Янка Сіпакоў. Дажджом\nХалодныя, нізкія, набрынялыя вільгаццю воблакі позняй восені плылі, здавалася, па самай вуліцы. Яны нехаця расступаліся, абмінаючы мокрыя, прыціснутыя да зямлі дажджом, сцятыя ад золкасці хаты, чапляліся за голыя, ужо без лісця дрэвы, аднак не затрымліваліся на іх і без перашкоды праходзілі праз пачарнелыя галіны-сукі, што, нібы грэючыся, размашыста хісталіся з боку на бок.\nПранізлівы вецер, які гнаў воблакі, нібыта зачэрпнуўшы з нейкага невідомага стаўка цэлыя прыгаршчы вады, часам кідаў ёю ў твар - яна на нейкі час сляпіла вочы і замінала бачыць дарогу.\nНе тое што бегчы, а нават ісці супраць ветру і воблакаў было цяжка. Яна ўсё ж бегла праз іх, упіраючыся, нібыта ў нейкую рэчаісную перашкоду, у вецер, у густую слоту, у восеньскую непагадзь.\nЛёгкі палітончык на ёй быў не зашпілены - адною рукою яна трымала яго за крыссе, прыкрываючы толькі жывот, а другою раз-пораз нацягвала як не на самыя вочы хусцінку, якая адразу ж з'язджала на шыю зноў.\nТая, што бегла, была вельмі ўзбуджаная і расхваляваная - здавалася, што яна нічога і нікога вакол сябе не заўважае.\nЯна бегла пасярод вуліцы.\nБыло яшчэ вельмі рана. І вельмі холадна. Аднак, не зважаючы на гэта, на гарадскіх вуліцах усё большала і большала людзей. Асабліва шмат гараджан сабралася ля галоўнай аршанскай вуліцы. Яны стаялі паабапал яе і, затульваючыся ад ветру і дажджу, нешта заклапочана абмяркоўвалі і нецярпліва пазіралі ў той бок, куды бегла жанчына.\nКалі далёка, у самым пачатку вуліцы, якая, убіраючы ў сябе сцежкі і дарогі, брала выток з лугоў, палёў і лясоў, з'явіўся вялікі, шэры, пакуль невыразны натоўп людзей, жанчыны, трывожна ўглядаючыся наперад, ціха божкаючы, пачалі хрысціцца, а мужчыны, вінавата апускаючы галовы, гледзячы ў дол, тужліва і насцярожана загаварылі:\n- Бачыце, вядуць... Ужо вядуць. Ага, вядуць...\nПадобная на гімназістку жанчына, што бегла пасярод вуліцы, пачуўшы з усіх бакоў адно і тое ж: «вядуць», «вядуць, вядуць», здрыганулася, міжволі сцепанула плячамі і пабегла наперад яшчэ барзджэй.\nГаспадыня маёнтка з-пад Копысі пані Ярына Жураўская, якая прыехала ў госці да сваіх знаёмых зубрэвіцкіх паноў, адразу ўпадабала і палюбіла яе. Ганулька, апошняя дачка зубрэвіцкага селяніна Пракопа Ціпака, слугавала мясцовай пані, якая на час гасцявання Жураўскай аддала дзяўчынку ёй.\nГанулька не адыходзілася ад госці, тая ў сваю чаргу неўзабаве пачала зваць яе сваёю сяброўкаю, і таму, не зважаючы на іншыя клопаты, з якімі яна і прыехала сюды, пані ўсур'ёз зацікавілася лёсам дзяўчынкі.\nА прыехала пані Ярына да сяброў не столькі каб убачыцца з імі, колькі каб пагаварыць і параіцца.\nЧас быў трывожны. Асабліва для іх, паноў. Усё настойлівей і настойлівей хадзілі чуткі, што неўзабаве выйдзе царскі маніфест, які адпусціць сялян на волю. Сяляне радаваліся, чакалі вызвалення і адно толькі задумваліся: з зямлёю ці без зямлі будуць іх вызваляць?\nЧуткі ішлі, а маніфеста аб адмене прыгоннага права ўсё не было. Людзі пачыналі хвалявацца. Некаторыя такую затрымку тлумачылі па-свойму: маўляў, царскі ўказ ужо ёсць, але памешчыкі яго хаваюць ад сялян. Разважлівыя хлебаробы казалі:\n- Нельга ж нас трымаць у няведанні. Трэба альбо так, альбо гэтак. Ёсць маніфест - не бойцеся, пакажыце, няма - таксама сумленна скажыце пра гэта. А то толькі і чуваць адусюль: то паноў перабілі, то сялян перавешалі.\nНават цар Аляксандр II зразумеў, што нельга так доўга трымаць людзей у напружанні, - выступаючы ў Дзяржсавеце, ён сказаў, што адкладаць вызваленне сялян з прыгону небяспечна.\nА то ж вунь і ў Копыскім павеце, у маёнтку, што мяжуе з яе, Ярыны Жураўскай, землямі - дарэчы, і сядзіба яго вялікасці вялікага князя Мікалая Мікалаевіча таксама побач - прыгонныя сяляне паднялі паўстанне. «Не хочам болей працаваць на пана, хочам казёншчыны», - бунтавалі яны. За памешчыка заступіўся засядацель земскага суда - сабраў некалькі дзесяткаў бестэрмінова адпушчаных мужыкоў і паслаў іх па бунтароў. Аднак тыя сустрэлі пасланых з сякерамі ў руках - падыходзьце, забірайце нас... Памешчыку давялося ўцякаць, засядацелю земскага суда - таксама, а мірыць паўстанцаў прыязджаў у Копысь сам губернатар, які, нібыта ўсё ж баючыся чагосьці, папярэдне паведамляў у Пецярбург: не, да прымянення не тое што куль, але нават і розгаў я не апушчуся...\nНагасцяваўшыся і нараіўшыся, хоць і не вельмі супакоіўшы душу, - нічога не паробіш: такі час, - ад'язджаючы дадому, пані Ярына забрала з сабою і Ганульку. За дзень да ад'езду яна сама прыйшла ў хату Пракопа - Пракопішка аж зніякавела: у хаце ж як для такой госці не вельмі было і прыбрана! - і адразу заявіла:\n- Я хачу забраць у вас Ганульку.\n- А навошта яна вам, шаноўная пані? - здзіўлена спытаўся Пракоп і ўважліва, толькі адным вокам - другое было прыжмурана - паглядзеў на госцю.\n- Я яе вучыць буду.\n- А яна ў нас, пані, і так вучаная. Жаць умеець, шыць умеець, карову таксама, калі спатрэбіцца, падоіць. Чаму яе яшчэ вучыць?\n- Ганулька ў вас вельмі разумная, здольная, кемлівая. Ёй мала будзе ў жыцці адно толькі даіць кароў, - настойвала на сваім пані Ярына. - А я яе ў гімназію аддам. Яна настаўніцаю стане.\n- А хто ў мяне на полі працаваць будзіць? - вёў сваё Пракоп. - Вунь жа, кажуць, цар хутка нам вашу зямлю аддасць. А яе ж урабляць трэба.\n- А не балабонь ты, стары, абы-чаго, - умяшалася ў размову Пракопішка, баючыся, каб пані не перадумала: была такая надзея ў Ганулькі выбіцца ў людзі, і, крый божа, яна з-за гэтага дурня знікне. - Калі пані просіць - аддай ёй дачушку. А калі табе мала дзяцей, я яшчэ столькі, колькі ўжо ёсць, нараджаю. А то, бач ты яго, разгаварыўся - не аддам...\nПракоп і сам жадаў лепшай долі дачцэ, якую, як самую меншанькую, любіў больш за ўсіх, аднак яму чамусьці захацелася крыху нагнаць сабе цану - маўляў, гэта ж не ён просіць Жураўскую ўзяць да сябе сваю малую, а сама пані дамагаецца Ганулькі, каб вывучыць і зрабіць яе таксама паняю.\nЖураўская павезла Ганульку за Дняпро, у свой маёнтак, аднак, пабыўшы там нейкі час і пабачыўшы, што яе прыгонныя пакуль што жывуць ціха, паехала з ёю ў Воршу.\nУ Воршы ў пані Ярыны быў прасторны, дыхтоўны і прыгожы дом. Зімою яна часцей за ўсё жыла ў гэтым доме разам з двума сынамі - самога пана падчас палявання, калі хлопцы былі яшчэ малыя, вельмі пакалечыў падстрэлены мядзведзь. Яго дадому прывезлі яшчэ жывога, але пан так і не змог ачуняць - памёр у маёнтку. Можа, таму пані Ярына крыху пабойвалася свайго двара і не хацела надоўга заставацца ў ім адна.\nГанулька думала, што пані ўзяла яе да сябе служкаю, пакаёўкаю, але Жураўская рабіла ўсё так, як і абяцала яе бацькам. Насілася з ёю, нібы са сваёю дачкою: спачатку ўладкавала «сяброўку» - пані Ярына называла так Ганульку і ў Воршы - на падрыхтоўчыя курсы, а потым і ў самую гімназію, якая на той час якраз адкрывалася.\nІ пачалося для Ганулькі новае, зусім незнаёмае жыццё.\nЯна, хоць у пані і была свая пакаёўка, усё роўна старалася, як і ў Зубрэвічах, памагаць ёй - добрае сэрца дзяўчыны спяшалася аддзячыць за ўвагу і ласку.\nДзяўчына раніцою з радасцю бегла ў гімназію, а ўвечары з такой жа самай радасцю вярталася дадому - так яна цяпер называла дом пані Ярыны. У гімназіі ёй, вясковай дзяўчынцы, усё было вельмі цікава, і таму там яе ведалі як уважлівую і старанную вучаніцу, а дома ёй падабалася яшчэ болей.\nАбодва сыны пані Ярыны служылі афіцэрамі ў расейскай артылерыйскай брыгадзе, якая была раскватаравана ў Воршы, і з гэтай прычыны часта бывалі дома. Асабліва вечарамі.\nОх, як яна любіла гэтыя вечары! Як было тады ў пакоях весела і шумна! Браты запрашалі дадому сяброў па службе, тыя прыводзілі з сабою нават дзяўчат - усе яны музіцыравалі, танцавалі, спявалі песні, весяліліся. Маладыя афіцэры стараліся далучаць да сваіх гульняў і яе, Ганульку, і рабілі выгляд, што нічога не здарылася, калі ў яе штосьці не атрымлівалася.\nАсабліва шчыраваў ля яе Інакенцій, далікатны хлопец з Варонежа, які зваў Ганульку толькі Аннушкай, вучыў яе іграць на раялі і радаваўся кожнаму яе поспеху:\n- Вы, Аннушка, видимо, играете с рождения и только прикидываетесь, что не умеете.\nТым часам Ганулька выбіралася ў прыгожую, зваблівую, паглядную дзяўчыну.\nУбранне гімназісткі, як кажуць, пасавала ёй, было вельмі да твару, і яна, ведаючы гэта, амаль заўсёды, на ўсіх сустрэчах у доме пані Ярыны бывала толькі ў ім - здымала адно фартушок, і ўсё. Беленькі каўнер-стойка рабіў яе і так дужа гожую лебядзіную шыю яшчэ даўжэйшаю і прыгажэйшаю, прыталеная чорная сукенка яшчэ болей падкрэслівала не па-сялянску зграбную постаць, а з густам укладзеныя белыя валасы - іх часам дапамагала прычэсваць сама пані - так звабліва аточвалі яе мілавідны твар, што нават кірпаты, але акуратны носік зусім не псаваў яе далікатнае, нават арыстакратычнае аблічча.\nДзіўна, хоць многія, і яна сама ў тым ліку, думаюць, што з кірпатым носам не бывае прыгажунь, насуперак такім меркаванням Ганулька была прыгажуняю.\nНеяк так атрымлівалася, што каго б з дзяўчат афіцэры ні прыводзілі з сабою да Жураўскіх, яна заўсёды была між імі самаю прыгожаю, самаю далікатнаю, самаю вабнаю.\nНечакана, само сабою здарылася нешта зусім непажаданае - абодва панічы закахаліся ў Ганульку. І старэйшы - Аляксей, і малодшы - семнаццацігадовы Юлька.\nГанулька нават баялася прызнавацца сама сабе, што і яна таксама закахалася - упершыню, моцна і, здаецца, назаўсёды. У аднаго з братоў. І не ў Юльку, які мітусліва, па-дзяцячы, спрабаваў звярнуць на сябе яе ўвагу, а ў па-мужчынску спакойнага Аляксея, які цяпер засланіў ёй сабою ўвесь свет - з ім яна засынала і прачыналася, з ім бегла ў гімназію і сядзела на ўроках, з ім, як на крыллях, ляцела дадому.\nГэта было як насланнё - цяпер яна ўсюды бачыла толькі Аляксея: усё тое, што рабілі і гаварылі яго сябры, Ганулька не чула і не бачыла, у пакоях іх нібыта і не было. Яна бачыла і чула толькі свайго каханага.\nПасля таго як госці разыходзіліся, яна прыходзіла ў свой пакой, кідалася, не распранаючыся, на ложак і плакала ад радасці:\n- Божа, я кахаю яго!\nПлакала ад радасці, але каб хто ўбачыў яе ў той час, падумаў бы, што ў яе нейкае вельмі вялікае гора.\nЯна так моцна кахала, што ёй ужо было ўсё роўна - кахаюць ці не кахаюць яе самую. Аднаго свайго кахання ёй было дастаткова.\nА тут Ганульчына радасць была падвойнаю - яе ж кахалі таксама!\nЗразумела, ім нельга было пасля гэтага заставацца адным, але яны, насуперак разумнаму сэнсу - дзе вы бачылі, каб каханне прытрымлівалася таго сэнсу?! - заставаліся.\nПані Ярына, ад якой закаханыя не хаваліся і якой пра ўсё расказалі, спачатку надоўга задумалася, а потым спакойна сказала:\n- А можа, у гэтым ваша шчасце, дзеці? Жывіце ў ласцы...\nІ яны жылі і не маглі адно адным нарадавацца, нацешыцца, не маглі нагледзецца адно на аднаго.\nАднак у апошні час Аляксей усё часцей і часцей пачаў кудысьці адлучацца, а то і ўвогуле па некалькі дзён не прыходзіў начаваць. Колькі неспакойных начэй правяла яна ў адзіноце, колькі самотных слёз выплакала - Ганулька нават не сумнявалася, што Аляксей закахаўся ў іншую і гэтак часта ездзіць на сустрэчы з ёю.\nА ён, і праўда, вярнуўшыся, адчуваў сябе чамусьці няёмка, не глядзеў ёй у вочы, быццам яму было сорамна, што даводзіцца ад яе штосьці хаваць, аднак сказаць, куды знікае і дзе прападае, Аляксей так і не адважваўся. Замест гэтага тлумачыў Ганульцы, што яго артылерыйская брыгада раскватаравана па ўсім горадзе, батарэі стаяць у розных яго канцах, і таму, каб пабачыцца з сябрамі-афіцэрамі, ды і па службовых справах яму даводзіцца знікаць, і часам надоўга.\nЯна ж не верыла яму - бачыла, што Аляксей хлусіць.\nА ўсё Ганулька зразумела крыху пазней.\nТой дзень у яе не было апошніх урокаў, і яна з гімназіі вярнулася вельмі рана. Браты ж, якія таксама ў гэты час апынуліся чамусьці дома, думаючы, што яны адны, нікога не баючыся і не асцерагаючыся, гаварылі ў Аляксеевым пакоі.\nЯна асцярожна прайшла ў бібліятэку, ціха села ў крэсла, на самы краёк яго і прыслухалася.\nПанічы некуды збіраліся і таму раіліся, што ім трэба браць з сабою.\n- Юлька, нічога нам не спатрэбіцца там. Мы павінны быць лёгкія, як вецер. Толькі зброя няхай цяжарыць нам рукі! Але і яна павінна быць лёгкаю.\nПытаўся часцей за ўсё Юлька, а яму цярпліва адказваў Аляксей: старэйшы брат, мусіць, больш за малодшага ведаў, што чакае іх наперадзе.\n- Брат, а чаму мы павінны ісці? Гэта ж сялянам зямля трэба, мужыкам. А ў нас жа яна ёсць.\n- А хіба толькі адна зямля чалавеку трэба? Чалавек жа без волі - няпоўны. Ён - палавіна чалавека. Воля, Юлька, галоўнае для нас. Чуеш, воля!\n- А ў чым яна, наша воля?\n- У сваім народзе, Юлька. У сваёй зямлі. Вось забралі нас пад сябе палякі - расейцы пакрыўдзіліся: чаму вы не хочаце з намі быць? Забрала Кацярына - палякі злуюцца: чым вам пад Польшчай не падабаецца? А мы ж, Юлька, не палякі і не расейцы. Мы беларусы! І хочам самі сабою жыць. Чуеш, самі сабою!\n- Але ж гэта небяспечна, брат.\n- І вельмі. Так што сам рашай, што рабіць. Мне было б лягчэй і спакайней, калі б ты застаўся дома: страціць нас дваіх маме будзе невыносна цяжка... Не хадзі са мною, Юлька!\n- Ты мяне абражаеш, брат. Я пайду з табою. Я ніколі не быў палахліўцам. І люблю Беларусь гэтак жа, як і ты. Але ж ты ведаеш, што мужыкі не заўсёды падтрымліваюць нас. Тых, хто паўстаў за волю.\n- Праўду кажаш, Юлька. Вунь і Мураўёў сцвярджае, што ён усё робіць для таго, каб абараніць сялян ад мяцежнікаў. Ад нас з табою, Юлька!\n- Таму і ловяць сяляне паўстанцаў і здаюць іх расейскім уладам.\n- А хто ж тады мяцежнікі, Юлька? Хто ідзе з намі поплеч? Усё тыя ж сяляне! Сяляне і іх верныя сяброўкі - вострыя косы... А з каго сабраў свой атрад Звяждоўскі - паплечнік Каліноўскага? У вёсцы Зарубы пад Воршаю? З сялян! Праўда, да яго потым далучыліся студэнты Горы-Горацкага сельскагаспадарчага інстытута, і яны ўжо разам захапілі Горкі...\n- Але ж Звяждоўскаму давялося распускаць свой атрад - з-за неспрыяльных умоў...\n- За што на яго і злаваўся Каліноўскі. Канечне, казаў ён, Тапару - такі псеўданім узяў сабе Звяждоўскі - лягчэй было з'ехаць за мяжу, чым паспрабаваць стварыць новы атрад дзе-небудзь на Меншчыне ці на Гарадзеншчыне, дзе ўмовы былі больш спрыяльныя, чым у нас.\n- Пачакай, а з ім жа разам з Масквы прыехаў яшчэ адзін афіцэр?\n- Будзіловіч? Ігнат Мартынавіч? Паручнік лейб-грэнадзёрскага Екацярынаслаўскага яго вялікасці палка? Няма ўжо, Юлька, Будзіловіча... Атрад, створаны ім ля Воршы, ішоў пад Бабінавічы. Яго разбілі каля Пагосцічаў.\nШмат забіта. Нехта выратаваўся, пераплыўшы цераз раку, нехта патануў, пераплываючы, нехта трапіў у палон... Сярод палонных - трое памешчыкаў. Іх пакаралі смерцю. А мы ж з табой, Юлька, памешчыцкія дзеці. І афіцэры... Не хадзі са мной, Юлька!\n- Пайду, брат.\n- Будзіловіча схапілі на полі бою са зброяй. Яго, як кіраўніка атрада, па прысуду ваеннага трыбунала расстралялі ў Воршы. Ты ж і сам гэта добра ведаеш. А хочаш, я скажу табе, калі гэта было? Я запомніў назаўсёды - 26 красавіка 1863 года. Не хадзі са мною, Юлька! - апантана закрычаў Аляксей.\n- Пайду, брат, - спакойна адказаў яму Юлька. - Бо мы з табой хочам мець сваю Беларусь. Вольную і ад Масквы, і ад Варшавы.\nУ Аляксеевым пакоі раптам стала вельмі ціха - як усё роўна ўсе, хто там быў, выйшлі з яго. Ганулька прыслухалася, але адтуль не чуваць было нават шораху.\nНарэшце зноў азваўся Юлька - нягучна, задумліва:\n- Брат, трэба на адыход пабачыцца з мамаю. Трэба сказаць ёй.\n- Не, Юлька, маме мы нічога не скажам. І развітвацца не пойдзем - гэта будзе нашаю зарукаю, што мы вернемся.\nУ пакоі яшчэ памаўчалі. Затым Юлька спытаўся зноў:\n- А з Ганулькаю?\n- І Ганульку не чапай. Мы пра ўсё ёй раскажам, калі вернемся. А мы абавязкова вернемся з табою, Юлька!\nТое, што пачула Ганулька, яе ашаламіла. Хоць не ўсё з таго, пра што гаварылі браты, яна зразумела, аднак міжволі ўсёй сваёй далікатнаю душою адчула, што над імі і над ёю самою вісіць нейкая вельмі вялікая, незразумелая небяспека.\nСпачатку хацелася падхапіцца, пабегчы да іх у пакой, аднак яна як спаралізаваная сядзела на крэсле і не магла прыўзняцца з яго.\nГаласы ўжо заціхлі, а яна ўсё прыслухоўвалася да цішыні. Калі Ганулька зразумела, што ў Аляксеевым пакоі нікога няма, было ўжо позна бегчы туды. І ўсё ж нейкая сіла падняла Ганульку з крэсла, выштурхнула з бібліятэкі і ўпіхнула ў Аляксееў пакой - у той пакой, дзе яны ўпершыню сустрэліся сам-насам і прабылі разам, абняўшыся, усю ноч.\nПакой і праўда быў пусты. І нішто нават не нагадвала пра тое, што тут толькі што былі людзі, што яны сядзелі, хадзілі, размаўлялі: ходнічкі акуратна пасланы, на крэслах ляжаць накідкі, ложак таксама прыбраны.\nГэта было як насланнё. Ёй здалося, што ўсё яна прыдумала сама - і хлопцаў, і іх размовы. Аднак усё ж выбегла з дому на вуліцу, зірнула ў адзін бок, потым - у другі. Хлопцаў нідзе не было відаць, і Ганулька няўпэўнена пачала сама сябе суцяшаць, супакойваць: значыць, і сапраўды ёй усё гэта прымроілася, - як прыснілася.\nАднак жа, калі вярнулася дадому пані Ярына, Ганулька расказала ёй пра ўсё і здзівілася, што тая вельмі спакойна ўспрыняла пачутае і, задумліва гледзячы некуды ў акно, толькі сказала:\n- Хай беражэ іх Бог...\nПракоп Ціпак прачнуўся той дзень завельмі рана - усю ноч яму чамусьці дрэнна спалася. Варочаўся з боку на бок, уздыхаў, круціўся, спрабаваў нават выходзіць на ганак закурыць - у хаце ён, помнячы дзедаву звычку, ніколі не курыў, - аднак вяртаўся ў хату яшчэ больш раззлаваны: на дварэ было холадна, ветрана, вецер кідаўся ў твар дажджом, і, вядома ж, курыць на такой непагадзі было не вельмі прыемна.\nДумкі, нібы мурашкі, апаноўвалі яго, і яму напраўду часам здавалася, што ляжыць ён не ў чыстай пасцелі на палацях, а ў мурашніку.\nГэта ж колькі часу прайшло, як адменены прыгон, як была падаравана ім воля, але зусім вольнымі яны ўсё роўна так і не сталі.\nПраўда, сам Пракоп жыў з панам у добрай згодзе - пан, бачачы Пракопаву кемлівасць, працавітасць, сумленнасць, паважаў яго, а таму і селянін адносіўся да заможніка з увагаю, і калі што рабіў яму, то стараўся, як для сябе.\nГэта ж пан якраз параіў Пракопу выкупіць у яго Цітаўшчыну, дзе зямля была ўроблена і троху радзіла. А іншыя ж пабралі сабе ў надзелы няўдобіцу - балоты ды пяскі, - яшчэ і цяпер не сеюць і не аруць яе - ужо трэці год зямлю там робяць. Бо на той, што выкупілі, сей ці не сей, а ўраджаю ўсё роўна не ўбачыш - нічога на ёй не расце.\nЭх ты, воля, воля! Здаецца, зямля ўжо і твая, але ўсё роўна яна табе як чужая - так і чакаеш, што пан зноў забярэ яе назад. З неахвотаю ён аддаваў ніву, а забярэ - з ахвотаю. Толькі дай - забярэ!\nА лясы ж свае, а рэчкі свае ён і не думаў аддаваць. Вунь заманулася мне рыбкі пасмакаваць, папрасіў я ў пана дазволу ў яго рацэ каля сваёй хаты парыбачыць, а пасля яму два дні жыта ў жорнах малоў. У панскі лес схадзіў, грыба падняў - яшчэ дзень яму аддай. Звыш павіннасці, звыш аброку. Не, у тыя сорак абавязковых дзён для мужчын і трыццаць дзён душавога аброку для жанчын, што царскае павяленне паклала, у гэтыя паборы не залічваюцца: аддай дні жыўцом і не знайся! І ты, Пракоп, пацей, і ты, Пракопішка, згінайся...\nЯно на паноў злуешся, але ж і за паноў часам хочацца заступіцца. Дужа раздурыла воля людзей.\nСказана ж у царскім павяленні, што без панскай згоды нельга разворваць і засяваць выганы і дарогі, нельга ставіць свае кузні і лазні бліжэй за сто пяцьдзесят сажняў ад панскіх пабудоў, нельга будаваць свае хаты на самых узлесках, а яны пра тое павяленне нібы і не чулі. Вунь Масей Крывулька паторкаў сахою агульны з панам выган, Антон Мацюк падсунуў пад самыя сцены панскага маёнтка сваю лазню, а Восіп Гарбач, той увогуле, ні ў кога ні пра што не пытаючыся, пасяліўся ў панскім лесе Ярыны Жураўскай. Пані Ярына падала ў суд, суд цяпер разбіраецца з гэтым, а Гарбач і ў вус не дзьме - маўляў, а як яны мяне судзіць будуць: цяпер жа воля!\nАга, ёсць табе, Пракоп, пра што думаць, ёсць з-за чаго не спаць. Але ж не з-за гэтага ты прачнуўся сярод ночы. Дужа страшны сон прысніўся табе. Нібыта нейкае балота перад табою - тваністае, дрыгвяное, зыбкае. А там, удалечыні, Анціп, сын твой, на купіне стаіць, а на яго ваўкі, павыпэцканыя ў твані, з усіх бакоў кідаюцца - цэлая гайня. Анціп жахае вакол сябе касою, нібы косіць ваўкоў, а яны ўсё кідаюцца і кідаюцца.\nІ па ўсім відаць, што не зможа Анціп абараніцца, што разарвуць яго ваўкі.\nІ тут Пракоп бачыць, што з іншага боку на дапамогу брату бяжыць Ганулька. Яна, не думаючы, кідаецца ў балота, бяжыць па зялёнай дрыгве, тая зыбаецца пад ёю, а яна бяжыць, бяжыць, бяжыць...\n«Дачушка, пад табою твань! Правалішся!» - крычыць ёй Пракоп, аднак голасу свайго не чуе, бо голасу таго і напраўду няма ў яго.\nА Ганулька бяжыць, бяжыць і бяжыць. Да тае купіны, на якой адмахваецца ад ваўкоў брат. Да тых ваўкоў, якія кідаюцца на яго...\nГэты сон быў настолькі праўдзівы, што, і прачнуўшыся, Пракоп ніяк не мог даць веры, што саснёнае не ява: ён усё яшчэ і праз цемру бачыў і сына, і дачку, і балота, і ваўкоў.\nІ яму зрабілася трывожна: нешта там здарылася з сынам і дачкою. Анціп пайшоў у Воршу, каб праведаць сястру, і нешта дужа доўга не вяртаецца. Ён і раней наведваўся да яе, але доўга не заседжваўся ў гасцях ніколі, хутка вяртаўся дадому - дома ж працы процьма. А цяпер во затрымліваецца. Ды і ў Ганулькі там не ўсё ладна. З панічом, казалі, звязалася. Не, трэба, мусіць, ехаць. Не зважаючы на непагадзь...\nІ ўсё ж Пракоп, пакруціўшыся, знайшоўшы зручнейшае месца на палацях, зноў паспрабаваў заснуць, аднак і на гэты раз у яго нічога не атрымалася. Тады ён рашуча падняўся і пачаў апранацца. Незадаволена замармытала нешта спрасоння Пракопішка і, павярнуўшыся на другі бок, зноў сцішылася, захрапла.\nПракоп выйшаў на двор. Дождж не перастаў, а вецер, здаецца, яшчэ памацнеў - ён ужо гуў у голых, невідомых у цемры суках дрэў.\nБыло зусім цёмна. І нічога нельга было разгледзець - ні неба, ні зямлі, ні дрэў, якія толькі натужна стагналі.\nБыла яшчэ самая ноч, і ўсё жывое, пахаваўшыся ад непагадзі хто ў хатах, хто ў норах, хто ў будках, моцна спала.\nНе чакаючы світання - а чаго чакаць: цяпер, у глыбокую восень, аж да самага паўдня вось такая цемра, - Пракоп амаль навобмацак пачаў запрагаць. Балазе яму ніякае святло і не трэба было: ён столькі разоў рабіў гэтую работу, што мог запрэгчы каня нават з заплюшчанымі вачыма.\nАдамкнуў стайню, вывеў каня. У таго ад першых кропель дажджу - гаспадар гэта не толькі адчуў, але і пачуў, - перасмыкнулася на баках скура, конь ці то спрасоння, прачынаючыся, ці то здагадваючыся, у якую дарогу яго збіраюць, цяжка ўздыхнуў. Пракоп зняў з цвіка хамут, што вісеў пад паветкаю, і, пакуль не намокла шыя ў каня, уссунуў яго на карак. Хаця, падумаўшы, дык не варта было яму і спяшацца - за такую доўгую дарогу ўсё роўна намокнуць і шыя, і хамут.\nКалі ён заводзіў каня ў аглоблі, рыпнулі раптам дзверы, і з сенцаў на ганак выйшла Пракопішка.\n- Куды ты? - спыталася яна.\n- Паеду ў Воршу. Дзяцей праведаю. - Пракоп крыху памаўчаў, а потым дадаў: - Нешта я дужа дрэнны сон пра іх сніў.\n- У такую непагадзь... - толькі і сказала жонка.\nПракоп маўчаў, моцна сцягваючы супоню. Маўчала і яна: ведала, што ў такі момант казаць яму нешта насуперак ці яшчэ горш - адгаворваць яго - марная справа, пусты занятак.\n- Я тады пайду нейкага гасцінца збяру Ганульцы, - зварухнулася, як захаладаўшы, Пракопішка і, не зачыняючы дзвярэй, знікла ў сенцах.\nПракоп скінуў з калёс мокрую салому, накідаў у драбіны сухой, заслаў яе посцілкаю і, паклаўшы ў перадок хатуль, які ўжо сабрала і вынесла жонка, сеў сам. Затуліўся ў сярмягу, паправіў башлык на галаве - каб і дождж не сыпаў у самыя вочы, але каб і глядзець ён не замінаў, - і выехаў на вуліцу.\nВёска яшчэ спала. Не забрахаў ніводзін сабака, калі ён ехаў па вуліцы, калі выкіроўваў з вёскі, выязджаючы на шырэйшую дарогу, якая павядзе іх з канём да горада.\nНе перастаючы ліў дождж. Гудзеў у прыдарожных абсадах вецер. Было вельмі цёмна, і конь шукаў дарогу навобмацак.\nСвітаць пачало недзе за Клюшнікавым, калі ён пераехаў Кабыляцкую гару і выязджаў ужо на стары Кацярынінскі шлях. Па ім, гэтым тракце, імператрыца Кацярына прыязджала ў Шклоў да свайго любоўніка Зорыча. І ўхажор, каб здзівіць яе, пасыпаў усю дарогу соллю і сустракаў Кацярыну на санях. Летам і на санях! І ў шыкоўным сабаліным футры!\nКолькі ж той солі трэба было навазіць на летнюю дарогу, каб яна зрабілася зімоваю! Пракоп сам чуў, як старыя людзі расказвалі пра гэта. Пра тое, што соль на дарогу вазілі і фурманкі з Зубрэвіч, што і яны, Ціпакі, рассыпалі яе пад палазы санак імператрыцы... Як іскрылася тады пад летнім сонцам соль!\nЦяпер жа Кацярынінскі тракт, не зважаючы на тое, што ў палях ужо крыху пашарэла, выглядаў змрочна і няветліва.\nКонь ішоў ціха - нібыта спаў ідучы. Пракоп шмаргануў лейцамі, і ён, схамянуўшыся, пайшоў шпарчэй.\nНаперадзе была рака Шчацінка. А адтуль - ужо рукою падаць да Воршы.\nГанулька ўсё бегла і бегла. Пасярод вуліцы. Людзі, якія ішлі насустрач, азіраліся на яе, а тыя, што стаялі наўзбоч, здзіўлена праводзілі гімназістку позіркам - куды яна, расхрыстаная, бяжыць, навошта: там жа і тых, хто аказаўся на шляху палонных, аслабаняючы ім дарогу, канвойцы адганяюць убок. А яна, дзівачка, бяжыць якраз туды.\nГэтую ноч яна заснула толькі пад раніцу. І то сон быў неспакойны. Яна сніла бацьку - той нешта крычаў ёй, ад нечага перасцерагаў...\nІ вось цяпер толькі прымружыла вочы, як тут жа прачнулася: яе разбудзіў нейкі невядомы, асцярожны і далікатны шолах. Яна ляжала не адплюшчваючы вачэй, - чакала, што будзе далей.\n- Ганулька, не палохайся, гэта я. Ты спіш? - спытаўся знаёмы голас - ціхі і трывожны.\n- Ужо не сплю, - адказала Ганулька і адплюшчыла вочы: каля ложка, нахіліўшыся над ёю, стаяла пані Жураўская.\nТвар у яе быў бледны, а вочы - напалоханыя. Гэты страх перадаваўся і ёй, Ганульцы, і яе, яна адчувала, пачынае калаціць.\n- Што здарылася, пані Ярына? - стараючыся гаварыць спакойна, спыталася яна.\n- Бяда, Ганулька. Гэтую ноч у ваколіцах Воршы казакі разбілі тры паўстанцкія атрады, а палонных паўстанцаў вядуць у Воршу, каб пакараць. Чуе маё сэрца: сярод іх і нашы Аляксей і Юлька. Іх жа, зняволеных, аж чатырыста чалавек...\nГанулька адчула, як усё яе цела здранцвела, зайшлося ад пачутага. Аднак ёй не спадабалася, як пра гэта расказвала пані. Маці так спакойна гаворыць пра сваіх дзяцей? Пра тую бяду, у якую яны трапілі?\nГанулька, пераадольваючы здранцвенне, хуценька падхапілася з пасцелі, не саромеючыся пані Ярыны, спяшаючыся, пераапранулася, схапіла з вешалкі лёгкае асенняе паліто, накінула на сябе і выбегла з хаты.\nЯна так і не апранула паліто. І цяпер прытрымлівае яго за крыссе рукамі, сцягваючы іх на жываце.\nБяжыць і бяжыць Ганулька насустрач тым, каго вядуць.\nХусцінка ўжо з'ехала з галавы, ляжыць на плячах, мокрыя валасы павыбіваліся з акуратнай заўсёды прычоскі, а яна бяжыць.\nПаліто мокрае, заляпанае гразёю як не да самых плячэй, замінае бегчы, а яна бяжыць.\nДыхаць ужо няма чым, яна, як рыба, хапае паветра ротам, але бяжыць, бяжыць, бяжыць.\nКолькі ні бяжыць, а ўсё ніяк не можа дабегчы. Ёй нават здаецца, што чым хутчэй яна бяжыць, тым далей становяцца тыя, каго вядуць. Аднак яна ўжо бачыць не агульны шэры натоўп палонных паўстанцаў, а пачынае адрозніваць змардаваныя, сумныя і прыгнечаныя твары, што вачамі ўпіраюцца ў зямлю. Кажухі, світкі, сярмягі... Канечне, усе яны ўжо без зброі. Ды ў іх яе, той зброі, і не было. Зброяй ім былі косы! Ды і з косамі, і без кос яны не падобныя да злачынцаў. Звычайныя мужыкі.\nКазакі і салдаты, якія вядуць паўстанцаў, разганяюць перад імі людзей, рассоўваючы ўсіх на ўзбочыны, заганяючы ў завулкі.\nЯна шукала тых, да каго бегла, у агульным натоўпе, а яны ішлі самыя першыя. Спачатку вочы яе зачапіліся за афіцэрскія пагоны на шынялі, потым убачыла звязаныя рукі - ва ўсіх траіх. Яшчэ падумала: «Калі ўсе ідуць вольна, а ім звязалі рукі, значыць, баяцца іх больш за ўсіх. Значыць, гэта камандзіры».\nЯны ўтраіх ішлі крыху наперадзе ўсяго натоўпу. Высокі, статны стары з годна ўзнятай сівою галавою, побач з ім спакойна і ўпэўнена крочыў малады афіцэр, а каля яго - худзенькі хлопец у сялянскай світцы, які быў вельмі знерваваны: гэта бачылася па ягонай хадзе. Усе яны ішлі няголеныя, схуднелыя, стомленыя.\nКалі Ганулька падняла, нарэшце, вочы на твар афіцэра, зірнула ў блакітныя яго вочы, з яе грудзей вырваўся сам сабою роспачны, нечалавечы крык:\nІ цяпер ужо ніхто не мог ні стрымаць яе, ні спыніць - ні казакі, ні салдаты, ні ўзброеныя жыхары горада, якія памагалі лавіць «бандытаў». Праз хвіліну яна ўжо прагна тулілася да грудзей афіцэра, прыціскалася сукенкаю - паліто, як бегла, звалілася, і яна не заўважыла гэтага - да яго мокрага, набрынялага дажджом шыняля, лашчыла далонямі яго няголеныя, мокрыя, захаладалыя шчокі, грэла ротам Аляксеевы звязаныя чырвоныя і азалелыя рукі. Тут жа пад паху ёй па-дзіцячы торкнуўся - рукі і ў яго былі таксама звязаныя - той хлопец, які ішоў у групе самых важных злачынцаў трэцім: гэта быў Юлька, і Ганулька другою рукою прыгарнула да сябе і яго.\nКанваіры, якія спачатку былі разгубіліся ад таго, што адбылося, пакрысе прыходзілі ў сябе - да Ганулькі ўжо спяшаўся казак з нагайкаю. Ён крычаў: «Назад! Разойдись!» І ўжо замахнуўся быў на Ганульку, аднак ударыць не паспеў. Ён бы і ўдарыў, аднак Аляксей імгненна падставіў пад нагайку свае звязаныя рукі, і біч аж некалькі разоў закруціўся на іх. Пакуль казак размотваў яго, да Ганулькі падбег Інакенцій, які ішоў у канвоі, і закрычаў:\n- Аннушка, что ты здесь делаешь?! Уходи отсюда скорее! Алексей - преступник! Его повесят!\nГэта былі апошнія словы, якія яна пачула. Што было далей, Ганулька не памятала. Яна тут жа абмякла і з'ехала, ссунулася проста ў гразь - браты спрабавалі падтрымаць яе, аднак у іх гэта не атрымалася: звязанымі рукамі зрабіць такое немагчыма...\nПрыйшла яна ў прытомнасць ужо на ўзбочыне вуліцы. Пад ёю ў гразь было паслана паліто, а над ёю схіляўся чалавек.\n- Хто вы? - спыталася Ганулька.\n- Я - доктар, - коратка адказаў незнаёмы.\nНа вуліцы было ціха.\n- А дзе паланёныя? - зноў спыталася яна.\n- Іх павялі судзіць, - адказаў доктар.\nГанулька, лежачы, рэзка павярнула галаву, яшчэ паспела ўбачыць хвост шэрай калоны паўстанцаў і тут жа зноў страціла прытомнасць.\nПракоп Ціпак прыехаў у Воршу ўжо тады, калі суд над паўстанцамі ішоў другі дзень.\nНайперш ён паехаў да дома пані Жураўскай, спадзеючыся выпрагчы там каня, даць яму перадыхнуць, а самому хутчэй сустрэцца з дзецьмі. Аднак дом на гэты раз выглядаў вельмі змрочна, здаваўся зусім пустым: усё было пазачыняна, замкнёна. Ён доўга грукаў у веснічкі, пакуль нарэшце выйшла пакаёўка, якая крыху і расказала Ціпаку, што тут здарылася. Ён пытаўся, дзе пані, дзе Ганулька, але пакаёўка, мусіць, і сама нічога не ведала, а таму і не магла яму нічога растлумачыць.\n- Мусіць, яны там, дзе панічоў судзяць, - толькі і паўтарала яна.\n- А дзе іх судзяць? - дапытваўся Пракоп.\n- Кажуць, у канцылярыі артылерыйскай брыгады.\n- А за што? Яны ж такія харошыя мальцы.\n- Панічы ўцяклі з часці, пайшлі ў лес і там ачолілі паўстанцкія атрады.\nСлухаючы пра панічоў, Пракоп вельмі затрывожыўся за свайго сына - хтосьці як усё роўна падказаў яму: «Анціп быў разам з імі!»\nЦіпак прасіў адчыніць вароты, каб ён змог распрэгчы на двары каня і пакарміць яго, аднак жанчына і слухаць пра гэта не хацела - пані забараніла ёй адчыняць нават веснічкі.\nЗбянтэжаны Пракоп, не хаваючы сваю незадаволенасць, развярнуў каня і паехаў шукаць канцылярыю артылерыйскай брыгады, дзе ідзе суд.\nТое памяшканне ён знайшоў лёгка - каля яго было шмат народу: ці то там тоўпіліся родзічы паўстанцаў, ці то сабраліся проста цікаўныя, якім захацелася пабачыць жывых мяцежнікаў.\nНепадалёку ад будынка Пракоп убачыў канавязь, пад'ехаў бліжэй, прывязаў за тоўстую жардзіну лейцы, паслабіў супоню, якую ніяк было не развязаць, бо намокла - яна як стрэліла ўсё роўна, - адпусціў церассядзельнік і навесіў каню на галаву торбу з аўсом - той адразу ж губамі пачаў шукаць зерне.\nУ канцылярыі, дзе ішоў суд і куды неўзабаве пратаўхаўся Пракоп, было цемнавата - нават дадаткова запаленыя свечкі не давалі належнага святла. Пахла мокрым адзеннем, світкамі і шынялямі, якія ў цяпле пачалі сагравацца і прасыхаць.\nТолькі прасунуўшыся крыху наперад, Пракоп нечакана пачуў:\n- Ціпак Анціп Пракопавіч. Вы прызнаяце сябе вінаватым?\n- У чым? - у сваю чаргу спытаўся сын.\nПракоп зніякавеў. Ён сцішыўся і ўжо не спрабаваў прасоўвацца далей - стаяў на месцы і ўважліва слухаў.\n- У тым, што вы ваявалі супраць Расеі, - крыху памарудзіўшы, растлумачыў суддзя.\n- Не прызнаю. Супраць Расеі я не ваяваў.\n- Але ж вы хацелі адабраць у Расеі Беларусь і аддаць яе Польшчы?\n- Нікому і нічога я не збіраўся аддаваць.\n- Дык за што ж вы тады змагаліся?\n- За Беларусь. Каб яна не была ні польскаю, ні расейскаю. Каб яна была толькі нашаю. Каб мы распараджаліся ў ёй самі.\n- І за яе вы ваявалі? Са зброяй у руках?\n- Не, у маіх руках не было зброі.\n- А каса?\n- Каса - спрадвечная наша сялянская памочніца. Яна - для працы.\nПракоп адчуў, як ад пачутага сэрца набухае, расшыраецца, большае - яго сон спраўдзіўся: сын трапіў у вельмі вялікую бяду...\nГраф Мураўёў, даведаўшыся, што ў ваколіцах Воршы разбіты аж тры паўстанцкія атрады і палонены амаль усе бунтаўшчыкі, быў задаволены:\n- Даўно б так. А то сяляне ў світках з перавязанымі косамі б'юць доблесных салдат яго вялікасці. І дзе?! Не ў заходніх раёнах Расейскай імперыі, дзе моцны польскі ўплыў, а ва ўсходніх, у тых, што Расея нядаўна далучыла да сябе. Пад Воршаю! Ганьба!\nЁн адразу ж, як толькі атрымаў тэлеграму, паслаў у Воршу генерала Кастанду, які быў пры ім для асобых даручэнняў. Генерал атрымаў ад графа ўсе паўнамоцтвы - следства не зацягваць, суд павінен быць кароткі, пакаранні строгімі: каго трэба павесіць - павесіць адразу ж, каго пасадзіць у турму - пасадзіць той жа час, каго выслаць - выслаць не марудзячы.\nСуд пачаўся, як толькі прывялі ў горад паўстанцаў - а палове дзевятай раніцы. Суддзямі па закону ваеннага часу сталі старэйшыя ваенныя чыны, а старшынёю - сам камандзір брыгады.\nПаўстанцаў было шмат, і таму допыт, як бы ні хацелася яго паскорыць, зацягваўся - да трох гадзін ночы суддзі змаглі дапытаць толькі палову палонных.\nУсе стаміліся - і тыя, каго дапытвалі, і тыя, хто дапытваў, - і таму старшыня суда абвясціў перапынак да васьмі гадзін раніцы. Аднак генерал Кастанда, які прыехаў к таму часу ў Воршу, загадаў, не зважаючы на ноч, зноў сабраць суддзяў і працягваць суд.\nНовае паседжанне адкрылася ў шэсць гадзін раніцы. Цяпер допыты былі яшчэ карацейшыя - усё ўжо вядома, зразумела, лёсы паўстанцаў, прычыны іх удзелу ў паўстанні паўтараліся, і асабліва дапытваць, старанна дазнавацца не было чаго ды і патрэбы не было таксама: усе пацвярджалі свой удзел у паўстанні, але мала хто прызнаваў сябе вінаватым.\nАсабліва ўсіх здзівілі і ўразілі браты Жураўскія - маладыя, перспектыўныя афіцэры, спакойныя, ветлівыя хлопцы, якіх добра ведалі ў горадзе, пайшлі ў лес і ўзначалілі там атрады паўстанцаў.\nТаму, калі дапытаўшы ўсіх палонных, суд выносіў вырак паўстанцам, пачалі якраз з іх, кіраўнікоў атрадаў:\n- Панове, вы, усе трое, абвінавачваецеся ва ўзброеным паўстанні супраць расейскага ўрада: вас паланілі на полі бою, вы адчайна супраціўляліся. А вы, браты Жураўскія, - і суддзя, нядаўні добры камандзір, строга зірнуў менавіта на іх, - абвінавачваецеся яшчэ і ў тым, што здрадзілі прысязе, здрадзілі воінскаму абавязку. Вы зганьбілі гонар той часці, у якой служылі. Вы заплямілі гонар мундзіра, не патурбаваўшыся нават зняць яго, выходзячы са зброяй у руках супраць сваіх таварышаў, - суддзя зноў уважліва паглядзеў на падсудных, здаецца, убачыў, што малодшы Жураўскі быў не ў мундзіры, а ў світцы, але не паказаў выгляду, што гэта яго здзівіла, і спытаўся ва ўсіх: - Вы прызнаяце сябе вінаватымі?\n- Пан палкоўнік, мы з братам прызнаём сябе вінаватымі ва ўсім, пра што вы тут гаварылі, - за сябе і за брата адказаў Аляксей.\n- А вы, пан Янушэўскі? - і суддзя павярнуў галаву да высокага, статнага, зусім ужо сівога старога, які ў маладосці меў, мусіць, добрую сілу ды і цяпер яшчэ, у свае паважаныя гады, выглядаў моцным і дужым.\nЯнушэўскі не спяшаючыся зрабіў крок наперад, паспрабаваў звязанымі рукамі зашпіліць расхрыстаны кажушок, аднак у яго гэта не атрымалася. І ўсё ж ён з годнасцю падняў галаву, загаварыў:\n- Мяне сапраўды схапілі на полі бою са зброяй у руках. Я сапраўды змагаўся супраць расейскага ўрада. Але я змагаўся супраць толькі таму, што быў за. Я змагаўся за волю маёй Радзімы і волю майго народа. За Беларусь і беларусаў. Увесь сэнс майго жыцця - у гэтым. Некаторыя змагары казалі тут, што іх нехта змушаў да паўстання. Няпраўда! Да паўстання ніхто нікога не зможа прысіліць. Паўстанне - гэта смага душы. І яшчэ. Некаторыя гаварылі, што я быў жорсткі з імі, што часта змушаў мяняць месца, шмат перамяшчацца. Так, гэта праўда, і я прашу за гэта прабачэння ў сваіх паплечнікаў па косах. Але ж вайна - цяжкая праца, і яе можна выйграць часам нават і такім чынам...\nЯнушэўскі прымоўк, зірнуў у залу, у самую глыбіню яе, а потым зноў перавёў позірк на суддзяў:\n- Паважаныя суддзі! Я зрабіў для радзімы ўсё, што мог. Цяпер мне засталося толькі адно - аддаць ёй сваё жыццё. Я ведаю, што вы павінны будзеце мяне павесіць. Але ж, прашу вас, не вешайце мяне, як злачынцу. Зрабіце гонар - расстраляйце: я ж салдат.\nСтаршыня суда тут жа параіўся з генералам Кастандам, з членамі суда і абвясціў прысуд:\n- Паколькі ўсё трое прызналіся ў злачынстве і паколькі за іх дзеянні належыць толькі адно пакаранне - смяротная кара, суд, не выходзячы на раду, пастанаўляе: братоў Жураўскіх, пазбавіўшы воінскіх званняў, аддаць смяротнай кары праз павешанне, а двараніна Янушэўскага, па яго ж просьбе, пакараць смерцю праз расстрэльванне.\nПракоп здзівіўся, што дваранін, пачуўшы такі жорсткі прысуд, пакорліва перахрысціўся, нізка пакланіўся суддзям і з годнасцю вымавіў:\n- Дзякую вам. Вельмі шчыра дзякую.\nПанічы ж стаялі нерухома - бледныя і здранцвелыя. Яны, няголеныя і схуднелыя, здаваліся цяпер Пракопу зусім незнаёмымі.\nА старшыня суда тым часам спяшаўся як найхутчэй выканаць свой непрыемны і вельмі цяжкі абавязак - ён быў прыстойны чалавек, і па ўсім было бачна, як нялёгка гэтая місія даецца яму.\n- Паны, - звярнуўся ён да асуджаных і апусціў вочы долу, - прысуд будзе выкананы праз дзве гадзіны. Можа, якія-небудзь жаданні?.. - суддзя змоўк, а крыху пасля пацішэлым голасам дадаў: - Апошнія жаданні... Я абавязаны іх выканаць. Пан Янушэўскі, якое ваша апошняе жаданне?\n- У мяне няма ніякіх жаданняў, - спачатку вельмі ўпэўнена адказаў паўстанец, а потым перадумаў: - А, дарэчы, ёсць. Я так доўга туляўся па лясах ды балотах, празяб і агаладаўся, што быў бы ўдзячны вам, каб вы падалі мне шклянку гарбаты. Усяго толькі адну шклянку гарачай гарбаты...\n- Вас жа праз дзве гадзіны расстраляюць, - здзівіўся хтосьці з суддзяў.\n- Не хвалюйцеся, я паспею выпіць шклянку гарбаты, - спакойна адказаў Янушэўскі. - Толькі адну шклянку...\nІ суд пастанавіў: дазволіць пану Янушэўскаму, паколькі гэта яго апошняя просьба, выпіць гарбаты з печывам і саладосцямі столькі, колькі пажадае.\n- А вы, браты Жураўскія, што жадаеце? Можа, вы хочаце ў апошні раз пабачыцца са сваёю маці?\n- Мы не хочам бачыць нашу маці, - спяшаючыся, зноў адразу за дваіх адказаў старэйшы паніч.\nМалодшы з жахам паглядзеў на яго:\n- Што гэта ты гаворыш, брат?! Мы ж праз дзве гадзіны памром...\n- Юліян, ты не ўбачыш маму! - ужо закрычаў Аляксей. - Ёй будзе лягчэй не ўбачыць нас, чым нам - убачыць яе. Юліян, пашкадуй нашу маму...\n- Іншых жаданняў у вас няма?\nСтарэйшы брат, правёўшы далоняй па зарослых шчоках, па густой шчэці на барадзе, нечакана сказаў:\n- Мы з Юліянам жадалі б пагаліцца. Не хочам туды ісці зарослымі.\nАляксей гаварыў гэта сур'ёзна, і таму Пракоп ледзь не плюнуў сабе пад ногі: у панічоў апошнія хвіліны жыцця, а яны гавораць нейкае глупства...\nАднак галіцца панічам не дазволілі: брытва - гэта ўжо зброя, і прыгавораныя з яе дапамогаю самі могуць пазбавіць сябе жыцця, а самагубства, паводле закону, ужо будзе нібыта злачынствам: трэба, абавязкова трэба, каб прысуд выканаў кат.\nУ гэты час старшыня суда пра штосьці вельмі зацікаўлена раіўся з генералам Кастандам і суддзямі. Але яны, мусіць, так і не прыйшлі да згоды, бо неўзабаве палкоўнік падняўся і растлумачыў усім:\n- Усё ж мы вырашылі параіцца. Суд выходзіць на раду.\nМногіх гэта здзівіла - якая там рада, калі ўжо вынесены вырак! Але суддзі доўга не вярталіся - магчыма, нават звязваліся з Мураўёвым.\nПракоп глядзеў туды, дзе тоўпіліся арыштанты, шукаў вачыма Анціпа, але знайсці яго там, сярод столькіх світак і кажухоў, было немагчыма.\nПан Янушэўскі, якому ўжо прынеслі гарбату з булкамі і лімонам і развязалі рукі, спакойна сядзеў за невялікім столікам і, ні на кога не звяртаючы ўвагі, нібы ў сябе дома, не спяшаючыся, з асалодаю смакаваў гарачы напой - нават у прыцемках канцылярыі было відаць, як над шклянкай завівалася пара.\nПасля рады суддзя зачытаў асабістыя прысуды - каму турма, каму высылка. Смяротных пакаранняў больш не было. Анціпу выпала высылка. І ў канцы, ужо перабраўшы ўсіх мяцежнікаў, суддзя раптам сказаў:\n- Параіўшыся, мы вырашылі адмяніць смяротны прысуд Жураўскаму Юліяну - у бітвах ён удзельнічаў без мундзіра і на полі бою яго паланілі без зброі. Таму высокі суд прысуджае Жураўскаму Юліяну пажыццёвую высылку ў Сібір.\nПракоп убачыў, як узрадаваўся старэйшы Жураўскі - ён нават усміхнуўся: то ж ён прымусіў Юльку здзець мундзір, а ягоную вінтоўку закінуў за куст.\nСам жа Юлька стаяў разгублены - не ведаў, радавацца яму ці засмучацца. Вядома ж, яму вярнулі ўжо забранае жыццё, але ж гэтае вяртанне назаўсёды разлучыць яго з братам.\nТуды брат пойдзе адзін...\n- Алё-шань-ка-а-а-а! - пачуўся раптам раздзіраючы сэрца крык.\nІ не паварочваючыся на яго, гэты родны крык, Пракоп не мог зблытаць ні з якім іншым: крычала Ганулька.\nЁн, сілаю распіхваючы людзей, што стаялі перад ім, кінуўся на даччын енк.\nДачка бегла насустрач. Але насустрач не яму - яна ірвалася туды, дзе быў Аляксей. Аднак туды яна не паспела дабегчы - абмякла, асунулася і абвісла на бацькавы рукі.\nПракоп пачуў, як жанчыны, што стаялі побач, спачувалі Ганульцы:\n- Самлела, бедная. А яна ж, ці бачыце, цяжарная. У больніцу трэба яе.\nПракоп, яшчэ не ведаючы, што будзе рабіць далей, хоць і спяшаючыся, але асцярожна ўзяў дачку на рукі, падняў і таропка панёс да выхаду. Людзі моўчкі расступаліся перад ім, давалі дарогу, і ён неўзабаве апынуўся на вуліцы. З Ганулькаю на руках кінуўся да сваіх калёс, адхінуўшы мокрую посцілку, паклаў дачку на салому, падбег да каня і паспешліва пачаў развязваць лейцы - аднак, намоклыя, яны ніяк не развязваліся.\nІ ўсё ж ён абедзвюма рукамі, памагаючы сабе нават губамі, адвязаў лейцы, хуценька збоку ўскочыў на калёсы, развярнуў каня і, сцябаючы бесперастанку пугаю, пагнаў яго вуліцаю.\nСпачатку Пракоп і сам думаў, што дачку трэба завезці ў больніцу, а потым, нахіліўшыся над ёю і адчуўшы, што яна хоць і цяжка, але ж роўна дыхае, скіраваў каня на бліжэйшую вуліцу, якая вяла за горад.\nДождж так і не перастаў. Ён хоць крыху і паменеў, але ўсё ж калі часам усчынаўся вецер, зноў большаў, спарнеў.\nПракоп паправіў на дачцэ паліцечка, захінуў яго, падаткнуў з усіх бакоў салому. Потым згарнуў набрынялую вадою посцілку і бугарком паклаў яе ля дачкі - з таго боку, адкуль дзьмуў вецер. Хацеў яшчэ чым-небудзь прыкрыць Ганульчын твар, але потым не стаў гэтага рабіць - хай росіць яго халодны дождж, які, хай дае Бог, дапаможа дачцэ хутчэй апрытомнець.\nУвачавідкі цямнела. Углядаючыся ў дарогу наперадзе, Пракоп заўважыў, што нешта замінае яго каню ісці, асабліва - бегчы. Злез з калёс, падышоў да каня і тады толькі зразумеў, што яму замінала, - спяшаючыся, ён забыўся зняць пусты ўжо ад аўса мяшок, і той, калі конь браўся бегчы, матляўся ў яго пад галавою.\nКалі Пракоп зноў садзіўся на калёсы, ён выпадкова, пасунуўшыся, каб умасціцца зручней, зачапіў, таўхануў дачку, і яна заварушылася. Бацька ўзрадаваўся і пачаў нанова ўкрываць яе, падторкваць салому.\n- Дзе я? - слабым голасам спыталася Ганулька. Пакуль Пракоп думаў, як адказаць на гэтае пытанне, яна, нібы памагаючы яму, ціха вымавіла другое:\n- І хто са мною?\n- Дачушка, гэта я...\n- Татка? - узрадавалася Ганулька, пазнаўшы бацьку па голасе. - А куды мы едзем?\nБыло ўжо зусім цёмна. Па драўляным мосце яны якраз пераязджалі Шчацінку - пад імі, перапоўненая дажджамі, шумела рака.\n- Дадому, дачушка, едзем, у Зубрэвічы. У сваю хатку... - супакойваў ён яе, як малую.\nІ раптам Ганулька пранізліва, роспачна закрычала:\nІ пачала падымацца, каб злезці з калёс. Пракоп прытрымліваў яе рукою, не даваў устаць, а яна ўсё крычала:\n- Татка, паехалі назад! Там жа Аляксейку сіля-я-я-я-ць...\nГэта ўжо быў не крык, а выццё. Страшнае, адчайнае, нечалавечае... Ад яго, здаецца, аж дрыжала цемра.\nПракопу зрабілася жудасна. Ён, адчуваў, пакрываецца халодным потам і, пераадольваючы дрыжыкі, пачаў з сілаю сцябаць каня.\n- А-ляк-сей-ка-а-а-а! - з нейкім надрывам узвыла дачка і нечакана заціхла - зноў страціла прытомнасць.\nБацька, ачуўшыся, пяшчотна пагладзіў яе па галаве, потым знайшоў у цемры даччыну руку, моцна, нібы грэючы, сціснуў яе і ўзяўся яшчэ ямчэй паганяць каня, але той, стомлены за дзень, ужо не хацеў не толькі бегчы, а нават і ісці.\nПракоп з нецярпеннем чакаў новых слупоў на Кацярынінскім шляху, якія ён пазнаваў і ў цемры, але тыя ўсё не з'яўляліся - конь ішоў вельмі марудна.\nАднак, нягледзячы на гэта, яны праехалі Кацярынінскі шлях, ужо ззаду засталася вёска Клюшнікава, ужо ўзвышалася перад імі Кабыляцкая гара, уз'ехаўшы на якую, будзе не так і далёка да Зубрэвічаў.\nТолькі стомлены конь ніяк не хацеў узбірацца на яе. І ўсё ж Пракоп давёў яго як не да палавіны гары - узяўшы каня за аброць, торгаў яе і ледзь не сілаю цягнуў буланага наверх, угору.\n- Ой, татачка, паміраю! - знянацку зноў закрычала з воза дачка, якая перад гэтым, змучаная страшным днём, так і не прыйшоўшы ў прытомнасць, здавалася, заснула.\nПракоп кінуў каня і пабег да калёс. Стаяў і не ведаў, што рабіць, як і чым дапамагчы дачцэ.\nА яна крычала ўсё мацней:\n- Ой, паміраю-ю-ю! Ой, не магу-у-у!\nІ калацілася ўся, заходзілася ад болю.\nПракоп хуценька зняў з сябе світку, накрыў ёю дачку. Аднак Ганульку ўсё роўна калаціла, яна курчылася, падціскала пад сябе ногі, стагнала, крычала:\n- Мамачка, паміраю! Мамачка, памажы!\nСпалоханы бацька стаяў побач і разгублена пытаўся ў дачкі:\n- Што баліць, дачушка?\nІ толькі ўбачыўшы, як Ганулька аберагае рукамі жывот, як яна яго гладзіць праз сукенку, здагадаўся:\n- Ты, мусіць, раджаеш, дачушка?\n- Мусіць... - прастагнала дачка.\nБацька той жа час ускочыў на калёсы, імгненна развярнуў іх, нокнуў на каня, а сцябаць яго ўжо не было патрэбы - яго падпіхвалі калёсы, з гары ён з усіх ног бег сам.\nУ Клюшнікаве знаёмая бабка-павітуха, да хаты якой яны неўзабаве пад'ехалі, прыняла ў Ганулькі дзіця.\n- Ай, які крэпенькі хлопчык, - радавалася бабка. - Хоць і не паравы, а такі здаровенькі. Хай беражэ яго Божа!\nГанулька ляжала стомленая і ўжо нібыта спакойная. Яна, горнучы малое да сябе, толькі неяк засмучана-адчайна паўтарала:\n- Алёша, Алёшка, Алё-шань-ка-а-а-а!\nІ было незразумела, ці гэта яна радуецца сыну, ці то смуткуе, развітваючыся назаўсёды з тым, хто даў яму жыццё.\nБабка тую ноч не пусціла іх дадому - з парадзіхаю, з малым, ды па такой непагадзі... Начуйце!\nПракоп распрог каня, схадзіў у карчму, купіў кварту гарэлкі і селядца, і яны ў бабчынай хаце справілі народзіны.\nУночы выпаў снег. Ён белым пушыстым покрывам заслаў зямлю - нібыта знарок спяшаўся хутчэй схаваць усю чарнату і непагадзь учарашняга дня.\nІ Пракопавы калёсы, калі яны з дачкою і ўнукам вярталіся, на белым, чыстым полі відны былі адусюль і вельмі здалёку.\nПраз нейкі час у Зубрэвічы прыйшоў з Сібіры ліст.\nАнціп, якога высокі суд прыгаварыў да пажыццёвага высялення ў Сібір, расказваў бацькам, як ён абжыўся ў тайзе, якую хату пабудаваў сваімі рукамі, хваліўся - маўляў, калі ёсць рукі ды яшчэ і галава, то і ў тайзе не прападзеш.\nАнціп цікавіўся, як яны жывуць, што новага ў Зубрэвічах. Распытваў пра Ганульку, пытаўся, ці нарадзіла яна, а калі нарадзіла - то каго: хлопчыка ці дзяўчынку? І яшчэ расказваў, што руднік, на які саслалі малодшага паніча, знаходзіцца непадалёку, і ён не вельмі каб часта, аднак сяды-тады ўсё ж наведваецца да Юльяна. Паніч таксама цікавіцца лёсам Ганулькі, перадае ёй прывітанне і кажа, што шчымліва ўспамінае вечары ў іх доме, у Воршы, калі разам з іншымі афіцэрамі любаваўся ёю, і згадвае пра тое, як па-дзіцячы галавою торкнуўся ёй пад паху, калі вялі іх, палоўленых, па вуліцах Воршы.\nПракоп Ціпак умеў чытаць і пісаць - вучыўся дзве зімы ў царкоўнапрыходскай школе. Бацька адказаў сыну на яго доўгі ліст адразу - сядзеў пры лучыне колькі вечароў, і таму ён выйшаў яшчэ даўжэйшы, чым сынаў.\nУ ім Пракоп расказаў пра ўсё. І пра Ганульку таксама - і каго яна нарадзіла, і што хлопчыка ў гонар бацькі назвала Аляксеем, і што яна ніяк не можа забыцца на каханага, і не можа змірыцца з тым, што яго ўжо няма на свеце, і таму вельмі часта плача.\nНа гэты раз з Сібіры азваўся ўжо сам паніч.\n«Аннушка! - пісаў ён. - Ты, мусіць, ведала, бачыла, адчувала, як я цябе любіў тады. Але ў гэтым не было нічога дзіўнага - у цябе былі закаханыя ўсе нашы з Аляксеем сябры-афіцэры, якія збіраліся ў нашым доме. Ды і прыходзілі яны да нас, мне здаецца, толькі таму, каб пабачыць цябе.\nЯ ж разумеў, што ты кахаеш толькі аднаго з нас - Аляксея. А свайго старэйшага брата я вельмі любіў і паважаў - ён быў для мяне прыкладам у жыцці, я хацеў быць ва ўсім падобным да яго. Таму я не мог зрабіць яму балюча. Я сам змагаўся са сваім пачуццём і са злосцю і абурэннем глядзеў на кожнага, хто кідаў на цябе пажадлівы позірк. Я мог бы дараваць такі позірк толькі Аляксею. Але ён шкадаваў мяне - пры мне брат ніколі не глядзеў на цябе так. І зараз, калі яго няма, я і сёння верны яго чысціні і прыстойнасці. І ты правільна зрабіла, што пакахала якраз яго - ён быў варты твайго кахання!\nЯ абавязаны брату сваім жыццём: Аляксей перад нашым апошнім боем змусіў мяне зняць афіцэрскі мундзір і пераапрануцца ў сялянскае адзенне, а пасля, калі нас акружылі на ўзлеску, сілаю вырваў з маіх рук вінтоўку і закінуў яе ў кусты - каб мяне не злавілі са зброяй у руках...\nТаму мне і адмянілі смяротны прысуд. Таму мой брат, хоць яго і няма, заўсёды са мною. Таму ён і глядзіць на наш свет маімі вачамі. Таму ягоны сын - і мой сын. І я буду яго любіць і шанаваць гэтак жа, як і роднага. Пра цябе я ўжо нічога і не кажу - я цябе кахаў, кахаю і буду кахаць заўсёды. Калі нават ты і не прыедзеш...\nАле ж ты - прыязджай! Разам з Алёшкам!»\nІ Ганулька, пагаварыўшы з бацькам, параіўшыся з маці, сабраўшы Алёшаньку, паплакаўшы, развітваючыся з хатаю і вёскаю, паехала ў тую далёкую і незнаёмую Сібір, дзе, як ёй здавалася, толькі адны руднікі, тайга, вялікія маразы і глыбокі, па пахі, снег.\nНеяк улетку, яшчэ ў часы Савецкага Саюза, шукаючы ўдалечыні ад радзімы беларусаў, я два месяцы падарожнічаў па Сібіры. Лёс, як спадарожны вецер, занёс мяне ў адзін з глухіх і на сёння раёнаў Краснаярскага краю. Там мне параілі абавязкова наведаць вёску Сустрэча, у якой жывуць адны беларусы.\nІ я не шкадаваў потым, што з'ездзіў туды.\nМяне адразу ж прыемна здзівіла і ўзрадавала, што ўся вёска гаварыла толькі па-беларуску! Гэтак жа, як і на маёй Аршаншчыне - нават з характэрным зубрэвіцкім акцэнтам: «кажыць», «будзіць», «сапець».\nСтогадовы дзед, пасечнік Цімафей, з якім мяне пазнаёмілі, добра ўсміхнуўся ў прыгожую, старанна расчасаную бараду і на маё здзіўленне сказаў:\n- Дык а мы ж усе аднекуль адтуль. З-пад Копысі. З Зубрэвіч. Словам, аршанскія.\nДзед Цімафей, не зважаючы на свае гады, быў яшчэ моцны. З-пад калматых броваў на мяне глядзелі надзіва маладыя вочы.\nЯ прызнаўся, што і сам таксама зубрэвіцкі.\n- Што ты кажаш?! - цяпер ужо здзівіўся ён. - А мая ж бабуля Ганулька пра свае Зубрэвічы столькі мне, малому, расказвала, - і ўсміхнуўся. - А ведаеш, тут, у нашай Сустрэчы, яе ўсе чамусьці толькі Ганулькаю звалі. Ужо і старая была, а ўсё Ганулька...\nЁн загледзеўся кудысьці ўдалячынь, быццам спрабаваў убачыць тую незнаёмую вёску, пра якую яму расказвала баба Ганулька.\n- І яшчэ, - казаў далей дзед Цімафей, - яна расказвала мне, што мой бацька нарадзіўся ў той дзень, калі павесілі яго бацьку. Нават, мусіць, у той момант... Ён кіраваў атрадам паўстанцаў...\nДзед задумаўся, памаўчаў. А пасля ягоныя вочы зноў павесялелі:\n- А першым абжываў гэтае месца Анціп Ціпак. Ганульчын старэйшы брат. Таксама з Зубрэвіч. Касінер з войска Кастуся Каліноўскага.\n- Не, - запярэчыў я, - Анціп не быў у войску Каліноўскага. Ён змагаўся ў атрадзе, які стварыў ваш дзед - паніч Аляксей Жураўскі.\n- А хіба ж ён не за Каліноўскага ваяваў? - не згадзіўся са мною дзед Цімафей. - Усе ж яны былі воі Каліноўскага!\nІ я не стаў спрачацца з ім.\n- Бачыш вунь той кедроўнік? - спытаўся раптам дзед Цімафей. - А ведаеш, як ён завецца? Ціпакоў лес! Ціпакова пушча! А ведаеш чаму? Таму што адтуль на сваіх плячах насіў Анціп сабе на хату во такія во кедрачы.\n- Дык гэта ж дужа далёка. Бліжэй кедраў не было?\n- Былі. Але ж Анціпу трэба былі самыя смалістыя, самыя моцныя. А калі прыехала Ганулька, ён і ёй з Юльянам нанасіў кедрачоў на хату з тае ж самае тайгі... А ведаеш, чаму наша вёска называецца Сустрэча? Дзедаў родны брат Юльян Жураўскі таксама кіраваў паўстанцкім атрадам. Яму ў апошні час смяротную кару замянілі на катаргу ў рудніках. Ён напісаў Ганульцы, і тая прыехала да яго. Не збаялася руднікоў. Потым сюды і Юлькава мама прыехала - пані Ярына тут і памерла. На нашых могілках яна і пахавана. А вёску так і назвалі - Сустрэча. Бо тут усе сустрэліся...\nДзед Цімафей прапанаваў мне схадзіць на могілкі.\n- Там жа столькі тваіх землякоў спачывае. - І дадаў, нібы ўспомніўшы: - А заадно я табе Ганульчыну крыніцу пакажу. Далёка ад дому была яна, але ж бабуля яе дужа любіла. Казала, што ў ёй вельмі смачная вада. Такая ж, як у яе Зубрэвічах.\nПотым мы сядзелі на пасецы ў Цімафея Аляксеевіча. Не зважаючы на позні час, тут усё яшчэ працавалі пчолы: адны імкліва, ледзь не выстройваючыся ў чаргу, торкаліся ў ляткі, а другія, абтросшы з лапак пылок, аддаўшы сотам мёд, таксама спяшаючыся, выляталі па новы ўзятак.\n- Руплівыя яны ў вас, - заўважыў я.\n- Ага, такія ж, як і мы, людзі, - згадзіўся са мною дзед Цімафей. - Як і мы, сібірскія беларусы. Ці беларускія сібіракі.\nІ мне здалося, што сядзім мы не недзе за край свету, а ў роднай для нас абодвух вёсцы на Аршаншчыне, а вакол нас рупяцца не сібірскія, а свае, зубрэвіцкія пчолы.\nБыло лета, і было цёпла нават у Сібіры.


Пад вінаградам сям’і далягляды | Лунинец | Лунинецкий район | Лунінецкія навіны\n17.06.2015 by Александр Ковко\tin 70 год Перамогі\nНа Лунінеччыне многа прыгожых мясцін. I каб імі палюбавацца, не трэба нікуды ехаць. Варта толькі агледзецца навокал. Радуе зеляніна, якая пасля спорнага дожджыку імкнецца ў рост. Спевы птушак у густой лістоце раздаюцца на ўсе лады. П’яняць незвычайным водарам шматлікія кветкі.\nТакія краявіды сустракаюць і каля сядзібы Лідзіі ПАНТУХ з Бродніцы. Нягледзячы на 80-гадовы юбілей, які адзначыла перад Калядамі, жанчына жвавая і вясёлая. Хаця скардзіцца на хваробы, але імкнецца забываць пра боль з дапамогай паўсядзённых клопатаў. Для гэтага ёсць некалькі козачак, кудахтаюць куры, брэшуць сабакі. Узнімаецца бульба, падрастаюць клубніцы і агародніна, наліваюцца маладыя яблыкі.\nУсе старанні Лідзіі Сцяпанаўны падтрымлівае сужыцель Васіль Ногач, лёс з якім звёў іх 26 год таму. Але, маючы інваліднасць, 76-гадовы мужчына не ў сілах узяць на сябе большыя цяжкасці па гаспадарцы. З імі ўпраўляюцца дзеці і ўнукі, якія любяць наведвацца да бабулі — папрацаваць і адпачыць на ўлонні прыроды.\nАле гэта цяпер усе зладжана і прыгожа, а прайсці Лідзіі Сцяпанаўне давялося праз неймаверныя цяжкасці. Нарадзілася яна ў Вульцы 2. Тут дзяўчынкай бачыла вайну. Запомнілася, як здзекаваліся ворагі над мірнымі жыхарамі. Не аднойчы яны з усіх ног несліся ў зараснікі, каб не трапіць пад бамбёжку з велізарных самалётаў з чорнымі крыжамі на крылах. Прачыналіся ноччу, бо здавалася, што ненавісныя машыны зноў ляцяць з неймавернай хуткасцю. Як балюча было жыць з пастаянным адчуваннем голаду. Дарослыя застывалі ад страху перад невядомасцю, а малой такая трывога перадавалася яшчэ з большай сілай. Пасля вызвалення перабраліся ў Добрую Волю.\nПасталеўшы, Ліда марыла пра шчасце. Паддаўшыся ўгаворам равеснікаў, паехала на цаліну, паказаўшы там разам з сябрамі ўсю стараннасць і працавітасць беларусаў. Некаторыя з дзяўчат сустрэлі каханне і асталяваліся ў Расіі ці Казахстане, а яна вярнулася дадому. Працавала ў калгасе. У вольны час збіраліся на вячоркі, часта ладзілі танцы ў вясковых хатах. На такія пасядзелкі хлопцы наймалі ўмелага гарманіста і весялілі жартамі. Не дзіўна, што і пачуцці хутка разгараліся паміж маладымі.\nДзяўчына знайшла спадарожніка жыцця ў Дзятлавічах, і неўзабаве пераехала жыць да мужа. Усё лепшае толькі пачыналася: нарадзіліся сын і дачушка. Але… На тыф тады хварэлі многія, смерць збірала ахвяры. Не абышла бокам бяда і Ліду — праз два гады пасля замужжа яна засталася удавой. Не змаглі выратаваць і сына…\nПаступова крыху акрыяла пасля цяжкіх страт. Трэба было жыць, паднімаць дзіця. Адной у той час было вельмі цяжка, усюды патрабаваліся моцныя рукі. Знаёмыя сасваталі з мужчынай з Дварца, старэйшым на 19 год, ветэранам Вялікай Айчыннай вайны. Маладая жанчына рашылася на адказны крок і пераехала да яго.\nТут у старэйшай Евы паявіліся яшчэ пяцёра братоў і сясцёр. У маляўнічым куточку яны дружна раслі, прывучаліся да працы. Абавязкі не перакладвалі адно на аднаго, а наадварот, імкнуліся зрабіць больш і лепш. Ды неўзабаве лёс падрыхтаваў Лідзе новае выпрабаванне — праз 18 год сумеснага жыцця яна аўдавела зноў. Малодшаму было толькі 8, астатнім не намнога больш.\n— Іншых жанчын часта мужыкі пакідалі, а маіх Бог забіраў, — у куточках вачэй ажывае боль за перажытае, суразмоўніца цяжка ўздыхае. — Чым жа я так вінаватая, што давялося дваіх пахаваць, а адной дзяцей паднімаць…\nНа жаночыя плечы ляглі абавязкі адправіць сыноў у армію, ладзіць вяселлі. Як бы цяжка не было, яна спраўлялася. Сціплы заробак у калгасе, дзе 30 год была вартаўніком і паляводам, не пакрываў расходы сям’і. Больш даходаў давалі клубніцы, на якіх у сезон завіхаліся ад цямна да цямна. Трымалі тры каровы, быў свой конь. Лідзія Сцяпанаўна сама хадзіла за плугам, калі даглядалі агарод. Дзіўна, але работа, якой часта баяцца нават мужчыны, не здавалася цяжкай.\nДзеці раз’ехаліся. Тры дачкі асталяваліся ў Лунінцы. Ева працуе поварам у дзіцячым садзе, Люба касірам на чыгуначным вакзале. Надзя доўга была прадаўцом, цяпер — кладаўшчыца. Валя з сям’ёй жыве ў Язвінках, Сяргею пабудавалі дом непадалёку ад бацькоўскага. Міхаіл (на здымку — з маці) больш часу праводзіць у доме дзяцінства. Пра падзеі з мінулага ён дапаўняў расказ маці з пункту гледжання свайго пакалення.\nКалі дзеці заняліся дарослымі клопатамі, Лідзія Сцяпанаўна засталася зусім адна. Пасля цеснаты і тлуму хата здавалася пустой. Якраз тады неяк выпадкова сяброўка пазнаёміла яе з Васілём Несцеравічам з Кобрынскага раёна. Хутка мужчына пераехаў у Бродніцу.\nНа падворку разросся вінаград, ствараючы ў паўдзённую спякоту прыемны куточак ценю. Тут жа змайстраваны лаўкі і стол, за якім нашчадкі часта збіраюцца разам. Добра ведаюць дарогу да вёскі 8 унукаў і 10 праўнукаў. Кожнаму знойдуцца занятак і захапленне. Але галоўнае, што прыцягвае сюды малых і дарослых, — шчырасць бабулі. Яна пачастуе, прыгалубіць, спытаецца пра самае важнае і дасць добрую параду.\nПерасягнуўшы мяжу паважанага ўзросту, Лідзіі Сцяпанаўне ніяк не сядзіцца без справы. Рукі, якія трымалі на працягу дзесяцігоддзяў самыя розныя прылады працы, горш ныюць у стане спакою. Таму жанчына зноў ідзе на агарод ці ў хлеў. Сталі менш паслухмянымі ногі — да магазіна доўгажыхарка часцей накіроўваецца на веласіпедзе.\nА навокал пануе непаўторнасць Палескага краю. Хутка лес пакліча да сябе грыбнікоў і ягаднікаў, поле дасць багаты ўраджай. Тым самым засведчыўшы, якая на Лунінеччыне разнастайная прырода. І якія тут старанныя і працавітыя людзі.


У Мюнхэне завяршылася канфэрэнцыя па бясьпецы. Удзельнікі не задаволеныя вынікамі\n18 люты 2018, 18:58\nБудынак, дзе праходзіла канфэрэнцыя, ахоўвалі ў тым ліку паліцэйскія сабакі\nМюнхэнская канфэрэнцыя па бясьпецы завяршылася, але ўзьнятыя на ёй праблемы вырашыць не атрымалася. Пра гэта ў заключным слове сказаў яе старшыня Вольфганг Ішынгер, паведамляе DW.\n«Калі я адкрываў канфэрэнцыю ў пятніцу, я думаў, што мы зможам прыбраць знак пытальніка з назвы дакладу. На жаль, нам не ўдалося адысьці ад краю прорвы», — заявіў Ішынгер, маючы на ўвазе даклад «Сьвет коціцца ў прорву?»\nАпошні дзень канфэрэнцыі быў амаль цалкам прысьвечаны сытуацыі на Блізкім Усходзе. Яна закраналася і падчас дыскусіі аб зьнешняй палітыцы ЗША. Амэрыканскія сэнатары спрабавалі супакоіць эўрапейцаў, што з прыходам новай адміністрацыі асновы трансатлянтычнага супрацоўніцтва застануцца нязьменнымі.\nАле зьявіліся і некаторыя зьмены, адна зь іх датычыцца заключанай пры папярэдняй адміністрацыі ЗША ядзернай зьдзелкі з Іранам у абмен на адмену санкцыяў. Адміністрацыя Дональда Трампа крытыкуе гэтую зьдзелку і не выключае выхаду зь яе. Сэнатары заклікалі заходні бізнэс не гандляваць з Іранам і Паўночнай Карэяй — яшчэ адным патэнцыяльным агменем ваеннага канфлікту, пра які з трывогай казалі ў Мюнхэне.\nПрэм’ер-міністар Ізраілю Бэньямін Нэтаньягу абвінаваціў Іран у жаданьні зьмяніць статус-кво на Блізкім Усходзе, выкарыстаўшы ў якасьці пляцдарму Сырыю. Прэм’ер Ізраілю даў зразумець, што ягоная краіна гатовая маштабны ўжыць сілу.\nСтаршыня Мюнхэнскай канфэрэнцыі Вольфганг Ішынгер акцэнтаваў увагу на тым, што ўсе ў сьвеце імкнуцца да таго, каб скончыліся гонкі ўзбраеньняў, выконваліся дамовы. Аднак, паводле яго, на канфэрэнцыі недастаткова выразна прагучалі тэзісы пра тое, якія канкрэтныя крокі палітыкі і адказныя асобы павінны зрабіць, каб ажыцьцявіць гэтыя пляны і «адцягнуць цёмную будучыню».\nІшынгер прапанаваў ужо ў бліжэйшы панядзелак працягнуць працу і запрасіў усіх прысутных праз год сустрэцца і праверыць, ці ўдалося дасягнуць посьпеху.\nУ 54-й Мюнхэнскай канфэрэнцыі па бясьпецы прынялі ўдзел каля 500 чалавек: палітыкі, сярод якіх кіраўнікі дзяржаваў і ўрадаў, кіраўнікі міжнародных арганізацыяў і выведак шэрагу краін, экспэрты, бізнэсоўцы.\nУ NATO патлумачылі, чаму Ўкраіну не бяруць у альянс


##### Гуляць у аўтамат клубнічка – Гульнявой аўтамат Fruit Cocktail 2 - параўнанне з першай.\nСтаршыня высвістваў мерзне з аўтаматам у руках, пільна ўзіраецца ў цемру ночы, стоячы гуляць у аўтамат клубнічка каравуле. Яны працягваюць гуляць у Чапая, рыхтую. Гуляць. Гульня Смачныя кексы Дашы. Націсніце мышкай на выбраную вобласць і паварочвайце яе, каб усталяваць клубнічку, бананы ці яблыкі па тры аднолькавых ў лінію. Пасля гэтага пачнуць круціцца 2 барабана.\nМногія нашы гульцы-мужчыны гуляюць менавіта ў гэты аўтамат. Гульнявыя аўтаматы Гараж – гэта звыклы кожнаму аўтамабілісту інтэрер, у якім грошы выйграюцца ў.\nПершы рэжым – гуляць у аўтамат клубнічка ніжні барабан, пры выпадзенне на барабане аўтамата выйгрышнай аўтамст гулец выбірае перайсці гуляць на супер рэжым. Гэта Crazy Monkey (Малпачкі), Fruit Cocktail лахатрон онлайн казіно, Rezident (Рэзідэнт), Lucky Haunter (Коркі). Прадастаўляюць поўны асартымент гулцяь аўтаматаў, дазваляюць. Клубнічкі аўтаматы гуляць.\nGta san andreas скін райдэра. Идар ты мая рлубнічка. Песні для гулянкі папулярныя вясёлыя. Riano · DAFU™ Casino. Huuuge казіно - гуляць у бясплатныя гульнявыя аўтаматы APK: Гуляць бясплатна ў гульнявыя аўтаматы піраміда казіно - гуляць. Нокіа 5230 тэма. Музыку жаночую.\nГуляць можна аўтаммт браузерной версіі ці ўсталяваць адмысловую ўбудову. Для ўсіх гульцоў на нашым сайце ёсць магчымасць у гульнявыя аўтаматы гуляць бясплатна. Чаму так папулярна гуляць у аўтаматы Малпачкі бясплатна. Наш сайт прапануе ўсім жадаючым спампаваць гульнявыя аўтаматы бясплатна, каб Вы. Мікалай рэрых шамбала. Durand richard wide awake record mix. Новы дазор поўную кнігу. Whitesn Смяшарыкі азбука здароўя праз торэнт. Аматаркі клубнічкі! — Смажаных фактаў. Збройна! Апазіцыя дастала аўтаматы, захапіла БТРы і ў.\nГуляць у аўтамат клубнічка якую можна гуляць на рулі. Онлайн гульнявой аўтамат Bangkok Nights адправіць вас у Бангкок. Гульнявыя аўтаматы Малпачкі і клубнічкі бясплатна ў гульнявым клубе. Праграму гуляць дабстеп.\nГульню аўтамат клубнічкі. Лесвіца на другі паверх сваімі рукамі відэа з. Гуляць у аўтамат клубнічка сабвуфер торэнт. Цітова фралова гуляць з дзіцем гульнявой аўтамат scarface на redpingwin гуляць расія.\nГульня Машынка Вілі 6: Казка. Гуляць бясплатна онлайн. Гульнявой аўтамат слот Chukcha – Чукча гуляць бясплатна. Гуляць у Гульнявой аўтамат flamenco roses novomatic ператварэньне дзяўчат будзе цікава малыя дзяўчаткі.\nСлот «Фруктовы кактэйль» (клубнічкі) ад кампаніі Игрософт Кніга Клубнічкм. Гуляйце ў гульнявыя аўтаматы Клубнічка бясплатна або запампуйце слот на свой ПК або тэлефоне. Хоць гульнявыя аўтаматы Игрософт выдатна гуляць у аўтамат клубнічка і за межамі роднай. Муза – фея з. Гульнявыя гуляць у аўтамат клубнічка · Халк.\nЯны могуць гуляць у крыжыкі-нулікі, клуьнічка бой, у шахматы. У нашай установе вы зможаце ў лепшыя гульнявыя аўтаматы гуляць. Самыя папулярныя гульні онлайн даміно у 2019 годзе! Цяпер у інтэрнэце існуе мноства казіно, дзе можна сапраўды гуляць бясплатныя гульні гульнявыя аўтаматы. Канструкцыя грамадзянскіх будынкаў маклакова.\nТэги: зарабіць у онлайн казіно без укладанняў Категории: гуляць ешки шампанскае бясплатна\nКарацей кажучы, у буфеце паставілі аўтамат: сам налівае кофа і какаву з чаем, толькі дзяньгу давай, у шчыліну. Ды няма ў нас. Толькі заікнешся аб тым, што яму няма калі тупа гуляць па вечарах, хадзіць на Вы яшчэ не бачылі той “клубнічкі”, што я не выкладваў! Сімулятар аниматроника з фнаф гуляць. SergoOS · Автоматы Клубнички - Fruit Cocktail. Гульнявыя аўтамат клубнічка. Warcraft 3 frozen. Гуляць праз торэнт я шукаю. Торэнт валерый афанасьеў кнігі. Спампаваць бясплатна гульнявыя аўтаматы клубнічкі. Гуляць бясплатна онлайн. Прыгожая Апранутая яна ў светла-зялёны топ, ружовую кароткую спадніцу з клубнічкі і сандалі на платформе. Гульня на пк кінг конг торэнт механікі. Тут кіпяць неверагодныя шпіёнскія жарсці з самымі высокімі стаўкамі!\nГульня Машынка Вілі (Колцы Вілі). Можна гуляць без интернета.Слоты. Five nights in anime гульні на. Супер марыё і. Гульні праз торэнт. Аўтаматы клубнічкі. Гульнявой аўтамат Sweet Life 2 – працяг мядовай эпапеі бурага ўладара лясоў. Гульнявой аўтамат Fruit Cocktail 2 выцясняе першую версію клубнічкі. Жадаючым гуляць з тэлефона і планшэта спампоўваць мабільную версію. Гульні аўтаматы клубнічка. Roxio creator nxt 3. Дыназаўры вучаць шахматах гуляць. Roxette im sorry. Гульнявой аўтамат клубнічка. Вось і ўсе мы адыгралі дзіўныя ролі. Гульню гульнявой аўтамат клубнічкі.\nАматаркі клубнічкі! — Смажаных фактаў жуючы стэйк, ён укідаў манэткі ў шчыліну аўтамата са Эўропы. Гульнявыя аўтаматы казіно Слава пацешаць аддачай на ўзроўні 95%. Такія слоты заслугоўваюць увагі кожнага, так як гуляць у іх заўсёды. Бясплатная клубнічкі гульня. Дыскатэку 80 онлайн. Гуляць бясплатна онлайн. Гульні Гульнявыя аўтаматы · Халк. Гульня Знайдзі цукерку: Зіма. Гуляць бясплатна онлайн.\nМяне. — крычыць. яе аднагодкі яшчэ гулялі ў лялькі, яна ўжо ў дамашніх умовах варыла нітраклятчатку ды. Клубнічкі і Кніжкі – любімыя гульнявыя аўтаматы ўсіх жанчын. Не! Мне зусім. расціць клубнічкі гектар — пэў- ныя грошы. Мульцік зорныя вайны 5 сезон. Званкі на смс. Драць трэба выспелую клубнічку, пакуль іншыя не. Як переконвертировать з mp3 у. Nick fay happy days. Гульні аўтаматы клубнічка. Славян кніга.


15 красавік 2021, 22:11\n14 красавіка адбылася першая онлайн-сустрэча Інтэлектуальнага клюбу Сьвятланы Алексіевіч. Тэма сустрэчы — «Чаму „чырвоны чалавек“ баіцца гісторыі?»\nГосьцем сустрэчы быў Арцём Шрайбман — беларускі палітычны аглядальнік, заснавальнік аналітычнага агенцтва Sense Analytics, мадэратарам — Юры Дракахруст, палітычны аналітык, супрацоўнік беларускай службы Радыё Свабода.\nАлексіевіч: Нашая краіна пазбаўляецца ўсіх свабодных пляцовак, і свабодных людзей заадно. Мы шукаем магчымасьці гаварыць адзін з адным. Сёньня мы патрэбныя адзін адному як ніколі. Сёньня важна выжыць, захавацца як асобы, захаваць нашую веру, не забываць, як мы ўлюбіліся адзін у аднаго мінулым летам, як беларусы зайшлі ў сабе беларусаў. Гэта дарагія хвіліны, і яны засталіся ў нашай гісторыі назаўжды. Сёньня вельмі важна разабрацца ў сваіх памылках, што мы ня здолелі і чаму. Мы яшчэ вельмі савецкія, тое, што я называю «чырвоны чалавек». Гэта адмысловы тып чалавека, гэта адзінае, што здолела зрабіць савецкая ўлада. Гэта чалавек, які баіцца будучыні.\nДракахруст: Чаму бліжэйшым часам ня варта чакаць масавых акцыяў у Беларусі? А ня варта? Так, ёсьць вопыт 25 і 27 сакавіка. Але ёсьць і леташні досьвед прагнозаў — многія нават у ліпені, пасьля нерэгістрацыі Бабарыкі, казалі, што пратэсты пасьля выбараў, вядома, будуць, але нешматлікія. На ўсякага мудраца даволі прастаты. Цяпер таксама — наконт масавых пратэстаў у бліжэйшы час?\nШрайбман: Гвалт мінулага году, а менавіта ён стаў галоўнай падставай пратэстаў, беспрэцэдэнтных у гісторыі, — гэта ж ня тое, што ўлада хацела зрабіць. Калі б яна хацела зрабіць гэты гвалт у такой форме, яна б, напэўна, ня стала ў першы ж момант пасьля таго, як пачаліся пратэсты жанчын у белым, адпускаць людзей і здаваць назад.\nУлічваючы сёньняшні стан беларускага грамадзтва, улічваючы, што гэта амаль парахавая бочка з пункту гледжаньня адносінаў да ўлады, іскру туды можна закінуць. Іншая справа, што і ў мінулым годзе ніхто не чакаў велізарных пратэстаў, але вялізныя пратэсты здарыліся ўсё ж такі не праз выбары ў першую чаргу. Яны здарыліся праз гвалт. І вось цяпер адказ на ваша пытаньне ляжыць у адказе на пытаньне: ці падкіне ўлада зноўку такую нагоду? Чакаць яе, прадказваць — практычна немагчыма.\nАле супраць таго, каб прагназаваць пратэсты ў бліжэйшыя месяцы, некалькі фактараў працуюць. У першую чаргу тое, што ў грамадзтве вырасла звычка да пэўнага ўзроўню гвалту. І таму мне нават страшна думаць, што павінна адбыцца, каб пратэст паўтарыўся ў тым жа маштабе. Зь іншага боку, многія патэнцыйна актыўныя пратэстоўцы зьехалі з краіны, пасаджаныя. Павінна падрасьці нябітае пакаленьне, каб увайсьці са сваімі надзеямі ў палітычны працэс.\nДракахруст: Арцём, я ведаю, што вы ня любіце спрэчак аб дэфініцыях, але ў дадзеным выпадку цяжка іх пазьбегнуць. Бо наконт «чырвонага чалавека» нам даслалі пытаньні і перад нашай сустрэчай.\nКамуністычная сыстэма мела некалькі базавых асаблівасьцяў.\nГэта была ідэакратыя. Была жудасная, але вялікая, ідэалёгія, якая натхняла людзей: ад дзікіх плямёнаў да брытанскіх лордаў. Ну, а што ў сучаснай Беларусі? «Чарка, скварка, кавалак зямлі, ня будзем рабіць рэзкіх рухаў». Якіх дзікуноў ці лордаў гэта можа натхніць?\nЭканамічны прынцып камуністычнай сыстэмы — дзяржаўная ўласнасьць на сродкі вытворчасьці. На 100%. Цяпер у Беларусі за пятнаццаць гадоў доля прыватнага сэктару ў ВУП вырасла з 30% да 50%. Якая «чырвань»?\nСтрыжнем савецкай палітычнай сыстэмы была партыя — «розум, гонар і сумленьне нашай эпохі». Лукашэнка адбрыкваецца ад ператварэньня ў партыю нават «Белай Русі». Яго сыстэма не аднапартыйная, яна беспартыйная, апартыйная.\nІ ў гэтым сэнсе ці не атрымліваецца так, што «чырвоны чалавек» у сучаснай Беларусі — гэта ўсьмешка Чэшырскага ката? Бо «ката», «чырвонага ката», ужо няма?\nШрайбман: Тут залежыць ад таго, як мы напаўняем гэты тэрмін — «чырвоны чалавек». Я думаю, яго напаўненьне мяняецца. «Чырвоны» чалавек сёньня можа ня ведаць, чаго ён хоча. Таму што нават Лукашэнка шмат гадоў ня можа сфармуляваць пазытыўны вобраз разьвіцьця краіны.\nКалі яго нябожчык Юрый Зісер спытаў: «Якой вы бачыце Беларусь у 2030 годзе» — Лукашэнка адзінае, што змог яму сказаць, што незалежнай краінай.\nАле «чырвань», ідэалёгія гэтых людзей, працуе ад адваротнага. Яны ведаюць, чаго яны ня хочуць. У іх ёсьць канкрэтныя фобіі, якія важнейшыя, чым мэты. Гэта дзевяностыя, Украіна, развал дзяржавы мітычны. Ёсьць там і левыя ідэі — адмова ад прыватызацыі. Самае галоўнае пудзіла для прыхільнікаў улады — яны прыйдуць і разваляць 50% эканомікі, што засталіся ў дзяржаўнай уласнасьці.\nТак, яны, можа, неэфэктыўныя, але хаця б даюць нам працу. Што вы потым будзеце рабіць? Паедзеце ў Польшчу або Англію мыць унітазы? А так вы горда працуеце на прадпрыемстве, якое нічога ня можа прадаць, але яно прынамсі вялікае.\nГэта таксама савецкія наратывы. І ў нейкім сэнсе тое, што адбываецца ў Беларусі, — гэта чапляньне апошняга постсацыялістычнага праекту за гісторыю. У нас ідзе такое перайграваньне ГКЧП на асобна ўзятай тэрыторыі. Але розьніца ў тым, што ГКЧП ва ўладзе, а на баку другой часткі грамадзтва не аказалася органаў, сілаў, групаў элітаў. Маналіт уладны паволі, вядома, крышыцца, і ад яго нейкія шрубкі адвальваюцца, але гэта яшчэ далёка не раскол.\nІ апытаньні НІСЭПД гэта паказвалі — аж да пачатку нулявых большасьць беларусаў настальгавала па СССР. Дзесьці на мяжы стагоддзяў здарыўся пералом, калі прыхільнікаў незалежнасьці стала больш. «Чырвоны чалавек» застаўся, ён цяпер у меншасьці, але ў яго тыя ж устаноўкі. Зьявілася ідэалёгія ад адваротнага — чаго мы ня хочам дапусьціць. Яна вельмі канкрэтна бачыць свайго ворага — гэта лібэралізм, нешта заходняе, індывідуальныя правы чалавека. База гэтага мысьленьня — калектывізм своеасаблівы, прэваляваньне інтарэсаў дзяржавы над інтарэсамі чалавека.\nДракахруст: Апытаньні паказваюць цікавы фэномэн: праціўнікі ўлады звычайна параўноўваюць бягучае становішча з становішчам у іншых, свабодных і пасьпяховых краінах, а прыхільнікі ўлады — зь мінулым, горшым становішчам або з суседзкім, але горшым ці такім, якое ўяўляецца ім горшым.\n«А ў 90-я быў наогул кашмар», «вы хочаце як ва Ўкраіне», і гэтак далей. Да выбараў 2020 году людзі з такімі каштоўнасьцямі, напэўна, маглі б сказаць імгненьню: «Цудоўнае, спыніся!».\nЯкая цана «спыненьня часу» ў Беларусі для краіны і асобнага чалавека? Ці можна вывесьці нейкую агульную цану «спыненьня часу» для людзей з настолькі рознымі жыцьцёвымі філязофіямі?\nПерамены, асабліва хуткія перамены — гэта заўсёды «язда ў нязнанае». Можа, новая Беларусь расквітнее, як Польшча. А можа, як, скажам, Малдова ці Банглядэш? А можа, браты з Усходу прыедуць на танку, як у тую ж Малдову, Украіну і Грузію?\nВам даслалі тое ж пытаньне ў даволі ёмістай форме — А чаму бел-чырвона-белы чалавек не баіцца гісторыі?\nШрайбман: Мяркую, што 8 жніўня было няшмат людзей, якія маглі б сказаць — «Імгненьне, ты цудоўнае, спыніся!». У прыхільнікаў Лукашэнкі не такая ўжо павальная любоў да status quo.\nДля прыхільнікаў пераменаў каштоўныя перамены, для прыхільнікаў улады аказалася каштоўным не дапусьціць пераменаў. Гэта такая заніжаная плянка чаканьняў ад жыцьця.\nДумаю, што ўсё ж ёсьць супольная цана, якую беларускае грамадзтва плаціць за спыненьне часу. Мы назіраем дэградацыю шэрагу слупоў беларускага грамадзтва — ІТ-цуду і эканамічнага росту.\nУцякаюць капіталы, уцякаюць мазгі, таленты, і ня ўсе яны вернуцца нават у выпадку хуткай перамогі пратэсту.\nЗахоўваецца грамадзянскі канфлікт, ён паглыбляецца, ён робіцца падобным да падспуднай грамадзянскай вайны, якая пакуль не выліваецца ў прамое збройнае сутыкненьне.\nДэгуманізацыя стала нормай. Тое, што мы зараз чуем і бачым на БТ, у дзяржаўным друку — заклікі вешаць апанэнтаў і біць шыбы ў кватэрах у Новай Баравой. Такога тону не было. І гэта не застанецца бясьсьледна.\nГэтая легітымізацыя гвалту не абмінула і наш бок. Карані гэтага зразумелыя, але гэта таксама цана спыненьня часу. Настолькі расколатае грамадзтва вельмі складана сшыць. Баюся, што ў выпадку новага абвастрэньня будуць скінутыя тыя фактары, якія стрымлівалі нас ад паўнавартаснай грамадзянскай вайны ў жніўні.\nНашае шчасьце, што ў нас, у адрозьненьне ад Украіны, «чырвоны чалавек» не сканцэнтраваны ў нейкім рэгіёне. Калі б яны былі, скажам, сканцэнтраваныя на Магілёўшчыне, то перамогу пратэсту ў Менску яны б успрынялі як фашысцкі пераварот. А значыць, трэба папрасіцца да таго, хто нас ад яго абароніць. І ў нас было б паўтарэньне Крыму.\nНашае шчасьце — што гэты разлом у нас не тэрытарыяльны. Пратэст — ня бел-чырвона-белы. Гэты сьцяг займеў значна шырэйшую падтрымку, чым меў раней. Але апытаньні паказваюць, што далёка ня ўсе пратэстоўцы гатовыя падтрымаць бчб-сьцяг як дзяржаўны. Большасьць, але ня ўсе. Я думаю, што «бел-чырвона-белы» чалавек не баіцца пераменаў таму, што для яго status quo настолькі невыносны, што ён ня верыць, што можа быць горш.\nЁн глядзіць на Польшчу, Літву, не разумеючы, чым мы горшыя, калі ўлічыць, што мы стартавалі з падобных пазыцыяў, але цяпер розьніца відавочная. І міграцыйных патокаў з Польшчы ў Беларусь няма. І наконт прыходу брата з Усходу я не сказаў бы, што такіх людзей няма. Некаторыя людзі ўнутры бел-чырвона-белага лягера ўсё яшчэ лічаць, што пагроза анэксіі вышэйшая, чым праблема ад Лукашэнкі. І я чуў такія думкі, крытыку пратэстоўцаў за тое, што яны падстаўляюць краіну пад агрэсію з боку Расеі. Але гэтыя людзі ў меншасьці, відавочна.\nДракахруст: Ці ёсьць шлях да прымірэньня новай Беларусі са сваёй «чырвонай» часткай? «Чырвонай» у тым спрэчным сэнсе, пра які мы казалі — гаворка пра людзей, якія падтрымліваюць цяперашнюю ўладу, таму што падзяляюць яе каштоўнасьці. Не пра тых, хто катаваў, а пра тых, хто лічыў і лічыць, што для «падаўленьня мяцяжу», для «ўратаваньня дзяржавы» — гэта цана, якую варта і трэба заплаціць. Хоць і пра тых, хто катаваў, таксама. Якая можа быць формула прымірэньня? Цяперашняя рэакцыя кіруецца старажытнай формулай — Vae victis (гора пераможаным). Калі ролі памяняюцца — формула застанецца? Гэта гульня з нулявой сумай?\nШрайбман: Шляху да згоды паміж большасьцю, хай і адноснай, боку пратэсту і «чырвонага чалавека», прыхільнікаў улады, я ня бачу. Разрыў паміж каштоўнасьцямі настолькі глыбокі, што яго складана пераадолець. Я мяркую, што гэты каштоўнасны разлом будзе з намі заўсёды. На адным баку — большая талерантнасьць да гвалту, прымат калектыву, прымат дзяржавы. Гэта ня значыць, што на тым баку ўсе садысты, там проста іншае стаўленьне да сілы.\nАле ёсьць шляхі да тушэньня канфліктаў.\nПершы варыянт — гэта зьнешняя пагроза, якая аб’ядноўвае грамадзтва. Я не хацеў бы гэтага, бо гэта азначае вайну. Другі варыянт — гэта сыход Лукашэнкі. Ён галоўная канфліктагенная фігура, вакол яго немагчыма збудаваць кампраміс.\nЯ ня думаю, што будзе пакараньне злачынцаў, у таго боку ёсьць шмат рэсурсаў для вытаргоўваньня максымальна камфортных умоваў амністыі.\nКаб прымірыцца, грамадзтву давядзецца пераключыцца на новы парадак дня. У нас не такі глыбокі раскол у грамадзтве, як у краінах, якія перажылі генацыд. Экспэрты кажуць, што шлях пераадоленьня канфлікту — гэта пакінуць канфліктны парадак дня ў мінулым. Разьвітыя інстытуты могуць паглынаць канфлікты каштоўнасьцяў. Гэта будзе важнейшае за любыя рэформы. Змагарка за правы чарнаскурых у ЗША ў 60-я казала: Калі мае сябры малююць кола, якое выключае мяне, я малюю кола, якое ўключае іх.\nДракахруст: Якая роля Расеі як цывілізацыйнага выбару для сучаснага беларуса? Усе зьвярнулі ўвагу на тое, што беларуская рэвалюцыя ня мела геапалітычнага вымярэньня. І справа ня толькі ў праграмах і рыторыцы лідэраў. У адрозьненьне ад Майдана, ад беларускіх жа Плошчаў 2006 і 2010 гадоў, на беларускіх пратэстах 2020 году амаль не было сьцягоў ЭЗ.\nАпытаньне гарадзкога насельніцтва, праведзенае Chatham House, паказала, што нават сярод прыхільнікаў пратэсту — амаль палова за захаваньне членства Беларусі ў АДКБ, у вайсковым саюзе з Расеяй.\nЯк напісаў калісьці Валянцін Акудовіч — Расея не на ўсходзе ад Беларусі, Расея — усход Беларусі. Цывілізацыйны выбар зроблены, і ён на карысьць Расеі? Прычым зроблены ня толькі Лукашэнкам, але і яго супернікамі?\nКалі ня зроблены, то як доўга можа доўжыцца ўстрыманьне ад гэтага выбару?\nШрайбман: Пасьля ўкраінска-расейскай вайны ў Беларусі склалася нешта кшталту геапалітычнага кансэнсусу. Ён у пэўным сэнсе і захоўваецца. Сутнасьць яго ў тым, што Беларусь павінна заставацца ў добрых эканамічных і палітычных стасунках з Расеяй, павінная наладжваць адносіны з Захадам, не ахвяраваць палітычным сувэрэнітэтам, ня ўцягвацца ў суседзкія канфлікты, шукаць сваю ідэнтычнасьць у аказваньні добрых паслугаў, паступова рухацца да нэўтралітэту.\n2020 год унёс вялікія карэктывы ў гэты кансэнсус. Але зьвярну ўвагу, што з такім зьнешнепалітычным парадкам дня летась ішлі на выбары ўсе кандыдаты, уключна з Лукашэнкам. І ўсе яны «танцавалі» вакол пытаньня пра Крым.\nЦяпер з прычыны пазыцыяў, якія занялі Расея і Захад, адбываецца выштурхоўваньне лідэраў бакоў у роўныя бакі геапалітычнага супрацьстаяньня, Лукашэнкі — у бок Расеі, лідэраў пратэсту — у бок Захаду. Але гэта не перакрэсьлівае таго геапалітычнага кансэнсусу, які склаўся ў беларускім грамадзтве. Аб'ектыўныя абмежаваньні беларускай свабоды манэўру ўсе разумеюць. Мяркую, што гэты кансэнсус захаваецца і пасьля гэтай улады, калі толькі Расея ня зробіць нейкіх радыкальных крокаў. Вайна, падобная да вайны ва Ўкраіне, разбурыла б гэты кансэнсус. Але ў яго добрыя шанцы захавацца. І палітыкі застануцца ў гэтай каляіне, на якую Лукашэнка ўступіў, можа і без ахвоты, пасьля 2014 году.\nЯ не скажу, што адбываецца цывілізацыйны выбар — адбываюцца ваганьні. Устрыманьне ад геапалітычнага выбару будзе доўжыцца, пакуль яму гэта будуць дазваляць зьнешнія чыньнікі.\nУсебеларускі сход: скокі на касьцях ворагаў?\nІнваліда II групы Уладзімера Гундара зьмясьцілі ў карцар на 10 «сутак». Ужо трэці дзень ён трымае сухую галадоўку


26 чэрвень 2012, 11:03\n6 чэрвеня Марыне Кавалеўскай, адвакату былога кандыдата ў прэзыдэнты Андрэя Саньнікава было адмоўлена ў выезьдзе зь тэрыторыі Беларусі. У аддзеле па грамадзянстве і міграцыі Марыне паведамілі, што падставай для адмовы стала тое, што Міністэрства абароны нібыта ўключыла яе ў сьпіс невыязных за ўхіленьне ад мерапрыемстваў прызыву на вайсковую службу. У ваенкамаце гэтую інфармацыю абверглі, пацьвердзіўшы, што Кавалеўская не зьяўляецца вайсковаабавязанай i на воiнскiм улiку не стаіць .\nЯк распавяла сайту charter97.org Марына Кавалеўская, 7 чэрвеня яна зьвярнулася ў Менскую гарадзкую калегію адвакатаў і Рэспубліканскую калегію адвакатаў з патрабаваньнем афіцыйна адрэагаваць на парушэньне канстытуцыйнага права на свабоду перамяшчэньня і спыніць ціск на адваката — сябра калегіі адвакатаў.\n«Праз 12 дзён старшыня Рэспубліканскай калегіі адвакатаў прадставіў наступны адказ: «...Вам было адмоўлена ў перасячэньні мяжы падчас вашага знаходжаньня ў адпачынку, а не падчас выкананьня прафэсійных абавязкаў. У сувязі з гэтым Вам неабходна скарыстацца прадстаўленым правам у сувязі з адмовай у перасячэньні дзяржаўнай мяжы».\n«Такая пазыцыя кіраўніцтва Рэспубліканскай калегіі адвакатаў выклікае выключна шкадаваньне. Падобным адказам кіраўніцтва калегіі адвакатаў адхіляецца ад выкананьня непасрэднай першараднай функцыі — абароны правоў адвакатаў, замацаваных у статуце калегіі і гарантаваных законам», — заявіла з гэтай нагоды Марына Кавалеўская.


Абмен шпіёнамі - Завтра твоей страны\nПрэсавая канфэрэнцыя КДБ наконт арышту ўкраінскага журналіста не расставіла ўсе кропкі на «і» у гэтай справе.\nБанальны факт: Беларусь — дыктарская краіна, дыктатарскія рэжымы ва ўсім сьвеце хварэюць на шпіёнаманію, яны здольныя ляпіць шпіёнаў з каго заўгодна, ў тым ліку і з людзей, якія да шпіянажу ня маюць ніякага дачыненьня.\nЗь іншага боку, разьведную дзейнасьць, шпіянаж, пакуль ніхто не скасоўваў. Больш за тое, Украіна зараз знаходзіцца ў стане вайны. Гібрыднай, млявацякучай, неклясычнай, але зусім не мэтафарычнай, не халоднай. На тэрыторыі Ўкраіны ідуць баявыя дзеяньні, ёсьць баявое супрацьстаяньне, прынамсі і з удзелам замежных вайскоўцаў і ўжо бясспрэчна пры наяўнасьці падтрымкі суседняй дзяржавы.\nНу а на вайне як на вайне. У яе заўсёды шмат франтоў і адзін зь іх — фронт нябачнай, таемнай вайны, вайны шпіёнаў. Так было заўсёды, так будзе, пакуль людзі ваююць, і так ёсьць.\nІ, дарэчы, падчас вялікіх войнаў вельмі часта арэнай вайны шпіёнаў былі краіны-нэўтралы ці напалову нэўтралы. Шпіёнілі і на тэрыторыі ворага, дастаткова прыгадаць адну «чырвоную капэлу» — сетку савецкага шпіянажу ў Нямеччыне. Але шпіёнскім раем у найбольшай ступені былі такія краіны, як, скажам, Швайцарыя.\nНу дык і сучасная Беларусь — паўнэўтрал. Як бы і саюзьнік Расеі, але як бы і не ў адным вайсковым шыхце. І сёе-тое цікавае пра Расею і расейскую ваенную машыну ў Беларусі, празь Беларусь можна і даведацца, я мяркую.\nБыло б дзіўна, калі б украінцы не займаліся разьведкай у такой сытуацыі і ў такім месцы.\nГэта ніяк не зьяўляецца аргумэнтам, што менавіта Павал Шаройка быў адным з салдатаў гэтай нябачнай вайны. Хаця і не выключае такую гіпотэзу.\nРэч у тым, што праца журналіста і выведніка шмат у чым падобная. Кіно пра Джэймса Бонда, які мочыць ворагаў направа і налева і вызваляе красунь — гэта збольшага менавіта кіно. Звычайная праца разьведчыкаў — гэта найперш збор інфармацыі. Дык і ў журналістаў — таксама. І мяжа часта плыткая. Часам і журналісты ствараюць сеткі інфарматараў.\nВось абсалютна абстрактная гіпотэза. А калі, скажам, нейкі беларус ці нейкія беларусы падлічвалі расейскія эшалёны, якія прыбывалі на вучэньні «Захад-2017» і зьяжджалі з вучэньняў, і гэтая інфармацыя перадавалася ўкраінскаму журналісту.\nГэта шпіянаж? Ну як бы і не, нікому не забаронена сядзець на вакзале і лічыць хоць гурганоў, хоць цягнікі. А зь іншага боку, як бы і так, прынамсі, можна і так гэта інтэрпрэтаваць.\nМагчыма, КДБ так і зрабіў, інтэрпрэтаваў як шпіянаж дзейнасьць, якую можна інтэрпрэтаваць і так і гэтак. А як інтэрпрэтаваць — гэта было ўжо палітычным рашэньнем, якое не КДБ прыняў.\nПрачытаў у дыскусіях у ФБ паведамленьне адной журналісткі, што некалькі разоў бачыла, як Паўло Шаройку падвозілі альбо вазілі на машыне украінскага пасольства. У рэчышчы справы аб шпіянажы гэта хутчэй абяляе, чым абвінавачвае журналіста. Звычайна дыпляматы ня маюць звычкі вазіць на дыпмашынах калегаў з выведкі.\nМаглі і проста падвозіць знаёмага, вядомага па Кіеву, які ніякага дачыненьня да выведкі ня мае. Але ў прынцыпе не выключана, што Шаройка меў нейкі нефармальны статус, па змаўчаньні ўзгоднены з беларускім бокам. Статус не зусім журналісцкі ці ня толькі журналісцкі, скажам так.\nНе зьдзіўлюся, калі ў парадку ўзаемнасьці і ў Кіеве працуе нейкі беларускі журналіст, пра якога СБУ ведае, што кола яго абавязкаў не абмяжоўваецца выключна журналістыкай.\nІншая справа, чаму справу з Паўло Шаройкам давялі да арышту і сьледзтва. Беларусь і Ўкраіна — не саюзьнікі, але і не чужыя адна адной. Мяркую, што выведкі абедзьвюх краінаў як працавалі, так і працуюць у краінах-сёстрах.\nРаней шурпатасьці, якія ад гэтага ўзьнікалі, вырашаліся келейна і канфідэнцыйна, дыплямат ціхенька ехаў дадому, асоба без імунітэту — таксама.\nНу а дадзеным выпадку зрабілі інакш, зламаўшы джэнтэльмэнскае пагадненьне, якое доўгі час існавала.\nКалі стала вядома, што Лукашэнку запрасілі на саміт «Усходняга партнэрства», я напісаў блог, у якім выказаў меркаваньне, што ён туды паедзе, але пры гэтым «надзьме» нейкую прарасейскую «бурбалку», прадэманструе, і ня словам, а справай, што ён хоць і паедзе ў «логава ворагаў Расеі», аднак усёй душой за Расею. Нешта такое кшталту сьцяга Расеі на Параалімпіядзе ў Рыа, узьнятага чальцом беларускай дэлегацыі.\nЦі быў Паўло Шарэйка насамрэч шпіёнам ці не — а для стварэньня «бурбалкі» гэта мае значэньне? Для стваральнікаў — не.\nМяркую і спадзяюся, што ў беларускай турме Паўло Шаройка не затрымаецца надоўга. І ў выпадку калі ён не шпіён, і ў выпадку, калі шпіён.


14 ліпень 2020, 23:18\nУ інстытуце МУС у Магілёве вучацца разганяць пратэсты, 9 ліпеня 2020\nУ Магілёве міліцыя выцесьніла з пляцоўкі ля гандлёвага цэнтру «Атрыюм», дзе праводзіліся выбарчыя пікеты, тых, хто сабраўся пратэставаць супраць нерэгістрацыі кандыдатамі на прэзыдэнцтва Бабарыкі і Цапкалы. Паводле сьведак, тут сабралася да 100 чалавек рознага веку, пераважала моладзь.\nПасьля 20 гадзіны зьявіўся міліцыянт з мэгафонам і папярэдзіў пра адказнасьць за ўдзел у несанкцыянаваным мерапрыемстве. Пасьля гэтага зьявіліся патрулі амапаўцаў. Іхныя аўтобусы былі прыпаркаваныя каля гарвыканкаму і гандлёвага цэнтру. На пад’ездах да цэнтральнай вуліцы Першамайскай дзяжурылі супрацоўнікі ДАІ.\nТыя, хто быў на пляцоўцы, кажуць, што затрыманьняў не было, але большая частка людзей перасунулася на пешаходную вуліцу Ленінскую, дзе адбываўся канцэрт джазавай музыкі. Па яго заканчэньні, блізу 21 гадзіны, людзі вярнуліся на пляцоўку каля «Атрыюму». Неўзабаве грамада разышлася.


У Польшчы змякчаюць частку каранцінных абмежаванняў | БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ\nБольш заўзятараў на стадыёнах, больш гледачоў у кінатэатрах і на канцэртах. Міністэрства аховы здароўя Польшчы змякчае частку абмежаванняў, уведзеных у сувязі з эпідэміяй каронавіруса. Скарачаецца таксама грамадская дыстанцыя – з двух да паўтара метраў. Пры гэтым абавязак закрываць нос і рот застаецца, калі няма магчымасці захаваць дыстанцыю.\nКолькасць месцаў, якія можна займаць на спартовых аб’ектах, павялічылася з 25% да 50%. Адменены абавязак захавання свабодным кожнага другога месца ў кінатэатрах, музычных клубах і канцэртных залах на свежым паветры. У Польшчы зноў могуць быць арганізаваны кангрэсы, выставы і семінары.


Беларусь просіць не абмяжоўваць продажу гомельскіх камбайнаў у Расею\n29 студзень 2007, 14:14\nУладзімер Глод, Менск Пра гэта гаворыцца ў камэнтары Міністэрства замежных справаў Беларусі, які сёньня зьявіўся на афіцыйным сайце МЗС. Нагодай для яго стаў намер расейцаў увесьці спэцыяльныя абарончыя меры адносна зерне- і кормаўборачных камбайнаў беларускай вытворчасьці.\nПраблема гэтая ня новая. Беларускія ўлады выдаюць субсыдыі аграрыям, якія купляюць айчынныя камбайны. А калі тыя набываюць тэхніку замежнай вытворчасьці, нават расейскай, субсыдыяў не выплачваюць. Расейскі бок лічыць такі падыход дыскрымінацыйным.\nАдказны супрацоўнік МЗС Беларусі Антон Кудасаў, які камэнтуе сытуацыю, згадвае, што 12 студзеня беларускі і расейскі бакі дамовіліся заключыць дадатковае міжурадавае пагадненьне. Гэты дакумэнт вызначыць агульныя правілы ўжываньня субсыдыяў. Да таго ж, паводле спадара Кудасава, "яшчэ напрыканцы 2006 году ў Беларусі адмянілі патрабаваньне аб закупе сельскагаспадарчай тэхнікі толькі ў айчынных вытворцаў". Таму ў Менску спадзяюцца, што "расейскі бок ня будзе аднабакова рабіць нейкіх дзеяньняў".\nАдказу зь Міністэрства прамысловасьці і энэргетыкі Расеі, якое і аб’явіла пра намер увесьці абарончыя меры, пакуль не паступала.


БелаПАН. Макей запэўніў Парашэнку, што з беларускай тэрыторыі не будзе ніякай пагрозы для Украіны\nАдрас старонкі: https://by.belapan.by/archive/2015/08/13/794112_794113/\n13.08.2015 09:26 Палітыка\nМакей запэўніў Парашэнку, што з беларускай тэрыторыі не будзе ніякай пагрозы для Украіны\nМінск, 13 жніўня. З беларускай тэрыторыі не будзе ніякай пагрозы для Украіны, заявіў міністр замежных спраў Уладзімір Макей 12 жніўня ў Кіеве на сустрэчы з прэзідэнтам краіны Пятром Парашэнкам.\n"Украіна — наш добры сусед, з якім мы маем вялікую працягласць мяжы. Паверце, мы хочам, каб гэта была мяжа міру і згоды, а не мяжа разладу і нянавісці", — адзначыў беларускі дыпламат, словы якога прыводзіць прэс-служба ўкраінскага лідара.\nПарашэнка адзначыў, што ўкраіна-беларускія адносіны "перажываюць добрыя часы". Ён выказаў падзяку Беларусі за падтрымку суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны, а таксама за прадастаўленне перамоўнай пляцоўкі для правядзення пасяджэнняў трохбаковай кантактнай групы і яе падгруп, скіраваных на дээскалацыю сітуацыі ў Данбасе.\nКіраўнік дзяржавы адзначыў "няўхільнае выкананне Украінай мінскіх дамоўленасцяў" і паведаміў, што за апошнія дні значна ўзрасла колькасць абстрэлаў баевікамі пазіцый украінскіх ваенных. Парашэнка "звярнуў увагу на беспрэцэдэнтную атаку баевікоў на Старагнатаўку 10 жніўня з выкарыстаннем цяжкага ўзбраення, танкаў, БТРаў, а таксама пастаянныя спробы тэрарыстаў перашкодзіць працы назіральнікаў місіі АБСЕ, запалохаць яе супрацоўнікаў, каб яны не маглі выконваць свае функцыі ў раёнах, якія кантралююцца незаконнымі ўзброенымі групоўкамі". Абуральным пацвярджэннем гэтаму, заявіў Парашэнка, з'яўляецца падпал чатырох аўтамабіляў Спецыяльнай маніторынгавай місіі АБСЕ ў Данецку.\nСа свайго боку Макей выказаў занепакоенасць пагаршэннем сітуацыі ў Данбасе і парушэннем мінскіх дамоўленасцяў. Міністр падкрэсліў, што беларускі бок гатовы і ў далейшым аказваць неабходнае садзейнічанне пошуку шляхоў мірнага ўрэгулявання сітуацыі.\nСуразмоўцы абмеркавалі таксама ключавыя пытанні актуальнага парадку дня двухбаковых адносін. У прыватнасці, яны ўхвалілі актывізацыю дзейнасці міжурадавай змешанай камісіі па пытаннях гандлёва-эканамічнага супрацоўніцтва, апошняе пасяджэнне якой адбылося ў Чарнігаве 24 ліпеня.\nПарашэнка і Макей "выказалі зацікаўленасць дзвюх дзяржаў у далейшым развіцці супрацоўніцтва ў энергетычнай, аграпрамысловай, машынабудаўнічай і авіяцыйных галінах". Асобная ўвага была нададзена далейшаму паглыбленню супрацоўніцтва ў транспартна-лагістычнай сферы. Кіраўнік МЗС Беларусі паведаміў пра зацікаўленасць яго краіны ў павелічэнні выкарыстання марскіх партоў Украіны.\nАдбыўся таксама абмен меркаваннямі аб перспектывах развіцця ўзаемадзеяння Украіны і Беларусі ў кантэксце супрацоўніцтва з Еўрапейскім саюзам і ўдзелу дзвюх краін у рэгіянальных інтэграцыйных працэсах, у прыватнасці ў ініцыятыве "Усходняе партнёрства".\nЯк гаворыцца ў паведамленні прэс-службы беларускага МЗС па выніках сустрэчы, было адзначана, што збліжэнне Украіны з ЕС і членства Беларусі ў Еўразійскім эканамічным саюзе неабходна не супрацьпастаўляць, а выкарыстоўваць у інтарэсах развіцця беларуска-ўкраінскага гандлёва-эканамічнага супрацоўніцтва.\nВізіт Макея ва Украіну праходзіць з 12 па 16 жніўня.


Хартыя_ 28 траўня 2020, Чацвер, 3:16\nСкрыня гэтай кватэры на Пляханава забітая рахункамі па самае не хачу. Апошняя - амаль на тры тысячы рублёў - даволі акуратна складзеная і тырчыць вонкі. Відаць, што яе ўжо вывучалі дапытлівыя суседзі. Сям'я з трох жанчын - маці і дачок - жыла ў панэльным доме з дня засялення жыльцоў у дзявяціпавярховік. Гэта значыць, з 1975-га. Суседзі распавядаюць, што маці была даволі таварыскай жанчынай. Бяскрыўднай, хоць і выпівала. Пра дачок такога сказаць не могуць: жанчыны вялі цвярозы лад жыцця, але ні з кім не віталіся і не жадалі працаваць, піша onliner.by.\nУ 2000-х у маці сямейства здарыўся інсульт. Дочкі не хацелі за ёй даглядаць, у пад'езд з кватэры цягнуўся ванітны пах ляжачага чалавека. Дочкі - Святлана і Таццяна - наважылі аддаць маці ў дом састарэлых.\n- Старэйшая, Света, аднойчы прыходзіць да мяне і кажа, маўляў, дайце пашпарт - прыедзе натарыус, хачу маму адправіць у дом састарэлых. Я стала сведкай і сказала, што добра стаўлюся да іх маці і што яе не варта адпраўляць у інтэрнат. Але за ёй ніхто не даглядае, у кватэры пахла... І яны вельмі-вельмі бедна жылі, - распавядае суседка Тамара Сямёнаўна.\nАднойчы яна прынесла сваёй знаёмай варэнне і спытала, чаму іх малодшая Таня не працуе. Але яе ніхто ў сям'і не асуджаў, толькі казалі, што тая забірала пенсію ў маці. У 2013-м тая памерла. Святлана і Таня засталіся адны. Больш сваякоў у іх не было.\n- Пасля гэтага я пыталася ў Тані, ці працуе яна. Адказвала, што не. Я прапаноўвала аддаць ёй такую-сякую вопратку, але яна адмаўлялася. Пазней бачу - Таня ў добрым светлым паліто. Выявілася - старэйшая сястра стала працаваць і ўтрымлівала сябе і Таню, - кажа суседка.\nУ 2015-м да дому пад'ехала хуткая і катафалк - памерла і Святлана. Чаму, ніхто не ведае дагэтуль.\n- Адна суседка спытала ў Тані, чаму памерла яе сястра, але тая толькі вызверылася: не ваша справа, - распавядае іншая суседка Наталля (імя змененае на яе просьбу).\nТаня жыла далей. Нідзе не працавала, яе амаль ніхто не бачыў - увесь час сядзела дома. А потым жанчына стала хадзіць па сметніках.\n- Я прапанавала накарміць яе, але Таня адмовілася. Яны ніколі не прымалі пачастункаў. Пасля гэтага я не бачыла Таню, але суседзі казалі, што сустракалі яе з дзвюма жанчынамі - хадзіла на вуліцы, - узгадвае Тамара Сямёнаўна. - Мы з больш маладой суседкай падыходзілі да дзвярэй кватэры праверыць, пахне ці не пахне, нюхалі, але нічога не было чуваць. Кажуць жа, што газ гарэў, але было б чуваць цяпло нейкае - нічога не было.\nСуседка Наталля ўпэўненая: Тані не стала ў жніўні 2017 года. Іх кватэры знаходзяцца ў адным тамбуры, і Наталля заўсёды чула, як нехта заходзіў. Але з 2017 года надышла цішыня.\n- Па дому хадзілі газаўшчыкі, у кватэру Тані стукалі судовыя прыставы (магчыма, праз вялікую запазычанасць па рахунку. - Заўвага.), але ў яе кватэру ніхто не мог патрапіць. Мы даўно западозрылі нешта дзіўнае і прасілі ўчастковага зайсці і праверыць. Але, мабыць, ніхто так і не прыходзіў, - кажа мянчанка.\nУсе праяснілася ў мінулую пятніцу, 14 лютага. Суседка Тані знізу заўважыла плямы на столі, забіла трывогу і выклікала спецыялістаў. Узламалі замок, знайшлі Таню мёртвай у кватэры - адну, сярод акуратна расстаўленых мяшкоў са смеццем і з уключанай газавай фаеркай.\n- Я бачыла ў акно... Мумія - колерам цямнейшая за гэта (паказвае на карычневую кухонную шафку. - Заўвага.). Ногі скурчаныя, высахлая, але чамусьці голая была. Суседка, якая была сведкай, распавяла: галава была з кулачок.\nСёлета Тані мог бы споўніцца 51 год.\n- Калі б я ведала, што газ! - усклікае напрыканцы суседка Наталля. - Пасля выбуху ў доме непадалёк я так гэтага баюся! Нават на дзверы павесіла памятку для сына, каб абавязкова перакрываў перад адыходам. Але памятка не дапамагла б, калі б там здарыўся выбух... Атрымліваецца, два гады мы жылі як на парахавой бочцы.\nСледчыя, міліцыя і судмедэкспэрты агледзелі месца здарэння.\n- Для высвятлення дакладнай прычыны смерці прызначаная судова-медыцынская экспэртыза. Усе абставіны высвятляюцца, - паведамілі ва УСК Менску.\n24.05 Cтаткевич и Тихановский собрали тысячи людей возле Комаровского рынка (Онлайн, видео) 59,796\n22.05 З'яўляецца ўсё больш паведамленняў пра смерці ад каранавіруса ў Беларусі 44,437\n21.05 Звесткі ад беларускага Міністэрства аховы здароўя: так не бывае 41,742\n22.05 Дывановыя бамбаванні 40,310\n23.05 На парад і «Славянскі базар» грошы ў Лукашэнкі ёсць, а на лекараў – няма 37,324\n21.05 Беларус вярнуўся з Чэхіі з COVID-19, падарваўся на набоі і заразіў лекараў 34,289