БЫУАТ ҠАНАТЫНДА (повестың башы)\n14 Ноября , 00:10\nҺуғыш башланыу хаҡындағы ҡайғылы хәбәрҙе Амангилдин яланда, тимер айғыры менән эш өҫтөндә ҡаршыланы. Тракторсылар ауылда ла бик кәрәк булғанлыҡтан, Сынтимерҙе, бронь биреп, һуғышҡа ебәрмәнеләр.\nӘ ҡәһәрле һуғыш ҡыҙғандан-ҡыҙҙы. Немецтар илдең үҙәгенә үк яҡынлашҡан һайын тылда ла хеҙмәт көсөргәнешлелеге артҡандан-арта барҙы. Ҡар ҡатыш ямғырҙа ла, көслө һыуыҡ елдә лә, ҡояштың көйҙөргөс нурҙары аҫтында ла Сынтимер тракторы менән баҫыуҙа булды. Колхоз рәйесе лә, агроном да, бригадир ҙа, хисапсы ла, хатта район үҙәгенән килеп йөрөгән уполномоченный ҙа уның эшен даими тикшереп торҙолар.\nАуыр эш өҫтөндә 1941 йылдың йәйе үтеп, көҙө етте. Сынтимер туғай буйындағы уңдырышлы ҡара тупраҡлы ерҙе туңға һөрөп йөрөй ине. Төштән һуң ямғыр ҡоя башланы. Көҙгө ямғыр, билдәле инде, бер яуа башлаһа, туҡтауҙы белмәй. Әммә ямғыр яуа тип, эште ташлап, ҡайтып китергә ярамай. Сынтимер ҙә эшен дауам итте. Ҡойоп яуған ямғырҙар былай ҙа дымлы тупраҡты ныҡ йомшартҡайны. Бер рәтте ҙур ҡыйынлыҡ менән һөрөп бөттө. Икенсе рәткә төшөп, йөҙ метр ҙа бармағандыр, трактор туҡтап ҡалды. Батҡаҡҡа әйләнгән тупраҡ, артҡы тәгәрмәстәрҙең теш араларына тулып, шымарҙы. Трактор ергә терәлеп үк кереп ултырҙы. Артҡы тәгәрмәстәр бер урында зыр әйләнеп ултыралар ине. Тимер ат урынынан ҡуҙғалыу түгел, хатта ҡымшанмай ҙа. Сынтимер өҙлөкһөҙ яуып торған ямғырҙа һаҙға әйләнгән ерҙе һөрә алмаясағын аңланы. Ямғыр тымып, ер кипшенгәс кенә эште дауам итергә мөмкин. Унда ла ер эсенә сумған тракторҙы күтәрмәйенсә, ҡуҙғатып алып китеп булмаясаҡ. Сынтимер “холостойға” эшләп ултырған тракторын һүндерергә уйланы. Шул ваҡыт бер һыбайлы күренде, шуға тракторын һүндермәй торорға булды. Янына килеп еткәс, эйәр өҫтөндә ултырған кешенең район үҙәге уполномоченныйы Николаев Йәгүр икәнен таныны. Халыҡ уны “ҡара сыуаш” тип йөрөтә. Ҡап-ҡара табаҡ битле булғаны өсөн шулай тиҙәр. Ул, килеп етеү менән башҡорт телен ватып-емереп, Сынтимергә ҡысҡырырға кереште:\n— Нигә ер сүрмисез, иптәш Амангилдин?\n— Ямғыр яуа бит. Етмәһә, трактор батты. Буксовать итеп тик ултыра. Һөрөп булырлыҡ түгел.\n— Ямғыр яумый, тип әйт! Партия шулай ҡуша.\n— Яуған ямғырҙы нисек яумай, тип әйтәйем мин? Күрмәйһеңме ни яуғанын?\n— Фронттағы хәлне пеләсеңме син?\n— Тракторыңа утыр да, жирне сүр!\nСынтимер тракторҙың тимер ултырғысына ултырҙы ла табалдырығына баҫты. Артҡы ҙур тәгәрмәстәр зыр әйләнә башланы, әммә трактор урынынан ҡуҙғалманы.\n— Бына күрҙегеҙме инде, — тине Сынтимер секерәйеп ҡарап торған Йәгүргә. — Мине алдаша тип уйлайһығыҙмы әллә?\n— Мин бер нәрсә дә пелмим. Пүтәннәр мондый көннө жир сүргәндә, син ниңә сүрә алмыйсың? Бу — настоящий саботаж, вредительство. Мин хәзер кайтып райкомға докладной язачакмын. Бронеңне алдыртам. Бронгә ышыкланып, ансатка салышып ятырга уйлыйсыңмы?\n— Туҡтап тор, улай булғас, мин һинең үҙеңә генә бер һүҙ әйтәйем әле, — тине Амангилдин, бик тә мөһим хәбәр бар тигәнгә ишара яһап.\n— Нинди хәбәр ул? Әйт улай булғас хәбәреңне.\nСынтимер тракторынан төшөп, һыбайлының эргәһенә яҡын килде һәм, ат өҫтөнән һөйрәп төшөрөп, Николаевты ергә һуғып йыҡты. Елкәһенән тотоп, трактор эргәһенә һөйрәп килтерҙе лә кәүҙәһен артҡы тәгәрмәс аҫтына тыҡты. Үҙе трактор өҫтөнә һикереп менде һәм табалдырыҡҡа баҫты. Тәгәрмәстәр зыр әйләнә башланы. Ҡото осҡан Николаев трактор аҫтынан ҡайһылай килеп сыҡҡанын да һиҙмәне. Ул йүгереп барып атына менергә уйланы, ләкин Амангилдин, тракторҙан һикереп төшөп, Николаевты ҡыуып етте һәм тағы ла һуғып йыҡты. Киренән трактор тәгәрмәсе аҫтына һөйрәп алып китә башлағас, Йәгүр бөтә көсөн йыйып ҡысҡырырға тотондо:\n— Разбой, ҡотҡарығыҙ, үлтерәләр!\nСынтимер уны утын ағасы һымаҡ тағы ла тәгәрмәс аҫтына тыҡты һәм тракторға менеп, артҡы тәгәрмәстәрҙе йәнә зыр әйләндерә башланы. Йәгүр был юлы ла сығып өлгөрҙө.\n— Күрҙеңме инде тракторҙың ер һөрә алмағанын?\n— Күрҙем, туғаным. Күрҙем. Трактор жир сүрә торган көн түгел бүген.\nАмангилдин тағы ла кабинанан һикереп төштө. Уполномоченный эргәһенә килеп:\n— Докладнойыңды яҙырһыңмы минең өҫтән? — тип ҡаты итеп һораны.\n— Юҡ, туғаным, бер нәрсә дә язмыйм. Ышанмасаң, бына ҡара, — Йәгүр бер нисә тапҡыр суҡынып ҡуйҙы.\nСынтимер Николаевтың кейеме, бысраҡҡа буялып, ҡап-ҡара төҫкә ингәнлеген шәйләне. Битен кеше танырлыҡ түгел — батҡаҡ уның танау, ҡолаҡ тишектәренә тиклем тулғайны. Сынтимерҙең көләһе килде, әммә көлмәне — тыйылып ҡалды.\n— Тиҙерәк күҙемдән юғал, олаҡ бынан! — тип бойорҙо Сынтимер ҡара сыуашҡа.\nЕгор көскә аты өҫтөнә менеп, ауыл яғына сапты. Ул һүҙендә торманы — шул көндө үк райкомға барып, Сынтимер өҫтөнән докладной яҙҙы. Ундағылар шул минутта уҡ военкоматҡа хәбәр иттеләр. Иртәгәһен иртүк килеп, бронде тартып алдылар.\n“Саботажник” тигән хурлыҡ тамғаһы баҫып, Сынтимерҙе ҡулға алдылар. Лагерға алып китергә килгән милиционерҙар уға ҡатыны менән хушлашырға бер нисә минут ҡына ваҡыт бирҙеләр. “Һуңғы тапҡыр ғына булмаһын инде был айырылышыу”, — тигән теләк менән хушлашты Гөлбоҫтан ире менән. Яратҡан кешең менән айырылышыу бигерәк ҡыйын икән.\nГөлбоҫтан Сынтимергә һөйөклө ир итеп кенә түгел, ә ышаныслы терәк, бәхет-шатлыҡ килтереүсе итеп тә ҡарай, уға үҙенә ҡарағанда ла нығыраҡ ышана. Ирен төрмәгә оҙатҡан саҡта ҡолағына ошондай һүҙҙәр шыбырланы: “Һине, моғайын, барыбер һуғышҡа ебәрерҙәр. Ғәзиз башҡайыңды һаҡлап йөрө. Һау-сәләмәт йөрөп ҡайт. Ә мин һине һағынып көтөрмөн. Хуш, бәғерем”. Гөлбоҫтан башын иренең күкрәгенә һалып, һулҡылдап илап ебәрҙе.\nҠатыны Сынтимергә дөрөҫ әйткән икән. Ырымбур өлкәһендәге Тоцкий лагерына барып эләккәс тә, ҡорал тота алырлыҡ бөтә тотҡондарҙан штраф батальоны төҙөнөләр. Сынтимер ҙә шунда эләкте. Уларҙы, һуғышҡа китәсәк яугирҙарҙы, яҡындағы хәрби гарнизонға күсерҙеләр. Туп-тура фронтҡа алып барып индермәнеләр, башта хәрби эштең айышына өйрәтергә булдылар. Штык һуғышына, ҡорал менән эш итергә, винтовканы, ҡул пулемётын күҙ йомоп һүтергә, киренән ҡорорға өйрәнделәр. Был ваҡытта немецтар, көс туплап, Мәскәүгә табан ташландылар. Уларға ҡаршы Брянск фронты ғәскәрҙәре оборона һуғыштары алып барҙы. Сигенеүсе Совет Армияһы ҙур юғалтыуҙар кисерә ине. Немецтарҙың Тулаға бара торған юлына командование резервтан 1-се гвардия уҡсылар корпусын ҡаршы ҡуйҙы. Уға ҡушымта итеп, Амангилдин хеҙмәт иткән штраф батальонын оҙаттылар. Был 1941 йылдың октябрь айында булды. Сынтимер хеҙмәт иткән уҡсылар взводы, туң ерҙә траншея, окоптар ҡаҙып, үҙенә позиция ҡорҙо.\nҠаты бәрелеш, атака алдынан ваҡыт яй үтә. Һалдаттарҙы был минуттарҙа ауыр тойғолар биләп ала. Cынтимер ҡоралдарын тикшереп сыҡты: гранаталары үҙ урынында, винтовкаһы төҙөк күренә. Шулай ҙа күңеле тыныс түгел. Алдағы билдәһеҙлек уның йөрәген ҡыҫып-ҡыҫып ала. Ни тиһәң дә, немецтар менән беренсе тапҡыр йөҙгә йөҙ килеп осрашасаҡ. Һиҙеп тора: һуғыш аяуһыҙ буласаҡ. Был алышта имен-аман ҡалыуың икеле. Фронт буйлап уң яҡта ла, һул яҡта ла беҙҙең туптар гөрһөлдәп немец позицияларына ут яуҙыралар. Ә бына штраф батальонына ҡаршы торған немец позицияларына, нығытмаларына беҙҙең артиллерия ниңәлер ут асмай. Амангилдин һәм уның иптәштәре һиҙә: совет командованиеһы штраф батальонына үгәйһетеп, дошманға ҡараған кеүек ҡарай. Уға артиллерия уты менән дә, реактив снарядтар менән дә, авиация менән дә ярҙамлашмай. Әйҙә, штрафниктар аҙналар буйы ергә оялап, нығынып ятҡан немецтарҙы ҡоро ҡул менән соҡоп сығарһындар. Ә инде гитлерсыларҙың көслө утына эләгеп, ҡырылалар икән — ҡырылһындар. Улар бит лагерҙарҙан килгән “ҡоротҡостар”, “саботажниктар”, “халыҡ дошмандары”.\nБына бер ваҡыт дошман яғынан снарядтар штраф батальоны өҫтөндә ярыла башланы. Йыуан-йыуан ағастар, тамырҙары менән йолҡоноп, күккә ырғый, тонналап һауаға күтәрелгән туң ер окоптар, траншеялар өҫтөнә төшә. Амангилдин ут аҫтында ятҡанда шуны аңланы: ғәзиз ергә ни тиклем тәрәнерәк инеп ятһаң, ул һине шул тиклем нығыраҡ һаҡлай. Ниһайәт, һауаға ҡыҙыл ракеталар оса башланы. Был — батальонға атакаға күтәрелергә сигнал. Сынтимер траншеянан сығып, башҡалар менән бергә немецтарҙың позицияһына табан тәүге аҙымдарын яһаны, шунан йүгерергә тотондо. Батальон “Ура!” тауыштары аҫтында атакаға ташланды. Әле генә траншеяла боҫоп ултырған егеттәр ҡурҡыуҙы оноттолар. Немецтар ҙа утты көсәйтте, Сынтимерҙең баш осонан ғына дошман снаряды һыҙғырып үтте, пулеметтарҙан һәм минометтарҙан ут бөркөлдө. Үлеүселәр күбәйгәндән-күбәйҙе, батальон алға барыуҙан туҡталып ҡалды. Немецтарҙың көслө уты баш ҡалҡытырға ла ирек бирмәй. Күктә тағы ла ҡыҙыл ракета янғаны күренде. Взвод командирҙарының: “Алға, атакаға!” — тип тоноғораҡ тауыштар менән ҡысҡырғаны ишетелде. Яртылаш кәмегән батальон дошманға ҡаршы тағы ла атакаға күтәрелде. Улар винтовкаларҙан ата-ата немецтарҙың траншеяларына табан йүгерҙеләр һәм, дошман көслө ут яуҙырыуға ҡарамаҫтан, позицияларға яҡынлаштылар ҙа гитлерсыларҙың траншеяларына гранаталар сойорғоттолар. Был немецтарҙы ныҡ ҡына шаңҡытты, буғай. Яугирҙар, траншеяларға төшөп, гитлерсылар менән штыкка — штык, бысаҡҡа бысаҡ килеп һуғышырға тотондолар. Тегеләр ҡасырға керештеләр. Амангилдин тәүгеләрҙән булып дошман траншеяһына төштө һәм, бер немец һалдатының ҡасып барыуын күреп, уға арттан атырға уйланы. Ләкин уның иптәштәренән айырылған яңғыҙ һалдатты атып үлтерергә ҡулы барманы. Немец һалдаты бер аҙ йүгереп барҙы ла, артына әйләнеп ҡараны. Ул Сынтимерҙең баҫтырмағанын, үҙенә атмағанын күреп, рәхмәт йөҙөнән бер ҡулын өҫкә күтәрҙе лә күҙҙән юғалды.\nҠаты һуғыштан һуң һалдаттарға ял бирҙеләр. Әммә оҙаҡҡа түгел. Сөнки немецтар, стратегик яҡтан мөһим ҡалҡыулыҡтың ҡулдан ысҡыныуына риза булмайынса, контратакаға күтәреләсәк. Һуғыш тынып торған арала һалдаттар ата-әсәләренә, һөйгән йәрҙәренә, ҡатындарына хат яҙырға тотона. Сынтимер ҙә Гөлбоҫтанға хат яҙҙы. “Нурлы ҡарашың, мөләйем йылмайыуҙарың күҙ алдымдан китмәй. Ә инде йылмайған саҡтағы матур ирендәреңде мәңге оноторлоҡ түгел. Үҙемдең хеҙмәтем тураһында бер нисә һүҙ. Ҡыш башланды. Тар, төтөнгә тулған землянкаларҙа, ҡышҡы һыуыҡ окоптарҙа ятабыҙ. Төндә нимә бар, шуның менән төрөнөп ятабыҙ. Аслыҡ беҙҙең айырылмаҫ юлдашыбыҙға әүерелде. Ҡайһы саҡта көнөнә бер генә ашаған саҡтар була”, — тип яҙҙы ул ҡатынына.\nАтака ваҡытында штраф батальоны яугирҙарының яртыһынан күберәге яу ҡырында башын һалды. Шундай ҙур юғалтыуҙар менән улар гитлерсыларҙың позицияларын баҫып ала алдылар. Етмәһә, һуғышсылар көслө ҡоралланған дошманды ҡоро ҡул менән генә тип әйтерлек еңде. Ләкин самалы ғына ҡалған һалдаттар гитлерсыларҙың контратакаларына оҙаҡ ҡаршы тора алмаҫ ине. Командование ҡаҡшаған батальонды йөҙҙән артыҡ һалдат менән тулыландырҙы. Улар ҙа — штрафниктар. Башҡортостандан да ир-егеттәр күп ине. Сынтимер Морат исемле яҡташы менән танышып китте.\nМорат һуғыштың тәүге көндәренән үк фронтта була. Ул хеҙмәт иткән пехота полкы Брянск фронты составына инә. Яугир полкташтары менән бергә гитлерсыларға ҡаршы ҡаты һуғыштарҙа ҡатнаша. Яу ҡырында уның яҡын дуҫтары, яҡташтары һәләк була, көтмәгәндә үҙе лә бәләгә тарый. Хәл былай була. Бер ваҡыт уны төнгә ҡаршы ротаның хәрби техникаһын ҡарауылларға ҡушалар. Морат хеҙмәт иткән подразделение ошоға тиклем ике тәүлек сигенеп килгән була, ә өсөнсөһөндә төндә немецтар менән ҡаты һуғыша. Өс көн йоҡламаған Морат поста торғанда йөк машинаһының баҫҡысына ултырып тора. Шунда уҡ йоҡомһорап китә. Ҡарауыл етәксеһе рота командирына был турала хәбәр итә, ә капитан Осокин бик ҡыҙыу, шәфҡәтһеҙ кеше була. Ул Моратты үлем язаһына тарттырырға ҡарар итә. Ғәҙәттә поста йоҡлаған часовойҙы гауптвахтаға ябып ҡуялар, һис юғында, был эште хәрби трибунал ҡарамағына бирәләр. Унда ла — часовойҙың йоҡлап китеүе арҡаһында дошман тарафынан берәй диверсия яһалған осраҡта ғына. Әммә ротала үҙен батша итеп хис иткән, шунлыҡтан ҡул аҫтындағы хәрбиҙәрҙе үҙ хөкөмө менән язаға тарттырып өйрәнгән капитан ике һалдатты саҡырып ала ла Моратты урман эсенә алып кереп атырға, аҙаҡ мәйетен күмергә бойора. Урман эсенә инеп, 200 метр самаһы ер киткәс, быларҙың эргәһенә генә снаряд төшөп шартлай. Морат ҡолаҡ тондорғос ҡаты шартлау тауышын ғына ишетә. Уны шартлау тулҡыны ситкә алып ырғыта. Һалдат йыуан ағасҡа бәрелеүҙән аңын юғалта. Ул ярты көн буйы иҫһеҙ ята. Ә был ваҡытта Морат хеҙмәт иткән полк позицияһын дошман самолеттары бомбаға тота. Совет һуғышсылары көтөлмәгән был көслө һөжүмдән күпләп ҡырыла. Осокин ротаһынан да бер кем дә иҫән ҡалмай, капитан үҙе лә һәләк була.\nМорат яйлап аңына килә. Ул үҙенең кәҫле тупраҡ аҫтында ятҡанын аңлай. Һалдат, өҫтөндәге ер киҫәктәрен ситкә ырғытып, ҡалҡынып аяғына баҫа һәм тирә-яғына ҡарай. Эргәлә генә снаряд шартлауҙан ҙур соҡор барлыҡҡа килгән. Соҡор тирәләй тамырҙары йолҡонған, һынып сырпаҡланған ағастар ята. Ә теге ике һалдаттың өҙгөләнгән киҫәктәрен генә таба Морат. Ҡулындағы автоматын яурынына аҫып, полк торған позицияға табан йүнәлә ул. Полк траншеяһы, дзоттар, землянкалар танымаҫлыҡ хәлгә килгән була. Шунда ғәйәт ҙур соҡорҙо шәйләй — баҡһаң, үлгән полк яугирҙарын күмә торған туғандар ҡәберлеге икән. Ҡәбер ҡаҙыусылар Моратты күреп ҡалып, уны һырып алалар... Ул башта һалдаттарға, унан һуң хәрби трибунал ағзаларына үҙенең башынан үткән хәлдәрҙе һөйләп бирә, ләкин берәү ҙә уға ышанмай. Уға “дезертир” тигән хурлыҡлы һәм ҡурҡыныс мөһөр баҫып, штраф батальонына оҙаталар...\nСынтимер ҙә әҙәм ышанмаҫлыҡ ауырлыҡтар, ғазаптар күрҙе һуғышта. Һәр алышта немецтар тәүҙә бөтә төр ҡоралдарҙан ут яуҙыралар. Уртала — штрафниктар, ә арттан, артҡа сигенмәһендәр тип, уларға үҙебеҙҙекеләр ата. Юҡ ҡына гонаһтары өсөн күпме кеше баш һалды тыуған ил өсөн...\nТыуған ергә иҫән-имен әйләнеп ҡайтыуына нисә йылдар үтһә лә, әле һаман һуғыш мәхшәрҙәре төштәренә кереп, тынғылыҡ бирмәй.\nТөш тигәндәй, бер ваҡыт, әле Бишҡурайҙа йәшәгән сағында уҡ, Сынтимер төндә һаташып ҡысҡырырға тотондо:\n— Һин, Йәгүр, эттән тыуған нәмә, мине һуғышҡа ебәреп, башымды ашарға уйлағайның — барып сыҡманы. Мин барыбер иҫән ҡайттым!\nЙоҡлап ятҡан ейәне Йыһангир был тауышҡа уянып китте һәм олатаһын уятты:\n— Олатай, тор, һаташып ҡысҡыра башланың бит, — тине ул уға.\n— Нимә тинем һуң, улым? — тип һораны ҡарт.\n— Ниндәйҙер Йәгүрҙең исемен әйтеп ҡысҡырҙың. Кем һуң ул? Нишләп ул бәндә һинең башыңды ашарға теләне?— тип һорағас, һуғыш ветераны уға былай тип яуап бирҙе:\n— Ул бәндә һуғыш ваҡытында уполномоченный булып йөрөнө. Үҙе сығышы менән Михайловка тигән ауылдан. Исем, фамилияһы — Егор Николаев. Мине, тракторист булараҡ, бронь менән һуғыштан ҡалдырғайнылар. Яланда ер һөргәндә шул бәндә менән аҙыраҡ эләгешеп киткәйнек. Ул юғарыға минең өҫтән шикәйәт яҙып ебәргәс, мине фронтҡа алып киттеләр. Күрәһең, шул төшкә ингәндер.\nСынтимер йәнә хәтирәләргә сумды.\nЕңеүҙе ул Берлинда ҡаршыланы. Ниндәй ҡыуаныслы мәл булды яугирға һөйөклө ҡатынын ҡайтып күреү! Тик уларҙың бер нисә йыл балалары булмай торҙо. Аҙаҡ улдары тыуҙы, Сынтимер менән Гөлбоҫтан малайға Алмаз тип исем ҡуштылар. Алмаз армияға тиклем Стәрлелә сварщиклыҡҡа уҡығайны. Өс йыл хәрби хеҙмәттә булып ҡайтҡас, колхозда ошо һөнәр буйынса эшләп йөрөнө.\nТап шул осорҙа ауылға фельдшер булып бер ҡыҙ килеп төштө. Заһира икән исеме. Егет уны яҡындан да, ситтән дә күҙәтеп йөрөнө, ә бер көндө клубтан һуң яҡындан танышты һәм уны фатирына тиклем оҙата барҙы. Улар бер-береһен яратып, өйләнешеп ҡуйҙылар.\nТәүҙә ата-әсәләрендә торҙолар. Ике ғаилә бер йортта йәшәгәс, ҡыҫынҡылыҡ тиҙ һиҙелде. Егеттең күңеле ҡалаға тартыла башланы. Эшләп, фатир алһам, ғаиләм менән иркенерәк тормошта йәшәрмен, тип уйланы ул. Тик ҡайҙа китергә? Новосибирск тарафына юлланырға булды ул. Армияла шунда хеҙмәт иткәйне. Ул саҡта еңел-елпе уйҙар юлдаш булһа, хәҙер өйләнеп, ғаиләһе булғас, уға донъяға етди ҡарарға кәрәк. Малайҙары Йыһангирға ла дүртенсе йәш китте.\nЕтмәһә, Алмаз эшенән дә ҡәнәғәт түгел ине. Колхозда эш хаҡы самалы, йәш ғаилә башлығы ул ғына аҡсаға мөрхәтһенмәне.\n— Мин Себергә китәм, — тине ул атаһына бер көндө.\n— Ситтә лә һиңә байлыҡ әҙерләп ҡуймағандарҙыр. Тырышып донъя көткән кеше бында ла хур булмай, — тип ҡаршы төштө Сынтимер.\n— Тырышып эшләү менән, аҡсаһы булмағас. Емереп эшләп, көрәп аҡса ала торған ваҡытта ҡоро төкөрөк һурып, буш кеҫәләрҙе елберләтеп йөрөүҙән ни файҙа?!\nСынтимер ағай олоғайған көнөндә берҙән-бер улын ер аяғы — ер башына ебәрергә теләмәй ине. Оҙон аҡса, еңел тормош эҙләп, йә булмаһа үҙ ихтыярынан тыш алыҫ ерҙәргә китеп бәхетһеҙлеккә тарыған байтаҡ ауылдаштарын белә Сынтимер. Ә күпме йәш ғаиләләр тарҡалды сит тарафтарҙа! Бигерәк тә ҡайҙа ла аҙсылыҡты тәшкил иткән башҡорт халҡы өсөн Себер элек-электән хәүефле, ярайһы уҡ ҡурҡыныс тараф булып ҡала. Әле батшалар заманында уҡ Себергә Рәсәйҙең төрлө мөйөштәренән анһат юл менән байырға теләүсе башкиҫәрҙәр, кеше үлтереүселәр, ҡасҡындар, ҡараҡтар ағылып торҙо. Хәйер, Башҡортостан үҙе лә ошондай йыртҡыс килмешәктәрҙән аҙ яфа күрҙеме ни? Совет власы ла Себер киңлектәренә урман киҫергә тип тә, яңы ҡалалар, заводтар төҙөргә тип тә әллә күпме енәйәтселәрҙе алып барып тултырҙы. Әле лә аҙым һайын хәүеф-хәтәр тыуҙырырға һәләтле яҡ булып ҡала Себер. Дөрөҫ, унда үҙ ерендә бәхет күрә алмаған, залим түрәләрҙән эҙәрләнгән, ярлылыҡтан башы сыҡмаған, шуға ирекле һәм хәлле тормош эҙләп килгән намыҫлы кешеләр ҙә бар.\nИң беренсе сиратта ошолар хаҡында әсенеп һәм бошоноп уйланды Сынтимер.\nТәүҙә үҙе хеҙмәт иткән сағында зэктарҙы ҡарауыллаған төрмәгә барып ҡарарға булды Алмаз. Унда уны төрмә башлығынан надзирателгә тиклем яҡшы беләләр ине. Башлыҡ уны иғтибар менән тыңлағас:\n— Ниндәй һөнәрҙәрең бар? — тип һораны.\n— Газ һәм электр сварщигы. — Алмаздың яуабын ишеткәс, хужа йәнләнеп китте.\n— Енәйәтселәр һаны беҙҙә кәмергә уйламай. Киреһенсә, артҡандан-арта ғына. Беҙҙең зона — бер бәләкәй ҡала хәтле. Тотҡондар цехтарҙа эшләй. Улар эшләй икән, тимәк, аҡса ла бар, тигән һүҙ. Инициативалы төҙөлөш ярҙамында үҙебеҙҙең материаль базабыҙҙы ла нығытабыҙ. — Башлыҡ был һүҙҙәрҙе ғорурланып әйтте. — Беҙгә тағы бер корпус төҙөргә рөхсәт иттеләр, бөгөнгө көндә төҙөлөш бригадаһын квалификациялы эшселәр менән тулыландырабыҙ. Төҙөлөштә сварщиктар ҙа бик кәрәк. Һине бер һүҙһеҙ эшкә алам. Ятаҡтан бер бүлмә бирербеҙ. Бөгөн үк ҡатының менән балаңды ғаиләлеләр ятағына пропискаға индер. Давай, тырышып эшлә! Яйлап ҡатыныңа ла эш табылыр. Беҙҙә зонала эшләүселәрҙең балалары өсөн баҡса ла бар. Малайығыҙға ла шунда бер урын бирербеҙ...\nУл көндө Алмаз менән Заһира өсөн шатлыҡ-һөйөнөстөң сиге булманы. Алмаз дәртләнеп, киләсәккә ҙур өмөттәр бағлап эшкә тотондо.\nТик оҙаҡ эшләй алманы шул Алмаз был ҡалала. Башлыҡ әйткәнсә, уға төҙөлөш объектында төрмәлә ултырыусылар менән бергә эшләргә тура килде. Төрмәнән башы сыҡмаған берәү Алмазды тиҙ таныны. Ул егеттең күптән түгел генә үҙҙәрен һаҡ аҫтында йөрөтөүен яҡшы хәтерләй ине. Төрмәлә ултырыусылар иһә милицияла, Эске эштәр министрлығы ғәскәрҙәрендә хеҙмәт иткәндәрҙе дошман күрәләр.\nБыны Алмаздың да ишеткәне бар ине. Ләкин ул быға артыҡ иғтибар итмәне. Уға, сварщик булараҡ, башҡа төҙөүселәрҙән ситтәрәк, айырым урында эшләргә тура килде. Шуныһын да иҫәпкә алған енәйәтселәр. Яңғыҙын бер бүлмәлә тотоп алдылар ҙа йыртҡыстарса туҡмарға, типкеләргә керештеләр. Егермеләп төрмәсе ябырылғайны уға. Ауыҙынан, ҡолаҡтарынан ҡан киткән Алмазды вәхшиҙәр бик оҙаҡ туҡманы. Уның ғүмере шулай фажиғәле өҙөлдө...\nТормоштоң ҡырыҫ елдәре Йыһангирға ла иртә һуғылды. Әсәһе Заһира, ире үлгәс, улын Сынтимер менән Гөлбоҫтан ҡарамағына тапшырҙы ла икенсе иргә сығып китте. Бала йәнле Амангилдиндар атаһына һуйып ҡаплаған Йыһангирҙы бер һүҙһеҙ үҙҙәренә алдылар. Ейәндәрен улар улдары Алмаздың берҙән-бер төҫө итеп күрәләр ине.\nЙылдар үтте. Йыһангир олатаһы менән өләсәһе тәрбиәһендә үҫеп, егет ҡорона етте. Урта мәктәпте уңышлы тамамлағас, Өфөгә, ауыл хужалығы институтына барырға дәртләнде. Химиянан һынауҙы “өслө”гә бирҙе. Кесе Амангилдин уңышһыҙлыҡтың тәүге билдәһен ауыр кисерҙе һәм икенсе һынауҙы биреп тә торманы — ҡабул итеү комиссияһынан документтарын алды ла ауылына ҡайтып китте.\n...Һуғыш ваҡытында ҡышҡы ҡаты һыуыҡтарҙа, йылы кейем булмағанлыҡтан, өҫтөнә йоҡа ғына кәзәкей, башына нәҙек сепрәк яулыҡ ябынып, молотилка менән ашлыҡ баҫырға эшкә йөрөгәйне Гөлбоҫтан. Шунда һыуыҡ тейҙергәйне башына. Бик оҙаҡ яфаланды ул баш һыҙлауы менән. Етмәһә, Алмазының ҡайғыһы ауырыуын тағы ла көсәйтеп ебәрҙе. Улының үлеме Сынтимерҙең дә йөрәгенә тәрән йәрәхәт һалды, уның да һаулығын ныҡ ҡаҡшатты. Шулай ҙа бирешмәҫкә тырышты. Ләкин Гөлбоҫтандың сире сигенергә теләмәне, хәле насарланғандан-насарланды. Ҡаты ауырып ятҡанында ул үҙе өсөн түгел, ә ире Сынтимер, мәктәптә уҡып йөрөгән ейәне Йыһангир өсөн ҡайғырҙы: “Үлеп китһәм, йәтим ҡалалар бит, меҫкендәр”, — тип өҙгөләнде. Ошондай ауыр уйҙар ҡосағында йән бирҙе ҡатын.\nБергәләп татыу ғүмер иткән, ҡайғыһын да, шатлығын да бергә уртаҡлашҡан хәләл ефете үлеп киткәс, ныҡ ҡына олоғайһа ла, Сынтимерҙең Бишҡурайҙа йәшәргә дәрте һүнде.\nЙыһангир институтҡа инә алмай ҡайтҡас, ауылды ташлап китеү теләге йөрәгендә ут булып дөрләй башланы һәм көнөн дә, төнөн дә тынғылыҡ бирмәне. Бер көндө ул ейәненә көтөлмәгән хәбәр әйтте.\n— Ауылда мал аҫрауы ла ауырлашты, әллә ҡалаға күсенеп китәйек тә барайыҡмы, улым? Уразбәк ағайың янына. Ни тиһәң дә, бер туған ҡустымдың улы бит әле ул. Тел ярҙамы ла тейеп торор.\n— Олатай, үҙең ҡара, һин хужа бит йортҡа, — тине Йыһангир. — Шулай ҙа тыуып-үҫкән ерҙән айырылыуы ҡыйын булыр барыбер.\n— Ҡайтып торорбоҙ, йыраҡҡа китмәйбеҙ бит.\nОшо һөйләшеүҙән һуң Сынтимер ағай донъяһын туҙҙырып, йортон, мал-тыуарын һатып, Стәрлетамаҡ ҡалаһында ағас йорт һатып алды. Шунда күсенделәр.\nТап-таҙа көйө олатаһының пенсияһына ҡарап ятырға теләмәне Йыһангир, эшкә урынлашырға булды. Тәүҙә гәзиттәрҙән белдереүҙәрҙе ҡарап сыҡты. Йәштәрҙе төҙөлөшкә әйҙәүсе иғлан салынды күҙенә. Һөнәре булмаһа ла, шунда барырға булды. Кирбес, таш менән эш иткән урында ҡул көсө кәрәк булыр әле, тип уйланы ул. Егетте ташсылар бригадаһына алдылар.\nБына мастер менән Йыһангир бетон баҫҡыс буйлап икенсе ҡатта эшләүсе ташсылар янына күтәрелде. Бригадир, мастерҙың килгәнен шәйләп, үҙе уның ҡаршыһына табан ыңғайланы. Ваҡ кирбес киҫәктәре туҙышып ятҡан оҙон панелдәр өҫтөнә ышаныслы баҫып, мастер алдына урта буйлы, киң яурынлы, мыҡты кәүҙәле Шәрәф килеп баҫты. Ул ҡыҫынҡы күҙҙәре менән берсә мастерға, берсә Йыһангирға ҡарап алды.\n— Тыңлайым, Фәнзил Фәрүәзович. Берәй мөһим хәбәр бармы?\n— Прораб һинең бригадаға бына был егетте беркетте. Ҡабул итеп ал! Исеме — Йыһангир, фамилияһы — Амангилдин. Яңы ғына мәктәпте тамамлаған. Һинең бригадаңды кадрҙар менән нығытабыҙ инде.\nШәрәф ауыҙын ҡыйшайтып ҡарап ҡуйҙы:\n— Тишек-тошоғобоҙ бөтәйеп, донъябыҙ нығынып китерме икән?\n— Көлмә. Был малайҙар эштә сынығып, саҡматаш кеүек ут сығарыр егеттәр булып китер әле, күрерһең. Үҫеп китһендәр өсөн уларға иғтибар ғына етмәй.\n— Ауылда эсергә өйрәнеп килмәһә ярар ҙа.\n— Ул ҡайҙан эсергә өйрәнһен әле? Беҙҙең бригада эскеселәренән һаҡларға кәрәк тиһәң, дөрөҫ булыр.\n— Уныһы дөрөҫ. Был егет ундайҙарға оҡшамаған да инде.\n— Ярар, хәйерле сәғәттә, — тине мастер Амангилдинға ҡарап. — Ҡалғаны бригадир хөкөмөндә. Ҡара уны, һынатма!\n— Рәхмәт йылы һүҙегеҙгә. Тырышырмын! — тип яуап бирҙе Йыһангир.\nШәрәф, Йыһангирҙы ҡарашы менән тағы бер тапҡыр ҡойондорғас, былай тине:\n— Бында эш ауыр. Эш хаҡын талонлата түләйҙәр. Шулай ҙа хужалар яҙға табан хеҙмәт хаҡы өсөн аҡсалата түләрбеҙ, тиҙәр. Донъя былай тормаҫ, яйлап рәтләнер, тигән уйҙабыҙ. Юғиһә, аҡса бирелмәгәс, күптәр төҙөлөштә оҙаҡ эшләмәйҙәр, китәләр.\nБригадир бер эшсегә өндәште:\n— Әсфир, бына һиңә напарник. Икәүләп тимер ялғаштан бадьяларға цемент иҙелмәһен тултырып торорһоғоҙ, белмәгәнен өйрәтерһең. Хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен иҫегеҙҙән сығармағыҙ.\nЕгеттәр ҙур тимер ялғаштан буш күнәккә цемент иҙелмәһе тултырҙылар. Һауытты крандың оҙон тросына тағылған ырғаҡҡа эләктереүҙәре булды, кран йөктө өҫкә күтәреп алып менеп тә китте. Ике күнәк тултырғансы, Йыһангирҙың битенән тир бөрсөктәре атылып сыҡты.\n— Тағы берҙе тултырайыҡ та, аҙ ғына ял итеп алырбыҙ, — тине Әсфир. — Юғиһә бында: “Раствор давай!” — тип әленән-әле ҡысҡыралар ҙа торалар.\nӨсөнсө күнәкте тултырып оҙатҡас, егеттәр эргәләге бүрәнә тояҡлы эскәмйәгә хәл алырға ултырҙылар.\nКәләше Гөлбиназ менән дә төҙөлөштә таныштылар. Сәстәрен сәскә бәйләүҙәре лә ҡыҙыҡ ҡына килеп сыҡты.\nЙыһангир Гөлбиназ менән өйләнешеү хаҡында һөйләшеп тә ҡарағаны юҡ. Ә олатаһы менән был хаҡта һөйләшеп, аңлашып бөттөләр.\nКис көнө улар паркта осраштылар. Һирәк-һаяҡ йөрөгән йәштәрҙе иҫәпкә алмағанда, кеше әллә ни күренмәй.\n— Һин мине үпһәң дә була, — тип йылмайҙы Йыһангир.\n— Ә ни өсөн мин һине үбергә тейешмен?\n— Һиңә шатлыҡлы хәбәр алып килгәнем өсөн.\n— Йә, әйт инде, ниндәй шатлыҡлы хәбәр ул?\n— Юҡ, үпмәһәң — әйтмәйем.\nГөлбиназ үрелеп, егеттең ирененән һурып үбеп алды.\n— Өйләнергә ҡарар иттем, һине кәләш итеп алырға уйлайым.\nҠыҙ аптырап китте:\n— Мин бит әле кейәүгә сығырға уйлағаным юҡ. Шаяртмайһыңмы?\n— Юҡ, бөрлөгәнем, һис тә алдамайым. Риза булһаң, мине яратһаң, сыҡ тормошҡа. Башҡаларҙан кәм донъя көтмәбеҙ.\nҠатын-ҡыҙ кейәүгә сығыуҙы оло бәхет итеп ҡабул итә. Гөлбиназ да был бәхеттән мәхрүм ҡалырға теләмәне. Ул Йыһангирға кейәүгә сығырға ризалыҡ бирҙе. Март айының икенсе яртыһында уларҙың туйы булды. Ҡыҙ, ятаҡ бүлмәһен ташлап, Сынтимер ағайҙарҙың иркен, яҡты йортона килен булып төштө.\nТиҙҙән уң яҡ күршеләре ҡалаға күсеп китте. Сынтимер уларҙың өйөн тиҙләтеп һатып алды. Йәш ғаилә ҡыуанып яңы йортҡа күсте.\nЙәйҙең йылы көндәре килгәс, Сынтимер военкомат аша Йоматау шифаханаһына путевка алды. Табиптар уға ҡымыҙ эсергә, һауа алмаштырырға тәҡдим иткәйнеләр. Ни тиһәң дә, Стәрлегә күсеп килеү уның һаулығына кире йоғонто яһаны. Ҡалала һауа газлы, һыу хлорлы, бөтә тирә-яҡ шау-шыуға күмелгән, ҡайҙа барма — ығы-зығы. Ғүмер буйы ауылда йәшәгән кешегә был үҙгәрештәргә яраҡлашып китеүе еңелдән булманы. Хәйер, ул быға артыҡ бошонманы ла. Шөкөр, туғыҙынсы тиҫтәне аҫау айғыр итеп, ғүмеренең һикәлтәле юлынан алға саба ла саба әле. Ә бына ҡустыһы Хәсәнгә Хоҙай ғүмер бирмәне. Теремек, шуҡ, тәүәккәл, үҙ-үҙенә ныҡ ышаныусан кеше бик йәшләй вафат булды шул. Сынтимер ҡустыһы менән бергә үткәргән йылдарҙы иҫкә төшөрөп ултырҙы.\nУлар игеҙәк балалар кеүек бергә үҫтеләр. Хәсән урта мәктәпте тамамлап, ҡулына өлгөргәнлек аттестаты алғас, Ташкенттағы танк училищеһына уҡырға инде. Һуғыш алдынан уны тик “бишле” билдәләренә генә тамамланы. Экипаж командирлығына уҡыған кесе лейтенантты немец ғәскәрҙәре илгә ябырылған тәүге көндәрҙә үк һуғышҡа алалар. Башта беҙҙекеләр сигенһәләр, аҙаҡтан һуғыша-һуғыша немецтарҙың үҙҙәрен ҡыҫырыҡлайҙар. Курск дуғаһындағы иң ҙур һәм иң хәтәр танк һуғыштарында ҡатнаша Хәсән. Сәмләнеп, батырҙарса һуғыша ул.\nНемецтар ҙа артҡа сигенгән һайын ҡатыраҡ ҡаршылыҡ күрһәтәләр. Ике яҡтан да үлеш-ҡырылыш дауам итә. Бөтә ерҙә — ҡан һәм дары еҫе. Һуғыш ҡырҙарындағы тыныс таңдар ышанысһыҙ, тынлыҡ ялғанға төрөнгән. Бына һыҙылып ҡына таң ата. Беҙҙең ғәскәрҙәр Белоруссия ерендә оборона тота. Һалдаттар траншеяларға, дзот һәм доттарға, окоптарҙа ултырған танк башняларына кереп боҫҡандар. Алда — немецтар тарафынан көслө нығытылған, яҡын килә алмаҫлыҡ ҡәлғәгә әйләндерелгән ҡалаларҙың береһе.\nҠала өҫтөн иртәнге аҡһыл томан ҡаплаған. Бына томан яйлап ҡына тарала башлай. Йоҡоһоҙлоҡтан арыған ҡыҙылармеецтар әлеге ҡала-ҡәлғәгә ҡарап-ҡарап алалар. Хәсәндең экипажы ла, башҡа танкистар кеүек, машинаһын окопҡа ҡуйған, көбәге генә сығып тора. Дошман күрмәһен өсөн Хәсән уны өҫтән маскировка япмаһы менән ҡаплатҡайны.\nГитлерсылар, совет ғәскәрҙәренә бер урында нығынырға, хәл йыйып көс тупларға ирек бирмәй, көнөнә дүртәр-бишәр тапҡыр атака яһай. Көслө нығытылған ҡәлғәне шундуҡ ҡына барып алырға көсө самалыраҡ беҙҙекеләрҙең дә. Шуға күрә Ҡыҙыл Армия көнбайышҡа алға барғанда оборона һуғыштарын да киң файҙалана. Дошмандың хәлен алыу өсөн бик кәрәкле тактик сара был. Һәр һалдат, һәр офицер, шул иҫәптән танкист-лейтенант Хәсән дә хәлде яҡшы аңлай.\nБына уларҙың дүрт кешелек экипажы, немецтар тағы ни ҡыйратырҙар икән тип, ҡоторонҡо һөжүмде кире ҡағырға әҙерләнеп, танк эсендә ултыра. Кем белә, дошманға ҡаршы беҙҙекеләр һөжүмгә дәррәү күтәрелерҙәр ҙә, әлеге яугирҙар, “аҫау айғыр”ҙарын дөрһөлдәтеп, алға, гитлерсылар өҫтөнә ташланырҙар. Ни тиһәң дә, бер урында ятып һуғышҡансы, танкист өсөн алға хәрәкәт итеү күңеллерәк тә, ҡыҙығыраҡ та.\nЭкипаж ағзалары — төрлө милләт кешеләре, һуғышҡа илдең төрлө мөйөштәренән алынғандар. Хәсәндең механигы — татар егете Билал Ғаязов — Башҡортостандан, наводчигы — яҡут Григорий Павлов — алыҫ Яҡутстандан, ә заряжающий Игорь Макаров Воронеж ҡалаһында тыуып үҫкән, рус милләтенән. Барыһы ла — тәжрибәле һалдаттар. Шулай ҙа һәр бәрелеш ҡан көҫәй. Шуғалырмы, ут-һыуҙы кискән һалдаттарҙың йөҙөндә борсолоу, хәүефләнеү билдәләре салына.\n— Что-то тревожно на сердце, — тип үҙ алдына һөйләнеп ҡуйҙы Макаров.\n— Ниңә хәүефләнәһең, Игорь? Воронежыңды азат иттек. Һөйгән Марусяң унда хәҙер, немецтарҙан ҡотолдоҡ тип, осоп-ҡунып йөрөйҙөр, — тине Билал.\n— Еңеү байрамы килеп етмәгән әле, бына фрицты дөмөктөрәйек, шунан инде Маруся менән икәүләп бейеһәк тә була.\n— Ул көндө күреп булырмы икән һуң? Мин быға ышанып та бөтмәйем әле, — тине Павлов.\n— Күрербеҙ, Алла бойорһа. Ул көн шундай матур, шундай йәмле булыр. Ошо хәтле мәхшәрҙәрҙе күреп, башыбыҙҙан кисергәс, донъяның да ҡәҙерен белербеҙ, — был һүҙҙәрҙе әйткәндә Хәсәндең тауышында рухи күтәренкелек, еңеүгә булған ышаныс билдәһе яңғыраны.\n— Ә һин, Гриша, һуңғы ваҡытта бошонҡо йөрөйһөң. Әллә ҡатыныңды һағындыңмы? — тип өндәште Билал.\n— Ҡатынымды ла һағындым, балаларҙы ла.\nПавлов һуғышҡа тиклем өйләнеп, башлы-күҙле булған ир-уҙаман.\n— Һин, Билал, үҙең бер ҙә беҙгә яратҡан ҡыҙыңды һөйләгәнең юҡ. Әллә һуғышҡа тиклем ҡыҙҙар менән дә йөрөмәгәнһең инде?\n— Мин кемдән кәм? Йөрөнөм. Бер ҡыҙ менән дуҫлашып, шуны яратып йөрөнөм.\n— Ул ҡыҙың ҡайҙа булды?\n— Ҡайҙа булһын, икенсе кешегә кейәүгә сығып китте.\n— Яттар ҡулына үҙең алып барып тоттормағанһыңдыр?\n— Юҡ та ул, — Билалдың был турала һөйләшергә бер ҙә теләге юҡ ине. Был юлы Гриша төпсөндө:\n— Тимәк, ҡыҙың һиңә хыянат итте. Шулаймы?\n— Улай тип тә әйтә алмайым.\n— Ә кем ғәйепле һуң улай булғас?\n— Ғәйеп атта ла, тәртәлә лә бар. Иллегә илле.\n— Һин беҙгә төшөндөрөп һөйлә әле, бер нәмә лә аңламайбыҙ, — тине был юлы Макаров.\n— Унынсы синыфты тамамланым. Уҡытыусы булырға дәртем ҙур ине. Документтарымды алдым да ҡалалағы ике йыллыҡ уҡытыусылар институтына барып, һынауҙар бирҙем. Имтихандарҙы юғары билдәләргә тапшырып, уҡырға индем. Мин дәртләнеп, ҡанатланып ауылға ҡайтып киттем. Был ваҡытта колхозыбыҙҙа бесән әҙерләйҙәр ине. Беҙҙең ауылдан ун саҡрым ситтә Гөмбәле тигән ауыл бар. Был ауыл урмандар менән уратып алынған, шуға унда малға ашатыр өсөн йүнләп үлән үҫмәй, бесән дә саба алмайҙар. Йәй булһа, гөмбәлеләр, колхоз уртаҡ булғас, бесән әҙерләргә беҙгә киләләр. Ауылыбыҙ Күкташ исемен йөрөтә. Эргәһендә генә йылға аға, ә йылға буйында болонлоҡтар йәйрәп ята. Сәскәләргә күмелгән туғайҙарҙа күпереп үлән үҫә.\nБесән әҙерләү — ауыр эш. Унда бөтә халыҡ: ололар ҙа, йәштәр ҙә, балалар ҙа ҡатнаша. Беҙ, йәштәр, көндөҙ эшләйбеҙ, ә төндә клубта күңел асабыҙ. Мин гармунсы инем. Тальян тартып, клуб янында йәштәрҙе бейетәм генә. Шунда күрше ауылдан килгән бер ҡыҙыҡайға күҙ төштө лә ҡуйҙы бит. Исеме Ҡәмәргөл икән. Танышып та алдым. Клубта уйын бөткәс, ары һуғылабыҙ бының менән, бире һуғылабыҙ. Урамдарҙан үтәбеҙ, тыҡрыҡтарҙы тапайбыҙ. Ҡайҙа барһаҡ та, артынан 10—11 йәшлек ҡустыһы ҡалмай, эйәреп тик йөрөй. Мин Ҡәмәргөлдө ҡосаҡларға итәм — теге малай ҡосаҡлатмай, үбергә итәм — үптермәй. Бер-беребеҙгә яҡыная башлаһаҡ, әлеге малай икебеҙҙең араға килә лә керә бит әй. Үҙенә асыуланып та булмай, бешерлек тә түгел ен ташын. Бер көндө йәштәрҙе бейеттем дә, тальян гармунды күкрәгемә ҡыҫып, урам буйлап өйөбөҙгә ҡайттым да киттем.\n— Тимәк, һин уны ныҡлап яратмағанһың. Яратҡан булһаң, артынан сәүек эт шикелле йүгереп кенә йөрөгән булыр инең. Артабан нимәләр булып бөттө? — тине Гриша, Билал һөйләгәндәргә үҙ фекерен белдереп.\n— 10-сы класта уҡып йөрөгән сағында кейәүгә сыҡты. Ә мин ҡалаға, уҡытыусылар институтына уҡырға киттем. Ике йыл белем алғас, уҡыуҙы тамамлап, үҙебеҙҙең районға уҡытырға ҡайттым. Мәктәптә бер ай ҙа эшләмәнем — армияға алдылар. Мине танк ғәскәрҙәренә хеҙмәт итергә ебәрҙеләр. Армияла өс йылдан артығыраҡ хеҙмәт иткәс, ноябрь айында демобилизацияланып, өйгә ҡайтым, — тип тамамланы һүҙен Билал.\nШул ваҡыт танк эсендә рация шытырлаған тауыш ишетелде. Бөтәһе лә баштарына шлемофон кейҙеләр. Шул минутта Хәсән взвод командирының: “Һуғышҡа әҙерләнергә!” — тигән командаһын ишетте. Триплекс аша дошмандың терәк пунктына әйләнгән ҡала яғына ҡарауы булды, унда ут көлтәләре ялт-йолт итеп ҡалды, беҙҙекеләр биләгән позиция өҫтөндә снарядтар шартларға тотондо. Окоптар, траншеялар эсендә яраланған һалдаттарҙың ыңғырашҡан тауыштары ишетелде. Совет ғәскәрҙәре лә яуапһыҙ ҡалманы — дошман өҫтөнә пушкаларҙан ут яуҙырҙылар. Бына бер ваҡыт ике яҡтан да артиллерия телгә килде. Танктарға әлегә атырға бойороҡ бирелмәгәйне. Хәсән совет яугирҙарының юлына аждаһа кеүек арҡыры ятҡан ҡала-ҡәлғәнән күҙен алманы. Ул белә: оҙаҡламай немецтар үҙҙәренең бронетехникаһын, уның артынан йәйәүле ғәскәрен һөжүмгә күтәрәсәк. Шулай булып сыҡты ла. Гөрһөлдәп ер тетрәткән артиллерия канонадаһы баҫыла төшөүгә немецтар яғынан кескәй генә “ташбаҡалар” күренде.\n— Дошман танктары күренде! — тип иҫкәртте Хәсән үҙенең иптәштәрен.\n— Алда — немец танктары! Һуғышҡа әҙерләнергә! — тигән команда ишетелде рация аша.\n— Есть һуғышҡа әҙерләнергә! — тип яуап бирҙе Хәсән дә.\nНемец танктары окоптарға яҡынлашыу менән уларға ҡаршы беҙҙҙекеләр көслө ут бөрктө. Туп-тура үҙҙәренә ҡаршы килгән “ташбаҡаларға” төбәп, Хәсәндәр бронебойный снаряд менән атып ебәрҙеләр, немец танкы сыра кеүек дөрләп янып та китте.\nХәсәндең егеттәре дошмандың тағы ла ике машинаһын сафтан сығарҙылар, пулеметтан ут яуҙырып, ярсыҡлы фугаслы снарядтар менән атып, әллә күпме йәйәүле ғәскәрҙәрен юҡ иттеләр. Немецтар сигенә башланы. Совет танктары, пехотаны эйәртеп, уларҙың артынан ҡыуа сыҡты. Контрһөжүмгә күскән совет һалдаттарына һәм офицерҙарына ҡала-ҡәлғәне яулау бурысы йөкмәтелгәйне. Ләкин артабанғы ваҡиғалар совет командованиеһының был һөжүмгә ныҡлап әҙерләнмәгәнлеген, айҙар буйы нығытылған ҡәлғәне алыуға, һалдаттарҙың ғүмерҙәрен һаҡлауға үтә еңел ҡарағанлығын күрһәтте.\nДошман ҡәлғәгә килә торған юлдарға мина кәртәләре ҡуйған икән. Ғөмүмән, тирә-яҡ алдан уҡ мина яландары менән уратып алынған булған. Шул миналарға эләгеп, бер юлы өс танк шартлап сафтан сыға. Хәсәндәрҙеке лә була шулар араһында. Көслө шартлауҙан машинаны ут солғап ала, бер кем дә сыға алмай. Экипаждың дүрт ағзаһы ла, шул иҫәптән Хәсән дә, танк эсендә янып үлә...\nСовет яугирҙары ҡала-ҡәлғәгә яҡынлаша башлағас, немецтар, нығытмалар артына ышыҡланып, улар өҫтөнә бөтә төр ҡоралдарҙан ут асалар. Тағы ла бер нисә совет танкы яндырыла. Беҙҙең пехотаны гитлерсылар, уңайлы позициянан файҙаланып, түшәп һалалар. Иҫән ҡалған бер нисә танк һәм бик аҙ пехота менән совет һалдаттары үҙҙәренең позицияларына сигенергә мәжбүр була.\nХәсәндең үле хәбәрен ишетеп, Ғәлиәкбәр менән Гөлзифаның башына ҡара ҡайғы төштө. Улар өсөн тормоштоң аҫты-өҫкә килеп, донъя селпәрәмә килгәндәй тойолдо. Бигерәк тә, атай кеше булараҡ, Ғәлиәкбәр ныҡ ҡайғырҙы. Ул кесе улын олоһона ҡарағанда ла нығыраҡ ярата ине. Етмәһә, Хәсән атаһына ныҡ оҡшағайны. Толҡа тапмай, яландарға сығып, моңло йырҙар көйләп йөрөнө. Урманға барһа, һағыш тулы тауышы менән: “Хәсән улым, ҡайт!” — тип ҡысҡыра торғайны. Ә тауыш, шаңдау булып, бөтә урманды яңғырата. Шулай хәсрәте бүҫкәргәндәй, янған йөрәгенең уты кәмегәндәй була. Был ваҡытта Сынтимер фронтта ине. Кесе улының үлеменә бәйле ҡайғы-хәсрәттәр Ғәлиәкбәрҙе ныҡ ҡаҡшатты — тиҙҙән ул донъя ҡуйҙы.\n...Сынтимер һуғыштан ҡайтып, 40 йыл үткәс, уны военкоматҡа саҡырттылар. Военком унан: “Сынтимер Ғәлиәкбәрович, һинең Хәсән тигән ҡустың бар инеме?” — тип һораны. Был һорауҙан өлкән Амангилдин, башы әйләнә биреп, саҡ ҡолап китмәне. Әллә тереме ҡустыһы?\n— Ҡустығыҙ Хәсән Амангилдинға үлгәндән һуң Дан ордены бирелгән булған. Орден 40 йыл буйы Оборона Министрлығының архивында ятҡан. Ниңә геройҙың ата-әсәһенә тапшырылмағандыр — белмәйем. Һуңлап булһа ла, батырҙың туғандарына аманатты ебәрергә ҡарар иткәндәр, шуны Һеҙгә тапшырам, — тине военком.\n— Рәхмәт Һеҙгә, иптәш майор! Ҡустым батыр һуғышҡанын белдем, тик иҫбатлай ғына алмай инем, — тине Сынтимер. Был минутта уның йәшле күҙҙәрендә ҡустыһы өсөн ғорурланыу һәм һағыш тойғоһон күрергә мөмкин ине.\nБер көн эштән ҡайтыу менән Гөлбиназ иренең ҡулына повестка тотторҙо. Үҙенең күҙҙәре йәшкә төйөлгән. Тыуған ил алдындағы бурысты үтәмәй сара юҡ — ауырлы ҡатынын, олатаһын ҡалдырып, военкоматҡа йүнәлде Йыһангир.\n...Егеттәрҙе тейәгән өс автобус Өфөгә табан иртән иртүк сығып киткәйне. Ер өҫтөнә йоҡа көпшәк ҡар яуған. Туң һәм тайғаҡ юлдан яй ғына барған машиналар буласаҡ һалдаттарҙы баш ҡалаға төш ваҡытындараҡ килтереп еткерҙе. Йыйылыу пункты ҡорт иләүе кеүек мыжғый. Йыһангирҙарҙы сафҡа теҙеп, әлеге йорттоң бер ҡанатына медкомиссия үтергә алып киттеләр.\nКомиссия үткәс, йыйылыу пунктының казармаларына әйләнеп ҡайттылар. Амангилдин ваҡытлыса төҙөлгән үҙ ротаһының егеттәре урынлашҡан урынға килде. Ул ике ҡатлы һәндерәнең өҫкөһөнә урынлашты. Зәңгәр курткаһын бөкләп, баш аҫтына һалды ла таҡта өҫтөнә һуҙылып ятты. Рюкзагын эргәһенә ҡуйҙы. Шунда ғына уны яҡын кешеләрен юҡһыныу тойғоһо биләп алды. Яманһыу булып китте. Ҡатынының ут йотоп тороуын хәтерләп, тәненә һалҡын тир бәреп сыҡты, күҙҙәренә йәш эркелде. “Кәрәге тейер, барғас та миңә хат яҙырһың”, — тип Гөлбиназ уның биштәренә дәфтәр, ручка һәм конверттар һалғайны. Ул шуларҙы тартып сығарҙы ла, дәфтәрен һәндерә таҡтаһына һалып, Гөлбиназға хат яҙа башланы. Иң башта кәләшенә, шунан олатаһына күп сәләмдәр теҙҙе, тыуған йорттан алыҫта үткәргән тәүге көн тәьҫораттарынан уның күңел төбөнән һағышлы һәм ҡайнар хистәр бәреп сыҡты.\n“...Һине юҡһыныуҙан, айырылышыуҙан сыҡҡан йөрәк һыҙлауын тел менән аңлатып бирерлек түгел. Мин һине шул тиклем яратам. Беләм, һин дә мине һөйәһең. Шул һөйөүеңде ташлама, һандуғасым. Тиҙҙән беҙҙе хәрби часҡа алып китәсәктәр, барып еткәс тә тағы яҙырмын. Хуш, Гөлбиназым! Һине үбеп, Йыһангирың”.\nЭшен теүәлләгәс, хатты тышта торған почта йәшнигенә һалырға уйланы. Казарма алдындағы майҙанда ул көтмәгәндә ауылдашы Хәбирҙе осратты. Йыһангир менән Хәбир Бишҡурай ауылында мәктәпте бергә тамамлағайнылар. Хәбир бәләкәйҙән физкультура дәрестәрен яратты. Спорт менән мауығыу уны физкультура техникумына алып килде. Икенсе курсҡа күскәс, оҙон буйлы, һарғылт сәсле, зәңгәр күҙле Хәбирҙе хәрби хеҙмәткә алдылар.\nХәбир — татар егете. Бишҡурай ауылында башҡорттар ҙа, татарҙар ҙа бергә көн күрә. Үҙ-ара ҡоҙа-ҡоҙағый булышып, ҡайғыһын да, шатлығын да бергә кисереп, туғанлашып йәшәйҙәр улар. Беренсе булып Хәбир таныны ауылдашын.\n— Йыһангир, кемде эҙләп йөрөйһөң? Мин бында! — тип яңғыраны таныш тауыш. Егет тауыш ишетелгән яҡҡа ҡараны һәм яҡында ғына йылмайып торған дуҫын күрҙе. Йыһангир район үҙәгенә күсенеп киткәндән һуң улар байтаҡ ваҡыт күрешмәгәйне.\n— Һин дә бында килеп эләктеңме ни, Хәбир дуҫ? — тип ҡысҡырып ебәргәнен һиҙмәй ҙә ҡалды ул.\n— Эләктерҙеләр, уҡып бөткәнде лә көтөп торманылар. Армияның тишек-тошоғо күбәйгән, ти бит. Шуны ҡапларға кеше етмәй, тиҙәр.\nУлар бер-береһе менән ҡосаҡлашып күрештеләр.\n— Рюкзак аҫҡанһың, әллә яңы килдегеҙме? — тип һораны Амангилдин Хәбирҙән.\n— Ташлытауҙан һуң сыҡтыҡ. Унда бит митинг яһап, тамаҡ йыртырға яраталар. Егеттәрҙе хеҙмәткә оҙатыу тантанаһы ойошторған булып, ярлы-ялпы балаларын, ялҡынлы телмәрҙәр тотоп, армияға оҙаттылар.\n— Әйҙә инәйек, минең яндан урын алырһың, — тип тәҡдим яһаны дуҫына Йыһангир. Улар казармаға инделәр. Хәбир һәндерәлә Йыһангир эргәһенән урын алғас, оҙаҡ ҡына һөйләшеп яттылар.\n...Ейәнен һалдатҡа оҙатҡас, Сынтимер ағайҙың ҡулына эш барманы. Күҙлеген кейеп, гәзит уҡырға ла тырышып ҡараны. Әммә башына бер ни ҙә инмәне. Телевизорҙы ҡабыҙҙы. Ул да ҡарттың күңелен биләй алманы. Бәғер итен ниндәйҙер хәүеф, тынысһыҙлыҡ бер туҡтауһыҙ ашап торҙо. Һағыш уты ҡартты тотошлайы менән солғап алғайны. Уның күҙҙәре тәҙрә төбөндәге алһыу сәскә атҡан яран гөлөнә төштө. Үҙе нескә, үҙе хәлһеҙ ошо сәскәне ҡыҙғаныу тойғоһо биләп алды күңелен. Саҡ ҡына тупаҫ итеп һуғылыу ҙа уны имгәтергә, һәләк итергә мөмкин. Кавказда үҙ ерендә азатлыҡ һуғышы алып барған чечендарға ҡаршы көсләп һуғышҡа ебәрелгән йәп-йәш малайҙар ҙа ошо сәскәләрҙе хәтерләтмәйме ни? Күпме Башҡортостан егеттәре башын һалды был ғәҙел булмаған һуғышта. Ошоларҙы уйлап, Сынтимер ағайҙың йөрәге йышыраҡ типте, ҡан баҫымы юғары күтәрелде. Хатта ҡоро һөйәккә ҡалып барған аяҡ-ҡулдары ла нығыраҡ һыҙлай башланы. Ул, белгән доғаларын уҡып, Хоҙайҙан ейәненең хәрби хеҙмәттән иҫән-һау әйләнеп ҡайтыуын теләне. “Бер улымды юғалттым, икенсе улымды ла үлтермә инде”, — тип ялбарҙы ул Раббыһынан.\nОшо ыңғай менән Сынтимер ағай йәшлеген, һуғыштың утлы яландарын хәтерләне. Бәләкәйҙән ул Алланың барлығына ышанды һәм уға һыйынып йәшәне. Һуғышта ла ул Хоҙайҙы бер генә минутҡа ла иҫенән сығарманы. Ҡурҡыныс атакаға күтәрелер алдынан йәиһә ябырылып килгән көслө дошман яҡынайғанда Сынтимер винтовкаһын ергә һала ла тубыҡланып окоп төбөнә ултыра. Ике ҡулын күккә һуҙып, хәүеф-хәтәрҙән һаҡлай торған доғаларын ҡысҡырып уҡырға, тәҡбир әйтергә керешә. Был ваҡытта бөтә рота яугирҙары тауыш-тынһыҙ ғына уның Хоҙайҙан ялбарып үтенеүен тыңлар ине.\n— Йә, Раббым, дошмандарыбыҙҙы ҡыйратырға көс-ҡөҙрәт һәм ғәйрәт бир! Эй, Хоҙайым, мине һәм иптәштәремде үлемдән ҡурсала, беҙҙе көткән ата-әсәләребеҙ, балаларыбыҙ, ҡатындарыбыҙ хаҡына һәммәбеҙҙе иҫән ҡалдыр, ҡурҡыныстан ҡотолорға, уны еңеп сығырға ярҙам ит! Ҡәһәрле дошман тыуҙырған йәһәннәм утында һәләк булырға дусар итмә, һәр беребеҙҙе үлемдән һаҡла, сит-ят тупраҡҡа баштарыбыҙҙы һалырға яҙмаһын. Дошмандарға ҡыйралыш килтер. Беҙҙекеләргә еңеү алып кил! Аллаһы әкбәр!\nТәҡбирен, бәләләрҙән һаҡлай торған доғаларын әйтеп бөткәс, винтовкаһын ҡулына алып, башҡалар менән бергә немецтарға ҡаршы атакаға күтәрелер ине Амангилдин. Ә инде ни сәбәптәндер ғибәҙәт ҡылыуын кисектерһә йәки онотоп ебәрһә, окоптарҙағы бөтә һалдаттар, командирҙар уға:\n— Сынтимер, быстро молись своему богу! — ти торғайны.\nҠаты һуғыштар менән Сынтимер Берлинға тиклем барып етте. Унда, дошмандың өңөндә, ҡаты алыштарҙың береһендә ауыр яраланды — тәненә бер юлы ике снаряд ярсығы инеп ултырҙы. Шуларҙың береһе — уң аяғының сирағына, икенсеһе ҡулына тейҙе. Ҡулына тейгән ярсыҡ усын, бармаҡтарын ныҡ йәрәхәтләп, йырғыслап бөткәйне. Ҡаны күп аҡҡан яугирҙы госпиталгә һалдылар, ҡан ҡойҙолар. Әллә килешмәне, төндә һаташып, үҙен стенаға алып бәрә башланы. Уны карауатҡа бәйләп һалдылар. Таңға тынысланды, бәйҙәрен ысҡындырҙылар. Әммә яралы ҡулы ныҡ ҡына шешеп киткәйне. Табиптар:\n— Ҡулың шешкән, киҫеп ташлайыҡ! — тип тәҡдим итте.\nСынтимер риза булманы, ҡулын киҫтермәне. Шеше тиҙҙән ҡайтты, алған яралары уңалды. Ә шулай ҙа ныҡ имгәнгән ҡулының бармаҡтары әйбер тоторға һәләтен юғалтып, ҡатып ҡалды. Ул II төркөм инвалиды булып ҡалды. Ғәрип булһа ла, иң мөһиме — тыуған ауылына иҫән-һау әйләнеп ҡайтты һуғыштан. Уның менән бергә һуғышҡан байтаҡ ир-егеттәр ҙә иҫән ҡалды. “Хоҙай Тәғәлә тыуҙырған мөғжизә, уның оло ярҙамы арҡаһында ғына иҫән ҡалдыҡ”, — тип иҫәпләй яугир бөгөнгө көндә лә.\nУйлап ҡараһаң, күпме ҡурҡыныс минуттар, сәғәттәр кисерелгән...\n1943 йылдың октябрендә Амангилдин хеҙмәт иткән штраф батальоны башҡа частар менән бергә төндә Воронеж йылғаһын кисеп, арғы яҡ ярға килеп сыҡты. Йылғаны боҙ ҡаплай башлағайны. Ҡыҙылармеецтар уны ватып-емереп, йылғаның көнбайыш ярына барып сыҡтылар ҙа, ул тирәнән немецтарҙы ҡыуып ебәрҙеләр һәм уларҙың окоптарына, траншеяларына инеп урынлаштылар. Еүешләнгән һалдаттар яңы урында төн буйы өшөп-ҡалтырап сыҡты. Ут яғырға рөхсәт итмәйҙәр. Кемдер усаҡ яғып ҡараһа, уны немецтар ҙа, үҙебеҙҙекеләр ҙә миномет уты менән ҡаплай ҙа ҡуялар. Төндө шулай туңып-ҡалтырап үткәреп ебәрҙеләр. Таң атты. Донъя яҡтыра башлағас, көнбайышта, ун саҡрымдар самаһы алыҫлыҡта, тау һырттары күренде.\n— Күрәһеңме, алда тауҙар ята? — тип һораны Сынтимерҙән окобында бөршәйеп, тубыҡ бөкләп ултырған Ильяс Билимханов тигән чечен егете.\n— Немецтар, көс туплап, беҙҙе шунда көтөп тораларҙыр әле, — тине уға Амангилдин һәм уйсан күҙҙәрен күңелдәргә шом һалып көмөрәйеп ятҡан тауҙарға төбәне.\n— Иң тәүҙә шунда беҙҙе, смертниктарҙы, ебәрерҙәр инде.\n— Беҙҙе ебәрмәй, кемде ебәрһендәр. Иң ҡурҡыныс урындарҙың ҡаймағын башта һинең менән миңә эсерәләр. Йәм-йәшел тимер сеүәтәләр эсенә тултырылған ҡаймаҡты ҡайҙа һемерәсәкһең, беләһеңме?! Дошман янына барып етәрәк ҡаҡ яланда. Ул сеүәтәләрҙе итальян миналары тип йөрөтәләр.\nБилимхановтың штраф батальонына килеп эләгеүенә бер нисә көн генә. Ә Сынтимер, бында оҙаҡ хеҙмәт иткәнлектән, “бабай” тигән ҡушамат алған.\n— Мин, элекке танкист булараҡ, танкка ҡаршы яһалған миналарҙы яҡшы беләм. Быларын бит пехотаға ҡаршы ҡулланалар, тип һөйләйҙәр. Уларҙы белмәйем.\n— Өҫтөнә барып баҫһаң — яҡшы белерһең. Тик баҫырға тырышма, аяҡ аҫтыңды ҡарап бар. Ундай мина шартлап китһә, эсенән зыр әйләнеп торған үткер тешле дискылар килеп сыға ла кешене тураҡлайҙар.\n— Ай-бай! — тип аптырап, телен шартлатты чечен егете.\n— Ә һин бында нисек килеп эләктең? Быға тиклем ҡайҙа хеҙмәт иткәйнең? — тип һораны Сынтимер Ильястан.\n— Курск дуғаһында һуғышҡайныҡ. Бик ҡаты алыштар булып, немецтарҙың танк ғәскәрҙәрен шунда ҡыйраттыҡ. Мин экипаж командиры инем. Экипаж башлыса Урта Азия һәм Ҡаҙағстан егеттәренән төҙөлгәйне. Механик — ҡаҙаҡ егете Сапаров, һуғыштың тәүге көнөнән үк фронтта булды. Наводчик — Ибраһимов, ҡарағалпаҡ егете, оҫта атыусы һәм тоҫҡаусы, тәжрибәле яугир, заряжающий — Джураев, Үзбәкстандан алынғайны һуғышҡа. Курск эргәһендә немецтар ҙур һабаҡ алһалар ҙа, ҡаты һуғыштар һаман да дауам итте. Беҙ йыш ҡына танктар менән пехотаға ярҙам итә торғайныҡ, улар менән бергәләп атакаларға барҙыҡ. Бер ваҡыт беҙҙең танк взводын ҡамауға эләккән пехота полкына ярҙамға ебәрҙеләр. Беҙ, дүрт танк, ҙур юлдан бер нисә саҡрым марш-бросок менән барғас, рота командиры алдағы бурысты һәм ут позицияларын билдәләне һәм минең экипажға уң яҡҡа грунт юлы менән китергә ҡушты. Ҡалған танктар үҙ юлдары менән төрлөһө төрлө яҡҡа киттеләр. Бер аҙ барғас, көтмәгәндә беҙгә ҡаршы йөк машинаһы килеп сыҡты һәм юл уртаһынан туп-тура беҙгә килә башланы. Механик-водитель Сапаров машинаны уң яҡҡа, юл ситенә тартты. Полуторка ла ҡапыл уңға боролдо. Ул бик шәп килә ине, шуға тейешле арауыҡ ҡалдырып тайпылып өлгөрә алманы — килеп бәрелде. Машиналарының алғы крылоһы йәмшәйҙе, һул фараһы ватылып, селперәмә килде. Мин Сапаровҡа туҡтарға ҡуштым. Тегеләр ҙә туҡтаны. Полуторкаға әллә ни ҙур зыян килмәһә лә, үҙебеҙ ашығыс задание менән китеп барһаҡ та, туҡтарға булдыҡ. Бына бер ваҡыт әзмәүерҙәй офицерҙар пәйҙә булды, үҙҙәре иҫерек. Ғауға күтәрҙеләр, һүгенергә тотондолар, тауыштарын күтәреп беҙгә екерә башланылар. “Бынау мазутчиктар ни өсөн беҙҙе кәмһетергә булдылар әле?” — тине бер йыуан майор.\nКүп эсеүҙән күҙҙәре тона башлаған ҡыҙыл танаулы полковниктың күҙҙәре аларып китте: “Кто командир экипажа?” — тип ҡысҡырҙы ул ҡарлыҡҡан та-уыш менән. “Мин!” — тип яуап бирҙем. “Выйти к машине!” — тип бойорҙо ул миңә.\nМин командир люгынан башты сығарып, полковникка: “Беҙ беребеҙ ҙә машинанан сыҡмайбыҙ. Сөнки һеҙ иҫерек. Шуның арҡаһында машинағыҙ менән идара итә алмай, беҙҙең танкка бәрелдегеҙ!” — тип ҡысҡырҙым.\nШул ваҡыт әлеге һонтор подполковник, асыҡ торған механик люгы аша Сапаровҡа ҡарап, әсе тауыш менән сыйнап ебәрҙе: “Ә-ә, черномазый, дала ҡомағы, һин төкәттеңме ни беҙҙең машинаны?” Беҙ күҙ асып йоморға ла өлгөрмәнек, ул кобураһынан пистолетын сығарып, механик-водителдең башына терәп атты. Шунан һуң йүгереп барып машинаға инеп ултырҙы. Башҡалар ҙа, енәйәт урынынан ашығыс рәүештә ҡасып ҡотолорға теләп, машиналарына тейәлделәр һәм китеп барҙылар. Арттарынан саң ғына осоп ҡалды. “Иптәш командир, улар Сапаровты үлтерҙеләр!” — тип ҡысҡырҙы миңә наводчик. Мин уға тиҙ генә башняны артҡа борорға һәм полуторкаға төбәп атырға ҡуштым. Теге хәсистәр бына-бына күҙҙән юғалырға тора. Бер ваҡыт пушканан атҡан тауыш гөрһөлдәне, тирә-яҡты төтөн ҡапланы. Бер аҙҙан күрәбеҙ — машиналарынан төтәп ятҡан тимер-томор өйөмө генә ҡалған...\nМин ошо хәл тураһында рация аша рота командирына хәбәр иттем. Ул, бер нимәгә ҡарамай, йөкмәтелгән бурысты үтәп сығырға ҡушты. Механик-водитель урынына үҙем ултырҙым. Беҙҙең экипаж заданиены намыҫ менән башҡарҙы. Әлбиттә, баяғы ЧП буйынса беҙҙе тикшерҙеләр. Тегеләр армия штабының юғары офицерҙары икән. Экспертиза уларҙың иҫерек булыуын билдәләгән, ҡайһыларының кеҫәләрендә спирт тултырылған шешәләр тапҡандар. Бер урында ҡамау эсендә ҡалған пехота полкы ҡанһырап, дошман менән үлемесле һуғыш алып бара, икенсе урында шул полкты ҡотҡарып ҡалыу өсөн бөтәһен дә эшләргә тейешле штаб офицерҙары эсеп, теттереп, күңел асып йөрөйҙәр. Шуны иҫәпкә алғандарҙыр, юғиһә мине, командир булараҡ, хәрби трибунал атырға уйлағайны. Барып сыҡманы. Шулай ҙа штраф батальонына ебәрҙеләр. Ә минең наводчик менән пушка ҡороусыны пехотаға күсерҙеләр...\nБилимханов тынып ҡалды. Ләкин тынлыҡ оҙаҡҡа барманы. Бер нисә минуттан батальон алдағы тауҙарҙы көслө терәк пунктына әйләндергән дошманға ҡаршы атакаға күтәрелде. Пушканан атҡан тоноҡ гөрһөлдәү тауыштары ишетелде. Батальон өҫтөндә снарядтар шартлай башланы, үлеүселәр һәм яраланыусылар күренде. Амангилдин эргәһендә килгән Ильяс:\n— Ниңә немецтың пушкаларына ҡаршы беҙҙең пушкалар яуап бирмәй? — тине.\n— Беҙҙекеләргә һинең менән мин йәл түгел. Уларға снарядтар, бомбалар, патрондар йәл. Ана, дошман үҙ пехотаһын нисек ярһып яҡлаша. Пушкалары гөрһөлдәтеп атып ята. Ә беҙҙе яҡлашырға пушка ла, танк та, самолет та юҡ. Немецтың һәр һалдаты автомат менән ҡоралланған. Ә беҙгә батша заманынан ҡалған оҙон штыклы, эшкинмәгән винтовка бирҙеләр. Батальонда 15-ләп һалдаттың винтовкаһы юҡ. Уларҙы ҡоро ҡул менән һуғышҡа индереп ебәрҙеләр. Кем үлә, шуның винтовкаһын алып, атырға тейеш улар. Патрондар ҙа йүнле түгел. Береһе ата, икенсеһе осечка бирә. Сөнки Нух заманынан бирле еүеш складтарҙа дымланып ятҡандар.\nБатальон бата-сума әле туңырға ла уйламаған Воронеж йылғаһының һаҙлыҡлы киң туғайы аша үтте. Шуға тиклем бер кем дә винтовканан атманы. Пулялар аҙ, һәр кем уларҙы дошман менән буласаҡ алыштың иң хәтәр мәлендә генә файҙаланырға теләй ине. Етмәһә, немецҡа тейҙереүҙән бигерәк, ҡурҡытыу өсөн генә атырға тейештәр. Улар бурһыҡтар ише йәшеренгәндәр ҙә оҫта маскировкаланған окоптар, траншеялар, доттар, дзоттар эсендә беҙҙең яугирҙарҙың яҡыныраҡ килеүен көтөп яталар. Немецтың төп оборона һыҙығы ла шул тауҙар аша уҙа. Батальон немецтарҙың артиллерия уты аҫтында туғайҙы үтеп, тигеҙлеккә — ҡола яланға килеп сыҡты. Ҡасандыр бында баҫыу булған, күрәһең. Хәҙер ул ҡалдау ергә әүерелеп, үлән һабаҡтары әле лә һирәк-мирәк һерәйешеп ултыралар. Батальон уң һәм һул флангыларын оҙонайтты һәм киң фронт менән алға табан китте. Ҡарағура яланы миналанған булып сыҡты.\nБына батальон яугирҙары дошманға яҡынлашты. Гитлерсылар бөтә төр ҡоралдарҙан совет һалдаттарына ҡаршы көслө ут яуҙыра. Алғы яҡта яландың һерәйешеп ултырған кипкән үләндәрен киҫтереп, пулеметтар таҡылданы. Беҙҙең ғәскәрҙәр көтмәгәндә ҡупҡан ғәрәсәт утынан ергә һыйынып яттылар. Әммә бер урында ятыу — үлемгә тиң. Сигенеү хаҡында һүҙ ҙә булыуы мөмкин түгел. Сигенеүсе штрафниктарҙы үҙебеҙҙекеләр ҡырасаҡ. Юғарыла, тау башында нығынып алған ҡораллы дошманға ҡола яланда ятҡан ҡыҙылармеецтарҙы ҡырып бөтөрөү бер ни ҙә түгел. Ваҡыт үткән һайын беҙҙекеләрҙән үлеүселәр һаны күбәйҙе. Һалдаттарға ышыҡланып килгән командирҙар ҙа, комиссарҙар ҙа, дошман утынан ҡурҡып, алға барырға теләмәйҙәр. Ә үҙҙәре бер туҡтауһыҙ: “Батальон, вперёд, в атаку!” — тип ҡысҡырып яталар. Бер генә һалдаттың тороп алға ҡуҙғалыуы кәрәк. Шул саҡта бөтәһе лә күтәреләсәк һәм дошманға ябырыласаҡ. “Барыбер был һуғышта иҫән ҡалып булмаҫ. Әллә һикереп тороп, алға ташланайым да ҡуяйыммы икән? Үлһәм, исмаһам, батырҙар үлеме менән үлде, тиерҙәр”, — тигән көсөргәнешле уйҙар йүгерҙе Амангилдиндың башынан. Сынтимер Хоҙайға һыйынып, төрлө доғаларын уҡыны ла, ғүмерен Аллаға тапшырып, ятҡан урынынан һикереп торҙо. Уң ҡулы менән винтовкаһын өҫкә күтәреп, баш осонда болғаны ла:\n— Батальон, за Родину! За Сталина! Вперед! — тип ҡысҡырып ебәрҙе.\nКөслө тауыш йәшен тиҙлегендә тирә-яҡҡа яңғыраны. Ул яҡындағы тауҙарға бәрелеп, шаңдау булып, кире ҡаҡлыҡты. Сынтимер, уҡ шикелле атылып, дошманға ҡаршы йүгерҙе. Уның һикереп торғанын күреп, Билимханов та аяғүрә баҫты һәм алға ташланды. Был күренеш ерҙә ятҡан һалдаттарға көслө йоғонто яһаны. Улар ҙа берәм-берәм ҡалҡынып, алға йүгерә башланы. Кемдер “Ура!” ҡысҡырҙы. Уны башҡалар эләктереп алды һәм, күп тә үтмәй, шарт та шорт винтовкаларҙан атып, батальон дошман өҫтөнә ябырылды.\nЯрай әле, яугирҙарҙа гранаталар булған. Бына бер ваҡыт немец позицияларына табан гранаталар осто. Был гитлерсыларҙы дер һелкетте. Уларҙың ут нөктәләре кәмей төштө. Шунан файҙаланып, батальон немец траншеяларына яҡынлашты.\n— Һиңә, рядовой Амангилдин, күрһәткән батырлығың өсөн командование исеменән ҙур рәхмәт белдерәм, — тине аҙаҡтан Сынтимергә батальон командиры подполковник Вуколов. — Әгәр ҙә юғарынан төшкән бойороҡто үтәмәй, алға ҡуйылған яуаплы бурысты атҡарып сығыуҙан баш тартһаҡ, бик күп һалдат һәм офицерҙар баштары менән яуап бирер ине. Һин беҙҙе һәләкәттән ҡотҡарҙың. Батырлығың күкрәге менән амбразура ҡаплаған яугирҙың батырлығына тиң. Әгәр ҙә штрафник булмаһаң, һиңә һис шикһеҙ Советтар Союзы Геройы исемен бирерҙәр ине. Шулай ҙа Ҡыҙыл Байраҡ орденына тәҡдим итәсәкмен...


Бонусы Слот Джекпот | Захватить Бушлай £5 | Слот Еләк £5 + £500 буш! Бонусы Слот Джекпот | Захватить Бушлай £5 | Слот Еләк £5 + £500 буш!\nСлот Уйнарға Джекпот Бонусы Уйындар & Яһаһалар Торошо!! – Захватить Бушлай £5\nБыл ‘Уйын Автоматтары Менән Бонусы Уйындар’ Мен Slotfruity.com\nЭшләргә Джек-порты һәм ҙур-ҙур аҡса выигрыш волноваться һеҙҙе? Унда емеш-еләк Слот эйә булырға район! Ни өсөн? Ярай,, беҙ тәҡдим итәбеҙ һеҙгә генә түгел, слот емеш-еләк, ай-һай упаковать, уларҙы Башҡортостан ҡушып тәҡдимдәр һәм атландырыу өҫтәмә бонус. Әле! Слот еләк китерелә менән уникаль һәм фруктовы тәҡдимен бонусы слот джекпот өсөн өҫтәргә дөрөҫ исе биләп алһын һеҙҙең өсөн уйындары казино!!\nТабырға Слот Джекпот Бонусы Уйын Портфолио & Играй Үҙҙәренең Яратҡан – Беҙгә ҡушылығыҙ Һеҙгә 200% Подобранный Бонус Тиклем £50 + Аласаҡһыҙ 25% Бонус Тиклем £50 Эш Көндәрендә\n" Slot Fruity pocket-slots jackpot bonus and mobile cash games сайт туп-тулы ғибәрәт сундук безграничной джекпот слот, юҡҡа бонусы уйындар, өсөн әҙер VIP уйнарға казино. Тикшерергә бонус джекпот уйындары индереп, :\nБонусы уйын автоматтары джекпот онлайн\nБушлай 5 барабанов & 7 барабанов, бонус уйындар слот джекпот\nБушлай бонус слот Бинго\nЯңы бонус джекпот уйын автоматтары менән еләк шул тиклем кибете, Король слотов һәм т. д.\nУйнарға эксклюзив уйындар моғжизалары Майя, Reel Раш, Гозо’s квест, Психо слот һәм ридеров пещера. Өҫтәргә т Барыһы да был уйындар феерия, беҙ позволим һеҙгә һаҡлап үҙенең выигрыш реаль аҡса ла!!\n"Емеш-Еләк Слот, бесполезный, бонус-Ладына ғәйепле гарантиялар!\nНауала Слот Джекпот Бонусы Уйындар\nБулығыҙ ышана, эйә булыу өсөн, взрывы уйын һәм оҙаҡ тәжрибәһе менән Слот фруктовый слот джекпот. Эшләнгән был уйын платформаһында Ныҡтан, етәксе һ. б. уйын бик иҫ китәрлек алғас, шул уҡ ышаныслы сифаты һәм графика звуков нәтижәлелегенә.\nМенән Слот Емеш-Еләк, наслаждайся уникаль тәжрибә слот менән джекпот уйындар Һеҙ’т тура киләсәк скачать. Әле! Беҙҙең уйындар еңел генә була шул уҡ настольный компьютерҙа һәм портативный айланмалар, шулай, башҡа кәрәккәне скачать. Шуға күрә йыйынабыҙ! Беҙҙең иң яңы слот джекпот бонустар уйындар уйын автомат менән көтә иҫ киткес матур булды, бөтә төркөмдәр гелйем һеҙҙең өсөн!\nБросил ҡараш бассейн Джекпот бонустар!!\nШуныһы ҡыҙыҡ, барыһы да Слот Емеш-Еләк бонусы слот джекпот квест тота күҙҙә? Нишләргә үҙенең яҡшы любопытство, әйҙәгеҙ, тикшереп ҡарайыҡ слот джекпот бонусы уйындары, акциялар, улар эшлиләр круги был Слот еләк казино.\nЕмеш бик еңел һәм башҡа ниндәй ҙә булһа депозит менән сирләү £5 джекпот бушлай бонус. Трихограмма үҙенең беренсе етәксе һ. б. уйнарға менән бушлай!!\nДепозит мөмкин артыҡ иғтибар биреү еләк Слот. Әле! аҡса эшләү депозит аҡса бонустар күләмендә £йәки 500 күберәк менән етәксе һ. б..\nЯһарға 10%-25% эшк етәксе һ. б. менән бәхетле мәл\nПобеждайте турнирҙарында һәм судҡа мөрәжәғәт итеү өлөшөн һеҙҙең мега джекпот бонустар, улар үҙ эсенә ала бик ҙур аҡсалата бүләктәр тапшырылды, юҡҡа синов был уйын һәм башҡа көпсәктәре аҡса бонусов.\nӨҫтәмә бонустар бирелә, бушлай слот jackpot сөйҙәргә бонусы уйындары, улар араһында иң популяр барлыҡ уйын, бигерәк тә уларҙың оло реаль аҡса һәм башҡа выигрыш тәҡдимдәр.\nЮҡҡа Уйындар Уйын Автоматтары: Файҙалы Интернет!\nТрихограмма һеҙҙең онлайн уйнау файҙалы, һеҙ уйнайһы слот еләк казино килә улар бесчисленный башҡа блага, бөтә ҡарағанда аҡса һәм ҙур бонустар ла уйындар!\nҺеҙгә уйын тәжрибәһе, ул бәйле түгел местоположение йәки ваҡыт беҙҙең менән мобиль ҡушымталар мөмкин булған теләсә ҡайһы ваҡытта загружено, теләсә ниндәй уйын тәжрибәһе. Уйнарға аша теләсә ниндәй прибор һәм булмаясаҡ буйынса сикләүҙәр ваҡыты йәки урыны!!\nСлот еләк-тип һанай ғаиләләргә һеҙҙең уйын тәжрибәһе! Используй етәксе һ. б. хаҡ менән мобиль слот һәм смс слот депозит мөмкин депозиты күтәреү һәм ябай һеҙҙең уйын сығымдарын айлыҡ һеҙҙең телефон төбөндә ултырабыҙ кредиттар һәм айлыҡ телефондан счеты.\nНаслаждаться ирекле һәм ғәҙел етәксе һ. б. уйын үткәреү менән барыһы һорауҙар һәм ненси менән беҙҙең хеҙмәт тарафынан ярҙам итеү өсөн тиҙ арала хәл итеү.\nСлот ә емеш-еләк, иң удовлетворяющий тәжрибәһе. Бына беҙҙең арзан һәм ҙур бонустар выигрыш көтә һеҙҙең өсөн килтерергә һеҙгә яҡшы уйын тәжрибәһе!


NoLimit Electronics - Тюмень\nАдрес: 625031, г. Тюмень, ул. Щербакова, д. 172, стр. 1\nТелефон: 8 (3452) 68-25-33, 68-25-34\n625031, г. Тюмень, ул. Щербакова, дом № 172, корпус 1


Чип-тюнинг Isuzu N-Series (Исузу N-Series) 150 л.с. - | Интернет-магазин GАN\nЧип-тюнинг Isuzu N-Series\n300 Medium (150л.с.)\n300 Medium (150 л.с.)\nКрутящий момент 404 Нм Крутящий момент


Һыбыҙғы — Башҡорт Википедияһы\nҺыбыҙғы СССР почта маркаһында (1990)\nТынлы музыка ҡоралы, аэрофон\nҺыбыҙғы (башҡ. һыбыҙғы, ҡарас.-балҡ. сыбызгъы, нуғ. һыбыҙғы, ҡаҙ. сыбызғы, татар. сыбызгы) — ҡайһы бер төрки халыҡтарҙың ауыҙға ҡабып уйнай торған эсе ҡыуыш, тынлы музыка ҡоралы. Асыҡ, буй флейта төрө, башҡорт ҡурайына оҡшаған. Оҙонлоғо 600—650 мм. Һыбыҙғының тауыш сығара торған тишектәре ике төрлө. 4 тишеклеһе: d1 — е1 — fis1 — g1 — а1; 6 тишеклеһе: с1 — d1 — е1 — f1 — g 1 — а1 — h1. Хәҙер һирәк осрай.\n1 Ҡаҙаҡ һыбыҙғыһы\n2 Төркмән һыбыҙғыһы ғарғы төйҙөк (гаргы туйдук)\n3 Башҡа халыҡтарҙа һыбыҙғы кеүек уйын ҡоралдары\n4 Һыбыҙғы һүҙе әҙәбиәттә\n5 Башҡорт телендә һыбыҙғының икенсе мәғәнәләре\nҠаҙаҡ һыбыҙғыһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҠаҙағстанда ике төрлө һыбыҙғы бар, уларҙа көйҙө төрлө ысул менән сығаралар. Мәҫәлән, көнсығыш һыбыҙғы конус һымағыраҡ, бер осо киңәйеп бөтә, көнбайыш төрөнә ҡарағанда ҡыҫҡараҡ та, бәләкәйерәк тә. Ҡаҙаҡтар һыбыҙғыны ҡыуыш талдан яһаған, өс тишек уйған. Ҡыу үләндән, ағастан, ҡайһы саҡ еҙҙән дә яһағандар.Ниндәй материалдан эшләнеүенә ҡарамаҫтан, һауа сығып тормаһын өсөн һыбыҙғыға нәҙек кенә һарыҡ йә кәзә эсәге (өнеш) кейҙерелә. Һыбыҙғы Ҡаҙағстанда XVIII быуатҡа тиклем был уйын ҡоралы киң таралған булған, уның менән бәйле легендалары, риүәйәттәре бик күп. Борон батырҙар, һунарсылар һәм яугирҙәр мотлаҡ һыбыҙғы йөрөтөргә тейеш булған. Был уйын ҡоралы ябай ғына эшләнелһә лә, башҡарыу ҡатмарлығы менән алдыра.\nҺыбыҙғыны көтөүселәр уйын ҡоралы тип һанаусандар. Мәгәр музыка белгесе Омарова Г.Н. һыбыҙғыла башҡарыла торған борондан килгән көйҙәр булыуын билдәләй. «Был көй-легендалар күберәк көнсығыш һәм көньяҡ-көнсығыш Ҡаҙағстанда башҡарғандар, улар әле лә Алтай, Монголия һәм Ҡытай ҡаҙаҡтарында осрай. Уларҙың башҡарылыш үҙенсәлектәренән сығып, ошолай төркөмләп була: 1. Изге һаналған кейек-ҡоштар образы (тотем) тауыштарына оҡшатып уйнау; 2. Арбау өсөн ҡулланылған көйҙәр (яман көстәрҙе, йылан, аждаһаларҙы арбау; хайуандарға һәм кешеләргә тәьҫир итеү )» .\nТөркмән һыбыҙғыһы ғарғы төйҙөк (гаргы туйдук)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҒарғы төйҙөк б.э.т. үк булған тип фараз итәләр. Көнсығыш халыҡтарында киң таралған был уйын ҡоралы беҙҙең көндәргәсә үҙгәрмәй килеп еткән. Ғарғы төйҙөк ҡурай үләненән, ҡамыштан эшләнә. Унда 5-6 тишек уйыла. Был тынлы уйын ҡоралы. Төрлө ҙурлыҡта эшләнә. Берәүҙәре соло өсөн генә ҡулланылһа, икенселәрен аккомпанемент өсөн файҙаланалар. Оҙонлоғон йырсының тауышына яраштырып һайлайҙар.\nБашҡа халыҡтарҙа һыбыҙғы кеүек уйын ҡоралдары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҺыбыҙғыға оҡшаған музыка ҡоралдары байтаҡ евразия халыҡтарында осрай: кавал (ҡауал) — венгрҙа, молдаванда һәм болгарҙа, ҡурай — башҡортта, гаргы тюйдук — төркмәндә, цоор — монголда, шоор — алтайҙарҙа, чоор — ҡырғыҙҙа һәм башҡа күп халыҡтарҙа. Хәҙерге заманда һыбыҙғы барлыҡ ҡаҙаҡ музыка-этнографик коллективтарында ла ҡулланыла.\nҺыбыҙғы һүҙе әҙәбиәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЮғары оста сыбыртҡы шартлауы, мөгөҙ һыбыҙғы тауышы, һыйырҙар мөңрәүе, һарыҡтар баҡырыуы ишетелә (И. Көҫәпҡол) - \nБыл һөйләмдән күренеүенсә, башҡорттар һыбыҙғыны төрлө материалдан, шул иҫәптән, мөгөҙҙән дә эшләгән.\nБашҡорт телендә һыбыҙғының икенсе мәғәнәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБашҡорт телендә һыбыҙғы тип һыҙғыртҡысты атаған урындар ҙа бар. Шулай уҡ бушбоғаҙ, һүҙендә тормаҫ, шапыртыусан кешеләргә лә «һыбыҙғы» тигән ҡушамат биреүсәндәр.\n↑ Левин, 1981\n↑ Омарова Г.Н. Казахский кюй: культурно-исторический контекст и региональные стили. Автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора искусствоведения, Ташкент, 2011. – 38 с.\n↑ Башҡорт теленең һүҙлеге,2-се том - Мәскәү, 1993.-616-сы бит\nЛевин С. Я. Сыбызгы // Музыкальная энциклопедия / под ред. Ю. В. Келдыша — М.: Советская энциклопедия, Советский композитор, 1981. — Т. 5.\nЭнциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Һыбыҙғы&oldid=814698 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 14:26 11 июнь 2018 үҙгәртелгән.


Беҙҙекеләр – бишенсе тапҡыр чемпион! » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Спорт » Беҙҙекеләр – бишенсе тапҡыр чемпион!\n30.05.2014 Беҙҙекеләр – бишенсе тапҡыр чемпион!\nҺуңғы тапҡыр беҙҙекеләр 2012 йылда «алтын»лы булғайны. Ғөмүмән, СССР заманын да ҡушҡанда, улар бөтәһе 27 тапҡыр еңеүсе булып таныла. Төп дәғүәсебеҙ – Канада командаһы 24 тапҡыр алдынғылыҡты бирмәй. Шунан, күпкә ҡалышып, Чехия хоккейсылары килә. Уларҙың иҫәбендә – 12 еңеү. Әлеге беренселектә бронза миҙал яулаған Швеция уйынсылары юғары баҫҡысҡа туғыҙ тапҡыр күтәрелә. Көмөш миҙал призеры – Финляндия командаһы ике тапҡыр алтын миҙал тәмен татый. Шулай уҡ Америка хоккейсылары ла ике тапҡыр чемпион була. Был юлы Канада менән АҠШ командалары ярымфиналға ла сыға алманы. Тәүгеһе бынан ете йыл элек еңеүсе булғайны. Һәм инде һуңғы биш йылда бөтөнләй миҙалһыҙ интегә.\nШулай итеп, Сочиҙағы Ҡышҡы Олимпия уйындарындағы мәсхәрәнән һуң Рәсәй йыйылма командаһы яңы баш тренер етәкселегендә бөтә хоккей грандтарын еңеп, шунда уҡ исемен ҡайтарҙы. Ул һәр осрашыуҙы ла юғалтыуһыҙ үтеп, лайыҡлы рәүештә беренсе булды. Финалда Рәсәй хоккейсылары төркөм уйындарында Финляндия командаһы менән уйнап, уны 5:2 иҫәбенә еңде.\nГолдарҙы Широков, Овечкин, Малкин, Зарипов һәм Тихонов индерҙе. Шулай уҡ «Салауат Юлаев»тан ҡапҡасы Андрей Василевский менән һаҡсы Андрей Зубаревтың төп еңеүгә индергән өлөшө тос. Бигерәк тә йәш ҡапҡасыбыҙ чемпионатта уңышлы дебют яһап, күптәрҙең иғтибарын йәлеп итте. НХЛ скауттары уға өмөтлө киләсәк юрай. Шулай итеп, әлегә хоккей уйындары тамам, беҙҙе ҙур футбол көтә.\nӘйткәндәй, хоккейсыларҙың Рәсәй Президенты менән осрашыуынан һуң Владимир Путин, Сочиҙағы олимпиясыларҙы ҡотлаған һымаҡ, һәр уйынсыны еңел автомобиль менән бүләкләргә булған.\nКиләһе беренселек Чехияла уҙасаҡ. Донъя чемпиондары «В» төркөмөндә Финляндия, АҠШ, Словакия, Норвегия, Беларусь, Словения һәм Дания хоккейсылары менән бер әйләнештә уйнаясаҡ.


Берәҙәк эттәр һөжүм итә\n17 Август , 10:42\nАйтуған ауылынан билдәһеҙ йәнлектәрҙең йорт ҡоштарына һөжүм итеүе хаҡында хәбәр иттеләр. “Билдәһеҙ” тибеҙ, сөнки әлегә ҡуралағы тауыҡтарға ташланыусыны бер кем дә күрмәгән. Әммә айтуғандар үҙҙәре уларҙың берәҙәк эт булыуына шикләнмәй.\nДүшәмбегә ҡарай төндә Зилә һәм Садиҡ Алтаевтарҙың ҡырҡҡа яҡын бройлер тауығын ҡанға туҙҙырып сығып киткәндәр .\n-Иртән тороп, ҡураға инһәм, артыма йығылып китә яҙҙым: ошо арала һуйып алырбыҙ тип йөрөгән тауыҡтарыбыҙ ҡанға туҙышып ята, - ти хужабикә. - Ҡайғырҙым, әлбиттә. Май айынан алып тәрбиәләп, күҙ ҡараһындай һаҡлап, хәстәрләп үҫтергән ҡоштарыңды бер төндә юҡ итһендәр әле. Күпме хеҙмәт һәм аҡса һалынды уларға. Хәҙер ем ҡыйбат бит. Быға тиклем дә тауыҡтарым юғала ине, илле тауыҡтың унға яҡыны юҡҡа сыҡты, ярай инде тинем, ҡул һелтәнем. Бройлерҙар бигерәк йәл! Һәр береһен 3-4 килограмдан һанаһаң да, хаҡы 1-әр мең һум булыр ине. Бына шулай, бер төн эсендә берәҙәк эттәр ғаиләбеҙгә 36 мең һум зыян килтерҙе. Хәҙер өндәшмәй ҡала алмайым. Берәҙәк эттәргә ҡарата сара күрергә кәрәк.\n-Быға тиклем дә ауылда ҡош-ҡорт юғалғаны ишетелә ине. Әммә был хәтлем булғаны юҡ, - тип һүҙгә ҡушыла Зилә апайҙың күршеһе Гөлнур Кинйәбулатова.\nБынан бер нисә йыл элек тә бер ғаиләнең ҙурайып бөткән ҡаҙҙарын эттәр тамаҡлап сығып киткәне билдәле. Быйыл тағы берәүҙең алты тауығын боғаҙлағандар. Ҡайһы берәүҙәр ҡарһаҡ йәки дала төлкөһө, йә иһә көҙән булыу ихтималлығын да күҙ уңында тота. Төлкө булыуы ла мөмкин. Уларҙың да йылдан-йыл кеше йәшәгән ергә яҡынайыуы мәғлүм барыбыҙға ла. Әммә күптәр йорт ҡоштарының күпләп юғалыуын берәҙәк эттәрҙән күрә. Быға тиклем һарыҡтарға ташланған осраҡтар ҙа булған.\nЭйе, берәҙәк эттәр проблемаһы бөтә илдә кеүек Айтуғанда ла бар. Алтаевтарҙың бройлер тауыҡтарын быуған көндөң иртәһендә һунарсы Рафаэль Ғәлиев ферма янында дүрт эт күргән. Был мәсьәлә ауыл сходтарында ла күтәрелгән. “Атығыҙ шуларҙы, аттырығыҙ!”, - тип ҡысҡырғандар хатта. Әммә эйәһеҙ эттәргә бәйле дәүләт кимәлендә ҡабул ителгән саралар быға тиклем нисек һөҙөмтәһеҙ булды, әле лә шулай дауам итә. Һәм был Мәләүез ауыл биләмәһендә генә түгел. Райондың бөтә тораҡ пункттарында тиерлек күҙәтелә.\nНисек кенә булмаһын, айтуғандар йорт ҡоштарына эттәрҙең һөжүм итеүенә урындағы власть ҡыҫылырға тейеш, тип уйлай, сөнки ауыл халҡының күбеһе тап ошо бройлерҙар, өйрәктәр, ҡаҙҙар алып, иртә яҙҙан ҡара көҙгәсә тәрбиәләп, үҫтереп, һатҡанын һатып, ашағанын үҙҙәре ашап көн күрә. Артабан да шулай дауам итһә, кемдең тағы ҡош-ҡорт алып, аҫырап эткә аҙыҡ итеп биргеһе килеп торһон. Был йәһәттән, ысынлап та, кисекмәҫтән сара күреү тураһында уйланырға урын бар.\nИлмир УРАЗИНБӘТОВ, Мәләүез ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы:\n-Берәҙәк эттәр буйынса халыҡтан үтенес булыу менән “Зеленхоз” йәмғиәтенә заявка биреп торабыҙ. Айтуғандарҙың һорауы буйынса ла мөрәжәғәт иткәйнек. Ойошма хеҙмәткәрҙәре барып ауыл территорияһын йөрөп сыҡты. Әммә тотоу түгел, бер эт тә күрмәй ҡайтты. Минең үҙемә лә осрағаны юҡ. Улар, күрәһең, көндөҙ ауылдан ситтә йөрөй. Был проблеманы мотлаҡ хәл итергә кәрәклеген тоябыҙ, тиҙҙән уҡыу башлана. Ҡотош мәктәбенә йөрөп уҡыған балаларға осрауы бар.\nБерәҙәк эттәр тибеҙ, ҡайҙан килеп сыға һуң улар? Уларҙың да күптәренең ҡасандыр эйәһе булған. Антуан де Сент-Экзюпериҙың билдәле бер цитатаһы бар: “Беҙ эйәләштергәндәр өсөн яуаплы”. Тик кешеләр ошо хәҡиҡәтте онотто. Яуаплылыҡ булмай икән, эйәһеҙ эттәр проблемаһы ла бөтмәйәсәк. Был - беренсенән. Икенсенән, эт аҫраусыларҙың хоҡуғын һәм бурысын көйләгән аныҡ ҡына системаның булмауы ла булышлыҡ итә. Һәм тағы йәнлектәрҙе яҡлаусы һәр төрлө ойошмаларҙың ҡыҫылышы ла юҡ түгел.\nФорсаттан файҙаланып, тағы шуны әйтергә теләйем: ҡош-ҡортто, мал-тыуарҙы эт, төлкө, көҙәндән һаҡлау өсөн һарай-ҡураларҙы төҙөк тотоу, ишеге, тәҙрәһе ныҡлы булыуы мөһим. Йәнлектәр боҫоп, ҡасып инерлек сүп үләндәре, ҡыуаҡтарҙы юҡ итегеҙ, ҡаралтыларығыҙ яны таҙа булһын.\nРафаэль ҒӘЛИЕВ, һунарсы:\n-Зилә һәм Садиҡ Алтаевтарҙың ҡоштарына эт һөжүм иткәнгә оҡшай. Берәү генә түгел, бер нисә булыуы ихтимал. Иртән иртүк барып күрҙем. Әгәр көҙән булһа, ул ҡоштарҙы быуып, тигеҙ генә итеп һалыр ине. Ә бында бройлерҙар төрлөһө төрлө урында, йөн-ҡаурыйҙары сәселеп, ҡанға туҙышып ята, таланған, ашалған урындары ла бар. Бында, әлбиттә, бер генә эт инмәгән, бер нисәү булыуы ихтимал. Әйткәндәй, дүшәмбе көндө иртән ферма янында дүрт бурҙайҙы күрҙем, шулар булыуы ла мөмкин.


Главная Сварочная проволока (Катушка, моток, пруток) Низколегированная проволока Св-08Г2С ESAB Проволока ESAB Св-08Г2С-ом. Ø1,0mm / упаковка 5кг.\nПроволока ESAB Св-08Г2С-ом. Ø1,0mm / упаковка 5кг.


2015 йылда пенсиялар 3 ғинуарҙан таратыла башлаясаҡ // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n2015 йылда пенсиялар 3 ғинуарҙан таратыла башлаясаҡ\n17:50, 22 декабря 2014 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2014 йыл, 22 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.\n2015 йылдың 3 ғинуарынан почта элемтәһе ойошмалары пенсия һәм башҡа төрлө социаль түләүҙәрҙе ғәҙәти график буйынса таратасаҡ, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Пенсия ведомствоһының матбуғат хеҙмәтенән. Кредит ойошмаларына аҡсалар ағымдағы йылдың 31 декабренән дә һуңға ҡалмайынса күсереләсәк.\nРәсәй Пенсия фондының Башҡортостан буйынса бүлексәһе дүшәмбе, 22 декабрҙә, 2014 йылға пенсияларҙы һәм башҡа төрлө социаль түләүҙәрҙе тулы күләмдә финанслаған. Рәсәй Пенсия фонды идараһы ағзаһы, Башҡортостан буйынса идарасы Фоат Хантимеров һүҙҙәренсә, төбәк бүлексәһе 1 миллион 120 мең пенсионерға пенсия түләй. Шуларҙың 49,8 проценты — «Рәсәй почтаһы» федераль дәүләт унитар предприятиеһы почта элемтәһе ойошмалары, шунса уҡ — кредит ойошмалары аша хеҙмәтләндерелә.


Конкурсное задание "Я - педагог" (ЭССЕ) | Материал на тему: | Образовательная социальная сеть\nОпубликовано 07.02.2016 - 20:11 - Мавлетова Зилда Ахмадиевна\nЭссе на русском языке 16.99 КБ\nЭссе на башкирском языке 18.74 КБ\nУҡыу йортона керһәләр\nЯ – учитель. Произношу эти слова с гордостью, так как моя детская мечта осуществилась. Помню, когда были маленькими, играли в школу – сажала младших сестер и братьев на улице и учила. Кто-то из детей играл в магазин, кто-то – в почтальона. Мне казалось, что их «работа» легкая, потому что не надо выносить на улицу множество ручек, книг и бумагу. А если кто-то из учеников получил плохую оценку за диктант, проведенный мной, бывало, и плакал. Эти игры до сих пор вспоминаю с теплотой в душе.\nИ первая моя учительница, Таслима Хайбулловна, была очень требовательной. Она призывала стать таким же, как моя сестра Зухра Алсынбаевна. Сестра и мама свято верили, что я прославлю свою фамилию и стану Учителем с большой буквы. Сегодня могу сказать, что наша общая мечта сбылась.\nРаньше я наивно думала, что дело учителя заключается в том, чтобы обучить детей буквам, цифрам, читать и писать. Но я ошибалась. Детей нужно готовить тому, что их впереди ждет самостоятельная взрослая жизнь – увидеть в них личность и учить быть человеком. Ведь мне тоже дал направление в жизни, научил общаться с людьми и быть Матерью мой первый Учитель.\nСейчас вместе со своими учениками обучаюсь новому, тому, чего не было раньше – современным технологиям. Но никакие компьютеры не смогут заменить то, что дает настоящий учитель – теплоту в отношениях, дружескую атмосферу в классе, уроки жизни. Именно это я стараюсь давать своим детям – ученикам начального класса. Также веду воспитательную работу в школе. Дети мне доверяют, помогают, набираются опыта. Какие только праздники не отмечаем и конкурсы не проводим мы с ними! Участвуя в них, дети делают какие-то выводы, учатся отличать зло от добра. За каждое доброе дело стараюсь хвалить, вручить грамоты. Тут важно войти в контакт с ребенком, понимать его.\nЯ – учитель. И не забываю об этом нигде – ни в гостях, ни на улице, ни дома. Потому что я должна во всем быть примером для моих воспитанников. Да, от ошибок не застрахован никто. А учитель, который когда-то волей судьбы ошибся, как никто понимает и поддерживает своего ученика. Не только советами, а даже финансово, продуктами и теплой одеждой. И эту помощь никогда не забудут – она к тебе вернется бумерангом.\nЯ – Мать. Своих детей у меня трое. Когда-то им тоже давала знания я. Сейчас у всех высшее образование, любимая работа, семья, дети. Их каждая маленькая победа в жизни – оценка моей работе.\nУверена, что учитель и внешне должен быть привлекательным, одетым со вкусом. Его дом должен сверкать и внутри, и снаружи, быть уютным. Занимаясь рукоделием, каждую свободную минутку от работы стараюсь посвящать моему хобби. А в последнее время начали рождаться стихи. Эти увлечения помогают мне и в профессиональной деятельности – не испробовав сам, не пройдя творческие муки, не сможешь учить этому ребенка.\nДолжность учителя для меня не только ежедневная работа. Это – мое призвание. Иногда думаю: что бы делали без меня мои ученики? Я должна показывать им правильный жизненный путь, как когда-то показали мой путь мне. Сегодня я говорю спасибо своему первому учителю, сестре, любимому коллективу, ученикам, детям и руководству школы, которые во всем поддерживают меня.\nЯратҡан эшем – мәктәптә\n( Автор шиғыры)\nБәләкәй саҡта, туғандарымды теҙеп ултыртып, уҡытыусы булып уйнар инем. Ҡайһы бер балалар аҡса таратып, ҡайһылары магазин эше ойоштороп, гәзит таратып ҡына ултырыр ине. Уларҙың “эше” миңә еңел күренде, сөнки урамға ҡағыҙ, ручка алып сыҡмаҫтар ине. Етмәһә, диктант яҙҙырып, насар билдә ҡуйһам, бәләкәстәр илап таралышып ҡайтып китерҙәр ине. Ошо уйын-эшем миңә бала саҡта ныҡ оҡшаны. Тәүге уҡытыусым, Тәслимә Хайбулла ҡыҙы ла, башымдан бер ҙә һыйпаманы. Белмәһәм, илатып ҡуйыр ине. Ныҡ талапсан уҡытыусы булды. Тырышып уҡырға ныҡ өндәне, ялҡауланырға ирек бирмәне. Апайың һымаҡ уҡытыусы бул, ти торғайны. Апайым, Зөһрә Алсынбай ҡыҙы, миңә үҙенең юлын ҡыуырына гел ышанып ҡараны. Әсәйем дә ике һүҙенең береһендә, Байрамғәлиндарҙан да уҡытыусы сығырға тейеш тип, йөрәгемә дәрт һалды.\nҺәм минең хыялым тормошҡа ашты! Мин – балаларҙың киләсәген хәл итеүсе шәхес.\nМин, хыялый, бер нәмә лә белмәгән балаларға хәреф танырға, уҡырға өйрәтәһең дә – шуның менән эш бөтә, тип, уйлай торғайным. Юҡ, улай түгел икән шул. Хәреф танып, уҡырға, яҙырға өйрәткән арала, уларҙы үҙаллы тормош юлына баҫырға ла өйрәтер кәрәк. Ул бит – бала, ул бит – мин. Бына мин мәктәптән сыҡҡас нимә эшләр инем? Бөгөнгө көнгә нисек килеп етер инем? Эйе, минең эргәмдә ҡанат ҡуйып алға талпынырға, артабан белем алып берәй һөнәргә эйә булырға, кешеләр менән аралашып йәшәргә, Тыуған илгә хеҙмәт итергә, Әсәй булырға, ҡыҫҡаһы, кәрәкле Кеше булырға - Уҡытыусы өйрәтте.\nАңлап, белеп бөтмәгән нәмәләрҙе хәҙер мин уҡыусыларым менән бергә өйрәнәм. Һаман эҙләнәм, һаман үҙемде үҫтерәм. Хәҙер улар менән бергә заманса үҫешәм.\nОшо утыҙ йылға яҡын эшләү дәүерендә мин күп нәмәне баштан үткәрҙем. Уҡытыуҙа ниндәй генә яңы технологиялар, төрлө алым, формалар ҡулланһам да, бала иң беренсе хәреф танырға, аңлап уҡырға, матур яҙырға, дөрөҫ һөйләшә белергә, иптәштәре менән аралашып, дуҫ йәшәргә һәм көн дә мәктәпкә яратҡан уҡытыусыһы эргәһенә барырға талпынып торорға тейеш. Шуны мин күҙ уңында тотоп ихлас эшләйем дә инде. Башланғыс кластар уҡытыусыһы эшендә үҙемде һыуҙағы балыҡ кеүек тоям. Балаларҙы артабан да үҙаллы тормош юлына баҫырға ярҙам итеү маҡсатында мәктәптә тәрбиә эшен алып барам. Был эш тә миңә бик ныҡ оҡшай. Балалар яратҡан уҡытыусыһына, ныҡ ышанып ҡарай, тәжрибә ала, кәрәк саҡта үҙҙәре лә миңә ярҙам итә. Ниндәй генә файҙалы һәм тормошсан саралар, күркәм йолалар үтмәй беҙҙең мәктәптә. Бөтә ауырлыҡтарҙы ла балалар менән еңеп сығам. Балалар шул сараларҙа ҡатнашып, үҙҙәренә фәһем ала, насарҙы яҡшынан айырырыға, изгелек ҡылып ҡына йәшәргә өйрәнә. Һәр бер яҡшы эшенә маҡтау ҡағыҙҙары ала. Бының өсөн үҙ эшеңде яратып башҡарырға, һәр баланың яйынан торор кәрәк.\nМин - уҡытыусы. Уны бер ҡасан да, ҡайҙа ғына булһам да: мәктәптәме, өйҙәме, урамдамы, ҡунаҡтамы - иҫемдән сығармайым. Сөнки балаларҙың киләсәге беҙҙән башланғанын яҡшы аңлайым. Улар өсөн беҙ – ҡабатланмаҫлыҡ өлгө, абруйлы кеше.\nЭйе, мин кеше. Ә кеше булғас, уҡытыусы ла яңылышып китә түгелме? Шул арала һиҙҙермәй генә хатаңды төҙәтеп, артабан матур йәшәргә көс таба белеү – үҙе бер оҫталыҡ. Оҫталыҡ, күркәмлек, түҙемлек – уҡытыусы кешене биҙәр әйберҙәр. Иң мөһиме, ниндәй генә хата ебәрһәң дә – аяғыңда ныҡ баҫып тороу, тормош ауырлығына бирешмәй, һаман аҡыллы фекерҙәреңде өйрәтеп, алға атлау. Үҙе хата ебәргән уҡытыусы, яңылышҡан уҡыусыһын да аңлай белә ул. Ауыр саҡта ярҙам итә, кәрәк икән ашарға бирә, аҡсаһын да, кейемен дә йәлләмәй. Ундай хәлгә мин дә күп тарыным. Ярҙам иттем, уның менән генә ярлыланып ҡалманым. Сөнки, әсәләрсә уҡыусының хәленә кереү – үҙе бер шәфҡәтлелек.\nМин - Әсә. Минең дә өс балам бар. Улар ҙа башҡалар менән бер рәттән минең ҡулда белем алдылар. Уларға ҡарап хәҙер һоҡланам. Юғары уҡыу йорттарын уҡып бөтөп, икәүһе ғаиләле лә булдылар. Үҙҙәренең яратҡан эштәре, һағынып ҡайтҡан балалары бар. Уларҙың уңыштары минең эшемә ҙур баһа булып тора. Әгәр инде тормошҡа зарланғандарын ишетһәм, тимәк, мин уҡыусыларыма нимәнелер ваҡытында еткермәгәнмен.\nУҡытыусы бар яҡтан да килешле, оҫта, йор һүҙле булырға тейеш, тип ҡарайым. Матур, уҡытыусыларса кейенеп эшкә барыу – үҙе күп ваҡытты, бөхтәлекте талап итә. Йәшәгән йортоң эстән дә, тыштан да нур һибеп ултырырға тейеш. Ул да булһа эшкә дәрт өҫтәй. Балаларға өйрәткән ҡул эштәрен тәүҙә үҙең өйрәнеп, шунан ғына балаларға, хатта конкурстарҙа ла ҡатнашып урын алырлыҡ булһа – оҫта булыуың шунда күренә. Шағирҙарҙың шиғырҙарын уҡып, үҙемә фәһем ала килдем. Тик донъя тәмен татымайса, ауырлыҡтарын күрмәйсә, шиғыр яҙа алманым. Бына хәҙер тормош тәжрибәләренә таянып, күңелемдә көн дә яңы шиғырҙар тыуа, ваҡыт табып яҙып ҡына өлгөр. Был оҫталығым эшемдә лә ныҡ ярҙам итә.\nЗаманса йәшәргә тырышам. Бер ҙә башҡаларҙан артта тороп ҡалғы килмәй. Уҡыусылар көндәрен компьютерһыҙ үткәрә алмаған һымаҡ, мин дә шул заман техникаһына өйрәнеп киттем. Эйе, мин үҙ эшемдең оҫтаһы, ә компьютер миңә ярҙам итә, бер ҙә ҡамасауламай. Уҡыусыларым менән бергә эҙләнеп, кәрәкле нәмәләр табабыҙ, башҡаларҙың эшен ҡарап өйрәнәбеҙ.\nУҡытыусы булыу – минең өсөн һөнәр генә түгел, ә йәшәү маҡсатым. Әгәр нәҡ ошо профессияны һайламаһам, кем булыр инем икән? Уҡыусылар минһеҙ нимә эшләрҙәр ине? Ошо һорауҙы үҙемә биреп, ныҡ борсолоп ҡуям. Дөрөҫ йәшәүемә һоҡланып та ҡуям. Заманында миңә дөрөҫ юл күрһәтеүселәр булған бит. Ҙур рәхмәттәр уҡыйым ата-әсәйемә, тәүге уҡытыусыма, апайыма, бөгөнгө көндә минең менән эшләгән уҡытыусылыр коллективына, мине аңлаған балаларыма, тыңлаған уҡыусыларыма, беҙҙең эшебеҙҙе күрә белгән етәкселәргә. Мин үҙ эшемә тоғро ҡалырмын, һәр бер уҡыусыны шәхес булараҡ яратырмын, әле һаман яҡты тормош киләсәгенә ҡыҙыҡһындырып мул белем бирермен.\nКонкурсная программа "Моя мама и я".\nДанное мероприятие нацелено на создание условий для организации досуга, развитие взаимопонимания между родителями и детьми, привитие эстетического вкуса. Развитие творческого потенциала се...\n"Осенины" праздничная конкурсная программа ко дню пожилого человека\nВнеклассное мероприятие, которое можно провести в месячник пожилого человека в любом классе в начальной школе....\nВ данной разработке содержатся материалы для проведения конкурсной программы для девочек к 8 марта....\nДавным – давно, в первобытные времена, когда люди общались с помощью жестов, гортанных звуков и владели лишь элементарными навыками выживания в суровых условиях окружающей среды, всегда находился чело...


18 Июнь , 21:00\n- Ташланыңмы ни ағайымды? - Елдереп килгән ыңғайҙан, уға барып етер-етмәҫтән, күңелемде өйкәгән һорауымды бирәм.- Еңгә, әйт! Сәпсимгә ташланыңмы һин аны? -Төпсөнә торғас, тауышым башыма ҡабып китә. - Еңгә, бөтөнләйгә ме ул?!Һин дә мин һыйыр ҡыуып барған еренән, еңгәм эсен тотоп, аҫҡа сүгәләй. Мин, күҙ йәштәремде һөртә-һөртә, уны әйләнеп сабам:- Ярай, булды, әйткең килмәһә, әйтмә лә ҡуй! Оноттоҡ. Бүтән төпсөмәм!Ул ашҡаҙанмы, эс тирәһенме бер аҙ ыуалап ултыра ла, тороп баҫа. Өҫтөн ҡағып, башындағы яулығын рәтләштергәс, туп-тура ҡарап атлап китә:- Эйе, бөтөнләйгә!Бынан һуң байтаҡ араны һөйләшмәй генә уҙабыҙ. Үҙемде саҡ тыйып барам. Ҡулынан етәкләп алғым килә. Элеккесә. Бығаса икәү гел етәкләшеп йөрөй торғайныҡ бит. Ә хәҙер ярамай. Еңгә лә еңгә тип тәтелдәп торһам да, инде уның үҙемә еңгә түгеллеген аңлап ҡалам. Ә кем һуң ул миңә хәҙер? Апаймы? Кит, алйот, бер еңгә булған кеше ҡалайтып апайға әйләнһен, тип эстән генә үҙемде һүгергә керешәм.\nАуыл осондағы тау һыртында таныш һын күренеү менән, тиҙлекте шәбәйтә биреп, шул яҡҡа тороп сабам. Йән көскә йүгерәм, табандарым ергә тейгәндә тейә, теймәгәндә юҡ. Көтөү алдынан эркелеп килгән ваҡ мал, минән өркөп, тирә-яҡҡа һибелә.\n- Аб-бау! Бисура! Был сәстәреңде ней тип ялпылдатып йөрөйөң ул?- Малдарын ҡыуаларға ла онотоп, миңә тексәйгән еңгәмдең аптыраулы һорауына иренемдәремде үпкәләүле бүлтәйтеп, әйтеп һалам:\n- Һин булмағасың! Шуға бисурамын!\nУның күҙҙәрен ҡыҫыңҡырай биреп, йылмайып ҡарап тороуынан үпкәмде онотоп, ике ҡулынан эләктереп алам да, үҙен өйөрөлтөп-сөйрөлтөргә тотонам:\nБаштарыбыҙ әйләнеп, күҙ алдары ҡараңғылана башлағас, гөрһөлдәшеп барып бейек үлән араһына ауабыҙ. Бер-беребеҙгә һүҙ ҡатырлыҡ ҡына ла хәл юҡ.\n- Ҡасан ҡайттың?- Ятҡан еренән ҡалҡынып, еңгәм миңә тексәйә.\n- Яңыраҡ ҡына. Сумкамды ырғыттым да, бында остом.\n- Ҡайтып инһәм, әсәйем, еңгәң ҡайтып китте бит ул, тейсе. Аптыраным!-\nСәсәй-сәсәй, еңгәмә тағы әллә ниҙәр һөйләп бөтәм, ә ул бер нөктәгә текләгән дә, шунан айырыла алмай ултыра бирә.\nӨләстә ҡунаҡта саҡта ниҙәр күргәнемде, ниҙәр ашап, ниҙәр эскәнемде, унда рәхәт булһа ла, өйҙәгеләрҙе, бигерәк тә еңгәмде үлеп һағынғанымды һөйләйем. Бүтән ваҡытта үҙе лә йөҙ төрлө һорау бирә, әле тегеһен, әле быныһын һораштыра торғайны. Әле иһә ауыҙынан бер һүҙ сыҡмайсы?\nБына ул яйлап ҡына тороп баҫа. Мин еңгәмдең бындай өндәшмәҫ, уйсан сағын тәүгә күргәнгәме, йөҙөнән күҙемде алмайым.\n- Әллә сирләп ҡайттыңмы?- Ул эйелеп, һыуыҡ усын маңлайыма терәй. - Янаһың бит. Сирләйһең, буғай.\nБыға тиклем дә минең кәйеф юҡлығын йә сирләп-сырхап тороуымды башҡалар түгел, иң беренсе ул һиҙеп ҡала торғайны шул. Үҙем дә һиҙмәҫтән, уйҙарымды үткән заман менән бәйләп ултырыуымдан ҡапыл һиҫкәнеп китәм.\n- Сирләмәйемсе. Ҡайғырам бит.\n- Бәәәс! Нимәгә?\n- Һин ҡайтып киткәнгә!- Был һүҙҙе үҙемдең йәнем әсегәнен, әлеге мәлдә көс етмәҫ ауыр хәсрәтем барлығын аңлатырға тырышып, ҡысҡырып, хатта екереберәк әйтәм.\n- Ай әттәгенәһе, һыйырым шырлыҡҡа инеп китеп бара бит!- Ултырған еренән ул юлдан ситкә тартҡан малдары артынан тороп йүгерә.\n- Китһен дә! Ул һинең һыйырың да түгел әле! Белдиш!\nТағы әллә ниҙәр әйтмәксе булам да, тыйылып ҡалам. Эсем тирәһендә ниндәйҙер ауыртыу барлыҡҡа килә. Миңә әлеге ун бер йыл ғүмерем эсендә бер ҡасан да былай ҡыйын булғаны юҡ ине. Бығаса бер ваҡытта ла мин ысынтылап тороп ошолай ҡайғырманым һәм берәүҙе лә былай үлеп һағынманым. Атайлы-әсәйле, ағайлы-еңгәйле донъямда иркәләнеп кенә йәшәп яттым. Әле иһә өҙгөләнә-һыҙлана, күңелемдән генә, ана шул рәхәт донъямда үткән бәхетле миҙгелдәремде барлайым. Улар башҡаса бер ҡасан да ҡабатланмаҫ кеүек. Ошо хәсрәтемде аңлауҙан, эсемде өтөп алып барған һағышҡа, башыма төшкән оло ҡайғыма сыҙамауҙан сеңләп илап ебәрәм. «Еңгәһеҙ ҡалай йәшәп булһын? Хәҙер кем минең сәстәремде үрһен дә, дәрестәремде ҡарашһын?».\nОшоларҙы уйлап торған ерҙән, быларҙан да мөһимерәк нәмә барлығы иҫемә төшөп, тамам шаңғыйым. “Оҡшатып йөрөгән егетем тураһында кем менән серләшәм һуң мин хәҙер?”\nҺеңгәҙәп торған ерҙән, үҙемдә бығаса булмаған көс табып, еңгәм артынан тороп сабам.\n- Ташланыңмы ни ағайымды? - Елдереп килгән ыңғайҙан, уға барып етер-етмәҫтән, күңелемде өйкәгән һорауымды бирәм.- Еңгә, әйт! Сәпсимгә ташланыңмы һин аны? -Төпсөнә торғас, тауышым башыма ҡабып китә. - Еңгә, бөтөнләйгә ме ул?!\nҺин дә мин һыйыр ҡыуып барған еренән, еңгәм эсен тотоп, аҫҡа сүгәләй. Мин, күҙ йәштәремде һөртә-һөртә, уны әйләнеп сабам:\n- Ярай, булды, әйткең килмәһә, әйтмә лә ҡуй! Оноттоҡ. Бүтән төпсөмәм!\nУл ашҡаҙанмы, эс тирәһенме бер аҙ ыуалап ултыра ла, тороп баҫа. Өҫтөн ҡағып, башындағы яулығын рәтләштергәс, туп-тура ҡарап атлап китә:\n- Эйе, бөтөнләйгә!\nБынан һуң байтаҡ араны һөйләшмәй генә уҙабыҙ. Үҙемде саҡ тыйып барам. Ҡулынан етәкләп алғым килә. Элеккесә. Бығаса икәү гел етәкләшеп йөрөй торғайныҡ бит. Ә хәҙер ярамай. Еңгә лә еңгә тип тәтелдәп торһам да, инде уның үҙемә еңгә түгеллеген аңлап ҡалам. Ә кем һуң ул миңә хәҙер? Апаймы? Кит, алйот, бер еңгә булған кеше ҡалайтып апайға әйләнһен, тип эстән генә үҙемде һүгергә керешәм.\nБашымда ҡайнаған мең төрлө һорауҙан арынырға теләп, аралағы тынлыҡты боҙам:\n- Әсәй әйткәс, аптыранымсы...\nЕңгәм ҡайырылып миңә ҡарап ала ла, бер ни ишетмәгәндәй атлап бара бирә.\n- Тәүҙә ышанманым әле ул. Әсәй ҙә аптырай. Йоҡлағанда ла етәкләшеп йоҡлайҙар ине бит. Шулар айырылышһын инде, ти!\nЕңгәм әлеге лә баяғы ололарса итеп әйтеп ҡуйған һүҙемә аптырай, буғай. Минең шулай ҡарттарса итеп һөйләп ҡуйған хәбәремдән гел көлә торғайны ул. Тыумаҫ борон уҡ ҡартайғанһың да ҡуйғанһың, бикәс, тиер ине. Әле иһә көлмәй ҙә, өндәшмәй ҙә.\n- Ағайымды әйтәм, нисек итеп һине ҡайтарып ебәреп ултырҙы ул? Ыслабак! -\nАҙаҡҡы әйткән һүҙемдән әллә ниндәй аңлайышһыҙ тойғолар кисерәм. Ҡапыл ғына, ағайымды бөтөнләй яратмайым кеүек булып китә. Уны тағы ла насарыраҡ һүҙҙәр менән әрләгем, үс алғым килә башлай. Бығаса минең бер ҡасан да ағайыма былай асыуланғаным, үпкәләгәнем юҡ ине, әле иһә асыуым эсемде тишеп сығып килә.\nУрам буйлап килеп, еңгәләрҙең өйө тәңгәленә еткәс, мин үсегеп арттараҡ тороп ҡалам. Ул йүгереп барып ҡапҡаһын асып ебәрә лә, миңә өндәшә:\n- Инмәйһеңме ни беҙгә? Әйҙә, ин. Сәй эсәйек.\nУның үлән ҡушып тәмле итеп яһалған сәйен үлеп һағынһам да, ғорурлығым еңеп сыға:\n- Йоҡ! Эсмәйем!\n- Нишләп? - Уның йөҙөндә йылмайыу ишараты күреп йәнем көйә башлай.\n- Патамушты ул сәй һинеке түгел! Ул өй ҙә һинеке түгел! Ҡапҡа ла, мынау рәшәткәләр ҙә! Һинекеләр, ана, тегендә!- Ҡулымды үҙебеҙҙең яҡҡа болғап күрһәтәм дә, күҙ йәштәремә быуылып, өйгә табан тороп сабам.\n- Бикәс тә түгел мин һиңә! Ап-ты-рат-ма-а-а!\nӨйгә ҡайтҡас, буҙлап ятып йоҡлап киткәнмен. Иртән торғас та, иң беренсе эшем ҡапҡа тышына сығып урамды байҡап инеү булды. Еңгәм ҡайтып килмәйме, йәнәһе. Күренмәгәс, урамдағы ҡойонан һыу ташый башланым. Юрый иң елле күнәктәрҙе һөйрәп сыҡтым, бығаса уларҙы еңгәм күтәртмәй ине, ҡыҙ кешегә ауыр күтәрергә ярамай, тип тыйып ҡына торҙо. Хәҙер еңгәм булмағас, тыйыусы, әйтеүсе кеше юҡ. Әсәй күптән йылға буйында бәпкә көтә. Күтәргеһеҙ биҙрәләрҙе көскә һөйрәп барам, ике күҙем еңгәмдәрҙең өйө менән үҙебеҙҙеке араһында йүгерә. Күрһен әйҙә! Күрһен дә йәлләһен. Бәлки, ҡайтыр.\nҠояш арҡа үҙәген өткәнсе ҡойо буйында йөрөй торғас, ағайымды ысынлап та ташлаған инде ул тигән күңелһеҙ һығымтаға киләм...\nОшо көндән алып минең иң ҡыйын, күҙ йәштәренән һәм үсегеүҙәрҙән торған тормошом башлана. Еңгәйһеҙ тормошом. Ул булғанда, үҙемдең иң бәхетле кеше булып, ни ҡәҙәр рәхәт һәм күңелле йәшәгәнлегемде аңлайым. Хәҙер күп эш минең елкәгә төшә. Бығаса уларҙың барлығын да белмәгәнмен бит! Хәҙер иһә иртәнән-кискәсә әсәй әле бер, әле икенсе йомош ҡушып ҡына тора. Йонсоп бөтәм. Эшләге килмәгән саҡтарҙа оторо тиҫкәреләнеп китәм:\n- Эшләмәйем, тим! Ул бит еңгәмдең эше! Үҙе эшләһен…\n- Ҡарышма! Ул ҡайтып китте бит! - Әсәй бындай саҡтарҙа ныҡлап әрләргә керешә.\n- Ҡайтарып ебәргәсең!\n- Бәрәмәс! Мин ҡайтарғандыр! Үҙе киткән бит.\n- Үҙем өйҙә булһам... ебәрмәй инем мин аны!- Шулай тиҫкәрләшә торғас, илар сиккә етеп туҡтайым.- Йөрөйөм мына һәҙер бисура булып! Һинең мәңге ваҡытың юҡ минең сәсте үрергә, ә еңгәм үрә ине!- Былай ҙа туҙған сәстәремде тағы ла нығыраҡ елпеп ебәрәм.\nХәҙер күлдәгем бысранһа ла (ҡайһы саҡ уны юрый бысратып ҡайтам), тубығым йыртылһа ла, ойоғомдоң күҙе китһә лә, еңгәм юҡлыҡҡа һылтап тик ултырам. Нисек тә уны ҡайтарып алғым килә.\nИкенсе көндө лә көнө буйы һыу ташыным. Өйҙәге бар буш һауыт һыу менән тулды. Мунсалағы ҡаҙандарға, баҡсалағы феләктәргә, мискәләргә ташыным, себеш-бәпкәләрҙекен яңырттым, хатта күптән тотонолмай һарай артында аунап ятҡан тутыҡ улаҡтарҙы һөйрәп сығарып тултырып ултырттым. Тамам хәлдән тайып туҡтаным, ә еңгәм барыбер мине күрмәне. Бойоғоп йөрөүемде оҡшатмай, әсәй әйләнгән һайын мине урамға, әхирәттәрем янына ҡыуалай:\n- Бошоноп йөрөмә, бар, исмаһам, уйнап кил. Яҙылырһың!\nБығаса әсәйҙең рөхсәтен алыу өсөн ниҙәр генә эшләмәй инем, әле иһә урынымдан ҡуҙғалмай ултыра бирәм. Уйнағым килмәүҙән түгел, мине урамға әйҙәләп килгән әхирәттәремә еңгәмдең беҙҙе ташлап китеүен белдергем килмәй. Уларҙың береһен дә өйгә индермәйем, йә еңгәм иҙән йыуа, йә ул өй аҡлай, инергә ярамай, тип ишеккә арҡылы баҫам. Ниндәй ҙә булһа сәбәп табып, тегеләрҙе тупһанан ары атлатмайым. Белмәһендәр әле! Бығаса гел, һиңә рәхәт, еңгәң буғас, матур алҡалар апҡайта, күлдәктәр тегә, бейәләйҙәр бәйләп кейҙерә, тип ҡыҙыға торғайнылар. Көнләшәләр ине...\nБеҙҙең өйҙәге бөтә нәмә еңгәмде хәтерләтә икән. Бынау тупһаға ултырып уның менән икәүләп еләк таҙарта, ҡомалаҡ һыҙыра торғайныҡ. Ҡаҡҡа тигән алманы ла ошонда иҙҙек. Үҙебеҙ эш эшләйбеҙ, үҙебеҙ серләшәбеҙ. Мин уға урамдағы ҡыҙыҡтарҙы һөйләйем, ул үҙенекеләрҙе иҫенә төшөрә лә, рәхәтләнеп көләбеҙ. Әсәй килеп сығыу менән шып туҡтайбыҙ ҙа, йәнә эшкә керешәбеҙ. Рәшәткә аша муйындарҙы һуҙып ҡарап, ағайҙы эштән көтәбеҙ. Ауыл осонда трактор күренеү менән еңгәм йүгереп өйгә инеп китә, баҡырса аҫтына ут төртә, аш йылыта. Һуңынан ағай өҫтәл башында шыбыр тиргә батып сәй һемерә, еңгәм таҫтамалын тотоп, уның янында баҫып тора, сәйенә тире таммаһын өсөн йыш-йыш уның маңлайын ҡоротоп ала.\nМин шул икәүгә ҡарап, үҙемсә хыялдар ҡорам. Йәнәһе лә, теге оҡшатып йөрөгән егетемә кейәүгә сығам да, беҙ ҙә ошо икәү кеүек йәшәйәсәкбеҙ...\nӘле ултыра торғас, башыма хәтәр шәп кенә бер хәйлә килеп төштө:\n- Ишеттеңме әле, еңгә кейәүгә сыға икән! - Төпкө соланда төшкөлөк ашап ултырған ағайыма ҡысҡырам.\nМинең хәбәрҙән ҡойо янында кер сайҡап торған әсәй лып итеп ултыра төшә. Ағайҙың иһә был яңылыҡҡа әллә ни иҫе китмәй:\n- Юҡты һөйләмә, бумала! Ундай һүҙ инде әллә ҡасан, еңгәңде һоратҡансы уҡ ишетелер ине. Ауылда хәбәрҙең нисек тиҙ йөрөгәнен күрһәтәйемме үҙеңә? - Ул мине көслө ҡулдары менән эләктереп ала ла, самолет кеүек осортоп алып барып, кәртәгә элеп китә.\nБыл хәлдән һуң бер аҙ ваҡыт үткәс, минең башыма икенсе бер хәйлә килә. Быныһына ла ышанмаһа инде теге тиҫкәре, тип уйлайым, еңгәмде мәңге ҡайтарып аласағыбыҙ юҡ!\nУрамдан сабып ҡайтып, тракторын соҡоп ултырған ағайымдың ҡаршыһына барып баҫам:\n- Ә еңгәмдең бәпәйе була!\nУл, ҡулындағы асҡыстарын ергә һибеп ебәреп, тороп баҫа:\n- Кем әйтте?\nЭштең хутҡа киткәнен самалаған мин, танауымды тағы ла сөйә бирәм:\n- Зифа әйтте.\nМинең класташым ул, еңгәмә күрше генә йәшәй, ни эшләптер башыма ҡапыл шуның исеме килдесе, тотттом да шуны әйттем. Алдашыуҙың алама нәмә икәнен белһәм дә, еңгәһеҙ донъябыҙҙың ҡотһоҙлоғо үҙәгемә үткәнгә күр ә, үҙемде тыймайым:\n- Зифа әйтте. Һәҙер ҡалайтаң инде? Ә?\nҮҙем ҡарашын йыраҡҡа төбәп ҡатып ҡалған ағайымдан, еңгәңде алып ҡайтам инде, тигән һүҙ көтәм. Ул мазутлы ҡулдары менән ап-аҡ күлдәк еңемдән эләктереп ала:\n- Ысын хәбәрме икән ул?\nУның был һорауы мине ысынбарлыҡҡа ҡайтара.\n- Ысынмы икән, тим, бумала?!\n«Алйот! Бисура!» Ағайымдың ҡулынан ысҡынып урамға сығып сабам. Ҡайҙа сапҡанымды ла белмәйем. Үҙем йүгерәм, үҙем илайым. Әй, Хоҙай бабай, ярҙам итә алһаң, ит әле, тип, сабып барған ыңғайҙа, башымды күтәреп күккә ҡарап алам. Шулай йүгерә торғас, бер ҡарарға киләм. «Еңгәмә барырға ла, был хәлде аңлатып бирергә, унан ғәфү үтенергә һәм бөгөн өйгә ҡайтмаҫҡа, Зифаларҙа ҡунырға. Һуңынан күҙ күрер...»\nБашымда ҡайнашҡан уйҙарымды тәртипкә килтерергә тырышып, әйтер һүҙҙәремде эстән ҡат-ҡат ҡабатлап, еңгәмдәр яғына ыңғайлағайным ғына, үҙҙәренең ҡапҡаһынан Зифа килеп сыҡты:\n- Нишәп йөрөйөң ул? - Минән ҡурҡып, тертләп китте үҙе.\n- Еңгәмә килдем.\n- Өйҙә юҡ ул. Инеп йөрөмәһәң дә була. Балнисҡа китте.\n- Ыһы. - Әхирәтем ҡулында тотоп торған алмаһын мул итеп тешләп ала. - Еңгәңдең бәпәйе була вит. Шуны ла белмәй әллә мынау?\nИшеткәнем мине тамам шаңғыта:\n- Бәп...пә..йе? Кем әйтте ул? Ҡасан?\n- Әсәй әйтте. - Минең шаҡ ҡатып тороуыма иҫе лә китмәй Зифаның, һаман алма кимереүен белә.\n- Ыс...сын...мы ул, Зифа?! – Ҡысҡырып ебәрәм дә, беҙҙең серҙе башҡалар ишетеп ҡалмаһын тип, бышылдауға күсәм:\n- Ысын бәпәйе буламы?\n- Һы...алдаҡ түгел инде. Әсәй әйткәс.\nЙәһәт кенә башымды һелкеп, класташым менән килешә һалам. «Зифаның әсәһе ауылда фильшер бит, ҡалайтып алдап торһон?!»\n- Зиф... Зиф-фа, рәхмәәәәт! - Илай-көлә ҡайтыр яҡҡа тороп сабам. Класташым артымдан нимәлер тип ҡысҡырып ҡала, мин уны ишетмәйем дә, дөрөҫөрәге, ишетергә теләмәйем дә. Был минутта минең өсөн әхирәтем әйткән хәбәрҙән дә мөһим нәмәнең булыуы мөмкин дә түгел!\nБеҙҙең бәпәйебеҙ була! Ур-ра! Ишетәһегеҙме, бә-пә-йе-беҙ!»\nЙүгереп ишек алдына килеп инһәм, ағайым, тиреп һалған тракторын ташлап, утынлыҡта ағас йышып булыша, унан арыраҡ атай тирләп-бешеп бау ишә, ә әсәйем зыҡ ҡубып күтәрмә йыуып йөрөй.\n- Ысын булған икән ул! - Тамам хәлһеҙ булып, һыуы кибеп тә өлгөрмәгән тупһаға килеп ауам.\n- Һай, бисура! Кәнишне ысын. Ана лаһа, атайыңдар бишек яһай. - Әсәй йырылған ауыҙын йыйып ала алмай. - Бөгөн кискә ағаң еңгәңде апҡайта бит.\n- Бар, сәсеңде йый, албаҫты! – Ағайымдың үҙемә әйткән һүҙенә йәнем көйһә лә, өндәшмәйем. Шатлығым эсемә һыймай, бар донъяны ҡосоп алырҙай булып ултырам үҙем. Бер кемгә асыуым да, үпкәм дә ҡалмаған.\n- Оҙаҡламай беҙҙең китек донъябыҙ бөтәйә инде, ивет, әсәй? Еңгәм ҡайтҡас.\nТеге саҡ әсәйем әйткәйне ул, киленем ҡайтып киткәс, түп-түңәрәк кенә донъямдың сите кителде лә төштө, тип. Дөрөҫ икән шул.\n...Әле түрҙәге урындыҡҡа ятып алғанмын да, өрлөктә элеүле сәңгелдәктән күҙемде алмайым. Бәпәй йоҡлай унда. Һеңлем. Шуны уятып ҡуйыуҙан ҡурҡып, бышылдап ҡына янымда сигеү сигеп ултырған еңгәмә өндәшәм:\n- Беҙҙең донъябыҙ башҡа бер ҡасан да кителмәһен, яраймы, еңгә?\nУл “ярай” тигәнде аңлатып баш ҡаға. Һиҙеп торам, рәхәт уға. Миңә лә рәхәт бит. Түп-түңәрәк, еңгәйле донъямда...\nАвтор: Лена Хәйруллина


Петропласт ЧУП - г. Бобруйск\nАдрес: 213800, Могилевская обл., г. Бобруйск, ул. Московская, 31\nТелефон: тел. (0225) 46 82 56\nтел. (0225) 46 82 56


Сара Буранбаеваның юбилей кисәһе уңайынан театрлаштырылған музыкаль тамаша тәҡдим ителә - Культурный мир Башкортостана\nСара Буранбаеваның юбилей кисәһе уңайынан театрлаштырылған музыкаль тамаша тәҡдим ителә\nКесе йома, 08 февраль 2018\n16 февраль көнө М. Ғафури исмемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры сәхнәһендә Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Сара Буранбаеваның юбилей кисәһе үтәсәк.\nА. Лощенков һәм В. Корякин етәкселегендәге Эксперименталь курсҡа уҡырға алалар уны – Башҡортостандан ғына түгел, Ижау, Мәскәү өлкәһе ҡалаларынан килгән рус һәм башҡорт егеттәре һәм ҡыҙҙары уҡыған төркөмгә эләгә ул. Уның уҡытыусылары - билдәле шәхестәр –Анатолий Лощенков, Гөлли Мөбәрәкова, Илшат Йомағолов, Ғабдулла Ғиләжев, Тамара Хоҙайбирҙина.\nБөгөн РСФСР-ҙың һәм СССР-ҙың халыҡ артисы Гөлли Арыҫлан ҡыҙы Мөбәрәкованы һуңғы юлға оҙаттылар\nЙома, 22 февраль 2019 | Тулыраҡ >\nБашҡортостан Мәҙәниәт министрлығының киңәйтелгән коллегия ултырышы үтте\n«Сыңғыҙхандың аҡ болото» спектаклдең премьераһы аншлаг менән үтте


Детские сады в Камышловском городском округе с отзывами, рейтингом и схемой проезда – “Навигатор Образования”\nГлавная Дошкольное образованиеДетские садыСвердловская областьКамышловский городской округ\nДетские сады в Камышловском городском округе\nМАДОУ детский сад № 170 КГО\nСвердловская обл, Камышлов г, Комсомольская ул, 40\nМАДОУ детский сад № 13 КГО (Орленок)\nСвердловская обл, Камышлов г, Строителей ул, 9\nДетский сад № 170 МДОУ\nСвердловская обл., г. Камышлов, ул. Комсомольская, 40\nСвердловская обл., г. Камышлов, ул. Жукова, 6\nСвердловская обл., г. Камышлов, ул. Карла Маркса, 2А\nСвердловская обл., г. Камышлов, ул. Пушкина, 2Б\nМАДОУ детский сад № 2 КГО\nСвердловская обл, Камышлов г, Ленинградская ул, 12\nСвердловская обл, Камышлов г, Ленинградская, 12, -\nСвердловская обл., г. Камышлов, ул. Ленинградская, 12\nМАДОУ детский сад № 5 КГО\nСвердловская обл, Камышлов г, Молодогвардейская ул, 24


User contributions for JulioTribble5 - user's Wiki!\nFor JulioTribble5 talk block log uploads logs\n18:01, 29 June 2020 diff hist +4,901 N Bank Card - Compare Apply For Credit Cards Online In India  Created page with "
 Now we have unlimited PS4 codes which you can redeem in your PSN account to continue gaming, listening to your favourite music, and watching your favorite motion pictures..." current\n18:01, 29 June 2020 diff hist +240 N User:JulioTribble5  Created page with "Hello from Netherlands. I'm glad to came here. My first name is Jeff.
I live in a city called Groningen in western Netherlands.
I was also born in Groningen 30 years ag..." current\nRetrieved from "https://graphswiki.org/wiki/Special:Contributions/JulioTribble5"


Варна, Левски, ул. Архитект Петко Момилов 2 087 65* **** (скрит) Понеделник - Неделя: 08:00 - 24:00ч.\n66:02:53 53 грабнати 1757


Главная Отзывы KIA CEED CRDI ОТЗЫВЫ\nТема: KIA CEED CRDI ОТЗЫВЫ.\nОставляя свои отзывы вы оказываете поддержку всем гражданам. Заранее вас благодарим!


Иң-иңе тип кемдәр танылыр? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Яңылыҡтар » Иң-иңе тип кемдәр танылыр?\nБашҡортостан Хөкүмәте ҡарамағындағы Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премиялар буйынса комиссия, тәҡдим ителгән эштәрҙе ҡарағандан һуң, конкурста ҡатнашыуға түбәндәгеләрҙе үткәрҙе:\nБәшәрова Зөһрә Әхмәтшәрип ҡыҙын – ауыл эшсәндәре, яҡташтар, тарих тураһындағы материалдары өсөн;\nБеллендир Светлана Фаиновнаны – “Өфө – Луганск. Дуҫлыҡ юлы” очерктар шәлкеме өсөн;\nВәлитов Октябрь Кәлей улын – “Онотолмаҫ исемдәр” китабы һәм “Кызыл таң” гәзитендә донъя күргән аналитик материалдары өсөн;\nВоронова Марина Сергеевнаны – “Стерлитамакский рабочий” гәзитендә баҫылып сыҡҡан замандаштар, уларҙың яҡшы ғәмәлдәре һәм эштәре тураһындағы материалдары өсөн;\nҒизәтуллина Рәғиҙә Иштимер ҡыҙын – “Инйәр” гәзитендә баҫылып сыҡҡан көнүҙәк проблемалар тураһындағы мәҡәләләре өсөн;\nДанилов Александр Леонидовичты – “Башҡортостан ҡыҙы” журналындағы фотоэштәр шәлкеме өсөн;\nИшморатова (Аралбаева) Ләйлә Ҡәҙим ҡыҙын – республика мәҙәниәте, сәнғәте, Башҡортостандан ситтә йәшәгән яҡташтарыбыҙ тураһындағы мәҡәләләре өсөн;\nКүзбәков Фәнил Тимерйән улын – Башҡорт журналистикаһы, туған телде, тәбиғәт ҡомартҡыларын, матди һәм рухи мәҙәниәтте һаҡлау, йәш быуынды тәрбиәләү тураһындағы мәҡәләләре өсөн;\nСөләймәнов Әнүәр Зөфәр улын – “Йондоҙҙар балҡышы” һәм “Хәрби яҡташтарыбыҙ – илебеҙ ғорурлығы” китаптары өсөн;\nТаһиров Эдуард Йософ улын – “Дуҫтар, хеҙмәттәштәр, көрәштәштәр тураһындағы этюдтар” китабы өсөн;\nТоломғужин Зөфәр Ғәли улын – “Йәшәү өсөн көрәш” китабы өсөн;\nВәлиәхмәтов Валерий Ғәлиәскәр улы, Чепикова Марина Анатольевна, Ҡусҡарбәкова Светлана Николаевна, Шәрәфетдинов Айрат Ҡәниф улы ингән “Софалю” ижади коллективын – “Өфө эшҡыуарлығы: факттар, ваҡиғалар, кешеләр” китабы өсөн;\nКалугин Игорь Дмитриевич, Булавина Татьяна Михайловна, Мостафина Гөлсөм Нурислам ҡыҙы ингән “Белорецкий рабочий” гәзите редакцияһының авторҙар коллективын – “Замандаштар образдары” темаһына мәҡәләләр шәлкеме өсөн.\nКомиссия йәмәғәт ойошмаларын, хеҙмәт коллективтарын һәм айырым кешеләрҙе 2017 йылға Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияға тәҡдим ителгән эштәр буйынса фекер алышыуҙа ҡатнашырға саҡыра. Тәҡдимдәрҙе һәм иҫкәрмәләрҙе, фекерҙәрҙе матбуғат биттәрендә, телевидение һәм радио тапшырыуҙарында йәки түбәндәге адрес буйынса ебәрелгән хаттарҙа еткерергә мөмкин: 450076, Өфө ҡалаһы, Октябрҙең 50 йыллығы урамы, 13, 10-сы ҡат, Башҡортостан Журналистар союзы. Телефон-факс: 276-42-66. Конкурста ҡатнашҡан эштәрҙе тикшереү 25 сентябргә тиклем дауам итә.\nТотош уҡырға 1 325\nТотош уҡырға 1 228\nТотош уҡырға 895


Венецианская республика. Фото №8. Осада Тира, 1124\nОсада Тира, 1124


367008, Республика Дагестан, г. Махачкала, ул. Танкаева, 64«г»\n460000, г. Оренбург, ул. Ленинская, д. 53


ЖК "Лазурный" по ул. Советская (ул. Строителей, 6) - Новочебоксарск


Сати Казанова, Тимур Батрутдинов и другие приняли участие в патриотическом флешмобе #МесяцМай, HELLO! Russia\nНовости о звездах 8.05.2017 15:30\nКроме того, до конца мая желающие смогут посетить фотовыставку с участниками проекта #МесяцМай, которая проходит на единственной художественной фотогалерее под открытым небом на аллее Тверского бульвара в Москве при поддержке продюсерского центра "ПроЛаб".\nТеги видео Сати Казанова Сати Казанова новости