80-се хәрби-санитар поезд, йәки Эҙләнеү дауам итә » Башҡортостан гәзите\n80-се хәрби-санитар поезд, йәки Эҙләнеү дауам итә\n1942 йылдың 5 декабре. Илде ҡот осҡос һуғыш афәте ялмаған. Емереклек, үлем, аслыҡ – барыһы бергә ҡушылып, көндән-көн төпкәрәк үтә бара. Был көндә ҡыш башының бөтөн һалҡынлығын йыйып Хоҙай ергә түшәгән тиерһең: сатлама һыуыҡ быуындарға үтә, әсе ел йәндәрҙе телә. Ошо саҡ тимер юлдың 1573-сө километрында, “Шишмә” станцияһында туҡтар өсөн рөхсәт көтөп торған 80-се хәрби-санитар поезына икенсе бер 191-се хәрби-санитар поезы килеп бәрелә. Тәүгеһенең һуңғы вагондарын ут көлтәһе ялмай…\nФажиғә фронтта түгел, тыныс тип иҫәпләнгән тылда була. Халыҡ араһында ғауға тыуҙырмау маҡсатындамы, башҡа етди сәбәптәр арҡаһындамы, был аяныс хәлде “онотторорға” мәжбүр итәләр. Тик кеше хәтере мәңгелек: сирек быуат үткәс, һәләк булған 38 кешенең, шулай уҡ поезд командаһының дүрт яугиренең кем булыуын асыҡлау, исемдәрен мәңгеләштереү өсөн балалыҡтары һуғыш йылдарында үткәндәр, фажиғәне күреп-ишетеп белеүселәр, йәш быуын изге эшкә тотона. Эҙләнеү әле лә дауам итә…\nОшо турала һөйләүен һорап, Шишмә районының һуғыш һәм хеҙмәт ветерандары советы рәйесе урынбаҫары, запастағы подполковник Зиннур УСЕЕВҡа мөрәжәғәт иттек.\n– Зиннур Әнүәр улы, һүҙҙе яҡындан танышыуҙан башлайыҡ.\n– Шишмә районының Ураҙбахты ауылында тыуғанмын. Мәктәпте тамамлағас, армияға алындым. Унан һуң Ленинград хәрби-сәйәси училищеһына уҡырға индем. Юрист һөнәрен алғас, Балтик буйы республикаларына ебәрҙеләр. Аҙаҡ инде хеҙмәтем буйынса Советтар Союзының төрлө төбәктәрендә булдым. Подполковник дәрәжәһенә тиклем күтәрелеп, отставкаға сыҡтым. 2000 йылда тыуған яҡтарыма ҡайттым. Фатир алып, ғаиләм менән көн күрәбеҙ. Тик тыныс ҡына ята торғандарҙан түгелмен, ғүмер буйы кеше менән аралашып йәшәгәс, йәмәғәт эшенә тартылдым…\n– Бынан 73 йыл элек булған фажиғә тураһында хәҙер күптәр белмәй. Йылдар төпкөлөндәге ваҡиғаға бәйле документтар йыйыуға, бигерәк тә һәләк булыусыларҙың исемдәрен асыҡларға ынтылыуға нимә этәрҙе? Һеҙ туплаған документтарҙы өйрәнгәндән һуң иҫ китте – был бит баһалап бөткөһөҙ хеҙмәт! Ҡарап сығыу өсөн генә лә 300 биткә яҡын…\n– Коллектив хеҙмәт тип әйтер инем. Башлап йөрөгән бер нисә кеше булһа, дөйөм алғанда, бик күптәрҙең тырышлығы.\nМатериалдарға килгәндә, ишеткән-күргәндәрҙе барлаштырғас, 2008 йылда ныҡлап фажиғәнең эҙенә төшөргә тотондом. Бала саҡта был турала ишетмәгәйнем, ауыл да Шишмәнән йыраҡ. Ә инде 2007 йылда район гәзитендә донъя күргән мәҡәләнән һуң уйға ҡалдым: “Туҡта әле, янып һәләк булған 42 кеше ни өсөн онотолорға, исемдәре билдәһеҙ ҡалырға тейеш?” Төрлө архивтарға яҙҙым. Тик республиканың бер архивы ла ярҙам итә алманы. Өс-дүрт һөйләм менән генә яуап килде: бер ниндәй ҙә мәғлүмәт юҡ, шунда-шунда мөрәжәғәт итегеҙ. Һуңынан Оборона министрлығының Мәскәү өлкәһе Подольск ҡалаһындағы Үҙәк архивына яҙҙым. Ике-өс айҙан һуң, фажиғә фактын дөрөҫләп, яуап бирҙеләр. Баҡһаң, әлегә тиклем 1943 йылда булған тип йөрөтөлгән һәләкәт 1942 йылдың 5 декабрендә, киске сәғәт ун тулыр алдынан булған икән. Тағы ла Санкт-Петербургтағы хәрби-медицина документтары архивына яҙырға ҡуштылар. Унда поездарҙың бәрелеүен раҫланылар. Ләкин һәләк булғандарҙың исем-шәрифен асыҡлай алманылар. Ә миңә шуныһы мөһим ине. Тетрәндергес хәл бит был: һауығам тип тылға ҡайтып барған 81 кешенең 38-е, тағы ла дүрт хеҙмәткәр янып үлһен әле… Әйткәндәй, был урынды халыҡта “ҡәһәрле” тип йөрөтәләр: 1885 йылда тимер юл асылғандан бирле эреле-ваҡлы һәләкәттәр булып торған.\n– Һуғыш ваҡытында яралыларҙы теркәгән документтар ҙа вагон эсендә янғандыр тиергә була…\n– Поезд бригадаһы начальнигының бәләкәй генә рапорты булған. Шуның буйынса Подольскиҙан да, Петербургтан да яуап бирҙеләр. Унда тик биш-алты поезд бригадаһы кешеһе, шәфҡәт туташтары, кондуктор күрһәтелә. Вагондарҙа өс шәфҡәт туташы, кондуктор, 38 хәрби янып үлә. Араларынан береһенең генә фамилияһы билдәле – Сафар ауылынан Байбурин. Янған вагондан: “Мин Байбурин, Сафар ауылынан”, – тип ҡысҡырғанын ишеткәндәр булған. Исемен әйтеп өлгөрмәй…\n– Ул меҫкенең: “Утлы һуғышты үтеп, тыуған ергә ҡайтырға яҙҙы”, – тип килгән бит инде…\n– Эйе, дауаланырға ҡайтып килгән булған. Ошондай аяныслы хәлдәр. Байбуриндарҙы эҙләргә тотондом. Уйлап ҡарағыҙ, Сафарҙан 45 Байбурин илен һаҡларға китһә, шуларҙың 28-е хәбәрһеҙ юғалған! Исмаһам, береһенең генә исемен асыҡлай алһаҡ та, яҙмышы билдәле булыр ине…\n– Тупланған документтарҙан күренеүенсә, һеҙ шәхсән төрлө архивтарға, инстанцияларға 60-лаған рәсми һорау ебәргәнһегеҙ.\n– Әйткәндәй, закон буйынса ҡаралған ваҡытҡа ярашлы яуап биреп торҙолар. Ләкин аныҡ ҡына исемлек табылманы. Һуңынан инде Башҡортостан Башлығына яҙырға булдыҡ. Ул контролгә алып, үҙ Хакимиәте етәксеһенә эште ойошторорға ҡушҡан. Комиссия йыйҙылар. Мине лә саҡырҙылар. Унда эш барышы тураһында һөйләнем. Башҡортостандың Йәмәғәт палатаһынан Илдар Бикбаев ярҙам итергә вәғәҙә бирҙе. Улар Яңы йыл алдынан республиканың Архив эштәре буйынса идаралығы бүлеге начальнигы Ирина Әсфәндийәрова менән Санкт-Петербургка ла барып ҡайтты. Бик күп мәғлүмәт туплағандар. Документтарҙың байтаҡ өлөшө Оборона министрлығының Үҙәк архивына ебәрелгәнлектән, ҡалған эҙләнеүҙәр унда үткәреләсәк. Тимәк, яугирҙәрҙең исемен асыҡларға өмөт бар.\n– Документтар туплауҙан, исемдәрен асыҡлауҙан тыш, һуғыш һәм хеҙмәт ветерандары советы, район, ҡасаба хакимиәттәре ярҙамы менән мәктәп уҡытыусылары, уҡыусылары билдәһеҙ һәләк булыусыларҙың һуңғы төйәге булған урындарҙы тәрбиәләп тора, мәңгеләштереү буйынса ҙур эш башҡара.\n– Изге ғәмәл 1968 йылда Неля Смирнова тарафынан башланған. Ябай ғына пионервожатый ололарҙан һораштырып, фажиғә урынын таба. Уны кәртәләп алыуҙы һорап ҡасаба Советына бара. Ләкин уға ышанмайҙар. Һуңынан Неля Петровна бер нисә өлкән класс уҡыусыһы, элекке тимер юл эшсеһе Филипп Зеленкин менән бергә тупраҡтың өҫкө ҡатламын аса. Фажиғә эҙемтәләре материалдарын, кеше һөйәктәре ҡалдыҡтарын тоҡҡа йыйып, Смирнова ышанмаған кешегә алып бара. Һуңынан инде төрлө власть, райком вәкилдәре ҡушыла. Пионерҙар металл йыйып тапшырған аҡсаға кәртә ҡуйыла, обелиск ултыртыла. Уйлап ҡарағыҙ: йәш кенә ҡыҙыҡай ул заманда оло эш башҡара. Үҙе ҙур батырлыҡ бит!\n5 декабрь иң һыуыҡ ваҡыт була. Вагондар яна, ә йыйылыусылар бер ни эшләй алмай. Һүндерергә һыу юҡ, ҡар бәреп булмай. Һуңынан шаһиттар, ҡарап тороп яндырҙыҡ инде, тип әсенә. Аҙаҡ был урынға аҙна буйы халыҡты ебәрмәйҙәр. Һәр бер деталь, ҡалаҡ, котелок тигәндәй, кеше ҡалдыҡтарының ваҡ өлөштәре бергә йыйылып, 51 септә тоҡҡа тултырыла ла, тимер юлдан ситтәрәк соҡор ҡаҙылып, шунда күмелә. Ә кемдең тәне аҙмы-күпме һаҡланған, уларҙы Шишмәнең христиан зыяратына ерләйҙәр. Тағы ла ҡалғандарын, 42 кеше күп бит инде, Алкин тауына алып баралар.\n– Бер фажиғәгә бәйле өс иҫтәлекле урын һаҡлана хәҙер Шишмә ерендә. Уларҙы тәрбиәләп тороу – үҙе ҙур, изге ғәмәл. Уҡыусыларҙың ҡатнашыуы тәрбиәүи яҡтан да баһалап бөткөһөҙ. Бында “патриотизм” тип тылҡып тороуҙың кәрәге лә юҡ…\n– Нәҡ шулай. Иҫтәлек булһын тип, 2009 йылда Шишмә христиан зыяратында әлегә исемдәре билдәһеҙ яугирҙәргә һәйкәл ҡуйҙыҡ. 2012 йылда Алкинда мәңгеләштерҙек. Куйбышев тимер юл идаралығына, Шишмә районы хакимиәтенә, ғөмүмән, изге эшкә көс һалған барыһына ла рәхмәт.\n– Һеҙ үҙегеҙ – был фажиғәнең шаһиттары менән һөйләшкән кеше. Ҡыҙғаныс, тәбиғәт ҡануны шулай, күптәре хәҙер үҙҙәре гүр эйәһе. Изге эштә уларҙың башланғысы, иҫтәлектәре лә бик ҙур әһәмиәткә эйә бит.\n– Эйе. Мәҫәлән, Филипп Зеленкинды алайыҡ. Ул фажиғәне үҙе күргән, ярҙам итәйек тип йүгереп йөрөгән. Тик ни эшләй алһындар инде, вагон ишектәре емерелгән – асылмай. “Буржуйка” мейесе янып торған – һалам мендәр, һалам тултырылған матрастарға шунда уҡ ут ҡапҡан. Вагон стеналары, иҙәндәре ағас. Етмәһә, яғыулыҡ, спирт булған… Филипп Николаевич һөйләүенсә, тәүҙә үтеп-һүтеп йөрөгән паровоздар сигнал биреп ҡысҡыртҡан. Һуңынан кем йәйәүләп, кем паровозда, арбаларҙа авария урынына ашыҡҡан. Унда бер боролош бар, шунда поездар бәрелешкәнсе светофор янып торған: “Инергә ярамай!” Икенсе хәрби-санитар поезы машинисы йоҡлап китеп, уны күрмәгән. Эҙләнеүҙәр барышында шуны белдек: бисара 34 сәғәт буйы йоҡламайынса эшләгән. Шунда уҡ “енәйәт эше” асылып, күп вазифалы кеше хөкөмгә тарттырылған.\nЗеленкин иҫән ҡалған берҙән-бер оло йәштәге шаһит ине. Ҡалғандары инде ул саҡта үҫмер генә булған. Шунан һуң, әйткәнемсә, тәүге көндәрҙә НКВД һалдаттары уратып алған, бер кемде лә ебәрмәгән. Тик барлыҡ әйберҙәрҙе йыйып күмгәс, урынын тырматып ҡуйғас ҡына “ҡулса”ны алғандар.\nҮҫмер саҡтарында унда булыусыларҙан Миңлединә Алмаева, Хәтмулла Собханғолов, Галина Смахина – барыһы ун бишләгән кеше үҙҙәре күргән-белгәндәрҙе һөйләне. Лидия Листкованы айырым атағы килә. Ул эҙәрмәндәргә Шишмәләге ҡәберлекте күрһәткән. Баҡһаң, әхирәте Бурченко фажиғә ваҡытында госпиталдә эшләгән икән. Ул былай тип һөйләгән: “Госпиталгә ауыр яралыларҙы килтерҙеләр. Шуларҙың ун бере икенсе тапҡыр янған. Тәү тапҡыр һуғышта, аҙаҡ бында…” Һуңынан Листкова менән Бурченко госпиталдә үлгән бер нисә кешенең, фажиғәлә һәләк булғандарҙың ҡәберлеген тәрбиәләп торған.\n– Бөгөн һеҙҙең төп маҡсат – әруахтарҙың исемен асыҡлау. Элек тә бындай ынтылыш, шаһиттар иҫән саҡта теләк булғандыр…\n– Әлбиттә. Тик, алда әйткәнемсә, ул саҡта күп нәмә сер итеп һаҡланған бит, хатта һөйләшеп тә тормағандар. Хәҙер иһә мөмкинлектәр киңерәк. Бөгөн 80-се, шулай уҡ 191-се хәрби-санитар поезы тураһында мәғлүмәттәр тупланды, шаһиттарҙың күрһәтмәләре бар. Тәүҙә тик Байбуриндың фамилияһы билдәле булһа, эҙләнеүҙәр барышында санитарка Мария Завьялованың исемен асыҡланыҡ. Ун туғыҙ ғына йәшлек ҡыҙ Пермь крайынан булып, үҙе теләп фронтҡа киткән. Киләсәктә Оборона министрлығының Подольскиҙағы Үҙәк архивында эштәр дауам итеп, янғында һәләк булған яугирҙәрҙең барыһының да исеме асыҡланыр тип ышанам.


Автомасло GAZPROMNEFT Premium L 10W40 1л, купить в Новосибирске, Томске и Кемерове | КАТОД\nГлавная Автомасла GAZPROMNEFT Premium L 10W40 1л\nПосмотреть наличие в магазинах КАТОД ул. Бориса Богаткова, 213 ул. Дуси Ковальчук, 1 к5б ул. Курчатова, 34 ул. Красная Сибирь, 1а Гусинобродское шоссе, 58а ул. Кутателадзе, 7а ул. Петухова, 69 к4 ул. Писарева, 38 Дзержинского проспект, 14 ул. Станционная, 52 к2 ул. Кирова, 295 ул. Авиастроителей, 26


Поляр түңәрәк — Башҡорт Википедияһы\nЕр картаһында Поляр түңәрәктәр\nПоля́р түңәрәк — планета өҫтөндәге күҙ алдына ғына килтергән түңәрәк һыҙыҡ, параллель, киңлектән юғарыраҡ (йәғни экваторҙан арыраҡ) поляр көн һәм поляр төн бар. Поляр түңәрәк планетала ғына була ала, сөнки Ер күсәренең әйләнеү ауышлығы мөйөшө орбита яҫылығына (эклиптикаға) ҡарата нулдән ҙурыраҡ. Поляр түңәрәктәрҙең киңлеге планета күсәренең әйләнеү ауышлығы мөйөшө менән билдәләнелә: полюс киңлегенән (ул 90° тиң) планета күсәренең ауышлығын (градустарҙа) алып ташлайҙар.\nПоляр түңәрәк ерҙең төньяҡ һәм көньяҡ ярымшарҙарында ла бар. Поляр түңәрәк киңлегендә был ярымшарҙа ҡышҡы ҡояш торошонда ҡояш дискыһының үҙәк нөктәһе, төш ваҡытына еткәс (ҡояштың иң юғары кульминацияһы), горизонт линияһына тейә. Поляр түңәрәктән планетаның географик полюсына тиклем поляр билбау ята.\n1.1 Поляр түңәрәк үткән территориялар\n1.2 Поляр түңәрәкте киҫеп үткәндә осраған символик күрһәткестәр\nЕрҙә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЕрҙә поляр түңәрәктәр ± 66°33′44″ (66,562°) киңлектәрендә урынлашҡан. Урыҫ телендә Төньяҡ поляр түңәрәктән Төньяҡ полюсҡа тиклемге ара «Заполярье» йәки Арктика тип атала.\nАтмосфера рефракцияһы һәм Ҡояш ер өҫтөнән нөктә булып түгел, ә диск булып күренеүе һөҙөмтәһендә, Ерҙә киңлеге 53 километр булған 2 билбау бар, уларҙа поляр көн була, ә бына поляр төн булмай. Мәҫәлән, төньяҡ билбауҙа Кандалакша ҡалаһы урынлашҡан.\nҺәр ярымшарҙа поляр түңәрәк киңлегенең бер нисә мәғәнәһен айырып ҡарарға мөмкин. Мәҫәлән, 65,392° киңлегендә поляр көн 1 тәүлеккә һуҙыла, 22 июндә Төньяҡ ярымшарҙа һәм 22 декабрҙә Көньяҡ ярымшарҙа, ләкин поляр төн әлегә юҡ — йылдағы иң ҡыҫҡа көн 3 сәғәт тә 1 минутҡа һуҙыла. Ҡайһылыр урында көндөң минималь оҙонлоғо 3 сәғәттән артмай икән, ул сағында унда поляр төн була, тип танырға кәрәк. Поляр көн булған, ләкин поляр төн булмаған ҡалалар иҫәбенә Рованиеми, Уэлен, Туруханск, Варзуга, Воркута, Салехард, Лабытнанги һәм күп кенә башҡа ҡалалар инә. Поляр төн бер тәүлеккә һуҙылған 67,727° киңлегендә, 22 декабрҙә Төньяҡ һәм 22 июнь Көньяҡ ярымшарҙа поляр көн 42 тәүлеккә барып етә, йәғни 1 июндән алып 13 июлгә йәки 1 декабрҙән 13 ғинуарға тиклем. Ҡайһылыр урында йылына поляр көн 1 көндән 41 тәүлеккә тиклем дауам итә икән, унда поляр төндөң әлегә булмауын танырға кәрәк. Экваторҙан 66,34° киңлегендә ятҡан күләгәләге поляр түңәрәкте лә ҡарарға мөмкин. Унан төньяҡтараҡ 22 июндә төн уртаһында Ҡояш күләгә бирә, йәғни ҡояш дискыһы тотошлайы менән горизонт аръяғына төшөп китмәй.\nХәҙерге ваҡытта ер күсәренең ауышлығы әкренләп кәмей, һәм поляр түңәрәктәр яйлап ҡына яҡындағы полюсҡа табан күсә бара, экваторҙан алыҫлашҡандан алыҫая бара.\nТөньяҡ поляр түңәрәк киңлегендә ҡышҡы ҡояш торонда Ҡояш бер тапҡыр сыҡмай (көньяҡ киңлектә — байымай), ә йәйге ҡояш торошонда — киреһенсә. Полюсҡа яҡыная килә (поляр түңәрәктән) был күренештәр ҙур осорҙарға һуҙыла, атап өйткәндә, полюстарҙа поляр көн һәм төн ярашлы рәүештә 189 һәм 176 тәүлеккә һуҙыла.\nХәҙерге заман технологиялары ярҙамында поляр түңәрәктең торошон ваҡыттың телеһә ниндәй мәлендә билдәләргә була.\nПоляр түңәрәк үткән территориялар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n(Нуль меридианынан көнсығышҡа табан йүнәлештә)\n— фюльке Нурланн;\n— лен Норрботтен;\n— Лапландия провинцияһы;\n— Карелия Республикаһы, Мурманск өлкәһе, Архангельск өлкәһе (Яңы Ер утрауы), Ненец автономиялы округы, Коми Республикаһы, Ямал-Ненец автономиялы округы, Красноярск крайы, Саха Республикаһы, Чукот автономиялы округы;\n— Аляска штаты;\n— Юкон территорияһы, Төньяҡ-Көнбайыш территориялар, Нунавут территорияһы;\n— Гренландия автономиялы берәмеге;\n— Нордюрланд-Эйстра регионы (Гримсей утрауы).\n— Эндерби ере (Скотт тауҙары), Вильгельма II ере (шельф боҙлоғо), королевы Мэри ере, Уилкс ере, Аделя ере, Георг V ере, Антарктик ярымутрауы.\nПоляр түңәрәкте киҫеп үткәндә осраған символик күрһәткестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nМарста[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nМарс, Ер кеүек үк, үҙ күсәре тирәләй әйләнә: әйләнеү күсәре орбита яҫылығына ҡарата 25,19° ҙурлығындағы мөйөшкә ауышҡан, ер күсәре ауышлығына тигеҙ тип әйтерлек (23,45°). Тимәк, көн менән төндөң, шулай уҡ йыл миҙгелдәренең алмашыныуы Марста Ерҙәге кеүек үтә. Поляр түңәрәктең урынлашыуы ла ерҙәгегә оҡшаш: киңлек яҡынса 64,81°. Ҡояштан бик алыҫ урынлашҡанға күрә, Марста уның мөйөш диаметры Ерҙәгегә ҡарағанда кәмерәк, шуға күрә поляр көн менән поляр төндө ҡарау мөмкинлеген биргән киңлектәр бик аҙ.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Поляр_түңәрәк&oldid=826943 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 09:50 31 август 2018 үҙгәртелгән.


Бөйөк Стефан III — Башҡорт Википедияһы\nБөйөк Стефан III\nБөйөк Стефан III (шулай уҡ Степан Бөйөк һәм Изге, рум. Ștefan cel Mare și Sfânt, Штефан чел Маре ши Сфынт; 1429 — 2 июль, 1504) — господарь, Молдова кенәзлегенең иң күренекле хакимдарының береһе.\nБөйөк Штефан осорондағы кенәзлектәр (ок. 1500)\nИл менән 47 йыл идара итә. Был осорҙа ул Молдова кенәзлегенең бойондороҡһоҙлоғо өсөн көрәшә. Ғосман империяһы, Польша, Венгрия кеүек көслө көндәштәренә ҡаршы тора. Бөйөк Стефандың полководец, дипломат һәм сәйәсмәнлек һәләттәре арҡаһында Молдова кенәзлеге уҙаллылығын һаҡлай һәм Көнсығыш Европала мөһим сәйәси көс булып таныла. Валахия господаре Влад Цепештың союздашы була.\n1 Тәхеткә килеү\n2 Илде нығытыу\n3 Тышҡы сәйәсәт\n4 Молдова тарихында Бөйөк Штефандың урыны\nПетр III Арон, Бөйөк Штефандың ике туғаны, тәхеткә ынтылып, бер туған ағаһын үлтерә. Петр Арон үҙенән элгәре ултырған хакимдар кеүек, кенәзлек тураһында әҙ уйлай, уның иҡтисади үҫешен, һаҡланыу торошон хәстәрләмәй. Хатта сағыштырмаса ҙур булмаған Төркиә яһағы ла Молдова өсөн күтәрә алмаҫтай ауыр була.\n1457 йылда Штефан Молдоваға алты меңлек ғәскәр менән инә. Уның төп көстәрен Валахия господаре Влад Цепеш бирә. Петр Арондың ғәскәре Должешть янындағы алышта 12 апрелдә еңелә. Ул үҙе Польшаға ҡаса. Штефанды Молдова иле Йыйылышы тәбрикләй һәм митрополит Феоктист үҙ фатихаһын бирә.\nТәхеткә ултырыу менән яңы хаким үҙ эшен илде нығытыуҙан башлай. Илдән ҡасҡан боярҙарға ул ерҙәрен, хоҡуҡтарын кире ҡайтарырға вәғәҙәләй. Ул бер нисә тапҡыр Польшаға хәрби поход яһай. Бәхәсле биләмәләрҙе тартып алыу менән янап, Польшаны килешеү төҙөргә мәжбүр итә. Штефан бер үк мәлдә төрөктәргә яһаҡ түләүҙе дауам итә.\nЯҙма сығанаҡтар раҫлауынса, кенәзлектә игенселек, малсылыҡ, йәҙәм үҫтереү һәм умартасылыҡ үҫешә. Шулай уҡ балыҡсылыҡ продукттары тураһында ла әйтелә. Молдова кенәзлеге ҡалаларында сит ил сауҙагәрҙәре менән сауҙа итеү ойошторола. Бөйөк сауҙа юлын тергеҙеү ҡалаларҙың иҡтисади -ҫешенә булышлыҡ итә. Штефан хакимлығы осоронда шулай уҡ һөнәрселек тә киң йәйелә. Металл эшкәртеү, ҡорал эшләү, көршәкселек, туҡыма туҡыу кеүек шөғөлдәр күбәйә. Господарь грамоталарында илдә мәғҙән сығарыу эштәре лә теркәлгән. Ятҡылыҡтар Молдова, Бистрица, Прут йылғаһы буйҙарында була.\nБөйөк Штефан бик ҡаты финанс сәйәсәте алып бара. Ул заманда ике серия тәңкәләр баҫыла: грошь (грошь) һәм ярым грошь (жумэтате де грошь), улар өсөн Сучаве тәңкә ихатаһында 1457—1476 һәм 1480—1504 йылдарҙа юғары пробалы көмөш ҡулланыла.\nВенециан документтар буйынса, Бөйөк Штефан ососронда молдова флоты Урта Ер диңгеҙендә була һәм Венеция менән Генуяға йөрөй.\nВенгрия ғәскәре менән алыш\nМолдова тарихында Бөйөк Штефандың урыныҮҙгәртергә\nИҫтәлекле алтын тәңкә. Молдова, 2004 йыл\n1 лей банкнотаһы. Молдова Республикаһы\nБөйөк Штефан 1504 йылдың 2 июлендә вафат була. Ул үҙе төҙөткән Путна монастырендә ерләнгән. Бөйөк Штефан хаким иткән осорҙа Молдова бик ныҡ үҫешә. Уның менән халыҡ-ара аренала иҫәпләшә башлайҙар. Туҡтамаҫ һуғыштар алып барылыуға ҡарамаҫтан Молдова иҡтисади яҡтан да алда бар. Штефан сәйәси аренала оҫта эш итеп, иле мәнфәғәтен яҡлап, уҙен бик яҡшы дипломат булараҡ иҫбатлай.\nШтефандың полководец булараҡ һәләте инҡар иткеһеҙ — ул Ғосман империяһы, Польша, Венгрия кеүек көслө илдәргә ҡаршы тора. Уның тарафынан яңы ҡәлғәләр төҙөлә — Сороки, Иҫке Орхей, Хотин һәм Четатя-Албэ.\nБынан тыш ул молдова мәҙәниәтен ныҡ күтәрә. Добровец, Нямц, Бистрица, Воронец һәм башҡа монастырҙар төҙөй.\nШолданешт районының Кобыльня ауылында Штефан имәне тип аталған ағас үҫә. Легенда буйынса, был имән төбөндә хаким бер алыштан һуң ял иткән.\nБөйөк Штефан хөрмәтенә советҡа ҡаршы булған Лучники ойошмаһы атала.\n2004 йылда Молдова президенты Владимир Воронин йылды Бөйөк Штефан III тип атай. 2004 йылда хакимдың үлеүенә 500 йыл була.\nAir Moldova авиапаркында 2010 йылдан Штефан хаким исемендә заманса Embraer 190 лайнеры бар.\nБөйөк Штефан Влад III Цепештың (Дракула) яҡын дуҫы һәм союздашы була (URL Матей Казаку Дракула / Dracula: suivi du capitaine vampire (Тәржемәсе: В. Удовиченко) — М.: Этерна, 2011 й. ISBN 978-5-480-00195-2, ISBN 2-84734-143-9)\nБөйөк Штефандың тормошо һәм шул осор бик күп әҙәби әҫәрҙәрҙә сағыла:\n«Закат солнца» («Apus de soare») (1909 й.) Барбу Штефанеску.\nТрилогия «Братья Ждер» («Fraţii Jderi») (1935—1942 йй.) Михай Садовяну.\n«Жизнь Штефана Великого» («Viața lui Ștefan cel Mare») (1934 й.) Михай Садовяну.\n«Братья Ждер (фильм)[ro]» (1974 йыл) Бөйөк Штефан ролендә — Георге Козоричи[ro].\n«Штефан Великий — Васлуй 1475[ro]» (1975) төп ролдә — Георге Козоричи.\n«София» (2016 йыл). Бөйөк Штефан ролендә — Александр Балуев.\n2014 йылдың сентябрендә Криуленала Бөйөк Штефанға икенсе мөһабәт һәйкәл асыла.\nРумынияның (1994 йылға тиклем Молдованыҡы ла) «Deşteaptă-te, române» гимнында Бөйөк Штефан даны телгә алына.\nМолдованың Che-MD рок-төркөмө Бөйөк Штефан тураһында бер нисә йыр яҙа. Улар араһында Славэ Нямулуй Водэ һәм Воевод.\n↑ Стати В. История Молдовы. — Кишинёв: Tipografia Centrală, 2002. — Б. 64. — 480 б. — ISBN 9975-9504-1-8.\n↑ Стати В. История Молдовы. — Кишинёв: Tipografia Centrală, 2002. — Б. 65. — 480 б. — ISBN 9975-9504-1-8.\n↑ Ожог И. А., Шаров И. М. Краткий курс лекций по истории румын — Кишинёв, 1992.\n↑ Дуб Штефана чел Маре в селе Кобыля (рус.)\n↑ Президент объявил 2004 год в Молдове — годом Штефана чел Маре // Новости-Молдова. — 24.12.2003.\n↑ В мае пассажиропоток Air Moldova вырос на 14 % // Сайт Interlic — Самые главные новости Молдовы, 04.06.2010\n↑ В Криулень открыли монумент господарю Штефану чел Маре, moldnews.md (1 сентябрь 2014). 2 сентябрь 2014 тикшерелгән.\nОжог И. А., Шаров И. М. Краткий курс лекций по истории румын — Кишинёв, 1992.\nВасиле Стати Штефан Великий, Господарь Молдовы — Кишинёв: F. E.-P. «Tipografia Centrală», 2004. — ISBN 9975-78-325-2.\nМихаил Садовяну Жизнь Штефана Великого (Viaţa lui Ştefan cel Mare) — Бухарест: Изд-во Литературы на иностранных языках, 1957.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Бөйөк_Стефан_III&oldid=1025454 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 30 март 2021 в 14:54\nБыл бит һуңғы тапҡыр 14:54 30 март 2021 үҙгәртелгән.


МРТ мошонки у метро 🚈Проспект Ветеранов СПб\nМРТ мошонки в СПб у метро Проспект Ветеранов - адреса и цены, запись📝\nБесплатная консультация💁 по выбору центра и запись📝 на МРТ мошонки у метро Проспект Ветеранов телефону 📞 +7 (812) 385-77-56 через Единый центр Записи!\n11500 р.8400 р.\n955 отзывов пациентов


Японские булочки. ЭЭэх японцы, японцы » Фото и Видео Онлайн Новости России 18+\nФотографии и картинки 15 марта 2013, 19:39\nЯпонские булочки. ЭЭэх японцы, японцы


Ауырғазы районы Төрөмбәт ауылында Өршәк йылғаһына батып һәләк булған ике ҡыҙҙы бөгөн ерләйәсәктәр\nБөгөн уларҙың кәүҙәһен моргтан алып ҡайттылар. 8 һәм 9 йәшлек ҡыҙҙар кисә көндөҙгө өстәр тирәһендә ғәйеп була. Оҙаҡ ҡайтмағастар уларҙы өлкәндәр эҙләп сыға. Балаларҙың кәүҙәһен йылға үҙәнендә табалар.\nҺәр саҡ шат балалар тауыштары яңғырап торған йортта ҡолаҡты ярырлыҡ тынлыҡ. Балалыҡтан да сығып бөтмәй яҡты донъянан киткән ҡыҙ менән хушлашырға тотош ауыл халҡы йыйылған. Ҡыҙҙы ысынлап та барыһы ла ярата ине. Алсаҡ, тормошто һөйгән, итәғәтле һәм ярҙамсыл ҡыҙҙың баҡыйлыҡҡа китеүенә ышынырлыҡ түгел, ти ауылдаштар.\nӨршәк буйына 9 йәшлек ҡыҙ Стәрлетамаҡтан ҡунаҡҡа килгән 8 йәшлек әхирәте менән төшә. Ләкин башҡа балалар йөрөгән ергә түгел. Тиҫтерҙәре йылғаның асыҡ һәм һай ерендә, өлкәндәр күреп торған ерҙә һыу инһә, ҡыҙҙар нишләптер кеше һирәк йөрөгән ергә юллана. Шырлыҡ аша үтеп иң тәрән ятыуға барып төшәләр. Был урындан хатта өлкәндәр ҙә ҡурҡа , ти ауыл халҡы.\nАртабан нимә булғанын күреүселәр юҡ. Ҡыҙҙарҙың яндарында балалар ҙа, өлкәндәр ҙә булмай сыға. Балаларҙың өйҙән сығып китеүенә бер нисә сәғәт үткәс кенә уларҙың юҡлығын шәйләп эҙләргә сығалар. Ләкин һуң була инде.\nТәфтишселәрҙең фаразы буйынса, тап ошо текә яр ҡыҙҙарҙың ғүмерен ҡыя ла инде. Йылға ағымы менән аҫҡараҡ төшкән балаларһың кире ярға сығырға хәлдәре ҡалмай.\nСветлана Абрамова, Рәсәй тәфтиш комитеты башҡортостан буйынса идаралығы етәксеһенең өлкән ярҙамсыһы: «Балалар һыу инергә тәғәйенләнмәгән ергә барған. Алдан күҙаллауҙар буйынса , ҡыҙҙар ярға сыға алмаған. Ул урында ике яҡтан да текә яр. Балаларҙың кире төшкән ергә йөҙөргә лә, ярға менергә лә хәлдәре ҡалмаған».\nАуыл халҡы Төрөмбәттә балалар батыу осраҡтарын хәтерләмәй. Өршәк был урында тыныс аға , ти улар. Бәлки артыҡ ышаныс, уялыҡты юғалтыу ҙа ошо фажиғәгә килтергәндер.