Bošnjaci - priznata ustavna kategorija - O Bošnjacima torbeškog porijekla na Kosovu | Info-ks.net\n07.04.2013 u 10:00\nBošnjaci - priznata ustavna kategorija O Bošnjacima torbeškog porijekla na Kosovu\nNacionalni bošnjački identitet na Kosovu je još u procesu svoje afirmacije, zato što je ona nazadovala jer je bila spriječavana ili kočena u minulim decenijama. Ta nacionalna specifičnost je dobila svoj subjektivitet i unutar političkog i pravnog poretka u Republici Kosovo, koji je zacrtan i međunarodnim Planom Martija Ahtisarija, koji je bio osnova za rješenje višedecenijske kosovske krize, poslije čega je proglašena i nezavisnost, 2008.godine.\nI u Republici Kosovo je održan popis stanovništva u aprilu 2011. Prema publiciranim statističkim podacima, Bošnjaka na Kosovu ima 27.500, dok je onih koji su se izjasnili da govore bosanskim maternjim jezikom više za oko dvije hiljade od broja bošnjački nacionalno deklarisanih. Treba odmah naglasiti da ta brojka ne obuhvata Bošnjake u dijaspori i iseljeništvu, odnosno one građane Kosova koji nisu bili prisutni u svojim kućama tokom popisa stanovništva iz bilo kojeg razloga, tako da se može zaključiti na osnovu podataka sa ranijih popisa (iz 1981. god.) da je najmanje još toliko Bošnjaka van Kosova, koji su i dalje njegovi državljani.\nNajveći broj popisom obuhvaćenih kosovskih Bošnjaka, oko 16 hiljada, živi u prizrenskoj opštini - u samom gradu i u okolnih 12 sela u regiji Župa, te u četiri sela u obližnjoj Podgori.\nOvi Bošnjaci u Župi i Podgori su - što bi se reklo â€“ torbeškog porijekla ili provenijencije. U dragaškoj opštini, u 19 sela Gore, bošnjački nacionalno deklarisanih ljudi, obuhvačenih spomenutim popisom, ima nešto ispod pet hiljada. Najviše njih je u velikom selu Restelici. Ovi Bošnjaci su goranske provenijencije (dok su prema još starijem porijeklu i Goranci zapravo Torbeši). Bošnjaka porijeklom iz Sandžaka u kosovskim opštinama i gradovima - Peći, Istoku i Prištini, te u Mitrovici ima oko sedam hiljada popisanih. Najviše ih je u gradu Peći (i obližnjem selu Vitomirici) i Istoku (odnosno obližnjem selu Dobruši), i još u najmanje desetak sela u opštinama Peć i Istok, dok ih je nešto manje u Mitrovici i selu Rvatska (na krajnjem sjeveru Kosova), a samo nekoliko stotina Bošnjaka živi u glavnom gradu Kosova - Prištini.\nBošnjaci koji su se u XIX i XX vijeku doseljavali na Kosovo iz nekih mjesta Sandžaka i Crne Gore, zatekli su Bošnjake koji su starosjedilačko stanovništvo na Kosovu, te s njima zajedno grade jedinstven bošnjački nacionalni identitet, uz neke vidljive regionalne i druge razlike. Mnogi među njima (nama) te razlike i specifičnosti tumače kao bošnjačku prednost, a ne kao mahanu.\nVezano za najnoviji popis stanovništva iz aprila 2011. na Kosovu, ono što će svim poznavaocima prilika i statistike iz starijih popisa stanovništva upasti odmah u oči jeste prepolovljeni broj Bošnjaka na Kosovu u odnosu na približno 60 hiljada popisanih na posljednjem (šire) validnom popisu stanovništva 1981. godine iz SFRJ.\nRazloga za ovo smanjenje je više, ali je najbitniji taj što je i u Republici Kosovo, na ovom popisu, kako smo već spomenuli, evidentirano samo tzv. â€œrezidentnoâ€ stanovništvo (prisutno i zatečeno od popisivača tokom evidencije u svojim kućama). Ovo je od posebne važnosti zato što je ogroman broj Bošnjaka u dijaspori po zapadnim zemljama, ali oni na Kosovu imaju svoju imovinu, zapravo, što je još važnije oni su i dalje njegovi državljani. Drugi razlog za smanjenje statističkog u odnosu na realni broj jeste veliko iseljavanje Bošnjaka s Kosova, pogotovo uoči i neposredno poslije rata 1999. godine, tako da ovi ljudi na pomenutom posljednjem popisu nisu evidentirani ni kao odsutni, jer nisu imali nikoga iz najbliže familije na Kosovu da ih prijavi kao takve, a u međuvremenu mnogi od njih su otuđili i svoju imovinu, pogotovo u gradovima Prištini, Mitroviciâ€¦ Broj (trajno) iseljenih Bošnjaka s Kosova vjerovatno nije manji od 15 do 20 hiljada ljudi. Treći razlog za smanjenje broja pripadnika bošnjačke nacije jeste odvajanje jednog dijela stanovnika goranskih sela u opštini Dragaš od bošnjačkog deklarisanja, i njihovo izjašnjavanje za Gorance, iako su ti ljudi na ranijim popisima u SFRJ bili dio jedinstvenog identiteta sa Bošnjacima - pod nacionalnim imenom Muslimani. Smanjenje po ovom zadnjem osnovu je oko 12 hiljada (samo onih popisanih) ljudi.\nSve u svemu, kao što smo kazali, najveća koncentracija Bošnjaka na Kosovu, oko 60-70 procenata, jeste u prizrenskoj opštini, što je i inače i u minulim decenijama bio visoki, ali ipak nešto manji, procenat sa ranijim popisima stanovništva. Ovaj podatak s posljednjeg popisa može samo da raduje, jer on, između ostalog, znači da je najmanji procenat iseljenih Bošnjaka iz ove regije, ali također dodatno još kazuje da je nacionalna svijest odranije etnički izjašnjenih Muslimana u usponu u prizrenskoj opštini, te da se ona potvrdila i verbalnim bošnjačkim izjašnjavanjem na posljednjem popisu stanovništva. Ovim činom, ovi ljudi su pokazali svoju stabilnost â€“ i to ne samo preko nacionalne, već i kroz političku dosljednost u minulom burnom periodu od tri dekade unazad.\nZa ovu priliku, mišljenja smo da je potrebno istaknuti da je ova doslednost vjerovatno plod karakterne osobine ove populacije, koja je plod uticaja više faktora i činilaca, počev od historijskog naslijeđa, pa sve do aktuelnih društvenih zbivanja u posljednjim decenijama.\nInače, ova populacija u okolini Prizrena istorijski je poznata i pod imenom - Torbeši. Treba ovdje spomenuti da je ovo ime nerijetko korišteno od njihovih komšija drugih nacionalnosti, posebno u regiji Prizrena, sa pežorativnim naglaskom u izgovoru.\nTeze o etnogenezi, porijeklu ljudi bošnjačkog govornog područja Župe, Gore i Podgoreâ€¦\nPrema nekim relevantnim naučnim i publicističkim radovima, termin Torbeš se dovodi u direktnu vezu sa bogumilima, tj. sa vjerovanjem koje je bilo itekako prisutno i na kosovskoj i na makedonskoj strani Šar-planine, kao što je bilo mnogo rašireno i na širim balkanskim i evropskim prostorima, počev od IX vijeka. Međutim, na Kosovu se termin Torbeš u ovo vrijeme vezuje samo za pripadnike bosanskog govornog područja u Župi i Podgori (za ovu grupaciju u Podgori koristi se i termin â€œTorbaniâ€), kod Prizrena. S druge strane, kao što smo spomenuli, uzimajući u obzir nešto dalju istoriju i mještani sela u Gori su zapravo daljnjim porijeklom Torbeši, dok je termin Goranin geografska odrednica, nastala mnogo kasnije. U nekim naučnim radovima i literaturi i starosjedioci Orahovca se nazivaju ovim imenom.\nZanimljivo je da ovaj termin - Torbeš, kao odrednica zasebnog narodnosnog obilježja, nije puno prisutan u pisanim istorijskim i publicističkim djelima, pogotovu kod srpskih autora.\nKada je riječ o pisanim autorskim radovima, svojevremeno je rahmetli Idriz Vučitrna iz Orahovca preveo tekst Omera Turhana â€œPomaci, njihova prošlost i sadašnjostâ€, koji je objavljen u prizrenskoj reviji Selam br. 6., oktobar 1996. U njemu autor Turhan citira nekoliko balkanskih, turskih i evropskih naučnika: F. Kanci, Iriček, Iširkaf, M. Pavlović, D. Obeleiski, D. Angelov, P. Cilev, J. Hadživasiljević, G. Palihruševa, I. H. Uzunđar, P. Delidarev, I. Bataklijev, A, Komnena (navedeno prema autoru teksta u â€œSelamuâ€, p.a.), koji iznose različite teze o porijeklu termina Pomak, odnosno Torbeš. Uglavnom, svi se slažu da se oba termina odnose na specifični etnos koji je naseljavao i u znatnom broju još nastanjuje neke balkanske krajeve i oblasti počev od Rodopa i drugih krajeva u Bugarskoj (gdje žive Pomaci), preko brojnih naselja u nekoliko povećih regija u Makedoniji, pa do pojedinih mjesta na Kosovu (Župa, Podgora i Gora), dok je u Albaniji također karakterističan dio (geografske cjeline) Gore sa svojih devet sela.\nU ovom pravcu, publicisti bošnjačkog govornog područja s Kosova, poput akademika Alije Džogovića, dr. Sadika Idrizija, dr. Raima Bajramija, prof. Ismeta Markovića, Mehmeda Hamze, rahm. Vejsela Hamze, Mustafe Balje, Azara Zuljija, Refki Alija, Nesima Mustafija, Miftara Adžemija, Raifa Kasija, Isaka Mete, Jonuza Hodže i drugihâ€¦ zastupaju mišljenje da je termin Torbeš u direktnoj vezi sa bogumilima. Ovo mišljenje je inače kao kolektivno preovladavajuće i kod kosovske bošnjačke populacije u prizrenskom i u znatnom dijelu u dragaškom kraju. Slične teze i neke argumente iznosi i rahm. dr. Malić Osi u svojoj knjizi â€œPrizren drevni grad i njegova najbliža naselja Jablanica i Pouskoâ€.\nTakođer, poznati istraživač Nazif Doklje iz Kuksa, Albanija, porijeklom iz sela Borja u Gori (u uvodu njegove knjige â€œGoranski narodni pesniâ€, Skoplje 2000. god.), i u intervjuu pod naslovom â€œTorbeši, posljednji sljedbenici bogumilaâ€ na web magazinu Bošnjaci.Net od 31. 12. 2003., te u njegovoj knjizi prevedenoj 2011-e sa albanskog na bosanski jezik, od strane prof. Sadika Idrizija, â€Bogumilizam i etnogeneza Torbeša kukske Goreâ€, iznosi argumente, citira izvore i autore, s tvrdnjom da ova populacija u Gori egzistira u kontinuitetu još iz X vijeka. Zapravo, i istraživač N. Doklje potvrđuje da su Torbeši bili â€œjereticiâ€ koji su bježali po planinskim visovima od kazne ili od nasilne hristijanizacije, započete intenzivnije poslije propasti Samuilovog bugarskog (makedonskog) carstva, koji su se - po njemu â€“ tada doseljavali sa sadašnje makedonske teritorije na prostore Gore.\nU ovom kontekstu, termin Torbeš se tumači preko osnove â€œtorbaâ€, koja se preko grčke riječi (''fundaâ€œ â€“ torba), â€œfundagijagitiâ€œ , koja je u Vizantiji korištena za imenovanje sljedbenika ovog učenja, udomaćila i u ostalim jezicima. Prema mišljenju nekih tim imenom su ih ponižavali i smatrali su ih prosjacima, a prema mišljenju drugih oni su u tim torbama nosili svoje (rijetke) vjerske knjige.\nS druge strane, akademik Alija Dogović je i u magazinu "Pan Bošnjakâ€œ, 2011. godine, ispostavio svoju novu tezu oko porijekla imena Torbeš, koju u sličnom sadržaju iz nekih njegovih tektova, preonosimo i ovdje: ''...I leksička (etnička) odrednica Torbeš, i torbeš (kao apelativ socijalne semiotike), sasvim je pogrešno i zlonamjerno etimologizirana, a najčešće je rezultat neznanja i falsifikata pojedinih ''naučnika''.\nOdrednica bes//beš (kao apelativ) je etimon nacionalnog imena tračkog plemena Besi, koje se od trećeg vijeka prije nove ere selilo iz Trakije prema zapadu, naseljavajući se u Podunavlju i Centralnoj Posavini, odavde prema Bosni nastanjujući se oko rijeka Bosne i Lašve, stvarajući ovdje i etimon svoje državne zajednice koju će nazvati Bosnom. Jedna plemenska grupacija ovih tračkih Besa selila se preko Kosova (Besijana) i dalje preko Šar-planine, Pologa, Ljume â€“ prema jugu do Prespanskog jezera i na zapadu do Taraboša (tera Besa = zemlja Besa), a odavde i prema Dinari i Hercegovini (up. etnonim Besac â€“ u funkciji imena kastela na Skadarskom jezeru, kod Spuža).\nPrema ovoj teoriji, koju je inicirao vrsni sarajevski historičar akademik prof. dr. Ibrahim Pašić, Bosanci i ljudi u Šarplaninskoj i široj oblasti Torbesi//Torbeši potiču iz jedne tračke plemenske zajednice, imaju dakle zajedničko porijeklo â€“ i jedan su etnički supstrat. Tako, biti Torbeš je isto što i Bošnjak. Semantički, nema nikakve razlike. Zato s ponosom mogu reći - ja sam Bes//Torbes (Torbeš)//Bošnjak. Razlika je u fonološkoj derivaciji: tračko-grčko finalno s supstituiralo je u š).\nOnimijskom liku Torbeš davana je pežorativna semantička konotacija, lažna, a ona je pozitivne lingvističke semiotike.â€œ, ističe akademik A. Džogović.\nU historijskim izvorima je također zabilježeno da je na širim balkanskim prostorima Srpska pravoslavna crkva, pogotovo u doba vladavine Nemanjića i uz njihovu pomoć, drakonskim kaznama proganjala pripadnike bogumilskog vjerovanja, dok su njihove knjige spaljivali, što potvrđuje i propisana kazna u drastičnom obliku za â€œbogumilsku jeresâ€, koja je bila predviđena u zakoniku cara Dušana, kao i u prethodnim â€œanatemamaâ€ ove crkve â€žizrečenimâ€œ za ovo vjerovanje.\nKada je riječ o etnogenezi ljudi sadašnjeg bosanskog govornog područja Župe, Gore i Podgore u okolini Prizrena na Kosovu, ona je bila i još jeste predmetom manipulacije nekih publicističkih i historijskih djela od autora iz redova jačih susjeda, pogotovo nekih srpskih, često u cilju negiranja samobitnosti i (politikantskih) svojatanja ove populacije. S druge strane, spomenuto kolektivno pamćenje među ovim ljudima, dobrahno negira mogućnost slavenskog (srpskog, makedonskog i bugarskog) porijekla ovoga stanovništva.\nOno što se, također, može uočiti iz (oskudnih) dostupnih historijskih publikacija, pretežno srpskih, ali i makedonskih i bugarskih, jeste zanemarivanje prisustva, naseljavanja, odnosno migracije različitih plemena i naroda na prostorima koje danas naseljavaju pripadnici ove populacije, koja je nosila zajedniko ime, često od drugih izgovarano s pežorativnim prizvukom - â€œTorbešiâ€. Ovdje su, naime, bila prisutna (doseljeni) i staroturska plemena Pečenezi i Kumani, kao i dio tursko-juručkih plemena. (Zanimljivo je da Jovan Cvijić ipak spominje prisustvo i juručkog elementa u etnogenezi stanovništva u Gori.)\nTi ondašnji pripadnici ovih starih naroda i plemena su bili poklonici i bogumilskog učenja, čak neki između njih među prvima â€“ koji su to učenje prihvatili preko Pavličanske sekte, koje se u desetom vijeku proširilo u Makedoniji i po drugim balkanskim zemljama.\nIsto tako je istorijski potvrđeno da su na širem području Balkana bili prisutni i spomenuti Pečenezi u IX, X i XI. vijeku, kao angažirani ratnički narod. Spominju se također i njihovi kasniji vojnički angažmani i u vrijeme srpsko-nemanjićkog osvajanja, a car Dušan ih je navodno (po rahm. dr. Maliću Osiju) kao ratnike-najamnike naselio oko Prizrena. O naseljavanju ovih prostora od nekih pripadnika ovog staroturskog naroda, djelimično govori i Nedžat ef. Ibrahimi u svojoj knjizi â€œIslam i muslimani u albanskim zemljama i na srednjevjekovnom Balkanuâ€, u kojoj navodi i kao izvor hrvatskog historičara i teologa Franje Račkog koji, između ostalog, kaže da se â€œâ€¦ jedan dio angažiranih Pečeneza u bizantsko-tursko-bugarskim sukobima, povlačenjem s bugarsko-vizantijske (sadašnje bugarsko-grčke) granice, sklonio u području Sredske kod Prizrena...â€\nS druge strane, neki toponimi na terenu (â€œVlaškaâ€, â€œVlaške livadeâ€, â€œVlaška grobištaâ€â€¦ u Gori) i neke riječi u lokalnim govorima u Župi, Podgori i Gori vezane za stočarstvo i mliječne proizvode (â€œstrgaâ€, â€œurdaâ€â€¦), kao i lokacije mogućih vlaških katuna, podsjećaju na manje-više istorijskom literaturom obrađeno prisustvo starih Vlaha (Aromuna) i na ovim šarplaninskim prostorima, kao što je uostalom potvrđeno i postojanje njihovih sela na širim kosovskim prostorima. Moguće je da je i ovdje kod tog dijela vlaškog stanovništva bilo presudno za naseljavanje ovih područja njihovo pastirsko (stočarsko) zanimanje.\nPrema tome, starije simbioze preostalih stanovnika ilirskog, tračkog i starovlaškog porijekla, sa novopridošlim staroturskim dijelom doseljenika na ovim prostorima realno su bile moguće, zapravo, bile su još više olakšane preko prihvatanja zajedničkog im bogumilskog učenja u X vijeku. Nešto sasvim slično se zbivalo i od XV vijeka i kasnije - prihvatanjem islama, prije svega ženidbenim i udajnim vezama između pripadnika istog vjerovanja unutar pojedinih bliskih naselja ili regija.\nS ovim u vezi, interesantan je jedan dostupan prijevod popisa iz tursko-osmanskih deftera iz 1579. godine objavljen u â€œSelamovomâ€ Takvimu na bosanskom jeziku za 2003. godinu. U tom radu se jasno vidi da je tada u selu Kruševu u Gori bilo sedam muslimanskih kuća, tri kuće bećara i 61 kuća kristjana u kojima su sve glave porodice - sa vlaškim imenima.\nSelo Grnčare u Podgori\nPored faktora vjerovanja - bogumilizma i vjere islama, koji su uticali na formiranje ove populacije, kao i osnivanje zajedničkih naselja, ispred svih drugih naslijeđenih karakteristika prisutnih kod sadašnjih stanovnika bosanskog govornog područja na Kosovu, najzanimljiviji je svakako preovladajući tip govora u kontinuitetu prošlih i sadašnjih generacija mještana župske, podgorske i gorske oblasti. Oni su, bez obzira na sve uticaje i promjene, sačuvali svoje specifične govore, koji su i pored međusobne sličnosti, u znatnom procentu i različiti - kako po regijama, tako i između pojedinih sela unutar njih. Taj govor je, po svoj prilici svojevremeno raširen i prihvaćen od svih â€œTorbešaâ€ i onih koji su im se priključili u njihovim naseljima â€“ najviše preko okupljanja istovjernika, prije svega - zahvaljujući tome što je bogumilsko učenje šireno i na tom govoru (jeziku).\nAko se poslije svega može izvesti neki zaključak, uzimajući u obzir i podatke sa spomenutog prijevoda popisa za selo Kruševo, jedna od realnih pretpostavki jeste da će se dobiti samo dio odgovora za starije porijeklo, na osnovu zatečenog starosjedilačkog stanovništva u ovim selima poslije konačnog preuzimanja Kosova od strane tursko-osmanlijske vlasti 1455. godine, odnosno u podacima iz njihovih popisa u periodu 1520., 1566., 1571., 1579â€¦ godine.\nNaime, mišljenja smo da kod eventualnog iznošenja ovih podataka iz pojedinačnih popisa iz osmanskog vakta treba biti oprezan i ne izvoditi zaključke o starijem porijeklu stanovništva nekog mjesta u Župi, Podgori i Gori samo na osnovu podataka iz jednog popisa, već da je komparacija podataka iz više izvora nužnost, iz razloga čestih migracija onog starijeg stanovništva u tim naseljima, naročito prije XVIII vijeka.\nU vezi s kasnijim primjesama u etnogenezi sadašnjeg stanovništva bosanskog govornog područja, ono što manje-više nije sporno - jeste pamćenje mještana nekih sela u Župi i Podgori o doseljavanju manjeg dijela stanovništva u njihova naselja i djelimično u Goru tokom XVII i XVIII vijeka iz Ljume i okolnih i daljnjih regija u sadašnjoj Republici Albaniji, bilo pojedinačno ili porodično, kao pripadnika islama, koji su otuda bježali - prema predanjima, navodno najviše zbog krvne osvete.\nU selu Mušnikovu u Župi prvi takav doseljenik sa svojom porodicom je i jedini (stariji) predak muslimanskog dijela sela, a u drugim župskim i podgorskim selima, osim večinski u Skorobištu u Podgori, ovakvog doseljavanja je bilo pretežno pojedinačnog, ali u već ranije formirana naselja. Ženidbom i udajom s mještankama/ima - â€œTorbešimaâ€, potomstvo i ovih prvih doseljenika je asimilirano u domicilno stanovništvo postojećih sela, pogotovo je asimilirano govorno, ostavljajući neosporno i dio svoga uticaja na svoju novu sredinu.\nDakle, ono što bi svakako bilo previše za očekivati od priželjkivanih publiciranja na bosanskom jeziku spomenutih podataka popisa iz turskog vakta, jeste to da će se dobiti odgovori na sva pitanja, pogotovu i na ona koja su vještački (is)forsirana oko daljnjeg porijekla, kao navodno važnog faktora za određivanje sadašnjeg nacionalnog opredjeljenja Bošnjaka torbeške (i goranske) provenijencije, kao, uostalom, i Bošnjaka uopšte u svim okolnim regijama. Zagovornici takvog stava kao da (namjerno) zaboravljaju da je teorija â€œkrvi i tlaâ€ odbačena kao anticivilizacijska u opredjeljivanju i određivanju nečije narodne, a pogotovu nacionalne pripadnosti.\nUostalom, nisu li i Bošnjaci i u drugim krajevima imali slični â€œproblemâ€ oko svog daljnjeg porijekla? I nije li, prema najnovijim relevantnim historijskim radovima u BiH, i genetskim analizama, stari ilirski balkanski supstrat itekako prisutan i veoma znatan i u bošnjačkom etnitetu u BiH, a pogotovo u Sandžaku. (Naučna disertacija dr. Ibrahima Pašića iz Sarajeva, koja govori baš o ovome, je odbranjena u 2005-oj godini na Univerzitetu u Prištini.) Naime, i kod ostalih Bošnjaka procesi nacionalnog formiranja i faktori pod kojima su se oni odvijali su u dobrom dijelu prethodili onim procesima koji su bili intenzivnije prisutni unazad nekoliko decenija kod Bošnjaka Kosova, pa su samim tim - slični.\nVezano za starije porijeklo sadašnjeg bošnjačkog stanovništva Kosova, odnosno za porijeklo ljudi bosanskog govornog područja u Prizrenskoj regiji, najrealniji zaključak bi bio da je njihova etnogeneza (ali, dobrahno, i etnogeneza i kasnije doseljenog bošnjačkog stanovništva Kosova u XIX i XX stoljeću, najviše onog iz Sandžaka) simbioza nekoliko starih balkanskih naroda, počev od ilirskog i tračkog, i etničkih grupa, odnosno plemena, koji su se s doseljenima vremenom stopili u jedan sličan etnos â€“ najviše pod uticajem tri faktora: ranijeg bogumilskog (torbeškog) učenja a kasnije â€“ islamske vjere, jezičkoj â€“ govornoj međusobnoj sličnoj (slavenskoj) komunikaciji, odnosno dijalektu bosanskog jezika, i viševjekovnih zajedničkih naselja i regija.\nZar se može osporiti da je posljednjih pet stoljeća presudni uticaj na â€œmentalni kodâ€ ovog naroda - izvršilo islamsko vjerovanje i učenje, pored nekih zaostalih elemenata starih bogumilskih obreda, ili pak još u natuknicama prisutnih još starijih obrednih formi u primitivnim oblicima? Toliko je elemenata islamskog uticaja u svim segmentima individualne i kolektivne egzistencije ove populacije, da su oni jasno vidljivi na svakom koraku.\nOvdje bi možda bilo interesantno usput spomenuti samo nekoliko karakternih atributa koji se još nerijetko mogu čuti u komunikaciji kod pripadnika muslimanske (odranije i kod pravoslavne) populacije na župskim prostorima, koje, po svoj prilici, vuku svoje korijene još iz bogumilskog vremena. Naime, ovdašnji muslimani nerijetko za svojeg čovjeka kažu da je - â€œboški čoâ€™ekâ€, ili za sebe - â€œmi jesmo - boški ljudiâ€. Poznato je bilo i međusobno â€œčašćenjeâ€ imenima â€œposniâ€ i â€œmrsniâ€, između muslimana i hrišćana u ovim krajevima. Prema logici stvari (zapravo prema ishrani), trebalo bi termin â€œmrsniâ€ da se odnosi na pravoslavce â€“ Srbe, a zapravo, njih su muslimani nazivali â€œposnimaâ€, a oni su zauzvrat nazivali muslimane â€œmrsnimaâ€. Prema tome, ova podjela na mrsne - običan svijet i posne - više staleže, može biti još iz bogumilskog perioda, dok je termin â€žboški čo'ekâ€œ, zapravo â€žbožji čovjekâ€œ, tj. bogobojazan, čovjek koji je - Bogu mio, odnosno â€žbogumilâ€œ.\nU ovom kontekstu, također je zanimljiva i preživjela potreba za mimikrijom prilikom međusobne komunikacije u župskim i podgorskim krajevima, pogotovo kad su izvan tog prostora, koja se manifestovala kroz specifičan â€œboškački govorâ€, koga su mogli da razumiju samo ljudi iz ovih sela. Taj govor se u nekim pisanim radovima vezuje samo za ovdašnje zanatlije, koji su radili kod tuđina, međutim, u svom fondu posjeduje i lepezu izraza koji se ne mogu ograničiti samo na terzijsku i građevinsku struku, što pak može dati za pravo onima koji potrebu i opravdanje njegove upotrebe vezuju do bogumilskog perioda, odnosno za samo njima poznatu skrivenu međusobnu govornu komunikaciju, zbog mogućih prijetnji od drugačije nastrojenog okruženja.\nI kao dodatni zaključak, odnosno mogući odgovor na pitanje koje se samo nameće: u kom se vremenskom periodu začeo prepoznatljivi zasebni prvi supstrat sadašnjih stanovnika naselja bosanskog govornog područja oko Prizrena i Dragaša?\nRestelica - najveće selo u Gori\nPrema svemu sudeći, to je bilo u vrijeme prihvatanja bogumilskog vjerovanja, odnosno ovaj proces je započet u ranoj fazi vladavine prvog bugarskog carstva koje se prostiralo i na sadašnjem Kosovu. Dok je formiranje zasebnih naseobina ovih istovjernika bilo po planinskim oblastima, pored ostalog, i zbog progona od tadašnjih crkvenih i svjetovnih vlasti. Preko uticaja naprijed spomenuta tri faktora - vjerovanja, govora i naselja - stanovnici u tim mjestima su međusobnim ženidbama i udajama vremenom zadobili nove slične ili pak iste karakteristike. U isto vrijeme, od okolnog stanovništva drugačijeg vjerovanja i govora, odnosno jezika, kolektivno su i dalje (pogrdno) nazivani - â€œTorbešimaâ€. (Zanimljivo je da je taj termin prema ovom stanovništvu više koristilo okolno albansko stanovništvo.)\nDakle, kod ovog dijela stanovništva, odnosno njegovih prvih starosjedilaca, istorijski gledano, postoji potreba za istraživanjima oko slavizacije njihovog/ih govora, koji se, kao što smo spomenuli, vjerovatno dogodio još u prvom bugarskom carstvu u X vijeku. U narednim vjekovima, starosjedioci su redovno govorno i običajno asimilovali došljake, a vjerska opredljenost je ovdje bila jedan od motiva slobodnog doseljavanja u župska, podgorska, i dijelom u gorska, naselja...\nKasnije je dio Torbeša (pripadnika bogumilskog učenja) uspio da preživi progone po šarplaninskim selima (Župa, Gora, Podgora...), ostali dio bogumila u nekoliko drugih regija, lokacija i naseljenih mjesta u Makedoniji, mnogi od njih po sandžačkim dolinama i ljugama, a jedan dio sa širih prostora na kojima su vlast uspostavili tadašnji srpski vladari iz loze Nemanjića, prebjegao je u Bosnu u kojoj bogumilsko učenje od vremena Kulina-bana nije bilo proganjano, već je poprimilo i institucionalnu formu, oličenu u Crkvi bosanskoj.\nPrelazak na islam, sličnosti i razlike sa okolnim narodima, neki istorijski faktiâ€¦\nPrihvatanje islama u XV i XVI stoljeću od predaka populacije bosanskog govornog područja na Kosovu (torbeškog porijekla), prema svim dostupnim podacima bilo je isključivo dobrovoljno. Ovim historijskim činom unesen je novi faktor koji je izvršio ključni uticaj na konačno oblikovanje narodne posebnosti, jer su u mnogim segmentima života učinjene temeljne promjene. Novim - islamskim - vjerovanjem, nastala je još veća diferencijacija ovog naroda u odnosu na okolno hrišćansko stanovništvo u zajedničkim ili susjednim naseljima. Tim prije što je realna mogućnost da je u međuvremenu dio pripadnika bogumilskog učenja u ovim župskim, podgorskim i gorskim mjestima popustio pod pritiskom Pravoslavne crkve i ondašnje vlastele, te je â€œprihvatioâ€ oficijelno hrišćansko ortodoksno učenje. (Postoji jedno narodno kazivanje u Gornjem Selu u Župi da je izvjesni doseljeni mještanin Mirčeta, bogumil, porijeklom iz nekog naselja sa makedonske strane, prisilno odvođen na boravak i â€œpopravkuâ€ vjerovanja, te na krštenje u nekom od manastira oko Prizrena).\nUpravo ovu mogućnost eventualne pravoslavizacije bogumila iskoristili su za svoje kasnije zloupotrebe neki srpski autori s predumišljajem, počev od kraja XIX pa tokom cijelog XX vijeka, sve do dana današnjeg, koristeći je kao â€œdokazâ€ da su muslimani u ovim mjestima navodno srpskog porijekla. Ove njihove â€œnaučneâ€ istine zapravo su klasična zamjena teza, jer je mnogo realnije da su pojedini starosjedioci koji su bili zajedničkog starijeg porijekla sa starosjedilačkim - u međuvremenu - muslimanskim dijelom stanovnika, u nekim zajedničkim naseljima u Župi i dijelom u Podgori, koji su pod spomenutim pritiskom oficijelne Pravoslavne crkve i tadašnjih vlastodržaca prihvatili hrišćanstvo - pa su poslije ostali u njemu i tokom osmanskog perioda. (Ovdje ne treba isključiti ni mogućnost da su prevedeni nasilu iz bogumilstva u hrišćanstvo, dolaskom Osmanlija - prihvatili islam, jednim dijelom i kao reakciju na sječanje na progone i pritiske oficijelne crkve.) U ovom kontekstu, zanemaruje se (zabilježeni) historijski fakat da su ti ljudi koji su ostali u hrišćanstvu i narednih vjekova osmansko-turske vladavine, tek krajem devetnaestog i početkom XX vijeka polako bili nacionalno uvedeni u srpstvo, bilo pod uticajem crkve ili pod još većim uticajem novoformiranih škola na srpskom jeziku u zadnjim decenijama turske uprave Kosovom, ili pak pod dodatnim uticajem u međuvremenu doseljenih pripadnika srpskog (i crnogorskog) naroda u ova mjesta.\nVjerovatno iz tog zajedničkog bogumilskog perioda i promjena vjerovanja unutar istih mjesta i regija, potiče i naprijed spomenuta (prežvjela) podjela na â€œmrsneâ€ i â€œposneâ€ između muslimana i hrišćana u ovim pomenutim naseljima u Župi i Podgori kod Prizrena.\nSunet-svadba u Donjem Ljubinju\nOd XVI do XIX stoljeća, tokom vremena, razlike između pripadnika islama i pravoslavaca u zajedničkim ili susjednim naseljima Župe i Podgore postajale su itekako sve više vidljive, sudeči i po mentalitetu ali i prema svim kolektivnim običajima. Ostala je samo jedna izraženija sličnost - govor (jezik), koji je opet imao svoje zasebne vidljive specifičnosti kod muslimanskog stanovništva - zbog sadržaja u govoru islamskih termina i mnogo više turcizama (orijentalizama) u svakodnevnom govoru, što je bilo i jeste i sasvim normalno.\nNajbolja potvrda da je islam i ovdje prihvatan dobrovoljno može biti - to što su u nekim ovdašnjim župskim i podgorskim naseljima vjekovima živjeli izmiješano muslimani i hrišćani. Da je, naime, tadašnje stanovništvo bilo prisiljeno od osmanskih vlasti da promijeni vjeru, ne bi bilo drugih ljudi u tim naseljima osim onih koji su pripadnici islama.\nNaravno, ne treba negirati da su postojali i neki međuuticaji muslimanskog i hrišćanskog stanovništva, pogotovo u regiji Župa i Podgora, što je normalna posljedica življenja jednih pored drugih u istim ili okolnim naseljima. A neki preostali stari narodni običaji i spomenuti elementi primitivnog vjerovanja, sačuvani u natuknicama, zapravo su zajedničko naslijeđe iz paganskog i bogumilskog perioda. Pogrešno je bilo prejudiciranje kojim je tom naslijeđu pridavan i još se pridaje (samo) hrišćanski karakter - zbog kasnije adaptacije nekih od tih običaja u obredima Pravoslavne crkve.\nOno što bi ovdje još trebalo spomenuti jeste i to da su u svim tim minulim vjekovima osmanske vladavine odnosi muslimanskog stanovništva sa hrišćanima bili u granicama tolerancije i da ima primjera međusobne pomoći u nevoljama, koje su često pohodile (i) ove krajeve - Župe, Podgore i Gore. Ali, ima i primjera osionog ponašanja pojedinaca iz srpskog naroda u novonastalim političkim prilikama, u ime njihove novoformirane srbijanske vlasti poslije 1912., a i u kasnijim vremenskim etapama vladavine uglavnom prosrpskih diktatorskih režima, sve do 1999. godine.\nPeriod 1912 - 1923. godine je zapravo posebno zapamćen kao poguban za muslimanski živalj u Gori, Župi, Podgori, obližnjem albanskom Opolju, kao i u drugim kosovskim krajevima, uostalom. S propadanjem osmanske Turske i na Kosovu iz osnova je promijenjen državni i pravni status ovdašnjih pripadnika islama. Uz gaženje njihovih osnovnih prava, pored ostalog, (s)rušeno je i vjekovno samopouzdanje ovih ljudi, izraženo kroz ponos i prkos, odnosno njihovim aktivnim učešćem u ratovima za svoju vjeru i državu (osmansku Tursku), te kroz kasniju odbranu Kosova i okolnih teritorija od nastraja srpsko-crnogorskog osvajanja, pogotovo od 1912. naovamo.\nSvijest o tadašnjem samopouzdanju bila je u natuknicama živa kroz zanosna kazivanja ovdašnjih starijih ljudi o brojnim askerima, čaušima i oficirima u turskoj vojsci, okupljenim oko â€œŽupskog taboraâ€, i u Gardi sultana Hamida II, te dobrovoljaca iz â€Ljubinjskog bajrakaâ€, učešću u Prvom balkanskom ratu, kao i kasnijim ratovima na strani albanske večine na Kosovu, učesnicima u bitci na Čanakale u Turskoj..., itd.\nKraj osmansko-turskog hilafeta na ovim prostorima i nailazeći balkanski i svjetski ratovi, praćeni glađu, raznim bolestima i nasilnim iseljavanjima u Tursku, u kasnijim decenijama čak i u novoj (komunističkoj) Jugoslaviji, desetkovali su broj muslimankog življa u ovim mjestima. Posljedice tih teških godina od 1912. do 1923. osjećaju se do dana današnjeg. Posebno su pogubne bile godine bugarske okupacije u Prvom svjetskom ratu, kad je najviše stradalo župsko, ali ništa manje ni podgorsko stanovništvo od gladi, internacijaâ€¦ Glad, izazvana i oduzimanjem oskudne hrane i nedozvoljavanjem njene razmjene pokosila je veliki dio mještana ovih oblasti. Ništa bolje nije bilo ni mještanima Gore, s tim što je pomenuto iseljavanje u Tursku daleko više pogodilo naselja Gore, nego ona u Župi i Podgori. Mnoga gorska sela su zapravo ostala bez najmanje polovine svojih stanovnika iseljavanjem u Tursku poslije 1912. godine.\nS druge strane, u odnosu na Albance, osim jezika, ljudi bošnjačkog nacionalnog određenja i bosanskog govornog područja, u posljednjih par stolječa, imaju evidentnih razlika i u mentalitetu, te u pogledima na neke životne segmente u odnosu prema vjeri islamu, u zanemarivanju plemenske tradicije, odnosno gotovo neprisutnom poštovanju odredbi Kanona Ljeke Dukađinija, koje je u mnogo znatnijoj mjeri izraženo kod Albanaca. Postoje i razlike u pojedinim adetima, u folkloru, pogotovo kod elemenata tradicionalne ženske nošnje, kao i u nekim elementima materijalne kulture.\nS druge strane, sličnosti između Bošnjaka i Albanaca ima podosta, zato što su zajedno vjekovima dijelili istu teritoriju, jednim dijelom i zajedničko daljnje ali i bliže porijeklo, kao i zajedničku historijsku sudbinu na ovim prostorima, pogotovo u osmanskom periodu i u prvim decenijama poslije njega.\nNaime, s Albancima muslimanima zajedno su bili pripadnici osmansko-turske carevine i učestvovali u njenim organima i vojsci. Također su s Albancima bili na istoj strani 1878. godine (u pokretu Prizrenska liga), kao i u velikim svjetskim ratovima: odbrani Kosova 1912. godine, te u Prvom i Drugom svjetskom ratu.\nEvidentna je i vjerska sličnost, jer je vjera islam kod kosovskih Bošnjaka jedina, a većinska je kod (svih) Albanaca, te je njeno obredno praktikovanje isto kod Bošnjaka i kod muslimana Albanaca. Ove sličnosti su evidentne i s kosovskim Turcima, uzimajući u obzir da su oni bili nosioci gradske kulture u Prizrenu, kao i činjenicu da su mnogi pripadnici bosanskog govornog područja u međuvremenu prihvatili da â€œpostanuâ€ Turci, pogotovo oni doseljeni u ovaj grad iz okolnih sela Podgore.\nSpecifičnosti narodnog identiteta bošnjačkog stanovništva i mještana bosanskog govornog područja u selima Župe, Podgore i Gore: govor(i), folkor, nošnja, tradicija...\nU svih dvanaest sela Župe (Jablanica, Pousko, Rečane, Lokvica, Manastrica, Gornje Ljubinje, Donje Ljubinje, Nebregošte, Planjane, Drajčići, Mušnikovo i Gornje Selo), kao i u selu Grnčaru i Novom Selu u Podgori, mještani muslimani pripadaju bosanskom govornom području i oni su se na posljednjem popisu stanovništva u aprilu 2011. u ogromnoj većini nacionalno deklarisalo kao Bošnjaci, izuzev većinskog dijela sela Mušnikova u Župi i u selima Ljubižda i Skorobišta u Podgori, u kojima se - kao i na ranijim popisima stanovništva -većina žitelja opredijelila kao Albanci. No, bez obzira na ovo njihovo opredjeljenje, i oni su slični stanovništvu koje je bošnjački opredijeljeno, prema svim svojim karakteristikama - govoru, mentalitetu, folkloru, tradiciji, narodnoj nošnji, kao i načinu praktikovanja propisa i običaja islamske vjere. Glavno obilježje albanskog deklarisanja ovih mještana jeste to što su njihova djeca pohađala, odnosno što pohađaju nastavu na albanskom jeziku od 1971. godine od kada su otvorene osnovne škole na albanskom jeziku u ovim mjestima. U međuvremenu, evidentan je i njihov takav osječaj, koji je pogotovo izražen preko (političkog) pogleda na pitanje nacionalnosti, što je svakako stvar njihove slobodne volje i izbora, koje treba uzeti kao realnost i respektovati.\nPostoje također i znatne razlike u govoru, nošnji folkloru i adetima između mještana sela u regiji Župa i onih u regiji Podgora, dok su neke još izvjesne specifičnosti između pojedinih sela unutar regija, međusobnim ženidbenim vezama protokom vremena znatno anulirane, najviše ulogom ženskoga svijeta.\nPoslije Župe i njoj geografski gravitirajuće Podgore, evidentne su međusobne sličnosti ovog stanovništva s ljudima iz dvadesetak sela u Gori, obližnje opštine Dragaš.\nMeđutim, postoje također i izražene regionalne razlike između mještana Župe i Podgore s jedne strane i mještana Gore s druge strane. Ove razlike, pored onih u nekim karakternim crtama, posljednjih decenija se otvoreno manifestuju i po nacionalnom i političkom pristupu i opredjeljenju. Takođe su vidljivi raniji specifični adeti i običaji vezani za materijalnu kulturu, ali i razlike između ovih regija u narodnoj nošnji, pogotovo kod one starije - unikatne ženske nošnje.\nS druge strane, ona novija narodna (svakodnevna) ženska nošnja (dimije, šamije...) u selima Župe i Podgore izuzetno podsjeća na bošnjačku žensku nošnju iz BiH, naročito na žensku nošnju Bošnjakinja iz istočne Bosne.\nStara muška nošnja, osim malih specifičnih regionalnih detalja, bila je slična s okolnom albanskom muškom nošnjom. (Ova muška nošnja, do početka XX vijeka, inače je korištena gotovo od svih stanovnika Kosova i regija okolo njega, bez obzira na nacionalnu i vjersku pripadnost.)\nOve dvije regije (Župa i Podgora), ali i regija Gora, osim svojih spomenutih specifičnosti i razlika su i zasebne govorne oaze. Decenijska svojatanja i tvrdnje da ovaj narodni govor navodno primarno pripada srpskom jezičkom tipu, ili pak makedonskom, ne stoje â€“ ako ni zbog čega drugog ono zbog toga što se nigdje drugdje nije govorilo isto ili slično kao u ovim krajevima. Te teze se ne mogu održati i zbog toga što su Srbi, Makedonci (a moguće je i Albanci - ortodoksi, i neki pojedinci iz drugih naroda) koji su se vjekovima unazad pojedinačno ili u manjim grupama doseljavali u već formirana sela Župe, bili vremenom govorno asimilirani od onog domicilnog stanovništva u ovim mjestima koje je bilo hrišćanskog vjerovanja, slično kao što se dogodilo i sa doseljenim muslimanima u onim muslimanskim naseljima. Naravno da ne treba odbacivati i uticaj govora (jezika) došljaka na lokalni govor starijih mještana u ovim regijama. Ali, također treba i ovdje naglasiti da je postojala dobrahna razlika u lokalnim govorima muslimanskog i pravoslavnog stanovništva ovih regija.\nGovori mještana svih ovih sela u Župi i Podgori, kao i govor(i) u selima Gore, jesu specifični, i prema lingvističkim radovima koji su obrađivali ovu problematiku oni pripadaju takozvanim prelaznim (graničnim) govorima. Pored slavenske osnove (bosanski jezik s velikim uticajima iz makedonskog i dijelom iz bugarskog jezika, a ti uticaji su u zavisnosti od regije do regije i od naselja do naselja), prema kojoj ovi govori i pripadaju južnoslavenskoj grupi jezika, u sebi imaju i veliki fond riječi koje su porijeklom tzv. orijentalizmi (arapske, turske i persijske riječi) adaptirane ovdašnjoj fonetici. Ti orijentalizmi, poznato je, također su prisutni i u standardnom književnom bosanskom jeziku.\nPrema Gramatici bosanskoga jezika (autori: Dževad Jahić, Senahid Halilović, Ismail Palić), izdanje â€žDom štampeâ€œ, Zenica, 2000., ovaj govor â€œâ€¦zauzima mjesto među dijalektima bosanskoga jezika, jer je on najisturenija jugoistočna tačka toga jezika. To je govor koji cjelinu bosanskih dijalekata najneposrednije spaja i sa istočnojužnoslavenskom jezičkom grupom, u formi govornih osobina zajedničkih sa makedonskim jezikom odnosno njegovim dijalektimaâ€...\nJoš neki stariji spomeni u dokumentima\nOd starijih pisanih tragova, u dostupnoj literaturi, spomenimo navode koje je dao prof. Alija Džogović iz Peći u radu â€œO etniku Bošnjakâ€, objavljenom u nastavcima u reviji â€Selamâ€, u devedesetim godinama XX vijeka, gdje u broju pet, navodi djelo â€œSlovansky svetâ€ prof. Luborl Niderle, koji je 1901. god. Bošnjake Sandžaka i Kosova (ukupno, po tom izvoru 90.000) imenovao bošnjačkim nacionalnim imenom.\nA prije prof. Niderlea, prema istom izvoru, četvorica dubrovačkih trgovaca koji su 1819. godine putovali preko Peći i Prizrena za Skoplje i usput prenoćili u Prizrenu, ostavili su zabilješku s tog putovanja da â€œ... u okolnim krajevima oko Prizrena i u planini Gori žive muslimani koji lipo govore bosanskiâ€, te da su se oni â€œ... s njima dobro razumjeli, kao sa onima u Bosni.â€ (navod po Pavao Maručiću, Libar Franja Sorkočevića, Dubrovnik, 1867., 73-79.).\nTakođer prema spomenutom radu prof. Džogovića, engleske putopiskinje Makenzijeva i Irbijeva svojevremeno su utvrdile bošnjačka patriotska osjećanja kod kadije u Mitrovici na Kosovu, koji im je tokom razgovora rekao: â€œBaš mi je milo što čujem gdje govorite bošnjački. Ja sam Bošnjakâ€.\nDok je francuski konzul iz Skadra, na proputovanju kroz Prizren, 1863. godine, pišući, između ostalog, o broju i etničkoj pripadnosti stanovništva ovoga grada, spomenuo i dvije hiljade Bošnjaka.\nI ostali elementi narodnog stvaralaštva ovih krajeva (epskog, lirskog, folklornog i drugih formi) jesu specifični i autohtoni, tj. pripadaju uglavnom ovim podnebljima. Ovo stvaralaštvo je bilo u nekim segmentima razvijenije u Gori, ali je i u njima tokom vremena u mnogim elementima nadgrađivano od mještana iz svih triju regija, te je tako u nekim elementima postalo zajedničko žiteljima sela Gore, Župe i Podgore. U posljednje vrijeme izdato je i nekoliko pisanih zbirki ovog stvaralaštva od sakupljača iz Gore (dvije u Gori, jedna od njih Nazifa Dokljea iz Borja, Albanija), i jedna od sakupljača narodnih pjesama i umotvorina iz Donjeg Ljubinja - Miftara Adžemija.\nFolklor je također specifičan i bogat raznovrsnim sadržajima. Postoje izvjesne sličnosti s okolnim narodima, uz prepoznatljivi orijentalni uticaj, kako na same igre tako i preko korištenja starijih muzičkih instrumenata.\nŽenska narodna nošnja (koja je još u upotrebi) inače se dobrahno razlikuje, odnosno ima svoje specifičnosti u zavisnosti od regije do regije, ali i između samih sela unutar regija Župe, Podgore i Gore. Ona predstavlja vrhunac narodnog stvaralaštva ženskog svijeta, ženske mašte i njihovog umijeća, sticanog i taloženog stoljećima. Ovi tipovi ženske nošnje su jedinstveni i neponovljivi, dok se sličnosti na širem području mogu još samo pronaći kod narodne ženske nošnje u selima bosanskog (torbeškog) govornog područja u Makedoniji.\nŽenske djevojačke i svadbarske pjesme su isto tako originalna umotvorina ovih krajeva. Muzički folklor je isto tako specifičan i bogat, a prof. Alija Džogović spominje i slučaj da je â€žtaj folklor motivisao i mnoge muzikologe da dolaze u ove krajeve i bilježe originalne i arhaične muzičke oblike i ljepotu njihovog melosaâ€. Profesor Džogović je ovo naveo u svom radu â€œKo smo mi ustvariâ€ u reviji â€œSelamâ€ br. 7., s napomenom da je i danski muzikolog Byrte Traerup dolazila više puta u Goru da bilježi i studira ovaj melos, o čemu su ostali i (publicirani) snimci TV kamerom iz 1959. godine.\nNacionalna posebnost Bošnjaka Kosova, politički â€“ regionalni i međunarodni okvirâ€¦\nVezano za pitanje nacionalne posebnosti Bošnjaka Kosova, osim osnovnog (i neupitnog) fakta â€“ slobodne volje ljudi, koja je deklarativno i oficijelno izražena i putem izjašnjavanja na popisima stanovništva u SFRJ, kao i posljednjeg popisa u Republici Kosovo 2011. godine, treba podsjetiti i na jezičke, kulturne, vjerske, istorijske i tradicijske sličnosti Bošnjaka Kosova s Bošnjacima Bosne i Hercegovine i Sandžaka.\nUticaji iz Bosne su bili prisutni i u vrijeme Osmanskog carstva, a nastavljeni su krajem XIX i u XX stoljeću. Jedan od konkretnih primjera jeste i neposredno korištenje literature na bosanskom jeziku od strane hodža i (vjero)učitelja, odmah poslije pojave te literature u BiH. U mojim osobnim istraživanjima po terenu, nerijetko sam kod posjednika (nasljednika) starije literature zaticao i vjerske i ostale udžbenike, poput Početnice za učenje bosanskog jezika, pisane arabicom, ili neka druga izdanja s kraja XIX i početka XX vijeka, ondašnje Dioničarske štamparije iz Sarajeva... Jedna od veoma često korištenih knjiga pisanih ovim pismom jeste i poznati prepjev Mevluda od hafiza Saliha Gaševiča, iz zadnje četvrtine XIX vijeka, koji se izvodio (pjevao) i još uvijek izvodi i u ovim krajevima.\nJednom riječju kazano, veliki uticaj literature i periodike na bosanskom jeziku u izdanju Islamske zajednice BiH na stanovništvo Župe, Podgore i Gore unazad 150 godina pa sve do dana današnjeg, kao i korištenje te vjerske literature i bosanskog jezika u džamijama i mektebima u ovim naseljima, zaslužuje jednu zasebnu studiju.\nTakođe, na Kosovu, ali i šire u ovim krajevima, zabilježen je i uticaj Jugoslovenske muslimanke organizacije (JMO), političke stranke na čijem je čelu bio Mehmed Spaho, u Kraljevini Jugoslaviji.\nA kad je riječ o nacionalnom bošnjačkom (ranije muslimanskom) izjašnjavanju i na Kosovu, ni jednog momenta ne treba gubiti iz vida politički i pravni aspekt, odnosno istorijske činjenice - da je borba za nacionalno priznanje u ex-Jugoslaviji uglavnom odrađena od vodećih Bošnjaka u Sarajevu, odnosno BiH i jednim dijelom u Sandžaku. Ne smije se zaboraviti takođe da je u Bosni i Hercegovini u drugoj polovini XIX vijeka i tokom cijelog XX vijeka, bez obzira na sve prepreke, bila prisutna intenzivna kulturna, obrazovna i nacionalna afirmacija bošnjačkog naroda. Poznato je, naime, da su u devetnaestom vijeku, pa sve do treće decenije dvadesetog, sva štampana djela bošnjačkih autora bila na bosanskom jeziku, prvo na arabici, a kasnije i na latiničnom pismu. Bosanski jezik je, kao što se zna, bio priznat i u austrougarskoj upravi u Bosni sve do 1907. godine.\nU kasnijim decenijama, odnosno poslije Drugog svjetskog rata u SFRJ, nastavljen je prosperitet u obrazovanju pripadnika ove nacije, koja je poslije niza peripetija priznata konačno pod imenom Muslimani, tek krajem 60-ih godina. Iste ili slične etničke grupe mimo BiH su se pridružile muslimanskoj populaciji u BiH u nacionalnom izjašnjavanju pod ovim imenom, što ne znači da ni oni sami nisu dali i svoj doprinos ovakvom ishodu.\nDanas je Bosna i Hercegovina međunarodno priznata država, a Bošnjaci u njoj su državotvoran narod, te je samim tim ona i matična država svih nacionalno izjašnjenih Bošnjaka - ma gdje oni živjeli, jer im je Bosna duhovna, jezička, obrazovna i kulturna matica po faktičkom stanju, dok su Bošnjaci u BiH matični narod svim Bošnjacima u drugim okolnim državama i onima u dijaspori.\nBošnjaci su poslije krvavog raspada SFRJ, agresije srbijanskog režima na BiH i njegove strahovlade na Kosovu, danas priznati kao nacionalni subjekt u svim državama nastalim raspadom Jugoslavije; priznat je i bosanski jezik, s tim što je stepen implementacije ovih (nevećinskih) nacionalnih ljudskih prava još problematičan, odnosno u praksi se razlikuje u zavisnosti od države do države, mimo BiH.\nNapokon, bošnjačko nacionalno pitanje i opredjeljenje na Kosovu (ali i šire) trebalo bi konačno tumačiti po antropološkom principu, kao stečeni - tradicionalni, kulturni i jezički individualizam koji se u govornoj, a pogotovo u pisanoj formi, izražavao i iskazivao preko bosanskog jezika i njegovih dijalekata. Odnosno, još preciznije kazano - tek je preko priznanja i korištenja bosanskog jezika pružena prava mogućnost da ovaj narod izrazi evidentnu zasebnost svog istorijskog, kulturnog i književnog naslijeđa, pa samim tim i mogućnost daljnje afirmacije aktuelnih civilizacijskih potreba pripadnika ove nacije na svim prostorima, a zasebno na Kosovu.\nMožda je dovoljno za ovu priliku samo spomenuti pravi procvat izdavačke djelatnosti na bosanskom jeziku u prethodne dvije-tri decenije, preko brojnih renomiranih djela iz svih žanrova, poslije ponovnog (oficijelnog) priznanja maternjeg jezika Bošnjaka.\nProslava Dana Bošnjaka u Prizrenu\nKad je riječ o Bošnjacima Kosova, potrebno je ipak podsjetiti da je i višedecenijski uticaj i vezanost za srpsko-hrvatski službeni i nastavni jezik kod bošnjačkog življa u Župi, Podgori i Gori, a što je uostalom isti slučaj bio i kod svih Bošnjaka Kosova i u SFRJ, dao doprinos za očuvanje bošnjačkog nacionalnog opredjeljenja makar i u ondašnjim ograničenim okolnostima, a zasebno u spomenutim tematskim regijama: Župi, Gori i Podgori. Ovo tim prije što je poznato da nisu postojale zasebne bošnjačke škole i institucije u svim prethodnim Jugoslavijama, ali su u jednom periodu SFRJ, ipak, postojale neke zajedničke osnove u obrazovanju na srpskohrvatskom jeziku, bez obzira na nešto slabiju zastupljenost bošnjačkih sadržaja o bošnjačkoj (tada - muslimanskoj) naciji, u odnosu na ostala tri naroda, ali su ipak i na tom nivou omogućile međubošnjačke relacije, preko (istog) obrazovnog i službenog jezika u upotrebi.\nPolitičke manipulacije su uzrokovale podjelu nacionalno izjašnjenih kosovskih Muslimana iz SFRJ\nOvu konstataciju o uticaju ondašnjeg službenog jezika u minulim decenijama na Bošnjake (Muslimane) Kosova bilo je potrebno naglasiti zbog toga što s druge strane stoji suprotan primjer kod daleko brojnijeg stanovništva torbeške populacije u Makedoniji (više od 100 hiljada duša), koje je skoro listom bilo nacionalno deklarisano kao Muslimani u Republici Makedoniji, na popisima stanovništva u SFRJ. Međutim, to isto (bošnjačko) nacionalno izjašnjavanje im je bilo bukvalno onemogućeno u nezavisnoj Makedoniji raznim oblicima pritisaka i manipulacija. Očigledno je da jedna od konkretnih prepreka jeste, uz sve ostale političke i čak državne manipulacije od pojedinih makedonskih struktura, ali i ne samo od njih, upravo - pitanje prava na imenovanje i korištenje maternjeg jezika u punom smislu značenja te riječi.\nNaime, zbog višedecenijskog uticaja oficijelnog makedonskog jezika na ovu muslimansku populaciju, odnosno zbog njihove upotrebe ovog jezika u obrazovanju, informisanju i službenoj komunikaciji, ovaj faktor se koristio i koristi kao (ne)posredna â€žsmetnjaâ€œ nacionalnoj posebnosti torbeške populacije u Makedoniji, odnosno njenom kontinuitetu opredjeljivanja za bošnjačku nacionalnu opciju.\nS druge strane, baš (ne)upotreba (svog) jezika u nastavnom procesu je iskorištena i od drugih nacionalnih grupacija u Makedoniji, da bi se otvaranjem odjeljenja na albanskom i turskom jeziku u naseljima muslimanski nacionalno izjašnjenih mještana u Makedoniji, pariralo makedonskom nacionalističkom uticaju (i preko nastave na makedonskom jeziku) i da bi se dodatno privoljela ova populacija za albansko ili tursko nacionalno opredjeljenje.\nSličan je slučaj, zapravo mnogo drastičniji (jer im nikad nije ni bilo priznato pravo na nacionalnu samostalnost), kod narodne populacije Pomaka u Bugarskoj, koja je čak tjerana za vrijeme komunizma na promjenu i svojih osobnih muslimanskih imena. Pod raznim pritiscima veliki broj njih se iselio u Republiku Tursku, slijedeći sličnu sudbinu turske manjine iz Bugarske.\nOvaj primjer o (ne)upotrebi službenog i maternjeg jezika torbeške populacije u Makedoniji, koja, potrebno je naglasiti, ima i neke druge evidentne specifičnosti i razlike u odnosu na onu kosovsku, zbog navodne nemogućnosti postojanja zasebnog govornog područja bosanskog jezika kod njih, u novonastalim prilikama u nezavisnoj državi Makedoniji, doprinio je da ovi ljudi danas ostanu (oficijelno) izvan nacionalnog bošnjačkog okvira.\nMeđutim, uprkos svim pokušajima zataškavanja, ovaj problem kod torbeške populacije u Makedoniji sve više dolazi do izražaja. Naime, pošto je kod njih prekinut kontinuitet nacionalnog muslimanskog deklarisanja u Bošnjake, oni su tim činom ponovo postali predmetom manipulacija nacionalno svjesnijih i jačih susjeda oko sebe. Samim tim ovo pitanje o njihovom nacionalnom definisanju će vjerovatno još dugo biti otvoreno, dok se tim ljudima ne dozvoli i omogući da se izjasne kao što su se nekada izjašnjavali.\nManipulacije srbijanskih režima sa muslimanski nacionalno deklarisanim ljudima na Kosovu\nS druge strane, na Kosovu, nešto slično se dogodilo i s većim dijelom muslimanskog stanovništva u Gori. Prethodne dvadesetogodišnje intenzivne manipulacije od režima iz Srbije s ovim stanovništvom u Gori, nacionalno muslimanski izjašnjenim na svim popisima u SFRJ, kao posljedicu su dovele da se na posljednjem popisu stanovništva u aprilu 2011., osobnim izjašnjavanjem, većina odustane od (kontinuiteta) nacionalnog bošnjačkog deklarisanja, prihvatajući omogućeno izjašnjavanje za goransku etničku grupu. Samo je približno jedna trećina stanovništva u dvadesetak sela u Gori sebe nacionalno deklarisala - bošnjački, i time potvrdila svoj prethodni muslimanski nacionalni kontinuitet.\nUzroci ove podjele u Gori kod iste populacije na Bošnjake i Gorance, odnosno napuštanje od većine njih bošnjačkog nacionalnog deklarisanja i izjašnjavanje za goransku etničku grupu, forsirani su srbijanskim političkim, policijskim, â€œnaučnimâ€œ, obrazovnim (preko nastave na srpskom jeziku), a pogotovo materijalnim i finasijskim sredstvima redovno izdvajanim iz budžeta R. Srbije. Ove manipulacije i kontinuitet njihovog finasiranja, intenzivirane početkom devedesetih godina prošlog vijeka, nastavljene su i poslije 1999. godine, odnosno i nakon proglašenja nezavisnosti Republike Kosova, 2008. godine. Takozvane paralelne institucije, koje se održavaju u pojedinim mjestima sa srpskom večinom na Kosovu, imaju svoju sličnu formu i u nekim selima Gore, a političke igrarije oko njih iz srbijanskih oficijelnih krugova ne prestaju sve do današnjih dana. Na žalost, te igre su našle svoje poklonike i sledbenike, ali i neke žestoke a druge potajne zagovornike, među ljudima na terenu u Gori...\nGledano sa stanovišta ljudskih prava, takvo deklarisanje je pravo onih koji su to učinili, međutim, ovdje nije (prevashodno) riječ o pravu na izjašnjavanje. Istine radi, kod jednog dijela naroda u Gori, poslije svega, preovladalo je mišljenje da je to optimalan izbor... Goranska zajednica je u međuvremenu dobila i priznanje u kosovskom zakonodavstvu, i ima jedno rezervisano mjesto u Parlamentu Kosova. Dok, paralelne srbijanske institucije i u Gori nesmetano i dalje (polujavno) obavljaju svoje â€žfunkcijeâ€œ...\nVažnost postojećeg ustavnog i zakonskog okvira za suštinsku egzistenciju bošnjačke i drugih nacionalnih zajednica na Kosovu\nNacionalni bošnjački identitet na Kosovu je još u procesu svoje afirmacije, zato što je ona nazadovala jer je bila sprečavana ili kočena u minulim decenijama. Ta nacionalna specifičnost je dobila svoj subjektivitet i unutar političkog i pravnog poretka u Republici Kosovo, koji je zacrtan i međunarodnim Planom Martija Ahtisarija, koji je bio osnova za rješenje višedecenijske kosovske krize, poslije čega je proglašena i nezavisnost, 2008.godine. Prava nevećinskih zajednica su uglavnom nešto veća nego što su okvirno predviđena u međunarodnim konvencijama o zaštiti manjinskih sloboda, koje je i Kosovo u međuvremenu ratifikovalo. U praktičnom smislu ta prava se, osim formalnog priznanja, najviše manifestuju putem zakonskih odredbi koje predviđaju upotrebu maternjeg jezika (i bosanskog) u obrazovanju, informisanju, kulturi i komunikaciji s organima vlasti.\nPrvaci u nastavi na bosanskom jeziku u OŠ "Lek Dukagjini" u Prizrenu\nSvi oni koji su se nacionalno deklarisali kao Bošnjaci u Republici Kosovo, dakle, danas su priznata ustavna kategorija, a bosanski jezik je spomenut u kosovskom ustavu kao jedan od jezika u upotrebi, dok je zvanični jezik u nekoliko opština na Kosovu: Prizrenu, Peći, Dragašu, Istoku i Mitrovici, u kojima je nastanjen znatan procenat i ove populacije. To također praktično znači da su pripadnici bošnjačkog naroda nastavili kontinuitet obrazovanja na maternjem jeziku, tranzicijom nastave 1999. godine sa srpskog (prije 1990.g. â€“ srpskohrvatskog jezika) na bosanski jezik, s tim što je sadržaj nastavnih planova i programa te udžbenika - drastično izmijenjen u korist učenja i spoznaje bošnjačke kulture i historije. Bošnjačko nastavno osoblje na Kosovu danas ima pravo da uređuju sadržaje četiri predmeta iz nacionalne grupe â€“ maternjeg jezika, istorije, muzičke i likovne kulture. U ovom pravcu, Bošnjaci, kao i Turci, odnedavno i oficijelno imaju pravo na uvoz nedostajuće školske literatute iz BiH, odnosno Turske, zbog nemogućnosti izrade svih udžbenika na Kosovu. Inače, ova mogućnost je prvi put promovisana neposredno poslije rata na Kosovu, školske 1999/2000. godine, uvozom udžbenika iz BiH, poslije odluke bošnjačkih roditelja za tranziciju nastave na bosanskom jeziku i odobrenja Privremene kosovske vlade. Odobrenje Unmik administracije je uslijedilo poslije niza ispoljenih nedoumica i mnogih dodatnih zahtjeva Bošnjacima od međunarodne uprave, koje smo tada uspjeli da ispunimo i realiziramo ispred grupe bošnjačkih aktivista, bez ičije nadoknade.\nSpomenuta ustavna i zakonska prava u obrazovanju na maternjim jezicima, u bošnjačkom slučaju u praksi se najviše koriste završno sa srednjoškolskim nivoom i na nekoliko smjerova na (novim) univerzitetima u Prizrenu i Peći i na ponekom smjeru na jednom-dva privatna univerziteta.\nTakođer, Bošnjaci imaju pravo da koriste svoj maternji jezik i u službenoj komunikaciji.\nSvakako je potrebno spomenuti da bošnjačka zajednica po ustavu ima tri garantirana mjesta u Parlamentu Kosova, koji ima 120 poslanika, od kojih su 20 njih iz manjinskih zajednica, te ima svoje predstavnike i u izvršnoj vlasti na centralnom i lokalnim nivoima u nekoliko opština u Republici Kosova.\n(POGLAVLJE IZ KNJIGE "O BOŠNJACIMA I BOSANSKOM GOVORNOM PODRUČJU KOSOVA", autora Ćerima Bajramija )


Trifunovića kolege proglasile moralnim pobednikom festivala u Aleksincu | Autonomija\nNi treće veče na festivalu pozorišnih predstava u Aleksincu nije proteklo bez bunta zbog izbacivanja komada u kome glumi Sergej Trifunović sa ove manifestacije. Izvodeći predstavu Bolivud na festivalu u Aleksincu, glumci su sami proglasili Trifunovića za dobitnika nagrade koju su sami osmislili – Moralni pobednik.\nOvo nije zvanična nagrada festivala, već čin solidarnosti kolega, pa ju je nakon predstave proglasio jedan od glumaca u predstavi beogradskog Narodnog pozorišta Pavle Jerinić. Uz „svečano proglešanje“ on je pozvao i Tomislava Trifunovića, Sergejevog oca, koji je upravo zbog sporne situacije podneo ostavku na mesto umetničkog direktora festivala, da preuzme plaketu.\nZa glumca večeri, a pošto večeras samo dodeljujemo, onda je to glumac celog festivala, koji je pokazao svoj veliki moral. Neki ljudi ovde su hteli da mu ga oduzmu, a onda on iz inata nije hteo da im ga da – rekao je Jerinić.\nNije tu bio kraj izražavanja bunta i solidarnosti kolega sa Trifunovićem, za koga se sa mnogo strana moglo čuti da je „ukinut“ ne zbog „eventualnog sukoba interesa“, kako je rečeno, već zato što nije naklonjen vladajućoj partiji.\nRežiser Jami distrikta Kokan Mladenović rekao je dan ranije da su neki u Aleksincu očekivali od umetnika “da glume majmune za njihova politikantska dokazivanja”, a sada je još jedan glumac u Bolivudu Miloš Đorđević pročitao publici pismo povodom “progona” kolege.\nJuče je na ovom mestu Kokan Mladenović rekao da je pozorište mesto slobode. Samim tim je još skarednije da neko ko ne dolazi u pozorište i živi od uvlačenja u guzicu, ne može znati šta je sloboda, da zabrani odigravanje pozorišne predstave, tog vrhunskog čina slobode. Ali nije nelogično da to radi, jer se takvi plaše slobode i hrabrosti. Plaše se svega onog što nemaju i svega onoga što baca svetlo na njihov mrak – čita Đorđević.\nPohvaljena je u pismu i publika, koja je i ovaj gest, kao i prikazivanja slike Trifunovića na video bimu nakon predstave Jami distrikt, pozdravila gromoglasnim aplauzom.\nNigde nećeš odavde tužni moj Grujice, u guzici u koju pokušavaš da uđeš odavno mesta nema, da si išao u pozorište i čitao nešto, shvatio bi gde odlaze takvi kao ti. Tvoji Aleksinčani slobodni i divni hrabri ljudi, kao i moje kolege, mi ćemo u večnost, jer svetlu stremimo, ti i slični Grujice, vi ćete u večiti mrak neke guzice – pročitao je Đorđević.\nInače, prema nezvaničnim informacijama, bilo je burno i nakon predstave. Naime, na pres konferenciji predsednik Festivalskog odbora Grujica Veljković i glumci u predstavi Bolivud su se raspravljali, a potom i prekinuli konferenciju.\nPodsetimo, organizacija aleksinačkog festivala ove godine pretvorila se u svojevrsni “teatar apsurda”, posle otkazivanja mesecima najavljivane predstave Utopljena duša Beogradskog dramskog pozorišta, u kojoj glumi Sergej Trifunović. Publika je vraćala karte, umetnici nagrade, javnost je negodovala, a prve festivalske večeri se niko od glumaca BDP nije pojavio na sceni, osim upravnika tog pozorišta Slobodana Ćustića, koji je glumio sam sa niškim amaterskim glumcem.\n(Južne vesti, Foto: FoNet / Zoran Mrdja)


STIPS: Rast cena prasadi i jagnjadi, pad tovljenika - AgroFin\nNaslovna VESTI STIPS: Rast cena prasadi i jagnjadi, pad tovljenika\nSTIPS: Rast cena prasadi i jagnjadi, pad tovljenika\nReporteri Sistema tržišnih informacija pojoprivrede Srbije (STIPS) izveštvaju da je, za nepune dve januarske nedelje, cena teladi simentalske rase do 160 kilograma bila viša na stočnoj pijaci u Pirotu. Dominirao je iznos od 480 dinara za kilogram, dok se za tovne bikove preko 500 kilograma plaćalo 340, a krava za klanje 170 dinara za kilogram.\nRast otkupne cene krava za klanje zabeležen je i u klanicama na području Zlatiborskog regiona, a dominirala je cena od 170 dinara za kilogram. U ovom regionu niža je bila cena tovnih bikova preko 500 kilograma za koje se plaćalo 260 dinara za kilogram. U klanicama na području Srednje-banatskog regiona cena bikova preko 500 kilograma varirala je od 250 za grla hereford rase di 270 dinara za kilogram za simentalce.\nNa stočnoj pijaci u Novom Sadu zabeležen je rast cene prasadi od 16 do 25 kilograma na dominantnih 300 dinara za kilogram. Pad cene tovnih svinja preko 120 kilograma zabeležen je u klanicama na području Nišavskog regiona, 110 dinara za kilogram. Na području Južnobanatskog regiona cena prasadi od 16 do 25 kilograma iznosila je 200, dok su klaničari sa po nižoj ceni otkupljivali prasad od 16 do 25 kilograma.\nU klanicama Srednjebanatskog regiona došlo je do pada cene tovnih svinja od 80 do 120 kilograma na 175 dinara za kilogram. Otkupna cena tovnih svinja preko 120 kilograma bila je niža i u klanicama na području Nišavskog regiona, 110 dinara za kilogram.\nRast cene jagnjadi i pad kod šilježadi i ovaca karakteristika je cenovnih kretanja na stočnoj pijaci u Smederevu. Dominantna cena jagnjadi iznosila je čak 350 za šilježad odgajivači su dobijali 240, a za ovce 160 dinara za kilogram. Jagnjad su bila skuplja i na stočnoj pijaci u Užicu sa dominantnom cenom od 380 dinara za kilogram. Otkupna cena jagnjadi bila je niža u klanicama sa područja Zlatiborskog regiona, 350 dinara za kilogram..\nU Požarevcu je, pak, zabeležen pad cene jagnjadi kao i u klanicama na celom području Braničevskog regiona sa dominantnom cenom 280 dinara za kilogram. Na pijaci žive stoke u Vranju došlo je do pada cene jaradi u poređenju sa poslednjom sedmicom decembra. Prodaja se najčešće odvijala po ceni od 230 dinara za kilogram. U ponudi je bilo dvadesetak grla. U klanicama na području Srednjebanatskog regiona registrovan je otkup jagnjadi po ceni 300 dinara za kilogram, a obim ponude bio je slab.\nPrethodni tekstNa polovnim traktorima do 1. januara 2023. godine obavezna ugradnja zaštitinih ramova\nSledeći tekstUprava za agrarna plaćanja: Utvrđeni rokovi podnošenja zahteva za premiju za mleko


Detaljni rezultati testiranja kandidata u prvom i drugom krugu selekcije\nBeograd 3. april 2017. godine – Svi kandidati koji žele da provere svoj rezultat testiranja u prvom i drugom krugu selekcije mogu to učiniti preko platforme kojoj mogu pristupiti putem sledećeg linka: rs.totalassessment.net/testing/report.php. Kandidati koji su učestvovali samo u prvom krugu selekcije za logovanje na platformu treba da ukucaju broj mobilnog telefona i PIN kod koji su koristili prilikom polaganja …\nIzabrano najboljih sto kandidata za prekvalifikaciju u IT sektoru\nBeograd, 27. mart 2017. – Ministarstvo državne uprave i lokalne samouprave je u ponedeljak, 26. marta, završilo sa drugim, finalnim krugom selekcije kandidata za učešće na pilot programu prekvalifikacija u IT sektoru i izabrano je 100 kandidata koji će pohađati obuke. Učestvovalo je ukupno 200 kandidata, koji su postigli najbolje rezultate u prvom krugu selekcije. Oni su dodatno testirani uživo …\nProdužen rok za popunjavanje onlajn testa do srede u 16 časova\nBeograd 21. mart 2017. godine – Preko 5,000 kandidata je do sada uradilo test na sajtu rs.totalassessment.net/testing. Kako bismo omogućili da što veći broj kandidata završi testiranje, obaveštavamo sve kandidate da je rok za popunjavanje onlajn testa produžen do srede 22. mart u 16 časova. Svim kandidatima koji nisu uradili test je danas poslat podsetnik putem SMS poruke. Ukoliko ste …\nSutra u 23 časova krajnji rok za popunjavanje onlajn testa\nBeograd 18. mart 2017. godine – Obaveštavamo sve kandidate da je rok za popunjavanje onjaln testa utorak 21. mart u 23 časova. Blizu 4.000 prijavljenih kandidata je već popunilo test. Ovim putem pozivamo sve kandidate, koji su dobili poziv na testiranju, da započnu polaganje testa čim budu u mogućnosti kako bi svi nesmetano uradili testove. Molimo sve kandidate koji nisu …\nPočelo onlajn testiranje\nObaveštavamo sve prijavljene kandidate da je počelo pozivanje za onlajn testiranje u okviru prvog kruga selekcije za učešće na kursu prekvalifikacija u IT sektoru. Pozivanje se vrši slanjem SMS poruke na brojeve mobilnih telefona koji su ostavljeni u prijavnom formularu. SMS poruka sadrži link za testiranje i PIN kod za startovanje onlajn platforme za testiranje. Kandidati koji prilikom prijavljivanja nisu dostavili …\nBeograd, 15. mart 2017. godine – U okviru prvog kruga selekcije, svi prijavljeni kandidati na program prekvalifikacija polagaće onlajn test koji je osmišljen tako da meri sposobnosti i potencijal za rad u IT sektoru. Podsećamo sve kandidate da za polaganje onlajn testa nije potrebno nikakvo predznanje iz oblasti IT-a. Cilj onlajn testiranja je da se na osnovu objektivnih mera selektuju …\nBeograd, 13. mart 2017. godine – U toku ove nedelje (od 13. do 19. marta) počeće prvi krug selekcije za učešće u pilot programu prekvalifikacija u IT sektoru. Prvi krug selekcije podrazumeva onlajn testiranje u kome će imati priliku da učestvuju svi prijavljeni kandidati. Na program prekvalifikacija u IT sektoru prijavilo se ukupno 8.902 kandidata. Usled velikog broja prijava, predviđeni …\nPrvi krug selekcije pomeren za sledeću nedelju\nBeograd 10. mart 2017. godine – Ministarstvo državne uprave i lokalne samouprave obaveštava sve kandidate koji su se prijavili na kurs prekvalifikacija u IT sektoru da će se prvi krug selekcije, koji podrazumeva polaganje onlajn testa, održati polovinom sledeće nedelje (od 13. do 19. marta). Sve detaljnije infomacije prijavljeni kandidati dobiće putem e-mejl adrese, koju su ostavili kao kontakt prilikom …\nBeograd, 08. mart 2017.godine – Ministarstvo državne uprave i lokalne samouprave poziva sve zainteresovane za izvođenje obuka u okviru projekta za prekvalifikacije u IT sektoru da se prijave na javni poziv koji organizuje i sprovodi Program Ujedinjenih nacija za razvoj u Srbiji (UNDP). Prijave se mogu poslati najkasnije do 21. marta 2017. godine, a detalji konkursa dostupni su na …\nNajviše kandidata je između 26 i 35 godina starosti i ima završenu srednju školu, a jednu trećinu čine osobe ženskog pola. Beograd, 6. mart 2017. godine – Na juče završeni konkurs za prijave na kurs prekvalifikacija u IT sektoru, prijavilo se ukupno 8.902 kandidata. Konkurs je bio otvoren dve nedelje, a organizovalo ga je Ministarstvo državne uprave i lokalne samouprave …


Iza juga Marakane - Zvezdina delegacija posetila akademiju Zenita\nPredstavnici Omladinske škole Crvene zvezde su posetili fudbalsku akademiju Zenita u Sankt Peterburgu. Naša delegacija je uspostavila saradnju sa ruskim fudbalskim velikanom, gde su dogovoreni novi projekti u zajedničkoj saradnji ova dva kluba.\nDelegacija naše Omladinske škole je posetila akademiju ruskog fudbalskiog kluba Zenit. Domaćin je u sjajnom raspoloženju, na čelu sa Maksimom Pogorelovim, generalnim direktorom akademije, i Andrejom Aršavinom bivšim igračem Zenita i sadašnjim sportskim direktorom akademije, dočekao crveno-bele. Saradnja između dva fudbalska velikana ozvaničena je dogovorom o sprovođenju raznih projekata koji su predviđeni za naredni period. Prvi trener Omladinske škole Crvene zvezde - Nikola Jelić je sa velikom radošću govorio o dogovoru Zenita i našeg kluba.\n-Posetili smo akademiju fudbalskog kluba Zenit. Delegaciju su pored mene predstavljali direktor Omladinske škole Dragan Mladenović, sportski direktor Grafičara Dušan Anđelković i koordinator baze Vladimir Cvjetičanin. Zadovoljni smo kako je prošao sastanak i domaćin je pokazao ogromno poštovanje prema fudbalskom klubu Crvena zvezda, kao i prema tome što naša akademija, odnosno škola radi. Zainteresovani su da saradnja bude na višem nivou, a na sastanku je odlučeno da njihovi treneri već u decembru dođu u Srbiju na obuku, dok će treneri iz naše škole otiću u Rusiju u februaru naredne godine. Takođe, dogovoren je turnir prijateljstva između četiri ekipe Zenita i Zvezde u Sankt Peterburgu. Učestvovaće generacije rođene 2004, 2005, 2006. i 2007. godine, a dogovorena je razmena igrača na period od nedelju do dve. Isto tako i oni dolaze ovde, pa su u planu zajedničke pripreme uz još dosta raznih projekata. Zasadili smo drvo prijateljstva Crvene zvezde i Zenita, obišli akademiju gde smo videli fenomenalnu infrastrukturu i uslove na nivou najvećih evropskih akademija - podvukao je Jelić.\nKao znak prijateljstva i dugoročne saradnje između Crvene zvezde i Zenita, na akademiji ruskog fudbalskog predstavnika dve delegacije su zasadile drvo prijateljstva kao prvi korak prema uspešnoj saradnji.


IKEA Ovo je IKEA - ISTAD - IKEA\nTrenutno: ISTAD - Pionir među kesama\nMogu li 1,4 milijarde plastičnih vrećica promeniti svet?\nNadamo se da mogu i ponosno predstavljamo prvi plastični proizvod široke potrošnje, od obnovljivog materijala. Reč je o višenamenskoj plastičnoj vrećici ISTAD koja je uglavnom (85%) izrađena od obnovljivog materijala iz šećerne industrije. Očekujemo da ovom promenom uštedimo oko 75 000 barela nafte godišnje, čime smanjujemo karbonski otisak.\nIako su troškovi proizvodnje plastike od obnovljivih materijala veći u odnosu na običnu plastiku, to se ne vidi na etiketi s cenom. U kompaniji IKEA, verujemo da svi, a ne samo neki, imaju pravo na povoljne i održive izbore.\nISTAD Vrećica s kopčom 499 RSD/30 komada\n„Fascinantno je videti šta sve koristimo iz šećerne industrije, uopšte nema otpada”\nMinh Nguyen Hoang, menadžer za kategoriju plastičnih proizvoda, IKEA of Sweden\nPlastika koja je stvarno fantastična\nISTAD je važan korak ka našem cilju, gde ćemo koristiti samo obnovljivu ili recikliranu plastiku u proizvodima za uređenje doma - dok cena ostaje niska, a kvalitet dobar. Uvođenjem proizvoda od održive plastike u naš asortiman, nadamo se da ćemo inspirisati ostale na sličnu akciju.\nIzrađena od šećerne trske, plastika od obnovljivih materijala u ISTAD vrećicama je obnovljiva i reciklira se.


ZAOBIĐITE ZAČINJENU HRANU I SPREJ ZA NOS: Spisak stvari koje MORATE izbegavati pre odlaska u krevet s partnerom! | Lifestyle | Espreso\nnije samo užitak problem, već i potencijalne polne bolesti i neprijatnosti, Foto: Profimedia\nZAOBIĐITE ZAČINJENU HRANU I SPREJ ZA NOS: Spisak stvari koje MORATE izbegavati pre odlaska u krevet s partnerom!\nČak i najiskusnije žene u krevetu mogu napraviti neke neforsirane greške pre samog odnosa koje im intimu mogu učiniti neprijatnom\nObjavljeno: 29.11.2018. 11:17h\nKako biste se zaštitili od polno prenosivih oboljenja i kako biste izbegli neprijatnosti tokom seksa, u nastavku se nalazi pet najčešćih predseksualnih grešaka koje možete uzeti u razmatranje pre vašeg sledećeg odlaska u krevet s partnerom.\nČak i najiskusnije žene u krevetu mogu napraviti neke neforsirane greške pre samog odnosa koje im intimu mogu učiniti neprijatnom, prenosi Health24.\nAntihistaminici deluju na isušivanje sluzokože kako bi ublažili zapušenje nosa, ali je važno istaći da na taj način mogu osušiti i druge delove tela, naročito vaginu. Ovo stanje može dovesti do bolnog odnosa.\n"Hrana može uticati na vaginalni miris", kaže Ketrin Boling, lekar porodične medicine.\nEkstremno začinjene namirnice mogu izazvati gasove, nadimanje, ali i vrlo neprijatan vaginalni miris koji jednostavno ne prolazi.\nIako konzumacija alkohola može u pojedinim trenucima popraviti čovekovo raspoloženje, preterivanje u alkoholu može dovesti do slabljenja čula.\n"Pošto je alkohol poznat kao supstanca koja u isto vreme može izazvati i sprečiti depresiju, vaša sposobnost da doživite orgazam zapravo može biti smanjena ako ste previše popili", navode stručnjaci.\nZapravo, jedna studija na Univerzitetu Misuri otkrila je da 11 posto konzumenata alkohola ima problema s postizanjem orgazma, tj. muškarcima koji su previše popili trebalo je više vremena za ejakulaciju, dok je ženama potrebna dodatna stimulacija za postizanje vrhunca.\nTRI GREŠKE U ŠMINKANJU KOJE PRAVE APSOLUTNO SVE ŽENE: Zbog ovoga izgledate LOŠE!\nSVI RODITELJI OVO RADE, A NISU SVESNI KOLIKO JE OPASNO: Nikako ne stavljate dete u AUTO SEDIŠTE na ovaj način!\nAko ste žena koja svoju bikini zonu voli da održava urednom, najbolje je da je depilirate noć pre nego što ćete imati odnos kako bi koži pružili šansu da se obnovi. Naime, brijanjem ćete nadražiti gornji sloj kože, čineći područje osetljivijim. Možete takođe nadražiti folikule dlake uzrokujući roze osip koji će izazvati svrab, što bi vašu kožu učinilo pogodnim područjem za potencijalne infekcije poput herpesa i HPV-a.\nUpotreba hrane u predigri\nIako mnogi parovi nastoje da u svoj intimni život prenesu i pojedine filmske scene, poput onih s upotrebom čokolade, to ne bi trebalo da radite s obzirom na to da postoji realna šansa od dobijanja gljivične infekcije.\nBONUS VIDEO: VISI IZNAD PONORA NA JEDNOJ RUCI! Poleteo zmajem, a nije bio zakačen! NADLJUDSKA BORBA DA NE PADNE! (VIDEO)


Prodaja automobila u Srbiji je "u petoj brzini"\nU Srbiji je u novembru prodato 2.025 novih automobila, što je najbolji rezultat u ovom mesecu ostvaren od 2010. godine. Ukupna prodaja u prvih 11 meseci ove godine dostigla je 24.421 vozilo (putnička i laka komercijalna vozila) naspram 20.883, što predstavlja rast od 16,94 odsto na godišnjem nivou!\nPodaci pokazuju da je rast konstantan kaže, za “Novosti”, generalni sekretar Srpske asocijacije uvoznika novih automobila i delova Boban Nikolić. Kada su samo putnička pozila u pitanju, prodato je 20.107 vozila, a lane 17.199. Snažan rast tržišta prisutan je i kod prodaje lakih komercijalnih vozila, takozvanog privrednog programa, koji je, smatraju mnogi, i jedan od najboljih pokazatelja rasta celokupne male privrede. – U prvih 11 meseci prošle godine prodato je 3.684 vozila a u istom periodu ove 4.314, što je takođe respektabilan rast od 17,10 odsto – kaže Nikolić.


Čak 30 odsto pacijenata koji su bolesni od koronavirusa razvijaju opasne krvne ugruške | Kodex.ME\nČak 30 odsto pacijenata koji su bolesni od koronavirusa razvijaju opasne krvne ugruške\nMedicinski stručnjaci upozoravaju da čak 30 odsto pacijenata koji su ozbiljno bolesni od koronavirusa razvijaju opasne krvne ugruške. Kažu da ugrušci mogu da doprinesu većoj smrtnosti ljudi.\n17. 05. 2020 - 20:37 Autor: Kodex\nIza nastanka krvnih ugrušaka stoji jaku upalu pluća, što je prirodna reakcija tijela na virus.\nPacijente širom svijeta pogađaju mnoge medicinske komplikacije prouzrokovane virusom, od kojih neke mogu biti i fatalne.\nJoš u martu, dok se koronavirus širio svijetom, ljekari su počeli da primjećuju daleko veće stope ugrušaka u pacijentima koji su primljeni u bolnicu nego što bi inače to bilo očekivano u drugačijim okolnostima.\nBilo je i drugih iznenađenja, uključujući otkriće stotina mikro-ugrušaka u plućima nekih pacijenata.\nVirus je takođe povećao slučajeve tromboze dubokih vena - krvnih ugrušaka koji se obično nalaze u donjim ekstremitetima - što može biti opasno po život kada se fragmenti odvoje i presele u pluća, blokirajući krvne sudove.\n"S velikom količinom podataka tokom poslednjih nekoliko nedjelja, mislim da je postalo očigledno da je tromboza glavni problem", kaže Rupen Aria, profesor tromboze i hemostaze u bolnici “King's College Hospital” u Londonu i dodaje:\n"To je posebno vidljivo kod pacijenata teško pogođenih koronavirusom, gdje neka od novijih studija pokazuju da skoro polovina pacijenata ima plućnu emboliju ili krvni ugrušak u plućima."\nOn vjeruje da bi broj oboljelih od koronavirusa koji su u kritičnom stanju zbog krvnih ugrušaka mogao biti znatno veći od objavljenih podataka u Evropi.\nTim profesora koji se bave izučavanjem krvi u bolnici analizira uzorke pacijenata koji pokazuju kako koronavirus mijenja njihovu krv čineći je gušćom i ljepljivijom. A ljepljiva krv može dovesti do stvaranja ugrušaka.\nOva promjena u krvi je posledica jake upale pluća, što je prirodna reakcija tijela na virus.\nPrema riječima stručnjaka za trombozu, profesorke Beverli Hant, ljepljiva krv ima šire posledice od stvaranja krvnih ugrušaka, ona može da dovede do većih stopa moždanog i srčanog udara.\nIspitivanje razrjeđivača krvi\nPostoje studije koje pokazuju da razrjeđivači krvi, antikoagulansi, koji se trenutno koriste za liječenje krvnih ugrušaka nisu baš uvijek efikasni.\nPovećavanjem doza kod pacijenata koji imaju problem sa obilnim krvarenjem povećava se rizik od fatalnog ishoda.\n"Ravnoteža između liječenja tromboze i izazivanja krvarenja je "nesigurna"", kaže profesor Aria.\nSada je veliki pritisak na medicinskim timovima iz cijelog svijeta da sarađuju u pronalaženju najsigurnijeg i najefikasnijeg načina borbe protiv problema krvnih ugrušaka koje je virus donio.\nU toku su ispitivanja kako bi se pronašla standardna doza antikoagulanasa koja će se koristiti u svim zemljama.\nMeđutim, neki stručnjaci vjeruju da bi moglo postojati i drugo rješenje: pronalaženje načina za smanjenje akutne upale u plućima koja dovodi do stvaranja ljepljive krvi, glavnog izvora problema.


Da li se bliži kraj sveta? - Rusija će morati da preseli prestonicu i Kremlj u Sibir?\nHome/SPEKTAR/Da li se bliži kraj sveta? – Rusija će morati da preseli prestonicu i Kremlj u Sibir?\n16. маја 2022.\tSPEKTAR 2 Komentara\nJedna od glavnih tema prošlogodišnjeg razgovora bila je još jednom izrečena ideja ruskog ministra odbrane Sergeja Šojgua da se u Sibiru izgradi nekoliko novih velikih gradova, pa čak i prestonica preseli iz Moskve.\nSvi su pričali, burno raspravljali, a posle parlamentarnih izbora ona je zaboravljena. Ali početkom marta 2022, jedan od oligarha najbližih Kremlju, Oleg Deripaska, veoma je pozitivno govorio o potpuno istoj stvari.\nČini se da u bliskoj budućnosti neće biti izbora. O čemu može da svedoči povratak ideji preseljenja u Sibir?\nPodsetimo se da je Sergej Šojgu, rodom iz Tuve, predložio da se u Sibiru izgradi od 3 do 5 novih gradova sa populacijom od 300-500 hiljada ljudi, ili bolje, metropola sa 1 milion stanovnika.\nPritom, prema njegovoj zamisli, to bi trebalo da budu veliki privredni i naučno-industrijski centri. Ispostavilo se da bi prvi takav grad mogao da se pojavi na mestu planiranog pod SSSR-om, ali nikada realizovanog Elektrograda u Južnom Sibiru.\nPredsednik Putin je rekao da premeštanje prestonice iz Moskve u Sibir samo po sebi „ne bi rešilo fundamentalne probleme zemlje“, ali bi omogućilo premeštaj niza federalnih odeljenja i velikih industrijskih preduzeća tamo.\nI iznenada, 4. marta 2022. godine, govoreći na Krasnojarskom ekonomskom forumu, milijarder Oleg Deripaska je podelio svoju viziju daljeg razvoja zemlje.\nInteresi Rusije u budućnosti leže u Aziji. Imamo 18 biliona dolara ove godine samo u Kini. Ako ubacite sve ostale brojke, mnogo je veća od Evrope, sa drugačijom dinamikom… Ja uvek kažem: izgleda da je utopija, ali zašto nam treba kapital u Moskvi, ako sve interese imamo u Aziji?\nI drugo vreme je tada za približavanje neprijateljskih projektila, a sve ostalo će izgledati drugačije ako se nalazi u Novosibirsku, Krasnojarsku.\nUrbanistička inicijativa ministra odbrane Šojgua, koja je mnogima izgledala kao „projekat“, nakon početka rata u Ukrajini, odjednom se pretvorila u garanciju opstanka same Rusije.\nNajpre, kako je s pravom primetio Oleg Deripaska, premeštanje prestonice iz Moskve u Sibir značajno će povećati vreme leta američkih nuklearnih projektila do njega.\nAko su pre godinu dana ova razmišljanja mogla da se smatraju neozbiljnim, danas to više nije stvar za smejanje.\nKolektivni Zapad je započeo novi rat za uništavanje Rusije, koji i dalje traje na teritoriji Ukrajine.\nMeđutim, u toku dalje eskalacije, SAD i NATO blok mogu biti u iskušenju da izvrše preventivni nuklearni udar na Rusiju, istovremeno uništavajući vojno- političko rukovodstvo i odbrambenu infrastrukturu.\nOvo je veoma ozbiljna pretnja i apsolutno realna. Većina stanovništva Rusije i preduzeća njenog vojno-industrijskog kompleksa skoncentrisana je u centralnom delu, odnosno oni će biti prvi koji će stradati od takvog nuklearnog udara.\nVreme leta američkih projektila do Moskve, ako se pojave negde u Ukrajini, biće samo nekoliko minuta.\nDa bi se jednim uspešnim preventivnim udarom otklonilo takvo iskušenje da Rusiju napadnu, potrebno je u Sibiru stvoriti „rezervni kapital“ sa rezervnim administrativnim aparatom koji garantuje nastavak organizovanog rata u slučaju uspešnog napada.\nTakođe bi bilo preporučljivo da se deo odbrambene industrije udalji od NATO bloka, pokrivajući ceo ovaj vojno-industrijski blok pouzdanim kišobranom protivvazdušne i protivraketne odbrane.\nSAD i EU nameravaju da odbiju kupovinu ruskih ugljovodonika. Potrebna su alternativna tržišta prodaje, a čini se da je region jugoistočne Azije jedina razumna alternativa Evropi.\nMora se pretpostaviti da posle 24. februara 2022. i početka rata u Ukrajini, ideja o novoj kolonizaciji Sibira i prenošenju tamo „rezervnog kapitala“ i projekata ima sve šanse da postane stvarnost, zaključuje Sergej Maržetski za Reporter.


DIREKTIVA Vrh SNSD-a traži od aktivista na terenu da ne reaguju na "provokacije" opozicionara - Opcija\nDIREKTIVA Vrh SNSD-a traži od aktivista na terenu da ne reaguju na “provokacije” opozicionara\nSlužba SNSD-a poslala je juče svim predsjednicima opštinskih i gradskih izbornih štabova upozorenje o mogućim fizičkim sukobima sa opozicionim kanidatima.\nU instrukciji koja je u posjedu portala Srpskacafe vrh SNSD-a traži od svojih članova da se suzdrže od bilo kakvog sukoba sa opozicijom.\n– Kao što ste primjetili strategija opozicije u ovoj kampanji je da prilikom svakog skupa i događaja koji organizuje SNSD ili kome prisustvuju kandidati SNSD-a isprovocira naše kandidate, aktiviste ili funkcionere – navodi se u dopisu koji su primili predsjednici lokalnih stranačkih štabova.\nKako se dalje navodi u povjerljivom dokumentu koji je “procurio”, plan opozicije je da izazove sukobe u bliskim susretima sa predstavnicima vlasti i tako pokuša dobiti naklonost dijela građana.\nTakođe, iz vrha SNSD-a pišu da su ove informacije dobili od “krtice” iz izbornog štaba jedne opozicione partije, te upozoravaju sve svoje članove da će biti odmah izbačeni iz stranke ukoliko se ne budu pridržavali naređenja.\n– Niko od naših ljudi, ko bude izložen ovakvim provokacijama ne smije na njih odgovarati bilo kakvim nasiljem. Svaki član SNSD-a koji bude dio bilo kakvog nasilja će biti izbačen iz stranke – piše u instrukciji Službe najveće političke partije u RS.\nInače, ovaj dopis je poslat samo nekoliko dana nakon incidenta u Čelnicu gdje je predsjednik SNSD-a Milorad Dodik rukom izbio telefon kandidata PDP-a za NSRS Draška Stanivukovića, koji je došao da izvede performans na mjesto na kome su predstavnici vlasti polagali kamen temeljac.


Startovala Eko mini odbojka\n"Barem toliko se dičimo našom zajedničkom akcijom, rekao bih pokretom, EKO mini odbojkom. Ponovo, četvrti put smo u prilici da započnemo sezonu igre, druženja, pobjeda, ponekad i po koje suze, jer u odbojci nema neriješenog rezultata.\nEKO mini odbojka je najbrojnije odbojkaško takmičenje u Crnoj Gori. Sigurno je među popularnijim u konkurenciji svih sportova u našoj zemlji. I, iz godine u godinu smo sve brojniji", kazao je Pajković.\n"Izuzetno nam je drago što ovo takmičenje ima kontinuitet i svake godine broji sve veći broj djece koja na ovaj način imaju mogućnost da stvaraju zdrave navike, sklapaju nova prijateljstva i razvijaju sportski duh i talenat.\nRekordan broj timova koji učestvuju ove godine govori nam koliko su djeca zavoljela ovaj sport i vjerujemo da su među mladim učesnicima i budući reprezentativci”, kazala je Ivanović.


Krakov 3 noćenja - Travego\nDoručak. Slobodno vreme ili mogućnost fakultativnog izleta do najstarijeg rudnika soli u Evropi – Velička. Po dolasku spuštanje stepenicama sa lokalnim vodičem do dubine od 135 m gde se nalazi i spektakularno podzemno jezero, kraljevska kapela napravljena od soli i koncertna dvorana. U povratku izlaz je specijalnim liftom. Povratak u Krakov. Individualno doček nove godine. SREĆNA NOVA GODINA!!! Noćenje.\nDoručak. Napuštanje hotela. Slobodno vreme u centru grada ili fakultativni odlazak u Aušvic, poseta nekadašnjem zloglasnom nacističkom koncentracionom logoru Aušvic – Birkenau (današnji spomen – muzej pod zaštitom je UNESCO-a). U popodnevnim časovima polazak za Srbiju. Noćna vožnja kroz Slovačku, Mađarsku…


Po Miloševićevim rečima susret je organizovan sa ciljem da se sačuva trajno sećanja na izuzetne ljudske i radne osobine Aleksandra Saše Popovića.\n- Koliko god da zvuči apsurdno, danas smo ovde zbog „radosti", jer slavimo ono najbolje u našem detetu, što stvaramo divnim vaspitanjem, odanošću državi i idejama obrazovanja i njegovoj usmerenosti ka najvišim ciljevima. To je nešto što je ostalo da živi do današnjeg dana, u plemenitoj ideji koju je pokrenula njegova majka, a podržali su profesori sa Departmana za matematiku i informatiku Prirodno-matematičkog fakulteta - rekao je sekretar Milošević.\nOn je dodao da se u ovakvim vrednostima, u ime svih koji su zaboravljeni do sada, najbolje očitava besmrtnost ideje stvaralaštva i izuzetnosti onih koji su privrženi vrednostima porodice, svog naroda i svoje države.\n- Moja želja je da u ime Pokrajinske vlade preuzmemo deo odgovornosti u funkcionisanju Fonda „Aleksandar Popović“, koji neće biti samo finansijski, nego i organizacioni, i da zajedno osmislimo na koji način ćemo u narednim godinama čuvati uspomenu na našeg Aleksandra - zaključio je sekretar Milošević.\nProf. dr Mirjana Ivanović, koja je bila mentor Aleksandru Saši Popoviću, kazala je da su ustanovljene dve nagrade koje nose njegovo ime.Reč je o univerzitetskoj nagradi za izuzetne studente koji zadovoljavaju visoke kriterijume i fakultetskoj nagradi koja se dodeljuje za vrhunski naučni rad.\nAleksandar Popović je rođen 24. aprila 1973. u Novom Sadu. Bio je učenik i student generacije, kao i član Mense. Višestruko je nagrađivan kao student i istraživač, a svoj prvi stručni rad objavio je već kao sedamnaestogodišnjak. Studije informatike na Prirodno-matematičkom fakultetu u Novom Sadu upisao je 1992. godine, a završio ih 1997.godine s prosečnom ocenom 9,96.\nZa izuzetan diplomski rad dobio je nagradu „Mileva Marić Ajnštajn" Univerziteta u Novom Sadu.Radio je kao asistent pripravnik na Institutu za matematiku.U okviru letnjeg naučnog programa boravio je mesec dana na Univerzitetu Ilinois u Čikagu. Učestvovao je na više naučnih skupova, objavio šest naučnih radova u zemlji i inostranstvu i bio koautor tri udžbenika.\nStudent fond Pokrajina\n22:10 POJAČANO OBEZBEĐENJE PREDSEDNIKA: Ana Brnabić - Atentat za Vučića planiran za februar, evo ko je Srbiji odao informaciju!\n22:10 NEMA POVLAČENJA! Pobedićemo ih sve\n102 AUSTRALIJA GLEDA DNEVNIK U NEVERICI: Dve vesti šokirale naciju (VIDEO)\nPOJAČANO OBEZBEĐENJE PREDSEDNIKA: Ana Brnabić - Atentat za Vučića planiran za februar, evo ko je Srbiji odao informaciju!\nNEMA POVLAČENJA! Pobedićemo ih sve


pink.rs | Da li ste zavisni od šećera? Evo kako da smanjite njegov unos\nDa li ste zavisni od šećera? Evo kako da smanjite njegov unos\nIzvor: Net.hr, Foto: Pixabay.com ||\nDogodi li i vi ne možete da odolite desertu? Dogodi li vam se da nekad pojedete celo pakovanje slatkiša za samo par minuta i da imate osećaj da be biste mogli da "preživite" dan bez nečeg slatkog?\nNaučnici sa medicinskog fakulteta Ičan u Americi otkrili su da šećer može izazvati zavisnost i do 8 puta jaču od zavisnosti od kokaina. Prema istraživanju, hrana koja izaziva najveću zavisnost je pica i to zbog velikog broja skrivenih šećera koje možemo pronaći u samo jednom parčetu. Uz picu tu su i čips, keks i sladoled.\nŠećer je svugde\nŠećer pokreće navalu dopamina, zbog kojega se odmah osećamo izvrsno. Međutim, taj osećaj ne traje dugo stoga mozak traži još, a s vremenom će tražiti sve više kako bi se postigao taj osećaj euforije. Nažalost, ne treba mnogo truda kako bi se zadovoljila ova zavisnost jer je šećer doslovno svugde.\nOvsene pahuljice, jogurt i proteinske pločice su, na primer, na glasu kao zdrava hrana, ali zapravo mogu pospešiti vašu zavisnost od slatkog.\nOd preterane konzumacije šećera nećete samo postati zavisni – možete razviti dijabetes, srčane bolesti i akne. Želju za slatkim ćete smanjiti kada voda bude vaše glavno piće. Jedite “pravu hranu” umesto pakovanih grickalica, vežbajte i naravno dovoljno spavajte.\nNe igrajte se zdravljem - ovaj doručak UNIŠTAVA IMUNITET\nPALI GUGLOVI SERVISI! MOGLI SMO BEZ DRUŠTVENIH MREŽA, ALI KAKO BEZ OVOGA? Korisnici širom sveta prijavljuju SLEDEĆE PROBLEME!\nKLJUČNA NEDELJA ZA NOVAKA! Moguća su tri scenarija koja bi ga zadržali na PRVOM MESTU - Evo šta treba da se dogodi!\nDušica Jakovljević u tržnom centru našla novčanik pun para, svi komentarišu ono što je uradila (FOTO)\nČAK I ISKUSNI NE ZNAJU DA REŠE: Sramota je, ali vozači POJMA NEMAJU ko ima prednost na ovoj raskrsnici - ZNATE LI VI?


Pregled svih bebinih organa u 2. tromesečju | Bebologija - Vodič za roditelje\nDrugi ultrazvučni pregled tokom trudnoće obično se odigrava između 18. i 28. nedelje. U velikom broju centara on je okosnica ocene strukturne anatomije fetusa, odnosno glavna metoda skrininga za fetalne strukturalne anomalije.\nNjime se jasno razaznaju i ocenjuju svi organi i organski sistemi, kosti glave, lice, moždane strukture, vrat, grudni koš sa srcem i plućima, trbušna duplja u kojoj se jasno prikazuju želudac, jetra i žuč i oba bubrega i mokraćni mehur, pol deteta, sve duge kosti i položaj stopala i šaka.\nVažna je ocena položaja posteljice (s ciljem isključenja njenog niskog sedišta i nje kao predležeće strukture – placenta previa) kao i njen izgled.\nMerenjem veličine ploda na temelju veličine dijametra glavice (BPD), opsega stomaka(AC), dužine bedrene kosti (Fl) ocenjuje se pomak u veličini ploda i time isključuju moguća odstupanja u veličini fetusa (mogući zastoj rasta).\nUvođenje 3/4D ultrazvučne tehnologije, koja se temelji na višepresečnom prikazu, donelo je brojne nove mogućnosti prikaza, koje nije moguće dobiti dvodimenzionalnom tehnikom. Upravo mogućnost analize ovih preseka čini ovu tehnologiju nadmoćnom nad klasičnom ultrazvučnom tehnologijom.\nVišepresečni/volumski prikaz najslikovitiji je kod prikaza lica fetusa, a osim doprinosa u lakšem otkivanju pojedinih malformacija lica (rascep usne), neopisivo je zadovoljstvo budućih roditelja kad mogu videti lice svoga deteta.\n3D ultrazvučna tehnologija doprinela je u obradi već otkrivenih anomalija. Najveći doprinos je postignut prilikom postavljenih sumnji na defekt nervne cevi (rascep kičme) jer ova tehnologija pruža dodatne informacije o mogućoj korektabilnosti anomalije.\nČetverodimenzionalni ultrazvuk obeležava prostorni prikaz u stvarnoj jedinici vremena. Tako prikazane slike deluju poput filma deteta na ultrazvučnom monitoru.


Sarti beach on Sithonia - Sithonia beaches | Nikana.gr\nThe city beach in Sarti is exactly 3km long. Except that, the beach is very wide, in some parts dozens of meters.\nThe beach is sandy, and the depth is gradual, with the fact that in the new part of Sarti, the so-called Sarti Beach the sea is rather shallow and more suitable for smaller children.\nIn the old part of Sarti, the depth is not sudden, but there is no shallow water.\nThe large part of the beach is decorated and has very nice bars with light music, deck chairs, parasols, canopies, internet access, showers, but there is really plenty of space for all visitors who have their own equipment.\nThe city beach would be perfect if there were no infamous waves and winds. Since there are different information on the Internet on how waves are really common and big, we will briefly write down our experience.\nSince there are different information on the Internet on how waves are really common and great, we will briefly write down our experience.\nWe were staying in Sarti for several months in continuity, and we visit it every summer from time to time. It is true that there are waves and wind, but on average about every third day. We have to emphasize that rarely waves are that big that swimming isn’t possible, so we have never seen anything like that. Swimming is always possible and there are always swimmers who enjoy big waves, but they are certainly not recommended for children, non-swimmers or bad swimmers.\nIf you are planning to visit Sarti for vacation, you can count that approximately every third day you will go to some of the surrounding beaches without waves. If you like your vacation to be more or less lively, we think that due to occasional waves there is no need to dismiss Sarti as a holiday destination.\nConsidering that we know that there are several cases of drownings on the beach yearly, it is advisable to be careful when the waves are big. There are often ditches on the bottom of the sea made by waves, you can easily lose ground under your feet, and then the waves could pull you away from the shore. Take care of children especially, but adults should pay attention also.\nTo conclude, as soon as waves start to become bigger, it is better to look for a beach where there are no waves at all.\nSarti is surrounded by beautiful beaches and has plenty of facilities in the city for both children and adults both during the day and in the evening, so it is a great holiday destination. Sarti is not without reason the most popular place in Sithonia.\n@Srdjan Nemam nameru da razvijam polemiku, ali želim da napomenem da, kao što u mom komentaru i piše, ta povratna struja koja se može videti u Sartiju, i jeste upravna na obalu i kao fizička pojava vezana za talase može da se pojavi svugde. Na facebook grupi Nikana se može naći više komentara o iskustvima u vezi talasa u Sartiju. Ne znam kome može biti u interesu da umanjuje opasnost od talasa i pratećih pojava u situaciji kada se više ljudi utopilo u kratkom vremenu-istina se uvek sazna. Nisu valjda svi bili pijani ili doživeli srčani udar-to nije lepo ni pomisliti. Pošto je more sila jača od čoveka, važno je poznavanje karakteristika mora na nekoj plaži, a to bi upravo trebalo da piše na mestu gde se neka plaža predstavlja, da bi ljudi znali šta da očekuju i da li im to odgovara-ko u Sarti dođe autobusom ima manje mogućnosti da ode na druge plaže kada je na gradskoj crvena zastavica. Grčka obala je velika i svako može pronaći mesto za sebe-mnogima će se svideti i u Sartiju, ali ja, na primer, tamo više ne planiram da idem.\nGodinama letujem u Sartiju sa ženom i ćerkom. Ćerka je sa pet godina naučila da pliva u tim talasima. U Sartiju postoji jak vetar i talasi koji su povremeno veliki. Retko se dešava da nije za kupanje, ali se dešava. Ko traži mirno more, neka ne ide u Sarti. Mnogi klinci prevaziđu strah od talasa (što u velikoj meri zavisi od roditelja i njihovog držanja) i nakon toga neverovatno uživaju u tom, pomalo divljem, moru. Sarti je avantura, ali daleko od toga da je kupanje na gradskoj plaži opasno po život. Dešavaju se povremeno utapanja jer ljudi ulaze u vodu kad je more jako nemirno, ili pod uticajem alkohola, ili ako dožive srčani udar. Podatak o 10 utapanja u julu mesecu se ne može pronaći na internetu osim u srpskim tabloidima, a rip current je fenomen em nekarakterističan za Mediteran, em izgleda sasvim drugačije (struja je uvek normalna na obalu, nikada paralelna sa obalom). To što ljudi vide, ta traka na morskoj površini, je dejstvo vetra po površini vode između talasa kojih ima dosta, a na kojima se, naravno, ne može videti trag vetra, nego se vidi između talasa. Isto može da se vidi u Boki Kotorskoj ili na Savi. Pokažite elementarno poštovanje prema moru i uživaćete. Na kraju, pošto me oni koji nisu smeli da se kupaju u Sartiju, uvek optuže da radim za agenciju, napomena da ne radim za agenciju i, zapravo, imam interes da što manje turista dolazi u Sarti. :)))\n@Nikolaj Ako Vi znate o čemu se onda radi, molim vas da to objasnite svima, možda i neki životi ubuduće budu sačuvani, a značiće i porodicama stradalih.\n@Svetlana Imate bujnu maštu, malo ste guglali, pogrešno sklopili informaciju i sad srpskim netom kruži laž o rip current u Sartiju. Ovo jednostavno nije tačno, jer se ne radi o fenomenu koji se zove rip current. Ne znam ko je autor ostatka izmišljotine da je za mesec dana tamo nastradalo 10 ljudi. Kakogod „niđe veze”.\nPošto se ovih dana, u kratkom periodu, desilo nekoliko utapanja na ovoj plaži, za šta nisu odgovorni samo talasi, koji su česti i veliki, nego i specifična prirodna pojava koja se zove Povratna struja (Rip current), a to je uska struja vode između talasa, koja teče od obale i koja često savladava napore neupućenih plivača da se vrate na obalu kada plivaju protiv struje u tom uzanom procepu, a u stvari treba da plivaju levo ili desno, paralelno sa obalom, dok ne izađu iz tog pojasa. Gledala sam sa terase tačno na taj pojas, koji je oko sredine plaže, ispred kuće Stavros, i veoma je uočljiv kada su talasi, ali nisam znala kao ni mnogi drugi turisti da je to opasan prirodni fenomen. Na plaži je još i bar sa ležaljkama, a nema nikakvog obaveštenja o opasnosti. Suprug, dobar plivač, je drugi dan boravka ušao u vodu na tom mestu i imao je problema da se vrati iako tog dana nisu bili veliki talasi, a sa njim je plivalo i naše maloletno dete. Susedi iz smeštaja, koji su tu boravili već neko vreme, su nas onda upozorili na to. Mislim da bi agencije trebalo da o ovome blagovremeno obaveste sve turiste koji borave u Sartiju, koji je lep gradić i ima svojih prednosti, tako da ne treba prećutkivati ni poneku manu, naročito ako može biti smrtonosna.


PL: Kiks MJ na startu 2015.! | BN\nPL: Kiks MJ na startu 2015.!\nNa gostovanju Stouku, "đavoli" produžili niz utakmica bez poraza. Mada, opet nisu ni pobedili - 1:1.\nFudbal 01.01.2015 | 16:20\nNapornu prazničnu seriju premijerligaških utakmica fudbaleri Mančester junajteda završili su osvajanjem boda. Na Britanija stadionu izborili su remi sa Stoukom i sačuvali ga do kraja meča.\nGolom Radamela Falkaa, gosti su u 26. minutu "poništili" prednost koju je Stouku doneo Rajan Šoukros već u 2. minutu, pa otišli kući sa bodom.\nDo kraja meča ostali su bez povređenog Ešlija Janga (zadnja loža) i to je još jedna u nizu glavobolja sa njihovog menadžera Luja Van Gala. Uprkos tome i uprkos remiju, Holanđanin neće nezadovoljan otići sa stadiona.\nDomaćin je imao konkretne prilike - neiskorišćen zicer Mame Biram Dijufa u prvom poluvremenu i zatresenu stativu Pitera Krauča u drugom - kao i nedosuđen jedanaesterac. Kris Smoling verovatno je skrivio i penal, udarivši rukom loptu u kaznenom prostoru posle Kraučevog udarca, ali je sudija Majkl Oliver pokazao da se igra nastavi.\nJunajted će naredni prvenstveni meč odigrati tek 11. januara - kod kuće, protiv Sautemptona. Do tada, igraće protiv Jeovila 4. januara, u okviru 3. runde FA Kupa. I sledeće, 21. kolo Premijer lige dočekaće na trećem mestu, sa nizom od deset utakmica bez poraza (sedam pobeda i tri remija).\nStouk je trenutno u samoj sredini tabele, na desetom mestu, sa istim brojem bodova kao i Njukasl, sa odigranom utakmicom više. 11. januara gostovaće Arsenalu.\nAston Vila - Kristal Palas 16.00\nHal - Everton\nNjukasl - Barnli\nKvins Park - Svonsi\nTABELA: Čelsi 46, Siti 43, Junajted (+1) 37, Sautempton 33, Arsenal 33, Vest Hem 31, Totenhem 31, Liverpul 28, Svonsi 28, Stouk (+1) 26, Njukasl 26, Everton 21, Aston Vila 21, Sanderlend 20, KPR 18, VBA 18, Hal 16, Kristal Palas 16, Barnli 16, Lester 13.