmatzen duenak.\nNolanahi ere, gehienbat erretorikoa da “kapitalismoari” buruzko oraingo berriketa ugari hori: kritika sistematiko baten gosearen seinale da, baina ez ekarpen mamitsu bat. Gizartean urteetan eta urteetan izandako amnesiaren ondorioz, aktibista eta akademiko gazteen zenbait belaunaldi osok modu txit sofistikatuan jardun dute diskurtsoaren analisian, baina guztiz laño eta xalo segitu dute Kapitalkritiken tradizioari dagokionez. Oraintxe hasi dira galdetzen nola erabil daitekeen gaur egun kapitalismoaren kritika oraingo koiuntura azaltzeko. Haien “zaharrek”, giro antikapitalistako lehengo denboretako beteranoek, bazuten jarraibideren bat emateko modua, baina haiek ere badituzte beren itsugarriak begi aurrean. Asmo onak gorabehera, gehienetan ez dute asmatu feminismoaren, postkolonialismoaren eta pentsamendu ekologistaren ideiak sistematikoki txertatzen krisi kapitalista ulertzeko egin duten analisian.\nHorren ondorioz, ez dugu teoria kritikorik egokiro azal dezakeenik, zertan den pasatzen ari garen krisi kapitalista larri-larri hau. Dudarik gabe, gaur egungo krisia bestelakoa da krisi kapitalistek orain arte izandako molde estandarren aldean. Bistan denez, oraingo krisiak alderdi asko du, eta barnean hartzen ditu, finantzak eta guztiko ekonomia ofiziala ez ezik, baita fenomeno “ez-ekonomiko” batzuk ere, hala nola berotze globala, “zerbitzu falta” eta maila guztietan botere publikoa barren-husteko eginiko moldaketa. Lehendik erabiltzen diren krisi-ereduetan, ordea, joera handia dago alderdi ekonomikoei soilik erreparatzeko, beste faktoreetatik bereizita, eta guztiz lehenetsita. Hori bezain garrantzizkoa dugu hau, ordea: gaur egungo krisiak berekin ekarri ditu gizarte-gatazkaren konfigurazio eta gramatika politiko berri batzuk. Naturaz jabetzeko borrokak, erreprodukzio soziala eta botere publikoa funtsezkoak dira panorama horretan, eta horrek esan nahi du desberdinkeria-ardatz asko daudela tartean, nazionalitatea/arraza-etnia, erlijioa, sexualitatea eta klasea barne. Dena dela, gure eredu teorikoek kale egiten digute horretan ere, produkzio-munduko lan-borrokak lehenesten baitituzte oraindik ere.\nBeraz, oro har, ez dugu gure garai honetarako egokia den kontzepziorik kapitalismoari eta krisi kapitalistari buruz. Saiakera honetan, nire helburua da hutsune hori betetzeko moduko bide bat proposatzea. Bideak Karl Marxen pentsamenduan barrena jotzen du, eta nire asmoa da jokaleku zabalago batean kokatzea Marxek kapitalismoaren gainean zuen ulerkera. Marxen pentsamendua oso emankorra da baliabide kontzeptual orokorrei dagokienez, eta, printzipioz, aise onartzen ditu kezka zabalago horiek. Nolanahi ere, ez du sistematikoki kontuan hartzen ezen sexua, ekologia eta botere politikoa oinarri egituratzaileak eta menderakuntzaren geruzak direla gizarte kapitalistetan, eta are gutxiago hartzen ditu gizarte-gatazkaren zutabetzat eta abiapuntutzat. Beraz, ikuspegi zabalago batez osatu behar dira haren ideiarik onenak. Saiakera honetan, horrenbestez, nire estrategia zera izango da, Marxi erreparatzea lehenbizi, eta haren atzean begiratzea gero, aspaldiko auzi batzuetan argi pittin bat egin nahian: zer da zehatz-mehatz kapitalismoa? nola kontzeptualizatzen da ondoena? Sistema ekonomiko bat dela pentsatu behar genuke, bizimodu etikorako molde bat, ala instituzionalizatutako ordena sozial bat? Zer ezaugarri jo behar genituzke kapitalismoaren “krisi-joeren” bereizgarritzat, eta non kokatu behar genituzke?\nGaldera horiei heltzeko, lehenik eta behin, gogora ekarriko ditut, llabur-llabur eta gaingiroki, Marxek funtsezkotzat zeuzkan kapitalismoaren lau ezaugarri. Hala, nire ikuspegia oso ortodoxoa dela emango du lehenbiziko begiratuan. Baina segituan kenduko diot ortodoxia, erakutsiko baitut ezaugarri nagusi horiek berekin dakartzatela beste gauza batzuk, ezinbesteko oinarri direnak ezaugarri horiek posible izan daitezen. Marxek trukearen esparruaren atzean begiratzen zuen toki hartan ibiliko naiz, hau da, kapitalismoaren sekretuak aurkitu nahian produkzioaren “egoitza ezkutuari” erreparatu zion toki hartantxe, eta bila ariko naiz jakiteko esparru horren atzean zer baldintza dauden produkzioa posible egiteko.\nMarxentzat, produkzio-baliabideen jabetza pribatua da kapitalismoa definitzen duen lehenbiziko ezaugarria; horrek esan nahi du klase-banaketa bat dagoela: alde batetik, jabeak; bestetik, ekoizleak. Hain zuzen, aurreko gizarte-mota desegin zenean sortu zen klase-banaketa hori; lehengo munduan, pertsona gehienek bazituzten bizitzeko bitartekoak eta produkzio-baliabideak, zein ere zuten egoera gizartean: bestela esanda, bazuten zer jan, non aterpetu eta zer jantzi, eta bazeuzkaten tresnak, lurra eta lana, lan-merkatura jo beharrik izan gabe. Kapitalismoak erabat deuseztatu zuen antolamendu hori. Herri-lurrak hesitu zituen, indarrik gabe utzi ohiturazko zuzenbidearen arabera gehiengoari zegozkion eskubideak, eta gutxiengo txiki baten jabetza pribatu bihurtu zituen lehengo denboretan guztien artean erabilitako baliabideak.\nHorren ondorioz, gizartearen aberastasuna ekoizten dutenek, gaur egun, beren lan-indarra saldu behar dute merkatuan, produktu baten gisan. Diruzko soldata bat irabaztea, lanerako duten gaitasunaren truke: horixe dute modu bakarra lana izan eta eskura edukitzeko bizirik segitu eta seme-alabak hazteko behar dituzten ondasunak. Horra hor kapitalismoa definitzen duen bigarren ezaugarria, Marxen arabera: lan-indarraren merkatu librea; hain zuzen, lan-indarra produktu berezi bat da, eta, ekoizpenerako erabiltzen denean, balio-soberakin bat sor dezake bere erreprodukzio-kostuen aldean. Nabarmentzekoa da zeinen bitxia, zeinen “antinaturala”, zeinen ohiz kanpokoa eta espezifikoa den historian instituzio hori, lan-merkatu librea. Hor, eskulana “librea” da bi aldetatik: batetik, lege-estatusari dagokionez, ez da esklaboa, ez mirabea, ez toki edo nagusi jakin bati aldez edo moldez lotua, eta, beraz, batetik bestera mugi daiteke, eta gai da lan-kontratu bat egiteko; baina, bestetik, ez dauka bizitzeko bitartekorik eta produkzio-baliabiderik, ezta lurra eta lan-tresnak erabiltzeko eskubide ohiturazkorik ere, eta, beraz, ez ditu eskura lan-merkatuari muzin egiteko modua emango lioketen bitartekoak eta eskubideak.\nHurrena beste fenomeno bitxi bat da, Marxek aipatzen duen hirugarren ezaugarri oinarrizkoa: autohazkundeko balioa. Kapitalismoa berezia da, diosku Marxek, bulkada edo norabide sistemiko objektibo bat duelako: hots, kapitala metatzea. Horren ondorioz, jabeek kapitalista gisa egiten duten guztia, printzipioz, beren kapitala handitzeko egiten dute. Ekoizleek bezala, jabeek ere konpultsio sistemiko bitxi bat dute. Eta den-denek beren premiak asetzeko egiten dituzten ahaleginak zeharkakoak dira, lehentasuna duen beste zerbaitetarako erabiliak: kapitalak amairik gabe handitzeko duen bulkadarako, hain zuzen, zeren hori funtsezko inperatibo bat baita, sistema inpertsonal baten barnekoa. Marx zinez bikaina da gai horretan. Dioenez, kapitala bera Subjektua bilakatzen da gizarte kapitalista batean. Haren peoiak dira gizakiak, behar dutena zirrikituetan nola eskuratu baino ezin asma dezaketenak, piztiari jaten eman ahala.\nHona hemen kapitalismoaren laugarren ezaugarria: merkatuek gizarte kapitalistan duten eginkizun bereizgarria. Horrek azalpen luzexeagoa behar du. Merkatuak hortxe egon dira beti, gizadiaren historia guztian, baita gizarte ez-kapitalistetan ere. Merkatuen funtzionamenduak, ordea, bi ezaugarri berezi izaten ditu kapitalismoan. Lehenik eta behin, gizarte kapitalista merkatuez baliatzen da input nagusiak produktu-ekoizpenera bideratzeko: eskulana bakarrik ez, baita ondasun higiezinak, ekipamendu-ondasunak, lehengaiak, energia eta kreditua. Kapitalismoak salgai bihurtzen ditu produkzio-input horiek, merkatu-mekanismoen bitartez bideratzen dituenez gero. Piero Sraffa-ren hitz deigarriekin esanda, “salgaien bitartez salgaiak ekoizten dituen” sistema bat da kapitalismoa; dena dela, sistema horrek badu salgaiak ez diren batzuen oinarri bat ere, ikusiko dugun bezala.\nMerkatuek badute funtsezko beste eginkizun bat gizarte kapitalistetan: erabakitzea nola inbertituko den gizartearen soberakina. Soberakina aipatzen duenean, Marx honetaz ari da: sobratzen diren gizarte-indarren funts kolektiboaz, alde batera utzirik bizimodu jakin bati eusteko eta bizimodu horretan gastatutakoa ordezkatzeko behar dena. Gizarteak nola erabiltzen dituen sobratzen zaizkion gaitasunak, horra hor kontu ezin garrantzitsuagoa, funtsezko galdera batzuk planteatzen dituena: jendeak nola bizi nahi duen —zertan jarri nahi dituen bere indar kolektiboak, zer proposatzen duen “produkzio-lana” bateragarri izan dadin familia-bizitzarekin, aisialdiarekin eta beste jarduera batzuekin—; zer harreman izan nahi dituen gizakiez besteko naturarekin; eta zer utzi nahi liekeen hurrengo belaunaldiei. Gizarte kapitalistetan, egiaz, jabeek erabakitzen dituzte kontu horiek guztiak: hau da, gizarte-soberakina pertsonalki beretzen duten jabeek, ahalik eta gehien metatu nahian merkatuen irizpideen arabera inbertitzen duten jabeek. Hori da, beharbada, gizarte kapitalisten ezaugarririk printzipalena eta makurrena: gairik garrantzizkoenak horrelaxe uztea balio monetizatua kalkulatzeko sistema baten mende. Horrek zerikusi handia du hirugarren ezaugarri nagusiarekin, hots, kapitalaren norabide berezko baina itsuarekin, hedatzeko prozesuarekin: horren bitartez, kapitala historiaren subjektua bihurtzen da, sortu duten gizakiei tokia kenduta, eta haiek bere zerbitzari bilakatuta.\nMerkatuen bi eginkizun horiek azpimarraturik, adierazi nahi dut ez natorrela bat iritzi orokor honekin: kapitalismoak bizitza merkantilizatzen omen du, bizitza bere hartan, gero eta gehiago. Ikuspegi horrek kale itsu batera eramaten du, nik uste, mundu erabat merkantilizatu baten fantasia distopikoetara. Halako fantasiek ez dituzte kontuan hartzen merkatuen alderdi emantzipatzaileak, eta, gainera, ez dute aintzat hartzen Immanuel Wallerstein-ek azpimarratutako egitate bat: etxe “erdi-proletarizatuak” oinarritzat edukita funtzionatu ohi duela kapitalismoak. Antolamendu horretan, zeinak jabeei modua ematen baitie langileei gutxiago ordaintzeko, diruzko soldatez besteko iturri batzuetatik eskuratzen dute etxe askotan mantenuaren parte handi bat: besteak beste, nork bere burua hornituz (baratzea landuz, arropa josiz), erreziprozitate informalera joz (elkarri lagunduz, jeneroa trukatuz) eta estatuaren transferentziak erabiliz (gizarte-laguntzak, zerbitzu sozialak, ondasun publikoak). Antolamendu horrek merkatuaren eskumenetik kanpo uzten du jardueren eta ondasunen parte bat, kontuan hartzeko adinakoa. Ez dira kapitalismoaren aurreko garaietatik datozen hondar batzuk; ez dira ihes-modu batzuk. Bere-berezkoak zituen fordismoak; hain zuzen, erdiguneko herrialdeetan langile-klasearen kontsumismoa sustatzeko, fordismoari ezinbestekoak zitzaizkion etxe erdi-proletarizatuak, non gizonek enplegua baitzeukaten eta emakumeek etxean lan egiten baitzuten, eta ezinbestekoa zitzaion, era berean, periferian produktuen kontsumoaren hazkundea mugatzea. Erdi-proletarizazioa gehiago areagotu da neoliberalismoan; neoliberalismoak guztizko metaketaren estrategia bat osatu du, milioika eta milioika lagun ekonomia ofizialetik eremu lauso informal batzuetara egotzita, eta kapitalak balioa desbideratzen du eremu horietatik. Aurrerago ikusiko dugun bezala, etengabeko prozesu bat da mota horretako “jatorrizko metaketa”: kapitalak probetxua ateratzen du prozesu horretatik, eta prozesu horren mende dago.\nBeraz, kontua da gizarte kapitalisten alderdi merkantilizatuekin batera badirela beste alderdi batzuk merkantilizatu gabeak. Hori ez da kasualitatea edo kontingentzia enpiriko bat, baizik kapitalismoaren dnaren ezaugarri bat. Hain zuzen, “koexistentzia” ez da oso termino egokia adierazteko nolako harremana dagoen gizarte kapitalistaren alderdi merkantilizatuen eta merkantilizatu gabeen artean. Termino hobea litzateke “teilakatze funtzionala”, edo, biribilago eta soilago esanda, “dependentzia”. Merkatuek, existitzeko, beharrezkoak dituzte gizarte-harreman merkantilizatu gabeak, halako harremanek sortzen baitituzte merkatua posible egiteko sakoneko baldintzak, orain azalduko dudan bezala.\nOrain arte, nahiko modu ortodoxoan definitu dut kapitalismoa, itxuraz “ekonomikoak” diren lau ezaugarri funtsezkotan oinarrituta. Sen onak merkatuko trukeari erreparatzen dio gehienbat, baina nik Marxi segitu diot sen oneko ikuspegi horren atzean begiratu eta produkzioaren “egoitza ezkutua” aztertzeko orduan. Orain, ordea, egoitza ezkutu horren atzean begiratu nahi dut, ikusteko zer dagoen hori baino are ezkutuago. Zera baieztatzen dut: Marxek produkzio kapitalistari buruz egiten duen analisiak zentzua izango badu, ezinbestekoa dugu analisi horretan txertatzea posibilitatearen sakoneko baldintzak. Beraz, hauxe da hurrengo galdera: funtsezko ezaugarri horiek zer behar dute atzean, posible izan daitezen?\nMarxek berak heltzen dio halako galdera bati Das Kapitalen I. liburukiaren bukaera aldera, “jatorrizko” edo hasierako metaketa deritzonari buruzko kapituluan. Marxek galdetzen du nondik etorri zen kapitala: Nola sortu zen produkzio-baliabideen jabetza pribatua, eta nolatan geratu ziren ekoizleak bitarteko horiek gabe? Aurreko kapituluetan, Marxek agerian utzia du kapitalismoaren logika ekonomikoa, baina aintzat hartu gabe posibilitatearen sakoneko baldintzak, jakintzat jotzen baitzen hortxe zeudela. Baina kontua da atzean bazegoela kapitalaren sorrerari buruzko historia oso bat, gabetzea eta desjabetzea ardatz duen historia bat, aski bortitza. Gainera, David Harveyk nabarmendu duen bezala, atzean dagoen historia hori ez da iraganekoa bakarrik, ez da kapitalismoaren “hastapenetakoa” bakarrik. Desjabetzea, hain zuzen, metatzeko mekanismo ez-ofizial baina etengabe bat da, eta aurrera egiten du esplotazio-mekanismo ofizialarekin batera: Marxen “ageriko historiarekin” batera, nolabait esateko.\nJauzi hori, esplotazioaren ageriko historiatik desjabetzearen atzeko historiara doana, aldaketa epistemologiko garrantzizkoa da, eta beste argi batez ikusarazten du iraganean gertaturiko guztia. Jauzi horren antza du Marxek lehenago egindakoak, I. liburukiaren hasiera aldean: Marxek eskatzen digu alde batera utz ditzagula bai truke-merkatuaren esparrua eta bai hari dagokion sen on burgesaren ikuspegia, eta hel diezaiogula produkzioaren egoitza ezkutuari, ikuspegi kritikoagoa ematen baitu. Lehenbiziko mugimendu horren ondorioz, sekretu lizun bat jakin dugu: esplotatuz lortzen da metatzea. Bestela esanda: kapitala ez da handitzen baliokideen trukearen bitartez, merkatuaren ikuspegiak hala iradokitzen badu ere, guztiz bestela baizik: langileen lanaldiaren parte bat ordaindu gabe utzita handitzen da. Era berean, liburukiaren bukaeran esplotaziotik desjabetzera pasatzen garenean, sekretu are lizunago bat jakiten dugu: soldatapeko lanaren derrigortze sublimatuaren atzean, indarkeria peto-petoa eta zuzeneko lapurreta daude. Bestela esanda, I. liburukiaren zatirik handiena, kapitalismoaren logika ekonomikoaren analisi luzea dakarrena, ez da azken hitza. Haren ondotik, beste ikuspegi bat dator: gabetzearen inguruko ikuspegia. “Egoitza ezkutuaren” atzean ezkutatutako horretara jotzea historiaren alderantz jotzea da, eta orduan agerian uzten du desjabetzea sakoneko baldintza bat dela esplotazioa posible izan dadin.\nNolanahi ere, esan liteke badaudela beste hiru aldaketa epistemologiko, arestian aipatutakoa bezain garrantzizkoak, Marxek kapitalismoari buruz egiten duen analisian inplizituak daudenak, baina Marxek garatu gabeak. Jauzi horiek egoitza are ezkutuagoetara daramate, eta kontzeptualizatzeko premian daude oraindik. Ondo baderitzozue, Kapitalaren liburuki berri batzuetan azaltzekoak dira, xxi. mendeko kapitalismoa egokiro ulertu nahi badugu.\nLehenbiziko aldaketa epistemologikoa produkzio ekonomikotik erreprodukzio sozialera doa: lotura sozialen sortzaile eta sostengu diren hornitze-, zaintza- eta interakzio-moduetara. “Zaintza”, “lan afektiboa” zein “subjektibazio” deitu, jardun horrek formatzen ditu kapitalismoko giza subjektuak, izaki natural gorpuzdun gisa sostengatuz, eta, aldi berean, izaki sozial gisa eratzen ditu, haien habitusa eta mugitzen diren muin sozio-etikoa edo Sittlichkeita osatuz. Horretan, funtsezkoak dira gazteak sozializatzeko lana; komunitateak eratzekoa; esanahi komunak, joera afektiboak eta balioaren ikuspegia produzitu eta erreproduzitzekoa: guztiak ere gizarte-elkarlanaren zutabeak. Gizarte kapitalistetan, merkatutik kanpokoa da jardun horretatik ez guztia baina bai gehiena, hau da, etxeetan, auzoetan eta erakunde publiko askotan egiten da, eskoletan besteak beste; eta halako jarduera guztia ez, baina bai parte handi bat, ez da soldatapeko lana. Erreprodukzio sozialeko jarduera, ordea, behar-beharrezkoa da soldatapeko lana existituko bada, gainbalioa metatuko bada eta kapitalismoak bere erara funtzionatuko badu. Soldatapeko lanik ez legoke inork etxeko lanik egingo ez balu, inork haurrik zainduko ez balu, haurrak eskolara joango ez balira, arreta afektiborik ez balego, eta beste hainbat lan egingo ez balira, lanok modua ematen baitute bai langile-belaunaldi berriak sortu eta lehengoak ordezkatzeko, bai gizarte-loturak eta elkarren ulermena segurtatzeko. Beraz, “hasierako metaketa” bezala, erreprodukzio soziala sakoneko baldintza bat da produkzio kapitalista posible izan dadin.\nEgitura aldetik begiratuta, gainera, kapitalismoarentzat funtsezkoa da erreprodukzio soziala eta produktu-ekoizpena banaturik egotea; hain zuzen, kapitalismoaren tresna bat da banaketa hori. Teorialari feminista askok eta askok nabarmendu duten bezala, banaketa hori sakon lotua dago generoarekin: erreprodukzioa emakumeei atxikitzen zaie, eta produkzioa, berriz, gizonei. Historikoki, soldatapeko lan produktiboaren eta soldatarik gabeko zeregin erreproduktiboaren arteko bereizketa da emakumeen mendekotasunaren molde kapitalista modernoen zutabea. Jabeen eta langileen artekoa bezala, banaketa hori lehengo munduaren hausturan oinarritzen da. Txikitutako mundu hartan, emakumeen lana bistakoa, jendaurrean aintzat hartua eta unibertso sozialaren parte garrantzizkoa zen, nahiz eta gizonen lanetik garbi bereizita zegoen. Kapitalismoan, berriz, lan erreproduktiboa alde batera uzten da, etxeko esparru “pribatura” zokoratuta, eta ezkutuan geratzen da haren garrantzi soziala. Eta mundu berrian, dirua boterearen baliabide garrantzizko bat den mundu honetan, kontua da erabakigarria dela lan erreproduktiboa ordaindu gabea izatea: diruzko soldata irabazten dutenen mende daude, estrukturalki, lan ordaindu gabea egiten dutenak, nahiz eta lan horrek ere sortzen dituen aldez aurretik behar diren baldintzak soldatapeko lana posible izan dadin.\nProdukzioaren eta erreprodukzioaren arteko banaketa ez da unibertsala: historiaren fruitua da, kapitalismoarekin agertua. Baina ez zen kolpetik sortu bere hartantxe. Aldiz, aldatuz joan da historian, eta molde bat edo bestea hartu du kapitalismoaren bilakaera-fasearen arabera. xx. mendean, erreprodukzio sozialaren arlo batzuk zerbitzu publiko eta ondasun publiko bilakatu ziren; despribatizatu egin ziren, baina ez merkantilizatu. Gaur egun, banaketa eraldatzen ari da berriro, kapitalismo finantzializatua berriro pribatizatzen ari baita zerbitzu horietako batzuk, ostera etxekoen eta komunitateen esku utzita kasu batzuetan, edo salgai bihurtuta bestetzuetan, eta, aldi berean, lehenbiziko aldiz merkantilizatu ditu erreprodukzio sozialaren beste arlo batzuk. Hala, oraingo kapitalismoa bestela definitzen ari da produktu-ekoizpena eta erreprodukzio soziala bereizten dituzten muga instituzionalak, eta, beraz, berriz taxutzen ari da genero-sistema. Diru publiko gutxiago erabiltzeko eskatzen du oraingo kapitalismoak, eta, aldi berean, emakumeak modu masiboan sartzen ditu soldata apaleko zerbitzu eta manufaktura-lanetan: horren bitartez, kapitalismo hau setio bortitz bat prestatzen ari da erreprodukzio sozialaren kontra, eta gai kritiko larrienetako bat bihurtu du kapitala metatzeko sakoneko baldintza hori.\nNATURA ETA BOTEREA\nDena dela, kontuan hartu behar genuke beste aldaketa bat, hori ere garrantzizkoa ikuspegi epistemologiko batetik, ezkutuko beste egoitza batera eramango baikaitu. Aldaketa hori hobeto mamitzen da pentsalari ekosozialisten lanean: atzealdeko beste historia bat idazten ari dira kapitalismoak naturari egiten dion parasitismoari buruz. Historia horretan, kontua da kapitalak nola anexionatzen duen natura —Landnahmea— produkziorako inputak eskuratzeko eta produkzioaren hondakinetarako “estolda-zulo” bat edukitzeko. Hala, kapitalarentzako baliabide bihurtzen da natura, eta haren balioa aldi berean da jakintzat emana eta ukatua. Kapitalaren kontuetan, kosturik gabekoen artean sartzen da natura; desjabetua da kalte-ordainik gabe eta leheneratzerik gabe, eta amaigabea dela jotzen da inplizituki. Naturak biziari eusteko eta bere burua berritzeko duen gaitasuna, horrenbestez, sakoneko beste baldintza beharrezko bat da produktuak ekoizteko eta kapitala metatzeko.\nKapitalismoarekin sortutako banaketa hori ere aldatuz joan da garapen kapitalistak aurrera egin ahala. Oraingo aldi neoliberal honek beste hesi-modu batzuk eragin ditu —esate baterako, uraren merkantilizazioa—, “naturatik are gehiago” hartzen dutenak (horrela esatea zilegi bada) eta ekonomiaren lehen lerrora eramaten. Aldi berean, neoliberalismoa gero eta teknologia berri gehiago ekartzen ari da, naturaren eta gizakiaren arteko muga lausotuko omen dutenak: horren erakusgarri dira ugalketa-teknologia berriak eta Donna Harawayren ziborgak. Naturarekin “adiskidetzeko” bidea zabaldu beharrean, ordea, garabide horiek modua ematen diote kapitalismoari natura are gehiago merkantilizatzeko eta beretzeko. Marxek eta Polanyik beren idazkietan aztertutako lur hesituetan ez bezala, non merkantilizatu “besterik ez” baitziren egiten lehendik existitzen diren natur fenomenoak, oraingo itxitura berriak sakon-sakon sartzen dira naturaren “barrenean”, haren barne-gramatika aldatuz, hura “egiazki beretuz”, aurreko fase batean kapitalismoak lana egiazki beretu zuen gisa berean. Neoliberalismoa, azken batean, ekologismoa merkantilizatzen ari da; ikusi besterik ez dago zeinen merkatu bizia den karbonoaren arloko baimen eta konpentsazioena eta “ingurumen-deribatuena”: halakoen ondorioz, kapitalak baztertu egiten ditu luzaroko inbertsio handiak, nahiz eta halako inbertsioak ezinbestekoak diren erregai fosiletan oinarritutako bizimodu iraungaitzak eraldatuko badira. Berotze globalaren testuinguru honetan, eta geratzen diren ondasun ekologikoez jabetzeko oldar horren ondorioz, krisi kapitalistaren beste gako nagusietako bat bilakatzen ari da kapitala metatzeko berez duen joera.\nHor egiturazko beste banaketa bat dugu, gizarte kapitalistaren osagai dena: sistema politikoaren eta ekonomiaren arteko banaketa. Horren bitartez, bereizketa instituzionala egiten da botere publikoaren eta pribatuaren artean, hertsadura politikoaren eta ekonomikoaren artean. Aztertu ditugun garrantzizko beste banaketak bezala, lehengo mundu bat hautsi izanaren emaitza izan da banaketa hori ere. Desegindako mundu sozial hartan, zinez batuta zeuden botere ekonomikoa eta politikoa, hala nola zeuden gizarte feudalean, zeinean instituzio bakar baten esku baitzegoen lanaren, lurraren eta armadaren gaineko kontrola: jauntzaren eta basailutzaren esku, hain zuzen. Gizarte kapitalistan, berriz, Ellen Wood-ek dotore frogatu duen bezala, botere ekonomikoa eta politikoa bereizirik daude elkarrengandik; bakoitzari bere alorra ematen zaio, bere ingurunea eta bere modus operandia.\nGainera, kapitalismoaren ageriko historiak baditu posible izateko baldintzak maila geopolitikoan ere. Hor, zera dago jokoan: nola antolatu estatu territorialen jokaleku den esparru zabalago hori. Esparru horretan, kapitala aski aise mugitzen da, hedatzeko duen joerari esker. Mugen gainetik jarduteko duen gaitasuna, ordea, nazioarteko legeriaren mende dago, potentzia handiek negoziatutako hitzarmenen mende, eta nazioz gaindiko erregimenen mende: horien bitartez, baketze moduko bat ezartzen da, betiere kapitalaren mesederako, egoera naturala hori balitz bezala ikusi ohi den eremu batean. Bere ibilbide guztian, kapitalismoaren ageriko historia honelakoa edo bestelakoa izan da segida batean izandako hegemonia globalen ahalmen militarren eta antolamenduzkoen arabera, eta, Giovanni Arrighik argudiatu zuen bezala, hegemonia global horiek ahaleginak egin dituzte metaketa sustatzeko, mailaka-mailaka hedatzen den eskala batean, estatu anitzeko sistema baten barrenean.\nHor egiturazko banaketa gehiago aurkitzen ditugu, gizarte kapitalistaren osagai direnak: batetik, “etxekoaren” eta “nazioartekoaren” arteko banaketa “westfaliarra”, eta, bestetik, erdigunearen eta periferiaren arteko banaketa inperialista. Biak ere beste banaketa funtsezkoago batean bermatzen dira: alde batetik, gero eta globalagoa den ekonomia kapitalista bat dago, “munduko sistema” bat balitz bezala antolatua dagoena; beste alde batetik, mundu politiko bat dago, estatu territorialez osaturiko nazioarteko sistema gisa antolatua. Gaur egun, banaketa horiek ere aldatzen ari dira: historikoki, kapitala ahalmen politiko batzuen mende egon da, bai estatuen barruan eta bai maila geopolitikoan, baina orain neoliberalismoa barrendik hutsik uzten ari da ahalmen politiko horiek. Aldaketa horren erakusgarri dira Europako Batasunaren krisia eta Ameriketako Estatu Batuen hegemoniaren gainbehera. Aipaturiko barren-huste horren ondorioz, kapitalismoa posible izateko baldintza politikoak ere krisi kapitalistaren gako bat dira orain, gai kritiko bat.\nAskoz ere luzeago jardun daiteke gai horiei buruz, baina argi adieraztekoa da nire argudioaren zentzu orokorra. Hasieran kapitalismoari buruz eman dudan azalpena osatzeko, erakutsi dut sakoneko baldintza “ez-ekonomikoen” mende daudela kapitalismoaren begi-bistako ezaugarri “ekonomikoak”. Sistema ekonomiko bat oinarritu dadin bai jabetza pribatuan, autohazkundeko balioaren metaketan, lan librearen eta produktu-ekoizpenerako beste input garrantzizko batzuen merkatuetan, eta bai jabetze pribatuan eta gizartearen gainerakoa merkatuaren esku uzteko prozesuan, ezinbestekoak dira sakoneko hiru baldintza funtsezko, zerikusia dutenak erreprodukzio sozialarekin, planeta osoko ekologiarekin eta botere politikoarekin. Kapitalismoa ulertzeko, beraz, haren ageriko historia harilkatu beharra daukagu atzealdeko hiru historia horiekin. Ikuspegi marxista ezinbestean lotu beharra daukagu ikuspegi feministarekin, ekologistarekin eta politiko-teorikoekin: estatuari buruzko pentsamendu teorikoarekin, ikuspegi kolonial/postkolonialarekin eta ikuspegi transnazionalarekin.\nORDENA SOZIAL BAT\nAlde horretatik, zer piztia-klase da kapitalismoa? Hemen landu dudan deskribapenak ez du zerikusi handirik kapitalismoa sistema ekonomiko bat dela dioen ideia ezagunarekin. Jakina, lehenbiziko begiratuan seguru asko “ekonomikoak” irudituko zitzaizkigun kapitalismoari ikusi dizkiogun ezaugarri nagusiak. Baina okerra da irudipen hori. Kapitalismoaren bereizgarrietako bat hauxe da: “ekonomikoak” balira bezala tratatzen ditu bera egituratzen duten gizarte-harremanak. Hain zuzen, berehalaxe konturatu ginen ezinbestekoa dela sakoneko baldintza “ez-ekonomikoez” hitz egitea, ezinbestekoak izan baitziren “sistema ekonomiko” hori sor zedin. Deskribapenetik kanpo utzi ordez, sakoneko baldintza horiek kontzeptualizatu eta teorizatu beharra dago, kapitalismoari buruz dugun ikusmoldearen parte izan daitezen. Izan ere, kapitalismoa ekonomia bat baino gehiago da.\nEra berean, badago kapitalismoaren ikuspegi bat, zirriborratu dudan deskribapenarekin bat ez datorrena: ikuspegi haren arabera, bizimodu etikorako molde erreifikatu bat da kapitalismoa, eta merkantilizazio orokorra eta monetizazioa ditu ezaugarri nagusiak. Ikuspegi horretatik begiratuta, eta Lukács-en Proletarioen erreifikazioa eta kontzientzia saiakera ospetsuan azaltzen den bezala, forma merkantilizatuak bizitzaren alderdi oro kolonizatzen du, eta bere marka uzten du orotariko fenomeno askotan, hala nola zuzenbidean, zientzian, moralean, artean eta kulturan. Dena dela, nire iritziz, merkantilizazioa ez da unibertsala gizarte kapitalistan, ezta hurrik eman ere. Alderantziz: gizarte kapitalista bat dagoen tokian, merkantilizatu gabeko esparru batzuen mende dago haren existentzia bera. Merkantilizatu gabeko eremu sozial, ekologiko eta politiko horiek ez dira produktuen logikaren ispilu soila: beren gramatika arautzaile eta ontologiko bereziak dituzte. Esaterako, erreprodukziorako gizarte-praktikek (produkziorako ez diren horiek) normalean bestelako ideal batzuk sortzen dituzte, zaintzari, elkarrenganako ardurari eta elkartasunari atxikiak, nahiz eta hierarkikoak eta begilaburrak diren maiz. Era berean, politikarako praktikek (ekonomiarako ez diren horiek) askotan aipatzen dituzte demokraziaren, autonomia publikoaren eta autodeterminazio kolektiboaren printzipioak, nahiz eta mugatuak edo baztertzaileak izan ohi diren. Azkenik, gizakiez besteko naturari dagokionez kapitalismoak dituen sakoneko baldintzekin lotutako praktiketan, badago joera bat bai jarraibide etikoak bultzatzeko, hala nola kudeaketa ekologikoa eta natura ez azpiratzeko asmoa, eta bai ideal moralak sustatzeko, hala nola belaunaldien arteko justizia, nahiz eta erromantikoak eta sektarioak izan ohi diren. Ez da idealizatu behar normatibitate “ez-ekonomiko” horietako bat bera ere, baina garrantzizkoa da seinalatzea ez dutela bat egiten kapitalismoaren lehenbiziko lerroko balioekin: batez ere, hazkundearekin, efizientziarekin, truke-berdintasunarekin, banakoaren hautuarekin, askatasun negatiboarekin eta merituaren araberako sustapenarekin.\nBat ez egite hori erabakigarria da kapitalismoa kontzeptualizatzeko moduan. Erreifikazio bakar eta nonahiko baten logika bat sortu ordez, normatibitate aldetik aniztasun bat izan ohi du gizarte kapitalistak, eta bere barnean hartzen du ontologia sozial desberdin baina elkarri lotutako batzuen pluraltasun jakin bat. Ontologia horiek elkarrekin talka egiten dutenean zer gertatzen den, hori ikusteko daukagu. Baina argi dago zer egiturak eusten dien: arestian identifikatu ditugun ageriko-atzeko harremanetatik sortua da kapitalismoaren topografia normatibo bereizgarria. Kapitalismoari buruzko teoria kritiko bat landu nahi badugu, ordezkatu beharra daukagu bizimodu etikorako molde erreifikatua den ikuspegia, eta ikuspegi zehatzago eta estrukturalago bat ezarri behar dugu.\nKapitalismoa ez baldin bada ez sistema ekonomiko bat eta ez bizimodu etikorako molde erreifikatu bat, zer da orduan? Nire ustez, kapitalismoa hobeto ulertzeko, hobe da instituzionalizatutako ordena sozial bat dela kontsideratzea, feudalismoa zen gisa berean. Kapitalismoa halakotzat hartuz gero, agerian geratzen dira haren banaketa egiturazkoak, seinalatu ditudan banaketa instituzionalak batez ere. Ikusia dugu kapitalismoaren ezaugarri bat dela “produkzio ekonomikoa” eta “erreprodukzio soziala” bereiztea: genero-banaketa bat da hori, eta banaketa horretan oinarritzen dira gizonen nagusitasunaren molde zehazki kapitalistak, eta, halaber, banaketa horrek bide ematen die lan-indarraren esplotazio kapitalistari eta, horren bitartez, metatzeko bere molde ofizialki onartuari. Era berean, kapitalismoan funtsezkoa da “ekonomiaren” eta “sistema politikoaren” arteko bereizketa instituzionala ere; bereizketa horren ondorioz, estatu territorialen agenda politikotik kanpo uzten dira “ekonomikotzat” jotako gaiak, eta, aldi berean, bidea zabaltzen zaio kapitalari norenik gabeko lur transnazionaletan libre ibiltzeko eta ordenamendu hegemonikoaren etekinak jasotzeko, kontrol politikotik ihes eginez. Halaber, gauza printzipala da kapitalismoarentzat, azkenik, honako banaketa ontologiko hau, lehendik ere bazegoena baina orain modu masiboan areagotu dena: kapitalismoaren atzealde “naturala” (ez-gizatiarra) eta ageriko alde “gizatiarra” (itxuraz ez-naturala) bereizten dituen banaketa. Beraz, esaten badugu kapitalismoa ordena sozial instituzionalizatu bat dela eta banaketa horietan oinarritzen dela, aditzera ematen ari gara egituraz dagoela lotua, ez akzidentalki, genero-zapalkuntzarekin, menderakuntza politikoarekin —bai nazionalarekin, bai transnazional, kolonial eta postkolonialarekin— eta hondamen ekologikoarekin: beraz, aditzera ematen ari gara oro har egituraz dagoela lotua lan-esplotaziorako bere dinamika estruktural, ez-akzidental agerikoarekin.\nNolanahi ere, horrek ez du aditzera ematen kapitalismoaren banaketa instituzional guztiak beti berdin agertzen direnik. Kontrara, historian aldatuz doa gizarte kapitalistek non eta nola jartzen duten marra produkzioaren eta erreprodukzioaren artean, ekonomiaren eta politikaren artean, giza naturaren eta gizakiez besteko naturaren artean, eta metaketa-erregimenaren arabera aldatzen da marra hori. Hain zuzen, honela kontzeptualiza ditzakegu laisser-faire motako kapitalismo lehiakorra, estatuak administratutako kapitalismo monopolista eta kapitalismo neoliberal globalizatzailea: hiru molde dira, historikoki espezifikoak, ekonomia sistema politikotik bereizteko, produkzioa erreprodukziotik, eta giza natura gizakiez besteko naturatik.\nHori guztia bezain garrantzizkoa da kontuan hartzea ezen ordena kapitalistaren taxua, alde eta aldi guztietan, politikaren mende dagoela, botere sozialaren orekaren mende eta borroka sozialen emaitzaren mende. Kapitalismoaren banaketa instituzionalak ez baitira besterik gabe mamitzen: askotan, gatazka-iturri izaten dira eragileek mobilizaziora jotzen dutenean muga ezarrien kontra edo alde egiteko, hots, ekonomia politikatik, produkzioa erreprodukziotik eta giza natura gizakiz besteko naturatik bereizteko mugak borrokatzeko edo defendatzeko. Oposizioa piztu duten prozesuek kapitalismoaren mapa instituzionalean bestela moldatzeko ahaleginak egiten dituztenean, kapitalismoko subjektuak zuzenean baliatzen dira identifikatu ditugun esparru horietako ikuspegi normatiboez.\nBistan da horixe gertatzen ari dela gure inguruan oraintxe. Esaterako, neoliberalismoaren kontrako batzuek zaintzaren, elkartasunaren eta elkarrenganako arduraren idealetara jotzen dute, denak ere erreprodukzioari lotutako idealak, eta, hala jokatuta, kontra egin nahi diete hezkuntza merkantilizatzeko ahaleginei. Beste batzuek, berriz, naturaren kudeaketa eta belaunaldien arteko justizia aipatzen dituzte —ekologiaren alorreko nozioak biak—, energia berriztagarrien aldeko aldaketa bat defendatzeko. Eta beste zenbaitek gogora ekartzen dituzte autonomia publikoaren idealak —sistema politikoaren mundukoak, beraz—, kapitalaren gaineko nazioarteko kontrolak defendatzeko eta erantzukizun demokratikoa estatuaz harago zabaltzeko. Bai aldarrikapen horiek, bai erremediorik gabe pizten dituzten kontrako eskariak, guzti-guztiak dira borroka sozialaren lehengaia gizarte kapitalistetan, eta borroka horiek funtsezkoak dira: Marxek lehenetsitako eta produktu-ekoizpenaren kontrolak eta gainbalio-banaketak piztutako klase-borroka bezain funtsezkoak. Mugetako borroka horiek, halaxe deituko baitiet, erabakigarriak dira gizarte kapitalisten egitura moldatzeko orduan. Funtsezko osagaiak dira kapitalismoa ordena sozial instituzionalizatu bat dela dioen ikuspegian.\nMugetako borroken planteamenduak berekin ekartzen du ikuspegi konplexu bat gizarte kapitalistan agerian eta atzealdean dagoenari buruz. Alde batetik, erreprodukzioa, ekologia eta botere politikoa sakoneko baldintza gisa ikus daitezke, guztiak ere ezinbestekoak kapitalismoaren ageriko historia ekonomikorako, eta ikuspegi horrek argi eta garbi nabarmentzen du hiru baldintza horiek funtzionalak direla produktuak ekoizteko, lana esplotatzeko eta kapitala metatzeko. Nolanahi ere, ordena “ez-ekonomiko” horiek funtzio bideratzaile horretatik harago doaz. Izan ere, ez daude metaketa-dinamikek guztiz ustiatuak edo guztiz menderatuak: egoitza ezkutu horietako bakoitzak baditu praktika sozialen eta ideal normatiboen ontologia bereizgarri batzuk, zeinak posibilitate kritiko-politikoz beteak dauden batez ere krisialdietan, halako garaietan litekeena izaten baita praktika eta ideal horiek kontra bihurtzea kapital-metaketarako praktika ekonomiko nagusiei. Garai “normaletan”, kapitalismoaren egiturazko banaketak baliagarriak dira normatibitate batzuk eta besteak elkarrengandik bereizteko, zein bere esparru instituzionalean. Krisialdietan, ordea, banaketa horiek ahuldu egiten dira. Banaketa horiek sendo eusten ez diotenean, kapitalismoko subjektuek —zeinak, azken batean, esparru batean baino gehiagotan bizi baitira— normatibitate-gatazka bat izaten dute. Kapitalismoa kritikatzeko, haren normatibitate konplexuari erreparatzen diote, ideiak “kanpotik” ekarri gabe, eta haize kontra mobilizatzen dituzte han eta hemen dauden askotariko idealak —elkarrekin egotea zentzugabea bada ere batzuetan—, ageriko eta atzealdeko banaketetan oinarritutako ordena sozial instituzionalizatu batean. Beraz, kapitalismoa ordena sozial instituzionalizatu bat dela dioen ikuspegia lagungarria zaigu ulertzeko nola egin daitekeen kapitalismoaren kritika bat haren barrenetik.\nGainera, ikuspegi horrek gogora ekartzen du okerra litzatekeela gizartea, sistema politikoa eta natura erromantikoki interpretatzea, kapitalismotik “kanpo” baleude bezala, eta kapitalismoaren aurka baleude bezala berez. Hain zuzen, ikuspegi erromantiko hori dute pentsalari antikapitalista eta ezkerreko aktibista askok, besteak beste feminista kulturalek, ekologia sakonaren aldekoek, neo-anarkistek, eta ekonomia “plural”, “hazkunde-osteko”, “elkartasunezko” eta “herrikoien” defendatzaile askok. Halako pentsamendu-ildoek, behar baino gehiagotan, berez kapitalismoaren kontrakoak balira bezala tratatzen dituzte “zaintza”, “natura”, “zuzeneko ekintza” eta “zera komuna”. Horren ondorioz, ez dira ohartzen beren praktikarik gogokoenak, kritikatzeko modukoak ez ezik, ordena kapitalista eratzeko osagaiak ere badirela.\nNire ustez, ordea, ekonomiarekin batera sortu ziren gizartea, sistema politikoa eta natura, eta ekonomiarekin sinbiosian garatu. Egia da, bai, ekonomiaren “besteak” direla, eta ekonomiarekin kontrakarrean jarrita baino ez dutela hartzen beren bereizgarritasuna. Hala, erreprodukzioak eta produkzioak bikote bat osatzen dute, eta termino bakoitzak bestea kodefinitzen du. Bietatik ezeinek ez du zentzurik bestea gabe. Beste hainbeste gertatzen da politika/ekonomia eta natura/gizakia bikoekin. Ordena kapitalistaren ezinbesteko osagai izanik, esparru “ez-ekonomikoetatik” batek ere ez du ematen guztiz kanpokoa den ikuspegirik, kritika erabat aratz eta erradikala eragiteko modukorik. Aitzitik, kapitalismotik “kanpokoa” iruditzen zaien hori aipatzen duten proiektu politikoek, azkenerako, estereotipo kapitalistak birziklatzen dituzte gehienetan, bata besteari kontrajarrita emakumezkoen zaintza-lana eta gizonezkoen oldarra, lankidetza espontaneoa eta kalkulu ekonomikoa, naturaren organizismo holistikoa eta indibidualismo antropozentrikoa. Oposizio horietan borroketako bat lehenestea ez da desafio egitea gizarte kapitalistaren ordena sozial instituzionalizatuari, baizik eta ordena hori islatzea, nahi gabe ere.\nHortik segitzen da ezen, egokiro azaltzeko nolakoak diren agerikoaren eta atzealdekoaren arteko harremanak, batera heldu behar zaiela hiru ideiari. Lehenbizikoa: kapitalismoaren esparru “ez-ekonomikoak” sakoneko baldintzak dira haren ekonomia bideratzeko; esparru “ez-ekonomikoen” balioen eta inputen mende dago kapitalismoaren ekonomiaren existentzia bera. Bigarren ideia: dena dela, kapitalismoaren esparru “ez-ekonomikoek” badituzte beren pisua eta izaera berez, eta, zenbait egoeratan, baliabideak eman diezazkiokete borroka antikapitalistari. Nolanahi ere, eta hau da hirugarren puntua, esparru horiek gizarte kapitalistaren ezinbesteko osagai dira, haren ekonomiarekin batera eratuak historian, eta harekiko sinbiosiaren arabera osatuak.\nBadago beste ideia bat, laugarrena, hasieran aipatu dudan krisi-arazoa berriro azaleratzen duena. Kapitalismoaren ageriko aldearen eta atzeko aldearen arteko harremanek barnean dituzte gizarte-ezegonkortasunaren iturri zenbait. Ikusi dugun bezala, produkzio kapitalista ez da gai bere buruari eusteko, baizik eta oinarri hartu beharra dauka erreprodukzio sozialean, naturan eta botere politikoan; hala ere, amairik gabe metatzera jotzen duenez, kolokan jartzen du kapitalismoa posible egiten duten baldintzen egonkortasuna. Baldintza ekologikoei dagokienez, bizia sostengatzen duten natur prozesuak daude arriskuan, gizartea hornitzeko input materialak ematen dituztenak. Erreprodukzio sozialerako baldintzei dagokienez, zenbait prozesu soziokultural daude kolokan: elkartasunezko harremanak sortzen dituztenak; lankidetza sozialaren oinarri diren joera afektiboak eta balio-multzoak; “lana” egiten duten gizaki egokiro sozializatu eta trebatuak sortzen dituztenak. Baldintza politikoei dagokienez, botere publikoak jartzen dira auzitan, bai nazionalak eta bai transnazionalak: jabetza-eskubideak bermatu, kontratuak betearazi, auziak ebatzi, kapitalismoaren kontrako matxinadak zapaldu eta diru-eskaintza sostengatzen dutenak.\nHiru dira, Marxen hizkeran esanda, hor dauden “kapitalismoaren kontraesanak”: ekologikoa, soziala eta politikoa, eta hiru “krisi-joerari” dagozkio. Dena dela, Marxek azpimarratutako krisi-joera haiek ez bezala, hemen aipatutakoak ez dira ekonomia kapitalistaren barne-kontraesanetan sortuak. Hemen aipatutako krisi-joeren oinarriak gehiago dira sistema ekonomikoaren eta posible egiten duten sakoneko baldintzen arteko kontraesanak: ekonomiaren eta gizartearen, ekonomiaren eta naturaren, ekonomiaren eta sistema politikoaren arteko kontraesanak. Krisi-joera horien ondorioa, arestian azaldu bezala, gizarte kapitalistan askotariko borroka sozialak piztea da: produkzio-munduko klase-borroka bakarrik ez, baita mugetako borrokak ere, ekologiaren, erreprodukzio sozialaren eta botere politikoaren ingurukoak. Gizarte kapitalistaren berezko krisi-joerari emandako erantzunak direnez, halako borrokak presente daude beti kapitalismoa ordena sozial instituzionalizatu bat dela dioen gure ikuspegi zabalago honetan.\nHemen zirriborratutako kontzepzioaren arabera, zer kritika-mota egin behar zaio kapitalismoari? Geruza askotako gogoeta kritikoa eskatzen du kapitalismoa ordena sozial instituzionalizatu bat dela dioen ikuspegiak, Marxek Kapitala obran landutakoaren oso antzekoa. Haren lanean irakurri dudanez, kapitalismoaren berezko krisi-joeraren kritika sistemikoa txirikordetan lotu zuen Marxek —ekonomikoa da krisia haren begietan— bai kritika normatibo batekin bai kritika politiko batekin: kritika normatiboa kapitalismoaren barneko menderakuntza-dinamikari egin zion —Marxentzat, klasekoa da menderakuntza hori—, eta kritika politikoa, berriz, gizarte-eraldaketa emantzipatzailea eragiteko potentzialari, zeina berezkoa baitzaio kapitalismoaren borroka-mota bereizgarriari —Marxentzat, klase-borroka da hori—. Azaldu dudan ikuspegiak berekin dakar hari kritikoekin antzeko txirikorda bat egitea, baina ehuna konplexuagoa da hemen, hari bakoitza askotarikoa baita barrendik. Krisi sistemikoaren kritikan lantzekoak dira, Marxek aztertutako kontraesan ekonomikoak ez ezik, hemen aztertu ditugun eta elkarri lotuta dauden hiru kontraesanak ere, zeinek desorekatu egiten baitituzte kapital-metaketa posible egiten duten sakoneko baldintzak, arriskuan jartzen dituztenez gero erreprodukzio soziala, ekologia eta botere politikoa. Era berean, menderakuntzaren kritikak ez ditu barnean hartzen Marxek aztertutako klase-menderakuntzako harremanak bakarrik: genero-menderakuntza, menderakuntza politikoa eta naturaren menderakuntza ere biltzen ditu. Azkenik, kritika politikoak aintzat hartzen ditu hainbat eragile-multzo (klaseak, generoak, estatus-taldeak, nazioak, demoiak, seguru asko espezieak ere bai) eta borroka-bektore: klase-borrokak ez ezik, baita mugetako borrokak ere, gizartea, sistema politikoa eta natura ekonomiatik bereizten dituzten banaketen ingurukoak.\nKapitalismoaren kontrako borrokatzat jo daitekeena, beraz, askoz gehiago da marxistek uste izan dutena baino. Ageriko historiaz harago atzealdeko historiari begiratu bezain laster, ohartzen gara gizarte kapitalistan gatazka-iturri direla lan-esplotazioa posible egiten duten sakoneko baldintza guztiak. Produkzio-munduan lanaren eta kapitalaren artean izaten diren borrokak bakarrik ez: mugetako borrokak ere gatazka-iturri dira, genero-menderakuntzaren, ekologiaren, inperialismoaren eta demokraziaren ingurukoak. Hori bezain garrantzizkoa da, ordea, mugetako borrokak beste argi batez agertzea orain: kapitalismoan gertatzen diren eta kapitalismoaren ingurukoak diren borroka gisa ageri zaizkigu, eta, batzuetan, baita kapitalismoaren kontrako borroka gisa ere. Azkenean, honetan datza borroka horien potentzial emantzipatzailea: gai dira ekonomiaren, gizartearen, naturaren eta sistema politikoaren beste taxuera batzuk irudikatzeko. Historikoki gizarte kapitalisten osagai izan diren banaketa estrukturalak bestela imajinatzea: horra hor zein duten egitekorik printzipalena xxi. mendean emantzipazioarekin konpromisoa duten gizarte-mugimenduek eta teorialari kritikoek.\n* Jatorrizko testua: “Behind Marx’s Hidden Abode: For an Expanded Conception of Capitalism”, New Left Review, 86, martxoa-apirila 2014.\n Karl Polanyi, The Great Transformation: The Political and Economic Origins of Our Time, New York, 2002; Nancy Fraser, “Can Society Be Commodities All the Way Down? Post-Polanyian Reflections on Capitalist Crisis”, Economy and Society 43. lib., 2014.\n Karl Marx, Capital, I. liburukia, Londres, 1976, 873-876. or.\n David Harvey, The New Imperialism, Oxford-New York, 2003, 137-182. or.\n Donna Haraway, “A Cyborg Manifesto: Science, Technology and Socialist-Feminism in the Late Twentieth Century”, Socialist Review 80. zenbakia, 1985.\n Ellen Meiksins Wood, The Empire of Capital, Londres-New York, 2003.\n Giovanni Arrighi, The Long Twentieth Century: Money, Power and the Origins of Our Time, Londres-New York, 1994.\n Georg Lukács, History and Class Consciousness: Studies in Marxist Dialectics, Londres, 1971.\n Sara Ruddick, Maternal Thinking: Towards a Politics of Peace, Londres, 1990. Joan Trento, Moral Boundaries: A Political Argument for an Ethic of Care, New York, 1993.\n Nancy Fraser, “Struggle over Needs: Outline of a Socialist-Feminist Critical Theory of Late-Capitalist Political Culture”, in Fraser, Unruly Practices: Power, Discourse and Gender in Contemporary Social Theory, Minneapolis-Londres, 1989.\n Ikus James O’Connor, “Capitalism, Nature, Socialism: A Theoretical Introduction”, Capitalism, Nature, Socialism, 1. liburukia, 1. zenbakia, 1988, 1-22. or.


Libe Fdez. Torróntegui: “reharq* bizitzaz eta ondareaz gozatze hutsa da” - SPRI\nLibe Fdez. Torróntegui: “reharq* bizitzaz eta ondareaz gozatze hutsa da”\nBaikorra, kirolaria, arkitektoa eta Birgaitzean, Zaharberritzean eta Ondarean espezializatua. Libe Fdez. Torrónteguik ondarea modu dibertigarrian zabaltzeko proiektu bati ekin zion eta hari esker hainbat sari irabazi ditu, besteak beste, Buber edo Women Sarea Sariak.\nDuela gutxi hautatua izan zen Etiopía Campus Iberoamerikarrak antolatutako “Sorkuntza eta Kultura Industrietako Ekintzailetzak” Lehiaketaren II. ediziorako, non Ideiarik Berritzaileenaren Saria irabazi baitzuen.\nLibe, esaiguzu zein den zure ekimenaren jatorria, noiz eta zergatik piztu zitzaizun ondarearen alderako interesa.\nEgin zidaten lehen enkarguetako bat izan zen Nafarroako herri batean katalogatutako etxebizitza bat birgaitzea. Baldintza asko zituen proiektua zen, etxebizitza babestua zelako, baina aldi berean oso interesgarria iruditu zitzaidan. Harrezkero, eraikuntza historikoen alderako harra sortu zitzaidan eta ikusi nuen ongi lan egiteko ezinbestekoa zela espezializatzea.\nHala, 2012an “krisia aprobetxatuz” [keinu egin du] Bartzelonara joan nintzen eta “Birgaitze eta Zaharberritze Arkitektonikoa” gradu-ondokoa egin nuen Kataluniako Unibertsitate Politeknikoan. Urte hartan asko ikasi nuen arkitekturaz eta asko gozatu nuen gainera.\nBilbora itzuli nintzenean, oraindik krisian murgildurik geundenez, hilabete batzuk hartu nituen nire pasio handienetako bat lantzeko: idaztea. Eta erabaki nuen idazketa-lana beste pasio berri batekin konbinatzea, alegia, ondarearekin. Horrela sortu zen reharq*, ondarea modu dibertigarrian zabaltzeko bloga.\nEta egun batean, interes hori bizimodu bihurtzea erabaki zenuen!\nBai! Ikaragarria da benetan gustuko duzunari egunean hainbeste ordu eskaintzea.\nUstiatu gabeko merkatu nitxo bat aurkitu nuen, eta ondarearen berri ematen hasi nintzen esperientziak kontatuz; profesionaltasuna galdu gabe, baina tonu zientifikoa apur bat jaitsiz eta modu erakargarrian ikusaraziz zein garrantzitsua den gure (denona baita) ondarea zaintzea.\nLehenengo enkarguak batere espero gabe iritsi ziren (hitzaldiak, aldizkari espezializatuetarako artikuluak, bloglari gisa ekitaldiak estaltzeko eskaerak…), eta proposamen horien bidez jakin nuen jendeak atsegin zuela ondarearen berri emateko formatu berri hori. Eta asko gainera. Orduan erabaki nuen ekintzaile izatea ondarearen zabalkundearen munduan eta formatu informatzaile eta entretenigarri baten aldeko apustua egitea, hots, ondarearen zabalkunde arloan nagusi ziren formatu soil eta serioegiekin haustea. [barre egiten du].\nBezeroei (arkitekto, arkeologo… udal, unibertsitate, fundazio, museo…) laguntzen diet kudeatzen duten ondarearen eta gizartearen arteko komunikazio hesia gainditzen, gizartea delako ondarearen erabiltzailea eta, beraz, bizirik mantentzen duena!\n…Horregatik diozu reharq* “gogo biziko” komunikazio proiektua dela, ondare arkitektonikoaren zabalkundeari ikuspegi berri bat ematen diona?\nHori da, bai! Izugarri gustatzen zait ondare arkitektonikoa, baina hura erakusteko modua oso aspergarria iruditzen zait. Eta zer esanik ez ondareaz mintzatzen diren testuak, gogaikarri eta aspergarri hutsak dira. Uste dut “serioa dena dibertigarria ere izan daitekeela”, eta horregatik erabaki nuen esku hartzea!\nModu bakarra zegoen gure ondarea ezagutarazteko modu hurbil eta orijinala aurkitzeko: jarrera dibertigarri eta askoz sortzaileagoa hartzea. Ez hain teknikoa eta batez ere marketin emozionalean oinarritua. Gure ondarea ezagutarazteko istorioak kontatzen ditut, baina aldi berean bizitzaren beste alderdi dibertigarri batzuk ere kontuan hartuz, hala nola argazkigintza, gastronomia, kirola…\nAdibidez: ez da gauza bera gaztelu bat bisitatzea, eta Felipe V.ak egin zituenak eta ez zituenak entzutea… Edo gaztelu bat bisitatzea eta haraino iristeko bidea bera abentura bat izatea, harresien artean ezkutatzen diren istorio misteriotsuak deskubritzea eta egunaren amaieran oturuntza eder bat egitea hainbat Michelin izar izan litzakeen herriko jatetxe txiki batean… Esperientzia paregabea bizitzeaz gain, aukera duzu ondareaz ikasi eta gozatzeko.\nHorixe da reharq*, bizitzaz eta ondareaz gozatze hutsa.\nZertan laguntzen dizu zure blogak (Buber 2013 edizioko saritua) bezeroak lortzeko orduan?\nReharq.com bloga erreferentziazkoa bihurtu da ondarearen zabalkundearen esparruan. Astero argitaratzen dugu (asteartero) eta irakurle eta jarraitzaile komunitate handia lortu dugu, sekulakoak dira. Beti esaten dut reharq* blogari esker lortu dudan gauza onenetako bat dela ezagutu dudan jende talentuduna (eta jatorra).\nGainera, bloga plataforma paregabea da marka eta nortasun digitala sortzeko. Plataforma teknologiko horiek ikaragarrizko indarra dute jendearengana heltzeko. Muga geografiko guztiak gainditzen dituzten sinergiak eta lankidetza profesionalak sortzen dira, izan ere “pertsonalki ezagutzen ez nauten” bezeroek ere badakite nola lan egiten dudan eta kontratatu nahi banaute badakite nola jarri harremanetan.\nAusartu zaitez! Baloratu Euskal Herriko Ondare Arkitektonikoa batetik hamarrera!\nZorionez, gure lurraldearen historia zirraragarria da eta beraz gure ondarea aberastasun kultural, sozial eta ekonomiko horren isla da. Lan zaila jarri didazu… Hainbeste dago, hain anitza… ez da erraza baloratzea. Baina adibide on batzuk jarriko dizkizut:\nOndare erlijiosoan “Hiru Tenpluen” ibilbideko edozein aukeratuko nuke: Arantzazuko Santutegia, Loiolako San Inazio Basilika eta Zumarragako Antigua Eliza, hiruretako bakoitzak estilo arkitektoniko desberdina ordezkatzen duelako.\nOndare industrialari dagokionez, ugaria da, nahiz eta ez dagoen behar bezain ongi gordea… [ejem] Birgaitze prozesu baten eredu izateagatik (ez eraikina bakarrik, baita barneko makinak ere) eta gure arbasoek nola lan egiten zuten erakusten duelako, Bilboko Harino Panadera azpimarratuko nuke; ezin da bisitatu eraikin administratiboa delako, baina gomendatzen dizuet irakur dezazuela hari buruz reharq.com atarian idatzi nuen artikulua.\nHerri arkitekturari dagokionez, Igartubeiti baserria nabarmenduko nuke, birgaitzea eta birsortzea uztartu dituen proiektu bikaina, XVII. mendeko baserri bateko bizitza erakusten diguna.\nDefentsa ondarearen arloan, berriz, bada arkitektura historikoa eta modernoa konbinatzen dituen adibide bat: Gasteizko harresien birsorkuntza, “Abierto por Obras” programa eredugarriaren barruko proiektua alegia. “Abierto por Obras” programak ekarpen handia egin du balio didaktiko handia duelako, hiriaren nortasuna indartu duelako eta motor ekonomiko bilakatu delako.\nEta horrelako tokietan lan egiteko aukera emango balizute, zein aukeratuko zenuke lehenbizi?\nAspalditik erakartzen naute Punta Begoñako (Getxo) Galeriek. Baina aurrea hartu didate [keinu egin du] eta azkenean, zorionez, ari dira zaharberritzen. Dena den, inori interesatzen bazaio [keinu egin du] ni prest nago Komunikazio Plan zoragarri bat egiteko zaharberritze horri buruz eta balioa agerian jartzeari buruz…\nOndare Materiala eta Immateriala, zeintzuk dira zure ustez Erakunde Publikoek eta Gizarte Zibilak datozen urteetan landu beharko lituzkeen erronkak?\nOndarea gai da lurralde baten nortasuna eta baloreak ordezkatzeko eta ekonomia suspertzeko.\nOrain arte, gehienetan administrazio publikoek zuzendu dute Ondarea zaintzeko eta babesteko prozesu hori, baina orain ikuspegi berriak behar ditu: gizarte osoak parte hartu behar du lankidetzarako egitura publiko-pribatuak garatuz eta Ondarearen sektorea sektore dinamiko bihurtuz.\nOndarearen zabalkundea eginez gero, piztu egiten da ondarea zaintzeko interesa eta babestu beharrekotzat hartzen da. Ekimen instituzionalez gain, ekimen horiekin lankidetzan eginiko proiektuak (reharq* esaterako), “eskala txikiko” ondarea gogotik bizi duten pertsonek bultzatutakoak, oso hurbil daude publikoarengandik eta beti sortzen dute enpatia handia, erantzun ona eta onarpena.\nOrain dela gutxi Etiopía Campus Iberoamerikarrak antolatutako “Sorkuntza eta Kultura Industrietako Ekintzailetzak” Lehiaketaren II. ediziorako hautatu zintuzten. Zein aukera berri ireki dizkizu zure etorkizun profesionalerako?\nAurkeztutako 253 proiektuen artean reharq* aukeratu izanak sekulako poza eman zidan. Campusaren ostean gainera, Bilbora itzuli nintzen “ideiarik berritzaileenaren” sariarekin, pentsa!\nBost egunez buru-belarri aritu nintzen Design Thinking + Lean Startup + Customer Development kontzeptuak oinarritzat zituen azkartze programa batean (Emoziona-k kudeatua) goi-mailako profesional eta tutoreekin.\nGure proiektuetan aplikatzeko moduko estrategia mordoa ikasi genituen eta esperientzia ikaragarria partekatu nuen gainerako ordezkariekin (20, bat Iberoamerikako herrialde bakoitzetik). Kolaborazio oso interesgarriak sortuko dira harreman horien bidez, eta hori sekulako saltoa izango da reharq* nazioartekotzeko prozesuan.\nEskerrik asko Libe, hurren arte!\nEskerrik asko Up Euskadi!ri…\nSartu reharq.com atarira eta han deskubrituko duzue zer den “benetako ondarea”! [irribarre egiten du]


PROEGA ASTEA 2020 — La Salle Eibar\nPROEGA ASTEA 2020\nPROEGA ASTEA 2020 Badator PROEGA astea, gure eskolako solidaritza astea. Datorren astetan zehar eskolan egingo diren hainbat ekintzaren bitartez, salletarrok mundu mailan dugun proiektu solidario bat lagunduko dugu. http://www.lasalleeibar.com/eu/albisteak/proega-astea-2020 http://www.lasalleeibar.com/eu/albisteak/proega-astea-2020/@@download/image/proyecto.jpg\nBadator PROEGA astea, gure eskolako solidaritza astea. Datorren astetan zehar eskolan egingo diren hainbat ekintzaren bitartez, salletarrok mundu mailan dugun proiektu solidario bat lagunduko dugu.\nPROEGAren kanpaina martxoaren 9tik 28ra arte izango da.\nAurtengo laguntza azken urteetan bezala Argentinara zuzenduko dugu, Eibarko Udalak emaniko dirulaguntzari esker, bertako Cordoba hiriko Malvinas Argentinas auzoan dagoen Hector Valdivielso Bigarren Hezkuntzako ikastetxea eraikitzeko izango da.\nHona hemen egingo diren zenbait ekintza:\nSOBRE TXIKI BAT eramango dute zuen seme-alabek astelehenean etxera, ekarpen ekonomikoa egin ahal izateko.\nSENTSIBILIZAZIO EKINTZAK gelako ordutegiaren barnean.\nPINTXO SOLIDARIOA salduko dugu Isasin martxoaren 27an\nGure ekitaldia nagusia PROEGA EGUNA izango da: martxoaren 28an, Untzaga Plazan ospatuko dugu. Han, merkatu solidarioa, bidezko merkataritza eta Isasiko Izartxo Taldeak antolatutako jokuak izango ditugu. Merkatu solidarioa egiteko zuen laguntza ezinbestekoa zaigu. Etxean, garajean,… erabilgarri dauden baina erabiltzen ez dituzuen hainbat gauza izango dituzue: panpinak, pelutxeak, komikiak, jostailuak, lepokoak, belarritakoak, poltsoak, foulards, puzzleak, …


Creatio – 15/15\_15\n[Edorta López Rey] Amildegiaren ertzetik ari zaizkigu kolapsoaren profetak. Bakoitzak bere hizkeran, bere moduan, baina gauza bera diote denek: ezagutu dugun zibilizazioaren bukaera iristen ari da.\nJainko Ateoaren poema.\nPetrolioaren lioa [BIDEOKLIPA]\nJon Martinek Unesco Etxearentzat egindako bideoklipa (hobetua). Peak oil-a eta petrolioarekiko dugun\nJon Martinek Unesco Etxearentzat egindako bideoklipa (hobetua). Peak oil-a eta petrolioarekiko dugun mendekotasuna deskribatzen du.


I + G Zentroa - Shandong Landian Biological Technology Co., Ltd.\nI + G zentroaren sarrera\nShandong landian biotechnology co., Ltd-eko I + G zentroa. amaitu zen eta 2014an jarri zen martxan. I + G zentroak 2010m2-ko azalera du eta gaur egungo fasean ekipamenduen inbertsioa 5,5 milioi yuanera iritsi da. Ikerketa eta garapen zentroa dagokion gobernu sailek onartu dute, eta ezarri du "weifang ingeniaritza laborategia", "weifang ingeniaritza eta teknologia ikerketa zentroa", "akademiko ikerketa zientifikoko geltokia", eta Yang shengli akademikoa eta ikerketa eta garapen taldea gonbidatu ditu ikerketa eta garapen zentroaren epe luzeko orientazio teknikoa lortzeko. Ikerketa eta garapenerako zentroak ikerketa eta garapen taldea sortu du, inguruko 5 masterreko masterrek eta 14 gradu eta junior unibertsitateko lizentziatuek osatua. Orain arte, 3 asmakizun patente, 10 erabilgarritasun eredu patente eta beste lorpen zientifiko eta teknologiko batzuk lortu ditu.\nI + G zentroak 100 mailako bi gela esteril ditu, 5L hartzidura ekipo esperimentaleko 14 multzo, 50L hartzidura probako ekipo pilotu bi, ioi trukaketa sistema jarraitua, errendimendu altuko likido kromatografo, gas kromatografo, bi emanaldi paralelo hartzidura tanke multzo. , tenperatura oso baxuko hozkailua, zeramikazko mintz txikia, ultrafiltrazio mintza, nanofiltrazio mintza eta bestelako mikrobio esperimentazio ekipamenduak; Aldi berean, polimero material berriak polimerizatzeko ekipoak eta 20L altzairu herdoilgaitzezko polimerizazio ekipoak; enpresaren garapen beharren arabera teknologia handiko ikerketa ekipamendu ugariz hornituta dago, 10 milioi baino gehiagoko aktibo finkoak dauzka.\nEnpresak tentsio biologikoen hartziduraren teknologia berria hartzen du, lehengaietatik, produkzio prozesutik amaitutako produktuetaraino berdea, kutsadurarik gabea eta toxikoa ez dena. Ingurumenaren babes nazionala indartuz gero, ezinbestekoa da kutsadura zuriaren aurka borrokatzen duten plastiko biodegradagarriak ezagutzera ematea. Konpainiak ekoizten duen azido succinic bio-oinarrian PBS plastiko biodegradagarria ekoizteko lehengai bakarra da. Ordezkaezina da eta taula aurreikuspenekoa da.


João 15 - BASQ1571 - Basque(Navarro-Labourdin)NT - Bíblia Online\n1 Ni naiz aihen eguiazcoa, eta ene Aita da mahastiçaina\n2 Nitan fructu ekarten eztuen chirmendu gucia, kencen du: eta fructu ekarten duen gucia, chahutzen du, fructu guehiago ekar deçançát.\n3 Ia çuec chahu çarete nic erran drauçuedan hitzagatic.\n4 Çaudete nitan eta ni çuetan: chirmenduac berac fructuric bereganic ecin ekar deçaqueen beçala, baldin aihenean ezpadago: ezeta çuec-ere baldin nitan ezpaçaudete.\n5 Ni naiz aihena, çuec chirmenduac: nor baitago nitan, eta ni hartan, harc ekarten du fructu anhitz: ecen ni gabe deus ecin daidiçue.\n6 Baldin norbeit nitan ezpadago, egotzia da campora chirmendua beçala, eta eihartzen da: guero biltzen, eta sura egoizten, eta erratzen.\n7 Baldin baçaudete nitan, eta ene hitzac çuetan badaude, cer-ere nahi baituçue esca çaitezte, eta eguinen çaiçue.\n8 Hunetan da glorificatu ene Aita, fructu anhitz daccarraçuen: eta içanen çarete ene discipulu.\n9 Ni Aitac maite vkan nauen beçala, nic-ere maite vkan çaituztet çuec: çaudete ene charitatean.\n10 Baldin ene manamenduac beguira baditzaçue, egonen çarete ene charitatean: nic-ere neure Aitaren manamenduac beguiratu ditudan beçala, eta egoiten bainaiz haren amorioan.\n11 Gauça hauc erran drauzquiçuet çuey, ene alegrançá çuetan dagoençat, eta çuen alegrançá bethé dadinçát.\n12 Haur da ene manamendua, batac bercea maite duçuen, nic maite vkan çaituztedan beçala\n13 Haur baino amorio handiagoric nehorc eztu, norbeitec bere arimá bere adisquideacgatic eman deçan.\n14 Çuec ene adisquide içanen çarete, baldin eguin badeçaçue cer-ere nic manatzen baitrauçuet\n15 Guehiagoric etzaituztet cerbitzari deithuren, ecen cerbitzariac eztaqui haren nabussiac cer eguiten duen: baina çuec deithu çaituztet adisquide, ceren neure Aitaganic ençun dudan gucia, eçagut eraci baitrauçuet.\n16 Eznauçue çuec ni elegitu, baina nic elegitu çaituztet çuec, eta ordenatu çaituztét, ioan çaiteztençat eta fructu ekar deçaçuen, eta çuen fructua dagoen: cer-ere esca baitzaquizquiote ene Aitari ene icenean, eman dieçaçuençat.\n17 Gauça hauc manatzen drauzquiçuet, elkar maite duçuençát.\n18 Baldin munduac gaitzesten baçaituzté, badaquiçue ecen ni çuec baino lehen gaitzetsi vkan nauela.\n19 Baldin munduco bacinete, munduac bere luena maite luque: ordea ceren ezpaitzarete munduco, baina nic elegitu baitzaituztet mundutic, halacotz gaitz daritzue munduac.\n20 Orhoit çaitezte nic erran drauçuedan hitzaz Ezta cerbitzaria bere nabussia baino handiago: baldin ni persecutatu banauté, çuec-ere persecutaturen çaituzte: baldin ene hitza beguiratu baduté, çuena-ere beguiraturen duté.\n21 Baina gauça hauc guciac eguinen drauzquiçue ene icenagatic, ceren ezpaituté ni igorri nauena eçagutzen.\n22 Baldin ethorri ezpaninz, eta berey minçatu ezpaninçaye, bekaturic ezluquete: baina orain excusaric eztuté bere bekatuaz.\n23 Niri gaitz dariztanac, ene Aitari-ere gaitz daritza.\n24 Baldin hayén artean nehorc bercec eguin eztituen obrác eguin ezpanitu, bekaturic ezluquete: baina orain ikussi dituzté, eta gaitz eritzi draucute niri eta ene Aitari.\n25 Baina haur da hayén Leguean scribatua dagoen hitza compli dadinçát, dioela, Hoguen gabe gaitz eritzi draudate.\n26 Baina nic neure Aitaganic igorriren drauçuedan Consolaçalea dathorrenean, Spiritu eguiazcoa diot cein ene Aitaganic proceditzen baita, harc testificaturen du niçaz.\n27 Baina çuec-ere testificaturen duçue, ecen hatseandanic enequin çarete.


Baskonia, Bilbao Basket, IDK Euskotren eta Araski taldeen partidak atzeratu dituzte, positiboengatik\nAtzeratzeek gizonezkoen Endesa Ligaren 16. jardunaldiari eta emakumezkoenaren 15. jardunaldiei eragiten diete.\nKoronabirusak hainbat partida atzeratzea eragin du. Argazkia: Efe.\nAtzeratu egin dute Bilbao Basket – Unicaja neurketa, Bilboko taldean izandako positiboengatik\nBilbao Basketek bost positibo jakinarazi ditu, tartean bi jokalari\nCovid positiboek Baskoniaren partida atzeratu eta Araskirena eta Gernikarena bertan behera utzi dituzte\nBitci Baskoniak eta Hereda San Pablo Burgos taldeek igande honetan, urtarrilak 2, jokatu behar zuten partida atzeratu egin dute talde gasteiztarrean hautemandako koronabirus kasu berrien ondorioz, ACBk aditzera emandakoaren arabera.\nNeven Spahija entrenatzaileak ezin izan ditu azken bi partidak zuzendu, duela egun batzuk positibo eman ostean, eta orain zenbait jokalarik ere positibo eman du. Ondorioz, ligako arduradunek Baskoniak eta Burgos taldeak Buesa Arenan jokatu behar zuten 16. Jardunaldiko neurketa bertan behera uztea erabaki dute.\nHorrekin, sei norgehiagoka dira jada atzeratu direnak Endesa Ligako 16. jardunaldian. Momentuz, jokatuko direnak igandeko Real Madril-Bartzelona eta Unicaja-Casademont Zaragoza, eta asteleheneko Valentzia Basket-Kanaria Handia dira.\nEta ostiralean arratsaldean bertan aditzera emandakoearen arabera, Real Betis-Surne Bilbao Basket astelehenerako aurreikusita zegoen neurketa ere atzeratzea erabaki dute, positiboen ondorioz.\nIDK Euskotren eta Araskiren partidak ere\nEmakumezkoen Endesa Ligan, berriz, asteartean, urtarrilak 4, Tenerifeko Santiago Marin kiroldegian jokatzekoa zen Tenerife-IDK Euskotren partida ere atzeratu egin dute.\nKanarietako taldean positibo gehiago hauteman dituzte.\nPostiboek ere Araski-Valentzia Basket egun berean, urtarrilaren 4an, jokatu beharreko 15. jardunaldiko partida atzeratzea eragin dute.\nDatozen egunetan emango dute atzeratutako neurketen data berrien berri.


Covid-19 eta familiak: pandemiak Bizkaian izan dituen ondorioak ikertzen | EDE Fundazioa - Fundación EDE\nCovid-19 eta familiak: pandemiak Bizkaian izan dituen ondorioak ikertzen\nCovid-19 eta familiak: pandemiak Bizkaian…\nBBK Familyk 2020ko maiatzetik abendura bitartean EDE Ezagutzak prestatutako “Etxeak eta COVID 19: Bizkaiko familiok aurre egin beharreko inpaktuak eta erronkak” ikerlanaren emaitzak argitaratu ditu.\n2020ko martxoan COVID-19aren pandemiak eragindako osasun-larrialdiko egoera deklaratu zutenetik, urruntze sozialeko eta mugikortasuna mugatzeko ezohiko neurriak adostu dituzte eta horiek guziek mundu mailan pertsona guztien eguneroko bizitza asaldatu dute. Orain arte ezagutzen ez genuen testuinguruan, konfinamenduak aldaketa esanguratsuak eragin ditu familiako harremanetan, lanean, aisialdian, gizarte-harremanetan, zainketetan, ongizate emozionalean eta eskolako bizitzan.\nEz dugu aplikatutako ikerketa sozialerako une honek eskaintzen duen aukera galdu nahi izan eta egoerak Bizkaiko familien artean eta horietako partaide diren pertsonen ongizatean izan duen inpaktua ezagutzera gerturatu nahi izan dugu. Gainera, bide batez, ikasketak eta erronkak identifikatzen saiatu gara.\nOnlineko galdetegiaren bidez, 1.000 heldu eta adingabe baino gehiagok hartu dute parte ikerlanean eta, horri esker, lehen konfinamenduan familia askoren familia-harremanak hobetu egin zirela ikusi ahal izan dugu. Izan ere, konfinamendua elkarrekin gauzak egiten denbora gehiago emateko eta gehiago hitz egiteko aprobetxatu zuten eta, gainera, familia-inguruneko beste pertsona batzuekiko elkarrekintza ere areagotu egin zen, telematikoki izan arren. Era berean, telelanean aritzeko aukera izan zuten gehienen kasuan, laneko eta familiako bizitzaren kontziliazioa erraztu egin zen.\nHalaber, ikerlanaren emaitzek agerian utzi dute familia batzuek beste batzuek baino zailtasun handiagoak izan dituztela eta aurrez zaurgarritasun handiagoko egoera bizi zutenek aurrean oztopo handiagoak izan dituztela ohartarazi dute. Horietako bat izan da, adibidez, ongizate emozionalarekin lotutakoa. Era berean, konfinamenduak genero-berdintasun arloan aurrera gehiago egiteko aukera galtzea ekarri du; izan ere, etxeko lanen eta zainketen pisu nagusia, beste behin, emakumeek hartu dute beren gain modu desproportzionalean.\nIkerlanaren ondorioak psikologia klinikoaren, pedagogiaren eta soziologiaren esparruetan adituak eta erreferenteak diren pertsonek parte hartu duten jardunaldian landu ditugu identifikatutako erronken inguruan lan egiteko orientazioak identifikatu ahal izateko. Hurrengo estekan txosten osoa kontsultatzeko, ikerlanaren mugarri nagusiak zerrendatzen dituen bideora sartzeko eta jardunaldia berriro ikusteko aukera duzu.


Omenaldia jaso du Maria Teresa Oronozek. Noticias de Gipuzkoa\nOmenaldia jaso du Maria Teresa Oronozek\nSendiko eta lagunekin batera, “eskertuta” azaldu da aurten Emeki elkartearen aitortza izan duen hondarribiarra\n2016(e)ko martxoaren 15a, asteartea - 06:07etan eguneratua\nhondarribia- Bizitza osoan egindako “lan isil baina baliotsuarengatik” omenaldia jaso zuen igande eguerdian Maria Teresa Oronoz Hondarribiarrak, Emeki elkarteak antolatzen duen Emakumearen Asteari amaiera emateko.\nSendiko eta lagunez inguratuta, eta alkatea eta Udaleko zenbait zinegotzi ere han zirela, Maria Teresa Oronoz “pozik eta eskertuta” agertu zen jaso duen omenaldi honekin. Lore sorta eta oroigarria jaso zituen Udalaren zein Emeki elkartearen izenean.\nmerituakTxalaparta eta trikitixa soinuen ondoren, Alaia Martin bertsolariak lehenengo eta ondoren Emekiko presidenteak, Leire Míguezek, Maria Teresa Oronozen merituak gogoratu zituzten: “Hamalau urterekin lanean hasi eta bizitza osoan neskame aritua bai hemen bai Iparraldean, eta familia aurrera ateratzeaz gain, Madalen karrikako jaien antolakuntzan zein Inauterietan biziki inplikatutako pertsona, aitortza merezi duena”. -X.S.


Laguntza bidezko enpleguan aritzeko lan trebakuntzarako Unibertsitate Hedapeneko Diploma > Norentzat da?\nAdimen desgaitasuna duten 18 eta 30 urte bitarteko pertsonentzat da, hezkuntzako etapa amaitu ondoren langabezian egon eta lan merkatuan sartzeko prestatzen jarraitu nahi dutenentzat.\n% 33ko edo gehiagoko adimen desgaitasuna izatea.\nGazteentzako Berme Sistema Nazionalean izena emanda egotea.Nola eman izena (irakurketa erraztuan)\nIrakurketako oinarrizko ulermen maila, idazketa eta kalkulukoa izatea (sarrera proba).\nOinarrizko gizarte eta autonomia gaitasun esanguratsuak izatea.\nLan munduan sartzeko motibazioa (balioespena eta/edo ebaluazioa egiteko iturriak: hasierako elkarrizketa pertsonala eta motibazio gutuna).Nola idatzi gutuna (irakurketa erraztuan)\nOinarrizko gizarte trebetasunak eta autonomia (balioespena eta/edo ebaluazioa egiteko iturriak: hasierako elkarrizketa pertsonala eta sarrera proba).\nLehentasuna izango dute, aurretiaz zereginen ikaskuntzarako geletan edo antzekoetan eskolatuta egon direnek.\nHautagaiaren erreferentziak aurretiko prestakuntza ekintzetan (adibidez, hezkuntzako etapan, etab.).\n"Deustuko Unibertsitatean ikastea oso atsegina da niretzat."\n“Deustuko Unibertsitatean ikastea oso atsegina da niretzat.”\nPeio Barrenetxea Intxaurbe, 2019-2020ko lehenengo mailako ikaslea


BERBAZ: Fernando Mijangos kimika irakaslea eta euskaltzalea: abordatzera! - Arrosa\nBerbaz BILBO HIRIA IRRATIA 2015/11/06\nUrteak eman ditu unibertsitateari (EHU eta UEU, besteak beste) lotuta, eta orain hilabete batzuk askatzen hasi da Fernando Mijangos. Perretxikotan joateko eta baserrian ibiltzeko astitsuago eta askeago.\nLeioako kanpusa eraikitzen be ibili zen, gainera, behargin, irakasle hasi baino urte batzuk lehenago. Hura bai lan gogorra!\nIrakasle sartu (berrrogei urte inguru eman ditu bertan, berak dioenez, morroi eta sektore kritikoan). eta laster euskarazko lerroei ekin beharra ikusi zuten askok. Ezer ez zegoen hartan, bere bizitza osoan legez, “¡al abordaje!”… baikor eta aurrera, bidea irekiz.\nKimika arloan gogoko gai ugari jorratu izan ditu: biodiesela, perfumeak eta usainak, eta ondakinen kudeaketa, besteak beste. Harrituta BIlbao eta Bizkaian ze kokoloak garen horretan. Fernando eta lagunen ekimenetik sortutako graduondokoak (Hondakinen kudeaketa eta tratamendua) argituko ahal du geroa!\nHerria eta hizkuntza (Mikel Laboa)\nMiguelín el cashero (Potato)\nARTAYORRAN: Durangoko hatsa gero eta sarkorragoa\nlr. Aza 7 , 2015\nBERBAZ: Garbi Sustraiak Catering, sukaldetik mundua eraldatzen\nBerbaz: Pedro Mari Bastegieta: elikaduraz. Bizi-bizi, urtetan gora gazte\nBERBAZ: Iñigo Retolaza, txalaparta eredu, zubigile\nBERBAZ: Gorka Hernández, maixu, artisautza eta artezautza


San Martin azokako postua; harremana beste saltzaileekin - Ahotsak.eus\nSan Martin azokako postua; harremana beste saltzaileekin\nSan Martin azokako postua; harremana beste saltzaileekin
San Martin plazan postua nola jartzen zuen. Asko saltzen zen lehen. Baserritarren arteko ika-mikak kontatzen ditu, gaur egungoak; Astigarrako batek, Pantxikak, oso merke eta azkar saltzen zuen. Elkarri ere laguntzen zioten.
\nBideo hau erabili nahi baduzu, jarri gurekin harremanetan eta kalitate onean bidaliko dizugu. Ez ahaztu mezuan HER-028-007 kodeko bideoa nahi duzula aipatzea: ahotsak@ahotsak.eus\nSan Martin plazan postua nola jartzen zuen. Asko saltzen zen lehen. Baserritarren arteko ika-mikak kontatzen ditu, gaur egungoak; Astigarrako batek, Pantxikak, oso merke eta azkar saltzen zuen. Elkarri ere laguntzen zioten.\nGaia(k): Bestelako kontuak » Gaur egungo kontuak , Familia eta harremanak » Lagunartea eta familia » Etxeko zereginak , Baserria » Baserriko lanak » Herrira saltzera, erostera , Familia eta harremanak » Herriko giroa » Baserria vs. Kalea\nHernaniko feriara bizikletan\nGarai batean etorkin asko Mañarira\nEsnea banatzen Citroen txikian\nGerrara zenbat urterekin joaten ziren


CUC etengabeko mobilizazioan dago – Mundubat\nJatorrizko testua, gaztelaniaz: Sandra Moreno / Itzulpena: Olaia Pérez Imirizaldu\nDaniel Pascual CUCeko kideak jatorrizko herrialde eta nekazarien eskubideen eta Guatemalako lurraldearen defentsaren borroka ikusgai jarri zuen.\nGuatemalan, CUC (Nekazarien Batasunerako Batzordea) mugimendu sozialean elkar ulertzeko zubiak bizkortzen ari da, ustelkeriak eta oligarkiak bahitutako “demokrazia” askatzeko helburuz. CUCeko koordinatzaile den Daniel Pascualen aburuz, neoliberalismoaren erantzuna errepresio bortitza izan da. Pascualek 2019ko apirilaren 1ean Bilboko Mundubaten egoitzara heldu zen eta “Guatemalako mugimendu internazionalistaren hondarrak. Hauteskunde eskubide eta perspektibak defendatzearen mehatxuak” ekintzan parte hartu zuen.\nMaya K’iché liderra, 47 urtekoa, jada ez da izutzen. “CUCen aurka soilik ehun atxilotze agindu baino gehiago ditugu. Gu gara kautelazko neurri gehien ditugunak ere”, ziurtatu zuen mahai-inguruan. Partaideen artean Gonzalo Fernández, Paz con Dignidad – Bakea eta Duintasuna Elkartekoa; Jesús González, Mugarik Gabe-koa; Jorge Freytter eta Héctor García, Jorge Freytter Elkarteakoa; Ricardo Usategui, Elkarcreditekoa eta Mundubat Fundazioko langileak egon ziren.\nMehatxuen presiopean ulergarria da Pascualen erreferenteetako bat Túpac Katari izatea, espainolek erail zuten heroi indigena. Hil arte torturatzen zutela, “Hilko naiz, baina itzuliko naiz eta milioika izango gara” oihukatu zuen. Bere espiritu borrokalaria eta bere esaldia CUC osatzen duten 20 mila familia baino gehiagok egunez egun ohoratzen dute.\nGaur egun, XXI. mendean zapaltzaileek aurpegi ugari dituzte. Haietako bat estraktibismoa da; gehien bat, bertako kapitalarekin aliaturik dagoen kapital transnazionala, baliabide naturalak helburu dituena. CUC siglen atzean antolatzen diren nekazariek baliabide naturalak tribunaletan babesten dituzte beren bizitzarekin. Erresistentzia pazifikoak hamarkadak iraun ditu. Espainiako Koroak herrialde indigenei emandako titulu errealak eta lurraren inguruko antzinako eskubideak zalantzan jartzen dira ustelkeria eta zigorgabetasunean oinarritutako neoliberalismoak arpilatzen duenean.\n“Guatemalan demokrazia bahitu dute”, adierazi zuen Pascualek. Nork bahitu du? Lider guatemalarrak errealitatearen inguruan egindako irakurketaren arabera oligarkia eta narko militarren agindupean dagoen sare bat da erantzulea, eta gainontzekoek haren inguruan “dantzatzen” dute, ustelkeria akordioa mantenduz. Egitura honetan ere Estatu Batuetako Gobernua, Kolonbia eta Israel nabarmentzen dira. Haien kontsignetako bat Nazio Batuen Erakundeari aurre egitea da eta nazio-subiranotasunaren defentsa gorestea.\nUstelen ituna onartu nahi diren 25 legeak ditu buru. Lege hauek “lantzaren muturra baino ez dira giza eskubide kontuetan 20 urteko atzerapausoa egiteko”, Pascualek adierazi zuen bezala. “Antolaketa eskubidea, konstituzio bermeak, adibidez, mugatu nahi dituzte, eta horregatik, hurrengo hauteskundeak erabakigarriak dira. Ustelak geldituko dituen gobernu bat behar dugu”.\nNazioarteko elkartasunak nekazarien utzaraztea salatzen du Guatemalan.\nPolitika egoerak ez ditu emaitza positiboak iragartzen 2019ko ekainaren 16an. Oligarkia boterean jarraitzeko lanean dabil. Bere alde 21 alderdi eskuindar daude hauteskunde-gatazkan. Aurka? Zentro-ezkerreko sei alderdi baino ez, mugimendu soziala aglutinatzen dutenak eta buruzagitzarik ez dutenak. “Lehenengo aldiz hiru hautagai indigena daude, baina, tamalez, ez dute benetan eragiteko aukerarik. Dena oso ilun…”, aitortu zuen Pascualek.\nCUC bederatzi eguneko ibilaldi bat prestatzen ari den erakundeetako bat da. Ibilaldi horrek argi pixka bat bilatuko du, alderdi politikoek jakin dezaten mugimendu sozial indartsu bat existitzen dela. Ibilaldia apirila eta maiatza bitartean izango da, Giza Eskubideak errespeta daitezen aldarrikatzeko eta estraktibismoaren, ustelkeriaren eta zigorgabetasunaren aurka. “Mugimendu sozial, indigena eta nekazarian mobilizazioetara joatea pentsatu dugu. Dagoena defendatu dezaten eskatuko dugu, atzerapausorik ez,” amaitu zuen Pascualek.\nDaniel Pascuali Deian egindako elkarrizketa (gaztelaniaz) Sakatu hemen\nCUCen webgunea (gaztelaniaz) Sakatu hemen\nNo Replies to "CUC etengabeko mobilizazioan dago"


Udazkenari ateak zabalduko dizkiogu\nIkasgelan, harriak altxor!\nIra 18 2016\nBy larana in HH, KALKULUA eta ZENBAKIAK, LH 1.zikloa, LH 2.zikloa, LOGIKA\n18th iraila 2016\nEz da asko udaren etorrera ospatzen ari ginela eta agur esatekotan gaude jada. Udazkenari ongi etorri beroa egingo diogu matematiketan.eus-en. Sasoi ederra da alde batetik, koloretsu jarriko baizaikigu basoak hurrengo asteetan eta badu ukitu malenkoniatsu bat ere, laino, lanbro eta euripean. Biak ala biak gozatzea da nire helburua.\nUdazkeneko fruituak ere ezin ditugu ahaztu. Bilketan jarduteko aukera ematen dute eta matematika apur bat lantzekoa ere bai. Intxaurrak, hostoak eta ur tantoak erabiltzea da nire gaurko proposamena.\nIntxaurrekin zer egin daiteke? Gauza aaaaasko, horretara joanez gero. Ikus bestela “mandarina baten matematikak zukutzera goaz” artikulua eta han egin genituenetatik asko errepikatu daitezke intxaurrekin. Gaurko nire proposamena, baina, honakoa izango da: Intxaurrez betetako poltsakada eder bat bildu edo ekarri gelara eta han bertan noizean behin intxaurrak zuritu eta jatea. Aldiro, jan diren intxaur kopurua kontatu, taula baten apuntatu eta poltsan hasieran zenbat ale zeuden jakitea da ariketaren helburua. Zakua beteta dagoela hasierako estimazioa egiteak ere badu lekua bakoitzak kopuru bategatik “apustu” eginaz. Intxaur denak bukatu eta gero, gehien nor hurbildu den ikusi ahal izango litzateke.\nunapizcadehogar.com-en hartutako argazkia\nZenbakien ezagutza, kalkulua eta estimazioa uztartzen ditu ariketa honek, eta nahi izanez gero zenbaki haundiak erabiltzea. Gainera, oskol-erdiak hautsi gabe ateratzea lortuz gero itsasontzitxoak erakitzeko aukera paregabea izango zenukete!\nHostoek ere aukera asko ematen dituzte. Lehenengo hosto sorta koloretsua biltzera joatearekin gozatuko dute umeek. Are gehiago, orbeletan saltoka eta txatxilipurdika ibiltzeko aukera badaukate.\nHostoekin jarduteko, erabiliko dugun sorta aldez aurretik ongi aukeratzeko lana hartzea komeni da. Hortik aurrera, bide asko irekitzen dira. Tamainaren araberako ordenazioak edo kolorearen edo punta kopuruen araberako sailkapenak eginaz jardun daiteke. Ikusten duzuenez ariketa logikoez ari gara oraingoan.\nNola ordenatuko zenuke hosto sorta hau tamainari begiratuz?Burbujitas.blogspot.com.es-en hartutako argazkia\nKolorei begiratuta sailkapena. Somethin2offer.com -en hartutako argazkia.\nKontaketa eta zenbakien grafia eta simetriari ere egingo diegu lekua, hala ere. Azpiko bi argazkietan, hostoetan 1-10 tarteko zenbakiak idatzi dituzte eta gero pintzekin zintzilikatu, zenbaki segidaren ordena errespetatuz.\ntothelesson.blogspot-en hartutako argazkiak\nBeste argazki honetan hosto kopuru zehatza itsastea izan da ariketa.\ntothelesson.blogspot-en hartutako argazkia\nEta the imagination tree blogean simetria lantzeko proposamen hau aurkitu dut.\nUr-tantak ere aipatu ditugu. Honek ez dauka zertan izan udazkenerako jarduera bat, baina euritan hasten garen garaia izanik, nolabaiteko lotura egin dezakegu. Kontaketa eta psikomotrizitate fina martxan jarriko ditugu. Ur-tanta kontagailua eta ura tindatzeko kolorantea besterik ez ditugu beharko. Argazkia ikusi besterik ez da egin behar proposamena ulertzeko.\nAntzerako zerbait egin daiteke txanpon baten gainera tantoak isuriz. Hemen ere, txanpon ezberdinekin jardunez, taula betetzeko ariketa egin ahal izango genuke, estimatutako eta kontatutako kopuruak alderatuz.\nsciencekiddo.com-en hartutako argazkia\nTxanponak Estimatutako tantaka kopurua Sartzen den tantaka kopurua\n2 zentimoko txanpona\n5 zentimoko txanpona\nUdazkena gaitzat hartuta, gainera, aukera ederra daukagu natur-zientziak, hizkuntzak, musika eta plastika eta matematikak batera lantzeko. Gaika jardutearekin apurtu eta proiektuka jarduteko erabakia hartzen duten etxe eta ikastetxeentzako ideia izan daiteke agian!\nPermanent link to this article: http://matematiketan.eus/2016/09/18/udazkenari-ateak-zabalduko-dizkiogu/


Milurtekoko Garapen Helburuak edateko urari buruzko helburua bete du munduak | Consumer\nMilurtekoko Garapen Helburuak edateko urari buruzko helburua bete du munduak\n2010. urtearen amaieran, munduko biztanleen %89k edateko uraren iturri hobetuak erabiltzen zituen.\nMunduak bete egin du Milurtekoko Garapen Helburuen (MGH) helburua, hau da, edateko urik ez duten pertsonen proportzioa erdira murriztea 2015erako mugaeguna baino askoz lehenago. UNICEFek eta Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) argitaratutako txosten baten arabera, 1990etik 2010era 2.000 milioi pertsonak baino gehiagok lortu zuten edateko uraren iturri hobetuak eskuratzea.\n“Gaur, lorpen handia aitortzen diegu munduko herriei. Bete diren Milurtekoko Garapen Helburuen lehen helburuetako bat da. Edateko ura eskuratzeko ahaleginen arrakasta MGHak amets bat baino gehiago milioika pertsona pobreenen bizitza hobetzeko ezinbesteko tresna direla uste duten guztien testigantza da”, azpimarratu zuen Ban Ki-moon Nazio Batuetako idazkari nagusiak.\n“Progress on Drinking Water and Sanitation 2012” txostenak (“Edateko uraren eta saneamenduaren aurrerapena 2012”) adierazten du 2010. urtearen amaieran munduko populazioaren %89k edo 6.100 milioi pertsonak edateko uraren iturri hobetuak erabiltzen zituztela. Milurtekoko Garapen Helburuetan adierazitako kopurua baino %1 gehiago da, %88. Txostenaren arabera, gainera, 2015erako munduko populazioaren %92k edateko ura izango du.\nDatu on horiek gorabehera, UNICEFeko zuzendari exekutiboak, Anthony Lakek, ohartarazi zuen “oraindik ezin dela garaipena aitortu, munduko biztanleen %11k behintzat -783 milioi pertsona- oraindik ez baitu edateko urik, eta milaka milioik ez baitute oraindik saneamendu-zerbitzurik jasotzen”. Txostenaren arabera, mundua oraindik urrun dago Milurtekoko Garapen Helburuen saneamendu-xedera iristetik, eta ezinezkoa da 2015erako betetzea. Munduko biztanleen %63k bakarrik dute saneamendu hobetua eskuratzeko aukera; kopuru hori %67ra baino ez da igoko 2015erako, Milurtekoko Garapen Helburuetan ageri den %75eko helburuaren oso azpitik. Gaur egun, 2,5 milioi pertsonak ez dute saneamendu egokirik.\nUNICEFek eta OMEk ere ohartarazi zuten ezen, uraren kalitatea mundu osoan neurtu ezin denez, MGHren edateko uraren helbururanzko aurrerapena edateko uraren iturri hobetuen erabilerari buruzko datuen bilketaren bidez neurtzen dela. “Ahalegin handia egin behar da, hobetutako ur-iturriak seguruak izan daitezen eta izaten jarrai dezaten”. “Hobetutako ura, saneamendua eta higienea funtsezkoak dira giza osasuna eta garapena bultzatzeko” esan zuen Margaret Chan OMEko zuzendari nagusiak. “Gaur egun, aurrerapen interesgarri hori gorabehera, gaixotasunen ia %10 uraren, saneamenduaren eta higienearen kalitate txarrarekin lotuta daude”.\nhigiene-eu odm-eu pobres-eu saneamendu ura


Nafarroako Gobernuak Nasuvinsaren alokairu-parkearen % 30 birgaituko du 2023ra arte, 16 milioiko inbertsioarekin - LIFE NAdapta - navarra.es\nNafarroako Gobernuak Nasuvinsaren alokairu-parkearen % 30 birgaituko du 2023ra arte, 16 milioiko inbertsioarekin\nPlanaren hasierako fasean Burlatako hiri-eraikin bat energetikoki birgaitu zen, LIFE-IP NAdapta-CCren barruan 6.4 ekintzarekin egindako proiektu pilotua, isolamendu termikoan, iragazgaiztean eta aireztapen-sisteman jarduten eta energia berriztagarriak sustatuz.\nNafarroako Gobernuak 2019an hasitako plana bultzatuko du, alokairu-erregimeneko bizitegi-eraikin publikoen errendimendu energetikoa eta irisgarritasun-baldintzak hobetzeko. Horretarako, 2023ra arte 279 etxebizitzatan esku hartuko du, Nasuvinsak kudeatutako parke zaharraren % 30.\nSozietate publikoaren Administrazio Kontseiluak duela gutxi eman zien oniritzia planaren hurrengo bi faseei. Fase horietan, hiriburuko Txantrea, Arrotxapea eta Mendillorri auzoetan eta Tutera, Antsoain eta Beriain herrietan dauden beste sei auzo-komunitateren birgaitze energetikoa sartzen da. Esku-hartze horiek aurreko urtean Barañainen, Burlatan eta Iruñeko Arrotxapea auzoan amaitu ziren hasierako faseko beste hiru eraikinei gehitu behar zaizkie.\nEnergia berriztagarriak sustatzen.\nZehazki, Ezkabazabal plazan (12-13) dagoen Burlatako alokairuko etxebizitza publikoen eraikina LIFE-IP NAdapta-CCren barruan egin da 6.4 ekintzarekin, eta isolamendu termikoan, iragazgaiztean, aireztapen-sisteman eta energia berriztagarriak sustatzean jardun da.\nJosé María Aierdi Administrazio Kontseiluko presidente eta Etxebizitzako titularrak lehentasunezkotzat jo du Nasuvinsako parke propioaren birgaitze energetiko integrala, “zuzeneko eragin positiboa duelako larrialdi klimatikoa eragiten ari den energia-kontsumoaren, gastu ekonomikoaren eta berotegi-efektuko gasen isurketaren murrizketan, etxetiarren erosotasun-maila igotzeaz gain”, adierazi du.\nIldo horretan, proiektu integratuak eraginkortasun energetikoa aintzat hartzen duten birgaitze-ekimen berri horiek biltzen ditu; izan ere, LIFE-IP NAdapta-CC programak klima-aldaketarekin lotutako neurri osagarriak biltzen ditu, eta klima-aldaketaren ibilbide-orriaren (HCCN - KLINa) helburuak lortzen laguntzen dute.


Jon Maya: “Poema da dantzaren bidez kontatzen duguna” –\nJon Maya. Argazkia: Amaiur Aristi – Dantzan CC-BY-SA\nIkuskizunaren ardatza bere horretan mantendu dute: musika, ikus-entzunezkoak, argiztapena… “baina egia da elementu guztiak berriro bisitatu ditugula”. Dantzariak, adibidez, lau mantendu dira, baina hiru berri ere sartu dira “dantzari berri horiek ere nortasun propioa ekarri dute, lengoaia koreografiko berriak ekarri dituzte jatorri ezberdinekoak direlako. Garai bateko ohiko lau kukaikideak, berriz, pertsona berak dira, baina dantzari ezberdinak”. Koreografikoki ere aldaketa batzuk egin dituzte eta ikus-entzunezkoak ere berritu egin dira.\nSorkuntza prozesuari ezohiko bidetik ekin diote, oinarri sendo baten gainean hasi baitira; hau da, bukatutako eta askotan eskainitako ikuskizunetik abiatu dira. Lana aztertzen hasi eta ikusi duteoraindik garai hartako gauza batzuetan sinesten dutela, baina beste gauza batzuk aldatu beharra zeudela, “gaur egun beste modu batera sentitzen dugu eta gogoa genuela beste leku batetik bueltatzekoa”.\n“Jende askok oraintxe deskubritu du lana, eta 12 urte pasa badira ere oraindik funtzionatzen du” dio Mayak eta ikusten du gauzei patxada eta barneratzeko denbora ematen diegunean beste sakonera batekin iristen direla, “arnas propioa izan dezaten garrantzitsua da”.\nEgoera gorabeheratsu honetan pozik daude Kukaiko kideak, “martxan gaudelako, lanean ari gara, gauzak egiten eta horrekin pozik, baina kezkatuta ere bai”. Izan ere, hainbat bira eta emanaldiatzeratu edo bertan behera gelditu zaizkie. Baikortasunarekin heltzen diotela egunerokotasunari dio, “indarrez baina kezkatuta, ziurgabetasun handiko garaia delako. Edozein momentutan gauzak aldatzen dira, eta prest egon behar da dagoenera egokitzeko”. Momentu honetan sorkuntza garaian baino erakusteko garaian daudela dio Mayak, eta 2022an eta 2023an gauzatuko dituzten proiektuak abiatzen, proiektuak diseinatzen eta horien bizkarrezurra eraikitzen.\ndantza, Jon Maya