Сустрэча ў сямейным клубе «Як у нашай хаце свята» Узроставая аўдыторыя\nСпампаваць 179.99 Kb.\nПамер 179.99 Kb.\nХод мерапрыемства Гучыць беларуская музыка. Настаўнік.\nПершая творчая група прадстаўляе падрыхтаванае выступленне на тэму «Хлеб над усім пануе».\nДругая творчая група прадстаўляе падрыхтаванае выступленне на тэму «Бульба – другі хлеб». Вучань 1.\nТрэцяя творчая група прадстаўляе падрыхтаванае выступленне на тэму «Дары прыроды на стале беларусаў». Вучань 1.\nЧацвёртая творчая група прадстаўляе падрыхтаванае выступленне на тэму «Святочны стол беларусаў». Вучань 1.\nЗмяя (Гад) », « Паляванне на лісаў », « Кашка », « Птушкі ляцяць! », « Пеўні », «\nН.М. Галушка, настаўніца беларускай мовы і літаратуры ДУА “Гімназія №1 г. Барысава”\nСустрэча ў сямейным клубе\n«Як у нашай хаце свята»\nУзроставая аўдыторыя: 13-15 гадоў\n– знаёміць з асаблівасцямі беларускай нацыянальнай кухні, з беларускімі народнымі гульнямі;\n– развіваць творчыя здольнасці праз конкурсы і інсцэніроўкі;\n– спрыяць згуртаванню класнага калектыву вучняў;\n– падтрымліваць цікавасць бацькоў да спраў класа;\n– выхоўваць нацыянальную самасвядомасць.\nПадрыхтоўка да свята: увесь клас дзеліцца на 4 творчыя групы, у кожнай з якіх выбіраецца лідэр. Для кожнай групы распрацоўваецца творчае заданне.\nАгульныя заданні (для кожнай групы):\nСабраць як мага больш прыказак і прымавак, у якіх адлюстравалася стаўленне народа да ежы, страў, едакоў.\nПазнаёміцца з асаблівасцямі нацыянальнай кухні беларусаў і запомніць назвы беларускіх нацыянальных страў.\nКожнай сям’і – удзельніцы свята – падрыхтаваць беларускія нацыянальныя ласункі з абавязковым афармленнем рэцэпта.\nЗаданні для груп:\nПадрыхтаваць кароткае мастацкае прадстаўленне на тэму «Хлеб».\nПадрыхтаваць кароткае мастацкае прадстаўленне на тэму «Бульба».\nПадрыхтаваць кароткае мастацкае прадстаўленне на тэму «Дары прыроды».\nПадрыхтаваць кароткае мастацкае прадстаўленне на тэму «Святочны стол беларусаў».\nАрганізатарам: распрацаваць сістэму ўзнагарод пераможцаў конкурсаў і гульняў.\nАфармленне месца правядзення свята: бацькі і дзеці садзяцца за сталы, накрытыя беларускімі нацыянальнымі абрусамі. Сцены ўпрыгожаны рушнікамі, малюнкамі вучняў на тэму «Родныя вобразы». У інтэр’еры памяшкання сабраны прадметы побыту беларускай хаты.\nНастаўнік. Вітаю вас, шаноўныя сябры, у гасціннай беларускай хаце! Сёння ў нашым грамадстве ўсё ўзмацняецца цікаўнасць да слаўнай мінуўшчыны нашай краіны, да шматлікіх традыцый нашых продкаў, да нашай культуры і старадаўняга побыту. Добра вядома, што выпрацаваныя стагоддзямі нормы паводзін захоўваюць у сабе мудрасць жыцця, спосаб згоднага суіснавання чалавека і прыроды, чалавека ў бязмежным Сусвеце. Мы з вамі ўжо ўсвядомілі думку, што чалавек, які забываецца на свае карані, сваё мінулае, не мае будучыні. Мы зрабілі з вамі першы крок – даведаліся аб гісторыі свайго роду і зразумелі, што мы – працяг папярэдніх пакаленняў і падмурак для будучых. А сёння мы з вамі ў святочнай і гасціннай беларускай хаце бліжэй спазнаем традыцыі беларускай нацыянальнай кухні, успомнім беларускія народныя песні і пагуляем у беларускія нацыянальныя гульні. Уявіце сабе, што вы чакаеце гасцей. Што трэба зрабіць? (Прыбраць хату, прыгатаваць смачную ежу, паклапаціцца аб забавах для гасцей...).\nНастаўнік. Ну, дык і пачнем! Без чаго нельга ўявіць і паўсядзённы, і святочны стол? Канешне, без хлеба!\nВ учань 1. Шматлікія прыказкі і прымаўкі пра хлеб, складзеныя беларусамі («Хлеб у доме – гаспадар, на працы – друг, у дарозе – таварыш», «Хлеб над усім па-нуе», «Хлеб – усяму галава») гавораць аб тым, што асаблівая ўвага заўсёды ўдзялялася хлебу.\nВучань 2. Па наяўнасці хлеба меркавалі пра дастатак працоўнай сям’і.\nВучань 1. Беларусы выхоўваўлі павагу і беражлівыя адносіны да хлеба з дзяцінства. Калі кавалачак яго ці крошкі выпадкова падалі са стала, то яго шаноўна падымалі, прасілі прабачэння ў Бога, абціралі і з’ядалі самі, калі кавалак быў вялікі, ці аддавалі хатняй жывёле, але ніколі не выкідвалі. Здзеквацца з хлеба – вялікі грэх.\nВучань 2. З хлебам ішлі на радзіны, у сваты, на вяселле... Хлебам-соллю су-стракалі дарагіх гасцей. У працоўных абрадах беларусаў хлеб – сімвал павагі да лю-дзей, якія сваёй працаю ўзрасцілі яго.\nВучань 1. Хлеб – неад’емная частка нашай нацыянальнай кухні, наша штодзённая ежа. Цяжка ўявіць сабе беларуса, які не спажывае хлеб. Смак нашага чорнага хлеба адчуеш толькі тады, калі некаторы час будзеш пазбаўлены магчымасці яго есці.\nВучань 2. Каб лепш зразумець, адкуль такая павага да такога простага, звычай-нага, паўсядзённага хлеба, трэба звярнуцца да гісторыі.\nВучань 1. Старыя людзі і зараз успамінаюць аб тым далёкім мінулым, калі ў муку ці цеста для хлеба дабаўлялі значную долю розных прымесяў. Гэта маглі быць і бульба, і змолатая дубовая кара, і жалуды, і лебяда, і шчаўе, а часцей за ўсё – мякіна. «З мякінаю лёгка хадзіць, ды цяжка ногі валачыць». «Не бяда яшчэ, што ў хлебе лебяда – тады бяда, калі хлеба няма».\nВучань 2. Шырокае распаўсюджанне ў беларускай кулінарыі да 50-х гадоў XX стагоддзя мелі замяняльнікі хлеба: сачні, драчоны, скавароднікі. Іх рыхтавалі таксама з жытняй, ячменнай і зрэдку з пшанічнай мукі. Скавароднікі пяклі з кіслага цеста. Сачні рабілі больш тонкія, чым скавароднікі, але таўсцейшыя, чым бліны. Для прыгатавання сачней часта выкарыстоўвалі начынку: бульбу, яблыкі, вішні, слівы і інш.\nВучань 1. З лепшых гатункаў мукі пяклі хрусты, каржаны, пернікі, пампушкі. З мучных страў найбольш папулярнымі былі клёцкі, зацірка, кулеш, локшына, наліс-нікі, ламанцы, з крупяных – крупнік, панцак, гушча і іншыя.\nВучань 2. Падчас войнаў хлеб, сухары з яго – асноўны прадукт. Яго лёгка было і насіць з сабою, ён і чэрствы быў смачны, і галоўнае – даваў чалавеку сілу.\nВучань 1. Яшчэ задоўга да таго, як быў вынайдзены пеніцылін, у народнай ме-дыцыне выкарыстоўвалася хлебная плесня, з дапамогай якой выратоўвалі паране-ных ад страшнай хваробы – «антонаў агонь», ці гангрэна, як кажуць сёння.\nВучань 2. Скарыначка хлеба была ў блакадным Ленінградзе даражэй за многія матэрыяльныя каштоўнасці, бо выратоўвала самае галоўнае – жыццё.\nВучань 1. Менавіта жыццём паплаціліся многія сялянкі, якія пяклі хлеб для парты-зан у час Вялікай Айчыннай вайны.\nВучань 2 (чытае верш П. Панчанкі «Адценне слоў»).\nАкраец – шлях, дарога\nСкарынка – сум, трывога\nА скіба – дзень вясновы.\nНаш хлеб – жыцця аснова,\nА луста – слова сытнае,\nЯно ад маці – сітнае\nА каравай – вясельнае,\nІ ў жытнім ветры свежым,\nДругая творчая група прадстаўляе падрыхтаванае выступленне на тэму «Бульба – другі хлеб».\nВучань 1. Другім хлебам на Беларусі называюць бульбу.\nВучань 2. Чаму?\nВучань 1. Здараліся такія неўраджайныя гады, што сабранага зерня ледзь хапа-ла на тое, каб пасеяць увесну. А што ж есці? Выратоўвала становішча бульба: яна добра захоўваецца аж да новага ўраджаю, з яе можна прыгатаваць мноства каларыйных страў.\nВучань 1. А ці ведаеце вы, як да нас прыйшла бульба? Радзімай бульбы з’яўля-ецца Паўднёвая Амерыка, дзе індзейцы шырока культывіравалі яе ўжо за некалькі тысячагоддзяў да нашай эры. У Еўропу бульба ўпершыню завезена ў 1565 годзе іс-панскімі маракамі. Затым яе з Амерыкі прывезлі англічане, якія здзейснілі кругасветнае падарожжа ўжо пасля Магелана.\nВучань 2. Спачатку экзатычная расліна стала ўпрыгожаннем батанічных садоў і радавала позіркі знатных іспанскіх дам сваімі някідкімі, але не бачанымі дагэтуль кветкамі.\nВучань 1. На сталы еўрапейцаў «перуанскі земляны арэх» трапіў пазней. Спачатку, па няведанню, людзі спрабавалі выкарыстоўваць у ежу лісце і плады. Моцны яд – саланін, які ўтрымліваецца ў іх, выклікаў у неразумных едакоў цяжкія атручванні, прымушаючы сур’ёзна ставіцца да заморскай расліны.\nВучань 2. У некаторых еўрапейскіх краінах ведалі, што есці трэба клубні, але капалі іх вельмі рана, памылкова лічачы, што чым маладзей, тым смачней. Недаспе-лыя клубні былі таксама атрутнымі, і гэта адбівала ахвоту вырошчваць бульбу.\nВучань 1. Уладамі Францыі, Германіі і іншых еўрапейскіх краін былі прыняты прымусовыя меры па вырошчванні бульбы. Яны не былі марнымі.\nВучань 2. А на Русі, а значыць, і на Беларусі, бульба з’явілася нядаўна – каля двухсот гадоў назад. І таксама не без цяжкасцей. Прыйшлося і ў нас выдаваць спецыяльныя ўказы і нават ісці на хітрасць.\nВучань 1. Хтосьці з рускіх царыц аддаў указ засадзіць поле бульбай і варту ўз-броеную абавязкова паставіць. Але... варта несла службу толькі днём, а ноччу моцна спала. Ну, а што ў гэтай сітуацыі рабілі сяляне – можна толькі здагадвацца.\nВучань 2. Бульбу спажываюць і вырошчваюць ва ўсёй Еўропе, але самая смач-ная расце ў нас, на Беларусі: прыродна-кліматычныя ўмовы спрыяюць вывядзенню сартоў з высокім утрыманнем крухмалу і выдатным смакам. Прышэлец з Паўднёвай Амерыкі знайшоў на Беларускай зямлі спрыяльную глебу.\nВучань 1. Бульба практычна не знікае са стала беларусаў ва ўсе поры года. Яе вараць і тушаць, пякуць і запякаюць, фаршыруюць і начыняюць. З яе гатуюць супы, салаты, піражкі, хвораст і яшчэ шмат чаго смачнага.\nВучань 2 (чытае верш П. Панчанкі «Бульба»).\nРай – для ног, цыгарка – для душы...\n«Хаш і лобі! – першым крыкнуў Вано, -\n«Плоў, – сказаў Ахмет. – Калісьці дома...»\nІ пацмокаў смачна языком.\nЗ ерэванскім сочным шашлыком?»\nЯ тут узгарэўся не на жарты:\nІ яны што-кольвек, пэўна, варты,\nЯк хвалілі знаўцы іх – я чуў.\nСорам пра найлепшае не ведаць, –\nРынуўся я ў наступ на байцоў, –\nПаскрабеш нажом – і калі ласка.\nТрапіш да кабеціны рахманай –\n... Добра, што пад’ехаў ротны повар\nТрэцяя творчая група прадстаўляе падрыхтаванае выступленне на тэму «Дары прыроды на стале беларусаў».\nВучань 1. А чым жа харчаваўся беларус, пакуль бульбы яшчэ не ведаў? Пры-родна-кліматычныя ўмовы Беларусі спрыяюць шырокаму выкарыстанню такіх прадуктаў, як грыбы, лясныя ягады і травы (шчаўе, сныць, грушы і яблыкі-дзічкі, крапіва, лебяда, рабіна, каліна, шыпшына, ажына), а таксама рачная рыба, ракі, малако – адным словам, усё, што чалавеку дае прырода.\nВучань 2. Дзікарослыя расліны займаюць значнае месца не толькі на стале, але і ў лячэбнай практыцы. Стравы і напіткі, прыгатаваныя з прыбаўленнем дзікарослых раслін і пладоў, узбагачалі паўсядзённае меню вітамінамі, біялагічна актыўнымі рэчывамі, рабілі яго больш разнастайным.\nВучань 1. Лясныя ягады, яблыкі, грушы выкарыстоўвалі для прыгатавання роз-ных напояў: кісяля, кулагі, квасу, узвару. Дарэчы, усе яны рыхтаваліся з аднаго віду ягад ці садавіны.\nВучань 2. Наяўнасць у нашай мове выслоўяў накшталт «прасцей за параную рэпу», «як горкая рэдзька», «галава садовая» сведчыць аб тым, што шырока ўжываліся і рэпа, і рэдзька, і капуста.\nВучань 1. Дары прыроды выкарыстоўваюцца і ў другіх нацыянальных кухнях, але формы і прыёмы прыгатавання страў з іх у беларусаў свае. Напрыклад, грыбы ў нас толькі адварваюць і тушаць, а не смажаць. Марынаваць і саліць грыбы пачалі на Беларусі толькі ў пачатку 20 стагоддзя. Увогуле, яны не ўжываюцца як самастой-ная страва, а заўсёды ў якасці дабаўкі да асноўнага.\nВучань 2. Што да малочных страў, то зноў-такі чыста малочных страў няма, затое ёсць шматлікія стравы з малаком ці з малака: тварог, смятана, вяршкі, рознага роду «забелкі» для страў з мукі, бульбы, гародніны ці грыбоў.\nВучань 1. Рыбу часцей запякалі цэлай, з луской, або сушылі асобым спосабам: спачатку злёгку падсмажвалі і толькі тады пачыналі сушыць. Сушаную ж рыбу захоўвалі для посных страў – аздаблялі ёй квас, на сушанай рыбе і юшку варылі. Рыб-ны фарш дабаўлялі ў клёцкі.\nВучань 2. Раней у кожнай сям’і шчыра прытрымліваліся народных і рэлігійных традыцый. Перад вялікімі святамі, такімі, як Каляды, Вялікдзень, строга захоўвалі пост. Менавіта дары прыроды былі асноўнай ежай у такі час. Стол і тады ў кожнай сям’і быў вельмі багаты. Апошні дзень Каляднага посту – Вялікая Куцця – адзначаўся вялікім застоллем з выкарыстаннем толькі посных страў. Вось як аб гэтым успа-мінае Якуб Колас у сваёй паэме «Новая зямля».\nВучань 1 (чытае ўрывак з паэмы Я. Коласа «Новая зямля»).\nЦыбуля, перчык, ліст бабковы –\nПільнуй, – цішком скажу між намі, –\nЗ пшанічнай добрае мукі;\nЛаманцы ў ім, ну, як калодкі –\nЗа прасначкамі йшлі кампоты,\nКісель з мядоваю сытою;\nВячэру скончылі куццёю,\nАле ўжо елі без ахвоты,\nІ после гэтакай вячэры\nЖывот выпучваўся без меры,\nА з-за стала як уставалі,\nТо нават трохі і стагналі.\nЧацвёртая творчая група прадстаўляе падрыхтаванае выступленне на тэму «Святочны стол беларусаў».\nВучань 1. Некаторыя з лепшых свят, на жаль, бываюць толькі раз у год. І таму яны яшчэ больш намі чаканыя. Падступаюць ужо да брамы Каляды і Новы год. І мы імкнемся сустрэць іх так, каб і запомніліся, і сімвалізавалі пачатак заможнага і паспяховага года.\nВучань 2. На жаль, сучасныя новапрыдумкі мы ведаем часцей лепш за трады-цыі продкаў. Як жа заахвочвалі нашыя мудрыя прадзеды напярэдадні Новага году ў кожную хату шчасце і дабрабыт?\nВучань 1. Канечне ж, якое свята абыходзілася без святочнага стала? Вельмі іс-тотная дэталь: на стале павінна была быць няцотная колькасць страў (гэта тычыцца не толькі Калядаў): 7, 9, 11... Стравай, дарэчы, лічыцца абсалютна ўсё: бутэлька, калі яна стаіць на стале, соль, перац, хлеб, морс – гэта ўсё стравы. Таму не забывайцеся падлічыць...\nВучань 2. Каляды, першая вячэра, Вялікая куцця – гэта яшчэ не Шчодры вечар, пост яшчэ не скончыўся, таму стравы – адпаведныя. 24 снежня, увечары, можна на стол сабраць так: адварыць грыбы і зрабіць з гэтага две стравы. Грыбы звычайна варацца з крупамі, соляцца, перчацца, а потым вада, у якой яны варыліся, падаецца асобна – гэта квас. А грыбы падаюцца асобна, потым рэжуцца і запраўляюцца нацёртым часнаком, кменам, перцам – гэта ўсё разам перамешваецца. Абавязковая страва – натуральны селядзец. Галоўная ж страва каляднага стала – Куцця.\nВучань 1. Куццю, паводле беларускіх звычаяў, робяць з цэльных круп – з тых, якія могуць прарасці, калі іх пасадзіць, звычайна з ячных. Дарэчы, з рысу не варта варыць куццю, хаця цяпер мы ўсе прызвычаіліся менавіта да яго. Справа ў тым, што той рыс, які сёння мы набываем, так ці інакш апрацаваны, ва ўсякiм разе, пазбаўлены шанцаў прарасці. У гэтых зярнятках няма ўжо жыцця. Да таго ж, ён не расце на нашай зямлі, не нажыўлены нашай энэргетыкай – гэта надта істотна ў калядныя сонцазваротныя дні. Куцця – гэта страва, можна казаць, сакральная, і таму гэткія нюансы маюць глыбокі сэнс. У куццю можна дадаць разынкі, мёд, мак...\nВучань 2. Абавязковымі на калядным стале з’яўляюцца сухарыкі: яны пякуцца як звычайнае пячэнне i кідаюцца ў падсалоджаную ваду з макам.\nВучань 1. Цяпер напоі. Найперш – кісялі: белы і чырвоны... Белы кісель – «жур». Гэта кісель, зроблены на аўсе; ён несалодкі, таму яго ўжываюць з падсалоджанай вадой. Гэта вельмі старажытная страва. Традыцыйнымі для нас з’яўляюцца і розныя морсы, асабліва з журавінаў, настоі на ягадах, сокі, найперш, яблычны.\nВучань 2. Перад тым, як стравы ставяцца на калядны стол, пад абрус кладзецца сена. Яно сімвалізуе аснову дабрабыту. Потым садзяцца за стол усе сямейнікі: яны ж таксама частка дабрабыту, бо дабрабыт без жывога чалавека, без жыцця немагчымы.\nВучань 1. А калі ўсе паелі, то час паваражыць крыху: з-пад абруса цягнуць сена – каму якая сцябліна патрапіцца. Чым даўжэйшая сяніна, якую выцягнуў, тым большых поспехаў можна чакаць у жыцці наогул і ў наступным годзе асабліва. Гэта значыць і доўгае жыццё, і ўсялякае шанцаванне. Адным словам – чакайма шчасця…\nВучань 2. Яшчэ адным вялікім і доўгачаканым святам з’яўляецца на Беларусі Вялікдзень, або Пасха. Да дня Вялікадня варылі, пяклі, смажылі розныя стравы: бу-кі, пірагі, каўбасы, сала, фарбавалі і варылі яйкі. Рытуальнай стравай з’яўлялася чырвонае яйка, асвянцонае ў царкве ці касцёле.\nВучань 1. Напярэдадні Пасхі, ці Вялікадня, у лубку-сявеньку складвалі саму «пасху», ці велікодную булку, ці пірог, а то і бохан чорнага хлеба, чырвоныя яйкі. У царкве ці касцёле адбывалася пышнае ўрачыстае богаслужэнне. Пасля заканчэння ўсяночнай пачыналася асвячэнне прынесеных ястваў. 3 царквы ці касцёла вярталіся як мага хутчэй, бо, згодна з народным павер'ем, хто раней пачне разгаўляцца, таму будзе ў гэтым годзе ўдача ў яго справах і добрае здароўе.\nВучань 2. Урачыстае святочнае снеданне пачыналася з чырвонага асвечанага яйка. Кожны з’ядаў сваю долю яйка са свянцонай соллю і прымаўся за сыр, тварог са смятанай, сала вэнджанае, смажанае мяса, каўбасу, пірагі. Наядаліся пры гэтым да адвалу.\nВучань 1. Цяпер жа ў кожнай сям’і свае традыцыі, свае святы. Застаецца ня-зменнай наша беларуская гасціннасць, добразычлівасць, сардэчнасць у адносінах да таго, хто пераступіў парог нашае хаты.\nВучань 2 (чытае «Адступленне кулінарнае» з рамана ў вершах Н. Гілевіча «Родныя дзеці»).\nУ знатакоў застольніх страў –\nІ ўсякіх кухань знаю шмат.\nМне ні даўмеліся назваць –\nЯк той анёлачак – румяны,\nІ грэцкай кашаю напханы –\nНе абы-як – абы-якой!\nУ кашы – яблычак мядовы\nПрызнацца вам, і састарэў, –\nКалі б я мог, то ў школах нашых –\nКаб падхапіла Польшча ўся –\nВось ты ў гасцях – і нават слоўца\nМяцеш – за раз па два скрылі!\nА побач – зірк! – як цуд, як казка –\nЗ каляндрай, з перцам, з часнаком –\nК таму ж падсохла на гарышчы –\nУмэнт кальцо з паўметра знішчыў –\nАдно раз’ятрыў апетыт!\nКалі ж дапаў да вантрабянкі –\nГлядзіш – а ўжо кіндзюк крывянкі\nЗа чатырох змалоў – уходаў!\nІ ў паясніцы, – а на стол\nУ бульбе скварачкі тырчаць... –\nІ так жа ўслед пайшла на змену –\nХоць замычы – каб не маўчаць!\n«Усё! – сказаў. – На гэтым дзякуй!»\nА на абрус – нясуць бліны\nІ к ім – мачанку-верашчаку\nУжо не здыхацца! Падпёрла –\nКалдун! Духмяны, сакавіты,\nНу, што? Ізноў глядзіш як звер?\nІ адчуваеш, адчуваеш:\nДасі!.. І добра зробіш, браце!\nТы за ядой – як і на працы:\nУмее добра працаваць, –\nІ – адпаведна – згатаваць!\nІ ўскінь яшчэ – а то астыне! –\nНастаўнік. Вялікі дзякуй за цікавыя паведамленні. «А на стале тым – рай ды годзе!» То ж і сапраўды рай! Чаго тут толькі няма! А цяпер – слова нашым бацькам, удзельнікам конкурса на лепшы кулінарны выраб. Ацэньвацца будзе не толькі прыгожа аформленая страва, знешні выгляд, але і арыгінальная назва. А ў журы я запрашаю па адным вучні з кожнай творчай групы і чацвёра татаў.\nПрадстаўленне прыгатаваных кулінарных вырабаў, частаванне.\nНастаўнік. А зараз – другі конкурс: хто лепш ведае беларускую нацыянальную кухню? Кожная каманда атрымае карткі са словамі, сярод якіх і назвы беларускіх страў. (Прыкладны пералік слоў: квас, крупеня, жур, поліўка, калатуха, панцак, кулага, гульбішнік, таркаванка, юц, верашчака, калдуны, драчона, дранка, гонта, бабка, бабулька, саладуха, засланка, услончык, андарак, намітка, талакно, талака, мяшалка, падмазка, каравай, караван, імжака, валун, грыбовішча, скавароднікі, адрына, тынкоўка, ламанцы, цэшка, мэндлік, вантрабянка, камы, крупнік, гушча, спарыш, браціна, вакацыі, стадола, дыярыуш, атрамант, стырно).\nЗадача – выбраць толькі тое, чым можна паабедаць самаму і гасцей па-частаваць. Часу даецца 2 хвіліны. Пачынаем!\nГучыць музыка, прадстаўнікі каманд падыходзяць да мікрафона і зачытваюць выбраныя словы. Вызначаецца каманда-пераможца, якой уручаюцца жэтоны.\nНастаўнік. Наступны наш конкурс – на лепшае веданне прыказак і прымавак беларусаў пра ежу, стравы і едакоў. Умова: ад кожнай каманды запрашаецца па ад-ным прадстаўніку. Яны па чарзе называюць прыказку ці прымаўку. Выбывае з гуль-ні той, хто за 10 секунд не змог назваць наступную, не паўтараючы папярэдніх. Заўвага: дазваляецца дапамога ўсёй каманды. Пермагае той, хто застаецца.\nП раводзіцца конкурс, пераможцу ўручаюцца жэтоны.\nНастаўнік. Наступны наш конкурс – музычны. Тэксты песень і беларускія на-цыянальныя касцюмы для кожнай каманды ўжо падрыхтаваны. Вам застаецца толькі выбраць песню і пры дапамозе акампаніятара праспяваць і праінсцэніраваць яе. На падрыхтоўку даецца 5 хвілін. Час пайшоў!\nПраводзіцца конкурс, камандзе-пераможцу ўручаюцца жэтоны.\nНастаўнік. Пачаставаліся на славу. Паспявалі. Ну, а зараз прыйшоў час гульні. Я прапаную вам некалькі беларускіх нацыянальных гульняў. Напрыклад: «Вілюшкі», «Змяя (Гад)», «Паляванне на лісаў», «Кашка», «Птушкі ляцяць!», «Пеўні», «Вавёрку трэсці».\nПасля гульняў пераможцам уручаюць жэтоны. Усе зноў збіраюцца за сваімі сталамі. У кожнай камандзе падлічваюць колькасць жэтонаў. Каманда, у якой жэтонаў больш, чым у іншых, узнагароджваецца кнігай Я. Крука «Сімволіка беларускай нацыянальнай культуры». Умова: першымі кнігу будуць чытаць у той сям’і, якая прынесла камандзе найбольшую колькасць жэтонаў, а потым – у астатніх.\nНастаўнік (праводзіць рэфлексійную гутарку з аўдыторыяй). Ці спадабалася вам наша свята? Які момант вам больш запомніўся? Якую з праведзеных сёння гульняў вы б хацелі паўтарыць? Якую страву вы б хацелі прыгатаваць ці хаця б пакаштаваць?\nНастаўнік. Ну што ж... Прыйшла пара развітвацца. Вельмі хочацца, каб вам штосьці запомнілася, каб рэцэпты з аднае кухні перайшлі ў другую. На развітанне жадаю вам, каб сталы ў вашых хатах былі багатымі, а душы і сэрцы – добрымі і шчодрымі, каб святаў было больш, чым засмучэнняў. Бывайце! Да новых сустрэч у нашым клубе «Сям’я»!\nГілевіч, Н. Родныя дзеці/Н.Гілевіч. - Мінск: Мастацкая літаратура, 1995.\nКолас, Я. Новая зямля. Казкі жыцця/Якуб Колас. – Мінск: Мастацкая літаратура, 2001\nКраж, У.М. Беларускія народныя гульні ў школе/У.М Краж, В.В.Трубчык. - Мінск, 1993\nМаркова, Л.Д. Белорусская кухня/Л.Д.Марткова, І.П. Корзун, З.В.Васіленка. - Мінск: Ураджай, 1993\nПанчанка, П. Збор твораў: у 4 т./Пімен Панчанка. – Мінск: Мастацкая літаратура, 1995. – 1 т.\nРеутович, Т.В. Кухня народов СССР/Т.В.Реутович. – Минск: Полымя, 1987.\nuserfiles -> Пасяджэнне 1-е “О мой нязводны род, ён моцны духам ”\nuserfiles -> Прізвище, ім я, по-батькові\nuserfiles -> Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт\nuserfiles -> Приложение к Положению


Канарские острова виллы\nРозны і цікавае\nГалоўная ➠ Кожнаму ➠ Канарские острова виллы\nАпублікавана 15.02.2017 11:10\nВілы здаюцца ў доўгатэрміновую арэнду, кошт ад 3600 еўра ў месяц\nФатаграфіі і апісання можна паглядзець па спасылцы\nРаскошны комплекс віл, о.Тенерифе, Коста Адьехе.\nЕсли вас интересуют канарские острова виллы, стоит заглянуть на этот сайт www.tenervilla.ru вы найдете канарские острова виллы отличного качества и по доступной цене.\nДамы размешчаны ў Плая дэ лас Америкас, у элітным раёне 5 * гатэляў Bahia del Duque, Grand Tacande, Hotel Grand Costa Adeje, у 700 метрах ад пляжу з белым пяском. У раёне добра развіта інфраструктура: рэстараны, элітныя буцікі, прадуктовыя супермаркеты, SPA цэнтры, прыгожая набярэжная з утульнымі барамі і рэстаранамі міжнароднага ўзроўню. У гэтым раёне размешчаны вілы многіх знакамітасцяў Іспаніі і ўсяго свету.\nНовы комплекс складаецца з 69 дамоў. З іх 51 віла з выхадам на верхнюю тэрасу і зонай для барбекю.\nВілы пабудаваны ў тры ўзроўню, плошча якіх складае ад 270 кв.м. На першым узроўні размешчаны гараж на 2 машыны. На другім узроўні вялікая гасцёўня пакой, асобная кухня, абсталяваная бытавой тэхнікай, спальня і ванны пакой. На трэцім узроўні 2 спальныя пакоі, адна з якіх з ваннай джакузі (in suit), другая з асобнай душавой.\nНа тэрыторыі комплексу размешчана два вялікіх басейна, адзін з якіх з падагрэвам. Тэрыторыя комплексу зачынена для старонніх і вядзецца кругласутачная ахова.\nМаксімальнае размяшчэнне: 6 чалавек.\nУ кошт арэнды уключана:\nПаслугі рускамоўнага прадстаўніка,\nБезлімітны Інтэрнэт WIFI,\nРускае спадарожнікавае ТБ,\nУборка і змена бялізны па запыце за дадатковую аплату\nПральная і посудамыйная машына, спадарожнікавае ТБ (з 2мя расійскімі каналамі), DVD, аўдыё, сейф, бесправадной Інтэрнэт, барбекю (опцыя). Побач камерцыйны комплекс з крамамі і супермаркетам Вялікі выбар рэстаранаў і кафэ.\nУ кошт арэнды вілы ня уключана:\nТрансфер (паўднёвы аэрапорт) - 25 еўра ў адзін бок\nТрансфер (паўночны аэрапорт) - 80 еўра ў адзін бок\nДадатковая ўборка - 80 еўра\nБялізну 1 змена - 30 еўра\nНа віле можна замовіць паслугі рускамоўнага персаналу:\nАрганізацыя экскурсійнай праграмы,\nКантэміраўскай раённаму Палацу культуры прысвоены статус мадэльнага установы культуры клубнага тыпу\nЦветы с доставкой подольск


Творчасць Петруся Броўкі — Кароткі змест / Краткие содержания\nГлавная → Беларуская літаратура → Пятрусь Броўка → Творчасць Петруся Броўкі\nТворчасць Петруся Броўкі\nБез творчасці Петруся Броўкі (1905-1980) немагчыма ўявіць шляхі і тэндэнцыі развіцця беларускай паэзіі, увогуле гісторыю ўсёй нашай нацыянальнай літаратуры ХХ стагоддзя. У савецкі час Пятрусь Броўка быў шырокапрызнаны пісьменнік: яму былі нададзены званні народнага паэта Беларусі (1962), заслужанага дзеяча навукі Беларускай ССР (1975), прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы, ён стаў акадэмікам Акадэміі навук БССР, лаўрэатам самай высокай у былым СССР Ленінскай прэміі, а таксама неаднаразова адзначаны Дзяржаўнымі прэміямі СССР і БССР. Пятрусь Броўка займаў адказныя пасады ў пісьменніцкіх саюзах — у СП БССР быў старшынёй праўлення, а СП СССР — сакратаром праўлення. Шмат гадоў Пятрусь Броўка ўзначальваў выдавецтва Беларускай Савецкай Энцыклапедыі (БелСЭ), якое стваралася пры яго непасрэдным удзеле і з’явілася значнай падзеяй у духоўна-культурным жыцці рэспублікі (цяпер "Беларуская Энцыклапедыя" носіць імя паэта).\nНарадзіўся Пятрусь Броўка 25 чэрвеня 1905 г. у вёсцы Пуцілкавічы, што на Ушаччыне, якая таксама дала беларускай літаратуры такіх вядомых мастакоў слова, як Васіль Быкаў, Еўдакія Лось, Рыгор Барадулін. Лёс яго ў многім тыповы для нашых пісьменнікаў — сялянскіх сыноў, дзяцей беларускай вёскі. З маленства зведаў, што такое сялянская праца, хараство роднай прыроды, няпростае чалавечае жыццё. Калі будучы паэт авалодаў граматай, то дапамагаў складаць і пісаў лісты аднавяскоўцам, якія апынуліся на франтах Першай сусветнай вайны. У дзіцячыя гады ён пазнаёміўся з першымі беларускімі творамі Янкі Купалы і Якуба Коласа, а таксама з тагачаснымі беларускімі часопісамі "Саха" і "Лучынка". Нядоўга вучыўся ў Лепельскім вышэйшым пачатковым вучылішчы, бо на яго навучанне ў сям’і не хапала сродкаў. З трынаццаці гадоў пачаў працаваць: быў перапісчыкам у валасным ваенным камісарыяце, справаводам у валвыканкаме, рахункаводам у саўгасе, а затым — старшынёй сельсавета. Пасля Пятрусь Броўка трапіў на камсамольскую работу: працаваў загадчыкам аддзела ў Полацкім акруговым камітэце камсамола. З 1927 па 1928 г. — адказны сакратар газеты "Чырвоная Полаччына", куды раней ён дасылаў свае першыя допісы і вершаваныя творы. У гэтай газеце 18 жніўня 1926 г. быў змешчаны яго першы верш "Ой, не шапчы, мая бярозка...". З гэтага часу і пачынаецца творчая сцежка Петруся Броўкі ў вялікую літаратуру. Паваротным момантам у жыццёвай і творчай біяграфіі маладога тады паэта стаў прыезд у Мінск і паступленне на вучобу ў Беларускі дзяржаўны універсітэт на літаратурна-лінгвістычнае аддзяленне педагагічнага факультэта (скончыў БДУ ў 1931 г.). У сталіцы Пятрусь Броўка стаў актыўным удзельнікам літаратурнага жыцця, увайшоў у творчае аб’яднанне "Маладняк".\nНа пачатку 30-х гг. ён выдаў кніжкі паэзіі "Гады, як шторм" і "Прамова фактамі" (абедзве — 1930), "Цэхавыя будні" (1931). Многія вершы з гэтых зборнікаў увасабляюць тыповую манеру і стыль паэтычнага выказвання, характэрны для паэтаў-маладнякоўцаў. Тут шмат гучных агульных выказванняў і заклікаў, бадзёрай аптымістычнай рыторыкі, абстрактнай планетарна-касмічнай вобразатворчасці: "Гэй, камсамол! // Дазорамі станем // На барыкадах сусвету змагацца"; "Мы — маладыя, як рэвалюцыя, // Поўны агню, як гартоўныя домны" (верш "Камсамольцам"). Малады аўтар паэтызаваў "цэхавыя будні", канстатаваў факты і падзеі, заклікаў "машыну любіць як сябе", услаўляў сацыялістычнае будаўніцтва. Крытык В. Бечык, пішучы пра творчае станаўленне паэта, справядліва адзначаў, што "не ўсё з ранніх твораў Броўкі вытрымала выпрабаванне часам. Не ўсё было арганічным, надараліся і публіцыстычныя перакосы, і рытарычныя спрашчэнні, беднаватая на паэтычны змест агульшчына". Бяда маладога тады Петруся Броўкі была ў тым, што як паэт ён вельмі моцна падпаў пад афіцыйны ідэалагічны ўплыў, быў летапісцам жыцця грамадства, паспешліва адгукаўся на павярхоўна зразуметыя патрэбы дня і заклікі партыі, выказваўся дэкларацыйна, мысліў схемамі і лозунгамі. I, вядома, не адзін Пятрусь Броўка пайшоў па такім шляху, шчодра аддаючы даніну часу, ідэалогіі, палітыцы (можна згадаць, як стараліся ісці "ў нагу з часам", радасна-ўзнёсла апявалі савецкую яву Міхась Чарот, Алесь Дудар, А. Александровіч, Пятрусь Глебка, Аркадзь Куляшоў і інш.). Вось даволі характэрны ўзор агульшчыны, ідэалагічнай рыторыкі: "Імчыць цягнік, яснеюць нашы далі, // Вядома ўсім — не спынімся мы тут. // Мы шчыра ўсе і горача віталі // Вялікім Леніным паказаны маршрут. // Хто на дарозе стаў? Дык ведай — сцеражыся!.." (верш "Гады, як шторм"). Лірыка Петруся Броўкі 30-х гг., развіваючыся ў рэчышчы грамадзянска-публіцыстычнай паэзіі, ва ўмовах даваеннага часу была шчырым выяўленнем веры маладога пакалення ў Леніна, камуністычную партыю і ідэі сацыялізму. Аднак як паэт ён не ўздымаўся над кан’юнктурай падзей і лозунгаў, не пазбегнуў паспешлівай апісальнасці. Актуальнасць, надзённасць радка, пафаснасць і агітацыйнасць голасу — вось да чаго імкнуўся паэт. Пра гэтае сваё імкненне ён прызнаваўся ў вершы "Тады пачынаю з пачуццямі спрэчку..." (1930):\nМне трэба, каб слова\nа вершы ў альбом\nі другія напішуць.\nПаэт адмаўляў інтымную лірыку — той жанр, у якім пазней выявіў сябе найбольш таленавіта і ярка. "Няхай і верш чарнарабочы ідзе да горнаў", — вось у гэтым бачыў практычную карысць і прызначэнне паэзіі малады Пятрусь Броўка. Ён далучыўся да тых паэтаў, для каго рыфма стала, кажучы словамі У. Маякоўскага, "лозунгам, штыком і бізуном". З "пачуццямі спрэчкі" пайшлі не на карысць паэтычнаму мысленню Петруся Броўкі. Верш 30-х гг. "Вясновая размова", калі меркаваць па назве, павінен быць пейзажным. Аднак паэта не цікавіць прыгожае і вечнае, ён складае гімн "савецкай вясне": "Прымай, савецкая вясна, загады ад ЦК". Такой вобразатворчасці, памножанай на патэтыку, нямала і ў сталага Броўкі-паэта. Адзін з яскравых прыкладаў таму — лірычны верш пра радзіму "На родных месцах" (1957), у якім аўтар не змог абысціся без "ідэйнай" падсветкі: "Зыркім бляскам святла, // Думкай мудрага Леніна // На абшарах тваіх // Усё як ёсць апраменена".\nШматлікія вершы, пачынаючы ад яго першага зборніка "Гады, як шторм" да апошняга "Савецкі чалавек’ (1982), нясуць у сабе дух партыйна-камуністычнай ідэалогіі. Асабліва багата ідэйна-палітычнай вершатворчасці, надзённа-рытарычных "прамоў фактамі" ў кнігах другой паловы 30-х гг. і канца 40—50-х гг. — "Так пачыналася маладосць" (1934), "Прыход героя" (1935), "Вясна Радзімы" (1937), "У роднай хаце" (1946), "Сонечнымі днямі" (1950), "Цвёрдымі крокамі" (1954) і інш. Адмоўна адбілася на яго творчасці так званая тэорыя бесканфліктнасці, і гэты негатыўны ўплыў яскрава выявіўся ў ідэалізацыі, спрошчаным паказе даваеннай і пасляваеннай рэчаіснасці, калгаснага жыцця, услаўленні культу асобы Сталіна (паэма "Хлеб", вершы "Падарунак’, "Думы аб правадыру", "Палессе", "Спеў новых дзён" і шмат інш.). Ідэалагічныя ўстаноўкі паўплывалі на змест аповесці "Каландры" (1931) і рамана "Калі зліваюцца рэкі" (1957). Цэнтральнымі ў многіх творах сталі вобразы камуністаў, Леніна, матывы ўслаўлення камуністычнай партыі, сацыялістычнага жыцця, Кастрычніцкай рэвалюцыі, ленінскіх спраў і г. д. Пералік назваў вершаў і паэм, а тым больш цытаванне характэрных, тыповых радкоў, якія сведчылі б пра "камуністычную высокаідэйнасць" Броўкавай паэзіі, можа заняць нямала месца: "Быць камуністам", "Смела, таварышы, ў ногу!", "Мая Савецкая Улада", "Светлы час", "Заўсёды з Леніным", "Дума аб бессмяротнасці" і шмат інш. Не дзіўна, што нямала Броўкавых твораў, якія нарадзіліся на патрэбу дня, сёння беззваротна састарэлі, але яны з’яўляюцца па-свойму красамоўнымі фактамі гісторыі беларускай савецкай літаратуры.\nДык дзе ж па-сапраўднаму неўвядальны, найбольш па-мастацку глыбокі і непаўторны Пятрусь Броўка як паэт? Там, дзе ён апявае крыніцу і бор, дзявочую прыгажосць і сустрэчу закаханых, дзе дасягае інтымнасці, спавядальнасці і філасафічнасці. Бо эстэтычнае, духоўнае — штосьці генетычна невынішчальнае і першаснае, у адрозненне ад ідэалагічнага, наноснага. Пейзажная і любоўная лірыка ў 30-50-я гг. як бы ратавала паэзію, не давала ёй канчаткова забыцца на прыгожыя і вечныя пачуцці на зямлі, хоць на пэўны момант ці міг у тагачасных умовах выбавіцца ад нейкага наддухоўнага, надчалавечага існавання. Той жа Пятрусь Броўка, як бы ні крочыў "у нагу з часам", як бы ні палітызаваўся, добра бачыў і іншыя ўзоры мастацкай творчасці, не мог абсалютна заглушыць у сабе адчуванне прыгожага, пачуццё роднай прыроды. Хоць паэзія на вечныя тэмы ў даваенны час не віталася крытыкай, успрымалася як адыход ад надзённых праблем часу, Пятрусь Броўка узяў за арыенцір лірыку прыроды Якуба Коласа, традыцыі рэалістычна-канкрэтнага і вобразнага жывапісання. На гэты конт ёсць красамоўнае прызнанне самога паэта ў вершы "Якубу Коласу": "Я да зямлі прыпаў. // Твае гучалі словы. // Яны праўдзівымі, прыгожымі былі, — // Я ў іх вясну пачуў, напеў бароў сасновых // I сілу рэк Бярозы і Сулы". Асабліва значным крокам у паглыбленні эстэтыка-выяўленчага пачатку, лірычнага "я" аўтара стала кніга "Шляхамі баравымі" (1940). Пейзажныя вершы "Канец лета", "Дождж", "'Мяцеліца", "Бор" і некаторыя іншыя вылучаюцца ў даваеннай паэзіі сваёй вобразнай маляўнічасцю, прачулай рытміка-меладычнай інструментоўкай, іх радкі прасякнуты жывым чалавечым настроем:\nПрабіўшы плыні духаты,\nПайшлі расліны ў рост...\nI птушак жоўтыя, раты\nЛавілі неба з гнёзд.\nМаланкі стрэламі ўстаюць,\nУ бубен сыпле гром...\nI я, захоплены, стаю\nАсобныя строфы вершаў "Крыніца" і "Бор" набываюць філасафічнасць гучання, даносяць да нас важны духоўны сэнс.\nВобразнай узнёсласцю, адухоўленай музыкай пачуццяў напоўнены вершы пра каханне. Словы паэта глыбока прапушчаны праз сэрца, якое выспеўвае самыя таемныя, прыгожыя і светлыя пачуцці:\nТам ліпоўнік густы, светлавокі язмін,\nБудземразам збіраць мёд з пахучых далін...\nСядзем потым спачыць пад лістом пад\nЗгодна ты?.. Ты маўчыш...\n("Гэты, кветкамі-пухам абсыпаны сад...")\nКаларытны жывапіс словам, тонкі лірызм пісьма якраз і сведчаць пра тое, што ў асобе Петруся Броўкі даваенная паэзія займела несумненна таленавітага паэта-мастака.\nПрыкметна ўзмужнеў талент Петруся Броўкі ў гады змагання з нямецка-фашысцкай агрэсіяй. "I выйдзе Беларусь з палону!" — рэфрэнам праходзіць патрыятычна-вызваленчая думка праз выдатны лірыка-публіцыстычны верш "Маці" (1941). Традыцыйным нацыянальна-фальклорным матывам сяўбы ў творы "Будзем сеяць, беларусы!" (1942) паэт сцвярджаў няскоранасць беларускага народа, веру ў вечнае красаванне жыцця на роднай зямлі. З лірычнай заглыбленасцю ў свет чалавечых перажыванняў напісаны вершы "Рана", "Спатканне", у якіх уражальна гаворыцца, што значылі для салдата-франтавіка радзіма, яе краявіды, вобразы блізкіх і родных людзей. Расстанне з роднай зямлёй і ўсведамленне чалавечай бяды, гора прынесла пакуты герою Петруся Броўкі.\nТрагедыйным зместам напоўнена балада "Надзя-Надзейка" (1943). Тужліва-журботная мелодыя жалейкі праходзіць праз увесь твор, які ўспрымаецца як песня-плач па загубленай ворагам беларускай дзяўчыне: "...Травы абсыплем чыстай слязою, // Чыстай слязою, // Быццам расою. // — Надзя-Надзейка!.. — кліча жалейка". Балада заснавана на фальклорных вобразах і паралелях: белая бяроза, горачка-гора, песні-вяснянкі, горкія слёзы і інш. У заключных радках верша чуецца пратэст супраць жудаснай вайны, якая ўчыніла гвалт і глум, растаптала каханне, а таксама гучыць матыў помсты ворагу.\nНевыпадкова ў ваенныя гады беларуская паэзія звярнулася да вобраза Кастуся Каліноўскага. У цяжкія, лёсавызначальныя моманты народ павінен адчуваць гістарычны грунт пад нагамі, мацаваць свой дух, звяртаючыся да гераічнай славы мінулага. У легендарным ключы напісаны верш-балада "Кастусь Каліноўскі" (1943). Герой гэтага верша — "сілай магутны, душою агністы" беларускі хлопец-партызан Каліна, якога за мужнасць і адвагу празвалі Кастусём Каліноўскім. Ён паўстае як народны заступнік, самаахвярны змагар з ворагам, і таму ўвесь беларускі край, яго людзі і прырода славяць героя:\nЧакаюць крыніцы яго ледзяныя,\nЛясы, паўзнімаўшы смыкі смаляныя,\nКаб разам з вятрамі наладзіць вяселле,\nУдарыць па струнах,\nПа хвалях дняпроўскіх —\nШто з вечнаю воляй\nБалада "Кастусь Каліноўскі" прасякнута свабодалюбным пафасам.\nУ ваенны час Пятрусь Броўка стварыў некалькі эпічных твораў, сярод якіх лепшай лічыцца паэма "Беларусь" (1943). Самыя яркія мясціны твора напісаны з эмацыянальнай пранікнёнасцю слова, героіка-змагарніцкім і патрыятычным пафасам. Вельмі адметным з’яўляецца ў творы зварот да тых падзей гістарычнага мінулага, калі вырашаўся лёс нашага народа, яго свабоды і будучыні. Разам з тым у паэме прамаўляюцца словы ў духу таго часу, калі ў савецкіх людзей была вялікая вера ў ідэалы Кастрычніка.\nАсабліва ярка паэтычны талент Петруся Броўкі разгарнуўся ў 60-70-я гг., якія сталі надзвычай важным і плённым этапам у яго творчасці. Гэты час аказаўся ўраджайным на кнігі паэзіі — выйшлі ў свет зборнікі "Пахне чабор" (1959), "Далёка ад дому" (1960), "Між чырвоных рабін" (1969), "Калі ласка" (1972) і інш. Прыкметна пашырыліся абсягі творчага выяўлення паэта, узмацніўся гуманістычны пафас яго паэзіі. У 60-я гг. паэтаў голас пацішэў, зрабіўся задушэўна-цёплым, мяккім, сапраўды прывабным. Хоць паэт працягваў сплочваць даніну грамадска-палітычным тэмам, тым не менш верх у яго творчасці ўзяў лірызм ці, інакш кажучы, тэма душы, тэма лірычных настрояў і перажыванняў.\nПрыкладам самай высокай паэзіі ў творчасці Петруся Броўкі могуць служыць вершы "Пахне чабор...", "Як ліст дубовы...", "Ты, мая пчолка", "Калі надыдзе час спачыну..." і многія іншыя, у якіх ён паказвае сябе як выдатны майстар лірычнага слова. Цудоўна гучыць пейзажна-любоўная саната "Пахне чабор...". Верш прасякнуты элегічным пачуццём, у ім праз драматызацыю лірычнай інтанацыі раскрываецца туга чалавечай душы па былым каханні: "...Клікнуць хацелася — голас замёр. // Пахне чабор, // Пахне чабор...". Паўтор спалучэння слоў "пахне чабор" з кожнай новай страфой узмацняе эмацыянальна-медытатыўнае гучанне твора.\nМілагучнасцю, шчымлівай пяшчотай напоўнены верш "Александрына", які, як і "Пахне чабор...", стаў цудоўнай песняй (непаўторна гэтыя вершы-песні загучалі ў выкананні знакамітага ансамбля "Песняры"). У памяці паэта ажыў вобраз дзяўчыны, якую ён пакахаў у юнацтве. Яна цвіла незвычайным хараством, запаланіла сэрца, але не здолеў тады хлопец адкрыта выказаць свае пачуцці. Праз гады каханне не згасла, уваскрэсла з мінулага як светлы і дарагі сэрцу ўспамін:\nСказаць, што ты лілея, — сцюдзёная ж яна.!\nТакою ты здалася ў семнаццаць год маіх\n"Пахне чабор..." і "Александрына" — лірычна-камерныя песні кахання, тыя адметныя ўзоры інтымнай лірыкі, якія створаны на хвалі спавядальнай шчырасці і пяшчоты.\nЗ душэўнай прачуласцю радка напісаны таксама вершы пра каханне ‘Ты мне здавалася адзінай...", "Памылка", "Калі руку на развітанне..." і інш.\nУ сваіх паэтычных пейзажах Пятрусь Броўка з яркай асабовасцю светаўспрымання, вельмі вобразна і маляўніча раскрывае непаўторны воблік роднай зямлі. Мастак слова вядзе даверлівую, прачулую размову з лесам, дрэвам, пчалою, ён натхнёна і адухоўлена паэтызуе неба і раку, спевы птушак, поры года (вершы "Мая Ушачка", "Зімовыя малюнкі", "Восенню", "Раніцу люблю...", "Вясновы дождж", "Ты, мая пчолка", "Здаецца, дуб са мной гаворыць..."). Узнёсла-ўрачыстая музыка лесу гучыць у вершы Петруся Броўкі "Лясныя музыканты". Паэту чуецца цэлае сугучча галасоў, зыкаў, песень, і ён зачараваны гэтай сімфоніяй: "Паслухаеш — аж храм гудзе...". А спяваюць тут сасна і неба, рабіна і салавей, "усё як ёсць спявае". Паэт успрымае лес як храм, святыню, а такое ўзвышанае шанаванне прыроды было ўласціва заўсёды творцам-гуманістам, улюбёным у родны край (згадайма Міколу Гусоўскага, Якуба Коласа...). Пятрусь Броўка тонка, адухоўлена ўзіраецца і ўслухоўваецца ў прыроднае наваколле, складае хваласпеў красе і жыццю. Ён нязмушана запрашае ўсіх нас адчуць чароўную музыку навакольнага свету. Запытальныя інтанацыі верша будзяць жывы водгук у сэрцы:\nНаш лес. Унікнуць толькі трэба —\nСпяваючы, сасна расце.\nА чулі вы — спявае неба?\nА так, што месяц аж цвіце.\nПейзаж у творы "Лясныя музыканты" палоніць адухоўленай паэтычнасцю і вобразнасцю.\nМузычны рытміка-гукавы лад вызначае і танальнасць верша "Белы барабаншчык" (1958). Тут выяўляецца парывістасць і ўздымнасць рытму, прычым паўтор аднолькавых гукаў, гука- і словазлучэнняў яскрава перадае суровасць зімовых стыхій — завірухі і марозу: "...Злосная мятлюга, // Злосная мятлюга // кружыцца, гудзе...". Музыка прыроды дае ўзлёт паэтавай душы, прыносіць вялікую радасць, паўнату адчування красы свету і жыцця (верш "Музыка"). Увогуле, напеўнасць, музычнасць — вызначальная рыса Броўкавай лірычнай паэзіі. I яшчэ. П. Броўка не толькі пясняр зямнога хараства, але і заступнік прыроды: "А быў бы рады я без меры, // Каб кожны верш у адрас твой // Мог супыніць змяю-сякеру..." ("Зварот да бярозы"). Крытык У. Гніламёдаў у сваіх успамінах сведчыць пра паэтаву любоў да прыроды ў рэальным жыцці:\n"Пётр Усцінавіч... шчыра любіў беларускую прыроду, асабліва лес. Неяк пры сустрэчы, помніцца, Пётр Усцінавіч надта абураўся паводзінамі нейкіх турыстаў, якіх ён сустрэў каля Ждановіч. Здаравенныя хлопцы глуміліся над прыродай, псавалі лес.\n— Выйшлі з аўтобуса, ссеклі, разумеееш, чатыры маладзенькія сасонкі касцёр паліць. Я пачаў іх сароміць — дзе там! Доўга давялося ім тлумачыць...\nНехта іншы, напэўна, абышоў бы бокам, не стаў бы звязвацца з гэтымі "турыстамі", а вось Пётр Усцінавіч палічыў сваім абавязкам умяшацца, каб заступіцца за безабаронную прыроду".\nПрырода на ўсё жыццё стала шчырай сяброўкай і лекаркай паэта, таму ён і прызнаваўся, што не бывае адзінокім, бо спяшае да лесу і адчувае сябе сваім у лясной сям’і (верш "Я адзінокім не бываю...").\nЗначнае месца ў лірыцы паэта займае роздум пра маральны воблік чалавека, яго прызначэнне ў жыцці. Вельмі важны для Петруся Броўкі народны маральна-этычны кодэкс жыцця, згодна якому на нашай зямлі заўсёды шанавалася працавітасць, сумленнасць, асуджаліся хлусня і хцівасць, несправядлівасць і чалавечая подласць. Народны ідэал — гэта глыбока гуманістычная выверанасць поглядаў і ацэнак, і менавіта імі кіруецца ў сваім разуменні і асэнсаванні жыцця Броўка-паэт. У вершы "Аб сумленні" (1965) ён гаворыць пра неабходнасць унутранай чысціні асобы, яе сціпласць і высакароднасць:\nАб праўдзе не крычы бясконца\nI выхваленне прэч адкінь,\nА будзь такім... ну, як пад сонцам\nПразрыстая нябёсаў сінь.\nСамаахвярна і без рэкламавання рабіць людзям дабро заклікае Пятрусь Броўка ў вершы "Дабро" — (1972). У сваёй маральна-этычнай скіраванасці думка паэта перагукаецца з біблейскімі запаветамі, адвечнай агульначалавечай мудрасцю. "Будь добрым к людям, и всегда добро к тебе вернётся", — пісаў паэт сярэдневяковага Усходу Джамі. У іншых вершах Пятрусь Броўка папярэджваў пра ненадзейнасць лёгка здабытай славы, нагадваў пра вечныя каштоўнасці, пра тое, што чалавек павінен бачыць свае недахопы і ўмець дараваць чужыя памылкі (вершы "Слава", "З нас кожны памыляцца можа...", "Даруй!"). Паэт не прымаў дэфармацыі чалавечых асноў жыцця. А яшчэ ён даводзіў, што, каб дайсці да мэты, трэба ісці па жыцці, пераадольваючы цяжкасці і нягоды, і мець пры гэтым моцную веру:\nНяхай, абы ты верыў прагна,\nНяхай жуда, няхай адзін,\nНяхай каменне, твань і багна...\nА ты ідзі!..\n("А ты ідзі")\nМногія з’явы жыцця ў творах Петруся Броўкі набываюць маральна-філасофскае асэнсаванне. Паэт спазнаў цану чалавечнасці і людской дабрыні, ён цудоўна ведаў, што такое душэўныя раны, слёзы радасці і гора, як саграе чулае, спагадлівае слова і як востра раніць абыякавы, раўнадушны позірк. У людской слязе яму бачыўся ўвесь чалавек, яго сутнасць:\nХто ў слёзах плача, хто смяецца,\nДы ў кожнае характар свой...\nНу, а прытворная здаецца\nПустою кропляй дажджавой!\nПафасам маральна-духоўных шуканняў прасякнуты вершы "Хмарнеюць мае напевы...", "Ну што ж, бывае і заплачаш...", "Слёзы", "Раны" і многія іншыя з паэтычных кніг другой паловы 60—70-х гг. Яны напісаны з паглыбленай роздумнасцю пра сэнс чалавечага існавання, у іх — адбітак жыццёвага вопыту паэта. Пятрусь Броўка гаворыць, што зямны шлях поўны няпростых выпрабаванняў, і таму, нягледзячы на "пякучыя раны", галоўнае — гэта захаваць маральную трываласць і годнасць. Грамадзянскі абавязак паэт ставіць вышэй за ўсё, бо родная зямля і народ — тыя святыні, дзеля якіх варта пакутаваць і змагацца, трывожыцца і жыць:\nДы раны залечацца\nчасам гаючым —\nІ зноўку ад ран супакоіцца сэрца,\nНяма ж больш трывожнай,\nняма больш балючай,\nўся радзім.а твая ў небяспецы.\nДля лепшых вершаў П. Броўкі маральна-этычнага зместу ўласціва натуральнасць і разважлівасць паэтычнай гаворкі, імкненне да абагульнена-ёмістых і афарыстычных высноў. Многім яго вершам характэрна лірыка-медытатыўная заглыбленасць, роздум пра перажытае і выпакутаванае, зямное і вечнае. Паэт умее стварыць малюнак філасофскага зместу, як, да прыкладу, у вершы "Журавы" (1957):\nАдлятаеце часта чаго?\nВаласы мае ўсе абмарозілі.\nКолькі год вы з дзяцінства майго,\nВы з сабой паадвозілі?\nМатывы філасафічнасці гучаць таксама ў вершах "Усё жыццё — адно імгненне...", "Зялёны клён лістотай гушкаў...", "Гады, як часовыя госці..." і інш.\n"Голас сэрца" — адзін з лепшых эпічных твораў П. Броўкі і ўсёй беларускай паэзіі 60-х гг. Гэтая паэма прысвечана памяці маці паэта — Алены Сцяпанаўны. У гады мінулай вайны яе напаткаў трагічны лёс — разам з іншымі ахвярамі яна была вывезена ў фашысцкі лагер смерці Асвенцім (Польшча) і спалена ў печы крэматорыя (між іншым, гэткая ж жудасная фабрыка смерці існавала каля Мінска, у раёне вёскі Трасцянец, дзе гітлераўцы знішчылі больш за пяцьсот тысяч чалавек). Асвенцім стаў для ўсяго цывілізаванага чалавецтва сімвалам бяды і гора.\nСюды, дзе людзей ператваралі ў попел, Пятрусь Броўка прыехаў у хуткім часе пасля вайны, у 1947 г. З паэтам Аляксандрам Твардоўскім ён пабачыў тое, што скаланула сэрца. "Мы хадзілі, — згадваў Пятрусь Броўка, — па змрочных бараках, дзе гінулі тысячы і тысячы, стаялі, апусціўшы галовы, ля печаў крэматорыя, праз якія прайшлі дымам сотні тысяч, схілялі галовы ля сцяны, дзе расстрэльвалі ахвяры, з нянавісцю глядзелі на вокны дома, дзе ў час пакарання іграў аркестр і весяліліся эсэсаўцы". Твор пра маці нарадзіўся не адразу, хоць балючыя ўражанні не давалі спакою. Паэма "Голас сэрца" была напісана толькі ў 1960 г.\nПятрусь Броўка стварыў літаратурны помнік вялікай людской трагедыі. Радкі паэмы вырастаюць з глыбока асабістага болю, пакут чалавека, які назаўсёды страціў маці. Яе схапілі за сувязь з партызанамі, адправілі ў фашысцкае пекла (паланянцы выпалілі на руцэ нумар 61580), яна прайшла праз нечалавечыя здзекі і пакуты. Твор пранізвае журботны матыў сыноўняй бяды і невымернага гора.\nПаэту цяжка было паверыць у гібель маці, убачанае ў Асвенціме здавалася жахлівым сном:\nДосыць мне ростані, родная, досыць,\nШто ты загінула, — можа здалося.\nСенцы адчыніш, паклічаш у хату.\nМожа, й не быў я ў тым месцы\nПаэт гаворыць з маці як з жывой, уваскрашае яе воблік у памяці: "Як пахлі рукі твае лебядою, // І хлебам жытнёвым, і сырадоем..." Ён вядзе нас на месца спаленай фашыстамі хаты, дзе квітнее "сінім аблокам бэзавы куст высокі, шырокі", які пасадзіла маці. Бэз паўстае як сведка матчынага жыцця:\nМне бэзавы куст як быццам гаворыць,\nЯк ты тут жыла ў бядоце, у горы,\nЯк на світанні ўранку ўставала,\nНа ўсход паглядала, нас ты чакала,\nА мы былі дзесьці ў полымі бою.\nТы ж заставалася ў хаце адною.\nВобраз маці паказаны ва ўсёй трагедыйнасці: яна — жанчына-пакутніца, адна са шматмільённых ахвяраў фашызму: "Маці! Адна ты!.. А вас жа — мільёны..."; "Там жа плач матак сабраны са свету...". Пятрусь Броўка знітоўвае свой уласны боль з трывогай за лёс жыцця і чалавецтва. Паэт заклікае абараніць свет, будучыню ад паўтарэння падобнай бяды, усім сэрцам жадае, "каб болей пакутаў людзі не зналі". Невыпадкова ён згадвае словы пісьменніка-антыфашыста Юліуса Фучыка: "Пільнымі будзьце!" "Голас сэрца" — паэма-рэквіем, напоўненая балючымі чалавечымі пачуццямі і прасякнутая антываенным пафасам.\nПятрусь Броўка быў паэтам няўрымслівага творчага характару. "А верш, ён не дае спакою, // З грудзей ірвецца і крычыць", — такое прызнанне чуем у вершы "Вось узялі, падсумавалі..." (1965). Ён як бы і не меў сумневу наконт таго, што канчатковым суддзёй напісанаму з’яўляюцца яе вялікасць Паэзія і Час. З вышыні нашых дзён добра бачыцца, што дзякуючы сваёй маральна-гуманістычнай змястоўнасці, высокай эстэтыцы і мастацкасці слова лепшыя творы Петруся Броўкі маюць пад сабой надзейны і трывалы грунт, належаць як нашай сучаснасці, так і будучыні.\nКрыніца: Бельскі А. І. Класікі і сучаснікі ў школе: Дапам. для настаўнікаў. – Мн., 2005.