Ciprofloxacin Tablet - ৰ ব্যৱহাৰ, পালি, পাৰ্শ্চক্ৰিয়া, উপকাৰ, ক্ৰিয়া-প্ৰতিক্ৰিয়া আৰু সতৰ্কতাবাণী - Ciprofloxacin Tablet in Assamese\nCiprofloxacin Tablet की जानकारी\nCiprofloxacin Tablet ৰ লাভ আৰু ব্যৱহাৰসমূহ- Ciprofloxacin Benefits & Uses in Assamese- Ciprofloxacin Tablet ar laabh aaru byavaharsamuh\nCiprofloxacin Tablet ৰ পালি আৰু সেয়া কেনেদৰে ল'ব- Ciprofloxacin Dosage & How to Take in Assamese - Ciprofloxacin Tablet ar paali aaru xeya kenedore lobo\nCiprofloxacin Tablet ৰ পাৰ্শ্চক্ৰিয়াসমূহ- Ciprofloxacin Side Effects in Assamese- Ciprofloxacin Tablet ar parshwakriyasamuh\nCiprofloxacin Tablet সংক্ৰান্ত সতৰ্কতাবাণীসমূহ- Ciprofloxacin Related Warnings in Assamese- Ciprofloxacin Tablet xonkranta xatarkatabanisamuh\nঅইন দৰৱৰ সৈতে Ciprofloxacin Tabletৰ গুৰুতৰ ক্ৰিয়া-প্ৰতিক্ৰিয়া- Severe Interaction of Ciprofloxacin with Other Drugs in Assamese- Oinor xoite Ciprofloxacin Tablet ar gurutor kriya-pratikriya\nCiprofloxacin Tablet মতভেদসমূহ- Ciprofloxacin Contraindications in Assamese- Ciprofloxacin Tablet nishedhsamuh\nCiprofloxacin Tablet ৰ বিষয়ে সততে সোধা প্ৰশ্নসমূহ- Frequently asked Questions about Ciprofloxacin in Assamese- Ciprofloxacin Tablet ar bikhoye satate xodha prashnasamuh\nখাদ্য আৰু মদৰ সৈতে Ciprofloxacin Tablet ক্ৰিয়া-প্ৰতিক্ৰিয়া- Ciprofloxacin Interactions with Food and Alcohol in Assamese- khadya aaru modor xoite Ciprofloxacin Tablet kriya-pratikriya\nCiprofloxacin Tablet ৰ লাভ আৰু ব্যৱহাৰসমূহ - Ciprofloxacin Benefits & Uses in Assamese - Ciprofloxacin Tablet ar laabh aaru byavaharsamuh\nCiprofloxacin Tablet তলত দিয়াবোৰৰ চিকিত্সাৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয় -\nCiprofloxacin Tablet ৰ পালি আৰু সেয়া কেনেদৰে ল'ব - Ciprofloxacin Dosage & How to Take in Assamese - Ciprofloxacin Tablet ar paali aaru xeya kenedore lobo\nCiprofloxacin Tablet-ৰ উপাদানসমূহ - Ciprofloxacin Active Ingredients in Assamese - Ciprofloxacin Tablet-ar upadaansamuh\nCiprofloxacin Tablet ৰ পাৰ্শ্চক্ৰিয়াসমূহ - Ciprofloxacin Side Effects in Assamese - Ciprofloxacin Tablet ar parshwakriyasamuh\nগৱেষণাৰ ভিত্তিত, Ciprofloxacin Tablet ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত তলত দিয়া পাৰ্শ্চক্ৰিয়া প্ৰত্যক্ষ কৰা হৈছে -\nCiprofloxacin Tablet সংক্ৰান্ত সতৰ্কতাবাণীসমূহ - Ciprofloxacin Related Warnings in Assamese - Ciprofloxacin Tablet xonkranta xatarkatabanisamuh\nCiprofloxacin Tablet-ৰ ব্য়ৱহাৰ গৰ্ভৱতী মহিলাৰসকলৰ বাবে নিৰাপদনে?\nCiprofloxacinৰ গৰ্ভৱতী মহিলাৰ ক্ষেত্ৰত ক্ষতিকৰ প্ৰভাব থাকিব পাৰে। আপোনাৰ যদি এনেকুৱা অনুভৱ হৈছে, তেন্তে Ciprofloxacin নাখাব আৰু আপোনাৰ চিকিতসকৰ পৰামৰ্শ লওক।\nCiprofloxacin Tablet-ৰ ব্য়ৱহাৰ কেচুৱাক বুকুৰ গাখীৰ খুৱাই থকা মহিলাসকলৰ বাবে নিৰাপদনে?\nCiprofloxacin এ স্তন্যপায়ী মহিলাৰ ক্ষেত্ৰত মধ্যমীয়া পাৰ্শ্ব-প্ৰতিক্ৰিয়া কৰিব পাৰে। আপুনি যদি ইয়াৰ পাৰ্শ্ব-প্ৰতিক্ৰিয়া অনুভৱ কৰে, তেন্তে এই ঔষধটো গ্ৰহণ কৰা বন্ধ কৰক, আৰু আপোনাৰ চিকিতসকৰ পৰামৰ্শ গ্ৰহণ কৰক। কেৱল আপোনাৰ চিকিতসকে পৰামৰ্শ দিলেহে পুনৰ আৰম্ভ কৰিব।\nবৃক্কত Ciprofloxacin Tablet কি প্ৰভাৱ দেখা গৈছে?\nCiprofloxacinৰ বৃক্ক ৰ ওপৰত মৃদু পাৰ্শ্ব-প্ৰতিক্ৰিয়া আছে।\nযকৃতত Ciprofloxacin Tablet কি প্ৰভাৱ দেখা গৈছে?\nCiprofloxacinৰ কলিজাত মৃদু পাৰ্শ্ব-প্ৰতিক্ৰিয়া থাকিব পাৰে। বেছিভাগ মানুহেই কলিজা ত কেতিয়াও একো প্ৰভাৱ পৰা নেদেখিব।\nহৃদযন্ত্ৰৰ ক্ষেত্ৰত Ciprofloxacin Tablet ৰ কি প্ৰভাৱ দেখা গৈছে?\nCiprofloxacinএ হৃদয়ত ক্ষতিকাৰক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। আপুনি যদি তেনেকুৱা প্ৰভাৱ অনুভৱ কৰে তেন্তে এই ঔষধটো গ্ৰহণ কৰা বন্ধ কৰক আৰু চিকিতসকৰ পৰামৰ্শৰ পিছতহে পুনৰ আৰম্ভ কৰক।\nঅইন দৰৱৰ সৈতে Ciprofloxacin Tabletৰ গুৰুতৰ ক্ৰিয়া-প্ৰতিক্ৰিয়া - Severe Interaction of Ciprofloxacin with Other Drugs in Assamese - Oinor xoite Ciprofloxacin Tablet ar gurutor kriya-pratikriya\nCiprofloxacin Tablet তলত দিয়া দৰৱৰ সৈতে লোৱা উচিত যিহেতু ই ৰোগীৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুতৰ পাৰ্শ্চক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে -\nCiprofloxacin Tablet মতভেদসমূহ - Ciprofloxacin Contraindications in Assamese - Ciprofloxacin Tablet nishedhsamuh\nআপুনি যদি তলত দিয়া যিকোনো এবিধ ৰোগৰ সমুখীন হৈ আছে, আপুনি তেন্তে ডাক্তৰৰ পৰামৰ্শ অবিহনে Ciprofloxacin Tablet লোৱা অনুচিত যাতে -\nCiprofloxacin Tablet ৰ বিষয়ে সততে সোধা প্ৰশ্নসমূহ - Frequently asked Questions about Ciprofloxacin in Assamese - Ciprofloxacin Tablet ar bikhoye satate xodha prashnasamuh\nএই Ciprofloxacin Tablet-এ অভ্য়াস বা নিচাৰ সৃষ্টি কৰে নেকি?\nহয়, আপুনি Ciprofloxacinৰ প্ৰতি আসক্ত হৈ পৰিব পাৰে। সেয়ে এয়া লোৱাৰ আগেয়ে ডাক্তৰৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰক।\nনহয়, Ciprofloxacin লোৱাৰ পিছত, আপুনি গাড়ী চলাব নালাগে বা গধুৰ মেচিনপাতি চলাব নালাগে, কিয়নো আপোনাৰ টোপনি ভাৱ আহিব পাৰে।\nহয়, চিকিত্সা পৰামৰ্শ অনুসাৰেহে Ciprofloxacin লওক।\nনহয়, মানসিক ৰোগৰ চিকিত্সাৰ ক্ষেত্ৰত Ciprofloxacinৰ ব্যৱহাৰ প্ৰভাৱশালী নহয়।\nখাদ্য আৰু মদৰ সৈতে Ciprofloxacin Tablet ক্ৰিয়া-প্ৰতিক্ৰিয়া - Ciprofloxacin Interactions with Food and Alcohol in Assamese - khadya aaru modor xoite Ciprofloxacin Tablet kriya-pratikriya\nখাদ্য আৰু Ciprofloxacin Tabletৰ ক্ৰিয়া-প্ৰতিক্ৰিয়া\nকেতবোৰ খাদ্যৰ সৈতে Ciprofloxacin খোৱাটোৱে হানিকাৰক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। এইবিষয়ে আপোনাৰ ডাক্তৰৰ পৰামৰ্শ লওক।\nমদ আৰু Ciprofloxacin Tabletৰ মাজৰ প্ৰতিক্ৰিয়া\nমদৰ সৈতে Ciprofloxacin সেৱন কৰাটো বিপজ্জনক হ'ব পাৰে।\nCiprofloxacin Tablet ৰ অনুকল্প - Substitutes for Ciprofloxacin in Assamese\nআপুনি বা আপোনাৰ পৰিয়ালৰ কোনোবাই Ciprofloxacin Tablet লয় নেকি? অনুগ্ৰহ কৰি এটা সমীক্ষাত ভাগ লওক আৰু আনকো সহায় কৰক\nআপুনি চিকিৎসকে নিদান আগবঢ়োৱা Ciprofloxacin Tablet ব্যৱহাৰ কৰিছিল নেকি?\nআপুনি কিমান পৰিমাণে Ciprofloxacin Tablet সেৱন কৰিছিল?\nআপুনি Ciprofloxacin Tablet ভোজন কৰাৰ আগত নে পাছত সেৱন কৰিছিল?\nআপুনি কোন সময়ত Ciprofloxacin Tablet সেৱন কৰে?


ভাত-ঘুমটি আৰু 'ৰোল নং ৩৫' :: ছাত্ৰাবাসৰ এডোখৰ -৬ (দিগন্ত যাদৱ শৰ্মা) - সাহিত্য ডট অৰ্গ\nভাত-ঘুমটি আৰু ‘ৰোল নং ৩৫’ :: ছাত্ৰাবাসৰ এডোখৰ -৬ (দিগন্ত যাদৱ শৰ্মা)\nসময় দিনৰ এক বাজি ত্ৰিশ মিনিট। মহাবিদ্যালয়ৰ শ্ৰেণীকোঠা।\n: Attention Please Students, Roll No.1\n: Present Sir\n: Roll No. 2……. Roll No. 3……. ……..\nবংশগতিতত্ত্ব বিজ্ঞানৰ ডঃ মজুমদাৰ চাৰে হাজিৰা বহীত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ উপস্থিতিৰ খতিয়ান লৈ আছে।\n: Roll No. 18\nচাৰ ক্ষন্তেক সময় ৰ’ল। মূৰটো ডাঙি সন্মুখলৈ চালে। সন্মুখত বহা আন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীবোৰেও ডিঙি ঘূৰাই পিছলৈ চালে।\n: Sirrrrr… Biplab Kr. Das.\nচাৰে ‘ৰোল নং ১৮’লৈ কিছু সময় চাই থাকি আকৌ উপস্থিতিৰ খতিয়ান ল’বলৈ আৰম্ভ কৰিলে। যেন কিবা এটা সুধিব লৈছিল, কিন্তু নুসুধিলে।\n: Roll No. 35\nসঁহাৰি নোপোৱাত চাৰ অকণমান সময় ৰৈ সন্মুখলৈ চালে। তাৰ মানে মনোজ বৰা অনুপস্থিত। মনোজ বৰাৰ ‘ৰোল নং ৩৫’। বাকী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীবোৰে ‘ৰোল নং ১৮’ত উপস্থিতি দিয়াজনৰ ফালে চাই ফিচিঙা-ফিচিঙি লগালে।\n: Roll No. 36…….. Roll No. 37………\n১.৩০ বজাৰ ‘ক্লাছ’টোত বৰ টোপনি টোপনি ভাব হয়। ১২ বজাত ‘ক্লাছ’ শেষ কৰি গা-পা ধুই ভাত খাই ছাত্ৰাবাসৰ পৰা আকৌ আহিবৰ হয়েই। দৌৰাদৌৰি লাগি যায়। শ্ৰেণীকোঠাৰ ভিতৰত চকু দুটা জোৰকৈ মেলি ৰাখিবলগীয়া অৱস্থাৰহে সৃষ্টি হৈছিল। কেতিয়াবা ‘টম এন্ড জেৰি’ৰ দৰে চকুত জুইশলা কাঠী লগাই লোৱাৰ কথা পাতি ধেমালিও কৰিছিলোঁ। এনেকুৱা হ’লে চাৰে কি কয় মূৰত নোসোমাই। ওলোটাই সুধিলেহে বৰ বিপদত পৰিছিলোঁ। এটাই ৰক্ষা যে ১.৩০ বজাত ‘ক্লাছ’ সপ্তাহটোত দুটাহে থাকে। বাকী বাৰকেইটাত আবেলিৰ ‘ক্লাছ’কেইটা ২.১৫ৰ পৰাহে আৰম্ভ হয়। সেয়ে কিছুমানে ১.৩০ বজাত শ্ৰেণীত অনুপস্থিত থাকে। ভাত খাই অলপ জিৰণি লয়। আজি অৱশ্যে ডঃ মজুমদাৰ চাৰৰ ‘ক্লাছ’ নাছিল। তেওঁ বেছিভাগ গৱেষণাৰ কামতেই ব্যস্ত থাকে। মহন্ত চাৰৰহে ‘ক্লাছ’ আছিল। কিন্তু মহন্ত চাৰ ‘চেমিনাৰ’ এখনলৈ যাবলগীয়া হোৱাত মজুমদাৰ চাৰ আহিছিল। গোটেই ‘পিৰিঅ’ড’টোত ‘ৰোল নং ১৮’ত উপস্থিতি দিয়াজনে ইচাটি-বিচাটি কৰি থাকিল। ইয়াৰ পিছত সি ভেষজবিজ্ঞানৰ ‘ক্লাছ’ টো কৰি চিধা ছাত্ৰাবাস পালেগৈ।\nদৰ্জাখনত ভৰিৰে এক গোৰ দিওঁতে মহা আৰামেৰে ফস্তি মাৰি শুই থকা বিপ্লব ধৰফৰাই উঠি বহিল।\n:“চাল্লা গাহৰি, তই ইয়াত মহা আৰামেৰে ফস্তি মাৰি শুই থাকিবি। আৰু মই তোৰ ‘প্ৰক্সি’ দি কোনোমতেহে ধৰা নপৰাকৈ থাকিলোঁ। ইফালে মোৰ উপস্থিতিটোও এনেয়ে গ’ল। তোৰ ‘প্ৰক্সি’ দিওঁতে চাৰে যেনেকৈহে মোৰ ফালে চাই মোৰ নাম সুধিলে।” – কথাখিনি মনোজ বৰাই খং আৰু দুখত কৈছিল।\n:“ধেৎ তই এটা বুৰ্বক। কেনেকৈনো ধৰা পৰ’? মই দেখোন কিমান ‘প্ৰক্সি’ মাৰিলোঁ, এবাৰো ধৰা পৰা নাই। পিছে তই কাৰ নাম ললি? মোৰ নে তোৰ? হা: হা: হা:” – কথাখিনি কওঁতে বিপ্লবৰ হাহিঁ উঠি গ’ল।\n:“কাৰ নাম লবি আৰু। ‘ৰোল নং ১৮’ যিহেতু তোৰেই, গতিকে তোৰ নামটোৱে মোৰ নাম বুলি ক’লো।”\n:“হ’ব দে, তই চিন্তা নকৰিবি। পিছত তোৰ ‘প্ৰক্সি’ মাৰি ধাৰ মাৰি দিম। তোৰ ‘ৰোল নং’ ৩৫ আছিল, নহয়নে? পিছে মহন্ত চাৰে আজি কোনটো পাঠ বুজালে? ‘নোট’খিনি ভালকৈ লিখি আনিছ’ নহয়নে?” – বিপ্লবৰ অলপমান বেয়া লাগিল নেকি! সি তেনেকৈয়ে সুধিলে।\n:“নাই মহন্ত চাৰ নাহিল। মজুমদাৰ চাৰ মানে ডঃ প্ৰবীণ মজুমদাৰ চাৰেহে ‘ক্লাচ’টো ল’লে। চাৰে কিন্তু বৰ ভালকৈ বুজাব পাৰে!”\n:“কি???” _বিপ্লবে জোৰে চিঞৰ এটা মাৰি উঠিল।\n:“তোৰ আকৌ কি হ’ল?”\n:“মজুমদাৰ চাৰ মোৰ মামাৰ বাল্যকালৰ বন্ধু। ১৫ দিনমান আগতে মামাই মোক চিনাকি কৰি দিছিল। তেওঁৰ ঘৰলৈ মোক যাবলৈও কৈছিল।” – বিপ্লবৰ মুখৰ ভাঁজবোৰে অন্যধৰণৰ আকৃতি ল’লে।\n:“হা……!!!” -মনোজ বৰাই হেবাঙৰ দৰে ভেবা লাগি বিপ্লবৰ মুখলৈ চাই থাকিল।\n← ৰক্তপিপাসু ৪ (প্ৰত্যাৱৰ্তন): জ্যোতি প্ৰকাশ নাথ\nঘৰ..(মাখন লাল দাস) →


ছেবাৰ হাইস্কুল শিক্ষান্ত পৰীক্ষা (এইচএছএলচি) ৰ ফলাফল আজি ! » Gana Adhikar\nHome Main Stories ছেবাৰ হাইস্কুল শিক্ষান্ত পৰীক্ষা (এইচএছএলচি) ৰ ফলাফল আজি !\nগুৱাহাটী ২৯ জুলাই : হাইস্কুল শিক্ষান্ত পৰীক্ষা (এইচএছএলচি) দশম শ্ৰেণী বা মেট্ৰিক পৰিচালনা কৰা মাধ্যমিক শিক্ষা পৰিষদে (এছ.ই.বি.এ.) অসমত আজি অৰ্থাৎ ৩০ জুলাইত ফলাফল ঘোষণা কৰিব। পৰিষদে ৩০ জুলাইত পুৱা ১১ বজাত বাতিল কৰা দশম শ্ৰেণীৰ হাইস্কুল শিক্ষান্ত পৰীক্ষাৰ ফলাফল ঘোষণা কৰিব। দশম শ্ৰেণীৰ হাইস্কুল শিক্ষান্ত পৰীক্ষা ফলাফলত উপনীত হ’বলৈ, অতীতৰ পৰীক্ষা আৰু অন্যান্য শিক্ষাদান-শিক্ষণ কাৰ্যকলাপত শিক্ষাৰ্থীসকলৰ প্ৰদৰ্শন বিবেচনা কৰা হ’ব।\nএই বছৰ প্ৰায় ৪,৩৮,৮২৮ জন এইচএছএলচি দশম শ্ৰেণীৰ শিক্ষাৰ্থীক উচ্চ শিক্ষালৈ পদোন্নতি দিয়া হ’ব। শিক্ষা পৰিষদৰ মতে, ছেবাৰ অধীনত মুঠ বিদ্যালয়ৰ সংখ্যা হৈছে ৭,৩০১। ফলাফল ঘোষণা হোৱাৰ লগে লগে, শিক্ষাৰ্থীসকলে ডিজিটেল ফৰ্মেটত তেওঁলোকৰ মাৰ্কশ্বীট ডাউনলোড কৰিবলৈ সক্ষম হ’ব। ছেবা দশম শ্ৰেণীৰ এইচএছএলচি ফলাফল — অফিচিয়েল ৱেবছাইট\nঅফিচিয়েল ৱেবছাইটবোৰৰ সৈতে, শিক্ষাৰ্থীসকলে ব্যক্তিগত ৱেবছাইটত তেওঁলোকৰ দশম শ্ৰেণীৰ এইচএছএলচি ফলাফল পৰীক্ষা কৰিবলৈ সক্ষম হ’ব। অৱশ্যে, ব্যক্তিগত ৱেবছাইটৰ পৰা তেওঁলোকৰ ফলাফল পৰীক্ষা কৰা শিক্ষাৰ্থীসকলে প্ৰমাণীকৰণৰ বাবে অফিচিয়েল ৱেবছাইটৰ পৰা তেওঁলোকৰ ফলাফল ক্ৰছচেক কৰিব লাগিব।\nছেবাই কৈছিল দশম শ্ৰেণীৰ ফলাফল ৪০:৪০:২০ ফৰ্মুলাৰ আধাৰত গণনা কৰা হ’ব য’ত ৯ম শ্ৰেণীৰ বাৰ্ষিক পৰীক্ষাৰ পৰা ৪০ শতাংশ নম্বৰ, দশম শ্ৰেণীৰ পৰীক্ষাৰ পৰা ৪০ শতাংশ নম্বৰ আৰু বাকী ২০ শতাংশ নম্বৰ বিদ্যালয়ে শিক্ষাৰ্থীসকলক প্ৰদান কৰিব। ২০ শতাংশ নম্বৰ প্ৰদান কৰাৰ বাবে উপস্থিতি, আভ্যন্তৰীণ মূল্যায়ন আদি কাৰক বিবেচনা কৰা হ’ব।\nবিদ্যালয়সমূহে ২০ শতাংশ নম্বৰ প্ৰদান কৰাৰ সময়ত তেওঁলোকৰ বিগত তিনি বছৰৰ ফলাফলৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখিব লাগিব। অৱশ্যে তাৰতম্য ১০ শতাংশৰ ভিতৰত হ’ব লাগে।\nPrevious articleস্বাস্থ্য মন্ত্ৰালয়ৰ স্নাতক, স্নাতকোত্তৰ চিকিৎসা আৰু দাঁতৰ পাঠ্যক্ৰমৰ বাবে সৰ্বভাৰতীয় কোটাত ওবিচিৰ বাবে ২৭%, অৰ্থনৈতিকভাৱে দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ বাবে ১০% ঘোষণা\nNext articleDainik Gana Adhikar E-Paper July 30 2021 (Friday) Edition


ৰঙৰ উৎসৱ হোলীৰ পৰম্পৰা (ভবিতা দাস) - সাহিত্য ডট অৰ্গ\nমানুহে সমাজবদ্ধভাৱে জীৱন যাপন কৰাৰ দিনৰেপৰা জীৱনৰ গতিশীলতা বজাই ৰাখিবলৈ ঋতুভেদে বিভিন্ন উৎসৱ পালন কৰি আহিছে। সংস্কৃত ভাষাত “উ” মানে জঁপিয়াই উঠা আৰু “সৱ” মানে জন্ম পোৱা। উৎ+স+অৱ=উৎসৱ। যি আয়োজনত মানুহে নতুন জীৱনৰ সন্ধান পায় ,অৰ্থাত নতুন কৰ্মপ্ৰেৰণাৰে জঁপিয়াই উঠে সেয়াই উৎসৱ। মানুহে সদায় একেধৰণেৰে কাম কৰি কৰি আমনি পায় আৰু কেতিয়াবা কেতিয়াবা এলাহো অনুভৱ কৰে। তেতিয়া একো একোটা উৎসৱে সেই অৱসাদ দূৰ কৰি মানুহক পুনৰ কৰ্মতৎপৰ কৰি তোলে। বিহু, ঈদ, বৰদিন, দুৰ্গাপূজা আদিৰ দৰে হোলী বা ফল্গু উৎসৱো হৈছে শীতকালে আনি দিয়া জঠৰতাৰ পিছত মানুহক নতুন কৰ্মপ্ৰেৰণা যোগোৱা ৰঙৰ উৎসৱ।\nহোলী উৎসৱৰ কাহিনী :\nভাৰতীয় পৌৰাণিক শাস্ত্ৰমতে পৰম বৈষ্ণৱ ভক্ত প্ৰহ্লাদৰ পিতৃ দৈত্যৰাজ হিৰন্যকশিপুৰ “হোলিকা” নামেৰে নৰমাংসভোজী এজনী ভগ্নী আছিল। নৰমাংস ভক্ষণ কৰিবলৈ নাপালে তাই চিঞৰ বাখৰ কৰি মানুহক অত্যাচাৰ কৰিছিল। প্ৰজাসকলে তাইৰ অত্যাচাৰ উৎপীড়নৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ প্ৰতিদিনেই এজন মানুহ মাৰি সেই মানুহজনৰ মাংস হোলীকাক ভক্ষণ কৰিবলৈ দিব ধৰিলে। তাই তৃপ্ত হ’ল। প্ৰজাসকলে তাইৰ এই নিষ্ঠুৰতাৰ বিৰুদ্ধে ভিতৰি ভিতৰি গুজৰি গুমৰি আছিল যদিও ৰজাৰ ৰোষত পৰিব বুলি ভাবি প্ৰতিবাদ কৰিবলৈ ভয় কৰিছিল। কিন্তু সকলো অপকৰ্মৰে এটা সীমা থাকে আৰু মানুহৰ ধৈৰ্যৰো এটা সীমা থাকে। প্ৰজাসকলে গোপনে এক আলোচনাত মিলিত হৈ “হোলিকা”ক কেনেকৈ বধ কৰা যায় তাৰেই উপায় উলিয়ালে। এদিন সকলো প্ৰজা একত্ৰিত হৈ নিশাৰ ভাগত নিশাচাৰী “হোলিকা”ক বধ কৰিলে। দিনটো আছিল ফাল্গুনী পূৰ্ণিমাৰ আগদিনা শুক্লা চতুৰ্দশী তিথি। প্ৰজাসকলে তাইৰ মৃতদেহটো দাহ কৰি পিছদিনা পূৰ্ণিমা তিথিত “হোলিকা”ৰ নিষ্ঠুৰতাৰ পৰা মুক্তি পোৱাৰ আনন্দত উৎসৱ পাতিলে। সেই উৎসৱৰ নাম দিলে “হোলিকা” দহন উৎসৱ। আনহাতে বিষ্ণু পুৰাণৰ মতে- নিজকে ভগৱান বুলি প্ৰচাৰ কৰা দৈত্যৰাজ হিৰন্যকশিপু আছিল বিষ্ণুদ্বেষী। তেওঁৰ পুত্ৰ প্ৰহ্লাদ আছিল পৰম বিষ্ণুভক্ত। সেই অপৰাধৰ বাবে হিৰন্যকশিপুৱে ভক্ত প্ৰহ্লাদৰ ওপৰত অকথ্য নিৰ্যাতন চলায়ো কোনো ফল নধৰাত পুত্ৰ প্ৰহ্লাদক প্ৰানদণ্ডৰ আদেশ দিলে। পৰ্বতৰ ওপৰৰ পৰা পেলাই দি, বিষাক্ত সৰ্পৰ মুখত নিক্ষেপ কৰি, হাতীৰে গচকায়ো প্ৰহ্লাদক মাৰিব নোৱাৰি ৰজাৰ ভগ্নী “হোলিকা”ক প্ৰহ্লাদক পুৰি মাৰিবলৈ আদেশ দিছিল। “হোলিকা”ই যাদুবিদ্যাৰ বলত অগ্নিকুণ্ডৰ মাজত থাকিব পাৰিছিল। অগ্নিয়ে তাইক পুৰি মাৰিব নোৱাৰিছিল। তাই এটা বিৰাট অগ্নিকুণ্ড জ্বলাই প্ৰহ্লাদক নিজৰ কোলাত বহুৱাই লৈ অগ্নিকুণ্ডত প্ৰৱেশ কৰিলে। প্ৰহ্লাদে নিশ্চিতমনে মাথোঁ ভগৱানৰ নাম ল’বলৈ ধৰিলে। ঈশ্বৰৰ নামৰ মহিমাই “হোলিকা”ৰ যাদুবিদ্যাৰ প্ৰভাৱ নোহোৱা কৰিলে। প্ৰহ্লাদৰ নোম এডালো অগ্নিয়ে স্পৰ্শ নকৰিলে। “হোলিকাৰ” মৃত্যুত বিষ্ণুভক্তসকলে ভগৱানক প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওৰ যশ-গুণ-কীৰ্তনেৰে আনন্দ উৎসৱ পাতিলে। হোলিকা জুইত জাহ যোৱা দিনটোও আছিল ফাল্গুনী পূৰ্ণিমাৰ আগদিনাৰ দিনটো। গীত মাত গাই আনন্দ কৰা দিনটোও আছিল ফাল্গুনী পূৰ্ণিমা তিথি। তেতিয়াৰ পৰাই সেই পূৰ্ণিমা তিথিত পতা আনন্দ উৎসৱটো হোলিকা দহন উৎসৱ ৰূপে প্ৰচলিত হ’ল। পৰৱৰ্তী কালত এই উৎসৱৰ নামৰ কিছু সলনি হৈ “হোলী” উৎসৱ হৈ পৰিল। আজিও উত্তৰ ভাৰতৰ কোনো ঠাইত হোলিকাৰ পুত্তলিকা সাজি দহন কৰাৰ পৰম্পৰা প্ৰচলিত। উত্তৰ ভাৰতৰ ফাল্গুনী পূৰ্ণিমা তিথিত “হোলী” উৎসৱ অনুষ্ঠিত কৰি “হোলী আইৰে” বুলি গীত মাত গাই নাচি- বাগি বিভিন্ন ৰঙৰ আবিৰ গাত লগাই লোকসকলে আনন্দ কৰা দেখা যায়।\nআৰ্য্যসকলৰ ভাৰত প্ৰবজনৰ ইতিহাসমতে শীতজৰ্জৰ মধ্য এছিয়াৰ পৰা প্ৰবজিত হৈ আৰ্য্যসকলে হিন্দুকুশ পৰ্বত পাৰ হৈ ভাৰতৰ সিন্ধু উপত্যকাত প্ৰবেশ কৰিছিল। যেতিয়া শীত ঋতুৱে বিদায় লৈ বসন্তৰ আগমন ঘটে তেতিয়া তেওলোকে মহা আনন্দৰে ঋতুৰাজ বসন্তক আদৰি উৎসৱ পাতিছিল। শীতৰ প্ৰতীকৰূপে ভেড়াৰ মূৰ্তি সাজি তাৰ ওপৰত বুঢ়া বুঢ়ীৰ মূৰ্তি দুটা ভেড়াৰ নোমেৰে তৈয়াৰী কাপোৰেৰে মেৰিয়াই দিছিল। আৰ্য্যসকলে মৃত্যুদণ্ড দিছিল গ্ৰীস্মৰ আগমনৰ বাৰ্তাবাহক তথা কৰ্মপ্ৰেৰনা যোগোৱা বসন্তক আদৰিবলৈ বুলি এঠাইত একত্ৰিত হৈ মুৰ্তিকেইটা অগ্নিত দাহ কৰি জাৰ পুৰিছিল। দিনটোও আছিল ফাল্গুনী পূৰ্ণিমা তিথি।বোধকৰো সেই অনুষ্ঠানেই হৈছে ফল্গু বা ফাকুৱা অনুষ্ঠান।\n“হোলিকা দহন” উৎসৱৰ তাৎপৰ্য্য হৈছে হোলিকাৰূপী শীতক বধ কৰি লোকসকলে আনন্দ উৎসৱৰ দ্বাৰা বসন্তক আদৰে।\n“জাৰ পোৰা” বা শীতক বিদায় দি বসন্তক আদৰা আনন্দ উৎসৱয়েই হৈছে বসন্ত উৎসৱ। পৃথিৱীৰ আন আন দেশতো যেনে বহেমিয়াত কাৰ্নিভেলৰ উৎসৱ, লুচেটিয়াত যমজ ভগ্নী, নিউগিনিত বলদ বলি, চীনত বৃষভ দিৱস আদি নামেৰে শীতৰ প্ৰতীক পুতলা সাজি পানীত বিসৰ্জন দিয়া বা পুৰি পেলোৱা কাৰ্যৰ দ্বাৰা বসন্ত উৎসৱ পালন কৰাৰ নিয়ম আছে।\nএনেবোৰ উৎসৱৰ লগত হোলিকা দহন উৎসৱৰ কিছু মিল দেখা যায়। যি কি নহওক ৰং আনন্দৰে ফাল্গুনী পূৰ্ণিমা তিথিত পৰম্পৰাগতভাবে পালন কৰা এই বসন্ত উৎসৱেই হৈছে উত্তৰ ভাৰতৰ হোলী বা ফাকুৱা উৎসৱ। এই উৎসৱৰ সময়ত চন্দ্ৰ উপগ্ৰহ ফাল্গুনী নক্ষত্ৰত অৱস্থান কৰে বাবে জ্যোতিষ শাস্ত্ৰই চান্দ্ৰ মাহটোৰ নাম দিয়ে ফাল্গুন বা ফাগুন। প্ৰথম অৱস্থাত হোলী উৎসৱত ৰং আনন্দ কৰি গোৱা গানবোৰ আছিল যৌনগন্ধী। নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ প্ৰভাৱত এই উৎসৱ ভগৱান কৃষ্ণৰ বাল্যলীলালৈ ৰূপান্তৰিত হৈ গীত মাতবোৰ ভক্তিমূলক হৈ পৰে। কৃষ্ণৰ জন্মৰ পিছত নন্দ যশোদাৰ গৃহত অনুষ্ঠিত হোৱা নন্দোৎসৱত ৰং খেলাৰ বিষয়ে ভাগৱতত আছে …….\n(১)হালধীৰ গুণ্ডি ভৈল পানী মিসলাই\nঅন্যো অন্যে সিঞ্চে গোবিন্দৰ গীত গাই গাই।।\n(২)কাহালী মহূৰী ঢাক ধোল ভেৰী\nঅসংখ্য বাদ্য বজাই।\nকৃষ্ণৰ কীৰ্তন কৰিলা উৎসুকে\nফাল্গু গুৰি সিঞ্চি যায়।\nঅসমত এই হোলী বা ফল্গু উৎসৱ ফাকুৱা বা দৌলযাত্ৰা নামে পালন কৰা হয়। বঙ্গদেশতো এই উৎসৱ দৌলযাত্ৰা নামে পৰিচিত। বঙ্গবাসীয়ে ফাল্গুনী পূৰ্ণিমাক গৌৰ পূৰ্ণিমা বুলিও কয় কাৰণ এই পূৰ্ণিমাতে মহাপুৰুষ চৈতন্যদেৱৰ জন্ম হৈছিল।\nঅসমত মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ দিনৰেপৰা ফল্গু উৎসৱ প্ৰচলন হৈ আহিছে। তাৰ আগতে কোনে কিদৰে পালিছিল তাৰ সবিশেষ তথ্য পোৱা নাযায়। শংকৰদেৱে বৰদোৱাত দৌল বান্ধি ফাকুৱা উৎসৱ পালন কৰাৰ বিষয়ে গুৰুচৰিত পুথিসমূহত উল্লেখ আছে।\nচাৰিদাৰ বেলা ভৈল ফাগু দিৱে গুৰু গৈল\nতাত পাছে দিলন্ত শংকৰে।\nআনন্দিত ভৈলা সৱে বাদ্যক বজাই তেৱে\nগাইলা গীত সৱে ভক্ত নৰে।\nদৌল মানে প্ৰভু কৃষ্ণৰ থান বা মন্দিৰ।সেই থানলৈ কৃষ্ণ দৰ্শনৰ কাৰনে কৰা যাত্ৰা হৈছে দৌলযাত্ৰা। সেই অৰ্থ অনুসৰি যিকোনো সময়ত দৌললৈ কৰাই দৌলযাত্ৰা হ’লহেঁতেন। কিন্তু নহয়। ফাল্গুনী পূৰ্ণিমা তিথিত কৰা যাত্ৰাহে দৌলযাত্ৰা।\nআনহাতে দৌল শব্দই কোনো দেৱমূৰ্তি বা সম্ভ্ৰান্ত পুৰুষ-মহিলাক কঢ়িয়াই নিয়া কাঠেৰে নিৰ্মিত “দোলা”ক বুজায়।\nফাল্গুনীত গোবিন্দক তুলিয়া দৌলত।\nদৌলযাত্ৰা কৰে মহোৎসৱ সিবেলাত।।\nগতিকে দৌলাকৃতিৰে সজোৱা দোলা বা আসনত কৃষ্ণ গোবিন্দৰ মূৰ্তি উঠাই লৈ ভক্তিমূলক গীত গাই নানা ৰঙৰ ফাকু খেলি ৰং আনন্দৰে কৰা শোভযাত্ৰাই হৈছে দৌলযাত্ৰা।\n← চিনাকি- অচিনাকি (পাৰ্থ পি. বৰা)\nলেচেৰি বোটলা (নিপন নিয়ৰ শেনচোৱা) →


জুন 25 – আহ্বানক চাওক! - Elim Glorious Revival Church – Kodambakkam\nজুন 25 – আহ্বানক চাওক!\nNo Comments on জুন 25 – আহ্বানক চাওক!\n“ভাই-ভনী সকল, ঈশ্বৰে যে আপোনালোকক আহ্বান কৰিছে, সেই বিষয়ে অলপ ভাৱি চাওক। মানুহৰ বিচাৰত আপোনালোক বহুতেই জ্ঞানী আছিল, এনে নহয়; ক্ষমতাসম্পন্ন ব্যক্তিও যে আছিল, এনে নহয় নাইবা অনেকে যে অভিজাত বংশত জন্মিছিল, তেনেও নহয়। কিন্তু ঈশ্বৰে জ্ঞানৱন্তক লাজ দিবলৈ জগতৰ মূর্খবোৰক মনোনীত কৰিলে আৰু বলৱন্তক লাজ দিবলৈ ঈশ্বৰে জগতৰ দুর্বলবোৰক মনোনীত কৰিলে”( ১কৰন্থীয়া ২৬,২৭)।\nপৰমেশ্বৰে আপোনাক কিমান প্ৰেম কৰিলে আৰু আপোনাক প্ৰেমেৰে আহ্বান কৰিলে আৰু আপোনাৰ ওপৰত তেওঁৰ কৃপা ৰাখিলে তেওঁৰ আহ্বান কিমান মহত্বপূৰ্ণ হয় অলপ তাৰ বিষয়ে ভাবি চাওক। আপোনাৰ মহত্ব আপোনাৰ পৰমেশ্বৰ সৈতে থকাৰ বাবেই হয়। যীশু খ্রীষ্ট আপোনাৰ সৈতে আছে সেই বাবে আপুনি কঠিন আৰু ডাঙৰ ডাঙৰ কামক কৰিব পাৰে। যদি পৰমেশ্বৰ আপোনাৰ সৈতে আছে তেন্তে আপোনাতকৈ ডাঙৰ ঞ্জানী কোন, আপোনাতকৈ ডাঙৰ বলবান কোন হব পাৰে, আপোনাতকৈ ডাঙৰ সামৰ্থী কোন হব পাৰে? পবিত্র শাস্ত্ৰ কয়, ” খ্রীষ্টই হৈছে আমাৰ বাবে ঈশ্বৰে দিয়া জ্ঞান, তেৱেঁই আমাৰ জীৱনৰ ধাৰ্মিকতা, পবিত্রতা আৰু মুক্তি।”(১ কৰন্থীয়া ১:৩০)।\nপৰমেশ্বৰে যেতিয়া মুচিক আহ্বান কৰিলে তেতিয়া মুচিয়ে নিজৰ দুৰ্বলতা কয় কয় যে ” মোৰ মুখ আৰু জীবা গধূৰ।”কিন্তু পৰমেশ্বৰে মুচিৰ দ্বাৰা সমস্ত ইস্ৰায়েলীৰ ৪০ বছৰ জংঘলত আগুৱাই কৰিবলৈ সামৰ্থবান আছিল।\nপৰমেশ্বৰ যেতিয়া যিৰিমিয়া ভবিষ্যত বক্তাক আহ্বান কৰিলে, তেতিয়া যিৰিমিয়া নিজকে পেলাই কলেজ কিয় আপুনি জানে নে? আপুনি বুজা নাই নে, যে আপোনাৰ কাৰণে কথা কবলৈ মই যোগ্য নহওঁ? কিয়নো মই নিচেই ডেকা!” তথাপিও পৰমেশ্বৰে নিজৰ বাক্যক তেওঁৰ মুখত দিলে আৰু তেওঁক ভবিষ্যত বক্তা নিৰ্মাণ কৰি সামৰ্থৰ সৈতে তেওঁক প্ৰয়োগ কৰিলে।\nপ্ৰভুৱে অশিক্ষিত পিতৰক মাছ ধৰাক আহ্বান কৰি তাক কলে’ হে মোৰ প্ৰভু মোৰ ওচৰৰ পৰা আতৰ হ কিয়নো মই পাপী মনুষ্য হয়। ” কিন্তু প্ৰভুৱে পিতৰক শিষ্য কৰি পবিত্র আত্মাৰ বৰদানেৰে পৰিপূৰ্ণ কৰি ডাঙৰ পাঁচনি বনালে। মেথাডিষ্ট মন্ডলীৰ লোক তাৰ জনক বেচলী , তাৰ উচ্চতা কম হোৱাৰ বাবে অন্য লোকৰ দ্বাৰা প্ৰায় তেওঁৰ ধেমালি ওৰোৱা হৈছিল। কিন্তু পৰমেশ্বৰে তেওঁক জুইৰ জ্বালাৰ সমান সামৰ্থৰ সৈতে প্ৰয়োগ কৰিলে।\nগোটেই জগতক কথাই ৰখা ডি .এল . মুডী বেছি পড়া লিখা নাছিল। তেওঁ যি ইংৰাজী কৈছিল, তাক বহুতো সময়ত ধেমালি হিচাপে লৈছিল। তেওঁৰ সেৱাকাৰ্যৰ দ্বাৰা লাভ প্ৰাপ্ত কৰা লাখ লোক আছে। আজিও খ্ৰীষ্টয় ইতিহাসত তেওঁৰ এটি অটল স্থান হয়।\nপৰমেস্বৰৰ মৰমিয়াল সন্তান, পৰমেস্বৰৰ দ্বাৰা আহ্বান কৰা ডাঙৰ পবিত্র লোকক শাৰিৰীক ৰূপে কিছু অভাব আছিল, সেই দৰে আপোনাৰ শৰীৰতো কিছু অভাব হবে পাৰে। আত্মিক জীবনত আগবাঢ়িবলৈ নোৱাৰাৰ বাবে বহুতো বাধা হব পাৰে। সাহস নেৰিব। ঞ্জানীসকলক লজ্জ্বিত কৰিবলৈ পৰমেশ্বৰে আপোনাক আহ্বান কৰিছে। শক্তিক গ্ৰহন কৰি দৃঢ় হয় উঠি প্ৰকাশমান হওক।\nমন কৰিবলগীয়া:” যিহোৱাই আপোনালোকক মূৰ কৰিব, নেগুৰ নকৰিব; আপোনালোকৰ স্থান কেৱল ওপৰত থাকিব, কেতিয়াও তলত নাথাকিব, “( দ্বিতীয় বিৱৰণ ২৮:১৩)।


কলাগুৰু বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ পত্নী মোহিনীবালা ৰাভাৰ মনৰ কথা (কৌস্তুভমণি শইকীয়া) - বৌদ্ধিক বিচাৰ\nচ’ৰাঘৰ / অতিথি সম্পাদকৰ চ’ৰা / কলাগুৰু বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ পত্নী মোহিনীবালা ৰাভাৰ মনৰ কথা (কৌস্তুভমণি শইকীয়া)\nজুন 19, 2017\tঅতিথি সম্পাদকৰ চ’ৰা, বিষ্ণু প্ৰসাদ ৰাভা বিশেষ সংখ্যা মন্তব্য কৰক 542 দৰ্শন\n২০০৮ চনত কলাগুৰু বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ জন্ম শতবাৰ্ষিকী উপলক্ষে আকাশবাণী গুৱাহাটী কেন্দ্ৰই প্ৰচাৰ কৰা এলানি অনুষ্ঠানৰ অন্যতম আছিল বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ পত্নী মোহিনীবালা ৰাভাৰ স’তে হোৱা এটা দীঘলীয়া সাক্ষাৎকাৰ। সাক্ষাৎকাৰটোত শ্ৰীমতী ৰাভাই বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ জীৱনৰ বহু তথ্য বেকত কৰিছিল। বাণীবন্ধনৰ তাৰিখ আছিল ২০০৮ চনৰ ১ ফেব্ৰুৱাৰী।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ বাইদেউ নমস্কাৰ।\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ নমস্কাৰ\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ প্ৰথমতে আপোনাৰ জীৱনেৰে আৰম্ভ কৰোঁ। আপুনি বাইদেউ কেতিয়া ক’ত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ মই আগৰ পুৰণা গোৱালপাৰা জিলাৰ উত্তৰ গোৱালপাৰা এতিয়া কোকৰাঝাৰ ডিষ্ট্ৰিক্ট হৈছে। গোসাঁইগাঁও মহকুমাৰ বেঙনাখাটা দোভাই হাউৰাগুৰিত জন্ম হৈছোঁ। শান্তিচৰণ বসুমতাৰী দেউতাৰ নাম। মাৰ নাম কেশৰী বসুমতাৰী।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ আপোনাৰ জন্ম চনটো?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ ১৯২৯ চনৰ মাৰ্চ ২২ তাৰিখে।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ আপুনি যিটো পৰিয়ালত জন্ম গ্ৰহণ কৰিছিল সেইটো যৌথ পৰিয়াল আছিলনে?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ যৌথ পৰিয়াল আছিল। আমাৰ বাবাৰ জমিদাৰী জৰ্দাৰী ষ্টেট আছিল সেই সময়ত। প্ৰজা বেলেগে থাকে। জমিদাৰৰ তলত মোৰ দেউতা আছিল। এহেজাৰ-ডেৰ হাজাৰ প্ৰজাৰ ওপৰত সেই জমিদাৰবিলাক প্ৰতিষ্ঠিত হয়।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ আপুনি বাইদেউ পঢ়া শুনা ক’ত কৰিছিল?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ লিখা-পঢ়া মানে, দেউতা খুব সোনকালে মৃত্যু হ’ল।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ কি হৈছিল তেখেতৰ?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ সেই সময়ত চিকিৎসাৰ কোনো ব্যৱস্থা নাছিল। এজমেটিক আছিল বাবাৰ। সমাজৰ লিডাৰেই আছিল। বড়ো কছাৰী সমাজৰ ট্ৰাইবেল লিগতো আছিল। লিডাৰ টাইপৰ মানুহবিলাকৰ সেই সময়ত বৰ কষ্ট হয়। ফেমিলি মেইনটেইন সমাজ মেইনটেইন। সমাজত সেই সময়ত কু-সংস্কাৰ আছিল।\nকৌস্তুভ মণি শইকীয়াঃ আপোনাৰ দেউতাকে কু-সংস্কাৰ আঁতৰাবৰ বাবে চেষ্টা কৰিছিল ?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ হয়, ব্ৰহ্ম ধৰ্মৰ লগত তেখেতৰ সম্পর্ক আছিল।\nকৌস্তুভ মণি শইকীয়াঃ সেই সময়ত কেনেধৰণৰ কু-সংস্কাৰ আছিল ?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ ছােৱালী মানুহৰ বাবে গা ধন লোৱা প্রথা আছিল। আজিকালি যেনেকে ল’ৰাক গুৰুত্ব দি যৌতুক লয়। বাবাই সেইবিলাক কু-সংস্কাৰ নোহােৱা কৰিবৰ বাবে পিছত পঞ্চাশ টকা কৰিছিল। পঞ্চাশ টকা কৰি দিয়াৰ পাছত গা ধন নোখোৱা হ’ল সমাজখন। আমাৰ দিনত একেবাৰে শেষ কৰিলোঁ। এঘাৰ টকা কৰিলোঁ। আজিকালি শুনিছো আমাৰ বড়ো সমাজতো যৌতুক লোৱা কৰিছে। ল’ৰাইহে ছােৱালীৰ পৰা লয় বুলি শুনিছোঁ।\nকৌস্তুভ মণি শইকীয়াঃ বাইদেউ তাতেই আপুনি ডাঙৰ দীঘল হ’ল। পঢ়া-শুনাৰ ওচৰতে কৰিলে। পাঠশালা ক’ত আছিল আপোনাৰ ?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ মই বিৰিণাখাটাতে পঢ়িছিলোঁ। হাইস্কুলো আছে।\nকৌস্তুভ মণি শইকীয়াঃ ঘৰৰ পৰা কিমান দূৰ হয় ?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ এক মাইলেই নহয়। ওচৰতে। দেখিয়েই থাকি। বিৰিণাখাটা জেগা এতিয়া বিখ্যাতেই। এতিয়া হাইস্কুলো আছে। হায়াৰ চেকেণ্ডাৰী আছে। উইভিং ঘৰ আছে। আমাৰ মাহঁতে প্রতিষ্ঠা কৰা মহিলা সংগঠন বৰ পাৱাৰফুল আছিল। সেইবোৰ আলম লৈয়েই ডাঙৰ হৈছোঁ। সৰুতে বাবাকো নাপালোঁ। মই ক্লাছ থ্ৰিত থাকোঁতেই বাবা ঢুকাইছে।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ তাৰ পিছত আপুনি পঢ়া-শুনা কিমানলৈকে কৰিলে ?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ বেছি পঢ়া নাই। হাইস্কুলৰ কেইশ্রেণীমান পঢ়িছিলোঁ।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ সেই সময়ত পঢ়াৰ পৰিৱেশ নাছিল নেকি বাৰু?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ আছিল, কিন্তু মোৰ বাবা নাই নহয়।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ ঘৰুৱা অৱস্থা বেয়া আছিল নেকি?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ নাই, ঘৰুৱা অৱস্থা ভালেই আছিল। থ’বলৈ যাবলৈ সেই সময়ত যাতায়াত ব্যৱস্থা বৰ অসুবিধা।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ আপোনালোকৰ পৰিয়ালত আৰু ককাই-ভাই, বাই-ভনী?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ ময়েই ডাঙৰ। খুৰাহঁতৰ ল’ৰা- ছোৱালীবোৰ সকলো মোতকৈ সৰু।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ আপোনাৰ পিতৃ-মাতৃৰ আপুনিয়েই একমাত্র সন্তান নেকি?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ নহয়, পিছত মোৰ তলত আছে। চাৰিজনী ভনী আৰু ভাই এটা আছে।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ তাৰ পিছত আপুনি বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ সৈতে কেতিয়া বিবাহপাশত আবদ্ধ হ’ল? যোগসূত্ৰটাে কেনেকৈ হ’ল ?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ তেখেতৰ মানে সেই সময়ত ট্রাইবেল লীগৰ ফালৰ পৰা এটা মেগাজিন ‘নায়ক’ নামৰ। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ওলায়। ছমহীয়া আছিল। তাত অসমীয়াতো লিখে। বড়ো ভাষাতো লিখে। সেইখন এখন বিখ্যাত মেগাজিন আছিল। হাইস্কুলে হাইস্কুলে দিয়ে। ‘নায়ক’ত তেখেতে চিফুংবাঁহীৰ সুৰৰ বিষয়ে লিখিছিল। তেতিয়া সেইবিলাক পঢ়োঁ। বিষ্ণুৰাভাক আমি খুব শ্ৰদ্ধা কৰোঁ। খুব ডাঙৰ মানুহ বুলি। তাৰ পিছত যেতিয়া চিৰাজ ফিল্মত ব্যস্ত হৈ আছিল কলিকতাত সবেই বিষ্ণু ৰাভাক বড়ো বুলি জানে। আমাৰ গৰ্ব মনোভাব আৰু ১৯৪৮ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত ধমধমা নামৰ জেগাত অল আছাম ট্ৰাইবেল লীগৰ সন্মিলন আৰু অল আছাম কছাৰী সন্মিলন তাত হৈছিল। গোটেই অসমৰ শিক্ষিত ট্ৰাইবেল ছোৱালীবিলাকক তাতে নিমন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল। সেই সময়ত মই ৰেডিঅ’ চেণ্টাৰত গান গোৱা মানুহ।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ আপুনি কেতিয়া ৰেডিঅ’ত গান গাইছিলে?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃযি বছৰত ৰেডিঅ’ চেণ্টাৰ হৈছে।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ তেতিয়া ৰেডিঅ’ চেণ্টাৰ নদীৰ পাৰত আছিল।\nমােহিনীবালা ৰাভাঃ তাৰ ছমাহৰ পাছতে মই গান গাইছোঁ।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ আপুনি বড়ো ভাষাত গান গাইছিলে?\nমােহিনীবালা ৰাভাঃ হয়, বড়ো ভাষাত গাইছিলোঁ। ইয়ালৈ অহাৰ পিছত ইয়াতো গাইছোঁ।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ আপুনি কণ্ঠ পৰীক্ষা দিব লগা হৈছিলনে বাৰু?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ হয়, কণ্ঠ পৰীক্ষা দিব লগা হৈছিল।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ হয় তেতিয়া পোনপটীয়া প্ৰচাৰ আছিল।\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ আমাৰ দিনত ডাইৰেক্ট গাইছিলোঁ আমি। চাৰি দিন ৰিহাৰ্চেল কৰিব লগা হৈছিল। বীৰেন ফুকন, ৰাতুল ভট্টাচাৰ্যহঁতে আমাক খুব মৰম কৰে। ৰিহাৰ্চেল কৰি ভাগৰি জুগৰি আহিলে আমিয়েই খুৱাই দিম বুলি ৰান্ধি-বাঢ়ি খুৱায়। বীৰেন ফুকন খাৰঘুলিত ঘৰ ভাৰাত আছিল। খাৰঘুলিত আমাৰ আত্মীয়াৰ ঘৰ আছিল। বড়ো মানুহ। ধনী মানুহ। নাম কিবা উজীৰ। আমাৰ মামা সম্বন্ধীয় হয়। তাতে থাকোঁ আমি। তাৰ ওচৰতে বীৰেন ফুকনে চাৰিজন কর্মচাৰীৰ সৈতে মেচ পাতি আছিল। সেই সময়ৰ মিলা-প্ৰীতিৰ কথা ভাবিলে মনটো এতিয়াও উৎফুল্লিত হৈ যায়। মই যেতিয়া ইয়াত গান গাবলৈ আহিছিলোঁ পুৰুষোত্তম দাসে মোক ছাত্রী বুলি চবৰে আগত কৈ গর্ব কৰিছিল। ভাগ্য বেয়া তেখেতসকলৰ পৰা মই চাৰ্টিফিকেট ল’বলৈ নহ’ল।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ আপুনি ৰেডিঅ’ত কেইটামান গান গাইছিলে?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ বহুত গান গাইছিলোঁ? কিন্তু সেই সময়ত বাণীবদ্ধ কৰি ৰখাৰ নিয়ম নাছিল। পিছত কেছেট বাণীবদ্ধ হৈছিল। সেইটাে স্থায়ী নহ’ল। প্রথম অৱস্থাতো ডাইৰেক্ট গাওঁ ।পোনপটীয়া প্ৰচাৰ আছিল তেতিয়া। চাৰি দিনৰ পাছত আকৌ গোৱাৰ নিয়ম এটা আছিল।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ এতিয়াও আপুনি গীত গোৱাৰ অভ্যাসটো ৰাখিছে নেকি? কেতিয়াবা গায়নে?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ ৰাভা থকালৈকে গাইছিলোঁ। বিপ্লৱী গানবিলাক ময়েই দি আছোঁ। ব’ল ব’ল কৃষক শক্তিদল , তেজৰ বলেৰে লিখি যাম ইতিহাস।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ বাইদেউ, আপোনাৰ বাৰু এতিয়া তেনেকুৱা দুই-এটা গান মনত আছেনে? অকণমান গুণগুণাই দিব পাৰিবনে?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ মুখস্থ নাই।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ মুখস্থ নালাগে বাৰু। অলপমান সুৰটো গুণগুণাই দিয়কচোন। শ্ৰোতাসকলে শুনি ভাল পাব।\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ ব’ল ব’ল কৃষক শক্তিদল এইটো মই ৰেডিঅ’ত গোৱা নাই। কিন্তু মই বড়ো ভাষাত গাইছোঁ।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ আপুনি বড়ো ভাষাৰ গানেই দুই-এটা গুণগুণাই দিব নেকি?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ এনেইতো মই সদায় ভাষণ দিয়েই থাকোঁ। কালি এতিয়া মই সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ ভাষণ দিব লাগে বুলি মই নাজানো। ময়েই উদ্বোধন কৰিলোঁ লতাশিলত। আকৌ সেই কমিউনিষ্ট পাৰ্টিবিলাকে ১০১ টা বন্তি জ্বলাইছে। তাত যে ভাষণ দিব লাগে মই তাকো নাজানে।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ মনত আছেনে ৰাভাৰ গান?\nমােহিনীবালা ৰাভাঃ এনেয়ে কেইটামান মনত আছে। তেওঁতো বড়োতো কৰিছিলে অসমীয়াতো কৰিছিলে। এতিয়া তেওঁৰ বিপ্লৱী গানবিলাক ৰঞ্জন ভট্টাচাৰ্যই উলিয়াই আছে। আমাৰ বড়ো গানবিলাক বৰ ধুনীয়া ধুনীয়া আছিল।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ আগৰ আপুনি তেতিয়া গােৱা গান দুই-এটা মনত আছেনে ?\nমােহিনীবালা ৰাভাঃ আছে। বৰ ধুনীয়া ধুনীয়া গান।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ মনত পেলাওকচােন।\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ ৰেডিঅ’ চেণ্টাৰত গোৱা এটা মই এনেয়ে গুণগুণাই দিছোঁ আইও মনাপি লি ওহাখাং.… মেদিনীমোহন চৌধুৰী যেতিয়া খুব চিৰিয়াচ হৈছিল তেওঁক চাবলৈ আহােঁতে সান্ত্বনা দিবৰ বাবে গান গাইছিলোঁ। মোক দেখা পোৱাৰ লগে লগে কান্দিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁৰ লগত মই বহু মিটিং কৰিছোঁ। গান গাইছোঁ। ট্রাইবেল লীগৰ আন্দোলনত। বাছত যাওঁ। আমি ৰাস্তাই ৰাস্তাই গান গাই যাওঁ। তেওঁ তবলা বজায়। মই গাওঁ।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ আমি বুজিলোঁ আপুনি জীৱনৰ আৰম্ভণিৰ পৰা এগৰাকী গায়িকা আছিল।\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ মই নাচিছিলোঁও\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ কেনেকুৱা নাচ ?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ মই অল ইণ্ডিয়াত গ’লেতো সব নাচেই নাচোঁ। পাঞ্জাবী, গুজৰাটী, আমাৰ দেশীয় নাচ বড়ো নৃত্য, বিহু নাচ। বাহিৰলৈ গ’লে মই বিহুও নাচিছিলোঁ ইণ্ডোৰত। ইণ্ডোৰত মই হিন্দী নাটকো কৰিছোঁ। মণিৰাম দেৱানত আইচু দেউতা– কিন্তু সিমান নামজ্বলা নহয়। গণনাট্য সংঘত থাকোঁতে কৰিছিলোঁ।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ আপুনি গণনাট্য সংঘত কেতিয়া আছিলে?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ গণনাট্য সংঘত ১৯৫৫ চনৰ পৰা । এতিয়ালৈকে আছোঁ। অল ইণ্ডিয়া আইকনৰ ভিতৰত এতিয়া থকাসকলৰ ভিতৰত চবতকে পুৰণা ৰমেন বৰুৱা আৰু মই। বয়স হিচাপে আমি দুয়োজনেই এতিয়া বুঢ়া-বুঢ়ী আৰু (হাঁহে) বাকীবিলাক পিছত অহা।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ গণনাট্য সংঘৰ জৰিয়তে আপুনি কেনেকুৱা কাম কৰিছে। অসমৰতো বিভিন্ন ঠাইত আপুনি ঘূৰিছে?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ হয় গণনাট্যতে আছোঁ মই। আৰু কোনো সংগঠনতে নাই মই।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ গণনাট্য সংঘত কেনেকুৱা ধৰণৰ কাম কৰিছিলে অকণমান আভাস দিবনে ?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ গণনাট্য সংঘত ধনতন্ত্রবাদৰ বাবে যিবিলাক মানুহে ডাঙৰ মঞ্চত কাহানিও সন্মান নাপায়। অথচ নাম থকা গায়ক-গায়িকতকৈ ধুনীয়া গাব পাৰে। শোষিত- পীড়িত সমাজত কি সুন্দৰ ধৰণৰ নিজৰ কালচাৰ ৰাখি গান গাইছে। এনেকুৱা মানুহ লগ পাইছোঁ মই গোটেই ঘৰৰ ল’ৰা- ছোৱালীয়ে দিনে-ৰাতিয়ে গান গাব পাৰে। কিন্তু থাকিবলৈ ঘৰ নাই। মটক ফেমিলিতো পাইছোঁ মই। তিনি বছৰীয়া ল’ৰাৰ পৰা পাঁচ বছৰ নবছৰীয়া ল’ৰা-ছোৱালীয়ে মাকৰ লগত গান গাব পাৰে। সেইবিলাক মানুহক আমি গান গাবলৈ সুবিধা দিওঁ। গণসংগীত। যিবিলাক মানুহে গিৰীয়েক-ঘৈণীয়েকে গান গাইছে। অথচ একো পোৱা নাই। সেই কাৰণে মই জ্যোতিপ্ৰসাদ ন্যাস পুঁজি গঠন কৰি দিছোঁ। পীড়িত মানুহৰ বাবে একঠা মাটি কিনি দিব পাৰোঁ নেকি, এবাণ্ডেল টিনপাত কিনি দিব পাৰােঁ নেকি। চৰকাৰৰ এই বিষয়ত কোনো আগ্রহ নাই। মোৰ হাতত হাজাৰ হাজাৰ শিল্পী আছে| যিসকলক আনি আমি মঞ্চত প্রতিষ্ঠিত কৰোঁ। তেওঁলোকে লোকগীত, লোকসংগীত, গণসংগীত ইমান সুন্দৰকৈ গায়। ধনৱান মুধাফুটা বুদ্ধিজীৱীসকলৰ সংগঠনত তেওঁলোকৰ স্থান নাই। এতিয়া জ্যোতিপ্ৰসাদৰ শতবার্ষিকী আৰম্ভ হৈছিল ভোলাগুৰি চাহ বাগিচাত লক্ষ্মী ভৰালী নামৰ গিৰীয়েক-ঘৈণীয়েকে ল’ৰা-ছােৱালীক গান শিকাইছে। একঠা মাটিত টিনপাত লগাই কোনাে মতে আছে। এইবিলাক মানুহক গান গাবলৈ লৈ গ’ল ভোলাগুৰিলৈ। কিন্তু ডাঙৰ মানুহৰ লগত চিনাকি কৰাই নিদিলে। এনেকুৱা মানুহক আমি তেজপুৰত আনি গান গাবলৈ দিছোঁ।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ আপোনাৰ বয়স এতিয়া কিমান?\nমােহিনীবালা ৰাভাঃ উনাশী বছৰ চলি আছে।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ আপােনাৰ কিবা অসুখ-বিসুখ আছে নেকি?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ হাইপ্ৰেচাৰ আছে। দৰব খাওঁ।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ আপুনি স্থাস্থ্য ৰক্ষাৰ নিয়ম পালন কৰে?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ পালন কৰােঁ। মই সৰুৰে পৰা নিৰামিষ। আসন, প্রাণায়াম কৰােঁ। যোৱা বছৰৰ পৰা মােৰ স্বাস্থ্য ভাল নহয়। লিভাৰৰ অলপ কমপ্লেইন আছে। বয়স হৈছেতো।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ আমি আপােনাৰ লগত বিষ্ণু ৰাভাৰ সান্নিধ্যৰ কথা পাতিব খুজিছোঁ এতিয়া। তেখেতৰ লগত আপোনাৰ বিবাহ কোন চনত হৈছিল? মনত আছেনে বাইদেউ ?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ আছে। ১৯৫৫ চনৰ জানুৱাৰীত।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ কেনেকে ক’ত কি সূত্ৰে আপুনি তেখেতক লগ পালে ?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ লেখা-পঢ়াৰ মাজেৰে সম্পর্কতো হৈছেই। তেখেতৰ লেখা পঢ়ি থাকোঁ।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ আপুনি বিয়াৰ আগতেও তেখেতক পাইছে?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ পাইছোঁ। তেওঁ আণ্ডাৰগ্ৰাউণ্ড প্রথম যেতিয়া হৈছে ’৪৮ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত। ‘চিৰাজ’ ফিল্ম শেষ কৰি শ্বিলঙৰ পৰা আহি ট্রাইবেল সংঘ বুলি কৈছিলোঁ যে কৃষ্টিসভাৰ প্ৰেচিডেণ্ট হৈছিলে তেওঁ। তেতিয়াৰ পৰাই আন্দাৰগ্রাউণ্ড আৰম্ভ হ’ল তেওঁৰ। তেখেতৰ বয়স আছিল ৩২ বছৰ। মানুহে তেওঁক বয়সিয়াল যেন দেখি আবু বুলি কয়। প্ৰেচিডেণ্ট হৈ আহােঁতে আমাৰ বড়ো ছােৱালীবিলাকে মাদলৰ লগত নাচিছে! আৰু ময়ো গগনা বজাই নচুৱাইছোঁ বহুতক। তাৰ পাছত ছোৱালীবিলাকে এক বজাৰ পাছত তই আমাক ইমান নচুৱাইছ তই নানাচ নেকি বুলি ঠেলি দিলে মঞ্চত। বিষ্ণু ৰাভা মঞ্চত বহি আছে। প্ৰেচিডেন্ট হৈ। সেই সময়ত প্ৰেচিডেণ্টক গান গাই গাই মালা পিন্ধাব লাগে। দিনত আছিল। পিত সিং কোঁৱৰ, নগাঁৱৰ। তেওঁ ল কলেজৰ ষ্টুডেন্ট আছিল ইউনিভাৰচিটিৰ। ছত্র সিং টেৰণ, কাৰ্বি আৰ্লঙৰ। তেৱোঁ আছিল ল কলেজৰ। তেওঁলোকো ট্রাইবেল সংঘৰ লগত জড়িত। তেওঁলোক আহিছিল দিনত। ৰাভা আহিছিল ৰাতি। কৃষ্টি সভাত প্ৰেচিডেন্ট বহি আছে। আমি নাচিছোঁ। মোৰ নাচটাে চবেই ভাল পালে। ৰাভাই এনাউন্স কৰি দিলে স্বৰ্গৰ অপেচৰীয়ে নচাৰ দৰে দেখিছোঁ বুলি। সেই সময়ত চবেই মোৰ গালৈ টকা ছটিয়াইছে। সেই সময়ত টকাতো বহুত কম। এক টকা-দুই টকা এইদৰে ছটিয়াওতে ছটিয়াওতে মোৰ হাতত আঢ়ৈশ টকা হৈ গ’ল। তেতিয়া ১৯৪৮ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ শেষ। পিছদিনা আমাৰ ছােৱালী কেম্পত আমাৰ বড়ো সমাজৰ পিতাস্বৰূপে সতীশ বসুমতাৰী, আমি তেওঁক মহাত্মা গান্ধীৰ দৰে ভাবোঁ। দেখাতে গান্ধীজীৰ দৰে। আমি বৰদেউতা বুলি মাতোঁ। তেখেতে আমাক কৈছে আমাৰ বড়োৰ ৰজা আহিছে। মই ভাবিলোঁ কোন বড়োৰ ৰজা আহিছে। তাৰ পিছত দেখিলোঁ কালিৰ প্ৰেচিডেন্টজন। তেতিয়া ৰাভাৰ ৰংটাে খুব ৰঙা আছিল। চুলি খুব ধুনীয়া। কার্লিং। তেতিয়া চব ছোৱালীয়ে ভৰিত ধৰি সেৱা কৰাৰ নিয়ম আছিল। মই চবকে উলিয়াই দি ৰূমত সোমাই আছোঁ। মই বৰ লাজকুৰীয়া আছিলোঁ। তাৰ পিছত সতীশ বসুমতাৰীয়ে মােক মাতি আছে “মোহিনী আইয়ং মোহিনী আইয়ং আহাচােন তুমি আহাচােন” বুলি কৈছে। তাৰ পাছতো নাই অহা কাৰণে ৰাভাই কৈছে কালি লাষ্টত নচা ছোৱালীজনী ক’ত। চবেই আহিছে তাই অহা নাই। জোৰ কৰি মতা কাৰণে মই গ’লোঁ। ৰাভাই চিনেমা কৰি অহা বুলি মই জানো। মই সেৱা কৰিব খোজোঁতে ৰাভাই মোৰ হাতত থাপ মাৰি ধৰি ক’লে- তুমি মোৰ লগত যাবা ? মই ভাবিলোঁ— চিনেমা কৰিবলৈ যাবা বুলি কৈছে। আমি আকৌ প্রমথেশ বৰুৱাৰ খুব ভক্ত। প্রমথেশ বৰুৱাৰ জৰিয়তেহে বিষ্ণু ৰাভাৰ প্রতি আমাৰ শ্রদ্ধা আহিছে। প্রমথেশ বৰুৱা বৰ ধুনীয়া মানুহ আছিল। কেঁকোৰা চুলি। ৰঙা পৰা মুখ। সেই কাৰণে ৰাভাকো বৰ আপোন আপোন লাগিছে। মই যাম বুলি কৈ দিলোঁ। চিনেমা কৰিবলৈ পাম। কিন্তু অর্থটাে তেওঁ বেলেগ ধৰণে ল’লে।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ ভাবিলে মােৰ জীৱনসংগী হ’ব। তেনেকুৱা অৰ্থ কৰিলে!\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ হয়। তেনেকুৱাই। মইতো নাজানো। প্রমথেশ বৰুৱাৰ জৰিয়তেহে বিষ্ণু ৰাভাৰ প্রতি আমাৰ শ্ৰদ্ধা আহিছে। আমাৰ মামাহঁতৰ গাঁৱৰ ওচৰতে। মামাহঁতৰ লগত খুব ভাল সম্পর্ক প্রমথেশ বৰুৱাৰ ফেমিলিৰ। মামাৰ বিয়াত গোটেই ফেমিলিয়েই আহিছিল। গতিকে নিজৰ বুলি ভাবে প্রমথেশ বৰুৱাক। তেওঁ (বিষ্ণু ৰাভা) আণ্ডাৰগ্ৰাউণ্ডত থাকোঁতে মাজে মাজে কিতাপ পঠিয়াই দিয়ে মোলৈ। তেতিয়া মই গুৱাহাটীৰ উইভিং স্কুলত পঢ়ো আৰু ৰেডিঅ’ চেণ্টাৰত গান গাওঁ। উইভিং চেন্টাৰত থাকি গুৱাহাটী টাউনত অকলে অকলে কিতাপ বিক্ৰী কৰোঁ। এইবোৰ যে বেআইনী কিতাপ মই নাজানো।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াইঃ মানে বিপ্লৱী কিতাপ? মােহিনীবালা ৰাভাঃ শৰৎ ৰাভাই আনি দিয়ে। ভিনী বুলি মাতোঁ মই। এনেকৈ আণ্ডাৰগ্ৰাউণ্ডত মানুহবিলাকৰ প্রভাব পৰি গ’ল। তাই আহিলে ভাল হ’ব আমাৰ সংগঠনৰ কাৰণে। মইতো ডাইৰেক্টলি যাব নোৱাৰোঁ। মই আকৌ এম. ই. স্কুলত কাম কৰিছিলোঁ। গোসাঁইগাঁও বালিমাৰী এম. ই. স্কুল। তাৰ পৰা আহি ৰেডিঅ’ চেণ্টাৰত, মহিলা সমিতিত ঘূৰি ফুৰােঁ আৰু। তেতিয়া অপাৰেচন। শিমলুগাঁও কোকৰাঝাৰ ডিষ্ট্ৰিক্ট গোটেইবোৰতে মিলিটেৰী ভর্তি। খগেন বৰবৰুৱা, সাবিত্রী চেতিয়া, সোণমাই কোঁৱৰ, হৰিদাস ডেকা সব একেলগে ডাইন ট্রেনত নামিছে আৰু মই আপ ট্ৰেনত নামিছোঁ আৰু একেলগে দলদোপলে খোজ কাঢ়ি গৈ সিংগোলগাঁৱলে বাছত উঠিছোঁ। মোক যে বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ লগত দেখা কৰাব মই নাজানো। গৈছোঁ, সিংগোলগাঁৱত য’ত মিটিঙৰ মঞ্চ হৈছে তাত বিৰাট মিলিটেৰীৰ অপাৰেচন। কোনো ফালেই যাব নোৱাৰি। মানুহৰ ঘৰে ঘৰে বিৰাট মিলিটেৰী অপাৰেচন। মাৰ-পিট | এনেকুৱাৰ মাজত মিটিং কৰিছোঁ। যুৱমঞ্চৰ। বে-আইনী হােৱা নাই। তাৰ পিছত নৱীন কমৰেড চেক্ৰেটেৰী। প্ৰেছিডেন্ট বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা। চেক্ৰেটেৰীক আফা বুলি কয়। আফা মানে দেউতা। আন্দাৰগ্রাউণ্ড নাম আমি একো বুজি নাপাওঁ। আফাই মােক চকুৰে ইংগিত দিলে। মই ভাবিছোঁ আমি বহুদূৰৰ পৰা আহিছোঁ হাত-ভৰি ধুবৰ বাবে মাতিছে নেকি। মােৰ লগৰ ছােৱালী এজনীয়ে কিন্তু বুজি পায়। মোক নিশ্চয় বিষ্ণু ৰাভাৰ ওচৰলৈ লৈ যাব দেখা কৰিবলৈ। গৈ আছোঁ গৈ আছোঁ নদী পাৰ হৈ কালুগাঁও, ভল্টুগাঁও পালোঁগৈ খোজ কাঢ়ি। দুই নং কালুগাঁও বৰ ধনী গাঁও, বড়ো গাঁও। ফৰেষ্টৰ মাজত। ফৰেষ্টৰ পৰা ওলোৱাৰ পাছত ৰাভাহঁত আমি আহিম বুলি বাট চাই আছে। দূৰৈৰ পৰা দেখা পাই মই ভয় খাইছোঁ। ইমান ডাঙৰ মানুহ কোন এইজন। তেতিয়া বেছি শকত হৈ গ’ল তেওঁ। ৰংটাে বেলেগ হৈ গ’ল। ঘূৰি ফুৰা মানুহ নহয়। চুলি অলপ কমিছে। ভাবিলোঁ কোন মানুহ এইজন। লৈ যোৱা মানুহজনে ক’লে- এইজনেই আবউ। আমি দুইজনী একেই সমান। গানো গাঁও নাচোও। ধনেশ্বৰী, মোৰ বৰদেউতাৰ ছোৱালী। ৰাভাই কিন্তু চিনি পোৱা নাই। কোনজনী মােহিনী বসুমতাৰী৷ আগবঢ়াই লৈ গৈছে। তেওঁৰ কোম্পত গৈছোঁ। কথা পাতিছোঁ। মোৰ ভনীক প্রশ্ন কৰে মোহিনী বুলি। মই উত্তৰ দিওঁ। ৰাভাই অলপ দিগদাৰ পালে। মই এওঁক সোধোঁ উত্তৰ দিয়ে তাই। তাৰপিছত সুধিলে— তোমালোক দুজনীৰ ভিতৰত মোহিনী কোনজনী ? মই ক’লো— মই। তোমাক আজি নাক নোহােৱা দেখিছোঁ। নাক নােহােৱাজনীৰ লগত কথা পাতিছোঁ৷ একেই চেহেৰাৰ মানুহ আহিব লাগেনে আজি। মোৰ বৰদেউতাৰ ছােৱালী আৰু মই গৈছোঁ। তায়াে খুব নাচ-গান কৰে। অল ইণ্ডিয়াত নাম আছে তাইৰ ধনেশ্বৰী বসুমতাৰী। তাইৰ এতিয়াও নাম আছে কোকৰাঝাৰত৷ যুৱ মহােৎসৱত মোক বগৰাই ল’লে আৰ. চি.পি. আই সংগঠনে।এনেকে যুৱ মহােৎসৱত মাতােতে মাতোতে তাই পুলিচ অফিচাৰ হৈ গ’ল। মই তেনেকে থাকি গ’লো সংগঠনত। ১৯৫২ চনত ৰাভাদেউ এৰেষ্ট হ’ল। সেই সময়ত আৰ. চি. পি. আই. সংগঠন ইমান বেয়া হৈ গ’ল৷ চলাবলৈ মানুহ নাই। সেই সময়ত ধুবুৰী মহকুমাৰ ট্ৰাইবেল সম্পাদিকা মই। খুব পাৱাৰফুল। মই যি কওঁ বড়ো সমাজে মানে৷ মই তেনেকে আন্দাৰগ্রাউণ্ড হ’লোঁ। প্রত্যেক গাঁৱৰ মানুহে সহায় কৰিলে মােক। আচলতে মই ডাইৰেক্ট আৰ. চি.পি. আই যোৱা নাই। মোক তেওঁলোকে যুৱমঞ্চৰ জৰিয়তে বগৰাই ল’লে। বহুতে মোক চিনি পাইছে। আমাৰ ডিষ্ট্ৰিক্ট চেক্ৰেটেৰীৰ নিচিনা লাগে। মােহিনী বসুমতাৰীৰ নিচিনা। কিন্তু নামটাে বেলেগ হ’ল কমৰেড বুলি। কিছুমানে সোধে আপোনাৰ আচল নামটো মোহিনী বসুমতাৰী নেকি? মোক সকলোৱে ধুবুৰীৰ কমৰেড বুলিয়ে জানে।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ আপুনি কাৰাগাৰলৈ গৈছিল নেকি?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ নাই। মোক ধৰিব নোৱাৰিলে। মই থানা ওচৰেদি অহা-যোৱা কৰোঁ। পলুপোহা মানুহে এৰাপাট বিচৰাৰ দৰে মই সাধাৰণ কাপোৰ-কানি পিন্ধি ওলাই যাওঁ। ব্লাউজ চাউজ সব এৰি দিছোঁ। চেণ্ডেল এৰি দিছোঁ। একেবাৰে সাধাৰণ ড্ৰেছ। ৰাতি ৰাতি ঘূৰোঁ=জংঘলৰ মাজে মাজে। গোটেই ৰাতিটো পাঁচখন-ছয়খন গাঁৱত ঘূৰি ফুৰোঁ ৰাইজৰ কামত।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ আপোনাৰ লগত আৰু কোন কোন আছিল?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ বহুত কমৰেড আছিল। বিপিন দৈমাৰীৰ নাম আপোনালোকে শুনিছে ছাগে। বিখ্যাত সংগঠক আছিল। বাসুগাঁৱৰ। তেখেত বহুদিন ডিষ্ট্ৰিক্টৰ সম্পাদক, সভাপতি পদত আছিল। তেখেতে মোক নিজৰ খুলখালীৰ দৰে সব ফালে চকু দিয়ে। এনেদৰে সংগঠনত অহাৰ পিছত ১৯৫২ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত বেআইনীটো খুলি দিলে। পাঁচ বছৰ পূৰা বেআইনী আছিল। অপেনলি সংগঠন কৰিব পৰা হ’লোঁ। মুকলি ভাৱে কৰিব পৰা হ’লত অল ইণ্ডিয়া মিটিং আমি বাসুগাঁৱলৈ আনিলোঁ। এমাহ মিটিং হৈছে। ৰাভা তেতিয়া জেলত আছে। আমি ডেপুটেচন দিবলৈ গৈ থাকোঁ জেলত। জেল ঘেৰাও কৰোঁ। ৰাভাক ভাল জেললৈ নিব লাগে। সেইটো দাবী কৰোঁ। তেতিয়া আমাৰ একো সম্পৰ্ক নাই। পাৰ্টীৰ লিডাৰ হিচাপেই তেখেতক ৰেচপেক্ট কৰোঁ।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ তাৰ পিছত আপোনালোকৰ বিয়া হ’ল?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ হয়, ১৯৫৫ চনত।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ তেখেত যেতিয়া বিধায়ক আছিল। আপুনিও তেখেতৰ লগত আছিল?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ আছোঁ। বিধায়ক হিচাপে তেখেতে বহুত কাম কৰিলে। বিশেষকৈ আমাৰ সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰখনলৈ বহুত অৱদান আগবঢ়াই থৈ গ’ল। বেছি দিন নাপালে আৰু।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ তেখেতৰ অসুখৰ সময়ত ৰাইজৰ সঁহাৰি আৰু সহধৰ্মিণী হিচাপে আপুনি যি সেৱা আগবঢ়ালে সেইখিনি আপুনিৱক’ব নেকি?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ তেখেতে মানে যেতিয়া অসুখটো আৰম্ভ হৈছিল খুব নেগলেক্ট কৰিলে। আমাৰ প্ৰায়ে তৰ্কাতৰ্কি হৈছিল। মই কওঁ যদি আপুনি সঁচাকে নিঃস্বাৰ্থভাৱে ৰাইজক সেৱা আগবঢ়াইছে, ৰাইজক বলিদান দিছে, ৰাইজে আপোনাক চাব। ৰাভাই কয়, মই চিকিৎসা কৰি তোমালোকক আলাই আথানি কৰিব নোখোজোঁ। মই কওঁ আপোনাৰনো কি আছে যে আপুনি চিকিৎসা কৰিলেই আমাৰ আলাই আথানি হ’ব! আপুনি চিকিৎসা নকৰালে আমি স্বৰ্গত থাকিম ক’ত লিখা আছে? মই এদিন ক’লোঁ আপুনি যদি সঁচাকৈ চিকিৎসা নকৰে এই দুটা ল’ৰাক আপোনাৰ ওচৰত থৈ ডেগাৰ এখন দিম আপুনি মাৰিব লাগিব। তাৰ পিছতহে আপুনি মৰিব পাৰিব। নহ’লে আপিনাক মৰিবলে নিদিওঁ। যদি আপুনি নাম কমাবৰ বাবে বিষ্ণু ৰাভা হৈছে, নাম কমাবৰ বাবে নিজৰ বলিদান দেখুৱা নাই, যদি আপুনি প্ৰেমেৰে শোষিত-পীড়িত জনগণ ৰাইজৰ কাৰণে কৃষ্টি জনকৃষ্টি উদ্ধাৰৰ কাৰণে নিজক উছৰ্গা কৰিছে তেনেহ’লে নিশ্চয় আপোনাৰ বেমাৰৰ কথা শুনাৰ লগে লগে গোটেই ৰাইজে সঁহাৰি জনাব। চৰকাৰে জনাওক বা নজনাওক। আপোনাক ৰাইজে জনাব। তেওঁ কয় মই ৰাইজৰ কি কাম কৰিছোঁ। কেতিয়া কৰিলোঁ। মইতো ৰাইজৰ একো ভালেই কৰা নাই। ৰাইজে মোক কিয় চাব? সেইবিলাক কৈছিল। যেতিয়া ১৯৬৮ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত তেওঁৰ খুউব চিৰিয়াছ হৈ গ’ল। মই এদিন এক্সৰে কৰিবলৈ নিছোঁ। মোক ঠগালে। মোক ক’লে , মই অকলে কৰিমচাৰ্জনে দায়িত্ব ল’ব। মই কেঁচুৱা নহয়। তুমি যোৱা। তাৰ পিছত মই গুচি গ’লোঁ। তাৰ পিছত তেৱোঁ এক্সৰে নকৰাকৈ মোৰ পিছে পিছে গুচি আহিল। ক’লে–মই মানুহ মাতিছিলোঁ। তেওঁলোকক এতিয়াই লগ ধৰিব লাগে। আজি নকৰোঁ দিয়া। কাইলৈ কৰিম। মই ক’লো— আপুনি কিয় আহিলে? তেওঁ ক’লে—‘ডাক্তৰক ঠগাই গুচি আহিলোঁ। পাছদিনা বিভাস দে আৰু মই আকৌ ধৰি লৈ গ’লোঁ। তেতিয়া কেপ্টেইন দাস আছিল। তেজপুৰৰ। খুব নামজ্বলা ডাক্তৰ৷ মিলিটেৰী বিভাগৰ। ৰিটায়াৰ হােৱা। বিভাস। দেই তাত এক্স-ৰে কৰে। তেওঁক দায়িত্ব দিলোঁ। ক’লোঁ আপুনি এৰি নিদিব। মোক যাবলৈ নিদিব। মই গ’লে তেওঁ মোৰ পাছে পাছে গুচি যাব। তেওঁ এক্স-ৰে কৰিলে। পিছদিনা এক বজাত এক্স-ৰে লৈ আহিছে। ক’লা মুখলৈ। গেটৰ মুখৰ পৰা মই আগ বঢ়াই আনিছোঁ। হুমুনিয়াহ কাঢ়িছে। ফটাে দেখুৱাইছে। তিনি জেগাত ফুটা হৈছে। ইচ’ফেগাচত তিনি জেগাত ফুটা। এক জেগাত চেপেটা ফুটাৰ নিচিনা। ডিঙিৰ ওচৰত। সেই কাৰণে পানী গিলিব নােৱাৰে। মােক ক’লে তুমি একো চিন্তা নকৰিবা। চিকিৎসা কৰিলে ভাল হৈ যাব। কমলা আগৰৱালা জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ ভায়েক তেখেতে দায়িত্ব লৈছে যেতিয়া চৰকাৰে নিশ্চয় মোক চাব। কমলা আগৰৱালাই বিমলাপ্রসাদ চলিহাৰ লগত যোগাযোগ কৰি তেজপুৰৰ মাৰােৱাৰীসকলে গুৱাহাটী মেডিকেললৈ লৈ আহিল। ৰাভাই মােক ক’লে- তুমি যাব নালাগে। ডাঙৰ ল’ৰা পৃথিৰাজ সি আহিলে। কমলা আগৰৱালাই মোক ক’লে-তোমাক পিছত লৈ যাম। পিছদিনা মই আহিছোঁ। পেপাৰত যেতিয়া ৰাভা মেডিকেল কলেজ হাস্পতালত ভর্তি হ’ল বুলি ওলাল ইউনিভাৰচিটিৰ ল কলেজৰ ল’ৰাবিলাকে হাতত যি পালে চাৰি অনা, আঠ অনা যি পাৰে সেই সময়ত ল’ৰাবিলাকৰ হাতত বেছি পইচা নাথাকেতো সেইবিলাক গোটাই ৫৫৫ টকা আৰু সৰু শৰাই এখন লৈ আবেলি তিনি বজাত সম্বর্ধনা জনাবলৈ আহিছে। সুৰেন শৰ্মা প্রিন্সিপাল আছিলে মেডিকেল কলেজত। এতিয়া মহেন্দ্রমােহন চৌধুৰী হাস্পতাল যে তাতেই মেডিকেল কলেজ আছিল। বাৰাণ্ডাতে যেতিয়া সম্বর্ধনা পত্ৰখন পঢ়ে তেতিয়া ৰাভাৰ মনটাে কিবা হৈ গৈছে৷ এদিন যে মােৰ লগত তর্ক কৰিছিলে যদি আপুনি নিস্বার্থভাৱে ৰাইজক সেৱা কৰিছে ৰাইজৰ কাৰণে নিজকে উছৰ্গা কৰিলে। আপোনাৰ ধন-সম্পত্তি আওকাণ কৰিছে। কলকতাত বি. এছ. চি. পঢ়োঁতে আপুনি ৰাষ্ট্ৰীকেট হৈছিল। যদি আপুনি সঁচাকে ৰাইজৰ কাৰণে কথা কৈছিল- ‘ৰাজ্যে আছে দুইটি পাঠা, একটি কাল৷ একটি চাদাৰাজ্যে যদি মংগল চাওঁ দুইটি পাঠা বলি দাও।” এইবুলি জানাে আপুনি কোৱা নাছিলে? কৈছিল নিশ্চয় কৈছিল। এই কথাটাে মনত পেলাই দিয়াত তুমি মােতকৈ বেছি জ্ঞানী” বুলি কৈ হুকহুকাই কান্দিবলৈ ধৰিলে। হয়, তুমি মোতকৈ বহুত জ্ঞানী। তোমাৰ কথাই আজি প্রমাণ পালোঁ। ৰাইজে মোক ইমান ভাল পায়।\nতেওঁক কথা ক’বলৈ দিছে। কিন্তু কান্দি কথা ক’ব নোৱাৰে। এই কান্দি কথা ক’ব নোৱৰা ফটাে বাতৰি কাকতত গোটেই অসমৰ ৰাইজে দেখিলে। চাৰু মহন্ত তেতিয়া অসম বাতৰিৰ সম্পাদক। কান্দি থকা ফটােখন তেওঁ প্রকাশ কৰিলে। লগে লগে অসমত প্ৰচাৰ হৈ গ’ল। পিছদিনা মালিগাঁৱত নটৰাজ ভ্ৰাম্যমাণ থিয়েটাৰ চলি আছে। মালিগাঁৱৰ ৰাইজে এৰাতিৰ যিটাে ইনকাম সেইটাে বিষ্ণু ৰাভাৰ নামত দান দিলে। ডিচেম্বৰৰ ৮ তাৰিখে ৰাভাই ফ্লাই কৰিব। নৱেম্বৰৰ ২৭ নে ২৮ তাৰিখে ইয়াত ভর্তি হৈছিল নহয়। ডঃ ভূৱনেশ্বৰ বৰুৱা, তেওঁৰ মিচেছ৷ তেজপুৰৰ মদন লহকৰ। মইতো কেঁচুৱা থকা কাৰণে যাব নোৱাৰোঁ বিমলা চলিহাই কৈছিল মােক যাবলৈ। ৰাভাই ক’লে ল’ৰাটােৰ অসুবিধা হ’ব| এঘাৰমহীয়া ল’ৰা। মই এওঁলোকৰ লগতে যাওঁ। তেওঁলোক যোৱাৰ আগে আগে ২৫৫৫.৫০ টকা মােৰ হাতত দিলে। নটৰাজৰ মালিক অচ্যুত লহকৰ নিজেই আহিছে। পাণবজাৰ মেডিকেলৰ পৰা ৰাভাই যাত্রা কৰিলে। ৰাভাৰ ফ্লাইট আছিল ১০-৩০ বজাত। তাৰ পাছত বোম্বাইৰ পৰা চিকিৎসা কৰি অহাৰ পাছত আকৌ মেডিকেল কলেজত থাকোঁতে চেনেলা কোম্পানীয়ে আগৰ গানবিলাক গোৱাৰ বাবদ টকা ৫৫৫৫.০০ দিলে। আকৌ দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে বোম্বাইলৈ গৈছিল। তেখেতৰ চিৰিয়াচ হৈ গ’ল।\nকৌস্তুভ মণি শইকীয়াঃ তাৰ পিছত ছমাহমান আছিল নেকি?\nমােহিনীবালা ৰাভাঃ ছমাহ নহয় দুমাহেই নহয়। মেডিকেল কলেজত ৰাভাক ভাল কৰিব নােৱাৰিব বুলি ভাবি ঘৰলৈ পঠিয়াই দিলে। অসমৰ ৰাইজে চবেই ৰাভাক দান-বৰঙণি দিছিল।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ এতিয়া বিষ্ণু ৰাভা নাই যদিও তেখেতৰ যি অৱদান অসমৰ ৰাইজে কেতিয়াও পাহৰিব নােৱাৰে। বিষ্ণু ৰাভাৰ সহধর্মিণী হিচাপে বিষ্ণু ৰাভাৰ যি অৱদান সেইখিনি সংৰক্ষণ কৰা, ৰাইজৰ মাজত বিলাই দিয়াৰ দায়িত্ব আপোনাৰাে আছে। আমাৰ সকলোৰে আছে। এতিয়া আপুনি সেই সৃষ্টিখিনি জীয়াই ৰাখিবৰ বাবে আপোনাৰ তৰফৰ পৰা কিবা ব্যৱস্থা গ্রহণ কৰিছে নেকি?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ ৰাভাৰ ৰচনাৱলীৰ প্রথম খণ্ড দ্বিতীয় খণ্ডখন ডঃ সৰ্বেশ্বৰ বৰাৰ লগ লাগি উলিয়ালোঁ। সাধাৰণ মানুহৰ হাতলৈও এই ৰচনাৱলী গৈছে। বুদ্ধিজীৱীসকলে কিমান পঢ়িছে নাজানো। প্রথম খণ্ড ছয় হাজাৰ কপি মই নিজ হাতে বিক্ৰী কৰিলোঁ। ছমাহতে শেষ। দ্বিতীয় খণ্ডটাে ছপাবলৈ ওলাওঁতে ডাঃ সৰ্বেশ্বৰ বৰাই ক’লে— আপোনাৰ এতিয়া বয়স হৈছে বাইদেউ। দ্বিতীয় খণ্ডটাে ১১০০ পৃষ্ঠা মেগাজিন ছাইজ। পাঁচজন এজেন্টক দিলে। কিন্তু পাঁচ বছৰত পাঁচশ কিতাপো বিক্রী নগ’ল। এজেণ্টবিলাকে নেগলেক্ট কৰিলে। তাৰ পিছত সৰ্বেশ্বৰে খুব দুখ কৰা কাৰণে মই তিনি মাহত ৩৫০০ কপি বিক্ৰী কৰিলোঁ। এটা শ্রেণীয়ে মােক খুব ঠগালে। আপুনি ইমান কষ্ট কৰিব নালাগে। আমি বিক্ৰী কৰি দিম বুলি শিৱসাগৰত মই ঠগ খালোঁ। ঠগ খােৱাৰ পাছত মই পইচাতো প্রেছত দিব নােৱাৰােঁ। এনেকৈ আঢ়ৈ হাজাৰ কপি কিতাপ পােকে খাই গুড়া হৈ গ’ল| ৰাইজে নাপালে। এটা শ্রেণীয়ে পাইছে। যিসকলে ৰাভাক চিনি পায়। বুজি পায়। মাষ্টৰ এল.পি. স্কুলৰ, হাইস্কুলৰ, হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুলৰ আৰু সাধাৰণ লিখা-পঢ়া কৰা কৃষকৰ মাজতে আছে। সাহিত্যিক শ্রেণীৰ, বুদ্ধিজীৱীৰ হাতত বিষ্ণু ৰাভাৰ ৰচনাৱলী প্রায় নায়েই। তেওঁলোকে বিষ্ণু ৰাভাৰ কিতাপ এভইড কৰিছে। সাহিত্য সভাই বিষ্ণু ৰাভাক সাহিত্যিক বুলি স্বীকাৰ কৰা নাই। আৰ্টিষ্ট বুলিও স্বীকাৰ কৰা নাই। দেশৰ কাৰণে, স্বাধীনতা আন্দোলনৰ কাৰণে বিষ্ণুপ্ৰসাদ ভিক্টোৰিয়া কলেজৰ পৰাও ৰাষ্ট্ৰীগেট হল আৰু ৰংপুৰৰ মাইকেল কলেজৰ পৰাও হ’ল তথাপি তেখেতে পাব লগা স্বীকৃতি নাপালে।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ বাইদেউ, বিষ্ণু ৰাভাই এবাৰ যে চৰকাৰৰ ৰােষত পৰি পঘাৰে বান্ধি ৰাজপথেৰে লৈ গৈছিল। সেইটাে আপুনি থাকোঁতে হৈছিল নে?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ সেই সময়ত মই নাই। ৰাভাৰ অর্থনৈতিক সংকট বৰ বেছি আছিল। জেলৰ পৰা অহাৰ পিছত। আগতেই তেওঁৰ বাপেকৰ সম্পত্তি ধ্বংস হৈ গৈছিল। পাঁচমাইলত আছিল দুহাজাৰ বিঘা আৰু এয়াৰফিল্ডত আছিল ৫০০ বিঘা। এতিয়া মোৰ হাতত পাঁচ বিঘা আছে । য’ত নেকি এতিয়া তেজপুৰ ইউনিভাৰচিটি বহিছে তাত দুহাজাৰ বিঘা আছিল| এতিয়া একোৱেই নাই| যদিও মই গান গাইছোঁ নাচিছোঁ কিবা কৰিছোঁ। অর্থনৈতিক সমস্যাৰ বাবে বেলেগ ধৰণে চিন্তা কৰিব লগা হৈছে। বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ আৰ্থিক অৱস্থা এনেকুৱা তেওঁ নাটক কৰিবলৈ নগ’লে, মিটিং কৰিবলৈ নগ’লে জীয়াই থকাৰ কোনো ৰাস্তা নাই। সেই সমস্যাৰ বাবে মছলপুৰলৈ গুচি গ’লোঁ। খুৰাৰ ওচৰলৈ। বড়ো বিখ্যাত সাহিত্যিক মোৰ খুৰা। তেওঁৰ তাতে সৰু ইণ্ডাষ্টিৰ নিচিনা খুলি তাতে থাকিলোঁ মই। তাৰ পাছত খুৰাই ৪০ বিঘা মাটি দি এটা অনুষ্ঠান পাতি দিলে। তাতেই মই থাকিলোঁ এঘাৰ বছৰ। সেই সময়ত বিনোৱা ভাবেৰ লগত যোগাযোগ হৈ গোটেই ভাৰতবৰ্ষ ঘূৰিছোঁ। তেওঁ যেতিয়া প্রথম অসমলৈ আহে তেতিয়াও মই আছোঁ আৰু যোৱাৰ সময়তো আছোঁ। তাৰ পিছত মই অল ইণ্ডিয়ালৈ গুচি গ’লোঁ। এনেকে ৰাভাৰ লগত মই বিচ্ছিন্ন হৈ গৈছিলোঁ। মই ইণ্ডোৰ, ভূপাল আদিত থাকোঁতে ৰাভা এৰেষ্ট হৈছে। তাৰ পিছতহে মই আকৌ আহিছোঁ। সেই কাৰণে আৰ. চি. পি আইৰ সৰ্বভাৰতীয় আৰু বিনােৱাজীৰ ফালৰ পৰা গােটেই ভাৰত ঘূৰিলোঁ। জয়প্রকাশ নাৰায়ণ, তেওঁক আমি চাচাজী বুলি মার্তো চৰ্দাৰ বল্লভভাই, আন্না ফালেটকাৰ আদি যিমান বিখ্যাত মূধাফুটা মানুহ সকলোৰে লগত সম্পর্ক হৈ গ’ল মোৰ। তাৰ পিছত দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে ৰাভাৰ বৰহমপুৰ জেলৰ পৰা অহাৰ পিছত চাইনীজ এগ্ৰেছনৰ সময়ত এৰেষ্ট কৰি বৰহমপুৰ জেলত ৰখাৰ পিছত মুকলি হৈ আহি ৰাভাৰ হাইপ্রেছাৰ হৈ গ’ল। ৰাভা অকলশৰীয়া হৈ পৰাত ৰাভাই আকৌ বিয়া কৰাব লাগে বুলি ৰাইজে ধৰাত ৰাভাই ক’লে—যদি বিয়া কৰাব লাগে তেতিয়া মোহিনী বসুমতাৰীকে আকৌ ল’ব লাগিব যদি আপোনালোকে ব্যৱস্থা কৰি দিয়ে। তাই যদি আহে। তাইৰ লগত থাকিম। বেলেগ ছোৱালী আৰু এই বয়সত নলওঁ। সেইটাে কৰিবলৈ বড়ো ৰাইজৰ ওচৰলৈ যাব লাগিব। আৰ. চি. পি. আই কৰা বহুত বড়ো মানুহ আছে। তেওঁলোকে চিন্তা কৰি ৰাভাক মাতি প্রতিশ্রুতি দিলে দ্বিতীয়বাৰৰ কাৰণে ৰাভাৰ লগত মােৰ সংযোগ কৰাই দিলে। সঁচা কথাটাে আজি কৈছোঁ।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ সেইটাে কোন চনৰ কথা ?\nমােহিনীবালা ৰাভাঃ ১৯৬৪ চনৰ কথা। তেতিয়া মই ক’লোঁ আগতে মই আপোনাৰ পত্নী হিচাপে উপযুক্ত নহ’লোঁ নাথাকিলোঁ। এতিয়া মই আপোনাৰ লগত পত্নী হিচাপে নাযাওঁ এজনী সেৱিকা হিচাপে যাম। যদি মোৰ সেৱাৰে আপোনাৰ আয়ুস বাঢ়ে। সেই সূত্রেই মই ৰাভাৰ লগত বন্দৱস্ত কৰি আহিলোঁ। সেৱিকা হিচাপে। আপুনি কিন্তু মােক পত্নী হিচাপে গ্রহণ কৰিব নোৱাৰিব। তাৰপিছত শেষত তেওঁ কি হিচাপে গ্ৰহণ কৰিলে নাজানো।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ আপুনিতো শেষলৈকে তেখেতৰ লগত থাকিলে ?\nমােহিনীবালা ৰাভাঃ থাকিলোঁ। তেওঁৰ লগত হাস্পতালত থাকি মোৰ ব্ৰেইনৰ অলপ গণ্ডগোল হৈছিল এবছৰ। তেওঁৰ যিটো কষ্ট, পানী এটুপিও নাযায়। এঘাৰ মাহ ভুগিছে। সেই কাৰণে মই তেনেকুৱা বেমাৰত ভোগা মানুহৰ খুব অনুভৱ কৰিব পাৰােঁ। তেনেকে তেজপুৰৰ ৰাইজৰ ফাকৰ পৰাও বৰ বেছি ৰেচপন পোৱা নাই। গোটেই অসমৰ ৰাইজৰ পৰা পোৱা টকা-পইচা মোৰ নামত দিছে পেপাৰত। ৰাভায়ো ক’লে; মোৰ নামত দিব নালাগে। মোহিনীৰ নামত দিব লাগে। তেতিয়া তেজপুৰৰ ৰাইজে পৰিচৰ্যা নামৰ কমিটি কৰি ষ্টে কৰি থৈ দিলে। ৰাভাই তেতিয়া লিখিব নোৱাৰে। জুনৰ ১৬ তাৰিখে তেখেতৰ পৰা টিপচহী লৈ মোক চহী দিবলৈ কৈছিল। মই চহী দিয়া নাই। ৰাভাই তেতিয়া খুব কান্দিলে। ক’লে ৰাইজৰ টকা ৰাইজেই খাব। মইতো ৰাইজৰ কাম একো কৰা নাই গতিকে মোৰ নামত ৰাইজে দিয়া টকা ৰাইজে খাব লাগে। তুমি চহী দিয়া বুলি কৈ খুব কান্দিলে। কান্দিলত মই চহী দিলোঁ আৰু। মই চহী দিয়াৰ পাছত তেজপুৰ চিভিল হাস্পতালতে পঁইসত্তৰ হাজাৰ টকা তেজপুৰৰ ৰাইজেই ল’লে। সেইটাে তেজপুৰৰ ৰাইজে কি কৰিলে কি খালে মই একো নাজানাে। তাৰ পিছত মিচেচ চলিহাৰ স্বামীক ১৯৪৮ চনতে মই ধর্ম ভিনিদেউ বুলি মাতিছিলোঁ। অমিয়া বাইদেউ আৰু ভিনিদেউ। বাইদেৱে মােক আহচােন আহ, তোৰ আঠ হাজাৰ টকা আহিছে বুলি মাতি লৈ গ’ল। সেইটােও তেওঁলোকে লৈ গ’ল। আমি আপোনাৰ টকা আহিলে দিম বুলি। মইতো নাজানো। সেই টকাটাে ষ্টে কৰি থােৱা বুলিও নাজানো। কলকাতাৰ চিত্তৰঞ্জন কেন্সাৰ হাস্পতাললৈ ৰাভাক লৈ যাব সেইদিনা। ষ্ট্ৰেচাৰত উঠোৱাৰ সময়ত ৰাভা চেন্সলেচ হৈ গ’ল। এৰোপ্লেনৰ টিকটৰ দাম আঠ হাজাৰ আছিলে। ৰাভা চেন্সলেচ হােৱাৰ কাৰণে সেইদিনা যোৱা নহ’ল। চিভিল হাস্পতাললৈ লৈ গ’ল। চিভিল হাস্পতালত তেৰ দিন নে কিমান দিন থাকিলোঁ। সেই টকাটাে আঠ হাজাৰ আঠ হাজাৰ ষোল্ল হাজাৰ আৰু পয়সত্তৰ হাতাৰ চব ৰাইজে লৈছে। তাৰ পিচত ৰাভাই শেষ নিশ্বাস কঢ়াৰ পাছত মই চেন্সলেচ হৈ গৈছিলোঁ আঢ়ৈ ঘণ্টা। মোৰ হাত-ভৰি কোচ খাই গৈছিল। মোৰ হাত-ভৰি চিধা কৰোঁতে ডাক্তৰ-নাৰ্ছে আঢ়ৈ ঘণ্টা লৈছে। পিছ দিনা যাদৱ মেচ নামৰ ল’ৰা, কমিউনিষ্ট মানুহ, ক’লোঁ শ্ৰাদ্ধ কৰিবলৈ পইচা নাই। আপুনি, আহিছে নেকি চাই আহক। আকৌ দহহাজাৰ আহিছে। শ্ৰাদ্ধৰ আগে আগে পঠিয়াই দিছোঁ। শ্ৰাদ্ধৰ কাৰণে টকাটাে লাগে তুমি আনা । ক’লৈ ৰাইজে লৈ ল’লে। সেই এটা মানে কৰুণ কাহিনী। যাৰ কাৰণে মই তেজপুৰৰ ৰাইজৰ মাজত বিষ্ণু ৰাভাৰ ভলিউম এখনো দিয়া নাই। ফাষ্ট ভলিউম যেতিয়া ওলাইছিল মহকুমা পৰিষদত মঙলদৈয়ে লৈছে, ৰঙিয়াই লৈছে। লক্ষীমপুৰে ডেৰশখন লৈছে। তেজপুৰ মহকুমা পৰিষদে নলওঁ বুলি ক’লে। মই জবৰদস্তি কোৱাৰ কাৰণে পোন্ধৰখন ল’ম বুলি ক’লে৷ যেতিয়া মোৰ বোৱাৰীয়ে দিবলৈ গ’ল। মই লক্ষীমপুৰলৈ গুচি গ’লোঁ। তেওঁলোকে আমি বিষ্ণু ৰাভাৰ কিতাপ ল’ব নোৱাৰােঁ বুলি ৰিজেক্ট কৰিলে। সেই কাৰণে তেজপুৰৰ কাকো মই বিষ্ণু ৰাভাৰ কিতাপ দিয়া নাই। একমাত্র কমলা আগৰৱালা আৰু হৃদয় আগৰৱালাৰ মিচেচক ফাৰ্ষ্ট ভলিউমটো দিছোঁ। ছেকেণ্ড ভলিউমত কি লিখা আছে কোনেও নাজানে।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ বিষ্ণু ৰাভাৰ এগৰাকী সহধর্মিণী হিচাপে আমি দুই-এটা সৰু সৰু কথা আপোনাৰ মুখৰপৰা জানিব খুজিছােঁ। তেখেতে বাৰু কি খাই ভাল পাইছিল? খোৱা-বোৱাৰ\nক্ষেত্ৰত ৰচি কেনেকুৱা আছিল ?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ তেওঁ নিৰামিষ খাই ভাল পায়। মাংস ৰান্ধিলে এক টুকুৰাই খায়।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ মাছ?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ মাছাে এটুকুৰাই খায়। নিৰামিষ ভাল পায়।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ নিজেই ৰন্ধা-বঢ়া কৰি ভাল পাইছিলে নেকি?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ তেখেত খুব ভাল ৰান্ধনি। কিন্তু মোৰ দিনত ৰন্ধা নাই। ৰন্ধাত নাম আছিল এসময়ত। ময়ো নিৰামিষ।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ তেখেতৰ খং কেনেকুৱা? খং আছিলনে বাৰু ?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ খংটাে মানে কেঁচুৱাৰ নিচিনা। খং উঠি ভাত-পানী নাখাওঁ বুলি যদি ঠেহ পাতে বিছনাত শুই যাব। খুৱাই দিলে ভাল হৈ যায়। লিখিবৰ সময়ত আমাৰ অলপ লাগে। তেখেতক লিখোৱালে, খুব বেছিকে জোৰ কৰিলে খং উঠি আহে। লেখিবলৈ ক’লে দিগদাৰ পায়। মানুহে খুব দিগদাৰ কৰে।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ সাধাৰণতে কোনটাে সময়ত লিখে তেখেতে ?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ সন্ধিয়া ভাত খোৱাৰ আগতে। দুপৰীয়া এঘাৰটাৰ পৰা বাৰটালৈ লিখিব। ৰাতিপুৱা চাৰি বজাতে উঠে। সৰু ল’ৰা-ছোৱালীৰ কিতাপৰ পৰা যিমান মেগাজিন আছে সব পঢ়িব। জলপান-চাহ পুৱা ৫-৩০ বজাত লাগিবই। তাৰ পিছত দিলে নাখায়।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ ঘৰুৱা কাম? বাৰীৰ কাম ?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ বাৰীৰ কাম ময়েই বেছি কৰোঁ। মোৰ লগতে কেতিয়াবা লাগি দিয়ে। মোৰ বাৰী আছে। বাৰীৰ খেতিয়েই খাওঁ। আমাৰ এতিয়া তেজপুৰত খেতি কৰিব পৰা অৱস্থা নাই বান্দৰৰ কাৰণে। মই চাৰিও ফালে জাল দি তাৰ ওপৰতো জাল দিওঁ।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ এতিয়া আপোনাৰ বাৰীত খেতিখোলা আছে?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ আছে ফুলকবি, বন্ধাকবি চব ৰােও৷ মই নিজেই ঘৰৰ কাম কৰােঁ। কোনাে হেল্পাৰ নাই। অকলে আছোঁ। বাচন ধোৱা, কাপোৰ ধোৱা, চব নিজে কৰােঁ।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ তেখেতে ঘৰতে গান-বাজনা কৰিছিল। তেতিয়া আপুনি কেনে পাইছিল?\nমোহিনীবালা ৰাভাঃ বেছিভাগ মানুহে তেওঁক কবিতা, নাটক আদি চাবলৈ দিবলৈ আহে। সেই কাৰণে তেওঁ নিজে লিখা-মেলা কৰিবলৈ সময় নাপায়। সেই কাৰণে তেওঁৰ লিখাৰ সময় এঘাৰটাৰ পৰা বাৰটালৈ আৰু সন্ধিয়া ভাত খোৱাৰ আগতে। এই দুটা টাইমেই বাছি ল’লে৷ ৰাতি আঠ বজাৰ পাছত মই তেওঁৰ লগত কাকো দেখা কৰিবলৈ নিদিওঁ। ক’ৰবালৈ গ’লেও আঠ বজাৰ আগতে আহি পাব লাগিব এইটাে নিয়ম কৰিছিলোঁ।\nকৌস্তুভমণি শইকীয়াঃ আপােনাৰ লগত বহুত কথা পাতিলোঁ! আপােনাৰ মনৰ মানুহ যিজনৰ লগত আপুনি জীৱনৰ এটা দীঘলীয়া সময় কটালে যিজন পুৰুষ অসমৰ সকলোৰে নমস্য ব্যক্তি। গতিকে বাইদেউ আপােনাৰ লগত হােৱা এই সুদীর্ঘ কথা-বতৰাৰ পৰা আপোনাৰ বহুত পুৰণা কথা জানিলোঁ। বর্তমানৰ জীৱনৰ কথা জানিলোঁ। আপোনাৰ সুস্বাস্থ্য আৰু দীৰ্ঘ জীৱন কামনা কৰিলোঁ।\nটেগবিষ্ণু প্ৰসাদ ৰাভা বিষ্ণুপ্ৰসাদ\nপূৰ্বৱৰ্তী লেখা অসমৰ জনজাতি সমস্যাঃ ৰাভাৰ দৃষ্টিভংগী ( পৰমানন্দ মজুমদাৰ )\nপৰৱৰ্তী লেখা ৰাভাৰ কবি-মানস ( নলিনীধৰ ভট্টাচাৰ্য )


সম্পাদকীয় (প্ৰাণজ্যোতি নাথ) - সাহিত্য ডট অৰ্গ\nভাল কিতাপেৰে আৰম্ভ হওক এটা শক্তিশালী গ্ৰন্থ-আন্দোলন\nকেতিয়াবা ভাবোঁ, এইযে মই পঢ়োঁ… এয়া মোৰ বিলাস নেকি? যাৱতীয় কামত ব্যয় হোৱা টকাকেইটা বাদ দি সঞ্চয়ৰ নামত যি অলপ কিছু থাকে, তাৰে খুব কম পৰিমাণৰ অংশ এটি কিতাপ কিনাত খৰছ কৰোঁ ……ই কি বিলাসিতা? অৱশ্যে একশ্ৰেণীৰ ক্ষুধাতুৰে(মানসিক ক্ষুধা অৰ্থত) যেতিয়া অৰ্থৰ অভাৱত পঢ়িবলৈ ইচ্ছুক মনটো সামৰিছে তেনে ক্ষেত্ৰত মানসিক তৃপ্তিৰ অৰ্থে মোৰ গ্ৰন্থক্ৰয় একপ্ৰকাৰ বিলাসিতা যে নহয় সেইকথা নুই কৰিব নোৱাৰি। পঠন বা মননৰ বাবে গ্ৰন্থক্ৰয়ৰ পক্ষপাতিত্ব কৰাটো যুক্তিসঙ্গতনে? সময়ৰ সতে তাল মিলাই বিভিন্ন স্তৰত বিভিন্ন মাধ্যমৰ মাজেদি পাৰ হৈ আহি আজি ছপা আখৰৰ মুখ দেখিছে গ্ৰন্থই। কেতিয়াবা শিলত খোদিত হৈছিল আখৰ, কেতিয়াবা কোনোবাটো কাপোৰৰ টুকুৰাত অথবা গছৰ বাকলিত। সাঁচিপাতৰ পুথিৰ কথা বোধহয় দোহাৰাৰ প্ৰয়োজন নাই। কিন্তু সেই সময়ত, সেই পৰিৱেশত ক্ৰয়-বিক্ৰয় চলিছিলনে কিতাপৰ! অথচ সাহিত্যৰ ধাৰক আছিল কিতাপেই। গ্ৰন্থ ৰচনা আছিল একপ্ৰকাৰ দুৰূহ কাম আৰু সেইদৰে পাঠকো আছিল একেবাৰে সীমিত। তথাপি অনাখৰী জ্ঞান-পিপাসুৱে জ্ঞানৰ সম্ভেদ পাইছিল শ্ৰৱন-কীৰ্তনেৰে। অৰ্থাৎ কোনো এজন লেখকে বা পাঠকে পঢ়ি শুনোৱাৰ কৰ্মভাগি সমাপন কৰিছিল। শ্ৰৱনো একপ্ৰকাৰ বিনোদনেই। কিন্তু ভাল গ্ৰন্থ এখন পঠন বা শ্ৰৱন কোনোটোৱেই যেতিয়া অনুচিত নহয় সেয়ে গ্ৰন্থ ক্ৰয়ৰ বিলাসিতাক জ্ঞান অৰ্জনৰ এক উচিত বাট বুলি কৈ সেই ক্ৰেতাক বাৰণ কৰাৰ পৰা আঁতৰি থকাই মঙ্গল।\nসীমিত ৰচনা, সীমিত ৰচয়িতা, সীমিত পাঠকেৰে ভাষা জীৱিত থাকিল কেৱল এমুঠি মানুহৰ আন্তৰিকতা, পৰিশ্ৰম আৰু নিজা আগ্ৰহৰ বাবে। সময় সলনি হ’ল আৰু লিখনত ব্যৱহৃত আহিলাসমূহ সহজলভ্য হোৱাত লিখা কামটো হৈ পৰিল সহজসাধ্য। নিত্য নতুন গ্ৰন্থ বিবিধ বিষয়ৰ পয়োভৰেৰে কিতাপৰ-বজাৰত উপলব্ধ হ’ল আৰু শিক্ষিতৰ হাৰ বঢ়াৰ সমান্তৰালকৈ বাঢ়িল পাঠক। শুনি জ্ঞান লভাৰ ধাৰণাটোৰ অলপ সালসলনি ঘটি মানুহে পঢ়ি জ্ঞান লভাত বিশ্বাস কৰিবলৈ ল’লে।লেখকৰ শ্ৰম কমিল, ব্যয় বাঢ়িল আৰু ব্যয়ৰ ভাৰ বহন কৰি লেখক আৰু পাঠকৰ মাজৰ যোগসূত্ৰ হৈ পৰিল প্ৰকাশক। বিনিয়োগৰ উপৰিও এতিয়া প্ৰকাশকৰ ওপৰত পৰিল আৰু কেতবোৰ গধুৰ দায়িত্ব…যেনে, সাহিত্য, ভাষা আৰু কিছুপৰিমাণে জাতিৰ জাতিয়ত্ব ৰক্ষাৰ দায়িত্ব। এতিয়া মানসিক আৰু শাৰিৰীক শ্ৰমেৰে লেখকে যেতিয়া লেখাসমূহ প্ৰস্তুত কৰি উলিয়াব, প্ৰকাশকে নিজৰ দায়িত্ব বুজি ভাল লেখাসমূহ পাঠকলৈ বুলি আগবঢ়াই দিব… সেইসময়ত সমাজ-হিতৈষী ৰূপে পাঠকৰো দায়িত্ব সেই লেখা গ্ৰহণ কৰা, পঢ়া, পঢ়ুৱা, আৰু লগতে প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰ কৰা। গ্ৰন্থ ক্ৰয়ত অৰ্থ ব্যয় কৰিব নোৱাৰা কোনোবাজনক পঢ়ুৱাৰ দায়িত্ব লোৱাতো নিহিত থাকে আন্তৰিকতা আৰু সৎ ভাৱ। জাতি তথা ভাষাৰ গুৰিধৰোতাসকলে_ সকলোৰে মাজলৈ সাহিত্যক লৈ যোৱাৰ কামফেৰা কোনো খেদ প্ৰকাশ নকৰাকৈ কৰিব লাগে, লগতে সক্ষম আৰু সচেতন সাধাৰণ জনতাইও।\nসাহিত্য কি?‘সহিত’ শব্দৰ পৰা ‘সাহিত্য’ৰ উৎপত্তি বুলি ভবা হৈছে।‘সহিতস্য ভাবঃ সাহিত্যম’-অৰ্থাৎ সহভাৱ বা মিলন; শব্দ আৰু অৰ্থৰ সুসমন্বয় বা মিলনেই সাহিত্য। মানুহৰ_ পৰস্পৰৰ মাজত সংযোগ স্থাপনৰ অৰ্থে ভাষাৰ সৃষ্টি আৰু সাহিত্য হ’ল ভাষাৰ সু-সংগঠক আৰু শ্ৰীবৃদ্ধিৰ কাৰক। সাহিত্য অবিহনে জীৱন-নিৰ্বাহ সম্ভৱ, কিন্তু জীৱনক বাদ দি সাহিত্য অসম্ভৱ। সেয়ে হয়তো কোৱা হয়-সাহিত্য জীৱনৰ দাপোন। সাহিত্যৰ সৈতে পোনপটীয়া আৰু ঘনিষ্ঠ ভাৱে জড়িত শব্দকেইটা হৈছে লেখক, প্ৰকাশক আৰু পাঠক আৰু এই লেখক, পাঠক আৰু প্ৰকাশকৰ সপোনৰ ছবিখনৰ নামটোৱেই হৈছে-‘কিতাপ’। বৰগোহাঞি চাৰে লিখিছে “কিতাপ জীৱনৰ সঞ্জীৱনী সুধা”। এই সুধা পি জীয়াই থাকে সেই তিনিওটা চৰিত্ৰ… লেখক, পাঠক আৰু প্ৰকাশক। পদ্মশ্ৰী ড° লক্ষ্মীনন্দন বৰা চাৰে(‘শব্দ’ই আয়োজন কৰা ৩য় যোৰহাট গ্ৰন্থমেলা আৰু সাহিত্য উৎসৱৰ উদ্বোধনী ভাষণত প্ৰসংগক্ৰমে) ক’লে; ‘আমাক জীয়াই ৰাখিছে প্ৰকাশকে।’ সেই কথাষাৰৰ আঁত ধৰি ক’ব পাৰি প্ৰকাশকক জীয়াই ৰাখিছে পাঠকে আৰু পাঠকক কিতাপে।\nনিচা কৰা মানুহে জানে নিচাৰ ৰাগী, কিতাপ এজন পাঠকৰ নিচা। এজন ভাল পঢ়ুৱৈয়ে স্বৰ্গীয় প্ৰেমৰ দৰে এই নিচাক লালন কৰে। তেওঁৰ বাবে কিতাপ হৈ পৰে জীৱনী শক্তি, যাক তেওঁ ধাৰণ কৰে, আত্মাৰ দৰে।\nকিতাপ-কি এক ৰহস্যময় শব্দ; ঠিক নাৰী আৰু নদীৰ দৰে। প্ৰতিখন কিতাপৰ বুকুত লুকাই থাকে অনন্ত ৰহস্য, লিখকৰ জীৱনাদৰ্শ, চিন্তা, যুক্তি আৰু সামগ্ৰিকভাৱে লিখকৰ বক্তব্যৰ সৈতে পাঠকৰ সংযোগৰ পৰাই উদ্ভৱ হয় নানান ৰহস্য__জ্ঞান আৰু প্ৰজ্ঞাৰ ৰহস্য। একো একোখন কিতাপৰ সৈতে একো একোজন সৎ, নিষ্ঠাবান পাঠকৰ সম্পৰ্ক একোজন সৎ, নিষ্ঠাবান প্ৰেমিকৰ দৰে-একান্ত ব্যক্তিগত আৰু আত্মিক। কিতাপৰ সীমাহীন ৰহস্যৰ জগতৰ তেওঁ এনে এজন মন্ত্ৰমুগ্ধ পৰ্যটক যে তেওঁৰ বাবে বাস্তৱ জগতৰ একোৱেই তাতকৈ আশ্চৰ্যকৰ হ’ব নোৱাৰে। আচলতে গোটেই জগতখনকে শাসন কৰে গ্ৰন্থই। এবোজা কিতাপ লৈ পাঠশালালৈ যোৱাৰে পৰা আমি বহতীয়া হওঁ গ্ৰন্থৰ আৰু আমাৰ মাজৰে কোনোজনে এই দাসত্ব স্বীকাৰ কৰি হৈ পৰোঁ কিতাপৰ আজন্ম প্ৰেমিক। এখন ভাল কিতাপৰ সংৰক্ষণ এটুকুৰা সোণ সংৰক্ষণ কৰাৰ দৰে, যি নতুন প্ৰজন্মক পুৰণি শিপাৰ সন্ধান দিয়ে। গ্ৰন্থ সেইবিধ মূল্যবান বস্তু যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এটি ভাষা টিকি থাকে। ভাষাক জীয়াই ৰাখিবলৈ সেই ভাষাত চিন্তা-চৰ্চা তথা লিখন যিদৰে জৰুৰী তাতোকৈ বেছি জৰুৰী পঠন। কাৰণ পঠনেহে জ্ঞানৰ দুৱাৰ মুকলি কৰে আৰু চাক্ষুস অভিজ্ঞতা নোহোৱাকৈ এডোখৰ অচিন ঠাইৰ, নেদেখা মানুহৰ, অজানা অথচ সঁচা কৰ্ম-কাণ্ড উপলব্ধিৰ অনুভৱ দিয়ে।\nগ্ৰন্থৰ জগতত সোমাই পৰা আশ্চৰ্যচকিত পৰ্যটকজনে বিচাৰ কৰিব সেই জগতৰ কোনটো ৰূপে তেওঁক আটাইতকৈ বেছি আকৰ্ষিত কৰিছে। অৰ্থাৎ কোনবোৰ তেওঁৰ বাবে ভাল কিতাপ, কোনবোৰ বেয়া কিতাপ! আমি তেওঁক সিদ্ধান্ত দিব নোৱাৰোঁ, আমাৰ সিদ্ধান্তক তেওঁৰ সিদ্ধান্ত বুলি মানি ল’বলৈ বাধ্যও কৰাব নোৱাৰোঁ। পাঠক হিচাপে মই কি পঢ়িম বা কিয় পঢ়িম সেই কথা মোৰ ৰুচিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আৰু মই পঢ়া কোনখন কিতাপৰ কথা আপোনাক ক’ম বা আপোনাৰে সতে আলোচনা কৰিম সেয়াও মোৰ ব্যক্তিগত সিদ্ধান্ত যদিও সেই নিৰ্দিষ্ট কথাটোৰ সৈতে এক ধৰণৰ সামাজিক হিতৰ প্ৰশ্ন এটাও যিহেতু জড়িত হৈ থাকে; সেয়ে ভাল কিতাপৰ ভাল আলোচনাহে শোভনীয়। কোনখন ভাল কিতাপ ৰুচি অনুযায়ী বিভিন্নজন পাঠকে বিভিন্ন ধৰণে বিচাৰ কৰিব। কোনো এখন কোনো এজনে পঢ়ি ভালপালে, অন্য এখন অন্য এজনে পঢ়ি ভাল পাব। কিন্তু লিখনও যিহেতু এটা ভাষাৰ বিস্তৃতিৰ মাধ্যম সেয়ে লেখাৰ পৰা আমি কাকো বাৰণ কৰিব নোৱাৰোঁ। কাঞ্চন বৰুৱাই সমসাময়িক সমালোচকৰ পৰা এজন ভাল ঔপন্যাসিক ৰূপে স্বীকৃতি লাভ নকৰিলে, কিন্তু ফণীন্দ্ৰ কুমাৰ দেৱ চৌধুৰীয়ে কাঞ্চন বৰুৱাৰ প্ৰসঙ্গত কৈছে- “অসমীয়া পঢ়ুৱৈৰ মাজত উপন্যাসৰ প্ৰতি আকৰ্ষণ সৃষ্টি কৰি পঢ়ুৱৈ সৃষ্টি কৰাৰ ক্ষেত্ৰত কাঞ্চন বৰুৱা অদ্বিতীয়। যি সময়ত অসমীয়া পঢ়ুৱৈৰ সংখ্যা দ্ৰুতগতিত হ্ৰাস পোৱা বুলি আলোচিত হয়, সেই সময়ত কাঞ্চন বৰুৱাৰ দৰে লেখকসকল জাতি আৰু ভাষাটোৰ বাবে আৰু অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি বিবেচিত হোৱাটো মংগলজনক।”(সাতসৰী,কাঞ্চন বৰুৱা বিশেষ সংখ্যা)। এই কথাষাৰ গ্ৰহণযোগ্য এইকাৰণেই যে এতিয়াও নতুন পুৰুষে পঠন আৰম্ভ কৰে জনপ্ৰিয় উপন্যাস “অসীমত যাৰ হেৰাল সীমা’’ৰে। কিন্তু এটা দশকত এজনহে কাঞ্চন বৰুৱা ওলায়। পাঠকক আকৃষ্ট অথবা মোহাৱিষ্ট কৰি ৰখাটো কিছু লেখকৰ বাবে একপ্ৰকাৰ দুৰূহ কাম। তাতে এতিয়াৰ পাঠক আগতকৈ কিছু পৰিমাণে সচেতন আৰু বুধিয়কো । তেওঁলোকে সময় ক’ত, কিয়, কেনেকৈ খৰছ কৰিব সেই কথা আগতীয়াকৈ নিৰ্ধাৰণ কৰাত দক্ষ। সেয়ে এনে পাঠকক ফাঁকি দিয়া কামটো বৰ সহজ নহয় । যিসকল লেখকে লেখা কামটো নতুনকৈ কৰিছে তেওঁলোকে যদি অনুভৱ কৰে যে পাঠকে তেওঁলোকক গ্ৰহণ কৰা নাই, তেন্তে লেখা কামটোৰ পৰা সাময়িক বিৰতি লৈ পাঠকে স্বীকৃতি দিয়া কোনো এজন বিশিষ্ট লেখকৰ গ্ৰন্থসম্ভাৰ অধ্যয়ন কৰাটো জৰুৰী। অৰ্থাৎ ক’ব পাৰি পঠন অবিহনে লিখন অসম্ভৱ আৰু কেনেবাকৈ যদি কাৰোবাৰ বাবে সেয়া সম্ভৱ হৈছে তেন্তে সি ঐশ্বৰিক। প্ৰায়কেইজন প্ৰতিষ্ঠিত লেখকৰ আত্মজীৱনীৰ পাত লুটিয়ালে বুজা যায় যে তেখেতসকল ভাল পঢ়ুৱৈও আৰু প্ৰকৃত পঢ়ুৱৈ এজনেহে লেখাৰ মান নিৰূপণ কৰাত সফল ।\nকিতাপ পাঠকৰ আত্মা আৰু দেখা গ’ল যে লিখনিত পৰিপক্কতা আনিবলৈ নতুন লেখকৰ বাবে অধ্যয়ন জৰুৰী।তাৰোপৰি শিক্ষিতৰ হাৰ বঢ়াৰ সমান্তৰালকৈ বাঢ়ি অহা মানুহৰ জ্ঞানৰ ক্ষুধা নিবাৰণৰ বাবে গ্ৰন্থ অধ্যয়নৰ বিকল্প নাই।এই সকলোদিশ চালি-জাৰি চাই ক’ব পাৰি গ্ৰন্থৰ ভৱিষ্যৎ বিপন্ন নহয়। ভাষা-সাহিত্যৰ বৈতৰণীখনত ডুব নোযোৱাকৈ চাহাবী কায়দাত চিগাৰ হুপি ‘বেপৰোৱাহ’ হৈ থাকিবলৈ হ’লে গ্ৰন্থ অধ্যয়নৰ নাওখন মেলিবই লাগিব আৰু ধুমুহা চম্ভালিবলৈ জানিব লাগিব যে কিমান মোটা তৰপেৰে এই নাও বন্ধাব লাগিব। ক’ৰবাত পঢ়িলোঁ… “কিতাপ পঢ়িবা শান্ত হ’বলৈ।” ধীৰ-স্থিৰ, সংযমী ভদ্ৰলোক ৰূপে নিজক তুলি ধৰাত গ্ৰন্থ অধ্যয়নে আমাক যথেষ্ট সহায় কৰে।মুঠৰ ওপৰত ব্যক্তি আৰু সমাজ,উভয়ৰে বিকাশত গ্ৰন্থই এক বিশেষ ভূমিকা পালন কৰে। সেয়ে গ্ৰন্থৰ কদাপি মৃত্যু নাই। আজিকালি গাঁৱে-ভূঁয়ে গ্ৰন্থমেলাৰ আদৰ বঢ়ালৈ চালে অনুমান হয় কিতাপৰ আদৰ কমা নাই আৰু যুৱচামে কিতাপৰ মাজত কি বিচাৰে, সেইদিশত লেখক-প্ৰকাশক উভয়ে কিছু চকু ৰাখিলে ক’ব পাৰি যে পাঠকৰ সংখ্যা বৃদ্ধি হ’ব। পাঠকৰ মাজত নিজ ভাষাৰ গ্ৰন্থৰ চাহিদাই নিৰ্ণয় কৰিব ভাষাৰ ভৱিষ্যতো।\nভাষা এটা বৰ্তি থাকিবলৈ আৱশ্যক সেই ভাষাত লিখিত গ্ৰন্থৰ আৰু গ্ৰন্থ সৃষ্টিৰ কামটো লেখকৰ।স্বীকৃতিয়ে আমাক লক্ষ্যত উপনীত হ’বলৈ বিশেষভাৱে উৎসাহ-উদ্দীপনা যোগায়। লেখকসকলক স্বীকৃতি প্ৰদানৰ বাবে গঠিত ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ আৰু সৰ্বোৎকৃষ্ট অনুষ্ঠানটো হ’ল সাহিত্য অকাডেমি। ১৯৫৪ চনৰ ১২ মাৰ্চত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা সাহিত্য অকাডেমিয়ে ১৯৫৫ চনৰ পৰা অকাডেমি বঁটা ঘোষণা কৰে। সেই চনতে সৰ্বপ্ৰথম অকাডেমি বঁটাপ্ৰাপ্ত অসমীয়া ভাষাৰ গ্ৰন্থখন হ’ল প্ৰসিদ্ধ কবি যতীন্দ্ৰ নাথ দুৱৰাৰ “বনফুল” আৰু ২০১৫চনত সাহিত্য অকাডেমী লাভ কৰা গ্ৰন্থখন হ’ল বিশিষ্ট গল্পকাৰ কুল শইকীয়াৰ “আকাশৰ ছবি আৰু অন্যান্য গল্প।” এই দিশৰ পৰা বিচাৰ কৰিলে ১৯৫৫ চনৰ পৰা ২০১৫ চনলৈকে যোৱা ষাঠিটা বছৰে সাহিত্য অকাডেমীৰ দৰে উৎকৃষ্ট সন্মান লাভ কৰা অসমীয়া সাহিত্যৰ মান কমিছে বুলি ক’ব নোৱাৰি। বিশ্বসাহিত্যৰ সৈতে ফেৰ মাৰিব পৰাকৈ অসমীয়া ভাষাত গ্ৰন্থ ৰচিত হৈ আছে আৰু হৈ থাকিব। মাত্ৰ লেখাৰ সমান্তৰালকৈ পঢ়াৰ ধাৰাটো উত্তৰসুৰী অসমীয়া লেখক-পাঠকে বৰ্তাই ৰাখিব লাগিব। লগতে সৈমান হ’ব লাগিব এই কথাত যে আমাৰ নতুন লেখকে মানসম্পন্ন লেখা আমাক দিবলৈ সক্ষম। এই বিশ্বাসে লিখকক উৎসাহিত কৰিব আৰু মানবিশিষ্ট লেখাৰ ধাৰাটো বৰ্তি থকাত সহায় কৰিব।\nতথাপিও ৰৈ যায় এক ক্ষীণ শংকা। প্ৰযুক্তিৰ বিস্তাৰে ক্ৰমাৎ হ্ৰাস কৰিছে নেকি পঠন অভ্যাস!! যন্ত্ৰৰ ব্যৱহাৰ বাঢ়িছে, কিন্তু যন্ত্ৰই গ্ৰাস কৰিব পৰা নাই গ্ৰন্থক।আজিৰ সময়ত যন্ত্ৰ আৰু গ্ৰন্থ-ইটো সিটোৰ পৰিপূৰকহে। গতিকে যন্ত্ৰৰ প্ৰভাৱত গ্ৰন্থৰ ভৱিষ্যৎ বিপন্ন হ’ব বুলি ভবাটো এটা অমূলক চিন্তা। কাৰণ যন্ত্ৰ দানৱে কোনোমতেই শঙ্কৰদেৱ, শ্বেইক্সপীয়েৰ, ৰবীন্দ্ৰনাথ, বেজবৰুৱাক ম্লান কৰিব নোৱাৰে, কৰাটো অসম্ভৱ। বৰঞ্চ যন্ত্ৰৰ উচিত ব্যৱহাৰে বৃদ্ধি কৰিব অধ্যয়ন স্পৃহা।অসমীয়া নতুন প্ৰজন্মই এটা ‘কিতাপ পঢ়াৰ নৱ-আন্দোলন’ গঢ়ি তুলিব আৰু যন্ত্ৰই ইয়াত এক বিশেষ ভূমিকা ল’ব বুলি মই ব্যক্তিগতভাৱে আশাবাদী। অনুবাদেও দৃঢ় কৰিব অসমীয়া ভাষাৰ গ্ৰন্থৰ ভেটি, ব্যৱধান কমাব দেশ আৰু বিদেশৰ মাজত,সময় আৰু পাত্ৰৰ মাজত। অসমীয়া গ্ৰন্থৰ অনুবাদ বাঢ়ক, ইও এক আন্তৰিক আশা।\nঅসমত এটা গ্ৰন্থ আন্দোলন সম্ভৱ নে? নিশ্চয় সম্ভৱ।প্ৰয়োজন মাথো কিছু জনসচেতনতা, এক জনজাগৰণৰ।গ্ৰন্থমেলাও একপ্ৰকাৰ গ্ৰন্থবিপ্লৱেই। কিন্তু বৃহৎত্তৰ স্বাৰ্থত গ্ৰন্থমেলাৰো কিছু আধুনিকীকৰণৰ প্ৰয়োজন।প্ৰকাশন প্ৰতিষ্ঠানসমূহে অনলাইন যোগে অসমীয়া কিতাপ প্ৰাপ্তব্য কৰাওক, ইও এক আন্তৰিক প্ৰস্তাৱ। শিশু-উপযোগী কিতাপৰ উৎপাদন বাঢ়ক আৰু ই আমাৰ শিশুক এখন বিষ্ময়কৰ জগতৰ সন্ধান দিয়াত সফল হওক যাতে কাৰ্টুন শ্ব, ভিডিঅ’ গেম এৰি শিশুৱে কিতাপৰ পৃথিৱীত বিচৰণৰ হাবিয়াস কৰে… ইও আন্তৰিক আশা। নতুন সমালোচক ওলাওক, সমালোচনাই পাঠকৰ সময় ৰাহি কৰি ভাল গ্ৰন্থ নিৰ্বাচনত দিক নিৰ্ণায়কৰ ভূমিকা লওক। গ্ৰন্থ বৰ্তি থাকক, গ্ৰন্থই আমাক বৰ্তাই ৰাখক। পঢ়ক,পঢ়ুৱাওক……এই বাৰ্তাৰে, বিশেষকৈ অসমীয়া ভাষাৰ গ্ৰন্থৰ উজ্জ্বল ভৱিষ্যৎ কামনাৰে,কেইজনমান বিশেষ ব্যক্তিলৈ কৃতজ্ঞতা যাঁচি, সংখ্যাটিৰ সফলতা নিৰ্ণয়ৰ ভাৰ পাঠকলৈ এৰি সম্পাদকৰ কলম সামৰিলোঁ।\n← হোমেন বৰগোহাঞিৰ সৈতে কথোপকথন (মৃদুল হালৈ)\nচুলি নুটুকিবি কেশৱতী (দীপালী বৰা) →


নতুন জনসংখ্যা নীতিৰ পৰা কোনে কোনে পাব ৰেহাই? - NK TV 24x7\nনতুন জনসংখ্যা নীতিৰ পৰা কোনে কোনে পাব ৰেহাই?\nৰাজ্যত প্ৰৱৰ্তন হ’ব নতুন জনসংখ্যা নীতি\nসন্তান জন্ম দিয়াৰ ক্ষেত্ৰত সাৱধান\nঅধিক সন্তানৰ বাবে বঞ্চিত হ’ব পাৰে সুবিধাৰ পৰা\nগুৱাহাটী, ২০ জুন, NKTV: ৰাজ্যত অচিৰেই প্ৰৱৰ্তন হ’ব জনসংখ্যা নিয়ন্ত্ৰণ আইন। মুখ্যমন্ত্ৰী হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাই কৰিছে এই ঘোষণা। অধিক সন্তানে বঞ্চিত কৰিব পাৰে চৰকাৰী চাকৰিকে ধৰি অন্যান্য সা-সুবিধাৰ পৰা। কোন কোন পৰিব এই আইনৰ আওতাত? কোনে ৰেহাই পান এই আইনৰ পৰা?\nৰাজ্য চৰকাৰে শেহতীয়াকৈ প্ৰৱৰ্তন কৰিবলৈ ওলাইছে নতুন জনসংখ্যা নীতি। এই নীতি,অনুসৰি ২০২৫ চনৰ পৰা দুটাতকৈ অধিক সন্তান থকা ব্যক্তিয়ে নাপাব চৰকাৰী সা-সুবিধা। নাপাব চৰকাৰী আঁচনিৰ সা-সুবিধাও। চৰকাৰী চাকৰি কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো হ’ব বঞ্চিত। একেদৰে ২০২২ চনৰ পৰা ৪টা সন্তানতকৈ অধিক সন্তান থাকিলে নাপাব চৰকাৰী সুবিধা। ২০২১ চনত ৬টাতকৈ অধিক সন্তান থাকিলে নাপাব পাৰে চৰকাৰী সা-সুবিধা।\nৰাজ্য চৰকাৰে শীঘ্ৰেই প্ৰৱৰ্তন কৰিবলৈ ওলোৱা এই আইনৰ পৰা ৰেহাই পাব – অনুসূচীত জাতি,অনুসূচীত জনজাতি, চাহ জনগোষ্ঠীয়ে।\nচৰকাৰৰ নতুন জনসংখ্যা নীতিক লৈ সৃষ্টি হৈছে বিতৰ্কৰ। কিয়নো একাংশ জাতি জনগোষ্ঠীয়ে এই আইনৰ পৰা ৰেহাই পাব৷ চৰকাৰৰ এই স্থিতিক সমালোচনা বিৰোধীৰ। বিৰোধীৰ প্ৰশ্ন, সকলোকে কিয় সামৰি লোৱা নহ’ল প্ৰস্তাৱিত আইনখনত? জনসংখ্যা নিয়ন্ত্ৰণৰ ক্ষেত্ৰত চৰকাৰে প্ৰৱৰ্তন কৰিবলৈ ওলোৱা নতুন আইনত কি কাৰণে নিৰ্দিষ্ট কেইটামান জাতি জনগোষ্ঠীক ৰেহাই দিয়া হ’ল? এই আইনৰ পৰা ৰেহাই বিচাৰি দাবী জনাইছে কেইবাটাও জাতি জনগোষ্ঠীয়েও। অসমৰ খিলঞ্জীয়া ভূমিপুত্ৰ হিচাপে দাবী কৰা গৰীয়া মৰিয়া দেশী জাতীয় পৰিষদৰো একেই দাবী। তেওঁলোককো ৰেহাই দিব লাগে আইনখনৰ পৰা।\nএকাংশ লোকক নতুন জনসংখ্যা আইনৰ পৰা ৰেহাই দি আন একাংশক আইনৰ আওতাতত সামৰি লোৱা কথাটো সহজভাৱে মানি ল’ব পৰা নাই সাধাৰণ লোকসকলে। ৰাজ্যজুৰি ইয়াক লৈ সৃষ্টি হৈছে বিতৰ্কৰ। চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে আহিছে বিভাজনৰ অভিযোগ। জনসংখ্যা নীতিৰ পৰা ৰেহাই দিয়া নিদিয়াক লৈ আৰম্ভ হৈছে বিতৰ্কৰ। কিন্তু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ আকোৰগোজ স্থিতিয়ে অসন্তুষ্ট কৰিছে বহুলোকক৷ ৰাজ্যত জনসংখ্যা নিয়ন্ত্ৰণৰ ক্ষেত্ৰত সকলোকে সামৰি লোৱাৰ দাবী সচেতন লোকসকলৰ। বিভাজনমুখী পথেৰে নগৈ এই আইনৰ আওতালৈ সকলোকে অনাৰ দাবী। কেৱল অনুসূচীত জাতি, অনুসূচীত জনজাতি অথবা চাহ জনজাতিক কিয়? চৰকাৰৰ এই ভূমিকাক লৈ সৰ্বত্ৰে প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি হৈছে।\nPrevious articleবলীউডৰ চেলিব্ৰিটি সকলে কি দৰে উদযাপন কৰিলে পিতৃ দিৱস\nNext articleপৰাজয়ৰ গ্লানিৰ পৰা ৰক্ষা বিশ্ব চেম্পিয়ন ফ্ৰান্সৰ


এন্টিঅক্সিডেন্ট : — বিকাশপেডিয়া\nমূল পৃষ্ঠা / স্বাস্থ্য / স্বাস্থ্য কিটিপ / এন্টিঅক্সিডেন্ট :\nএন্টিঅক্সিডেন্টৰ বিষয়ে লিখা হৈছে ।\nআজিকালি স্বাস্থ্যসচেতন লোকসকলৰ মাজত প্ৰায়ে শুনিবলৈ পোৱা কথাষাৰ হৈছে- ‘এন্টিঅক্সিডেন্ট’। আমি জানো যে এন্টিঅক্সিডেন্ট নমৰ কিছুমান খাদ্যত থকা গুণ আমাৰ বাবে উপকাৰী। আনকি আমাৰ আহৰতো এন্টিঅক্সিডেন্ট থাকিব লাগে। পিছে মানুহে আলোচনা কৰা এন্টিঅক্সিডেন্টনো প্ৰকৃততে কি?\nএন্টিঅক্সিডেন্ট কি? ই কিয় উপকাৰী -\nদিনটোত আমাৰ দেহৰ অভ্যন্তৰত কি কি প্ৰক্ৰিয়া সম্পন্ন হয়? আমাৰ দেহটোৱে অক্সিজেন গ্ৰহণ কৰাৰ লগে লগে প্ৰাকৃতিকভাৱেই কিছুমান ‘ফ্ৰি ৰেডিকলছ’ উৎপন্ন হয়। ফ্ৰি ৰেডিকেলচবোৰে কোষ এটাক আক্ৰমণ কৰাৰ লগতে পিছলৈ আক্ৰান্ত কোষবিলাকক ধ্বংস কৰি পেলায়। লগতে ৰোগৰো সৃষ্টি কৰে। ধূমপান, প্ৰদূষণ আদিৰ বাবে ফ্ৰি ৰেডিকেলচবোৰৰ পৰিমাণ শৰীৰত বৃদ্ধি পায়।\nআমি আহাৰৰ পৰা পোৱা পুষ্টিদ্ৰব্যৰ ভিতৰত এবিধ উপাদান হৈছে ‘এন্টিঅক্সিডেন্ট’। ই ফ্ৰি ৰেডিকেলচবোৰক নিয়ন্ত্ৰিত ৰাখি দেহটো অক্সিডেটিভ হোৱাত বাধা দিয়ে।\nহৃদযন্ত্ৰৰ স্বাস্থ্যৰ লগত এন্টিঅক্সিডেন্টৰ সম্পৰ্ক কি -\nফ্ৰি ৰেডিকেচলবোৰে কোষবোৰক আক্ৰমণ কৰাৰ লগতে কলেষ্টেৰলবোৰক অক্সিডেচন(জাৰণ) কৰে। ফলত হৃদৰোগৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে অনিষ্টকাৰী কলেষ্টেৰলৰ(LDL) অধীনত চৰ্বিৰ প্লেক বা লদা গঠন কৰে। এই চৰ্বি ধমনীৰ ভিতৰত ডকা বান্ধিলে তেজ চলাচলৰ পৰিমাণ কমি যায়, বা হৃদযন্ত্ৰলৈকো তেজৰ চলাচলত বাধাৰ সৃষ্টি হয়। দেহটোৱে সৃষ্টি কৰা ফ্ৰি-ৰেডিকেলচবোৰেই এই সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰে। সেয়ে প্ৰদূষিত পৰিৱেশত ফ্ৰি ৰেডিকেলচবোৰৰ বৃদ্ধি প্ৰতিহত কৰা টান হৈ পৰে। সেয়ে আমাৰ খাদ্যৰ লগত এন্টিঅক্সিডেন্ট যোগ কৰা অতি প্ৰয়োজন।\nএন্টিঅক্সিডেন্ট কি কি প্ৰকাৰৰ -\nএন্টিঅক্সিডেন্টে ফ্ৰি ৰেডিকেলচবোৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ সময়ত ই বিভিন্ন ধৰণে কাম কৰে। এন্টিঅক্সিডেন্টৰ কামৰ প্ৰকাৰ অনুসৰি তলত দিয়া ধৰণে ভাগ কৰিব পাৰি-\nএইবিধ এন্টিঅক্সিডেন্টে কোষটো ধ্বংস হোৱাৰ পূৰ্বে অক্সিডাইজিং হোৱাৰ বাধা দিয়ে।\nই অক্সিডেটিভ প্ৰক্ৰিয়া কমাই আনে বা বন্ধ কৰে।\nপৰিয়ালটোৱে প্ৰয়োজনীয় এন্টিঅক্সিডেন্ট পোৱা বুলি কিদৰে জানিব:\nফ্ৰিৰেডিকেলচবোৰে যাতে কোনো ক্ষতি কৰিব নোৱাৰে, তাৰ বাবে আহাৰত প্ৰয়োজনীয় এন্টিঅক্সিডেন্ট থাকিব পাৰে। প্ৰয়োজনীয় এন্টিঅক্সিডেন্টখিনিখাদ্যবস্তু ৰন্ধা তেলৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে এন্টিঅক্সিডেন্ট থকা তেল ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।\nউল্লেখ্য যে আমাৰ দেশত খাদ্যবস্তু ৰান্ধিলে তেল ব্যৱহাৰ কৰা হয়। তেল আৱশ্যকীয় উপাদান। কিন্তু বেছি উত্তাপ পালেই সাধাৰণ মানৰ তেলত অক্সিডেচন প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হয় আৰু ফ্ৰি ৰেডিকেলচ গঠন কৰিবলৈ লয়। সেয়ে হৃদৰোগৰ পৰা পৰিয়ালটোক ৰক্ষা কৰিব বিচাৰিলে তেলখিনি এন্টিঅক্সিডেন্টযুক্ত কৰি লোৱা দৰকাৰ।


লকডাউন - গিৰীশ চন্দ্ৰ শৰ্মা - সাহিত্য ডট অৰ্গ\nলকডাউন – গিৰীশ চন্দ্ৰ শৰ্মা\nMay 17, 2020 March 10, 20210Comments\nপদূলি মুখত ৰৈ থকা অমূল্যই বেগাবেগিকৈ নঙলা অতিক্ৰম কৰা ধৰ্মক দেখি সুধিছিল “ঐ ধৰ্মকাই! কাইলৈ লকদডাউন খুলিব নে?” মূৰটো জোকাৰি ধৰ্মই বেগাই খোজ পেলাইছিল। “বাপৰে, মুখৰ কথাটো ক’ব নোৱাৰে। লকডাউনে মুৰত ধৰিলে যেন পাইছোঁ। ধৰ্মকায়েতো কেতিয়াও এনে ব্যৱহাৰ নকৰে, নিশ্চয় কিবা জৰুৰী কথাৰ বাবে ইমান দৌৰা দৌৰি কৰিছে”- অমূল্যই কথাবোৰ মনতে পাগুলিয়াই পিছে পিছে গৈ ধৰ্মৰ চোতালত ভৰি দিছিল। “অ’ ধৰ্মকাই! কি হ’ল, মোৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ নিদিয়াকৈ ততাতৈয়াকৈ ঘৰ সোমালি যে?\nধৰ্মই অমূল্যক কৈছিল “লকদাউন নোখোলে বুলি মুৰ জোঁকাৰি ক’লোৱেই আৰু কি ক’ব লাগে।” কাম নাই এইডালৰ, পিছে পিছে আহি চোতাল পালেহি। পদূলিৰ মুখেৰে মানুহ এজন পাৰ হ’ব নোৱাৰে। প্ৰশ্নৰ পিছত প্ৰশ্ন। কাম এটা কৰাত নাই। নিজৰ শাকনিবাৰীখন চন পৰিল, গুটি এটাও নিসিচে। ঠেঙাটো মাৰি চকটোত তাচপাত আৰু কেৰম খেলৰ আড্ডা। নিজেটো ধ্বংস হৈছেই, উঠি অহা ল’ৰা জাককো বৰবাদ কৰিব লৈছে। লকডাউন উঠাই ল’লেই যেন কুৰুক্ষেত্ৰৰ যুদ্ধত হে নামিব। ধৰ্মই কথাবোৰ মুখতে ভোৰভোৰাই শাকনিবাৰীত কোৰ মৰাত ব্যস্ত হৈ পৰিছিল।\nগাওঁখন চহৰো নহ’ল, গাওঁ হৈও নেথাকিল। শাকনিত কোৰ মাৰি মাৰি ধৰ্মই মনতে ঘূনেধৰা গাওঁখনক লৈ ভাৱিছিল। ঘৰে ঘৰে গাঁওখনত শাকনিবাৰী আছিল, পাচলি ইঘৰে সিঘৰক বিলাইছিল। আজি লকডাউনৰ সপ্তাহটোৱে হোৱা নাই, হাহাকাৰ গাওঁখনত। হাতে হাতে বেগলৈ চকটোত আশাপালি ৰৈ থাকে পাঁচলি বিক্ৰী কৰিবলৈ অহা অচিনাকি ঠেলাৱলাজনলৈ। পানী মাৰি অনা শুকান পাঁচলিখিনিতে হেতাওপৰা। লকডাউন হোৱাৰ দিনৰপৰা তাৰো মুধা মৰিছে। খা বাপ্পেকে। ইহঁতবোৰক তপত ভাতৰ ধোৱাই খাইছে। জিকা ভেন্দিটো দূৰৰে কথা, যেনিতেনি ছটিয়াই দিলে হোৱা শাকমুঠিও নকৰে।\n“অ’ ধৰ্মকাই! বৰ খঙত থকা যেন লাগিছে।”- হঠাৎ শাকনিবাৰী খনত ৰমেনক দেখি ধৰ্মই ৰমেনক কৈছিল, -” খঙনো কাৰ ওপৰত কৰিম? খঙ কৰাৰ অধিকাৰ আছে জানো! মনত আছেনে চ’কত অবাবত আড্ডা মাৰি থাকোঁতে সৰ্বেশ্বৰ মাষ্টৰৰ কানতলীয়া চৰকেইটা। আজি সেই অধিকাৰো নাই আৰু সেই অনুশাসনৰে মাত মাতিব পৰা ব্যক্তিও গাঁওখনত নাই। ৰমেন! ৰচোন ৰ, সৌ জিকা দুটা চিঙি আনচোন।” বেগ এখনত জিকা দুটাৰ সৈতে আলু কেইটামান দি ধৰ্মই ৰমেনক কৈছিল,- “ৰমেন! তই সেইফালে যাবিয়েই যেতিয়া এই বেগখন ৰূদ্ৰহঁতৰ ঘৰত দি থৈ যাবি। জানইটো, ৰূদ্ৰৰ মাক বৌটি অকলে আছে। ৰূদ্ৰক কিমান বুজালো, নাই কথাই নুশুনিলে, এই অমূল্যৰ পাল্লাত পৰি ৰাজ্যৰ বাহিৰত গ’ল চাকৰি কৰিবলৈ। ঠেলি হুচুকি কোনোমতে দুই তিনিবাৰৰ মুৰত মেট্ৰিকটো পাচ কৰিছিল তাতেই তাৰ কি ফুটনি, বাহিৰত চাকৰি বিচাৰি যাব। অমূল্যকটো দেখিছই, বছৰদুটামান বাহিৰত নষ্ট কৰি উভতি আহি এতিয়া মাকৰ পেনছনটোৱেই একমাত্ৰ ভৰষাৰে ঘৰত বহিছে। ৰূদ্ৰটো আহিবই নোৱাৰিলে। মেম্বৰে কৈছে ৰূদ্ৰ হেনো বাহিৰৰ কোনোবা মাইগ্ৰেন্ট লেবাৰ কেম্পত আছে। এইফালে বেমাৰী বৌটি চিন্তাত মৰিছে। অ’ ৰমেন! আলু কেইটামান তয়ো ভৰাই ল, ভাতত আলু দুটা দিও দিন চলাব পাৰিবি, বেগখন কিন্তু বৌটিক দি থৈ যাবি দেই।”\nগোঁসাই ঘৰত ঢং ঢং বৰকাহৰ শব্দ। গুৰুজনাৰ থাপনাত চাকি জ্বলায় মাকে ধৰ্মক গা ধুবলৈ দিয়াৰ ইংগিত ধৰ্মই বুজি পায়। সেয়ে কোৰখন ভড়াল ঘৰটোৰ বেৰত ওলোমাই থৈ পুখুৰীৰ পানীতে গাটো তিয়াই ধৰ্মই গুৰুসেৱা কৰি পাগঘৰত মাকৰ সৈতে ভাতৰ পাতত বহিছিল। মাকে ধৰ্মক সুধিছিল,- “বোপাই! ভালেমান আলু উঠিছে। কি কৰিবি? সপ্তাহিক বজাৰখনো বন্ধ।”\nধৰ্মই মাকক কৈছিল,- “কি কৰিম আৰু, কিছু বিলালোঁৱেই, আমি দুটা প্ৰাণীৰ বাবে কিমাননো লাগিব। ভাৱিছো অলপ নিজৰ বাবে থৈ বাকীখিনি ওচৰ চুবুৰীয়াকে বিলাম। এই দূৰ্যোগৰ দিনত মানুহখিনিয়ে আলু পিটিকা ভাত খাইও দিন পাৰ কৰিব পাৰিব। মানুহবোৰৰ ভৰষা পাঁচলিৰ ঠেলাখনো কেইবাদিনো অহা নাই।”\nবেলি পাটত বহিছিল। ধৰ্মই ঠেলাখনত আলু ভৰা বস্তা দুখন লৈ গাঁৱৰ চ’কটোত। নিমিষতে আলুৰ বস্তা দুটা শেষ। দিব পৰা জনে ধৰ্মক দুপয়চা দি নিলে, নোৱাৰা জনক ধৰ্মই এনেয়ে দিলে। এন্ধাৰ নামিছিল। বৰদৈচিলাৰ বতৰ। দুদিন ধৰি গাঁৱত বিজুলীবাতি জ্বলা নাই। কেৰাচিনৰ বটল এটা লৈ ঘৰমুৱা ধৰ্মক অমূল্যই বাটতে পাই সুধিছিল,-“ধৰ্মকাই! আলুবোৰ শেষ হৈ গ’ল নেকি?”\nঅমূল্যক দেখি ধৰ্মৰ পুৱাৰ খঙটোৱেই ভমককৈ উক দিছিল যদিও ধৰ্মই খঙটো সম্বৰণ কৰি অমূল্যক সুধিছিল,- “কোনখন মহাভাৰত লৈ ব্যস্ত আছিলি? ঘৰৰ আগ পাচ শুৱনি শাকনি বাৰীত দুবৰি গজিল। দাইটী থকালৈ এই শাকনি বাৰীতে সোনগুটি বূটলিছিল। কি নাছিল শাকৰ পৰা সৰিয়হলৈ, দাইটি ঢুকাল সকলো শেষ। বুইছ অমূল্য! মোৰ কৰ্কশ কথাবোৰ তই হয়তো হজম কৰিব পৰা নাই, কিন্তু মোৰো উপায় নাই অমূল্য, মোৰো অন্তৰ আত্মাই কান্দি উঠে যেতিয়া তহঁতে নিজৰ শাকনিৰ দুবৰি গছকি এপোৱা ভেন্দি দুটামান জিকা কিনিবলৈ বৌটিৰ পেনছনৰ টকাকেইটা উলিয়ায় চ’কটোত ঠেলাৱলাজনলৈ ৰৈ থাক। অমূল্য! নিজকে সংশোধন কৰ। সময় এতিয়াও আছে। কিবা এটা কৰাৰ ইচ্ছা থাকিলে কিবা এটা পাবি। এই লকডাউন অচিন ভাইৰাছৰ পৰা ৰক্ষা পাবৰ বাবে লকডাউন। আজি আছে কাইলৈ যাব। এবাৰ ভাৱিছনে তহঁতৰ অকৰ্মন্যতাই গোটেই জাতিটোকে ভাইৰাছ অহাৰ আগতেই লকডাউন কৰি পেলাইছে। এই লকডাউন আমাৰ হাতৰ কুঠাৰখন ভৰিত মৰাৰ দৰে বহুত ভয়াবহ। অমূল্য! বেয়া নেপাবি, বহুত কথাই ক’লো “\nঠেলাখন ঠেলি ঠেলি ধৰ্মই ঘৰলৈ খোজ পেলাইছিল। এন্ধাৰৰ মাজত এজাক জোনাকী পৰুৱাৰ পোহৰত এখন অনুতপ্ত মুখ। অমূল্যই মনতে ভাৱিছিল,-“ধৰ্মক বৰলাকাই বুলি জোকাবলৈ ল’ৰাজাকক ময়েই শিকাইছিলোঁ….ছি: ছি:।”\nদূৰৈৰ পৰা ধৰ্মই চিঞৰিছিল….” অমূল্য ! বেগখন লৈ আহ, আলু কেইটামান লৈ যাবি……….।”\n← অপূৰ্ণ – দিম্পী বৰুৱা\nলিহিৰি দুবৰিৰ বন – হিৰন্ময়ী গগৈ কোঁৱৰ →\nস্বৰ্গদেউ গগৈ,এলিজাবেথ আৰু বহাগ বিহু (যতীন কুমাৰ গগৈ)\nপ্রকৃতিৰ কঠোৰতা আৰু এটি পিয়াঁজী ফুলৰ অনুভৱ(- কল্লোল কুমাৰ বৰুৱা)


(সত্যজিত ৰয়ৰ পৰা পুনঃনিৰ্দেশিত)\nবিজয়া দাস (বি. 1949–92)\nৰায়ে পূৰ্ণদৈঘ্যৰ কাহিনীচিত্ৰ, তথ্যচিত্ৰ আৰু চুটি ছবিকে ধৰি মুঠ ৩৭ খন ছবি পৰিচালনা কৰিছিল। তেখেত এজন লেখক, প্ৰকাশক, চিত্ৰকৰ, গ্ৰাফিক ডিজাইনাৰ আৰু চলচ্চিত্ৰ সমালোচকো আছিল। ৰায়ৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ পথেৰ পাঁচালীএ (১৯৫৫) কাঁ চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত "শ্ৰেষ্ঠ মানৱীয় তথ্যচিত্ৰ]]কে ধৰি ১১ টা আন্তৰ্জাতিক পুৰষ্কাৰ লাভ কৰিছিল। পথেৰ পাঁচালী, অপৰাজিত (১৯৫৬) আৰু অপুৰ সংসাৰ (১৯৫৯) এই তিনিখন ছবিক একেলগে অপু ত্ৰয়ী (The Apu Trilogy) বুলি কোৱা হয়। ৰায়ে চিত্ৰনাট্য ৰচনা, চৰিত্ৰায়ন, সংগীতৰ স্বৰলিপি ৰচনা, চিনেমাট’গ্ৰাফী, কলা নিৰ্দেশনা, সম্পাদনা আৰু শিল্পী-কুশলীৰ নামৰ তালিকা তথা প্ৰচাৰ সামগ্ৰীৰ পৰিকল্পনা আদি সকলো নিজেই কৰিছিল। ৰায়ে জীৱনকালত ৩২ টা ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা, কেইবাটাও আন্তৰ্জাতিক বঁটা আৰু ১৯৯১ চনত একাডেমী সন্মানসূচক বঁটা (অস্কাৰ)কে ধৰি বহুতো বঁটা,সন্মান লাভ কৰে।\nসত্যজিৎ ৰায়ৰ বংশানুক্ৰম প্ৰায় দহ প্ৰজন্মৰ অতীত পৰ্যন্ত বাহিৰ কৰা সম্ভব।  তেওঁৰ আদি পৈত্ৰিক ভেটি বৰ্তমান বাংলাদেশৰ কিশোৰগঞ্জ জিলাৰ কটিয়াদী উপজিলাৰ মসূয়া গ্ৰামত। ইয়াত তেওঁলোকৰ পৈত্ৰিক ঘৰটো এতিয়াও আছে য’ত সত্যজিৎৰ পিতামহ উপেন্দ্ৰকিশোৰ ৰায়চৌধুৰী আৰু দেউতাক সুকুমাৰ ৰায় দুয়োজনৰেই জন্ম হৈছিল। ১৯৪৭ চনত ভাৰত বিভাজনৰ অনেক আগতেই উপেন্দ্ৰকিশোৰ সপৰিয়ালে কলকাতালৈ গুচি যায়। বৰ্তমান তেওঁলোকৰ প্ৰায় ৪ একৰৰ এই বিশাল মাটি-বাৰী বাংলাদেশ চৰকাৰৰ ৰাজস্ব বিভাগৰ অধীনত আছে আৰু তেওঁলোকে এই ঘৰটোক কেন্দ্ৰ কৰি এটা পৰ্যটন কেন্দ্ৰ তৈয়াৰ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছে। ইয়াৰ বাদেও সত্যজিৎ ৰায়ৰ পূৰ্বপুৰুষ হৰি কিশোৰ ৰায় চৌধুৰীয়ে প্ৰায় ২০০ বছৰৰ আগেয়ে মসূয়া গ্ৰামত শ্ৰীশ্ৰী কালভৈৰৱ পূজা উপলক্ষ্যে এখন মেলাৰ আয়োজন কৰি আহিছিল। এতিয়াও প্ৰতি বছৰে বহাগ মাহৰ শেষ বুধবাৰে এই মেলা পালিত হৈ আহিছে।\nউপেন্দ্ৰকিশোৰৰ সময়তেই সত্যজিৎৰ পৰিয়ালৰ ইতিহাসে এক নতুন দিশলৈ মোৰ লয়। লেখক, চিত্ৰকৰ, দাৰ্শনিক, প্ৰকাশক আৰু ছখৰ জ্যোতিৰ্বিদ উপেন্দ্ৰকিশোৰৰ মূল পৰিচয় ১৯শ শতকৰ বাংলাৰ এক ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আন্দোলন ব্ৰাহ্ম সমাজৰ অন্যতম নেতা হিচাপে। উপেন্দ্ৰকিশোৰৰ ল’ৰা সুকুমাৰ ৰায় আছিল বাংলা সাহিত্যৰ ননচেন্স আৰু শিশু সাহিত্যৰ শ্ৰেষ্ঠ লেখকসকলৰ মাজৰ এজন। দক্ষ চিত্ৰকৰ আৰু সমালোচক হিচাপেও সুকুমাৰৰ খ্যাতি আছিল। ১৯২১ চনত কলকাতাত জন্ম গ্ৰহণ কৰে সুকুমাৰৰ একমাত্ৰ সন্তান সত্যজিৎ ৰায়ে। সত্যজিৎৰ মাত্ৰ তিনি বছৰ বয়সতেই দেউতাক সুকুমাৰৰ মৃত্যু ঘটে; মাক সুপ্ৰভা দেৱীয়ে বহু কষ্টেৰে তেওঁক ডাঙৰ দীঘল কৰে। সত্যজিৎে ডাঙৰ হৈ কলকাতাৰ প্ৰেচিডেন্সি কলেজত অৰ্থনীতি পঢ়িবলৈ যায়, যদিও চাৰুকলাৰ প্ৰতি সকলো সময়তেই তেখেতৰ দুৰ্বলতা আছিল। ১৯৪০ চনত সত্যজিৎৰ মাকে তেওঁক শান্তিনিকেতনলৈ ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত বিশ্বভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়ত ভৰ্তি হোৱাৰ বাবে হেঁচা প্ৰয়োগ কৰে। কলকাতাপ্ৰেমী সত্যজিৎে শান্তিনিকেতনৰ শিক্ষাৰ পৰিবেশ সম্বন্ধে খুউব এটা উচ্চ ধাৰণা পোষণ কৰা নাছিল, কিন্তু শেষত মাকৰ প্ৰৰোচনা আৰু ৰবিঠাকুৰৰ প্ৰতি থকা শ্ৰদ্ধাৰ ফলত ৰাজি হয়।  শান্তিনিকেতনলৈ গৈ সত্যজিৎে প্ৰাচ্যৰ শিল্পৰ মৰ্যাদা উপলব্ধি কৰাত সক্ষম হয়। পাছত তেওঁ স্বীকাৰ কৰে যে তাৰ বিখ্যাত চিত্ৰশিল্পী নন্দলাল বসু আৰু বিনোদ বিহাৰী মুখোপাধ্যায়ৰ কাষৰ পৰা তেওঁ অনেক কিছু শিকিছিল। সত্যজিৎে বিনোদবিহাৰীৰ ওপৰত পৰৱৰ্তীকালত এখন প্ৰামাণ্যচিত্ৰও বনায়। অজন্তা, ইলোৰা আৰু এলিফেন্টাত ভ্ৰমণ কৰাৰ পাছত ভাৰতীয় শিল্পৰ ওপৰত সত্যজিৎৰ গভীৰ শ্ৰদ্ধা আৰু অনুৰাগ জন্মে।\nনিয়মানুযায়ী বিশ্বভাৰতীত সত্যজিৎৰ পাঁচ বছৰ পঢ়াশুনা কৰাৰ কথা থাকিলেও তাৰ আগতেই ১৯৪৩ চনত তেওঁ শান্তিনিকেতন এৰি কলকাতালৈ গুচি আহে আৰু তাত ব্ৰিটিছ বিজ্ঞাপন সংস্থা ডি জে কিমাৰত মাত্ৰ ৮০ টকা বেতনৰ বিনিময়ত “জুনিয়ৰ ভিজুয়ালাইজাৰ” হিচাপে যোগ দিয়ে। চিত্ৰসজ্জা বা ভিজুয়াল ডিজাইন সত্যজিৎৰ পছন্দৰ এটা বিষয় আছিল আৰু সংস্থাটোত তেওঁৰ ভাল সমাদৰেই আছিল, কিন্তু সংস্থাটোৰ ইংৰাজ আৰু ভাৰতীয় কৰ্মচাৰীসকলৰ মাজত চেপা উত্তেজনা বিৰাজ কৰিছিল (ইংৰাজ কৰ্মচাৰীসকলক অনেক বেছি দৰমহা দিয়া হৈছিল), আৰু সত্যজিৎৰ ভাব হৈছিল প্ৰতিষ্ঠানটোৰ "ক্লায়েন্টসকল আছিল মূলত: মুৰ্খ।" ১৯৪৩ চনৰ ফালে সত্যজিৎ ডি কে গুপ্তৰ প্ৰকাশন সংস্থা 'চিগনেট প্ৰেছ'-ৰ লগত জড়িত হৈ পৰে। ডি কে গুপ্তই তেওঁক চিগনেট প্ৰেছৰ পৰা ছপা হোৱা গ্ৰন্থসমূহৰ প্ৰচ্ছদ অঁকাৰ অনুৰোধ কৰে আৰু এই কামত তেওঁক সম্পূৰ্ণ শৈল্পিক স্বাধীনতা দিয়ে। ইয়াতে সত্যজিৎে প্ৰচুৰ গ্ৰন্থৰ প্ৰচ্ছদ ডিজাইন কৰে, যাৰ মাজত জিম কৰবেটেৰ মেনইটাৰ্চ অব কুমায়ুন আৰু জৱাহৰলাল নেহেৰুৰ দ্য ডিচকভাৰি অব ইণ্ডিয়া উল্লেখযোগ্য। ইয়াৰ বাদেও তেওঁ বিভুতিভূষণ বন্দ্যোপাধ্যায়ে লিখা কালজয়ী বাংলা উপন্যাস পথেৰ পাঁচালীৰ এটা শিশুতুল্য সংস্কৰণ আম আঁটিৰ ভেঁপু-ৰ ওপৰতো কাম কৰে। বিভুতিভূষণে লিখা এই উপন্যাসে সত্যজিৎক ভীষণভাবে প্ৰভাৱিত কৰে আৰু ইয়াকেই পৰৱৰ্তীকালত সত্যজিৎে তেখেতৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰৰ বিষয়বস্তু হিচাপে নিৰ্বাচন কৰে। গ্ৰন্থখনৰ প্ৰচ্ছদ অঁকাৰ উপৰিও তেওঁ ইয়াৰ ভিতৰৰ বিভিন্ন ছবিসমূহো আঁকি দিয়ে। এই ছবিসমূহেই পাছত দৃশ্য বা শ্বট হিচাপে তেখেতৰ শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰত স্থান পায়।\n১৯৪৭ চনত সত্যজিৎে চিদানন্দ দাসগুপ্ত আৰু অন্যান্যসকলৰ লগত মিলি কলকাতা ফিল্ম চ’চাইটি প্ৰতিষ্ঠা কৰে। চ’চাইটিৰ সদস্য হোৱাৰ সুবাদতে তেখেতৰ অনেক বিদেশী চলচ্চিত্ৰ চোৱাৰ সৌভাগ্য হয়। এই সময়ত তেওঁ প্ৰচুৰ ছবি গভীৰ মনোযোগ দি চায়। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত তেওঁ কলকাতাত অৱস্থানৰত মাৰ্কিন সেনাসকলৰ লগত বন্ধুত্ব স্থাপন কৰে; তেওঁলোকৰ পৰাই তেওঁ চহৰলৈ অহা নতুন মাৰ্কিন চলচ্চিত্ৰসমূহৰ খবৰ লৈছিল। এই সময়ত তেওঁ নৰমেন ক্লেয়াৰ নামৰ ৰয়েল এয়াৰ ফ’ৰ্চৰ এজন কৰ্মচাৰীৰ সংস্পৰ্শলৈ আহে, যি সত্যজিৎৰ সমানেই চলচ্চিত্ৰ, দবা আৰু পাশ্চাত্যৰ ধ্ৰুপদী সঙ্গীত পছন্দ কৰিছিল।  ১৯৪৯ চনত সত্যজিৎে তেখেতৰ দূৰসম্পৰ্কৰ ভগ্নী আৰু বহুদিনৰ বান্ধবী বিজয়া দাসক বিয়া পাতে। সত্যজিৎ দম্পতিৰ ঘৰত ল’ৰা সন্দীপ ৰায়ৰ জন্ম হয়, যি নিজেও বৰ্তমান এজন প্ৰথিতযশা চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক। সেই একেই বছৰতে জঁ ৰনোয়াৰে তেখেতৰ দ্য ৰিভাৰ চলচ্চিত্ৰৰ শ্বুটিং কৰিবলৈ কলকাতালৈ আহে। সত্যজিৎে ৰনোয়াৰক গ্ৰামাঞ্চলত চিত্ৰস্থান বিচৰাত সহায় কৰে। সেই সময়তেই সত্যজিৎে ৰনোয়াৰৰ লগত “পথেৰ পাঁচালী”-ৰ চলচ্চিত্ৰায়ণক লৈ কথা পাতে আৰু ৰনোয়াৰে এই কামত তেওঁক আগুৱাই যাবলৈ উৎসাহ যোগায়।\nভাৰতত ছবিখনৰ প্ৰতিক্ৰিয়া আছিল উৎসাহসঞ্চাৰী। দ্য টাইম্‌চ অফ ইণ্ডিয়া-ত লিখা হয় যে "It is absurd to compare it with any other Indian cinema ... Pather Panchali is pure cinema" (“ইয়াক অন্য যিকোনো ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰৰ লগত তুলনা কৰা অবাস্তব... পথেৰ পাঁচালী হ’ল বিশুদ্ধ চলচ্চিত্ৰ”)। যুক্তৰাজ্যত লিন্‌জি অ্যাণ্ডাৰচনে চলচ্চিত্ৰখনৰ অত্যন্ত ইতিবাচক সমালোচনা এটা লিখে। তথাপি ছবিখনৰ সকলো সমালোচনাই যে একে ধৰণৰ ইতিবাচক আছিল তেনে নহয়। কোৱা হয় যে ফ্ৰাঁচোৱা ত্ৰুফোৱে ছবিখন চাই মন্তব্য কৰিছিল: “কৃষকসকলে হাতেৰে খাইছে - এই ধৰণৰ দৃশ্যসম্বলিত ছবি মই চাব নিবিচাৰো।”  দ্য নিউ ইয়ৰ্ক টাইম্‌চ-ৰ সবাতোকৈ প্ৰভাৱশালী সমালোচক বচলি ক্ৰাউদাৰে ছবিখনৰ এটা কঠোৰ সমালোচনা লিখে, আৰু সেইটো পঢ়ি কোনোৱে কোনোৱে ধৰি লৈছিল যে ছবিখন মাৰ্কিন যুক্তৰাষ্ট্ৰত মুক্তি পালেও ভাল নহব। কিন্তু ইয়াৰ সলনি ছবিখনে তাত প্ৰত্যাশাতকৈ অনেক বেছি দিন ধৰি প্ৰদৰ্শিত হয়।\nসত্যজিৎে অপৰাজিত নিৰ্মাণৰ সময়ত ইয়াক ত্ৰয়ী কৰি সম্পন্ন কৰাৰ কথা ভবা নাছিল, কিন্তু ভেনিচত এই কামত সাংবাদিকসকলৰ জিজ্ঞাসা শুনি তেখেতৰ মূৰত ইয়াক বাস্তৱত ৰূপ দিয়াৰ ধাৰণাটো আহে।  অপু ছিৰিজৰ শেষ ছবি অপুৰ সংসাৰ ১৯৫৯ চনত নিৰ্মাণ কৰা হয়। আগৰ দুখন ছবিৰ দৰে এইখনকো বহু সমালোচকে ছিৰিজৰ শ্ৰেষ্ঠ ছবি হিচাপে আখ্যা দিয়ে (ৰবিন উড, অপৰ্ণা সেন)। এই ছবিৰ মাধ্যমেৰেই সত্যজিৎৰ দুই প্ৰিয় অভিনেতা সৌমিত্ৰ চট্টোপাধ্যায় আৰু শৰ্মিলা ঠাকুৰৰ চলচ্চিত্ৰত আত্মপ্ৰকাশ ঘটে। ছবিখনত অপুক দেখুওৱা হয় কলকাতাৰ এক ভগ্নপ্ৰায় ঘৰত প্ৰায়-দৰিদ্ৰ অবস্থাত বসবাস কৰা। এক অস্বাভাবিক পৰিস্থিতিত অপৰ্ণাৰ লগত অপুৰ বিয়া হয়। সিহঁতৰ জীৱনৰ বিভিন্ন দৃশ্যত “বিবাহিত জীৱন সম্পৰ্কে ছবিখনৰ ধ্ৰুপদী ইতিবাচকতা ফুটি উঠে”,  কিন্তু শীঘ্ৰেই এক বিয়োগান্তক পৰিস্থিতিৰ উদ্ভব হয়। এজন বাঙালী সমালোচকে অপুৰ সংসাৰ-ৰ এটা কঠোৰ সমালোচনা লিখে, আৰু সত্যজিৎে ইয়াৰ উত্তৰত ছবিখনৰ পক্ষে এটা সুলিখিত প্ৰবন্ধ লিখে - যিটো আছিল সত্যজিৎৰ কৰ্মজীৱনত এটা দুৰ্লভ ঘটনা (সত্যজিৎৰ প্ৰত্যুত্তৰৰ এনেধৰণৰ ঘটনা আৰু এবাৰ ঘটে তেখেতৰ পছন্দৰ চাৰুলতা ছবিখনক লৈ)। \nসত্যজিৎৰ ব্যক্তিগত জীৱনৰ ওপৰত তেখেতৰ কৰ্মজীৱনৰ সাফল্যৰ তেনে কোনো প্ৰভাৱ পৰা নাছিল। সত্যজিৎৰ নিজস্ব কোনো ঘৰ নাছিল; তেওঁ তেখেতৰ মাক, মামা আৰু পৰিয়ালৰ অন্যান্য সদস্যৰ লগত এটা ভাড়া ঘৰতেই সমগ্ৰ জীৱন কটায় দিয়ে।  তেখেতৰ স্ত্ৰী আৰু ল’ৰা দুজনো তেখেতৰ কাম-কাজৰ লগত জড়িত হৈ আছিল। বেছি ভাগ চিত্ৰনাট্য বিজয়াই প্ৰথমে পঢ়িছিল, আৰু ছবিৰ সঙ্গীতৰ সুৰ তৈয়াৰ কৰাত তেওঁৰ স্বামীক সহায় কৰিছিল। আয়ৰ পৰিমাণ কম হলেও সত্যজিৎে নিজকে বিত্তশালী বুলিয়েই মানি লৈছিল, কাৰণ পছন্দৰ গ্ৰন্থ বা সঙ্গীতৰ এলবাম কিনোতে কেতিয়াও তেখেতৰ কষ্ট হোৱা নাছিল। \nঅপুৰ সংসাৰ নিৰ্মাণৰ পাছত সত্যজিৎে দেৱী ছবিৰ কামত হাত দিয়ে। হিন্দু সমাজৰ বিভিন্ন মজ্জাগত কুসংস্কাৰ আছিল ছবিখনৰ বিষয়। ছবিখনত শৰ্মিলা ঠাকুৰে দয়াময়ী নামৰ এক যুৱতী বোৱাৰীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে, যাক তেওঁৰ শশুৰেকে কালী বুলি পূজা কৰিছিল। শৰ্মিলাই পাছত এই ছবিত কৰা তেখেতৰ অভিনয়ক লৈ মন্তব্য কৰে যে দেৱীত তেওঁ নিজৰ ফালৰ একো কৰা নাছিল, বৰং এজন জিনিয়াচে তেওঁৰ দ্বাৰা সেইটো কৰোৱাইছিল। সত্যজিৎে আশঙ্কা কৰিছিল যে ভাৰতীয় চেন্সৰ ব’ৰ্ডে হয়তো ছবিখনৰ প্ৰদৰ্শনত বাধা দিব, বা হয়তো তেওঁক ছবিখন পুনৰ সম্পাদনা কৰিবলৈ কব, কিন্তু তেনে একো নহ’ল। ১৯৬১ চনত প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহেৰুৰ প্ৰৰোচনাত সত্যজিৎে ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ জন্মশতবাৰ্ষিকী উপলক্ষে কবিগুৰুৰ ওপৰত এখন প্ৰামাণ্যচিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰে। ৰবীন্দ্ৰনাথৰ ভিডিঅ’ ফুটেজৰ অভাৱত সত্যজিৎে মূলত: স্থিৰচিত্ৰ দিয়েই ছবিখন বনোৱাৰ চেলেঞ্জ হাতত লয়, আৰু তেওঁ পাছত মন্তব্য কৰে যে ছবিখন কৰোঁতে তেখেতৰ সাধাৰণ সময়তকৈ তিনি গুণ বেছি সময় লাগিছিল। একেই বছৰতে সুভাষ মুখোপাধ্যায় আৰু অন্যান্যৰ লগত মিলি সত্যজিৎে সন্দেশ নামৰ শিশুৰ আলোচনী - যিখন তেখেতৰ পিতামহে এসময়ত প্ৰকাশ কৰিছিল - পুনৰ প্ৰকাশ কৰা আৰম্ভ কৰে। সত্যজিৎে ইয়াৰ বাবে বহুদিন ধৰি অৰ্থসঞ্চয় কৰিছিল।  আলোচনীখন আছিল একেধাৰে শিক্ষামূলক আৰু বিনোদনধৰ্মী, আৰু “সন্দেশ” নামটোতে (শব্দটোৰ দুটা অৰ্থ হয়: “খবৰ” আৰু “মিঠাই”) এই দ্বিত্বতাৰ প্ৰতিফলন ঘটিছে। সত্যজিৎে আলোচনীখনৰ ভিতৰৰ ছবি আঁকিছিল আৰু শিশুলকৰ বাবে গল্প আৰু প্ৰবন্ধ লিখিছিল। পৰৱৰ্তী বছৰসমূহৰত লেখালেখি কৰাতো তেখেতৰ আয়ৰ অন্যতম প্ৰধান উৎসত পৰিণত হয়।\n১৯৬২ চনত সত্যজিৎে কাঞ্চনজঙ্ঘা ছবিখন পৰিচালনা কৰে। এইখন আছিল তেখেতে কৰা প্ৰথম মৌলিক চিত্ৰনাট্যনিৰ্ভৰ ৰঙীন চলচ্চিত্ৰ। দাৰ্জিলিং নামৰ এক পাহাৰীয়া ৰিজ’ৰ্টত এটা উচ্চবিত্ত পৰিয়ালে কটোৱা এটি সন্ধ্যাকালৰ কাহিনীক লৈ এই জটিল আৰু সঙ্গীতনিৰ্ভৰ ছবিখন কৰা হয়, যিটো সন্ধ্যাত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে হঠাৎ পৰিয়ালৰ হৰ্তাকৰ্তা ইন্দ্ৰনাথ ৰায়ৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ ঘোষণা কৰে। ছবিখন প্ৰথমে এটা বিৰাট মেনছনত চিত্ৰায়িত কৰাৰ পৰিকল্পনা আছিল, কিন্তু পাছত সত্যজিৎে সেই বিখ্যাত ৰিজ’ৰ্টতেই দৃশ্যগ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত লয়, যাতে তেওঁ চিত্ৰনাট্যৰ উত্তেজনা পোহৰ-আন্ধাৰৰ খেলা আৰু কুঁৱলীক ব্যবহাৰ কৰি ফুটায় তুলিব পাৰে। সত্যজিৎে পাছত স্মৃতিচাৰণ কৰি কয় যে তেখেতৰ চিত্ৰনাট্যত যিকোনো ধৰনৰ আলোকসম্পাততেই দৃশ্যগ্ৰহণ সম্ভব আছিল, অথচ একে সময়তে দাৰ্জিলিঙত অৱস্থানকাৰী এখন বাণিজ্যিক চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণকাৰী দলে সূৰ্য্যৰ অভাৱত এটা শ্বটো সম্পন্ন কৰিব নোৱাৰিলে।  ছবিখনত ইন্দ্ৰনাথ ৰায়ৰ চৰিত্ৰত ৰূপদানৰ বাবে সত্যজিৎে ছবি বিশ্বাস-ক নিৰ্বাচন কৰে। এইখনেই আছিল ছবি বিশ্বাসে কৰা শেষ ছবি; ইয়াৰ কিছুদিন পাছতেই এক মটৰ দুৰ্ঘটনাত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। ইয়াৰ ফলত সত্যজিৎে পৰৱৰ্তীকালত কিছু চৰিত্ৰ অঙ্কনত বাধাৰ সম্মুখীন হয়, কাৰণ তেখেতৰ ভাব হৈছিল একমাত্ৰ ছবি বিশ্বাসেই সেই চৰিত্ৰত ৰূপদান কৰাৰ যোগ্য ব্যক্তি আছিল।\n১৯৬৪ চনত সত্যজিৎে চাৰুলতা ছবিখন নিৰ্মাণ কৰে, যিখন আছিল তেখেতৰ কৰ্মজীৱনৰ এই পৰ্বৰ শেষ ছবি, আৰু অনেক সমালোচকৰ মতে তেখেতৰ সবাতোকৈ সফল চলচ্চিত্ৰ।  ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ ছুটিগল্প নষ্টনীড়ৰ আধাৰত নিৰ্মিত ছবিখনত ১৯শ শতকৰ এক নিঃসঙ্গ বাঙালী বোৱাৰী চাৰু ঠাকুৰৰ পুতেক অমলৰ প্ৰতি তেওঁৰ অনুভূতিৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে। মোৎসাৰ্টীয়ে এই ছবিখনক প্ৰায়েই "নিখুঁত" বুলি অভিহিত কৰা হয়। সত্যজিৎে নিজেও কৈছিল যে এই ছবিখনত তেখেতৰ ভুলৰ সংখ্যা সবাতোকৈ কম আৰু এইখনেই তেখেতৰ নিৰ্মিত একমাত্ৰ ছবি, য’ত আকৌ সুযোগ পালে তেওঁ ঠিক এইধৰণেই বনালেহেঁতেন।  ছবিখনত চাৰু চৰিত্ৰত মাধবী মুখোপাধ্যায়ৰ অভিনয় আৰু সুব্ৰত মিত্ৰ আৰু বংশী দাশগুপ্তৰ কামে উচ্চপ্ৰশংসা পায়। ছবিখনৰ দুটা দৃশ্যই সমালোচকৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। প্ৰথমটো হৈছে ছবিখনৰ নিৰ্বাক প্ৰথম সাত মিনিট, য’ত চাৰুৰ একঘেয়েমি জীৱন ফুটায় তোলা হয়, আৰু দ্বিতীয়টো হ’ল "বাগানৰ দোলনাৰ দৃশ্য", য’ত চাৰুৱে অমলৰ বাবে তেওঁৰ ভালপোৱাৰ মুখামুখি হয়। এই পৰ্বত সত্যজিৎৰ নিৰ্মিত অন্যান্য চলচ্চিত্ৰৰ মাজত আছে মহানগৰ, তিন কন্যা, অভিযান আৰু কাপুৰুষ আৰু মহাপুৰুষ।\nকাষৰ মানুহৰ কাষত সত্যজিৎৰ ঘৰুৱা নাম আছিল “মানিক”। তেওঁ তেখেতৰ সমসাময়িক চলচ্চিত্ৰকাৰসকলতকৈ সাধাৰণ জনগণৰ লগত অনেক বেছি মিলা মিচা কৰিছিল। অচিনাকি লোককো তেওঁ প্ৰায়ে সাক্ষাৎ কৰিছিল। কিন্তু সাক্ষাৎকাৰীসকলৰ অনেকেই সত্যজিৎ আৰু তেওঁৰ মাজত এটা দূৰত্ব অনুভব কৰিছিল। বাঙালীসকলে এইটোক ভাবিছিল তেখেতৰ ইংৰাজী মানসিকতাৰ প্ৰকাশ, আৰু পশ্চিমীয়াসকলে ভাবিছিল তেখেতৰ শীতল আৰু গম্ভীৰ আচৰণ আছিল ব্ৰাহ্মণৰ দৰে। অভিনেতাসকলৰ প্ৰতি তেখেতৰ অগাধ আস্থা আছিল, কিন্তু তেওঁলোকৰ অযোগ্যতাত বিৰূপভাবে কেতিয়াও কোনো প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰা নাছিল।  তেওঁৰ ব্যক্তিগত জীৱনক লৈ সংবাদমাধ্যমত কেতিয়াও তেনে কোনো আলোকপাত কৰা হোৱা নাছিল, তথাপি কোনোৰ কোনোৰ মতে মাধবী মুখোপাধ্যায়ৰ লগত ষাঠিৰ দশকত তেখেতৰ সম্পৰ্ক আছিল। \nচাৰুলতাৰ- পৰৱৰ্তী বছৰসমূহত সত্যজিৎ আছিল বৈচিত্ৰ্যৰ সন্ধানী; এইসময়ত কল্পকাহিনী আৰু ৰহস্য কাহিনীৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ঐতিহাসিক ছবিও তেওঁ কৰে। এই পৰ্বত তেওঁ তেখেতৰ ছবিসমূহত প্ৰচুৰ পৰীক্ষা নিৰীক্ষা চলায়, আৰু সমকালীন ভাৰতীয় জীৱনৰ বিভিন্ন দিশসমূহ তেখেতৰ ছবিত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ চেষ্টা কৰে। এই পৰ্বত তেখেতৰ প্ৰথম প্ৰধান চলচ্চিত্ৰ আছিল নায়ক, যাৰ বিষয় আছিল এক চলচ্চিত্ৰ তাৰকাৰ লগত এক সহানুভূতিশীল তৰুণী সাংবাদিকৰ ৰেলযাত্ৰাৰ সময়ত হোৱা সাক্ষাৎ আৰু সংলাপ। উত্তম কুমাৰ আৰু শৰ্মিলা ঠাকুৰ অভিনীত এই ছবিত ট্ৰেন যাত্ৰাৰ ২৪ ঘণ্টাৰ পৰিসৰত এক আপাতসফল চলচ্চিত্ৰ তাৰকাৰ মনৰ অন্তৰ্সংঘাতসমূহৰ উন্মোচন কৰা হয়। ছবিখনে বাৰ্লিনত সমালোচকসকলৰ পুৰস্কাৰ লাভ কৰিলেও ইয়াক লৈ তেনে আৰু কোনো প্ৰতিক্ৰিয়া হোৱা নাছিল। ১৯৬৭ চনত সত্যজিৎে দি এলিয়েন নামৰ এখন ছবিৰ বাবে চিত্ৰনাট্য লিখে। যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু ভাৰতৰ যৌথ প্ৰযোজনাৰ এই ছবিৰ প্ৰযোজক আছিল কলাম্বিয়া পিকচাৰ্চ আৰু পিটাৰ চেলাৰ্চআৰু মাৰ্লোন ব্ৰাণ্ডোক ছবিখনৰ প্ৰধান অভিনেতা হিচাপে নিৰ্বাচিত হৈছিল। কিন্তু চিত্ৰনাট্য লিখা শেষ কৰাৰ পাছত সত্যজিৎে জানিব পাৰেন যে সেইখনৰ স্বত্ব তেওঁৰ নহয় আৰু ইয়াৰ বাবে তেওঁ কোনো সম্মানো নাপায়। পৰৱৰ্তীকালত মাৰ্লোন ব্ৰ্যাণ্ডোৱে প্ৰকল্পটি ত্যাগ কৰে। তেখেতৰ স্থানত জেমচ কোবাৰ্নক অনাৰ চেষ্টা কৰা হয়, কিন্তু তেতিয়ালৈ সত্যজিৎৰ আশাভঙ্গ ঘটে আৰু তেওঁ কলকাতালৈ উভতি আহে।  পাছত ৭০ আৰু ৮০-ৰ দশকত কলাম্বিয়াই বহুবাৰ প্ৰকল্পটো পুনৰুজ্জীবিত কৰাৰ চেষ্টা কৰি ব্যৰ্থ হয়। ১৯৮২ চনত যেতিয়া ই.টি. দ্য এক্সট্ৰা-টেৰেস্ট্ৰিয়াল মুক্তি পায়, তেতিয়া অনেকেই ছবিখনৰ লগত সত্যজিৎে লিখা চিত্ৰনাট্যৰ মিল বিচাৰি পায়। সত্যজিৎে ১৯৮০ চনত চাইট অ্যাণ্ড চাউণ্ড মেগাজিনত লিখা এটা ফিচাৰত প্ৰকল্পটোৰ ব্যৰ্থতাক লৈ কথা কয় আৰু পাছত সত্যজিৎৰ জীৱনী লেখক অ্যাণ্ড্ৰু ৰবিনচনে এই ঘটনাৰ ওপৰত আৰু বিস্তাৰিতভাবে লিখে (১৯৮৯ চনত প্ৰকাশিত দি ইনাৰ আই-ত)। সত্যজিৎে বিশ্বাস কৰিছিল যে তেখেতে লিখা দি এলিয়েন-ৰ চিত্ৰনাট্যৰ মাইমোগ্ৰাফ কপি সমষ্ট যুক্তৰাষ্ট্ৰত বিয়পি নপৰা হ’লে স্পিলবাৰ্গৰ ছবিখন বনোৱা হয়তো সম্ভব নহলহেঁতেন। \nসত্যজিৎৰ পুত্ৰ সন্দীপৰ অনুযোগ আছিল তেওঁ সকলোসময়তে ডাঙৰসকলৰ বাবে গম্ভীৰ মেজাজৰ ছবি বনায়। ইয়াৰ উত্তৰত আৰু নতুনত্বৰ সন্ধানত সত্যজিৎে ১৯৬৮ চনত নিৰ্মাণ কৰে তেখেতৰ সবাতোকৈ ব্যৱসায়সফল ছবি গুপী গাইন বাঘা বাইন। এইখন আছিল সত্যজিৎৰ পিতামহ উপেন্দ্ৰকিশোৰে লিখা শিশুসকলৰ বাবে লিখা এটা গল্পৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বনোৱা সঙ্গীতধৰ্মী ৰূপকথা। গায়ক গুপী আৰু ঢোলবাদক বাঘা ভুতে ৰজাৰ তিনি বৰ পায় ভ্ৰমণলৈ ওলায় যায় আৰু দুই প্ৰতিবেশী ৰাজ্যৰ মাজত আসন্ন যুদ্ধ বন্ধ কৰাৰ চেষ্টা কৰে। ছবিখনৰ নিৰ্মাণকাৰ্য্য আছিল ব্যয়বহুল, আৰু অৰ্থাভাৱত সত্যজিৎে ছবিখন কলা-বগা কৰে। যদিও তেখেতৰ সন্মুখত বলিউডৰ এজন অভিনেতাক ছবিত লোৱাৰ বিনিময়ত অৰ্থৰ প্ৰস্তাব আহিছিল, তেওঁ তাক প্ৰত্যাখ্যান কৰে। ইয়াৰ পাছত সত্যজিৎে তৰুণ কবি আৰু লেখক সুনীল গঙ্গোপাধ্যায়ে লিখা এখন উপন্যাসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি অৰণ্যেৰ দিনৰাত্ৰি ছবিখন নিৰ্মাণ কৰে। কোৱা হয় যে এই ছবিৰ সঙ্গীত-কাঠামো চাৰুলতাতকৈ বেছি জটিল আছিল। ছবিখনত চাৰিজন চহৰীয়া ডেকাই ছুটিত অৰণ্যলৈ ফুৰিবলৈ যায়, আৰু এজনৰ বাদে সকলোৱেই নাৰীৰ লগত বিভিন্ন ঘটনাত জড়িত হৈ পৰে য’ত তেওঁলোকৰ মধ্যবিত্ত চৰিত্ৰৰ নানা দিশ প্ৰকাশ হৈছে। বিন উডৰ মতে “[ছবিখনৰ] এটামাত্ৰ দৃশ্যৰ পৰাই...এটা ছুটি গল্প লেখাৰ ৰস পোৱা সম্ভব।  এই ছবিত সত্যজিৎে মুম্বাই-ভিত্তিক অভিনেত্ৰী চিমি গাৰোৱাল- ক আদিবাসী মহিলা হিচাপে চৰিত্ৰায়ণ কৰে; তেখেতৰ মতে চহৰৰ নাৰীক সত্যজিৎে চৰিত্ৰটিৰ বাবে নিৰ্বাচন কৰিছে বুলি শুনি চিমি অবাক হৈ পৰিছিল।\nঅৰণ্যেৰ দিনৰাত্ৰি-ত নিৰ্মাণ কুশলতা প্ৰদৰ্শনৰ শেষত সত্যজিৎে মনোযোগ দিয়ে তৎকালীন বাঙালী বাস্তৱতাৰ মৰ্মমূলত, য’ত বামপন্থী নক্সাল আন্দোলনৰ তীব্ৰতা সৰ্বত্ৰ অনুভূত হৈছিল। সত্যজিৎৰ বিষয়ে প্ৰায়েই কোৱা হয় যে তেওঁ সমসাময়িক ভাৰতীয় চহৰৰ অভিজ্ঞতাৰ কামত উদাসীন। ইয়াৰ উত্তৰত ১৯৭০-ৰ দশকত তেওঁ কলকাতাক কেন্দ্ৰ কৰি তিনিখন ছবি কৰে যিসমূহ ‘‘কলকাতা ত্ৰয়ী’’ নামেৰেও পৰিচিত: প্ৰতিদ্বন্দ্বী (১৯৭০), সীমাবদ্ধ (১৯৭১), আৰু জনাৰণ্য (১৯৭৫)। চলচ্চিত্ৰ তিনিখন বেলেগ বেলেগকৈ পৰিকল্পনা কৰা হলেও বিষয়বস্তুৰ মিলৰ কাৰণে এইসমূহক এটা দুৰ্বল ত্ৰয়ী হিচাপে বিবেচনা কৰা হয়। প্ৰতিদ্বন্দ্বী-ৰ নায়ক এক আদৰ্শবাদী যুৱ স্নাতক যাৰ মোহমুক্তি ঘটিলেও ছবিৰ শেষ পৰ্যন্ত তেওঁ দুৰ্নীতিত জড়িত হৈ পৰা নাছিল। জনাৰণ্য-ৰ নায়ক আন এক যুৱক যি জীবিকা নিৰ্বাহৰ বাবে দুৰ্নীতিৰ কাষত আত্মসমৰ্পণ কৰে। আৰু সীমাবদ্ধ-ৰ অৰ্থনৈতিকভাবে সফল প্ৰধান চৰিত্ৰটিয়ে আৰু বেছি লাভ কৰাৰ বাবে সমস্ত আদৰ্শ বিসৰ্জন দিয়ে। এইবোৰৰ মাজত প্ৰতিদ্বন্দ্বী ছবিত সত্যজিৎে ভিন্ন ধৰণৰ (elliptical) বৰ্ণনাভঙ্গী ব্যবহাৰ কৰে, য’ত নিগেটিভ, স্বপ্নদৃশ্য আৰু হঠাৎ ফ্লেছবেকৰ সহায় লোৱা হয়। ইয়াৰ উপৰি ৭০-ৰ দশকত সত্যজিৎে তেখেতৰ নিজৰ লেখা জনপ্ৰিয় ৰহস্য কাহিনীৰ নায়ক ফেলুদাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সোনাৰ কেল্লা আৰু জয় বাবা ফেলুনাথ ছবি দুখনো নিৰ্মাণ কৰে। \nসত্যজিৎে বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা যুদ্ধ ক লৈ এখন ছবি কৰাৰ কথা ভাবিছিল, কিন্তু পাছত এই পৰিকল্পনা ত্যাগ কৰি এই মন্তব্য কৰে যে এজন চলচ্চিত্ৰকাৰ হিচাপে তেওঁ শৰণাৰ্থীসকলৰ বেদনা আৰু জীৱন-যাত্ৰাৰ প্ৰতি বেছি আগ্ৰহী আছিল, তেওঁলোকক লৈ ৰাজনীতি কৰাৰ প্ৰতি নহয়।  ১৯৭৭ চনত সত্যজিৎে শতৰঞ্জ কি খিলাড়ী নামৰ এক উৰ্দু চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰে। ছবিখন মুন্সি প্ৰেমচান্দ-ৰ এটা গল্প আধাৰত তৈয়াৰ কৰা হয়; ১৮৫৭ চনতৰ ভাৰতীয় বিপ্লৱৰ এবছৰ আগেয়ে অযোধ্যা ৰাজ্যৰ লক্ষ্ণৌ আছিল গল্পটিৰ পটভূমি। ছবিখনত ভাৰতত ব্ৰিটিছ উপনিবেশবাদৰ সূত্ৰপাতৰ ঘটনাৰ বিবৰণ দিয়া হৈছে। এইখন আছিল বাংলা ভাষাৰ বাহিৰে অন্য ভাষাত কৰা সত্যজিৎৰ প্ৰথম চলচ্চিত্ৰ। আৰু এইখন আছিল তেখেতৰ সবাতোকৈ ব্যয়বহুল আৰু তাৰকাসমৃদ্ধ ছবি, য’ত সঞ্জীব কুমাৰ, চইদ জাফৰি, আমজাদ খান, শাবানা আজমি, ভিক্টৰ ব্যনাৰ্জী আৰু ৰিচাৰ্ড অ্যাটেনব্ৰো-ৰ দৰে অভিনেতাসকলে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। পৰৱৰ্তীকালত সত্যজিৎে প্ৰেমচান্দৰ গল্পৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি হিন্দি ভাষাত একঘণ্টা দৈৰ্ঘ্যৰ সদগতি নামৰ এখন ছবি কৰে। ছবিখনত ভাৰতত বিদ্যমান অস্পৃশ্যতাৰ ক্ৰূৰ বাস্তবতাক তুলি ধৰা হয়। ১৯৮০ চনত সত্যজিৎে গুপী গাইন বাঘা বাইন ছবিৰ পৰৱৰ্তী পৰ্ব হীৰক ৰাজাৰ দেশে নিৰ্মাণ কৰে, যিখনত তেখেতৰ ৰাজনৈতিক মতামতৰ প্ৰভাৱ লক্ষ্য কৰা যায়। ছবিখনৰ চৰিত্ৰ ’'হীৰক ৰাজা আছিল ভাৰতীয় প্ৰধানমন্ত্ৰী ইন্দিৰা গান্ধীৰ জৰুৰী অৱস্থা ঘোষণাকালীন চৰকাৰৰ প্ৰতিফলন।  বহুল প্ৰশংসাপ্ৰাপ্ত স্বল্পদৈৰ্ঘ্যৰ চলচ্চিত্ৰ পিকু নিৰ্মাণৰ মাজেৰে সত্যজিৎৰ কৰ্মজীৱনৰ এই পৰ্বৰ সমাপ্তি ঘটে।\n১৯৮৩ চনত ঘৰে বাইৰে ছবিৰ কাম কৰাৰ সময়ত সত্যজিৎৰ হাৰ্ট এটেক হয় আৰু এই ঘটনাৰ ফলত জীৱনৰ অৱশিষ্ট ন বছৰত তেখেতৰ কামৰ পৰিমাণ আছিল অত্যন্ত সীমিত। স্বাস্থ্যৰ অৱনতিৰ ফলত পুত্ৰ সন্দীপ ৰায়ৰ সহায়ত সত্যজিৎে ১৯৮৪ চনত ঘৰে বাইৰে ৰ নিৰ্মাণ সমাপ্ত কৰে। ইয়াৰপাছৰ পৰা তেখেতৰ ল’ৰাই তেখেতৰ হৈ কেমেৰাৰ কাম কৰিছিল। অন্ধ জাতীয়তাবাদৰ ওপৰত লিখা ৰবীন্দ্ৰনাথৰ এই উপন্যাসক চলচ্চিত্ৰত ৰূপদানৰ ইচ্ছা সত্যজিৎৰ অনেকদিন ধৰি আছিল আৰু তেওঁ ৪০-ৰ দশকত ছবিখনৰ এটা চিত্ৰনাট্যও লিখিছিল।  যদিও ছবিখনত সত্যজিৎৰ অসুস্থতাজনিত ভুলৰ ছাপ দেখা যায়, তত্ সত্ত্বেও ছবিখনে কিছু সমালোচকৰ প্ৰশংসা বুটলে আৰু এই ছবিতেই সত্যজিৎে প্ৰথমবাৰৰ বাবে এটা চুম্বনদৃশ্য যোগ কৰে। ১৯৮৭ চনত সত্যজিৎে তেখেতৰ দেউতাক সুকুমাৰ ৰায়ৰ ওপৰত এখন প্ৰামাণ্যচিত্ৰ নিৰ্মাণ কৰে।\nশাৰীৰিক অসুস্থতাজনিত কাৰণত সত্যজিৎে তেখেতৰ শেষৰ তিনিখন ছবি আভ্যন্তৰীণ মঞ্চত নিৰ্মাণ কৰে। এইবোৰ তেখেতৰ আগৰ ছবিসমূহতকৈ পৃথক আৰু অনেক বেছি সংলাপনিৰ্ভৰ আছিল। ১৯৮৯ চনত নিৰ্মিত গণশত্ৰু ছবিত তেখেতৰ পৰিচালনা তুলনামূলকভাবে দুৰ্বল আৰু এইখনক দীৰ্ঘদিনৰ অসুস্থতাৰ শেষত উভতি অহাৰ পাছত সত্যজিৎৰ চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণৰ পুনৰ প্ৰচেষ্টা হিচাপেই গণ্য কৰা হয়।  ১৯৯০ চনত নিৰ্মিত শাখা প্ৰশাখা তাৰ তুলনাত উন্নততৰ ছবি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। এই ছবিত এক আজীৱন সততাৰ লগত কটোৱা বৃদ্ধ ব্যক্তিয়ে জীৱনৰ শেষ পৰ্যায়ত আহি তেখেতৰ তিনি পুত্ৰৰ দুৰ্নীতিৰ কথা জানিব পাৰে; ছবিৰ শেষ দৃশ্যত তেওঁ তেখেতৰ মানসিকভাবে অসুস্থ কিন্তু দুৰ্নীতিমুক্ত চতুৰ্থ সন্তানৰ সান্নিধ্যত সান্ত্বনা বিচাৰি পায়। সত্যজিৎৰ শেষ ছবি আগন্তুক আছিল তৰাং ভাবৰ। এই ছবিত বহুদিনৰ আগতে হেৰায় যোৱা মামাৰ পৰিচয় দি এজন আগন্তুকে এক পৰিয়ালৰ লগত সাক্ষাৎ কৰে। তেখেতৰ এই সাক্ষাতৰ অভিজ্ঞতাৰ (য’ত পৰিয়ালৰৰ সৰু ল’ৰাটোৱে আগন্তুকক আগ্ৰহেৰে স্বাগত জনায়, কিন্তু পৰিয়ালৰ ডাঙৰসকলে তেওঁক অনীহা আৰু সন্দেহেৰ চকুৰে চায়) মাজেদি সত্যজিৎে দৰ্শকৰ কাষত মানুহৰ পৰিচয়, স্বভাব-প্ৰকৃতি আৰু সভ্যতাক লৈ বিভিন্ন প্ৰশ্নৰ জাল বয়।\nসত্যজিৎে চিত্ৰনাট্য ৰচনাক পৰিচালনাৰ অবিচ্ছেদ্য অংশ হিচাপে গণ্য কৰিছিল। এই কাৰণেই কৰ্মজীৱনৰ প্ৰাথমিক পৰ্যায়ত তেওঁ বাংলাৰ বাহিৰে অন্য কোনো ভাষাত চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণত আগ্ৰহী নাছিল। তেখেতৰ দুই বিদেশী ভাষাত নিৰ্মিত পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰৰ বাবে চিত্ৰনাট্য তেওঁ ইংৰেজীত লিখিছিল, আৰু তাৰপাছত সেইসমূহ তেখেতৰ তত্ত্বাবধানে অনুবাদকসকলে হিন্দি আৰু উৰ্দুলৈ ভাষান্তৰিত কৰে। সত্যজিৎ আৰু তেখেতৰ শিল্প নিৰ্দেশক বংশী চন্দ্ৰগুপ্তই ভাবিছিল চলচ্চিত্ৰৰ “চলচ্চিত্ৰৰ ৰঙ্গমঞ্চৰ অস্তিত্বগ্ৰন্থ চিত্ৰনাট্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল”।  সত্যজিৎে সকলোসময়তে প্ৰথমে ইংৰেজীতে চিত্ৰনাট্য লিখিছিল যাতে অবাঙালী বংশী চন্দ্ৰগুপ্তই তাক পঢ়িব পাৰে। সত্যজিৎৰ প্ৰথমৰ ফালৰ চলচ্চিত্ৰসমূহৰ কেমেৰাৰ কাম কৰিছিল সুব্ৰত মিত্ৰই , যিয়ে পৰৱৰ্তীকালত তিক্ততাৰে সত্যজিৎৰ কৰ্মীদলৰ পৰা ওলায় যায়। কিছু সমালোচকৰ মতে সুব্ৰতৰ প্ৰস্থানৰ কাৰণে সত্যজিৎৰ চলচ্চিত্ৰৰ চিত্ৰধাৰণৰ মান নামি যায়। বাহিৰত সুব্ৰতৰ প্ৰশংসা কৰিলেও চাৰুলতা-ৰ সময়ৰ পৰাই কেমেৰাৰ কামত সত্যজিৎে নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণ বৃদ্ধি কৰে, আৰু ইয়াৰ পৰিণতিতে ১৯৬৬ চনৰ পাছৰ পৰা সুব্ৰতই আৰু সত্যজিৎৰ হৈ কাম নাই কৰা। সুব্ৰত মিত্ৰৰ পথপ্ৰদৰ্শক কামৰ মাজত আছে "বাউন্স আলোকসজ্জা" কৌশল, য’ত কাপোৰত পোহৰ প্ৰতিফলিত কৰি অভ্যন্তৰীণ চেটৰ বাহিৰতো প্ৰাকৃতিক পোহৰৰ আভাস তৈয়াৰ কৰা যায়। ইয়াৰ বাদেও সত্যজিৎে তেখেতৰ নিজৰ অনেক কাৰিকৰী আৰু চলচ্চিত্ৰ-সংক্ৰান্ত উদ্ভাবনৰ পিছত জঁ-লুক গদাৰ আৰু ফ্ৰঁসোয়া ত্ৰুফোৰ দৰে ফৰাচী নবতৰঙ্গৰ পৰিচালকসকলৰ কামৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছে। \nসত্যজিৎৰ চলচ্চিত্ৰ নিয়মিত সম্পাদনা কৰিছিল দুলাল দত্তই, তথাপি বেছি ভাগ সময় সত্যজিৎে দুলালক এই কামত নিৰ্দেশনা দিছিল। আৰ্থিক অসচ্ছলতা আৰু সত্যজিৎৰ অনুপুঙ্খ পৰিকল্পনা আৰু পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণৰ কাৰণে তেখেতৰ বেছি ভাগ চলচ্চিত্ৰৰ সম্পাদনা প্ৰকৃতপক্ষে কেমেৰাত দৃশ্যগ্ৰহণৰ সময়তেই সম্পন্ন হৈ গৈছিল (পথেৰ পাঁচালী বাদে)। কৰ্মজীৱনৰ আৰম্ভণিতেই ৰবি শংকৰ, বেলায়েত খান আৰু আলি আকবৰ খানৰ দৰে প্ৰতিভাবান ভাৰতীয় শাস্ত্ৰীয় সঙ্গীতজ্ঞৰ লগত সত্যজিৎে কাম কৰাৰ সুযোগ পাইছিল। কিন্তু তেখেতৰ এই অভিজ্ঞতা আছিল মূলত: বেদনাদায়ক। তেওঁ বুজিব পাৰে যে সঙ্গীতজ্ঞসকল তেখেতৰ চলচ্চিত্ৰতকৈ তেওঁলোকৰ নিজৰ নিজৰ সাঙ্গীতিক ধাৰাৰ প্ৰতিহে বেছি অনুগত। সত্যজিৎে পাশ্চাত্য ধাৰাৰ ধ্ৰুপদী সঙ্গীতৰ ব্যবহাৰ পছন্দ কৰিছিল, বিশেষত: তেখেতৰ চহৰীয়া পটভূমিত বনোৱা ছবিসমূহৰৰ বাবে।  এই বাবে পৰৱৰ্তীকালত তিন কন্যা ছবিখন কৰা সময়ৰ পৰা তেওঁ নিজেই নিজৰ চলচ্চিত্ৰৰ বাবে সঙ্গীত স্বৰলিপি ৰচনা কৰিছিল। সত্যজিৎৰ ছবিত অভিনেতাৰ কামো সমানভাবে প্ৰশংসিত হৈছে। তেখেতৰ ছবিতে চলচ্চিত্ৰ তাৰকাসকলে যেনেকৈ অভিনয় কৰিছে, তেনেকৈ কেতিয়াও কোনোদিনে চলচ্চিত্ৰ নেদেখা এনেকুৱা মানুহেও অভিনয় কৰিছে (যেনে অপৰাজিত ছবিখনত)। ৰবিন উড-সহ অনেকেই সত্যজিৎক শিশু অভিনেতাসকৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক হিচাপে আখ্যা দিয়ে, আৰু উদাহৰণ হিচাপে পথেৰ পাঁচালী ছবিত অপু আৰু দুৰ্গা, পোষ্টমাষ্টাৰ ছবিত ৰতন আৰু সোনাৰ কেল্লা ছবিত মুকুল চৰিত্ৰসমূহৰ উল্লেখ কৰে। সত্যজিৎৰ নিৰ্দেশনাৰ প্ৰকৃতি অভিনেতাৰ প্ৰতিভা আৰু অভিজ্ঞতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। উৎপল দত্তৰ দৰে অভিনেতাৰ তেনে কোনো নিৰ্দেশনাই তেওঁ দিয়া নাছিল, অন্যহাতে অপু চৰিত্ৰৰ সুবীৰ বন্দ্যোপাধ্যায় কিংবা অপৰ্ণাৰ চৰিত্ৰ শৰ্মিলা ঠাকুৰক তেওঁ অনেকদূৰ "পুতলাৰ" দৰে ব্যবহাৰ কৰিছিল।\nসত্যজিৎৰ চলচ্চিত্ৰসমূহৰ বিষয়বস্তু আছিল বহুমুখী। এই প্ৰসঙ্গত তেওঁ ১৯৭৫ চনত কয় যে সমালোচকে প্ৰায়েই তেখেতৰ বিৰুদ্ধে এক বিষয়ৰ পৰা আন এক বিষয়, এক ধৰণৰ পৰা অন্য এক ধৰণক কাকতিফৰিঙৰ দৰে জপিয়াই দিয়াৰ প্ৰবণতা প্ৰদৰ্শনৰ অভিযোগ কৰে আৰু তেখেতৰ ছবিত জনাশুনা কোনো ধৰণ বিচাৰি নাপায় যাতে তেখেতৰ গাত কোনো এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য আঁৰি দিয়া যায়। এই কামত আত্ম-সমৰ্থন কৰি তেওঁ কয় যে এই বহুমুখীতা তেখেতৰ নিজৰ চৰিত্ৰৰেই প্ৰতিফলন, আৰু তেখেতৰ প্ৰতিখন ছবিৰ পিছতেই শীতল মগজেৰে লোৱা সিদ্ধান্ত লৈ কাম কৰিছে। \nসত্যজিৎ বাংলা সাহিত্যৰ সবাতোকৈ জনপ্ৰিয় দুটি চৰিত্ৰৰ স্ৰষ্টা। এটা হ’ল প্ৰাতিজনিক ৰহস্যাম্বেষী ফেলুদা, অন্যটি বিজ্ঞানী প্ৰফেচৰ শঙ্কু। ইয়াৰ বাদেও তেওঁ প্ৰচুৰ ছুটিগল্প লিখিছিল যিবোৰৰ বাৰটিৰ সংকলন প্ৰকাশ পায় আৰু সংকলনসমূহৰ শিৰোনামাত “বাৰ” শব্দটো বিভিন্নভাবে ব্যবহৃত হয় (যেনে ‘‘একেৰ পিঠে দুই”, “এক ডজন গপ্পো”, ইত্যাদি)। ৰহস্য আৰু শব্দ-কৌতুক (pun)-ৰ প্ৰতি তেখেতৰ আগ্ৰহ এই গল্পসমূহত প্ৰকাশ পায়। অনেক সময়ত ফেলুদাই ৰহস্যৰ সমাধান বাহিৰ কৰি কোনো কেচৰ ৰহস্য উন্মোচন কৰিব লাগিছিল। ফেলুদাৰ বিভিন্ন গল্পত তেখেতৰ সঙ্গী উপন্যাস-লেখক জটায়ু (লালমোহন গাঙ্গুলী), আৰু তেওঁৰ খুৰাকৰ পুতেক ভায়েক তপেশৰঞ্জন মিত্ৰ ওৰফে তোপস হৈছে গল্পৰ বৰ্ণনাকাৰী, যাৰ ভূমিকাত অনেকখিনি ছাৰ্লক হোম্‌ছৰ পাৰ্শ্বচৰিত্ৰ ডক্টৰ ওয়াটচনৰ দৰে। প্ৰফেচৰ শঙ্কুৰ বৈজ্ঞানিক কল্পকাহিনীসমূহ ডায়েৰী আকাৰে লেখা, যি ডায়েৰী বিজ্ঞানীজনৰ ৰহস্যময় অন্তৰ্ধানৰ পাছত বিচাৰি পোৱা যায়। সত্যজিৎৰ ছুটিগল্পসমূহত অনিশ্চিত উৎকণ্ঠা, ভয় আৰু অন্যান্য বিষয়ত সত্যজিৎৰ আগ্ৰহৰ ছাপ আছে, যি সমূহ তেওঁ চলচ্চিত্ৰত এৰাই চলিছিল।  সত্যজিৎৰ অধিকাংশ ৰচনাই ইংৰেজীলৈ অনূদিত হৈছে আৰু বৰ্তমানে তেখেতৰ গ্ৰন্থসমূহৰ দ্বিতীয় প্ৰজন্মৰ পাঠকসমাজ গঢ়ি উঠিছে।\nতেখেতে লিখা অধিকাংশ চিত্ৰনাট্য “একশান” সাহিত্যপত্ৰত বাংলাত প্ৰকাশিত হৈছে। সত্যজিৎে তেখেতৰ ল’ৰালিকালৰ কাহিনীক লৈ লিখে যখন ছোট ছিলাম (১৯৮২)। চলচ্চিত্ৰৰ ওপৰত লিখা তেখেতৰ প্ৰৱন্ধৰ সংলনসমূহ হ’ল: আৱাৰ ফিল্মচ, দেয়াৰ ফিল্মচ (১৯৭৬), বিষয় চলচ্চিত্ৰ (১৯৮২), আৰু একেই বলে শুটিং (১৯৭৯)। ৯০-ৰ দশকৰ মাজভাগত সত্যজিৎৰ চলচ্চিত্ৰ বিষয়ক প্ৰৱন্ধৰ এটা সঙ্কলন পশ্চিমত প্ৰকাশ পায়। এই গ্ৰন্থৰ নাম Our Films, Their Films। গ্ৰন্থখনৰ প্ৰথম অংশত সত্যজিৎে ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰক লৈ আলোচনা কৰে, আৰু দ্বিতীয় অংশত হলিউড, কিছু পছন্দৰ চিত্ৰনিৰ্মাতা (চাৰ্লি চেপলিন, আকিৰা কুৰোচাৱা) আৰু ইটালীয় নব্যবাস্তবতাবাদৰ ওপৰত আলোচনা কৰে। বিষয় চলচ্চিত্ৰ গ্ৰন্থখনত চলচ্চিত্ৰৰ নানা বিষয়ত সত্যজিৎৰ ব্যক্তিগত দৰ্শন আলোচিত হৈছে। সম্প্ৰতি গ্ৰন্থৰ এটা ইংৰাজী অনুবাদ Speaking of Films নামেৰে প্ৰকাশ পাইছে। ইয়াৰ বাদেও সত্যজিৎে ‘‘তোড়ায় বাঁধা ঘোড়াৰ ডিম’’ নামৰ এক ননচেন্স ছিৰিজৰ গ্ৰন্থ লিখে, য’ত লুইচ ক্যাৰলৰ ‘‘জ্যাবাৰওয়কি’’-ৰ এটা অনুবাদ আছে। ইয়াৰ বাদেও তেওঁ মোল্লা নাচিৰুদ্দিনৰ বিভিন্ন কাহিনীক লৈ এখন হাঁহিৰ গ্ৰন্থ লিখে।\nসত্যজিৎৰ চলচ্চিত্ৰৰ অন্যতম প্ৰধান আৰু পুনৰাবৃত্ত উপাদান আছিল ইয়াৰৰ মানবতাবাদ। তেখেতৰ ছবিসমূহ আপাতদৃষ্টিত সৰল, কিন্তু এই সৰলতাৰ গভীৰত লুকায় আছে জটিলতা। তেখেতৰ চলচ্চিত্ৰৰ বৰ্ণনাভঙ্গি আৰু চৰিত্ৰায়ন নিখুঁত বুলি অনেকবাৰ প্ৰশংসিত হৈছে। অনেকেই তেখেতৰ কামৰ ভূয়সী প্ৰশংসা কৰিছে, আৰু ইয়াৰৰ মাজত অন্যতম হ’ল আকিৰা কুৰোচাৱাই কৰা এই উক্তিটি: "সত্যজিৎৰ চলচ্চিত্ৰ নেদেখা আৰু পৃথিৱীত বাস কৰি চন্দ্ৰ-সূৰ্য নেদেখা একেই কথা। অন্যহাতে সত্যজিৎৰ নিন্দুকসকলে ভাবে তেখেতৰ ছবিসমূহ অত্যন্ত ধীৰ গতিৰ, যেন “ৰাজকীয় শামুক” বগুৱাবাই যোৱাৰ দৰে।  তেওঁলোকে সত্যজিৎৰ মানবতাবাদক ভাবে সৰলমনস্কতাৰ বহিঃপ্ৰকাশ, আৰ তেখেতৰ কামক আধুনিকতা-বিৰোধী বুলি গণ্য কৰে। তেওঁলোকে আৰু কয় যে সত্যজিৎৰ চলচ্চিত্ৰত তেখেতৰ সমসাময়িক পৰিচালকসকলৰ দৰে (যেনে জঁ-ল্যুক গদাৰ) নতুন অভিব্যক্তি কিংবা পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা দেখিবলৈ পোৱা নাযায়। স্ট্যানলি কফম্যানে লিখিছিল যে সত্যজিৎৰ কিছু সমালোচকে ভাবে যে সত্যজিৎে “আগৰে পৰাই ধৰি লৈছিল যে যিবোৰ চলচ্চিত্ৰত কেবল তেওঁলোকৰ চৰিত্ৰসমূহক লৈয়েই পৰি থাকে, কিন্তু চৰিত্ৰসমূহৰ জীৱনত কোনো নাটকীয় বিন্যাস আৰোপ কৰা হোৱা নাই, সেইবোৰ চলচ্চিত্ৰ দৰ্শসকলে পছন্দ কৰিব।  সত্যজিৎে নিজেই কৈছিল যে তেখেতৰ চলচ্চিত্ৰসমূহৰ ধীৰগতিৰ কামত তেখেতৰ কিছু কৰাৰ নাই, আৰু কুৰোচাৱাই সত্যজিৎৰ পক্ষ লৈ কয় যে "সত্যজিৎৰ ছবিসমূহ মুঠেও ধীৰগতিৰ নহয়। বৰং এইসমূহক শান্তভাবে বৈ যোৱা এক বিৰাট নদীৰ লগত তুলনা কৰা যায়।"\nসমালোচকসকলে প্ৰায়েই সত্যজিৎক চলচ্চিত্ৰ আৰু অন্যান্য মাধ্যমৰ বিখ্যাত ব্যক্তিত্বৰ লোকসকলৰ লগত তুলনা কৰিছিল, যেনে আন্তন চেখভ, জঁ ৰনোয়াৰ, ভিত্তোৰিও দে চিকা, হাওয়াৰ্ড হক্‌চ অথবাভোল্‌ফগাং আমাদেউচ মোৎসাৰ্ট। ছেক্সপিয়েৰৰ লগতো তেওঁক তুলনা কৰা হৈছে। । ভি এচ নাইপলে শতৰঞ্জ কে খিলাড়ী-ৰ এটা দৃশ্যক ছেক্সপিয়েৰেৰ নাটকৰ লগত তুলনা কৰি কৈছে: "only three hundred words are spoken but goodness! – terrific things happen." সত্যজিৎৰ চলচ্চিত্ৰৰ নান্দনিকতাক লৈ যিসকল সন্তুষ্ট নাছিল তেওঁলোকেও স্বীকাৰ কৰে যে এটা সম্পূৰ্ণ সংস্কৃতিক তেওঁৰ বিভিন্ন সুক্ষ্ম দ্যোতনাসহ চলচ্চিত্ৰ~ত তুলি ধৰাৰ কামত তেওঁ আছিল একমেবাদ্বিতীয়ম। দ্য ইণ্ডিপেণ্ডেন্ট আলোচনীত সত্যজিৎৰ ওপৰত লিখা শ্ৰদ্ধাঞ্জলিত এই অনুভূতিয়েই প্ৰকাশ পায় এইভাবে: "Who else can compete?" তথাপি সাধাৰণৰ মতে তেখেতৰ হাৰ্ট এটেকৰ পাছত কৰা ছবিসমূহ তেখেতৰ পুৰণা ছবিসমূহৰ দৰে জীৱন্ত নাছিল।\n১৯৮০-ৰ আৰম্ভণিৰ ফালে ভাৰতীয় লোকসভা সদস্য আৰু প্ৰাক্তন অভিনেত্ৰী নাৰ্গিচ দত্তই তেখেতৰ বিৰুদ্ধে এই বুলি অভিযোগ আনে যে তেওঁ "দাৰিদ্ৰ্য ৰফতানি" কৰিছে, আৰু সত্যজিৎৰ কাষত “আধুনিক ভাৰত”-ৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰা এনে ছবি বনোৱাৰ দাবী কৰে অন্যহাতে ভাৰতজুৰি সমাজতন্ত্ৰৰ প্ৰবক্তাসকলে ভাবিছিল সত্যজিৎ জাতিৰ নিপীড়িত শ্ৰেণীৰ প্ৰতি "প্ৰত্যয়ী" নাছিল, বৰং তেওঁ ‘‘পথেৰ পাঁচালী’’ আৰু ‘’অশনি সংকেত’’ ছবিত বৰ্ণনাভঙ্গী আৰু নান্দনিকতাৰ মাধ্যমেৰে দাৰিদ্ৰ্যক মহৎ কৰি দেখুৱাইছে। তেখেতসকলে আৰু অভিযোগ কৰে যে সত্যজিৎে তেখেতৰ ‘‘বুৰ্জোয়া’’ দৃষ্টিভঙ্গীৰ পৰা ওলায় আহি তেখেতৰ ছবিৰ সংঘাতসমূহৰ কোনো সমাধান দিব পৰা নাই। ৭০-ৰ দশকৰ নক্সাল আন্দোলনৰ সময়ত তেখেতৰ পুত্ৰ সন্দীপ এক পৰ্যায়ত শাৰীৰিক ক্ষতিৰ সম্মুখীন হৈছিল।  ৬০-ৰ দশকত সত্যজিৎ আৰু মাৰ্ক্‌স্‌বাদী চলচ্চিত্ৰকাৰ মৃণাল সেনো বিতৰ্কত জড়িত হৈ পৰে। বাণিজ্যিক অভিনেতা উত্তম কুমাৰ-ক ছবিত লোৱাৰ বাবে মৃণালে সত্যজিৎৰ সমালোচনা কৰে। সত্যজিৎে উত্তৰ দিয়ে যে মৃণালে কেবল "সহজ লক্ষ্য"সমূহতেই (তথা বাঙালী মধ্যবিত্ত শ্ৰেণী) আঘাট হানিব জানে।\nভাৰতত আৰু বিশ্বব্যাপী বাঙালী সম্প্ৰদায়ৰ কাষত সত্যজিৎ ৰায় এজন সাংস্কৃতিক প্ৰতিভূ। তেখেতৰ মৃত্যুৰ পাছত কলকাতাৰ জীৱনযাত্ৰা স্তব্ধ হৈ পৰে। হাজাৰ হাজাৰ লোকে শেষ শ্ৰদ্ধা জনাবলৈ তেখেতৰ ঘৰলৈ আহে। বাংলা চলচ্চিত্ৰ জগতত সত্যজিৎে গভীৰ প্ৰভাৱ পেলায়। সত্যজিৎৰ চলচ্চিত্ৰ কৌশলে অপৰ্ণা সেন, ঋতুপৰ্ণ ঘোষ, গৌতম ঘোষ আৰু বাংলাদেশৰ তাৰেক মাচুদ আৰু তানভীৰ মোকাম্মেল-ক অনুপ্ৰাণিত কৰিছে। বুদ্ধদেব দাশগুপ্ত, মৃণাল সেন, আৰু আদুৰ গোপালকৃষ্ণন-ৰ দৰে চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতাই ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰত সত্যজিৎৰ আসামান্য অবদান স্বীকাৰ কৰিছে। ভাৰতৰ বাহৰিত মাৰ্টিন স্কোৰচেজি, জেমচ আইভৰি, আব্বাচ কিয়াৰোস্তামি আৰু এলিয়া কাজান-ৰ দৰে চিত্ৰনিৰ্মাতাই তেখেতৰ কাম দেখি প্ৰভাৱিত হৈছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। ইৰা চাক্‌চ-ৰ ২০০৫ চনত নিৰ্মিত Forty Shades of Blue আছিল চাৰুলতা-ৰ এক দুৰ্বলভাবে অনুসৃত পুনৰ্নিৰ্মাণ, আৰু ১৯৯৫ চনৰ মাই ফ্যামিলি ছবিৰ শেষ দৃশ্য অপুৰ সংসাৰ-ৰ শেষ দৃশ্যক অনুসৰণ কৰি তৈয়াৰ কৰা। তেতিয়াৰ দিনৰ কিছু ছবি, যেনে স্যাক্ৰেড এভিল, দীপা মেহতাৰ এলিমেন্ট্‌স ত্ৰয়ী, এনেকি জঁ-ল্যুক গদাৰ-ৰ চলচ্চিত্ৰতো সত্যজিৎৰ চলচ্চিত্ৰৰ প্ৰতি নিৰ্দেশ বিচাৰি পোৱা যায়।\nমাৰ্কিন এনিমেটেড টেলিভিছন ছিৰিজ দ্য চিম্পচন্‌চ-ৰ আপু নাহাচাপিমাপেটিলন চৰিত্ৰটোৰ নাম ৰায়ৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা জনায় নিৰ্বাচন কৰা হয়। মাধবী মুখোপাধ্যায়ৰ লগত সত্যজিৎৰ ছবিয়ে ডোমিনিকা-ৰ স্ট্যাম্পত স্থান পোৱা - কোনো ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ ব্যক্তিত্বৰ বাবে এই জাতীয় ঘটনা এইটোৱে প্ৰথম। বহু সাহিত্যকৰ্মত সত্যজিৎ কিংবা তেখেতৰ কামক নিৰ্দেশ কৰা হৈছে। চলমান ৰুছদিৰ লেখা হাৰুন অ্যাণ্ড দ্য চি অফ স্টোৰিজ-ত দুই মাছৰ নাম আছিল গুপীআৰুও বাঘা (সত্যজিৎৰ “গুপী গাইন” আৰু “বাঘা বাইন” চৰিত্ৰ দুটিৰ নামত)। বহু প্ৰতিষ্ঠানে সত্যজিৎক সম্মানসূচক ডক্টৰেট ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে। এইবোৰৰ মাজত অক্সফোৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ে মাত্ৰ দ্বিতীয় চলচ্চিত্ৰকাৰ হিচাপে (চেপ্‌লিনৰ পাছত) তেওঁকেই এই ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰে। ১৯৮৭ চনত ফ্ৰান্সেৰ ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে তেওঁক লেজিওঁ দনৰ পুৰস্কাৰ প্ৰদান কৰে। তেখেতৰ মৃত্যুৰ অলপ কিছু দিন আগেয়ে ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ অসামৰিক পদক ভাৰতৰত্ন প্ৰদান কৰে। ১৯৯৩ চনত ইউনিভাচিটি অফ ক্যালিফোৰ্নিয়া, চান্টা ক্ৰুজে সত্যজিৎ ৰায় ফিল্ম অ্যাণ্ড স্টাডি কালেকছন প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৯৫ চনত ভাৰত চৰকাৰে চলচ্চিত্ৰ বিষয়ৰ গবেষণাৰ বাবে সত্যজিৎ ৰায় চলচ্চিত্ৰ আৰু টেলিভিছন ইনস্টিটিউট প্ৰতিষ্ঠা কৰে।\n২০০৭ চনত ব্ৰিটিছ ব্ৰডক্যাস্টিং কৰ্পোৰেছন (বিবিচিয়ে) ঘোষণা কৰে যে, ফেলুদা ছিৰিজৰ দুটি গল্পক লৈ ৰেডিঅ’ অনুষ্ঠান নিৰ্মাণ কৰা হব। লণ্ডন চলচ্চিত্ৰ উৎসৱৰ সময়ৰ পৰা "সত্যজিৎ ৰায় পুৰস্কাৰ" নামেৰে এটা নিয়মিত পুৰস্কাৰ প্ৰদান কৰা হয়। প্ৰথম শাৰীৰ পূৰ্ণদৈৰ্ঘ্য চলচ্চিত্ৰৰ পৰিচালক যিসকলৰ চলচ্চিত্ৰৰ শিল্পগুণ, সহানুভূতি আৰু মানবতাৰ দিশটো সত্যজিৎৰ দৰে হ’লে তেওঁলোকক এই পুৰস্কাৰ প্ৰদান কৰা হয়। ওয়েচ অ্যাণ্ডাৰচনে দাবী কৰিছে যে তেওঁৰ চলচ্চিত্ৰত সত্যজিৎৰ বিশেষ প্ৰভাৱ ৰৈছে। তেওঁৰ সাম্প্ৰতিক ছবি দ্য দাৰ্জিলিং লিমিটেড সত্যজিৎ ৰায়ক উৎসৰ্গা কৰিছে।\n↑ সত্যজিৎ ৰায়ৰ পৈত্ৰিক ভেটি কটিয়াদীত বহাগী মেলা, বাংলা নিউজ ২৪ ডট কম, মে ৯, ২০১২\nসত্যজিৎ ৰায়'স মাস্টাৰপিস: দ্য অপু ট্ৰাইলজি - জন নেসবিট।\n"https://as.wikipedia.org/w/index.php?title=সত্যজিৎ_ৰায়&oldid=213633"ৰ পৰা সংকলিত\nএই পৃষ্ঠাখন ২৪ জানুৱাৰী, ২০২০ তাৰিখে ১৩:১২ বজাত অন্তিম সংশোধন কৰা হৈছিল।