Сафія Гуз: “Я зараз бачу больш, чым тады, калі мела зрок” | Каталіцкі Веснік\nСафія Гуз: “Я зараз бачу больш, чым тады, калі мела зрок”\nСафія Гуз з вёскі Узмёны, што ў Мёрскім раёне, робіць прыгожыя рэчы з бісеру, даглядае прыгожы сад і клумбу, ловіць рыбу, піша вершы, марыць навучыцца танцаваць усходнія танцы. «Што ж тут незвычайнага?» – можа спытацца чытач. А незвычайнае тут усё, бо Сафія не бачыць – адзінаццаць гадоў таму хвароба забрала ў яе зрок. Журналісты «Каталіцкага Весніка» наведалі яе ва Узмёнах і паразмаўлялі пра яе захапленні.\n– З чаго пачалося Ваша захапленне пляценнем з бісеру?\n– Пачалося ўсё з таго, што суседка, настаўніца, сказала, што дзяцей у школе займала тым, што купіла бісер, і яны плялі розныя бранзалецікі. Я аднойчы папрасіла яе купіць некалькі пачак бісеру. Яна мне купіла, я знайшла кавалачак дроту і паспрабавала пакруціць.\nЯ пакруціла і адчула, што штосьці атрымліваецца. Вось так і зацікавілася. Зацікавілася і стала ўспамінаць, што і як у прыродзе. Стала мацаць розныя лісцікі, кветачкі і пачала закручваць так, як сабе гэта ўяўляла. Вось так і атрымалася.\n– Наколькі цяжка Вам гэта рабіць?\n– Гэта не цяжка, гэта цікава. Гэта заўсёды нешта новае, а мне хочацца паспрабаваць чагосьці новага. Вось нешта сама прыдумаю: бяру кавалачак дроту і спрабую круціць. Атрымалася – я рада, калі не – яшчэ раз паспрабую. Таму мне гэта нескладана, мне цікава.\n– Якія ўжо маеце дасягненні?\n– Я ездзіла на рэспубліканскую спартакіяду, прымала ўдзел у мінулым годзе. Першы раз ездзіла на спаборніцтвы па лёгкай атлетыцы: бегла дыстанцыю ў 60 метраў у суправаджэнні і адціскалася. Я заняла першае месца, ёсць дыплом і залаты медаль.\nУ гэтым годзе таксама ездзіла на спаборніцтвы. І хаця наша абласная каманда не заняла прызавых месцаў, у асабістым заліку я заваявала другое месца па бегу і першае – па адцісканні.\n– Я чуў, што Вы нарадзіліся ва Украіне. А як патрапілі ў Беларусь?\n– У Беларусі я жыву з 1993 года. Тут жылі сваякі айчыма. Яны сказалі, што тут так добра! Дык мы і пераехалі сюды. Тут я закончыла школу, вучылася ў Віцебску ў швейным вучылішчы. Вось так мы тут і апынуліся, таму што тут добра!\n– Распавядзіце пра сваю сям’ю.\n– Двое дзяцей у мяне, хлопчыкі, і муж. Ужо трынаццаць гадоў як разам. У гэтым доме мы дзесяць гадоў жывём. Раней мы жылі ў Мёрах. Муж уладкаваўся тут на працу, дык мы і атрымалі гэты домік. Мы яго прыватызавалі, зараз садзім сад. У горадзе я б не хацела жыць, мне вёска больш падабаецца.\nЯ саджу кветкі на двары, саджу сад, мне падабаецца працаваць на зямлі. Па меры магчымасці стараюся рабіць сама, таксама дзеці і муж дапамагаюць.\n– Kалі ў Вас здарылася гэта хвароба са зрокам?\n– Адзінаццаць гадоў таму гэта здарылася, я паспела была закончыць вучылішча. Пакрыху стаў падаць зрок, спачатку на левым воку. У паліклініцы сказалі, маўляў, нічога страшнага, прыпісалі каплі. А пасля ў дыягнастычным цэнтры сказалі, што ў мяне адслаенне сятчаткі. Адкуль гэта – не ведаю, бо ў нашым родзе ні ў кога праблем са зрокам не было. У мяне таксама ўвесь час была адзінка па зроку. Таму аднаму Богу вядома, што са мной здарылася. Але, як бачыце, я не падаю духам, не сумую.\n– А адкуль Вы бераце сілы?\n– Ведаеце, ніколі не ўгадаеш, які сюрпрыз табе прыпаднясе жыццё. Таму я лічу, заўсёды трэба быць гатовым да ўсяго, не апускаць рукі і верыць у сябе. Раз ужо так атрымалася ў жыцці, то трэба і надалей годна жыць. Займацца нечым іншым, адкрываць у сабе таленты.\nІ ведаеце, мне здаецца, што я зараз бачу больш, чым тады. Калі раней я бачыла вачыма, то бачыла гэтыя дрэвы, кветкі, і яны здаваліся мне звычайнымі, такімі, як і павінны быць. А зараз гэта выглядае зусім па-іншаму. Я іду, мацаю лісточак, мацаю снег зімой, калі ён ёсць… І распазнаеш усё тое, што раней бачыла, па-новаму, па-іншаму, мне гэта цікава.\nАдносіны да людзей сталі іншымі, любіш па-іншаму. Я нават не ведаю, як гэта патлумачыць, але зараз я па-іншаму адчуваю людзей. І калі ў маім жыцці з’яўляюцца новыя людзі, я адразу адчуваю, змагу я мець зносіны з гэтым чалавекам ці не. Напэўна, я сваім целам адчуваю энергетыку чалавека. Таму я заўсёды кажу, што я бачу, але бачу па-іншаму.\nЯшчэ раз адзначу, што я не крыўдую на лёс. Адзінае, чаму я крыху расстройваюся, гэта калі езджу на абследаванні ў дыягнастычныя цэнтры. Бо ідзеш туды ўсё ж з надзеяй, а табе кажуць: “Не!” Тады ўжо слёзы самі па сабе цякуць. А так я задаволеная тым, што ёсць. Вядома, хочацца і бачыць нешта, але рукі, ногі ёсць, здароўе ёсць, а астатняе будзе.\nВедаеце, я заўсёды думаю, што ёсць людзі, якім яшчэ горш, чым мне. І людзям, з якімі я маю зносіны, калі яны скардзяцца на жыццё, я кажу: падумайце пра тых, каму яшчэ горш. А ў мяне ўсё выдатна!\nЯшчэ мяне радуе тое, што ў гэтым жыцці, як і ўсё людзі, я бачу каляровыя сны. Прычым у сне разумею, што я невідушчая. Бо я ўсё бачу ў сне, але хаджу вельмі асцярожна, так, як я не бачу. Я бачу ў снах сваіх дзяцей, хоць у жыцці я іх ніколі не бачыла.\n– Я пачуў, што Вы і рыбу ловіце. Гэта сапраўды так?\n– Так, лаўлю. Пару разоў за лета хаджу на сажалку. Калі цягнуць вудачку, я вызначаю па нацяжэнні жылкі. А зараз, калі я была на спаборніцтвах у Пінску, пазнаёмілася з адным чалавекам, каторы мне патлумачыў, як зрабіць для адмысловую вуду, для якой нават паплавок не патрэбны. Вось у наступным годзе, можа, паспрабуем такую вудачку зрабіць.\nУ мінулым годзе мы з братам і сынам Максімам пайшлі на рыбу, дык я больш за ўсіх злавіла! Такая вось была ў мяне рыбалка.\nПраўда, у рыбалоўстве мне яшчэ ёсць куды імкнуцца. Хочацца асвоіць і іншыя снасці, і на зімовай рыбалцы я яшчэ не была. І яшчэ ў мяне ёсць адна мара – навучыцца танцаваць усходнія танцы. Думаю, хутка гэтым займуся.\n– Яшчэ ў Вас ёсць сад. Распавядзіце пра яго.\n– Сад у нас малады, гадоў сем таму пачалі мы яго садзіць. Саджанцы купляем толькі ў аднаго фермера, якога добра ведаем. У нас ужо ёсць дрэў трыццаць, плануем дайсці да пяцідзесяці. (Тут варта адзначыць, што Сафія праводзіць экскурсію па садзе сама, дакладна паказваючы, дзе што расце). Акрамя яблынь, у нас ёсць грушы, алыча, вішні, чарэшні, арэх грэцкі планую пасадзіць.\nЯ хаджу і радуюся: вось гэта мы пасадзілі, гэта маё, гэта мае яблыкі, мае вішні… Гэта цікава, я радуюся ўсяму гэтаму. Што я магу зрываць тут яблыкі, і мне за гэта нічога не будзе (смяецца). Люблю сама збіраць ягады, садзіць кветкі.\n– Як журналіст каталіцкага выдання хачу ў Вас спытаць, ці верыце Вы ў Бога?\n– Веру, вядома. Я часта ў сваіх думках звяртаюся да Бога. У храм я часта не хаджу, але на святы стараюся наведваць.\n– І дае вера Вам сілы?\n– Нават не ведаю, як адказаць. Спачатку ўздыхаеш: «Божа мой, як усё цяжка і складана!» А пасля дзякуеш Богу за тое, што жывыя і здаровыя, ёсць што з’есці, ёсць дах над галавой, у дзяцей усё добра. Можа мяне і нельга назваць фанатыкам веры, але я веру так, як гэта разумею.\n– Што б Вы сказалі людзям, якія, маючы здароўе, увесь час скардзяцца на жыццё?\n– Такім людзям я б параіла больш глядзець вакол сябе, бачыць тых, каму яшчэ цяжэй. Мне таксама нялёгка, але я не скарджуся, бо я моцны чалавек. Таму трэба перагледзець сваё жыццё і пачаць думаць па-іншаму. А гэтаму трэба ўвесь час вучыцца. Галоўнае – у любых абставінах заставацца чалавекам.\nА яшчэ Сафія Гуз піша вершы і марыць пра тое, каб выдаць свой зборнік. Адзін з яе вершаў мы хочам прапанаваць увазе чытачоў.\nПорой бывает одиноко и хочется рыдать.\nПоговорить бы с кем немного, но нечего сказать!\nНочь темна и день как ночь,\nВ душе пустота и тревога.\nПрошу лишь об этом Бога!\nжанчына зрок інтэрв'ю хвароба\t2016-10-20


БелаПАН. Абама заявіў Пуціну пра неабходнасць выканання мінскіх дамоўленасцяў\nАдрас старонкі: https://by.belapan.by/archive/2015/02/11/758240_758241/\nДата раздрукоўкі: 11.07.2020 08:30\n11.02.2015 09:50 Палітыка\nАбама заявіў Пуціну пра неабходнасць выканання мінскіх дамоўленасцяў\nМінск, 11 лютага. Пра неабходнасць мірнага ўрэгулявання сітуаці ва Украіне на аснове мінскіх дамоўленасцяў заявіў прэзідэнт ЗША Барак Абама 10 лютага ў тэлефоннай размове са сваім расійскім калегам Уладзімірам Пуціным.\nПаводле слоў Абамы, якія прыводзіць прэс-служба Белага дома, калі Расія працягне свае агрэсіўныя дзеянні ва Украіне, у тым ліку шляхам адпраўкі войскаў і зброі, а таксама фінансавання сепаратыстаў, яе страты будуць узрастаць.\nПрэзідэнт ЗША пазваніў Пуціну ў сувязі з эскалацыяй насілля на ўсходзе Украіны і "пастаяннай падтрымкай Расіі мясцовых сепаратыстаў". Абама зноў заявіў пра падтрымку суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны і выказаў занепакоенасць павелічэннем колькасці ахвяр. Амерыканскі лідар падкрэсліў важнасць таго, што ў Пуціна ёсць магчымасць абмеркаваць сітуацыю з лідарамі Украіны, Германіі і Францыі, каб прыйсці да мірнага вырашэння канфлікту (11 лютага ў Мінску. — БелаПАН.).\nПрэс-служба Крамля пра званок Абамы пакуль нічога не паведаміла.\n10 лютага адбылася тэлефонная размова Барака Абамы і прэзідэнта Украіны Пятра Парашэнкі. Бакі заявілі пра неабходнасць спынення агню ў Данбасе, мірнага ўрэгулявання сітуацыі на аснове мінскіх дамоўленасцяў і выканання Расіяй сваіх абавязацельстваў у адпаведнасці з гэтымі дакументамі. Парашэнка і Абама дамовіліся аб "цеснай каардынацыі далейшых крокаў пасля сустрэчы ў "нармандскім фармаце" ў Мінску", паведаміла прэс-служба ўкраінскага кіраўніка.\nСубота, 11 Ліпень 2020, 08:30


Adrafinil Vs Modafinil, які вам падыходзіць?\n3. Ці з'яўляецца Adrafinil стымулятарам?\nАбодва Adrafinil і Modafinil з'яўляюцца стымулятарам ноотропы для павышэння кагнітыўных функцый. Гэтыя два эўгероікі павялічваюць разумовую здольнасць і спрыяюць няспання. Таму яны могуць быць галоўным выбарам, калі вы занадта сонныя, але вам прыйдзецца працаваць праз начную змену.\nКафеін, амфетаміны і звязаныя з імі стымулятары заўсёды былі накіраваны на ўсю нервовую сістэму і агульную фізіялагічную дзейнасць. Аднак адрафілін і модафініл будуць павялічвацца на хімічныя органы мозгу.\nДзеянне ноотропов на мозг часта працяглы. Яны павышаюць пільнасць, не выклікаючы крытычных эфектаў адмены сродкаў, такіх як эйфарыя, узбуджэнне або знясіленне. Наркотыкі, несумненна, з'яўляюцца выдатнай рэкамендацыяй для наркалепсіі і звязаных з гэтым засмучэнняў сну.\nТакім чынам, што такое падман адрафініл супраць modafinil? Давайце даведаемся.\nГісторыя Адрафілін супраць Модафініла\nAdrafinil быў упершыню адкрыты ў Францыі ў 1974 у фармацэўтычнай кампаніі Lafon. Адкрыццё лёсу было незвычайным, бо навукоўцы працавалі над вынаходствам анальгетыкаў. Гэтая кампанія аб'яднала з вядомым даследчыкам сну Мішэлам Жуветам, каб праверыць ролю гэтага злучэння ў псіхалогіі сну і неўралагічным здароўі.\nУ 1984 Lafon Pharmaceuticals афіцыйна выпусціла adrafinil на французскім рынку. Прэпарат пазней клінічна прызначаць як нарколептычнае лячэнне ў 1985. Праз чатыры гады рэчыва была ў лютасці ў ЗША і ўсяго свету.\nУ 1976 псіхаанаўты Lafon adrafinil выявілі, што існуе актыўны інгрэдыент, які адказваў за эфекты адрафіліну. Навукоўцы ўсталявалі, што гэта метабаліт злучэння. Адрафілін - гэта пролекарства, якое трэба спачатку актываваць печані ў модафініл.\nДаследчыкі Lafon паставілі задачу вылучыць актыўны метабаліт. Пасля паспяховай ізаляцыі група прыдумала прэпарат модафілін. Злучэнне было больш магутным, і гэта дало хуткія вынікі, чым яго папярэднік. Да 1994 французскія ўлады легалізавалі яго.\nУ 1998, модафініл выйграў адабрэнне FDA як нарколептычнага прэпарата. Праз пяць гадоў прэпарат быў прызначаны для пацыентаў з дзённай гіперсомніяй, якія датычацца абструктыўнага апноэ сну і асоб з парушэннямі сну.\nУ 2001 амерыканская фармацэўтычная кампанія Cephalon Inc. купіла Laboratoire Lafon за $ 450 мільёнаў. Праз дзесяць гадоў гэтая кампанія спыніла вытворчасць adrafinil, паколькі FDA адмяніла ліцэнзію.\nСыравіна adrafinil - гэта злучэнне з нумарам CAS 63547-13-7 у той час як модафинил прадстаўлены 68693-11-8.\nмарка Nамэ Адрафілін супраць Модафініла\nLaboratoire Lafon першапачаткова прадаваў парашок адрафілін пад маркай Олмифон.\nМодафініл прадаецца як Provigil®. Іншыя гандлёвыя назвы джэнікаў ўключаюць у сябе;\nГэта Адрафініл стымулятар?\nТак! Adrafinil з'яўляецца стымулятарам. Гэты аспект, верагодна, з'яўляецца прычынай, па якой антыдопінгавыя агенцтвы забаранілі гэта ў спорце. The разумны наркотыкаў стымулюе цэнтральную нервовую сістэму двума спосабамі. Па-першае, гэта здымае дрымотнасць. Па-другое, гэта павышае пільнасць.\nУ адрозненне ад іншых стымулятараў, якія ўзмацняюць каардынацыю рухавіка, адрафілін з'яўляецца выключна мазгавым стымулятарам. Такім чынам, прэпарат не выклікае пачуцці джытту і гіперактыўнасці.\nAdrafinil vs модафинил: Якія падабенства?\nІ адрафілін, і модафініл працуюць аднолькава. Такім чынам, дзве ноотропы валодаюць падобнымі эфектамі і перавагамі. Пры прыёме ў ежу адбываецца абмен рэчываў у печані. Adrafinil ператвараецца ў модафинил у якасці актыўнага метабаліту.\nДва ноотропы накіраваны на нейтроны гіпаталамуса і амигдалы, якія рэгулююць вытворчасць гіпакрэтыну галаўнога мозгу. Адрафініл і модафініл падвышаюць ўзровень гістаміна і норадреналіна. Гэтыя дзеянні не толькі выклікаюць пільнасць і максімальную канцэнтрацыю, але і няспанне.\nАкрамя таго, стымуляваныя нейроны павялічваюць даступнасць глутамат. Гэты нейротрансмітар павышае памяць і павялічвае агульныя пазнавальныя функцыі.\nAdrafinil і modafinil таксама працуюць над павышэннем ўзроўню дофаміна ў галаўным мозгу. Традыцыйныя стымулятары толькі выклікаюць вызваленне дофаміна. Тым не менш, прымаць эўгероію будзе перашкаджаць нейронныя рэцэптары, якія адказваюць за вымыванне гэтага ключавога нейрамедыятара. Дофаминергическая сістэма выклікае пільнасць і павышае псіхічнае стан.\nХоць гэтыя два разумных прэпарата выключна эфектыўныя для паляпшэння функцый мозгу, модафініл больш магутны, чым адрафініл.\nГэтыя эўгероікі былі спецыяльна вынайдзеныя для лячэння наркалепсіі і кіравання дробным / нерэгулярным дыханнем падчас сну. Аднак шматлікія даследаванні і клінічныя выпрабаванні пацвярджаюць, што прэпараты спрыяюць разуменню вадкасці і павышаюць настрой. Акрамя таго, яны валодаюць нейропротекторными ўласцівасцямі, такім чынам, адыгрываюць важную ролю ў агульным здароўі галаўнога мозгу.\nАдрафілін і модафініл - гэта сродкі, якія садзейнічаюць прачненню. Калі вы студэнт з крытычным экзаменам, вы можаце выкарыстоўваць наркотыкі ў якасці дакладнага стаўкі для спальвання алею. Яны здымаюць стомленасць, стомленасць і дрымотнасць, павышаючы пільнасць.\nЭфекты Adrafinil могуць працягвацца да 15 гадзін да зносу. Некаторыя французскія лётчыкі прымаюць яго ў якасці меры процідзеяння ў выпадку надзвычайнай сітуацыі. Акрамя таго, афіцэры, кіроўцы і аператары машын выкарыстоўваюць разумныя таблеткі, каб дапамагчы ім заставацца ў стане і трываць пазбаўленне сну. У Францыі, ЗША і Вялікабрытаніі ваеннаслужачыя прызначаюць модафініл заменай амфетамінам, асабліва пры выкананні доўгіх місій.\nХоць кагнітыўныя ўзмацняльнікі будуць стрымліваць імкненне да сну; Вы ніколі не будзеце адчуваць моцную адскоку, што характэрна для іншых стымулятараў.\nКалі гаворка ідзе пра функцыі галаўнога мозгу, гэтыя два эўгероікі - гэта чэмпіён па паляпшэнні кагнітыўных здольнасцей. Напрыклад, яны павышаюць працоўную памяць і разумовыя характарыстыкі карыстальніка, асабліва ў сітуацыях, якія патрабуюць крытычнага мыслення.\nАдрафілін і модафініл выклікаюць павелічэнне гістаміна, дофаміна і норадреналіна. Гэтыя тры нейромедиаторы прыводзяць да павелічэння ўзроўню фізічнай энергіі. Такім чынам, прэпараты з'яўляюцца дадатковым дадаткам да актыўных спартсменаў, якія займаюцца інтэнсіўнымі трэніроўкамі. Адзначым, што гэтыя дзве ноотропы строга забаронены ў спартыўных спаборніцтвах.\nАбследаванне праз абследаванне адрафінила Amazon пацвярджае, што разумная таблетка можа эфектыўна кіраваць СДВГ, сіндромам хранічнай стомленасці і дэпрэсіяй. Акрамя таго, некаторыя нядаўнія даследаванні мяркуюць, што парашок модафінила дапамагае наркаманам какаіну змагацца з наркотыкамі.\nАдрафілін супраць Модафілін: Wкапялюш Ёсць The АдрозненніCES?\nНе цяжка ўсталяваць розніцу паміж гэтымі двума, бо вынікі адно і тое ж. Аднак варта адзначыць, што адрафілін з'яўляецца пролекарствам. Гэта неактыўны інгрэдыент, які павінен праходзіць праз печань для абмену рэчываў, перш чым ён забяспечыць неўралагічныя перавагі.\nМодафініл мае больш высокую патэнцыю, чым адрафініл. Такім чынам, вам трэба падвоіць дозу адрафілін, калі вы шукаеце выключныя вынікі. Не ўсе гэтыя разумныя прэпараты цалкам пераўтворацца ў модафініл, паколькі ён падвяргаецца абмену рэчываў у печань. Па гэтай прычыне вам прыйдзецца кампенсаваць інактываваную форму, прымаючы адрафілін вялікія дозы.\nТыповая сутачная дазоўка модафінила ў дыяпазоне ад 100mg і 200mg. Тым не менш, некаторыя людзі будуць рабіць да 400mg за адзін дзень.\nДля адрафінила сярэдняя доза паміж 300mg і 600mg. Некаторыя адважныя карыстальнікі падоўжаць дозу да 1200mg. Для пачаткоўца, гэта ідэальна ўжываць невялікая колькасць прэпарата, пакуль вы не ўпэўнены, што ваша цела можа вытрымаць вялікую колькасць.\nКолькасць часткова залежыць ад вагі цела. Напрыклад, лекары і медыцынскія работнікі рэкамендуюць 10mg прэпарата на кілаграм. У гэтым выпадку, калі вы важыце 90kg, вам трэба будзе выкарыстоўваць 900mg адрафінила.\nГэтыя когнитивные ўзмацняльнікі даступныя ў выглядзе парашка, капсулы або таблеткі. Так як яны маюць высокую растваральнасць, вы можаце прымаць іх вадой ці сокам, пажадана на пусты страўнік. Тлустая ежа можа перашкаджаць механізму дзеяння. У выпадку, калі вы лячыце наркалепсію або звязанае з гэтым засмучэнне сну, вы павінны прытрымлівацца інструкцыям лекара.\nЭфекты Adrafinil і modafinil могуць доўжыцца паміж 12 і 15 гадзінамі. Такім чынам, вы павінны прыняць дадатак рана раніцай, каб не перашкаджаць звычайнаму цыклу сну.\nТым не менш, калі вы дзівяцеся сваім ноотропным дабротам, вам варта часам іх выкарыстоўваць. Напрыклад, прымайце adrafinil толькі падчас працы дадатковых гадзін, каб перамагчы строгія тэрміны або зрабіць начны зрух.\nДавайце параўнаем адрафініл супраць модафінила. Такім чынам, які з іх больш таксічны, чым іншы? Дазвольце мне разабрацца для вас.\nАдрафініл мае першы праход метабалізму праз печань, паколькі ён ператвараецца ў модафініл. У выніку, прэпарат можа захапіць гэты орган, што прыводзіць да гепатаксічнасці. У некаторых выпадках гэты ноотроп адказвае за павелічэнне ферментаў печані.\nНу, не мітусні, бо таксічнасць печані даволі рэдкая. Калі вы толькі адміністратар адрафиніл парашок на працягу кароткатэрміновага перыяду вы не будзеце ахвярай гэтага негатыўнага выніку.\nПерад тым, як ён дзейнічае на неўралагічную сістэму, адрафініл трэба разабраць на печані. Таму дзеянне прэпарата на арганізм можа быць млявым. Гэты разумны прэпарат выходзіць у звароце на працягу трох-пяці гадзін.\nМодафініл дзейнічае хутка, так як ён не патрабуе абмену рэчываў і пераўтварэння. Для гэтага наатрапіка дасягне пікавых узроўняў, гэта зойме ад 60 да 90 хвілін.\nМодафініл мае перыяд паўраспаду каля 14 гадзін. Насупраць, адрафілін працягваецца на працягу гадзіны-двух у сістэме чалавека, перш чым ператварыцца ў актыўны інгрэдыент. Яе перыяд паўраспаду складае ад 15 да 16 гадзін.\nДля адрафініла і модафінила адзіны гарантаваны спосаб адрозніць іх - загадкавая здольнасць. Тым не менш, іх непарыўна аддзяляе іх законнасць.\nУ адрозненне ад модафінила, адрафілін не рэгулюецца ў большасці штатаў. Вам не патрэбны сапраўдны рэцэпт, каб атрымаць яго. Набываць гэты разумны прэпарат так жа проста, як выплюнуць пару красоўкі.\nНаадварот, парашок модафінила - гэта кантраляванае рэчыва ў ЗША, некаторых еўрапейскіх штатах, Канадзе, Кітаі, Японіі і Аўстраліі. Для атрымання прэпарата вам спатрэбіцца сапраўдны рэцэпт ад сертыфікаванага лекара. Іншыя краіны, такія як Мексіка, Вялікабрытанія, Фінляндыя і Швецыя, не пералічваюць модафініл у якасці кантралюемага рэчыва, але рэцэпт па-ранейшаму неабходны.\nВыкарыстанне альфа-альфа-альфа-альбо модафінила з'яўляецца незаконным на спартыўнай арэне. З 2004 Сусветнае антыдопінгавае агенцтва з тых часоў забараняе яго ўжыванне ў спартыўнай атлетыцы або за яе межамі.\nМодафініл неверагодна дорага. Аднак выдаткі залежаць ад прадаўца. Цана на адрафілін з'яўляецца часткай кошту модафінила.\nГаворачы аб выдатках, я, напэўна, пакідаю вам цікава дзе купіць адрафінілправільна? Калі вы шукаеце абсалютную здзелку, звернецеся да нас і атрымлівайце асалоду ад са зніжкай.\nІ адрафілін, і модафініл маюць падобныя пабочныя эфекты. Аднак першае можа быць вельмі таксічным для печані, асабліва пры працяглым выкарыстанні.\nТыповыя пабочныя эфекты адрафілін і модафінила ўключаюць у сябе галаўныя болі, крывяны ціск, змяненне сардэчных рытмаў і страўнікава-кішачны дыстрэс. Прыём adrafinil высокіх доз можа патэнцыйна паменшыць частату мачы. Акрамя таго, працяглыя дозы могуць выклікаць эпілепсію і нырак.\nХуткая праверка аглядаў adrafinil пацвярджае, што дадатак таксама душыць апетыт. Большасць карыстальнікаў паведамляюць, што яны рэдка галодныя падчас наркотыкаў. Гэты эфект можа быць карысным для маскіроўкі, асабліва для людзей, якія хочуць скінуць лішнюю вагу цела.\nУ выпадку, калі вы не прымаеце адрафілін своечасова, хутчэй за ўсё, вы, верагодна, будзеце змагацца з бессані. Паколькі перыяд бодрствання працягваецца да 15-гадзін, вам трэба прачнуцца занадта рана, каб прымаць лекі. Невыкананне гэтага графіка можа прывесці да наступстваў затрымкі.\nAdrafinil vs модафинил: Які з іх падыходзіць?\nНайбольш прыдатная разумная таблетка залежыць ад вашай сітуацыі, таго, што вы шукаеце ў ноотропных сродках, і ад вашага ладу жыцця. У кожнага прэпарата ёсць недахоп. Возьмем, напрыклад, адрафиніл парашок з'яўляецца законным у большасці штатаў, але ён мае працяглы перыяд паўраспаду і, хутчэй за ўсё, захоплівае печань. З іншага боку, набыццё модафінила патрабуе сапраўднага рэцэпту. Аднак прэпарат дзейнічае хутка і вельмі магутны.\nМодафініл вельмі магутны, і ён дасягне вынікаў у самыя кароткія тэрміны. Акрамя таго, ён не мае таксічных наступстваў для печані. Аднак вы павінны прымаць яго толькі тады, калі ваш лекар прызначыў.\nХарактэрным плюсам модафінила з'яўляецца яго кароткі перыяд паўраспаду. Такім чынам, планаванне доз гэтак жа лёгка, як і колькасць трох. Пры гэтым вам менш шанцаў перашкаджаць вашаму звычайнаму рэжыму сну або циркадному рытму.\nКалі вы правяраеце ўтрыманне вікі Adrafinil, то зразумееце, што гэта, безумоўна, самы выключны выбар для любога іншага карыстальніка. Дазвольце мне растлумачыць. Гэты разумны прэпарат не рэгулюецца ў некалькіх краінах. У выніку большасць органаў улады не будуць выказваць здагадку, ці купілі вы яго па рэцэпце або без яго. Такім чынам, калі вы імкнецеся да ноотропных пераваг ноотропных сродкаў, а не ў барацьбе з засмучэннем сну, то adrafinil - гэта шлях.\nПрэпарат таксама рэнтабельны. Вам не трэба зламаць банк, і вам можа нават не спатрэбіцца страхоўка для пакрыцця часткі выдаткаў.\nAdrafinil Vs Modafinil Заключэнне\nАбодва адрафілін і модафініл бяспечныя, пераносныя і эфектыўныя для карыстальнікаў. Хоць яны ідэнтычныя, модафініл ідэальны, калі ваш лекар рэкамендуе.\nАднак, калі вы хочаце скарыстацца ноотропные перавагі эўгероікі, адрафілін з'яўляецца галоўнай альтэрнатывай. Гэта юрыдычна даступна па змаўчанні па рэцэпце, а таксама можна атрымаць у якасці харчовай дабаўкі. Пакуль водгукі пра адрафілін адносна станоўчыя, вы павінны быць асцярожныя ў дачыненні да законнасці прэпарата і пабочных эфектаў.\nНезалежна ад таго, працуеце вы на змену могілка ці спыніцеся ў офісе з-за вялікіх заданняў, адрафілін ператворыць вас у начную саву. Калі вы вывучаеце для правядзення тэсту, разумны прэпарат не толькі палепшыць вашу інтэлектуальную здольнасць, але і павялічыць вашу памяць.\nУ абыход Adrafinil пабочныя эфекты, пераканайцеся, што прымаць прэпарат на кароткі тэрмін. Праз тыдзень вы не павінны перавышаць трох дзён.\nРобертсан П. і Хельрыгель, ET (2003). Клінічны фармакокинетический профіль Модафинила. Клінічная фармакокинетика.\nDongsoo Кім. (2012). Практычнае прымяненне і рызыка Модафінила, новага прэпарата ". Здароўе і таксікалогія навакольнага асяроддзя.\nSiwak, CK, Callahan, H., і Milgram, NW (2000). Adrafinil: ўздзеянне на паводзіны і пазнанне ва ўзросце іклы.


Сабраў сяброў карагод — Житковичи. Новае Палессе. Районная газета\n19.05.2022 186 Новае Палессе 0 Comment\nСтаражытны Пагост і сёлета прадэманстраваў, як тутэйшы старадаўні абрад можа стаць асновай для знакавай культурнай падзеі. У вёсцы ўпершыню на свята Юр’я зладзілі фестываль народнай творчасці “Юраўскі карагод збірае сяброў”.\nБезумоўна, асноўная дзея творчага саперніцтва фальклорных калектываў Жыткаўшчыны і не толькі распачалася пасля правядзення традыцыйных магічных дзеянняў: шэсця жыхароў і гасцей на збожжавы палетак, выканання там юраўскіх песен, вітання гаспадароў. Толькі зрабіўшы належна ўсе неабходныя рытуалы, удзельнікі мерапрыемства пачалі весяліцца. Наведвалі выставы мясцовых майстроў дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, а таксама ўмельцаў з Азяранскага раённага цэнтра рамёстваў.\nГучнымі апладысментамі сустрэлі першы калектыў. Ім стаў народны ансамбль «Дубравіца» Рычоўскага цэнтра традыцыйнай культуры. Адкрыць урачыстасць яму выпала невыпадкова. Манера выканання тамашніх артыстак з’яўляецца гісторыка-культурнай каштоўнасцю Рэспублікі Беларусь. «Спеўны стыль Тураўскага міжрэчча Прыпяці — Сцвігі». Далей музычныя нумары ліліся несціханна. Іх ад душы дарылі жыхарам і гасцям Пагоста вакалісткі чэрніцкай «Спасаўкі», буразьскага «Лянка», запясоцкія Абібокі. З рытмамі старажытных беларускіх танцаў гледачоў пазнаёміў ансамбль «Напарачка» Любанскага раённага цэнтра культуры. Праграмы кожнага калектыву спадабаліся не толькі аматарам народнай творчасці, але і спецыялістам. Аб гэтым пасля канцэрта не прамінула сказаць вядучы метадыст па этнаграфіі і фальклоры Гомельскага абласнога цэнтра народнай творчасці Ірына Глушэц. Словы пахвалы ў адрас удзельнікаў яна падмацавала дыпломамі «Пагосцкая падзяка» і сувенірамі, якія ўручыла кожнаму ансамблю. Як заўважыла кіраўнік раённага цэнтра традыцыйнай культуры і фальклору Любоў Трафімовіч, свята засведчыла, наколькі на Жыткаўшчыны моцныя карані ў народнай спадчыны і як шмат людзей аберагаюць гэты духоўны скарб, каб перадаць яго нашчадкам.\n← Вы б военные пошли? Если нас научат!\nПЛЮС 15%. ЦЕНЫ НА ДЕТСКОЕ ПИТАНИЕ В БЕЛАРУСИ РАЗРЕШИЛИ ПОДНЯТЬ →\nРастут будущие журналисты


Іх везьлі ноччу па цёмных гарадзкіх вуліцах кудысь прэч ад турмы, але ў які бок гораду — Аўтух зразумець ня мог. У крытай машыне не было вокнаў, не сьвяцілася нідзе нават маленькай шчыліны, і ні ўнутры, ні знадворку нічога не было відаць. Аўтух сьпярша думаў, што трапіў у страхавіты “чорны воран”, пра якога начуўся ў турме і нават раней — на вёсцы. Але, мабыць, то быў ня “чорны воран”, бо, як ён згледзеў уначы, калі іх вывелі на турэмны падворак, была гэта машына хоць і вялікая, але ня чорная. I нешта кароткае было напісана на яе баку, ды ён не разабраў, што — не далі. Пачалі штурхаць, каб хутчэй залязалі ў яе цёмнае нутро, а ў яго якраз разьвязалася аборына на лапці, і ён, сагнуўшыся, узяўся яе завязваць. Ды тут жа атрымаў злога высьпятка ў зад — гэта той канвой ці як яго — малады танклявы вайсковец з вусікамі, які сёньня распараджаўся імі. Аўтух таропка ўлез у машыну, дзе ўжо сядзела чалавек шэсьць ягоных спадарожнікаў, і стуліўся ля самых дзьвярэй, якія тут жа з бразгатам зачыніліся. Машына папаўзла-паехала з падворку, праз браму, затым па вуліцах, паварочваючы то ў адзін бок, то ў другі. Леваруч ад Аўтуха сядзеў мужчына ў скуранцы, якога напачатку, як арыштавалі, Аўтух бачыў у кабінэце сьледчага. Але цяпер Аўтух ня мог зразумець, чаму той тут? Ці таксама арыштаваны, ці вязе іх у якую іншую турму? А можа — на волю? Бо завошта караць Аўтуха, які зь яго польскі шпіён? У Польшчы ня быў ні разу, мала што жыў пры мяжы. На хутары. I аднаасобна...\nВо ў тым, што аднаасобна, мабыць, найбольшы ягоны грэх. Праз тую аднаасобнасьць ён за год натрываўся столькі, што іншаму хапіла б на ўсё жыцьцё.\n— Гэ, таварыш... А, таварыш, — далікатна папіхнуў ён лакцём суседа ў скуранцы. — Ня ведаеце, куды гэта нас?\n— На кудыкіну гару, — не адразу і зласьліва адказаў сусед, нядаўні сьледчы ўправы НКВД Сурвіла.\nГэты Сурвіла ня тое, што Аўтух, — ён і ў цемры, з заплюшчанымі вачыма мог вызначыць іхны маршрут. Даўно і добра ён ведаў гэтую дарогу — ад гарадзкога цэнтру да ўскраіны і далей, паўз прыгарадную вёску да недалёкага ляска, дзе было наркамацкае стрэльбішча. Некалі сам туды вазіў такіх жа, асабліва як служыў у камэндатуры. Пасьля ўжо, як перавялі ў сьледчы аддзел, разы два выяжджаў на практыкаваньне ў стральбе з асабістае зброі — пісталета ТТ. Раней усе чэкісты ўправы былі ўзброеныя рэвальвэрамі сыстемы “наган”, а летась у першую чаргу сьледчым выдалі новенькія ТТ — спрытныя такія, пляскатыя пісталеты з чорнымі шчочкамі на рукаятках. Зь іх і стралялі. Ён тады здаў практыкаваньне на “добра”. А цяпер тыя практыкаваньні будуць здаваць іншыя. На практыцы. На іхных патыліцах...\nПа тым, як машыну стала кідаць з боку на бок, Сурвіла зразумеў, што яны выяжджалі з гораду. Недзе збоч у цемры туліцца невялікая прыгарадная вёсачка, а іх чакае паворотка ўлева, ад якой... Ад якой да мэты, да апошняй мяжы, лічы, што-нішто, засталося якіх паўгадзіны часу, і ўсё. Усё назаўжды скончыцца.\nТое, што хутка ўсё скончыцца, яго, аднак, ня дужа і турбавала. Да таго ён гатовы быў месяц таму, нават да суда, ведаў, яго не памілуюць. Стрэльнуць. Бо тое, што яму прад'явілі для абвінавачаньня, увогуле было папраўдзе: дапушчаў і перавышэньне, і незаконныя мэтады — і біў, і ламаў косьці — “даваў дразда”. Але ж хіба ён адзін? У іхнай управе так працавалі ўсе, — стараліся, ня спалі начэй, выбівалі ўсё, што можна было выбіць з арыштаваных. А тыя, праклятыя ворагі, таксама маталі ім нэрвы, нізашто не хацелі прызнавацца — выкручваліся, ашуквалі сьледчых, і нават, ужо падпісаўшы прызнаньне, адмаўляліся ад яго на судзе. I ўсё бубнілі сваё: нічога ня ведаем, ні ў чым не вінаватыя. Ня шкодзілі, не шпіёнілі, нікога не вэрбавалі. Трэба было выбіць — і прызнаньне, і сьведчаньне, — прозьвішчы, даты, сустрэчы. Часам перабіраў, гэта праўда. Але ж на карысьць справы, не для сябе. Той Сёмух сканаў у ягоным кабінэце. Што сканаў, бяда не вялікая, але, сканаўшы, забраў усё з сабою. А на яго была надзея. Як добра далі, пачаў што-нішто паказваць. Думалі, празь яго раскруціць усю іхную арганізацыю, да таго ішла справа. А ён узяў ды сканаў...\nКупцова застрэліў з таго новенькага ТТ. Але Купцоў кінуўся на яго з кулакамі. А кулакі ў двухмятровага каваля з прэсавага цэху такія, што двума ўдарамі мог увагнаць у падлогу. Добра, Сурвіла пасьпеў прымяніць зброю. Так што, як глядзець, як вінаваціць. Калі строга, паводле новай правазаконнасьці, дык, можа, і правільна, — ён вінаваты. А калі паводле рэвалюцыйнай, пралетарскай... Зрэшты, ён ня дужа і апраўдваўся — прызнаў усё. Але ў глыбіні душы хацелася спадзявацца, што пакараюць ня надта. Усё ж ён не такая контра, ня польскі шпіён ці беларускі нацыяналіст. Ён жа свой брат чэкіст. Павінны ж на тое зважаць. I цяпер яму крыўдна, што ня зважылі на розьніцу паміж ім і сапраўднымі ворагамі народа, піхнулі ў гэтую машыну зь іншымі разам. З гэтымі шпіёнамі і шкоднікамі, нацыяналістам і нават недарэзаным буржуем. Кінулі ў адну машыну і яшчэ, глядзі, кінуць у адну яму. Але ж гэта яўны апартунізм, правы ўхіл. Ці нават шкодніцтва ў саміх органах.\nУ машыне панавала цішыня, толькі чуваць было, як ляскаюць колы па бруку ды штось паскрыпвае ў куце буды, асабліва калі машына трапляе на выбаіну.\n— Гэтак! На кудыкіну, кажаце? — ня мог чагосьці ўцяміць Аўтух і зусім апанурыўся ад кепскага прадчуваньня. Відаць, тое прадчуваньне дужа яго гняло, і ў хуткім часе ён зноў заварушыўся ў цемры. Недзе тут паблізу сядзеў ягоны зямляк, нават аднавясковец, хоць і ўдвая маладзейшы за яго, з гэткім самым прозьвішчам Казёл. Як навучыўся на настаўніка і пачаў пісаць вершы, дык зьмяніў тое нягеглае прозьвішча на лепшае і падпісваўся пад вершамі, што часам друкаваліся ў газэтах, Фэлікс Гром. Праўда, Аўтух вершаў не чытаў, толькі чуў пра іх ад людзей. Зрэшты, пра вершы на сьледзтве зь ім гаварылі мала, болей пра тое, як гэты Фэлікс Казёл-Гром завэрбаваў Аўтуха ў сваю шайку. Цяпер Аўтух ціха паклікаў:\n— На выкананьне прыгавору, — зь нядобрым надломам у голасе адказаў Фэлікс. I менавіта гэты выразна адчуты надлом яшчэ болей устрывожыў Аўтуха.\n— А ты думаў...\n— Але ж... Я дык думаў... Можа, яны...\n— Памаўчы лепш! — абарваў размову зямляк, якому, відаць па ўсім, было не да таго.\nСапраўды, размаўляць Фэліксу Грому было проста неяк, пасьля допыту ў яго душа балела ў грудзёх, было не ўздыхнуць. Ён толькі падзівіўся дзіцячай няўцямнасьці дзядзькі Аўтуха — ня ведае, куды вязуць, ці ня хоча паверыць, што ўсё ўжо скончана. Пазаўчора быў суд — дзесяць хвілін чыткі загадзя нарыхтаваных папераў, зь якіх яшчэ да прысуду ўсё стала зразумела. Відаць, нічога не зразумеў з таго ягоны аднавясковец Аўтух. Ці ўсё думае пра сваю пакінутую аднаасобніцкую гаспадарку пад лесам?\nФэлікс Гром даўно перастаў думаць і пра родную вёску, і пра Менск, дзе жыў і вучыўся, як паступіў у пэдагагічны тэхнікум, і нават пра сваю паэзію, зборнік якой ужо падрыхтаваў да друку і вясной здаў у выдавецтва. Цяпер яму ўжо не пабачыць таго зборніка, які, відаць, пакаралі раней за аўтара. У час сьледзтва на допытах розныя сьледчыя наперамен цытавалі старонкі ягоных арыштаваных вершаў — чыталі, крэмзалі і падкрэсьлівалі рознымі алоўкамі, пільна шукаючы хітра замаскаванай крамолы. Бліскае раніца агністая на хмарах восені маёй... Што значыць гэтыя вашы хмары? Анічога, апроч таго, што значаць хмары наогул. Э, не, у паэзіі хмары — гэта нешта іншае, казалі літаратуразнаўцы з наганамі на баку. Гэта на небе хмары ёсьць хмары, а тут штосьці іншае. Таемнае. Дык што такое гэтыя хмары? Што вы разумееце пад ранішнімі хмарамі?\nЁн нічога не хацеў разумець пад хмарамі, затое нешта разумелі яны, але яму не казалі. Ён павінен быў сам здагадацца пра іхныя думкі і падказаць ад сябе. Вось тое было б прызнаньне, якога гэтак дамагаліся ад яго, і яму было б куды лепей. Але ён не здагадваўся й не прызнаваўся. Тады яго білі — палкай па нагах, ботам у грудзі, не давалі спаць трое сутак.\nА пасьля пачалі шыць шпіянаж на карысьць Польшчы. I прыплялі да яго дзядзьку Аўтуха, што жыў за вёскай на хутары і не ўступаў у калгас. А ён з тым Аўтухом па сутнасьці і гутарыў усяго адзін раз летась, як прыяжджаў зь Менску да хворага бацькі. Тады хадзіў пазычыць каня, каб зьезьдзіць да доктара. Ды дзядзька Аўтух каня ня даў, сказаў узяць у калгасе, а яму трэба пасьпець звазіць сена, бо зьбіралася на дождж. I гаворкі ў іх было якіх пяць хвілін. I вось цяпер за тыя хвіліны — расплата. Абодва — да вышэйшай меры.\n— Ну што вы не пасядзеце? Усё тузаецеся, як на патэльні, — пачулася незадаволеная буркатня ў цемры.\n— Ты ж гарадзкі, казаў, — азваўся ад дзьвярэй Сурвіла. — Паказваў на допыце: з Камароўкі.\n— То ж жыў на Камароўцы. Як на чыгунцы рабіў. А нарадзіўся ў Зялёным... Да.\n— Во — выясьняецца! — мовіў Сурвіла. — А то ўсё — рабочы, чыгуначнік. Блытаеце нешта, Шастак.\n— Нічога ня блытаю. Паходжаньнем зь вёскі. Але ж рабочы. Тое трэба ўзяць пад увагу. I парцейны!\n— Быў, — каротка абвясьціў Сурвіла.\nРэпліка былога чэкіста зачапіла балючую струну ў параненай душы рабочага Шастака, які загаманіў, як пра што недагаворанае і балючае.\n— Быў і астаюся. Ужо не адмоўлюся, не такі. Перад парціяй я чысты.\nМашыну моцна трасянула на нейкай калдобіне, паэт Фэлікс Гром аж войкнуў ад болю ўсярэдзіне. Хтось сьпераду ў цемры вылаяўся:\n— Падлы! I перад канцом ня могуць па-людзку! У бога-душу іх маць!..\n— А цішай нельга? — зласьліва папракнуў Сурвіла.\n— А што цішай?! Цішай-цішай! Ды пайшлі вы...\n— Ты хто? Як прозьвішча?\n— Ну, Зайкоўскі. Калі сьледчы, дык, мабыць, запісана ў вашым сратым прыгаворы. Такую іх маць... Ды не навальвайся ты гэтак, буржуйскі чмур! — вызьверыўся ён на кагосьці ў цемры. — У мяне во рука зламаная...\nЗдаровай рукой Зайкоўскі піхнуў у плечы суседа, які на паваротах няўзнак дужа хіліўся да яго і вярэдзіў зламаную лапатку. Пералом быў нутраны, закрыты, стаўся які тыдзень таму на допыце, калі яго з паўгадзіны ахаджвалі два сьледчыя — малады, танклявы, як гліст, і пажылы — вусаты, з ордэнам на гімнасьцёрцы. Дабіваліся падпісаць, што ён польскі шпіён, зьвязаны з дыфэнзывай, па прозьвішчы Млынец. Але Зайкоўскі ня быў лазутчыкам, тым болей Млынцом, бо быў звычайны маскоўскі грабежнік, які надумаў ратавацца ад крымінальнага вышуку ў Менску. У Маскве за ім лічылі аж восем рабункаў, хоць, папраўдзе, грабянуў ён болей (ці не чатырнаццаць) і ўсё неяк выкручваўся, не даваўся ў рукі ні крымінальнаму вышуку, ні ГПУ, ні міліцыі. Аж покуль яго ня выдала палюбоўніца Вандзя. Подлая стукачка Вандзя сьпярша прыгрэла, а затым прадала. Добра, што ён такі вёрткі і ўцёк зь міліцыі, замачыўшы аднаго мільтона. I скеміў, што ў Маскве ягоныя справы скончыліся, трэба рваць кіпці. Тады ён успомніў, што ў Менску некалі пражываў ягоны дзядзька, зь якім ён ня бачыўся ад самага нэпу. Прыехаўшы, доўга шукаў патрэбны яму нумар на нейкай Заслаўскай вуліцы, а як знайшоў, зразумеў, што даў маху: дзядзька кудысьці вытрахнуўся, у зялёным, з садком дамку жылі іншыя людзі, якія пра дзядзьку й ня чулі. Дзе было яго шукаць і дзе начаваць нават? Пайшоў на вакзал. Ведаў жа: вакзалы — ня самае лепшае месца для такіх, як ён, валацугаў. Але здорава нахадзіўся за дзень, прытаміўся, якраз лінуў дождж, і ён думаў пасядзець крыху, абсохнуць. Ды не стрываў — заснуў. На вакзале яго і ўзялі. Проста гэтак, з усьмешкай два мільтоны папрасілі прайсьці. Во і прайшоў свой надта кароткі, блытаны шлях — ад вакзальнай лавы да лавы падсудных. I цяпер — вышэйшая мера.\nКаб ня гэтая лапатка, ён бы, ведама, рызыкнуў. Было яшчэ сілы, яшчэ ня ўсю яе выбілі на касталомных допытах. Але з такой лапаткай, лічы, аднарукі. А з адной рукой — квіты, і кранты. I Зайкоўскі толькі кусаў вусны — ад болю і роспачы, што нічога ня мог перайначыць у сваім недарэчным лёсе.\nМіж тым, аблаяны ім буржуйскі чмур Валяр'янаў адхіснуўся ад сварлівага суседа і не прамовіў ні слова. Наогул ён мала зважаў на тое, што рабілася навакол, і звыкла жыў у сьвеце ўласных думак — адзіным сьвеце, у які мог не пушчаць нікога. Нават у турме. Ні з кепскім, ні з добрым, якое ў гэты пракляты час магло лёгка ператварыцца ў сваю супрацьлегласьць. Як і звычайная чалавечая спагада, прыветнасьць, што абарочваліся няшчасьцем. Стрыечная сястра Валяр'янава, што пасьля вайны апынулася ў Кракаве, выпадкам дазналася пра гаротны лёс брата, які зарабляў на хлеб рахункаводам у Менску і гадаваў двух маленькіх дзяўчатак. Сястра паспагадала. Вясной пад каталіцкі Вялікдзень Валяр'янаў атрымаў на пошце маленькі пакуначак зь нетутэйшымі штампамі, і знайшоў там дзьве дзіцячыя сукеначкі, белыя панчошкі, безапасную брытву для сябе і пакецік цукерак у блішчастых абгортках. Для ягоных дзяўчатак то была вялікая радасьць, ды й ён парадаваўся — найбольш першай за пятнаццаць гадоў вестачцы ад сястрычкі-гімназісткі, якую, думаў, назаўжды страціў у дзевятнаццатым годзе, калі яны разьвіталіся ў Кіеве. Аднак нядоўгаю была тая іх радасьць. Не мінула і месяца, як неяк пад ранак у дзьверы пастукалі. Жонка Дуся ўскочыла з ложка і адразу залямантавала — яна ўжо прадчувала, што гэта такое. Ды й ён здагадаўся адразу, адчыніў дзьверы і ўжо не зачыніў іх — зачынілі за ім чужыя. Таксама як і за жонкай, якая білася ў істэрыцы і крычала, і кідалася на кожнага з цэлай зграі чэкістаў, што пераварочвалі ў іхным пакойчыку ўсё дагары дном. Ужо назаўтра тыя сукеначкі і панчошкі сталі на сьледзтве рэчавымі доказамі ягоных шпіёнскіх сувязяў з польскай разьведкай.\nГэта быў яго шосты арышт пасьля рэвалюцыі. Ён ужо стаміўся апраўдвацца і на допытах збольшага маўчаў, прымаючы зьнявагі і пабоі як штось правамернае і заслужанае. Паміж допытамі жыў у роспачных успамінах аб сваім даўнім, дарэвалюцыйным, гэткім не падобным на цяперашняе, жыцьці. Хоць і там было рознае, але была вучоба, вайсковая служба і нават два перадваенныя падарожжы — у Баварыю і Аўстрыйскія Альпы. У Кракаве ён ніколі ня быў і ня думаў, што гэты незнаёмы горад так трагічна прычыніцца да ягонага лёсу.\nЧасам бывала, калі трохі сьціхаў вэрхал у камэры, Валяр'янаў маліўся — размаўляў з Богам. Прасіў у яго — не за сябе — за двух маленькіх дзетак, што засталіся цяпер немаведама дзе. Болей яму маліцца не было за каго. Прасіць Бога за жонку, мабыць, ня мела сэнсу — ведаючы яе характар, Валяр'янаў думаў, што па-добраму зь ёй не абыдуцца. А на зло яна кідаецца, нібы тыгрыца, не паглядзіць, хто перад ёй — сьледчы, канваір ці нават начальнік турмы, яна ня зважыць ні на чын, ні на сілу. Арыштаваўшы, чэкісты павялі яе са зьвязанымі рукамі. З уласнага досьведу Валяр'янаў ведаў, што такія характары ў турме доўга не вытрымліваюць. Або іх забіваюць, або яны — самі забіваюць сябе. Страціўшы ў рэвалюцыі першую жонку-дваранку, ён ажаніўся з дворнікавай дачкой Дусяй, думаў, што цяпер прыйшоў іхны час. Але памыліўся. Час настаў, відаць, зусім непрыдатны ні для тых, ні для іншых. Не далі жыць з Дусяй, не далі жыць і самой Дусі. I во засталіся цяпер дзьве дзяўчынкі-дашкольніцы, што зь імі будзе?\nПра тое, што неўзабаве будзе зь ім самім, Антон Аркадзевіч ня надта турбаваўся, ён разумеў, што прысуд яму вынесены не пазаўчора, а мабыць, яшчэ ў сямнаццатым. I то цуд, што ён пражыў пасьля яшчэ столькі гадоў, — тэарэтычна тое было немагчыма, — практычна ж неяк атрымалася. Толькі навошта? Што далі яму тыя дадатковыя гады жыцьця? Несканчоную плойму страху, клопату, рызыкі — за сябе, за жонку, за малых дзяцей. Усё ж, мабыць, кепска ён зрабіў, што ажаніўся і пусьціў на сьвет галоту, бязбацькавічаў. На што спадзявацца малечы бяз бацькі і маткі — на добрых людзей? Але дзе тыя добрыя людзі. Вывеліся дарэшты. Асталася надзея на сьвятое правідзеньне, на Госпада, які няўжо не паможа? Няўжо ня возьме пад сваю боскую апеку маленькіх бездапаможных анёлкаў?\nПадобна, машына выехала з гораду, а можа, і збочыла з шашы. Рух яе прыкметна запаволіўся, вялізную буду раз за разам трэсла і хістала на выбаінах, часам здавалася, вось-вось яна спыніцца, натужна равучы маторам. Партыец-бальшавік Шастак таксама добра ведаў гэтую дарогу і беспамылкова вызначыў, дзе яны едуць. Чым далей ад'яжджалі ад турмы, тым ён турбаваўся ўсё болей. У турме за паўгода адсідкі ён не сказаць, каб надта і непакоіўся — там у яго былі свае абавязкі: дагадзіць сьледчым, запомніць і як мага дакладней перадаць ім, пра што гаварылі арыштанты. Ужо другі год Шастак быў членам ВКП(б) і разумеў перадавую ролю рабочае клясы ды ейнага авангарду — партыі бальшавікоў. Ён няблага працаваў у дэпо, лічыўся ўдарнікам. Але калі ўжо здарылася такое, што ён апынуўся ў турме, дык і тут трэба паводзіць сябе, як бальшавік: памагаць органам выкрываць ворагаў. Усім ведама, што ворагі — страшэнна хітрыя людзі, яны ўсё тояцца, хітруюць і ашукваюць; патрэбныя д'ябальскія высілкі, каб іх выявіць і пакараць. I Шастак стараўся. Прыкідваўся дурнем, распытваў, слухаў і запамінаў, часам даваў парады. Як гэтаму аднаасобніку Казлу. Прыгаломшанаму і скатаванаму на першых допытах, параіў яму прызнацца ва ўсім і падпісаць, што патрабуюць сьледчыя: маўляў, тады дадуць меней, а то й пусьцяць дамоў. А будзе ўпарціцца — станецца горш, могуць і шлёпнуць. Казёл, здаецца, паверыў і пакрысе падпісаў. I праўда, сьледчы Кутасаў Шастака не ашукаў: Казла перасталі цягаць на допыты, той паспакайнеў і пачаў чакаць вызваленьня. Сьледчы пахваліў Шастака, які нават парадаваўся за Казла, падумаў, можа, і сапраўды выпусьцяць. Але менавіта пасьля гэтае справы з Казлом штось саскочыла і ў Шастака, падобна, у чымсь западозрылі яго самога. Западозрылі, ведама, па-дурному, ні ў чым ён ня быў вінаваты, бо ўсё рабіў, як казалі. I тое, што ад яго запатрабавалі падпісаць паказаньні аб шкодніцтве на чыгунцы, сьпярша здалося яму непаразуменьнем. Але ягоны сьледчы Кутасаў растлумачыў, што як член ВКП(б) ён абавязаны не пярэчыць органам, а пасабляць ім у іхнай ганаровай рабоце. I павінны памятаць, што органы не памыляюцца. Няхай нават каго абвінавацяць несправядліва, але так трэба, каб выкрыць асабліва небясьпечных лазутчыкаў, што зацясаліся ў згуртаваныя рады партыі. Зноў жа нехта павінны і ахвяраваць сабой, як гэта рабілі палымяныя рэвалюцыянэры, — дзеля інтарэсаў рабочае клясы, у імя вялікіх ідэяў Леніна-Сталіна. Партыя ацэніць усё па-справядлівасьці і не забудзе нічыіх ахвяраў. Такі паварот справы ня дужа падабаўся Шастаку. Натуральна, ён гатовы быў і далей дапамагаць партыі і яе органам, і ўжо нямала зрабіў для таго, але адчуваў, што той шлях, на які яго падштурхоўваў сьледчы, усё ж тоіць у сабе небясьпеку. Адзінае, што суцяшала яго, дык гэта тое бясспрэчнае меркаваньне, што партыі лепей відаць, мабыць, так трэба, партыя не памыляецца. I, сьцяўшы сэрца, ён пагадзіўся. Падпісаў паперы, быццам ён, Шастак Мікалай Іванавіч, зьяўляецца ўдзельнікам групы шкоднікаў пад назвай “Наперад за свабоду” (НЗС), якую ачольвае намесьнік наркама шляхоў зносін. Сказалі, што ён мог бы ўдзельнічаць там і па заданьні органаў, і Шастак ужо ведаў, што бывае й так. Галоўнае — пагадзіцца і падпісаць, а пасьля на судзе ўсё адкруцяць назад, і яго апраўдаюць. Судзьдзі — яны кваліфікаваныя чэкісты, і свайго чалавека з органаў не дадуць у крыўду.\nДагэтуль у Шастака ўсё ішло быццам няблага. Яго ня білі на допытах, абыходзіліся ветліва, з павагай, здаралася, нават частавалі гарбатай з цукеркамі. А тут нешта перамянілася. Тыдні два яго зусім не вадзілі да сьледчага, быццам забыліся, што ён тут сядзіць і чакае. Пасьля павялі на суд. Шастак думаў, што ў адносінах да яго суд — пустая фармальнасьць, але на справе аказалася ня так. Не фармальнасьць. Найперш да яго адразу зласьліва паставіліся канваіры, сурова сустрэлі судзьдзі. Кароткі злы допыт здаўся яму недарэчным: мусіць, гэтыя судзьдзі ня ведалі, што ў яго інакшая, чымся ў астатніх, справа. Пэўна, ня ведалі. Магчыма, сьледчы Кутасаў штосьці не перадаў ім. Якіх папераў ці якіх указаньняў. I калі яму аб'явілі: да вышэйшай меры з канфіскацыяй маёмасьці, ён найперш шчыра зьдзівіўся. Але тут жа падумаў, што, мабыць, так трэба. Усё ж ён там быў не адзін — іх было шмат, абвінавачаных ворагаў народа. Значыць, яго трэба было прыкрываць, каб не западозрылі іншыя. Хоць бы й той самы Казёл Аўтух, які таксама атрымаў вышку. А пасьля, можа, Шастака і выпусьцяць. Бо завошта ж яго расстрэльваць? Яго ўзнагародзіць трэба за ягоныя пяцімесячныя турботы ў турме, за паслугі, якія ён аказваў органам і партыі. Пасьля дзён колькі ён цярпліва чакаў у камэры, ды марна. Тады пачаў патрабаваць сьледчага, таго ж Кутасава. Аднойчы, калі ён, дужа затрывожаны, грукаў у дзьверы, увайшлі два наглядчыкі й пачалі яго біць. Тады ён адчуў выразна, што ягоная справа дрэнь. Але ўсё роўна не хацелася верыць у кепскае, чакаў, што нарэшце Кутасаў яго пакліча, і ўсё стане, як трэба. А калі ня кліча, то, можа, яго няма ў турме, можа зьехаў куды ў камандзіроўку. У Маскву. Ня мог жа ён забыцца, што ў турме-“амэрыканцы” яго чакае верны памагаты органаў, партыец Шастак.\nЁн выглядаў сьледчага ўначы на падворку, як іх вывелі для пасадкі ў машыну, але сьледчага не было і тут. Бы скрозь зямлю праваліўся. Тады Шастак пачаў думаць, што, мабыць, той зьявіцца перад самым расстрэлам і ў апошні момант адлучыць яго ад іншых. I ён думаў, што галоўнае для яго цяпер, як і раней, — не раскрыцца, не зазлаваць, да канца выканаць свой сакрэтны абавязак. Тады ўсё будзе добра. Павінна быць добра.\nМашыну дужа пахіліла набок, страсянула, матор, чутна было, гучна зароў, але, падобна на тое, яны спыніліся. Сурвіла прыкладна вызначыў, дзе — у лагчынцы, дзе заўжды была разьбітая дарога, і ў мокрыя дні стаялі глыбокія лужыны. Надоечы якраз пачаліся дажджы, лужыны маглі й пабольшаць. Седзячы ля дзьвярэй, ён слухаў, як пад машынаю марна шархацелі ў каламуці колы — машына буксавала. Наперадзе бразнулі дзьверцы кабіны, і пачуўся голас — гэта вылез на дарогу памкамэнданта Косьцікаў, які цяпер ехаў выканаць прысуд.\n— Лявей, лявей бяры ты, ахламон! — раздражнёна гукаў ён да шафёра, які старанна газаваў маторам. Але машына толькі тузалася на месцы, камякі гразі ляскаталі па яе жалезным днішчы.\n— Дай я...\nПачаў газаваць Косьцікаў — і дужа, і цішай, але, падобна, дарма, — яны толькі глыбей садзіліся ў багну.\nНекалі гэтага Косьцікава, тады маладога хлопца, які толькі пачынаў службу ў органах, перавялі з раёну ў іхную ўправу турмы. На працы яго першым сустрэў Сурвіла, які тады заступіў на дзяжурства. Хударлявы, нясьмелы Косьцікаў уважна слухаў аповед пра заведзеныя ў турме парадкі, абавязковыя строгасьці з арыштантамі. Усё тут было яму новае, Сурвіла ж ужо меў сякі-такі досьвед. Тады ён параіў маладому чэкісту, дзе пашукаць кватэру, і той сапраўды знайшоў ладны дамок ля Кальварыйскіх могілак; неўзабаве запрасіў Сурвілу на госьці, і яны добра там выпілі. Празь нейкі час Сурвіла перайшоў у сьледчы аддзел на павышэньне, а Косьцікаў застаўся ў камэндатуры на ягонай пасадзе памочніка камэнданта. Цяпер, калі чэкісцкая служба Сурвілы гэтак трагічна канчалася, як бы той самы Косьцікаў не заняў ягонае месца ў сьледчым аддзеле. Што ж, Сурвіла ня меў падставы пярэчыць: Косьцікаў хлопец талковы, сапраўдны чэкіст, не глядзі, што малады гадамі.\nУрэшце памкамэнданта, відаць, зразумеў, што сілаю рухавіка з багны ня вылезьці. Уключыўшы малы газ, ён выскачыў з кабіны і забразгаў засовам машыны.\n— Ану — падпіхнём! Ты, Мікалай, і ты, Казёл, вылазьце!\nЯны сядзелі блізка ля дзьвярэй і згодна падняліся. Сурвіла рашуча скочыў ботамі ў твань, а Аўтух замарудзіў, ня ведаючы, куды тут ступіць. Але Косьцікаў зноў злосна прыкрыкнуў, і Аўтух няспрытна плюхнуўся лапцямі ў ваду.\n— Давай! Як я скажу, — камандаваў Косьцікаў, стоячы на ўзбочыне. — Шафёр, паддай газу! Ну, раз, два — узялі!\nШто было сілы яны пачалі піхаць у зад нізка аселай буды — Сурвіла з аднаго боку, Аўтух — з другога. Вакол было цёмна. Збоч ад дарогі чарнеўся ў тумане лес, з начнога перадранішняга неба церушыў дробны дожджык. Колы шалёна кідалі ў іх ашмёткамі гразі. Сурвілава скуранка стала хутка макрэць, таксама, як і руды суконны Аўтухоў армяк. Яны дужа стараліся, упіраючыся нагамі ў гразкае дно лужыны, але машына ня зрушвалася зь месца, мусіць, села, як трэба. Калі Косьцікаў зразумеў гэта, то крыкнуў шафёру, каб перастаў газаваць, — па-дурному паліць бэнзын. Цяжка дыхаючы, Сурвіла з Аўтухом выпрасталіся. У той час з буды пачуўся глухаваты Шастакоў голас:\n— Дык гэта... Пусьціце і мяне. Пасаблю...\n— Давай! — сказаў Косьцікаў і, ступіўшы адною нагой у багну, адчыніў дзьверы. Шастак рашуча скочыў у гразь. Косьцікаў зноў прычыніў дзьверы.\n— А ці трэба? — ціха сказаў да яго Сурвіла.\n— Нічога! — махнуў рукой памочнік камэнданта.\n— Не ўцякуць...\nУжо ўтрох яны зноў пачалі піхаць машыну, але ўсё марна, тая тузалася, дрыжэла ад натугі, а не краналася зь месца. Разам зь ёю ўсім целам тузаўся ў будзе паэт Фэлікс Гром. Ён думаў, што, мабыць, трэба было б і яму вылезьці і памагчы, усё ж няёмка сядзець, калі побач надрываюцца людзі. Але яго ня клічуць і, мабыць, не паклічуць. Ён вораг. I ўжо куды большы, чым ягоны аднавясковец Аўтух ці рабочы-партыец Шастак, ня кажучы ўжо пра чэкіста Сурвілу. Чаго тут гэты Сурвіла, Фэлікс Гром не зразумеў дагэтуль. Справу таго разглядалі асобна ад іхнай, і, папраўдзе, ягоны лёс ня дужа й цікавіў паэта. Зрэшты, як і лёсы астатніх, апроч хіба ягонага земляка Аўтуха. Дзіўна, аднак, што справу камсамольца-паэта зьвязалі з асобаю аднаасобніка, зь якім ён нічым зьвязаны ня быў, апроч хіба таго, што паходзіў з той самай вёскі. Фэлікс Гром быў ужо заўважаны ў літаратуры, а Казёл Аўтух, з прычыны свае малапісьменнасьці, наўрад ці чытаў нават газэты. Але во зьвязалі абодвух. Не адразу і, мабыць, толькі тут, у турме, Фэлікс зразумеў, што трапіў у пастку не таму, што пачаў пісаць вершы, а што пачаў іх пісаць па-беларуску. Расейскія вершы не выклікалі да сябе і дзясятай долі тае ўвагі з боку рэдактараў і крытыкаў, якую выклікалі беларускія. I ён думаў цяпер, які д'ябал падбіў яго да паэзіі, тым больш — беларускай. Калі папраўдзе, дык ён нашмат больш падабаў расейскую — Пушкіна, Лермантава і асабліва Фета. Але пісаць так, як некалі пісаў Фет, было немагчыма, яго засьмяялі б свае ж сябры-камсамольцы. Належала браць прыклад з Маякоўскага, які зусім не падабаўся Фэліксу Грому. I ён памкнуўся да згуртаваньня “Маладняк”, у які дружна паўступалі іншыя маладыя паэты, і пачаў пісаць, як яны, — знарок прыўзьнята, задзірыста, “бурапенна”. Стараўся перайначыць у сабе прыроджаныя, а значыць, абыватальскія схільнасьці і густы — усю гэтую любасьць да бору і лесу, нязначных праяваў жыцьця, засвоіць іншую эстэтыку, інакшы слоўнік, напоўнены грымотай заводзкіх цэхаў, дымам фабрычных труб, калектыўнай працай людзей, будаўнікоў камунізму. I, здаецца, нешта ў яго пачало атрымлівацца. Газэта “Савецкая Беларусь” у аглядзе паэзіі памянула ягонае прозьвішча ў ліку маладых пралетарскіх паэтаў. Нават надрукавала адну страфу зь яго лепшага, на думку крытыка, верша над назвай “Майскія радзіны”:\nГрымяць і стукаюць машыны,\nтурбіны радасна гудуць, —\nспраўляюць майскія радзіны,\nгэта ўдарнікі ідуць.\nАкрылены афіцыйным прызнаньнем свайго таленту, Фэлікс напісаў яшчэ з тузін падобных вершаў і адчуў сябе запраўскім песьняром пралетарыяту.\nУсё ў яго ішло добра, і раптам гэты недарэчны арышт. Пэўна, хтось на яго настукаў, данёс за якое неасьцярожна, па п'янцы сказанае слова. У турме сьпярша дапытвалі толькі пра вершы ды размовы ў асяродзьдзі паэтаў, а пасьля, мабыць, сьцяміўшы, што з таго будзе невялікі набытак, зьвязалі ягоную справу зь дзядзькам Аўтухом — прызнавайся, што польскі шпіён! Здаецца, таго ж дамагаліся і ад Аўтуха. I дамагліся. Па сваёй сялянскай дурноце ці, можа, не стрываўшы зьдзекаў на допытах, Аўтух падпісаў паказаньні, нібыта Фэлікс Казёл завэрбаваў яго ў агенты дыфэнзывы, каб той хадзіў празь мяжу. Трэба было яму вэрбаваць гэтага маласьвядомага аднавяскоўца? I навошта яму патрэбная была тая мяжа? I навошта патрэбна было фальсыфікаваць усё тое органам?\nШтурханіна і ляскат колаў знадворку раптам спыніліся, адно ледзь чутна гудзеў матор. Панылы голас чэкіста абвясьціў:\n— Ну што? Селі?\n— Селі на дзіфер, — сказаў Шастак.\nФэлікс Гром далікатна пастукаў у дзьверы.\n— Можа, і я памагу? Усё ж учатырох...\nАдтуль, знадворку, ніхто не адказаў, але дзьверы, бразнуўшы, расчыніліся.\n— Ану давай усе! Усе вылазь, маць вашу за нагу. I піхаць! Дружна, усе разам! — закамандаваў памочнік камэнданта з напускной, аднак, злосьцю.\nМенавіта такая яго злосьць не палохала і не абражала. I Фэлікс падумаў, што, можа, гэты чэкіст і не такі ўжо благі чалавек. За два месяцы турмы, допытаў і катаваньняў ён натрываўся рознага і ўжо думаў, што сярод іх няма ніводнага людзкага чалавека, адныя зьвяры. А так хацелася хоць пры канцы сустрэць чалавека з дабрынёй у душы, які б паставіўся да небаракі калі не з разуменьнем, дык хоць з маленькаю да яго спагадай. Усё ж ён быў чалавек. Хоць і паэт. I вораг, прысуджаны да вышэйшай меры пакараньня.\nФэлікс Гром скочыў у цемру, адразу ледзьве не да каленяў трапіўшы ў каламутную багну дарогі. Аднак астатнія двое за ім не пасьпяшаліся, і памкамэнданта Косьцікаў зноў перайшоў на свой звыклы, зьедлівы крык:\n— А скульля табе! — пачулася з буды, — гэта спакойна азваўся грабежнік Зайкоўскі. — Я прыгавораны, мне не паложана штурхаць машыну.\n— Як гэта — не паложана? — апешыў Косьцікаў.\n— А так! Крымінальны кодэкс РСФСР, стацьця сто дваццаць сем прым. Чытаў?\nАзадачаны Косьцікаў на хвіліну змоўчаў, шырока расставіўшы ля буды ногі, каб ня ўлезьці ў самае глыбокае месца. Цяжка сапучы ад перастомы, маўчалі іншыя. Фэлікс Гром ямчэй прыладжваўся ў лужыне, каб спрытней было папіхаць з твані. Нарэшце Сурвіла сказаў:\n— Ды залівае ён! Ніякай пра гэта стацьці няма...\n— Хай і няма. Усё роўна ня выйду. Хоць задавіцеся! Прысудзілі расстраляць, дык будзьце любезныя даставіць у цэласьці і сахраннасьці да месца казьні. Панятна?\n— Зараз я табе пакажу месца казьні! — ускіпеў Косьцікаў і дастаў з кабуры пісталет. — Будзеш у мяне ў гразі валяцца, як дохлы пёс, бандыцкая твая морда! — страшна пагражаў ён. Аднак да дзьвярэй ня лез — усё баяўся трапіць у глыбокае месца багны.\n— А што табе начальства скажа? — чулася з машыны. — Вёз — не давёз...\nПадобна, становішча ўскладнялася. Аддзелены шырокаю лужынай, Зайкоўскі пакуль заставаўся недасяжны.\n— Давай, дуй! Пасьледавацельна...\nАпошнія словы Зайкоўскага Косьцікаў пакінуў, аднак, без увагі — яго турбавала іншае. Ён моўчкі агледзеў у цемры змакрэлыя постаці асуджаных, нібы палічыў іх.\n— Белагвардзеец, — удакладніў Косьцікаў. — Ану вылазь, гражданін Валяр'янаў! Ваша сранае благародзьдзя!\nЗ буды паказалася лысая, бяз шапкі галава Валяр'янава, які сьпярша сеў на парог, пашукаў, на што абаперціся нагамі, нерашуча перабраў побач рукамі.\n— Сігай, ня трусь! — падбадзёрыў яго Сурвіла. Белагвардзеец, аднак, не сігануў, а, ухапіўшыся за плячо Аўтуха, грузна апусьціўся ў лужыну.\n— Ну — узялі! Раз, два — узялі! — трохі адышоўшыся ўбок, закамандаваў Косьцікаў, усё размахваючы пісталетам.\nЯны зноў узяліся піхаць. Шафёр газаваў рыўкамі, спрабуючы скрануць машыну з глыбока выкапанай коламі ямы. А ў зачыненай будзе чуўся прыглушаны, бы здаля, голас пакінутага ў адзіноце Зайкоўскага.\n— Піхайце, піхайце! Дружней піхайце, жалкія рабы сацыялізму! Гнюсныя прыслужнікі трацкістаў! Піхайце на сваю пагібель! Шчыруйце за крывавы ЧК! Давайце, дружней! Мацней, крэпчэ і вышэ!..\n— Ты глядзі! — цяжка соп ля буды Шастак. — Тут кішкі рвеш, а ён там абражае. Во, сачок пракляты!..\n— Давайце дужэй, пралетарскае адродзьдзе! То вам зачцецца бальшавіцкаю куляй!..\n— Замоўкні! Я загадваю замоўкнуць! Буду страляць, — гразіўся Косьцікаў, тупаючы на ўзбочыне ля машыны.\nАднак асуджаны Зайкоўскі не сунімаўся і яшчэ крычаў штось — нядобрае і абразьлівае. Тады Сурвіла першы адарваўся ад вугла буды і параіў:\n— Ды страляні ты яму ў ягоную глотку! Дакуль слухаць будзем?\n— Лічу да трох і выпускаю ўсю абойму!\n— Выпускай! Калі казённай машыны ня жалка... — неслася з буды.\nАднак не пасьпеў Косьцікаў пачаць свой адлік, як матор дужа стрэльнуў выхлапам і заглух. З-пад машыны напасьледак пыхнула сінім дымком, зрабілася зусім ціха.\n— Што такое? — зьнерухомеў Косьцікаў.\n— Усё. Бэнзын скончыўся, таварыш памкамэнданта, — глуха азваўся з кабіны шафёр. Косьцікаў вылаяўся.\nУсе стаялі моўчкі, быццам расчараваныя або ашуканыя чымсьці. Сапраўды, гэтак стараліся, столькі патрацілі высілкаў, і ўсё марна. I зноў прыйдзецца пачынаць спачатку.\n— Так! — пасьля нядоўгай маўклівай паўзы вызначыў Косьцікаў. — Шафёр, давай дуй у гараж. Хай прысылаюць бэнзыну.\n— Хай Чысьцякову скажа, — параіў Сурвіла. — Чысьцякоў у курсе. Пад'едзе.\n— I далажы дзяжурнаму, — удакладніў памкамэнданта. — Давай, дуй! Хутка!\nМалады баец-шафёр зморана патрухаў па дарозе ў горад. Асуджаныя паволі выбраліся з гразі на сушэйшую ўзбочыну. Усе чакалі, што далей закамандуе іхны начальнік. Той аднаруч расшпіліў шынэлак, з другой рукі не выпускаючы пісталета.\nНя надта ахвотна ўсе зноў паўлязалі ў багну і зноў уперліся рукамі ў запэцканы гразёй зад машыны — Сурвіла і Шастак — па вуглах, Аўтух і Фэлікс побач. Валяр'янаву дасталося самае гіблае месца — пасярэдзіне. Машына грунтоўна асталявалася на самай глыбіні лужыны, і, здавалася, вось-вось паплыве па ёй. Ды не плыла, нават ня краталася зь месца. Косьцікаў, размахваючы пісталетам, зноў пачаў дырыжыраваць з узбочыны, а яны, месячы нагамі багну, піхалі і піхалі.\nАднак зноў усё было марна. Машына асела зусім нізка, і, падобна, ніякая сіла не магла яе вывалачы з дарожнае прорвы. Празь нейкі час уладны голас памкамэнданта заглух, і яны расслабілі рукі.\n— Так ня пойдзе! — з горыччу загаманіў Шастак. — Калі піхаць, дык трэба ўсім піхаць. А то як у брыгадзе — адзін укалвае, а другі адлыньвае.\n— Хто гэта адлыньвае? — насьцярожыўся Сурвіла.\n— А то ня бачыце? Во буржуй гэты! Толькі за борт трымаецца.\nВаляр'янаў ніякавата сьцепануў плячыма.\n— Я не трымаюся...\n— Ну як жа! Хіба ня бачыў! Яшчэ адпіраецца, — не сьціхаў Шастак. — Дзеля прыліку толькі...\n— Хто яшчэ бачыў? — насупіўся Косьцікаў. Астатнія, аднак, маўчалі, і памкамэнданта пачаў пэрсанальны допыт:\n— Аднаасобнік, бачыў?\n— Не, не. Нічога ня бачыў.\nФэлікс Гром ніякавата пераступіў у лужыне, каламуцячы і без таго скаламучаную твань.\n— Ну, можа, і ня дужа... Усё ж чалавек у гадах, — няпэўна адказаў ён.\n— Ага, у гадах! Значыць, ня можа? А шкодзіць савецкай уладзе можа? Так, я сам прасачу за кожным. Сачка прыстралю без разгавораў. I кіну пад колы. Тады вылезем.\nФэлікс Гром сам піхаў, лічы, адною рукой, другой ня мог высока ўзяцца — балела ў грудзях. I цяпер ён спалохаўся, каб таго ня згледзеў пільны Шастак ці нават сам памкамэнданта Косьцікаў. Што яму перашкодзіць тут выканаць сваю пагрозу: прыстрэліць і кіне ў гэтую багну. Ад аднае думкі пра тое Фэлікс здрыгануўся і страхавіта зірнуў на цьмяную постаць у шынялі на ўзбочыне.\nЯны зноў піхнулі. На гэты раз па камандзе і з усяе сілы, у Фэлікса Грома ад болю аж пацямнела ўваччу. Побач, адчуваў ён, нямала высільваецца і белагвардзеец-буржуй Валяр'янаў, — мабыць, таксама пабойваецца чэкіста. Хоць, калі падумаць, чаго ўжо было ім баяцца, куды імкнуцца? Наперад, да свае сьмерці? А можа, справа ў тым, што кожны быў пастаўлены перад просьценькім выбарам, дзе лепей легчы — у пясчаную сухую зямельку ці ў гэтую багну, ад якой у яшчэ жывых да каленяў задубелі ногі. Так можна і прастыць, з іроніяй вісельніка падумаў паэт Фэлікс Гром. Свой катафалк яны ж самі і штурхалі да месца паховін. Гэта было штосьці новае ў спрадвечным абрадзе пахаваньняў. Ці адмысловых мэтадаў катаваньня? Во пра што варта было б напісаць верш, баляду ці сагу. Але не распаўсюджаным ямбам, а каб гекзамэтрам, як Гамэр. Мабыць, Гамэр быў бы самым прыдатным паэтам для гэтай праклятай эпохі...\n— Раз, два — узялі!... Ану — рушылі! Яшчэ раз! Яшчэ! — дзікім голасам крычаў побач Косьцікаў. — Не адлыньваць! Дужэй! Яшчэ дужэй!...\nРазы два ён пальнуў угару зь пісталета, прымусіўшы здрыгануцца іх, спатнелых і ўжо дашчэнту зьнясіленых. “Давай! Давай!” I во, дзіва — машына трохі скранулася. Яны, узрадаваныя, паддалі яшчэ болей, напяліся рукамі і нагамі, і яна трохі пасунулася, папаўзла ў твані. Тыя, што былі пасярэдзіне — Гром і Валяр'янаў, улезьлі ў самую глыб, але не адступіліся, не прыбралі ад буды рук. I ўрэшце ўсе разам выпхнулі перапэцканую гразёй машыну з самага глыбокага месца. Хоць гразка было скрозь па дарозе, але ўшчэнт раскаламучаная лужына засталася ззаду, і яны зьнямогла спыніліся.\n— Ну во, такую вашу маць! — амаль ласкава вылаяўся памкамэнданта. — Што значыць, умелае кіраўніцтва! А то — аслабелі, сілы мала... Прымусіць трэба! Дзесяць мінут перакур! — аб'явіў ён і адышоўся на сушэйшае каля канавы месца.\nЗа ім нерашуча павылязалі з гразі асуджаныя, пакорліва стоўпіліся побач. Чэкіст засунуў пісталет за борт шыняля і вынуў з кішэні пачак “Беламору”. Найперш, як сябру, працягнуў пачак Сурвілу.\nТой гразкімі пальцамі ашчадна дастаў з пачка адну папяросу, зважліва прыкурыў ад падстаўленай у прыгоршчах запалкі. Над дарогай паплыў араматны тытунёвы дымок.\n— За ўдарную работу па ліквідацыі ЧП пры выкананьні заданьня аб'яўляю благадарнасьць, — з фальшывай урачыстасьцю аб'явіў Косьцікаў.\nАсуджаныя нібы страпянуліся на дарозе ад тых даўно сьцёртых з памяці словаў, адчуўшы ў іх пранізьлівы водгук назаўжды адрэзанага ад іх жыцьця. Тут і цяпер яны зразумелі тое як жарт, але й жарт быў адзнакай жыцьця, недасяжнасьцю якога нібы дражніў іх гэты незразумелы чэкіст, чым рабіў ім яшчэ больш балюча.\nАдзін толькі Шастак, здаецца, гатовы быў усур'ёз прыняць сказанае.\n— Дзякуй, таварыш... Грамадзянін начальнік. Каб гэта залічылася...\n— Залічыцца, залічыцца, — няпэўна паабяцаў памкамэнданта.\n— На тым сьвеце, — ухмыльнуўся Сурвіла.\n— Чаму на тым? — не пагадзіўся ягоны калега. — I на гэтым. Я вам прадастаўлю самую лепшую ямку. Сухую, з жоўтым пясочкам... Ня горш, чым ударнікам сацыялістычнага спаборніцтва.\nБыло не зразумець, казаў ён тое сур'ёзна ці хітравата зьдзекаваўся зь іх, у ранішнім прыцемку быў кепска відаць выраз ягонага заўжды жвавага маладога твару. Але голас здаўся зусім памяркоўным і добразычлівым, і тое міжволі заспакойвала.\n— Ну але ж во я — невінаваты, — ступіў наперад Шастак. — Ну, праўда. Во той сьледчы таварыш Кутасаў ведае. Я ня шкоднік.\nКосьцікаў смачна зацягнуўся папяросай і разважна выпусьціў даўгі струмень дыму.\n— Ну ведама, невінаваты. Калі б ты быў вінаваты, табе б на сьледзтве кішкі выматалі. Косьці б пераламалі. Жонку б на тваіх вачах таго... Калі б быў вінаваты. А так — спакойна застрэлім на сасновым пагорачку. I ўсё. Праўда, буржуй? — раптам зьвярнуўся ён да Валяр'янава, які стаяў трошкі збоч ад астатніх.\nПадобна, ён хацеў зачапіць Валяр'янава, але той не адказаў на ягонае пытаньне. Ды ён яго й не пачуў, гэтага маладога, самаўпэўненага чэкіста. Ён ужо нямала пабачыў іх на сваім вяку, пачынаючы зь дзевятнаццатага году, калі яго расстрэльвалі ў Алушце. Ён думаў пасьля, каб тады расстралялі, дык не было б тых пакут і прыніжэньняў, якія ён перажыў за ўсе наступныя свае гады. Але ў Алушце не расстралялі. Толькі давялі да дыстрафіі і выпусьцілі паміраць самахоць. I гэта пратрымаўшы тры тыдні сярод паўсотні былых афіцэраў Добраахвотніцкай арміі ў сырым вінным склепе бязь ежы і вады, не выпускаючы па натуральнай патрэбе. Гэтае апошняе дапякала Валяр'янава болей за голад і смагу, ён доўга ня мог прызвычаіцца хадзіць па-большаму і малому на вачах у натоўпу розных чынам і векам людзей і ўжо тады зразумеў нялюдзкую сутнасьць чэкістаў. Яны — нелюдзі, так і трэба было іх разумець, калі толькі нармальным розумам магчыма было што зразумець. Родны брат Валяр'янава, мілы паручнік Аркадзь Аркадзевіч, так і не зразумеў, мабыць, з кім мае справу — гарачыўся, пратэставаў, спрачаўся. I звар'яцеў. Прыстрэлілі, бы сабаку, і кінулі ў прыдарожны быльнёг. Ён жа вось выжыў галоўным чынам таму, што не пратэставаў, ніколі ні з кім не спрачаўся, паводзіў сябе ніжэй за траву, цішэй за ваду. Зрэшты, і чаго дачакаўся? Таго ж, што і брат. Толькі гадоў на пятнаццаць пазьней. Ці варта было ашчаджацца?\nТым часам пачало днець. Абапал дарогі выплыў са змроку восеньскі палявы прасьцяг з пагорачкам зводдаль і прыдарожным хмызьняком паблізу. Зьверху то імжыў, то пераставаў дробны дождж, з поля дзьмуў вільготны заходні вецер. На пагорак бегла гразкая разьежджаная дарога з налітымі дажджом каляінамі. Гараджане тут езьдзілі нячаста, а каляіны былі ад машын наркамату ўнутраных справаў, які толькі й карыстаўся той дарогай. Асабліва ноччу. А то, бывала, і ўдзень, пад час маскоўскіх праверак, калі ў горадзе тэрмінова разгружаліся турмы.\nТое, што Валяр'янаў ніяк не адрэагаваў на заўвагу, не спадабалася Косьцікаву.\n— Я чую, — ціха, аднымі вуснамі адказаў Валяр'янаў.\n— Дзяч маёй дабрыні. Хацеў прыстрэліць.\n— Во! А то не напомніш — не падзякуюць. Буржуйская нявыхаванасьць...\n— Да сваіх яны дык дужа добра выхаваныя, — падхапіў Шастак. —Усё: благадару, благадару...\n— Да сваіх. Але не да пралетарыяту, — заўважыў Сурвіла. — Пралетарыі— іхныя ворагі.\n— Мабыць, мала стралялі, — сказаў Шастак.\n— Стралялі ня мала. Але ўсіх яшчэ не перастралялі. Усё за віной гналіся. За даказацельствамі і прызнаньнем. Болей паперкі пісалі, — як пра штось набалелае, з горыччу зазначыў Сурвіла.\n— А што пісаць? — зьдзівіўся Шастак. — Хіба адразу не відаць: контра. Во гэты: камізэлька, гамашы, кавэркот...\n— Можа, яшчэ і гальштук завязваў? — прыгожа заўсьміхаўся Косьцікаў.\n— Завязваў, — ціха адказаў Валяр'янаў. — Як кожны інтэлігентны чалавек...\n— Вы паглядзіце: яго арыштоўваюць, а ён завязвае гальштук. Хіба павесіцца ў турме.\n— Каб ухіліцца ад пакараньня, — сказаў Сурвіла. — Ну, такі нумар у нас ня пройдзе. У нас парадак!\nКаб яны задушыліся зь іхнымі парадкамі, — дрыжучы на ветры ад макрэдзі, сярдзіта думаў Аўтух Казёл. З рознымі іх парадкамі ён ужо нямала пазнаўся, і ня толькі ў турме. Асабліва апошнія гады, як сталі яго дапінаць за аднаасобніцтва. I было б за што? Хіба ён супраць савецкай улады ці супраць камуністаў? Але ж ён мусіў карміць сям'ю, жыць з уласнае працы. А яму кажуць: у калгас. Паглядзеў ён, як тыя разумныя гаспадарылі ў іхным калгасе. Нявыбраная бульбачка гніла ў зямлі да маразоў, убранае збожжа прападала нявысушанае ў арцельным гумне. Інвэнтар за два гады разваліўся дашчэнту, не было каму паправіць калёсы. Умелыя паўцякалі ў сьвет, разумных перасаджалі, а хто застаўся? Бабы ды нямоглыя дзяды. I, ведама, ягонае аднаасобніцтва сталася ім бяльмом у воку. Вясной абрэзалі зямлю, пакінулі адно балотную няўдобіцу з хмызьняком. Пойдзеш у калгас? Не, не пайду. Тады абрэзалі пожні, каб не было дзе напасьвіць кароўку. Затым пастанавілі ліквідаваць гумно, бо, ці бачыце, будавалі калгасную абору, спатрэбіліся матэрыялы. Асець, пуню і ток — усё перавезьлі ў калгас, дзе за зіму тыя бёрны расьцягалі на дровы. Ужо ня стала куды выпусьціць і курэй. Зноў прыехала начальства: ну, пойдзеш у калгас? Сказаў: не пайду, на сваёй зямлі паміраць буду. Дык трактарам перааралі дарогу — ад хутара да бальшака. Каб не пратаптаў сьцежку, засеялі вікай. Абмінаў тую віку за вярсту па лесе. Тады сказалі, быццам ён празь лес ходзіць у Польшчу. Каб ім да свае магілы гэтак хадзіць, думаў Аўтух.\nУжо ўсё абабралі. Абрэзалі па самыя вокны, а тады пачалі зарыцца на ягонага маладога каня. Свае зрабіліся, як дэрбіны — ад бяскорміцы ды непасільнае працы, а ягоны конік быў, як намаляваны. Выгадаваны з жарабя ад уласнай кабылкі, ён быў мілы гаспадару, можа, болей, чым жонка, чым нават дарослыя дочкі. Бывала, Аўтух возіць з поля снапы і да вечара так уходаецца, што ня мае сілы сесьці за стол. I ня дзіва: цэлы дзень на кожнай горцы падстаўляе пад брыку плячо, папіхае; нібы ў парцы, памагае везьці. Праўда, і конік нібы разумеў гаспадара, стараўся, выжыльваўся на маладых тонкіх нагах, вёз усё, колькі ні накладзі ў воз. Як было аддаць такога на безуважнае арцельнае карыстаньне, дзе б яго заезьдзілі за адно лета, надарвалі, сапсулі. Дык скралі. Надвячоркам адвёў папасьвіцца на сьвежую атаву, спутаў, ды не надзеў замок, пашкадаваў натруджаныя за дзень ногі. I скралі. Аўтух адразу ўведаў, хто, зрэшты, пра тое ведала ўся вёска, быў у іх адзін такі злодзей, скраў ён у Аўтуха ня ў першага. Кінуўся Аўтух у міліцыю, у раён, да пракурора. I нічога. Усе ветліва слухалі і нават спачувалі, але шукаць і ня думалі. А тое, што ён сам паказваў на злодзея, пад увагу ня бралі. Казалі, патрэбныя доказы, а доказаў няма. Але якія яшчэ ім доказы, калі ўсім навакол ведама, што гэты Балазей здаўна крадзе коней і збывае цыганам на Палесьсі. Аказваецца, не. Трэба доказы. Такі парадак.\nТам патрэбныя былі адмысловыя доказы, а вось тут можна караць і бяз доказаў. Аўтух ніколі й не падумаў хадзіць за мяжу, начарта яму трэба была тая Польшча, а яны кажуць: хадзіў. Быццам яны яго там злавілі. Ці хоць бы там хто яго бачыў. Але напісалі, хадзіў, і ўсё. Прызнавайся!\nI ён, дурань, прызнаўся, паслухаўся гэтага партыйца і падпісаў, што падсунулі. Думаў, тым выгадае. А ня выгадаў — прагадаў дашчэнту. Стаўся польскім шпіёнам. Во зрабіў падаруначак сабе і дочкам. I ўсёй радні. На ўсё іх жыцьцё...\n— Бальшавіцкі парадак! — згодна пацьвердзіў Шастак. — Мыша не праскочыць.\n— А ты памаўчы! — нечакана абрэзаў яго Косьцікаў. — Ты — здраднік.\n— Ты, ты, — роўным голасам паўтарыў памкамэнданта. — Вось той, — ён кіўнуў у бок Валяр'нава, — той ня здраднік, бо ён вораг адкрыты. Белы афіцэр, і так далей. А ты — і нашым, і вашым.\n— Я ня вашым... То есьць, ня нашым! — ад хваляваньня пачаў блытацца Шастак. — Я служыў партыі, я бальшавік. Мяне тут гэта. Па ашыбке.\n— Ладна, — махнуў рукой Косьцікаў. — Разьбяруцца.\nЯк гэта — разьбяруцца? — ня мог зразумець Шастак. Хто разьбярэцца? I калі разьбяруцца? Што гэта ўсё значыць? Вельмі няпэўныя былі тыя словы чэкіста, але ў свае няпэўнасьці яны несьлі нейкі зародак выратоўчай надзеі. А раптам і сапраўды яшчэ ня ўсё страчана? Штосьці яшчэ направіцца? I Шастак, апанураны і адначасна трохі абнадзеены, з зацятай крыўдай у душы адступіўся ўбок. Бліжэй да памкамэнданта падышоў Сурвіла.\n— Ты гэта, скажы, — ціха, падобна, каб ня чулі іншыя, запытаўся ён. — I мяне?\n— I цябе, — зірнуў на яго сьветлымі вачыма Косьцікаў. Сурвіла зрабіў выгляд, што тое яго надта зьдзівіла.\n— Зь імі во — разам? — кіўнуў ён на астатніх.\n— Ну, гэта... Паглядзім, — няпэўна сказаў чэкіст і пусьціў густы струмень дыму ў твар былога калегі.\nАд тых словаў Косьцікава ў Сурвілы таксама зьявілася маленькая надзея. Ведама, у яго і ў думках не было, што нядаўні калега пашкадуе яго, ня выканае прысуд. Ці нават ня так яго выканае. Але, напэўна, ён усё ж мог трохі перайначыць тое выкананьне, зрабіць яго па магчымасьці прыстойным для свайго чалавека-чэкіста. Хоць бы і асуджанага. Бо нават аднолькавы прысуд не раўняў яго з гэтымі ворагамі народа, ён і пасьля сьмерці прагнуў застацца салдатам арміі Дзяржынскага. Хоць, натуральна, і ў яго здараліся хібы, часам ён памыляўся, часам не хапала адукацыі. Як у тым выпадку з маладой студэнткай, якую яму давялося расстрэльваць. Але тады ён быў малады, а дзяўчына была дужа ўжо слаўная ў сваёй дзяўчачай прыгажосьці — худзенькая такая, спрытная, зь вялікімі зьдзіўленымі вачыма і вабным тварыкам, зірнуўшы на які, Сурвіла не наважыўся стрэліць. Ён стрэліў міма. Каб не ў патыліцу, — ля вуха. Яна ўсё роўна звалілася ў яму, мабыць, зьнепрытомеўшы ад страху, ды там і асталася, заваленая наступнымі целамі. Ніхто таго не заўважыў і не дазнаўся ніколі, але ўсё роўна Сурвіла пачуваўся ніякавата. Хоць зразумела, тады ён меў невялікі чэкісцкі досьвед і паддаўся на дзявочую прывабнасьць. Забыўся, што перад ім найперш выкрыты вораг народа. Ды ён памятаў свой ганебны ўчынак і, можа, менавіта таму стараўся. Тое стараньне дало свой плён, і пасьля, ужо ў сьледчым аддзеле, ён паказаў за паўгодзьдзя найлепшыя вынікі — 127 чалавек, падведзеных да вышэйшай меры, — болей, чым у каго-небудзь іншага.\nI цяпер вось яго самога...\nНе пасьпелі яны аддыхацца, прагнаць трохі стому, як здаля на дарозе з гораду зьявілася машына — зноў вялікая крытая буда, якая, валюхаючыся на калдобінах, пад'ехала бліжэй і стала. Зь яе выскачылі трое стралкоў у шынялях, зь вінтоўкамі ў руках і кінуліся да групы асуджаных.\n— Адставіць! — спакойна сказаў Косьцікаў. — Усё ў парадку.\nШафёры ўзяліся пераліваць з бляшанкі бэнзын, а асуджаных Косьцікаў зноў загнаў у буду, дзе іх сустрэў незадаволены, быццам нават заспаны, Зайкоўскі.\n— Не далі й паспаць...\n— Насьпісься! — сказаў Сурвіла. — Хутка засьнеш вечным сном.\n— А хрэн зь ім! Чым такая жызьня! — вылаяўся грабежнік і зноў выцягся ўпоперак буды сваім доўгім целам.\nЯны зноў няхутка ехалі па гразкай, выбаістай дарозе, за імі нягучна гурчэла другая машына. Усе, аднак, адчувалі, што хутка іхны задоўжаны шлях скончыцца. Кожны стараўся ня надта думаць пра самы-самы канец, а ўсё роўна думалася. Фэлікс Гром яшчэ ад суда і прыгавору ўсё ўяўляў сабе, як яго будуць расстрэльваць. Дакладна тае жахлівае працэдуры ён, натуральна, ня ведаў, але з кіно памятаў, як расстрэльвалі парыскіх камунараў. Роўная шарэнга стралкоў, выстаўленыя наперад палкі-вінтоўкі, скіраваныя ў ахвяраў ля цаглянай сьцяны. Тыя ў белых кашулях, з горда выпнутымі грудзямі. I залп. Лёгкі сіні дьмок ад вінтовачных руляў, праклён т'ераўскім катам... Прыгожа! Але дзе тут для іх шарэнга стралкоў? Тры вінтоўкі — тых, з задняй машыны, ды пісталет у начальніка — які ж тут залп? I хто закрычыць праклён? Ужо ён, Фэлікс, ня будзе крычаць нічога — хай яны пагараць усе разам: і каты, і іхныя ахвяры. Увесь час, што ён прабыў у турме і на сьледзтве, ён наракаў на Аўтуха і ягоную сялянскую дурноту. А як выявілася цяпер, былі там і горшыя за Аўтуха арыштанты. Хоць бы вось гэты Шастак. У камэры Фэлікс яшчэ размаўляў зь ім, нешта расказваў пра літаратуру. Трэба было! Ды ці Шастак быў там адзін. Добра яшчэ, што зь імі не сядзеў Сурвіла, мабыць, таго трымалі ў асобнай камэры. У чэкістаў і камэры асобныя. Як і ўсё іншае ў іхным жыцьці. Толькі паэт — сярод простага народа, безь якіх дабротаў і прывілеяў. Фэлікс Гром ужо шчыра шкадаваў, што некалі ўлёг у літаратуру, вучыўся, — лепш бы застаўся непісьменным. Ягоны малодшы брат скончыў чатыры клясы і рабіў у калгасе. Неяк будзе жыць бяз кніг і бязь вершаў. А што яму дало ягонае памкненьне ў літаратуру?\nАле ж во і дзядзька Аўтух таксама не пісаў вершаў. I наўрад ці калі чытаў іх. I цяпер яны будуць ці не ў адной яме разам.\nТак, Аўтух Казёл на тым часе клапаціўся не пра якія там вершы, у яго быў зусім іншы клопат — бульбяны. Вядома, ён разумеў, што ня час было думаць пра тое. Але во думалася. Недзе пад лесам застаўся шнурок нявыбранай бульбы, выйшла няўпраўка, як ня стала каня. А той шнурок трэба было выбраць найперш. А то разыдуцца дажджы, заліе лагчыну, тады ня ўлезеш на яе і з канём. Ці здагадаецца пра тое жонка? Прападзе бульбачка, а што есьці ўзімку? Хоць цяпер едакоў і паменее, але паменее і работнікаў. Зноў жа скаціна...\nМашына цяжка нахілілася ўсёй будай, пасьля задралася ўгару кабінай, збочыла, пераваліла нейкі раўчук і дужа страсянула ўсіх пасажыраў. Зайкоўскі незадаволена падняўся ў змроку і сеў, прысланіўшыся сьпінаю да жалезнай сьцяны. Але, падобна, штосьці адчуў і ня лаяўся. Ды й астатнія адчулі, што, мабыць, прыехалі. Дзьверы буды пакуль не расчыняліся, іх не выпускалі. Там, знадворку, штось перагаворвалася ахова, хтосьці пабег некага клікаць. Відаць па ўсім, там рыхтаваліся. I во нарэшце дзьверы расчыніліся. Трошкі нахіленая, машына стаяла ў маладым хвойным ляску.\n— Выхадзі! Па адным!..\nНіхто ў будзе, аднак, не скрануўся, усе сьцяліся, замерлі і чакалі. Чаго толькі чакалі? Хутка ў дзьвярах паявіўся жвавы, усьмешысты твар Косьцікава, які найперш брыдка вылаяўся.\n— Ты! — упёрся ён позіркам у першага, каго згледзеў у цёмнай будзе — гэта быў Аўтух. — Выхадзі!\n“Чаму я першы? Чаму я першы?” — закрыўдаваў у душы Казёл і нязграбна вываліўся з машыны. Вакол ціха стаялі дрэўцы-сасонкі, і ля іх побач зьнерухомелі поўныя ўвагі маладыя хлопцы-байцы. Непадалёк і крышку ўбаку жаўцеў пясчаны пагорачак. Усё было зразумела...\nЗь незразумелай злосьцю Косьцікаў піхнуў Аўтуха ў плячо, той зачапіўся раскіслым ад твані лапцем за траву і ўпаў. Сэрца яго моцна білася ў грудзях, было надта няёмка за свой нехуцавы, жабрацкі выгляд, асабліва перад гэтымі чысьцюткімі маладымі хлопцамі ў вайсковым, што цяпер зь перабольшанай увагай уставіліся ў яго. Ён таропка ўстаў і апанурана патэпаў да ямы, душачы ў сабе крыўду: чаму мяне першага? Ці я самы найгоршы вораг?..\n— Ну, хрысьціся, — сьцішана, без ранейшай злосьці ў голасе сказаў Косьцікаў. Аўтух, баючыся не пасьпець, таропка перахрысьціўся — па-праваслаўнаму, справа налева. I чакаў.\nНа беражку ямы ён паслухмяна апусьціўся на калені. Зрушаны лапцямі пясок пасыпаўся ўніз, і ён спалохаўся, што зваліцца туды заўчасна. Але не зваліўся, толькі прыплюшчыў вочы і чакаў.\n— Гэта нястрашна, — сказаў ззаду чэкіст і лязгануў затворам пісталета — даслаў першы патрон. Толькі Аўтух зірнуў у прадоньне глыбокай ямы, як стрэлу ўжо не пачуў. Здалося, яма сама кінулася насустрач і назаўжды агарнула яго пясчанай сваёй глыбінёй.\n— Так! Адзін ёсьць! — мовіў памкамэнданта і пайшоў да дзьвярэй машыны. Ягоная праца распачалася, ён рабіў яе звыкла й дакладна, як і кожнага дня.\nЗноў у машыне ўсе замёрлі, сьціхлі, чакаючы, каго ён пакліча наступным. I тады ён згледзеў ці, можа, прыпамятаў Зайкоўскага, які цяпер маўкліва туліўся ля задняй сьцяны буды.\nПрыгнуўшыся, Зайкоўскі сігануў да дзьвярэй, рашуча скочыў з машыны.\n— Рукі назад! Назад рукі!!!\n— Я табе зараз і другую зламаю, — тузануў яго за рукаво пінжака Косьцікаў. Зайкоўскі, аднак, ухіліўся.\n— Я не бандзюга! Я больш палітычны, чым вы разам узятыя!\n— Ну пайшлі, — трохі паспакайнелым голасам сказаў Косьцікаў, паказваючы пісталетам у бок ямы. Байцы, што стаялі паблізу, паднялі штыхі. Мабыць, такое яны чулі ня кожны дзень.\n— Ты гэта во што! — раптам прыпыніўся Зайкоўскі. Спыніўся і Косьцікаў. — Будуць расстрэльваць самога, каб ня ў гэтай яме. Каб нам не сьмярдзеў.\n— Ах, ты гаўно! — вызьверыўся Косьцікаў і стрэльнуў Зайкоўскаму ў грудзі — раз, другі, трэці. Той няўклюдна паваліўся на рассыпаны каля ямы пясок. Пад яго целам пачала расплывацца крывавая лужына.\n— Будзе мне яшчэ пагражаць... Пагражаць мне! — ня мог супакоіцца Косьцікаў.\nЗласьлівыя словы расстралянага чымсьці, аднак, зачапілі чэкіста, які трохі пастаяў зь пісталетам, сочачы, як здрыгваецца і выпінаецца ў апошніх канвульсіях вялікае цела бандыта. Адкінутая ўбок здаровая рука яго згрэбла жмут мокрай травы, але ня вырвала. Пальцы паволі расьцяліся...\nАмаль лагодны сьпярша настрой Косьцікава пачаў прыкметна псавацца. Звыклы працэс прывядзеньня ў выкананьне прысуду яўна парушаўся, і прычынаю таму — гэты маскоўскі бандыт. Са сваімі беларускімі ворагамі Косьцікаў ня меў вялікага клопату, тыя заўсёды былі паслухмяныя і перад ямай паводзілі сябе, як авечкі. Турма, доўгія месяцы допытаў, суд ламалі іх канчаткова, і расстрэльваць такіх было нават нудна. Некаторыя, праўда (асабліва зь ліку партыйцаў), перад сьмерцю крычалі: хай жыве Сталін або камунізм ці сусьветная рэвалюцыя, мабыць, хітра разьлічваючы тым на ягоную катаву спагаду. Ён не пярэчыў: хай жывуць, калі каму хочацца, каб жылі, і заганяў чарговую кулю ў чарговую патыліцу. Ужо ён іх нагледзеўся, розных гэтых патыліц: чорных і рыжых, гладкіх і кучаравых, са срабрыстай сівізною і зусім голых, аблыселых. I ніхто ніколі не абразіў яго, не аблаяў нават, — што значыць, палітычна сьвядомы матэрыял, ня тое, што гэты крымінальны прыблуда.\n— Выходзьце два адразу! — голасна скамандаваў ён ля машыны. — Ты, белагвардзеец, і ты, сраты паэта! Жыва!\nФэлікс Гром паслухмяна саскочыў з машыны і спыніўся, чакаючы напарніка. Валяр'янаў аслабела і нязграбна вылязаў з буды — павярнуўся на жывот, дацягнуўся нагамі да долу. Зьлезшы, нэрвовымі пальцамі пачаў зашпільваць гузікі бобрыкавага паліто. А можа, жонка ўсё ж выжыве, падумаў ён. Нешта ўсё ж значыць яе пралетарскае паходжаньне. Дый дзеткі... Хоць і без бацькоў, але ўсё ж лепш, чым нічога. Жыцьцё ёсьць жыцьцё, якое б там ні было...\nУ расшпіленай тужурцы з загадзя закладзенымі назад рукамі цярпліва чакаў апошніх камандаў Гром. Ён мала што бачыў вакол, вочы яго недарэчна змакрэлі, было страшна крыўдна за сваё да часу загубленае жыцьцё. Загубленае празь нядаўна яшчэ самае для яго сьвятое — паэзію. Будзь яна праклятая! Лепш растрасаць гной у калгасе, не чытаць ніякіх кніжак. Але хто ведаў, што ўсё гэтак скончыцца? Вельмі і вельмі шкада. З тым шкадаваньнем у душы ён і пайшоў да жоўтага пясчанага пагорачка, за якім яго чакала нішто.\nБайцы ўжо сьцягнулі ў яму супакоенае цела Зайкоўскага. Рыхлы пагорачак быў дужа растаптаны іхнымі ботамі, беражок ля ямы стаў больш зручны, пляскаты. Валяр'янаў без напамінку апусьціўся каленямі на краі, тройчы перахрысьціўся і сьціх. Ён быў гатовы прыняць сваю доўгачаканую пагібель. Хацеў памаліцца, ды падумаў, што не пасьпее. Фэлікс Гром мясьціўся побач, штось яму замінала. Толькі Валяр'янаў зірнуў уніз і заўважыў, што тут неглыбока, як два нягучныя стрэлы ззаду звалілі абодвух у яму.\nУ машыне засталіся апошнія — Шастак і Сурвіла, і Косьцікаў крыкнуў ад ямы:\n— Здраднік, выхадзі!\n— Я, што лі?\n— Ты, ты! Выхадзі!\n— Я ня здраднік. Я ўжо тлумачыў. Гэта ашыбка...\n— Якая табе ашыбка! — вызьверыўся Косьцікаў. — Усё напісана і падпісана. Шагам марш!\nУшчэнт разгублены, зьбялелы, Шастак саскочыў з машыны і пачаў пасьпешна сутаргава пазяхаць, агаляючы гнілыя, абламаныя зубы.\n— Але ж, але ж... Мяне нельга страляць... Я член партыі!\nТакія словы ля ямы памкамэнданта Косьцікаву даводзілася чуць нярэдка, асабліва калі прыводзілі групу партыйцаў, і ў Косьцікава ў адказ быў нарыхтаваны выпрабаваны аргумэнт, які заўжды дзейнічаў безадмоўна.\n— Калі ты член партыі, — закрычаў Косьцікаў, — дык якога ж ты хрэна аказваеш супраціўленьне органам?!\n— Я, я не аказваю...\n— Ну дык марш! Марш да ямы! Ці памагчы?\nХістаючыся, бы п'яны, Шастак пабрыў да ямы. Але на разварушаным пагорку зноў прыпыніўся.\n— Няправільна вы...\n— Усё правільна! — сказаў памкамэнданта і стрэліў яму ў патыліцу. Кастлявае цела Шастака спотырча павалілася ў яму — да тых, што туды зваліліся раней.\nКалі Косьцікаў вярнуўся да машыны, там ужо стаяў, вылезшы зь яе, Сурвіла. Ягоны азызлы твар стаў зусім бурачнага колеру — ад стомы ці нутраных пакутаў.\n— Што, і мяне туды? — запытаўся ён, маларухавым позіркам утаропіўшыся ў пясчаны пагорак.\n— Капай! — падумаўшы, пагадзіўся Косьцікаў. — Усё роўна спазьніліся. Шафёр, нясі рыдлёўку!\nМалады шафёр зь пярэдняй машыны прынес рыдлёўку, Сурвіла аберуч памацаў тронак, агледзеўся навакол.\n— Хоць бы і тут. Давай. Толькі жыва! — сказаў Косьцікаў, не хаваючы, аднак, пісталета.\nСурвіла пачаў капаць — імпэтна, нэрвова, кідаючы ў бакі поўныя рыдлёўкі жвіру. Мабыць, усё ж хвалюючыся, ён мала дбаў пра акуратнасьць і, замест простакутніка магілы, распачаў бадай круглую яму. У сасоньніку было не сьцюдзёна, начная імжа ранкам спынілася. Сурвіла хутка ўгрэўся, азызлы твар спатнеў і зрабіўся яшчэ больш чырвоны. На хвіліну прыпыніўшыся, ён зьдзёр з плячэй рудую, абшкрэбаную скуранку, шпурнуў яе пад ногі Косьцікаву.\n— На, вазьмі. Нашто прападаць...\nЗапэцканым у гразі хромавым ботам той гадліва адкінуў скуранку з-пад ног. Сурвіла ня стаў упрошваць — ня хоча, ня трэба. Яму таксама ўжо нічога не было патрэбна. Апроч вось гэтай асобнай магілы. Тут яму будзе спакайней, чым у агульнай, упокат з ворагамі народа. I ўсё ж яго расьпірала крыўда, змоўчаць якую ён ня меў сілы.\n— За што? Чэснага работніка органаў! Што я парушыў? Бязьвіннага ворага забіў? Ды іх тысячамі забіваць трэба! Я стараўся! Чатыры гады прэміявалі. За ўдарную работу, да гадавіны Акцябра. I ўсё дарма. Пашкадавалі ворагаў, шпіёнаў, нацдэмаў! I гэта правільна? Не! Гэта і ў органы прабраліся ворагі, во гэта што! Яны сярод нас!\n— Годзе! — з надрывам загадаў Косьцікаў. — Лепш памаўчы!\n— Я маўчаў! Усё лета маўчаў. Як і ты! Як і сотні чэкістаў. I во мне за гэта...\n— Маўчы і капай! — усё больш злуючыся, крыкнуў Косьцікаў.\n— Не, ужо скажу. Во і ты... Думаеш, уцалееш? Службай адкупісься? Не! Прыйдзе і твая чарга...\n— Не, ужо скажу! Мы павукі ў банцы! Дазнаецца Сталін...\nМабыць, гэта было занадта. Непадалёк зь вінтоўкамі напагатове стаялі байцы аховы, поўны трывожнай увагі, чакаў ля машыны маўклівы шафёр. Усе са зьдзіўленьнем утаропіліся ў знаёмага чэкіста, які капаў сабе магілу і гаварыў штось дзіўнаватае. Урэшце Косьцікаў прыўзьняў пісталет, не цаляючы, два разы стрэліў. Выпусьціўшы рыдлёўку, Сурвіла падламіўся ў каленях і бокам асеў на раскапаны дол.\n— Дабі ж... — выціснуў зь сябе ледзь чутна. Косьцікаў ступіў на крок бліжэй і стрэліў у галаву. На траву і пясок пырснула шэрымі крупінкамі мазгоў.\n— Вазьміце, і туды, да астатніх, — загадаў ён байцам.\nЗакінуўшы за сьпіны даўгія вінтоўкі, тыя ўзялі былога чэкіста за рукі, пацягнулі да ямы. Косьцікаў пайшоў у бок да машыны.\nГэтая праклятая ноч дашчэнту выматала ягоныя сілы. Прыкметна пачала здраджваць вытрымка, як ён ні стараўся паводзіць сябе стрымана. Здаецца, нескладаная работа, але штодня адно й тое ж. Вязуць і вязуць, нібы баранаў, калі таму будзе канец? Вунь колькі накапана ямаў за вясну і лета. I колькі будзе накапана новых.\nКосьцікаў акінуў позіркам прагаліну між сасонак на схіле — мабыць, за восень заселяць і яе. I проста дзе-небудзь тут апынецца й ягоная яма...\nУ гэтым жыцьці ўсё вельмі проста.


Дзядок вяртаецца з ШІЗА ў атрад – Свабоду палітвязьням!\nДзядок вяртаецца з ШІЗА ў атрад\nПалітвязень Мікалай Дзядок павінен сёння (17 сакавіка) выйсці са штрафнога ізалятара, дзе ён правёў пяць сутак за парушэнне правілаў калоніі. Пра гэта Радыё Рацыя паведаміла жонка зняволенага анархіста Валерыя Хоціна. Па яе словах, для яе мужа гэта ўжо шостае парушэнне правілаў унутранага распарадку.\n– Гэта было чарговым парушэннем правілаў унутранага распарадку, гэта значыць, што ён неяк неадэкватна адказаў камусьці на заўвагу. У яго ўжо было пяць падобных папярэджанняў, за якія яго пазбаўлялі часткі доўгатэрміновых спатканняў, адной перадачы, змяншалі квоту грошай на набыццё рэчаў першай неабходнасці. Думаю, што яны проста палічылі, што ніякае ўздзеянне на яго не дзейнічае, таму ў шосты раз вырашылі змясціць у штрафны ізалятар.\nПа словах Валерыі Хоцінай, 6 сакавіка Мікалаю Дзядку было адмоўлена ў замене пакарання на больш мяккае. А 1 сакавіка да яго другі раз прыязджаў супрацоўнік Упраўлення па барацьбе з арганізаваннай злачыннасцю Аляксандр Літвінскі, які кіраваў зачысткай анархістаў і іншых актывістаў восенню 2010. Ён быў незадаволены, што інфармацыя пра яго папярэдняе наведванне Дзядка стала вядома журналістам.