У ХЕЛЬСІНКІ НА РОВАРЫ: ПАДАРОЖЖА ПА КАРАЛЕЎСКАЙ ДАРОЗЕ - АДПАЧЫНАК - 2020\nДаехаць да Хельсінкі на ровары? Лёгка. Асабліва, калі ў Вас ёсць падрабязная інструкцыя, як гэта зрабіць. Маршрут, славутасці, якія вы ўбачыце па шляху, месцы стаянак - у нашай новай артыкуле. У траўні аматары велатурызму адкрываюць сезон і пачынаюць актыўна выязджаць у паходы. Першыя маршруты велатурысты распрацоўваюць максімальна простымі - з невялікім кіламетраж і па плоскаму рэльефе. Паступова маршруты ўскладняюцца, і ў другой палове лета ўжо можна адпраўляцца ў доўгі падарожжа з прыстойным наборам вышынь.\nПаказальнікі Каралеўскай дарогі. Фота: iki.fi\nМаршрут, які мы хочам прапанаваць, прывязаны да Каралеўскай дарозе і выдатна падыходзіць для пачатку сезона: Выборг - КПП Торфяновка (62 км) - Виройоки (72 км) - Хамина (100 км) - Котка (120 км) - Ловииса (165 км) - Порвоо (205 км) - Хельсінкі (255 км). Ён даволі просты ў плане рэльефу і, з улікам агляду славутасцяў, яго лёгка пераадолець нават пачаткоўцам за 4-5 дзён. Дасведчаныя веласіпедысты змогуць яго прайсці істотна хутчэй ці ўбачыць за той жа час большую колькасць цікавых месцаў. Славутасцяў на гэтым маршруце нямала.\nМаршрут Выборг - Хельсінкі\nУ якасці арыентыру служаць карычневыя таблічкі на трасе з выявай кароны. Нічога страшнага, калі вы вырашыце трохі адхіліцца ад рэкамендуемай траекторыі. Галоўнае - прытрымлівацца ключавых кропак.\nДык што ж гэта за Каралеўская дарога? Распавядае дасведчаны велопутешественник Ілля Гурэвіч:\nСёння тураператары "праводзяць" Каралеўскую дарогу са Стакгольма ў Пецярбург, некалькі змяняючы план каралевы Крысціны. Каралева падпісала ў 1683 годзе ўказ "Аб паштовай дарозе па сушы і мора", якая стварыла рэгулярнае паштовае паведамленне паміж Стакгольмам, Турку, Хельсінкі, Выбаргам праз Аландскія астравы. Тураператарскіх версія не цалкам дакладная, але затое рамантычная. Дарога абсталёўвалася з Турку ў Выбарг, і служыла ня столькі для каралёў, колькі для сувязі паміж прыбярэжнымі мястэчкамі, для патрэб пошты і паведамленні паміж воінскімі гарнізонамі.\nПаколькі першая частка шляху ад Выбаргу да памежнага пункта Торфяновка-Ваалимаа асаблівай цікавасці не ўяўляе, то можна зэканоміць час і сілы, праехаўшы яго на велотакси. Гэта - таксі-мікрааўтобус, якое ажыццяўляе трансфер з Выбаргу да мяжы. У такім аўтамабілі папросту могуць размясціцца некалькі веласіпедыстаў разам з усім рыштункам. Варыянт велотакси асабліва зручны для нявопытных веласіпедыстаў, якім лепш скараціць ўчастак руху ўздоўж трасы (веладарожак на дадзеным адрэзку няма). А таксама для тых, хто моцна абмежаваны ў часе падарожжа. Тады адлік кіламетражу пачнецца з КПП, агульная працягласць маршруту складзе менш за 200 кіламетраў і больш часу можна будзе прысвяціць фінскім мясцінам.\nЗвярніце ўвагу на тое, што раварысты праходзяць памежны кантроль за чаргой. Вы маеце поўнае права абагнаць чаргу з аўтамабіляў і ўстаць першымі. Аб правілах паводзін веласіпедыстаў на мяжы чытайце ў нашай артыкуле.\nПасля праходжання МАПП Ваалимаа едзем па веладарожцы ўздоўж трасы № 7 (міжнародная E18) да Виройоки (Virojoki). Далей паварочваем налева, на аўтадарогу № 3513 - яна-то і носіць гордае назву "Каралеўская". У паўднёвай частцы пасёлак Виройоки выходзіць да маляўнічым заліву Виролахти, што ў перакладзе абазначае "Эстонскі заліў". Гэтак жа называецца і ўвесь муниципалит. Да гэтага часу захавалася Імператарская прыстань, да якой прычальваў Мікалай II са сваім сямействам, калі наведваў мясцовую царкву. Можна ўбачыць і саму царкву, пабудаваную ў сярэдзіне XVIII стагоддзя: у яе званіцы цяпер арганізаваны музей. Па шляху зазірніце на гранітны кар'ер, дзе здабывалі камень для калон Ісакіеўскага сабора (паказальнік на Heponiemen Louhos). А заадно - у краязнаўчы музей па суседстве.\nРухаючыся ў бок пасёлка Klamila, звярніце ўвагу на бункер часоў Другой сусветнай вайны, размешчаны з левага боку ад дарогі. Крыху далей - назіральная вышка, адкуль адкрываецца прыгожы выгляд. У самім пасёлку Klamila ёсць не вельмі прыкметная царква і побач - помнік архітэктару Вялі Клами (Veli Klami), па праекце якога ў 1955 годзе яна і была пабудавана.\nПерад залівам Lupinlahti веломаршрут асобай трасы № 3513 налева, у бок Вильниеми (Vilniemi), і праходзіць праз участак грэйдэра. Праз 2,5 км ад павароту, не даязджаючы да Вильниеми, ёсць вялікі кемпінг Hamina Pitkäthiekat (адрас - Pitkäthiekat, 49400 Hamina), дзе можна пераначаваць. Ці можна ўжо даехаць да Хамины - да яе ад кемпінга застанецца ўсяго 4 км. Там ёсць і гатэлі, і апартаменты, і гасцявыя дамы.\nВелапрагулкі па Хамине напэўна даставіць вам задавальненне, паколькі рух тут неактыўнае, а мясцовасць вельмі маляўнічая. Менавіта ў гэтым горадзе, які раней называўся Фридрихсгам, у 1809 годзе быў падпісаны мірны дагавор са шведамі, які паставіў кропку ў Руска-шведскай (Фінскай) вайне. У адпаведнасці ім, Фінляндыя ўвайшла ў склад Расійскай імперыі ў якасці аўтаномнага княства.\nХамина - гэта горад-крэпасць. Яго цэнтральная частка пабудавана па радыяльнай схеме, у форме правільнага васьмікутніка. У адпаведнасці з задумкай шведскага генерала Акселя фон Левена, разбежныя з цэнтра восем вуліц-прамянёў павінны весці да шасці размешчаным па перыметры бастыёнам. Але прыгонныя збудаванні шведы не паспелі дабудаваць.\nСтарыя вуліцы, адны з якіх вельмі кароткія, а іншыя выходзяць за межы горада, сустракаюцца ў гарадской ратушы. Побач - круглы храм з званіцай, гэта праваслаўная царква св. Пятра і Паўла (1837 г.). Непадалёк - лютэранская царква св. Яна. Праехаўшы па Kadettikoulunkatu, вы трапіце да бастыёнам, будынку кадэцкі школы (у ёй калісьці навучаўся Карл Густаў Маннергейму), казармаў, а таксама ваеннаму музею, перад якім устаноўлены гармата і танк са свастыкай часоў Другой сусветнай вайны. Тут жа знаходзіцца помнік Булачніца Варвары, які стаў адной з візітных картак горада.\nБулачніца Варвара сапраўды існавала і карысталася вялікай павагай у навучэнцаў кадэцкіх школ - яна не толькі прадавала ім булачкі, але і дапамагала жыццёвымі парадамі. Сфатаграфавацца з Варварай - добрая прыкмета!\nПомнік Булачніца Варваре\nВуліца Raatihuoneenkatu выведзе да прыгонным збудаванняў, якія служаць натуральнымі трыбунамі вакол футбольнага поля і хакейнай пляцоўкі. Тут, у бастыёне Хамина, праходзяць святочныя мерапрыемствы, канцэрты, а таксама (адзін раз у два гады) - гадовы міжнародны фестываль ваеннай музыкі Hamina Tattoo.\nІ абавязкова зазірніце ў порт! Там, акрамя эфектных яхт, ёсць кафэ.\nАд Хамины едзем у заходнім напрамку і па веладарожкам ўздоўж трасы № 170. Праз 18 км даязджаем да крэпасці Кюменлинна.\nКюменлинна - адна з найбольш яркіх славутасцяў Коткі. Раней на гэтым месцы размяшчаўся горад-крэпасць Роченсальм, ад якога па гэты дзень захаваліся пабудовы. А сам горад Котка быў заснаваны а 1879 годзе. Яго назва перакладаецца як "арол", які і намаляваны на гарадскім гербе.\nКалі захочаце паглядзець папулярную ў турыстаў дачу Аляксандра III, прытрымлівайцеся па паказальніках на прыродны парк Лангинкоски (Langinkoski). Царская дача, якая ўяўляе сабой двухпавярховую рыбацкую хату, знаходзіцца ў маляўнічых парогаў на рацэ Кюмийоки. Рака багатая рыбай - нездарма рускаму імператару спадабалася гэтае месца. Акрамя жылых пабудоў, захавалася невялікая праваслаўная капліца, збудаваная Валаамского манахамі ў пачатку XIX стагоддзя.\nЯк і Хамина, Котка знаходзіцца на беразе Фінскага заліва, і ў 2011 годзе парты гэтых гарадоў былі аб'яднаны ў буйны універсальны порт HaminaKotka Satama Oy. Калі ёсць час, абавязкова з'ездзіце ў круіз па мясцовым архіпелагу. На астравах ёсць фарты з рэшткамі ўмацаванняў, цэрквы, крамы, кафэ, месцы для пікнікоў. А тым, хто цікавіцца водным светам, рэкамендуем зазірнуць у музей-акварыум "Маретариум".\nУздоўж узбярэжжа праходзіць абсталяваны паказальнікамі пешаходны маршрут "Сцежка Кацярыны". Ён пачынаецца ў парку Сапокка і знаёміць з шэрагам славутасцяў і назіральных кропак. Можна пракаціцца па ім і на ровары. З размешчанай на ўзгорку назіральнай вежы Хауккавуори адкрываецца эфектная гарадская панарама. Вонкава гэтая былая воданапорная вежа нагадвае маяк. У падножжа скалы - захаваўся ад старой крэпасці рэдут Котка, усярэдзіне якога цяпер зроблены сад.\nПешаходны маршрут "Сцежка Кацярыны"\nЗаначаваць веласіпедыстам зручна ў кемпінзе. У Котка гэта - Санталахти. Нумар на дваіх тут каштуе прыкладна 70 еўра. У такую ж суму абыдзецца начлег у гадовай гасцініцы Villa Katariina (Адрас: Lehmustie 11).\nЛетам у цэнтры Коткі адкрываецца гатэль Omena. Калі заказваць нумар загадзя, яго кошт складзе ад 60 еўра, калі ў той жа дзень - 90-100 еўра. Загадзя браніраваць нумары варта яшчэ і таму, што ў перыяд вашага падарожжа нумароў можа проста не быць - у сярэдзіне ліпеня ў Котка праходзіць папулярны фестываль "Дні мора" і рэгата, паглядзець якую прыедуць тысячы турыстаў.\nЛовииса і наваколлі\nАдарваўшыся ад прыгажосці Коткі, зноў прытрымліваемся заходняга напрамку і даязджаем да Пюхтяа (фін. Pyhtää, швед. Pyttis). У кірхі паварочваем на поўнач на Vastila (Kangas). Тут пачынаюцца вельмі цікавыя месцы.\nНеўзабаве па паказальніку "Каралеўская дарога" згортваем налева - на грунтоўку, вядучую да моста праз раку. Мінуўшы яшчэ некалькі масткоў, мы выязджаем да старога металургічнаму заводу Strömfors, ператвораныя ў музейны комплекс. Тут жа, у пасёлку Руотсинпюхтяа, захавалася вадзяны млын, дома, дзе жылі рабочыя, адміністрацыйныя і вытворчыя будынкі, а таксама - эфектная царква, пабудаваная ў 1770 г.\nДалей едзем на поўдзень - у бок трасы № 7 (E18). Прыкладна праз 4 км будзе зручнае месца для адпачынку ля вады, побач - старадаўні мост і скрыжаванне дарог. Адсюль трапіць у чарговы ключавой горад нашага маршруту, Ловиису, можна двума шляхамі (прыкладна за 5 км ад горада абедзве дарогі ўсё роўна зліваюцца). Больш хуткі шлях - па знаёмай нам ужо трасе № 170, якая ідзе на захад. Другі варыянт - па якая робіць крук грунтоўцы, якая сыходзіць на поўдзень. Гэтая дарога неўзабаве праходзіць міма размешчанага на беразе рыбнай крамы Disa's Fish, дзе ёсць кафэ (Markkinamaentie 1, 07960 Ahvenkoski).\nГісторыя падставы прыбярэжнага горада Ловииса сыходзіць да 1745 годзе, калі на мяжы Швецыі і Расіі пачалі будаваць крэпасць. А ў 1752 годзе яго назвалі ў гонар шведскай каралевы Ловисы Ульрыкі Прускай. Да нашых дзён дайшла толькі невялікая частка старога горада, якая захавалася пасля страшнага пажару ў 1855 годзе. Два прыгонных бастыёна сустракаюць турыстаў адразу на ўездзе ў горад, а каб убачыць яшчэ адно ўмацаванне - крэпасць Свартхольм (Svartholma fortress) - прыйдзецца праплысці 10 км на карабліку (ходзіць ад марскога музея), паколькі яна знаходзіцца на востраве.\nТаксама варта паглядзець вялікіх памераў царква з чырвонай цэглы і ратушу на гандлёвай плошчы, гарадскі музей у старадаўнім асабняку, цудам ацалелыя аднапавярховыя драўляныя дамы 18-га - пачатку 19-га стагоддзяў і размешчаныя на беразе былыя саляныя свірны, пераабсталяваныя ў музеі і кафэ.\nЗ Ловиисы едзем на захад уздоўж дарогі № 170 па веладарожцы ў бок Порвоо. Па шляху, рушыўшы на дарогу № 1581, заязджаем у Перно (Pernaja) - там размешчана вялікая кірха св. Міхаіла і помнік Мікаэлю Агрикола (фінскі асветнік і рэфарматар, першы лютэранскі біскуп Фінляндыі).\nПорвоо (Porvoo) - адзін з самых прыгожых і ўзроставых гарадоў Фінляндыі - старэйшыя толькі Турку. Пачалася гісторыя гэтага пасялення з драўлянай шведскай крэпасці, якая стаіць на ўзгорку (Порвоо паходзіць ад шведскага словы Borgå - "крэпасць на рацэ"). Статус горада Порвоо атрымаў ў 1346 годзе, калі ў гэты край зазірнуў кароль Швецыі Магнус Эрыксан, які зацвердзіў яго статут.\nДраўляныя свірны Порвоо\nГорад раскінуўся на двух берагах ракі Порвооньоки. На яе набярэжнай размешчана чарада драўляных свіранаў, пафарбаваных у яркі чырвона-карычневы колер. Такую афарбоўку яны здабылі яшчэ ў XVII стагоддзі, калі горад рыхтаваўся да прыезду караля Швецыі Густава III. Усе дамы ўздоўж маршруту яго следавання перафарбоўваць для надання ім больш прэзентабельнага вонкавага выгляду.\nГэтыя свірны, якія сталі своеасаблівым гарадскім сімвалам, з'яўляюцца характэрнай рысай развітага гандлёвага горада, якім заўсёды і быў Порвоо. У іх купцы захоўвалі самыя разнастайныя тавары, прывезеныя з далёкіх краін. Некаторыя свірны і па гэты дзень функцыянуюць як склады, а дзе-то зробленыя кафэ і рэстараны.\nПа вузкіх, выбрукаваныя каменем, вулачках Старога горада, можа, не вельмі камфортна ехаць на ровары, але не наведаць гэтую частку горада, захаваўся сярэднявечны планіроўку, проста нельга. У 1760 годзе Порвоо быў фактычна знішчаны ўсхадзіўся пажарам, так што мноства яркіх аднапавярховых драўляных дамоў, якія мы зараз бачым у старой частцы горада, былі пабудаваныя ўжо ў другой палове 18 стагоддзя. Праектам аднаўлення забудовы займаўся ў той час архітэктар Карл Людвіг Энгель. У цэнтры Старога горада знаходзіцца знакаміты Кафедральны сабор найсвяцейшай Панны Марыі, пабудаваны ў XV стагоддзі. Гэта адзін з самых папулярных сабораў Фінляндыі, у ім усталяваны орган і рэгулярна праходзяць канцэрты. Абавязкова зазірніце таксама да старой ратушы і ў дом-музей купца Холма. А з таго, хто ідзе ў бок Кафедральнага сабора старога моста на каменных апорах (ён так і называецца Vanha silta - "стары мост") адкрываецца ўражлівы від на горад. Праз гэты мост раней і праходзіла Каралеўская дарога.\n"Стары мост" Порвоо\nДа поўдня ад сярэднявечнай часткі горада, праз вуліцу Mannerheiminkatu, размешчаны кварталы з дамамі ў стылі ампір. Гэтая частка Порвоо кантрастуе са Старым горадам упарадкаваных планіроўкі. Пракаціўшыся па набярэжнай, вы ўбачыце каларытныя старадаўнія суда, адны з якіх ператвораныя ў рэстараны на вадзе, а іншыя прапануюць здзейсніць круіз на выспы архіпелага. Пераначаваўшы ва ўтульным Порвоо, зноў выязджаем на трасу № 170 і трымаем курс на Хельсінкі.\nНачлег у старадаўнім Порвоо абяцае стаць рамантычнай, аднак трэба мець на ўвазе, што ў горадзе не так шмат гатэляў, тым больш, бюджэтных. Усе яны летам, як правіла, забітыя, таму жыллё браніраваць трэба моцна загадзя. З найбольш бюджэтных і рамантычных гатэляў мы можам параіць Old Town B & B Ida-Maria ў самым цэнтры горада. Нумар на дваіх з выглядам на Ратушу абыйдзецца ў 85 еўра. Ёсць у Порвоо і летні кемпінг Sun Camping Kokonniemi Porvoo (адрас - Uddaksentie 17 06100 Porvoo), тут пакой на дваіх каштуе 60 еўра.\nФинишируем ў Хельсінкі\nАдлегласць ад Порвоо да Хельсінкі каля 50 кіламетраў. На гэтым адрэзку Каралеўскай дарогі славутасцяў трохі, так што фінальную частку маршруту лёгка праехаць гадзіны за тры. Недалёка ад ўезду ў Хельсінкі знаходзіцца всесезонной працуе кемпінг Rastila (адрас - Karavaanikatu 4, 00980 Helsinki) - да яго па паказальніку трэба будзе звярнуць з веладарожкі налева. Калі вы хочаце прысвяціць яшчэ адзін дзень велапрагулкі па сталіцы Суомі, то гэта - вельмі зручнае месца для начоўкі.\nТыя, хто не гатовы зрабіць шлях назад на ровары, адпраўляюцца ў Пецярбург на цягніку, аўтобусе ці пароме. А калі ёсць у запасе яшчэ 2-3 дня, то можна даехаць па Каралеўскай дарозе да Турку. Іншы варыянт - вярнуцца сваім ходам назад у Выбарг, але для разнастайнасці па іншым маршруце, напрыклад: Хельсінкі - Асколі - Лапинъярви - Элимяки - Лииккала - Лаппеенранта - Выбарг. Тут кожны сам павінен разлічваць свае сілы, час і фінансавыя магчымасці.\nГлядзіце відэа: Велодоріжки по-голландські (Лютага 2020).\nCopyright 2020 \_ Зялёны Гатэль \_ У Хельсінкі на ровары: падарожжа па Каралеўскай дарозе


Post factum (10) Постаць (1) Кропкі над «і» (1)\nIntra et extra (1) Культурны пласт (1) Рарытэты (1)\nТэма нумара (4) Гутаркі пра кіно (1) Мастацкі дзённік Наталлі ШАРАНГОВІЧ (1)\nМастацкі дзённік Таццяны МУШЫНСКАЙ (1) Мастацкі дзённік Людмілы ГРАМЫКА (1) Мастацкі дзённік Яўгена РАГІНА (1)\nМастацкі дзённік Алесі БЕЛЯВЕЦ (1) Новы твор (1)\nПешшу і ў экіпажы\nМінск пачатку ХХ стагоддзя... Конкі, дамы ў капелюшах, гарадскія ліхтары... Вобразы, што нібы сышлі са старых паштовак або даўніх фотаздымкаў, з адзнакамі павольнасці і нетаропкасці тагачаснага жыцця. Усё гэта -- у новай серыі Уладзіміра Тоўсціка «Горад».\nУ Пецярбургу, Лос-Анжэлесе, Мінску...\nУ прасторы балетнага і опернага жанраў у вялікім свеце і ў асобна ўзятай Беларусі адбываецца шмат надзвычай цікавых падзей, прэм’ер і дэбютаў. Прыгадаем самыя яркія і адметныя з іх -- сцісла, у канспектыўна-тэлеграфным стылі, уласцівым акурат дзённікам.\nУ Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва адбыўся 6-ы Міжнародны тэматычны выставачны праект «Падарожныя нататкі. Еўропа». Галоўным арганізатарам мерапрыемства выступіў Інстытут імя Гётэ ў Мінску, да падрыхтоўкі праекта спрычыніліся Польскі інстытут у Мінску, Пасольства Літоўскай Рэспублікі ў Рэспубліцы Беларусь, Шведскі інстытут і Мінскае аддзяленне Пасольства Швецыі ў Маскве. Упершыню ў такой буйной міжнароднай акцыі не было арганізатара з беларускага боку. Але гэта не перашкодзіла ўдзелу айчынных мастакоў -- графікаў Юрыя Алісевіча і Аляксандра Вахрамеева.\nКаты, ахвяры і абраннікі\nКанцэртнае выкананне оперы-араторыі «Цар Эдып» І.Стравінскага было прымеркавана да 125-годдзя з дня нараджэння кампазітара. Скажаце, чарговы «вымушаны» канцэрт оперы ў вялікай зале філармоніі, якіх падчас рамонту тэатральнага будынка ладзіцца багата? Але праграма сталася адметнай найперш таму, што складзена была не з оперных, рамансавых ці сімфанічных «хітоў», а з музыкі абсалютна новай як для нашых выканаўцаў, так і для нашай публікі.\nIFMC і Віцебск: два дзесяцігоддзі разам\nНапрыканцы 2007 года ў 20-ы раз прайшоў Міжнародны фестываль сучаснай харэаграфіі ў Віцебску, прафесійны ўзровень якога прызнаны спецыялістамі многіх краін свету. Сваёй галоўнай мэтай гэты праект лічыць выяўленне і развіццё творчага патэнцыялу Беларусі ў галіне сучаснага танца і пластыкі, магчымасць асэнсаваць сябе ў шырокай прасторы сучаснага мастацтва. Удзел у IFMC-2007 прынялі майстры з Кітая, Літвы, Малдовы, Польшчы, Расіі, Украіны, Фінляндыі, Эстоніі.\nСіла хараства супраць алавяных салдацікаў\nГульня ў вайну, калекцыяніраванне зброі і алавяных салдацікаў -- занятак не толькі для хлопчыкаў. «Баявыя дзеянні» сёння захапілі і дзявочае насельніцтва планеты. Агрэсіўная кінапрадукцыя вельмі гэтаму садзейнічае. Не застаўся абыякавым і тэатр. Яму трэба крочыць у нагу з жыццём і завабліваць у глядзельную залу юнае пакаленне.\nКожны другі пераможца -- наш!\nНататкі пра ІІ Міжнародны конкурс выканаўцаў на драўляных смычковых інструментах імя М.Ельскага (Мінск, 1 -- 9 снежня 2007 года. Беларуская дзяржаўная філармонія.)\nВыстава «Баль каралёў» працягвае традыцыю, якая ўсталявалася ў Нацыянальным мастацкім музеі колькі гадоў таму: адзначаць Каляды адмысловым выставачным праектам. На гэты раз экспазіцыя ў зале музея прэзентавала графічныя аркушы В.Славука, арт-лялькі Г.Балаш і фатаграфіі Д.Парнюка, а таксама сумесныя аб’екты двух апошніх мастакоў. Арт-дэкор, тэкстыль, мастацкія аб’екты, відэа, музыка стваралі асаблівы настрой свята і гульні. Героямі выставы сталі тры сімвалічныя персанажы -- Кароль, Каралева і Блазан, а асноўная ідэя гучала так: «Рэальная прастора даўно знаёмага горада (Мінска) і ўнутранае ўспрыманне яго мастакамі, перасякаючыся, нараджаюць казку з самых звычайных, на першы погляд, аб’ектаў».\nПералік імён славутых выпускнікоў мастацкай вучэльні імя А.Глебава нагадвае алфавітны паказальнік энцыклапедыі гісторыі беларускага мастацтва -- Б.Аракчэеў, Л.Асецкі, В.Грамыка, Л.Гумілеўскі, М.Данцыг, Л.Дударэнка, М.Казакевіч, А.Кашкурэвіч, І.Міско, Г.Паплаўскі, М.Савіцкі, М.Селяшчук, В.Шаранговіч, Л.Шчамялёў... І сталая фармулёўка «...залатымі літарамі ўпісаны...» -- гэта пра іх.\nЯна ўмее здзіўляць, выконваючы не толькі маштабныя, поўныя адценняў і паўтонаў ролі гераінь, але і ствараючы характары эпізадычных, другасных персанажаў. Нават там, дзе ад яе патрабуецца зусім няшмат, актрыса напоўніцу адорвае гледачоў сваім шчодрым, адкрытым драматычным тэмпераментам. Насычанасць і шматколернасць сцэнічных фарбаў -- вынік адметнай прафесійнай агранкі і штодзённай упартай працы. Вакальныя здольнасці, запаволеная пластыка, дзёрзкасць і ўнутраная сіла вобразаў захапляюць гледачоў.\nСваё 60-годдзе магілёўскі мастак Фёдар Кісялёў адзначыў ярка і запамінальна, і не толькі персанальнымі выставамі ў Магілёве і Мінску. Насуперак традыцыі, імяніннік сам рабіў падарункі, прычым шчодрыя: дванаццаць алоўкавых аркушаў перадаў Магілёўскаму абласному мастацкаму музею імя П.Масленікава, дваццаць пяць акварэльных твораў -- Горацкай выставачнай зале.\nВандроўкі па памежжы\nШвецыя ўпершыню прымае ўдзел у міжнародным тэматычным выставачным праекце «Падарожныя нататкі. Еўропа». На выставе былі прадстаўлены графічныя аркушы Ульрыкі Ольсан і фатаграфіі Енца Олафа Ластхейма -- невялікая частка яго работ, прысвечаных памежжу.\nКалі тэатр называе сябе «Рускі», ці не трэба яму найперш клапаціцца пра паўнагучнае і прыгожае слова. Пра гучанне рускай мовы ў сучасным рэпертуары і гістарычных п’есах, у класічнай драме. Каларытнае, моцнае, з маскоўскім «аканнем» і волжскім «оканнем», каштоўнае само па сабе слова надае сюжэту драмы або камедыі дынаміку. Сэнс і паэзія страсцей чалавечых захапляе гледача, калі на падмостках гучна і спеўна лунае артыстычна прамоўленае слова. Як дарэчы дзеля гэтага быў абраны «Цар Фёдар Іаанавіч» Аляксея Талстога! Ёсць дзе разысціся рускаму акцэнту: што ні персанаж, то характар, і ў кожнага сваё прамаўленне -- ад патэтыкі рэчытатыву да шэпту закаханых, ад высокай вершаванай мовы да сумбурнага мармытання. Да таго ж гістарычная драма звычайна перагукаецца з сённяшнім днём. Зменлівасць лёсу і сама доля чалавека на троне закранае пытанні ўзаемазалежнасці ўлады і асобы, палітыкі і маралі, сапраўднай духоўнасці і рытуальна-паказной велічнасці.\nДругая палова зімы пазначылася шэрагам знамянальных падзей, пра якія абавязкова хочацца нагадаць. Тым больш, што важкі гістарычны досвед, здаецца, болей нікога не абцяжарвае. Культуралагічная прастора ў наш час надзвычай звужаная. Таму зазірнуць у гістарычную далеч бывае цікава і карысна.\nСёлетні год багаты на юбілеі. І не толькі пяцідзесяцігадовых творцаў, але і нашмат старэйшых за іх -- мэтраў. З нагоды гэтага ў планах Нацыянальнага мастацкага музея пазначаны буйныя экспазіцыі народных мастакоў Беларусі Леаніда Шчамялёва, Гаўрылы Вашчанкі. Рэтраспектыўнай можна назваць выставу акварэлей «Па гарадах і краінах» народнага мастака Беларусі Уладзіміра Стальмашонка, прысвечаную 80-годдзю майстра і 50-годдзю яго творчай дзейнасці, якая і распачала юбілейныя мерапрыемствы. Усе 40 пейзажаў, нацюрмортаў і партрэтаў, створаных у розныя гады падчас падарожжаў па Беларусі, саюзных рэспубліках, Еўропе і Амерыцы, аўтар падарыў музею.\nМастацкі дзённік Яўгена РАГІНА\nАншлагі хатніх кінатэатраў\nЗайздрошчу тым, у каго няма тэлевізара. Ягоную адсутнасць на сёння не лічу прыкметай жабрацтва. Хутчэй -- пазнакай элітарнасці і гарантыяй духоўнага і душэўнага здароўя. Я -- нездаровы. Таму штовечар самнамбулічна пстрыкаю тэлевізійным пультам у жаданні спатоліць прагу глядацкага катарсісу. І пастаянна згадваю пры гэтым любімых Стругацкіх: «Тэлевізар... Сапраўды фантастычны канцэнтрат намаганняў, таленту тысяч найцудоўнейшых розумаў нашага часу! Для таго, каб цяпер вось, вярнуўшыся з працы, дзесяткі мільёнаў стомленых людзей раз’юшана пераключалі каналы, не ў сілах вырашыць: што выбраць? Натхнёнага пільшчыка на скрыпцы, альбо буйны потны натоўп самадзейных танцораў, альбо маркотных і коснаязыкіх спецыялістаў за круглым сталом?».\nГісторыі прыватных адкрыццяў\nЗімовыя святы сталі тэмай многіх сталічных выстаў, а гульня -- адпаведна – вельмі дзейсным метадам трансфармацыі экспазіцыйнай прасторы. На перадкаляднай выставе «Баль каралёў» (Нацыянальны мастацкі музей) было прадстаўлена відэа, фатаграфіі сталі часткай аб'ектаў, а артэфакты стварылі ілюзорную прастору, у якой увасабляцца магло ўсё. Галерэя «Універсітэт культуры» адзначала стары Новы год выставай жывапісцаў В.Пешкуна і Г.Сілівончык, творы якіх найбольш адпавядалі ўвасабленню гэтай святочнай тэмы ў сценах галерэі.


Замежныя СМІ пра Беларусь: 14–20 лістапада | Новы Час\nРэальная стаўка ў гульні Захаду — нейтралітэт Беларусі, а зусім не нейкая размытая дэмакратызацыя. Мінску выразна прапанавана вызначыцца — па сутнасці, нейтралітэт азначае выхад з АДКБ і Саюзнай дзяржавы. Вашынгтон даў ясна зразумець, чаго ён хоча ад Беларусі. Мабыць, такая цана крэдыту ў 3–4 мільярды долараў, які так неабходны беларускай эканоміцы.\nАнексія Крыма гарантавала Расіі доступ да базы яе Чарнаморскага флоту, размешчанай у крымскім Севастопалі, і цяпер Пуцін можа захацець паўтарыць гэты поспех з калінінградскім анклавам. Што яшчэ важней, у Калінінградзе размяшчаецца штаб расійскага Балтыйскага флоту. Многія баяцца, што Пуцін паспрабуе забяспечыць сабе транзітны калідор да Калінінграда праз Польшчу ці Літву пры падтрымцы свайго беларускага саюзніка Аляксандра Лукашэнкі.\nУ Беларусі, як і ў Расіі, дарэчы, тая ж праблема. У пачатку 1990-х гадоў там спрабавалі ўкараніць варыянты «спадар» — «спадарыня», але яны не прыжыліся. Па-першае, па-беларуску ў большасці гарадоў і вёсак размаўляюць мала. Па-другое, шмат каму гэтая фармулёўка проста не спадабалася. А ветэраны, напрыклад, наогул успрынялі яе ў штыкі: такі варыянт ужываўся падчас акупацыі краіны. Словам, нейтральнага звароту не атрымалася. (...) У выніку па вуліцах ходзяць не містэры і міс, не мадам і месье, не гер і фраў, а асобы жаночага і мужчынскага полу.\nЦяжка сабе нават уявіць, як абвешчаны камандуючым гэтай сістэмай беларускі генерал (камандуючы аб’яднанымі ВПС і войскамі СПА Беларусі) можа аддаваць загады расійскім генералам і афіцэрам. Так што, падобна, усе «ключы» абяцанага механізму ваеннай арганізацыі Саюзнай дзяржавы будуць у адных руках і ў адным кабінеце — крамлёўскім. Там жа і будзе вызначацца, упэўненыя многія маскоўскія і іншыя эксперты, у якім стане (вайна ці мір) і з кім знаходзіцца расійска-беларуская Саюзная дзяржава.\nГібрыдная вайна ў першую чаргу — барацьба за настрой і свядомасць грамадзян дзяржавы ці дзяржаў, якія сталі ахвярай агрэсіі. Гістарычная памяць дапамагае Крамлю раскручваць прапагандысцкі махавік і сутыкаць паміж сабой розныя дзяржавы. Таму ў рыторыцы расійскіх СМІ, якія асвятлялі падзеі на Еўрамайдане і наступную анексію Крыма і канфлікт на Данбасе, пастаянна гучалі словы «фашысты» і «карнікі». Ці можа быць спакойнай у гэтай сітуацыі Беларусь, прэзідэнт якой Аляксандр Лукашэнка паказальна лаяльны Крамлю? Сумняваюся, паколькі логіка вядзення гібрыднай вайны не мае на ўвазе залішняй самастойнасці геапалітычных васалаў, якія знаходзяцца на ўтрыманні ў магутнага сюзерэна. І непатапляльнаму на першы погляд Бацьку варта было б задумацца пра шляхі адыходу з абдымкаў расійскага імперскага мядзведзя.\nІмкненне лідараў «беларускай дыяспары» пераняць украінскіх вопыт у справе «захавання нацыянальна-культурных асаблівасцяў» не можа не насцярожваць. Як паказаў скандал з Бібліятэкай украінскай літаратуры ў Маскве, некаторыя прадстаўнікі «ўкраінскай дыяспары» прытрымліваюцца экстрэмісцкіх поглядаў і спрабуюць іх прапаведаваць сярод выхадцаў з Украіны, якія пражываюць у РФ. Як бачым, за шыльдай «беларускай дыяспары» хаваюцца актывісты, дзейнасць якіх зусім не адпавядае інтарэсам Расіі і рускага народа. Па гэтай прычыне актыўнасць «прафесійных беларусаў», з нашага пункту гледжання, павінна стаць аб’ектам пільнай увагі з боку Расійскай дзяржавы і рускай грамадзянскай супольнасці.\nВыраз "за шыльдай «беларускай дыяспары» хаваюцца актывісты, дзейнасць якіх зусім не адпавядае інтарэсам Расіі ... актыўнасць «прафесійных беларусаў», з нашага пункту гледжання, павінна стаць\nаб’ектам пільнай увагі з боку Расійскай дзяржавы ... «Baltnews» (Расія)" выглядае на наўпроставы заклік да ўціску супраць беларусаў замежжа. Лічы, што беларусафобія (\nhttps://be-tarask.m.wikipedia.org/wiki/Беларусафобія ): "Беларусафобія (стар.-грэц. φόβος — страх) — адмаўленьне, варожасьць і нянавісьць да беларускай мовы, беларускага этнасу і Беларусі.\nАдным з асноўных спосабаў ёсьць стварэньне паданьняў для падрыву веры беларусаў ва ўласную жыцьцяздольнасьць і будучыню".\nЗамежныя СМІ пра Беларусь: 7–13 лістапада\nАляксандр Класкоўскі: Прынцыповая пазіцыя Ірыны Леўшынай — капітан павінен быць на караблі да апошняга


Вопыт Miracle - з'яўляецца падтрыманне здароўя ў цесцю сапраўды паспяховым?\n9.9/10 0:15 Eva Wright\nДля атрымання дадатковай здароўя Miracle - відаць , самае лепшае рашэнне. Шмат задаволеных карыстальнікаў ўжо даказалі: Заставацца здаровым не павінен быць пастаянна цяжка і поўная праблем. Эфект Miracle «s даволі лёгка і за надзейнасць. У якой ступені і колькі падтрымкі прадукту ў добрым здароўе, калі ласка, звярніцеся да нашага гіда.\nНеабходная інфармацыя аб Miracle\nВытворчая кампанія прадставіла Miracle назад для паляпшэння здароўя праекта. Для менш вы выкарыстоўваць прадукт толькі спарадычна. Для вельмі вялікіх намераў, ён таксама можа быць выкарыстаны ў дадатак доўга.\nЗадаволеныя пакупнікі кажуць аб вашым вялікім сэнсе дасягненні з Miracle. Што карысна ведаць, перш чым купіць яго?\nГэты прэпарат на аснове шырокага вопыту арыгінальнага вытворцы ў кантэксце гэтай самай вобласці. Гэта вопыт, які вы маглі б зрабіць, каб зрабіць яго лягчэй рухацца наперад.\nДзякуючы сваёй прыроднай паслядоўнасці можна чакаць , што выкарыстанне Miracle будзе без рызыкі.\nЗ Miracle, кампанія вырабляе сродак , якое служыць галоўным чынам для вырашэння праблемы захавання здароўя.\nГэты прадукт прысвечаны прызначаны для гэтай функцыі - гэты факт наўрад ці раней, таму што большасць вытворцаў распрацоўваюць прадукты, якія павінны ўключаць у сябе патроху, так што правайдэр можа называць іх як панацэю. Такім чынам, актыўныя інгрэдыенты, як і ў выпадку харчовых дабавак паслядоўна ня сканцэнтраваныя дастаткова. Таму не дзiўна, што толькі адзін здабывае з гэтай катэгорыяй прадукцыі амаль ніколі здавальняючым вынікам.\nMiracle купіць ад вытворцы ў афіцыйным інтэрнэт-краме, бясплатна, хутка, незаўважна і проста пасылае.\nУ interessantesten інгрэдыенты Miracle у цэнтры ўвагі\nWirkstoffmix з Miracle інтэлектуальна аб'яднаныя і ў першую чаргу заснавана на наступных асноўных кампанентаў:\nЯна прыносіць кліент, але, на жаль, вельмі мала, калі прыклад такога прадукту гэтай групы змяшчае актыўны інгрэдыент, які, аднак, занадта нізкі набор ..\nПрадукт вытворца павінен спадзявацца радасным, да моцнай дозе кожнага інгрэдыента, які абяцае, па дадзеных даследаванні уражлівых вынікаў у галіне аховы здароўя.\nУ ўстойлівыя перавагі Miracle відавочныя:\nВы не павінны разлічваць на сур'ёзныя медыцынскія праверкі даследаванняў\nУсе без выключэння інгрэдыенты толькі харчовыя дабаўкі з прыродных рэсурсаў і не аказвае негатыўнага ўплыву на зямныя даброты\nВы можаце зэканоміць паездку на фармацэўт і зневажальны размова аб антыдот для падтрымання здароўя\nВам не трэба Arzneiverordnung лекарам, таму што прадукт без лекаў рэцэпту, а таксама просты недарагі могуць быць набыты ў Інтэрнэце\nЗ нагоды сакрэтнага загаду Інтэрнэту ніхто не будзе даведацца што-то аб вашай праблеме\nЯкім чынам ўплывае на Miracle на самай справе?\nВынікі Miracle можна зразумець лепш, сядаючы дастаткова з пытаннем на часткі і вывучэнне рэзюмэ на інгрэдыентаў ці лекавых сродкаў.\nМы ўжо зрабілі гэтую працу. Давайце паглядзім на інструкцыі вытворцы па эфектыўнасці, перш чым мы тады разгледзім карыстацкі вопыт у дэталях.\nГэтыя дадзеныя адносна эфектыўнасці Miracle адбываюцца з або забеспячэння знешніх крыніц і могуць проста быць вывучаныя ў Інтэрнэце і ў друкаваных СМІ.\nПрадукт заснаваны на механізмах арганізма, якія атрымліваюць харчаванне з выкарыстаннем інгрэдыентаў. І гэта адрознівае гэты артыкул ад іншых прадуктаў, такіх як Herbal Tea.\nУ адрозненне ад дзясяткаў прадуктаў ад канкурэнтаў ўзаемадзейнічае Miracle, такім чынам, разам з чалавечым арганізмам. Гэта таксама даказвае практычна не сустракаемыя пабочныя эфекты.\nЦі можна выказаць здагадку, што спачатку трэба прывыкнуць да прымянення, так гэта нармальна.\nАбсалютна! Рэчавыя пераўтварэнні даюць аб сабе ведаць у любым выпадку, і гэта можа першае пагаршэнне ўсё ж быць толькі незвычайнае пачуццё - гэта пабочны эфект, які пасля знікае.\nКалі вы належыце да адной з наступных груп людзей, вы не можаце выкарыстоўваць метад, безумоўна,\nКалі ў вас не павінна быць ніякіх васемнаццаць, вы павінны ўстрымлівацца ад выкарыстання агента. У прынцыпе, калі вы не былі хоць трохі гатовыя ахвяраваць і капітал для свайго фізічнага дабрабыту, і ў канчатковым рахунку Ці вы палепшыць сваё здароўе, вы па вялікім рахунку не мае значэння? У гэтым выпадку вы хутчэй убачыць на выкарыстанні. Яны сумняюцца ў тым , што вы вырашылі досыць можа быць Miracle рэгулярна выкарыстоўваць? У гэтых умовах выкарыстанне будзе Miracle , верагодна , не правільны метад для вас.\nЯ падазраю, што вы не знойдзеце ў гэтых названых кропках. Яны гатовыя ачысціць вашу праблему і зрабіць што-то для яго.\nПрыйшоў час, каб стварыць праблему з ў свеце!\nПадказка па гэтай тэме: Узровень Гэты прэпарат мае патэнцыял, каб прапанаваць вялікую падтрымку ў гэтым выпадку.\nКалі да гэтага часу сумняваюцца ў тым, як прымяненне артыкула пра сябе ідзе, быць спакойным: У момант, калі вы атрымаеце яго функцыянаванне.\nТаму сілкуюць вялікія ідэі аб derVerwendung і падняць яго закранаюць для, як вы Miracle трымаюць у сваіх руках. Вы можаце дамовіцца аб тым, што вы не будзеце адчуваць ніякіх перашкод падчас ўвядзення прадукту на хаду, для выкарыстання падчас працы або нават ва ўласным доме.\nКліент паведамляе, што многія карыстальнікі даказваюць гэта.\nУ суправаджальным заяве і толькі на гэтым сайце-пашытае прысутнасць у Інтэрнэце, вы можаце вывучыць усе пытанні, якія тычацца правільнага выкарыстання і што яшчэ важна ...\nЗ-за шматлікіх дакументаў гэта не проста якой-небудзь прэзумпцыі.\nНаколькі моцны эфект і як доўга гэта зойме , пакуль яны не адбываюцца? Гэта залежыць ад індывідуальнага спажыўца - кожны чалавек рэагуе па-рознаму.\nМногія могуць адразу ўсвядоміць паляпшэнне. У адрозненне ад Verminex, гэта можа быць значна больш карысным. Гэта можа працягвацца на працягу часу, можа, аднак, mitzubekommen пераўтварэнні.\nЯк доўга гэта будзе працягвацца вас? Вы можаце прынесці пераважна ўручную ў вопыце! Вы можаце таксама ўключыць для спажыўцоў , дзе Miracle дзівіць адразу.\nВы, напэўна, заўважылі, эфекты не самога сябе, а для незнаёмых дам вам адразу ліслівасць. Ён будзе глядзець на вас з новаздабытую самаацэнкай хутка ў любым выпадку.\nПаведамленні ад карыстальнікаў аб Miracle\nЯ прапаную вам вызначана бачыць, як шчаслівыя іншыя чалавек з сілай агентаў. Вопыт задаволеных карыстальнікаў прадставіць інфармацыю адкрытым заявы аб эфектыўнасці.\nПры ацэнцы Miracle ў асноўным да таго , пасля параўнанняў, справаздач і дасягненняў карыстальнікаў , уключаных. Такім чынам, мы зараз паглядзім на магчымыя спосабы:\nПавага гэта фактычныя погляды людзей у гэтым пытанні. Вынікам гэтага з'яўляецца тое, па агульным прызнанні, вельмі займальна і як падключыцца да большасці - значыць, і на вашым твары - перакладной.\nМожна адзначыць , што, безумоўна , глядзіць наперад , адпаведна , у якасці спажыўца прадукту на наступных фактах:\nЎсе спажыўцы павінны Miracle шанец, я ўпэўнены.\nВы павінны, такім чынам, не проста мінае занадта шмат часу, так што вы рызыкуеце, што прадукт даступны толькі па рэцэпце ўрача або знятай на рынку. Гэта адбываецца зноў і зноў для прадуктаў з натуральнымі інгрэдыентамі.\nГэтая магчымасць, такі эфектыўны прэпарат для паважанага дылера і ў той жа час пры адэкватнай цане, гэта выключны выпадак. Сайт арыгінальнага вытворцы, вы можаце замовіць яго па стане на сённяшні дзень, на некаторы час. Такім чынам, вы таксама пазбегнуць рызыкі куплі бескарыснай імітацыі.\nЯк вы думаеце, што вы набрацца цярпення, каб прайсці праз гэтую працэдуру на працягу некаторага часу? Калі вы сумняваецеся ў сваёй здольнасці, вы маглі б дазволіць ёй заставацца такім чынам. Тым не менш, тым больш верагодна, што вы будзеце дастаткова матываваныя, каб удзельнічаць у працэсе, да таго часу, як вы атрымаеце незаменную дапамогу як азначае, што ён можа прапанаваць.\nПазбягайце , што гэтыя патэнцыйныя памылкі пры куплі Miracle\nПамылка будзе зрабіць заказ з-за, здавалася б, спрыяльнымі спецыяльныя прапановы для сумніўных прадстаўнікоў у сеткі.\nВы можаце не толькі аб набыцці неэфектыўнага прэпарата, але таксама атрымалі небяспечнае прадпрыемства!\nДля таго, каб набыць законны і эфектыўны прэпарат, вы павінны замовіць прэпарат у любым выпадку на сайце арыгінальнага пастаўшчыка.\nЦяпер я разгледзеў усе альтэрнатыўныя правайдэр ў сеткі і прыйшоў да высновы, што законны прадукт даступны нідзе.\nAbenteuerlicheSuch сеансаў у Google вам лепш пазбягаць - выкарыстаць адзін з звёнаў нашага артыкула. Я заўсёды імкнуся аналізаваць прапановы, вы можаце быць змякчэлыя, так што вы можаце размяшчаць заказы на самыя нізкія выдаткі і ідэальныя ўмовы дастаўкі.\nПрацягвайце Forte Love на параўнанне Forte Love.


Галоўная ➠ Дачная жыцце ➠ Скачкі на батуце выдатнае забаўка для ўсей сям'і\nДарослым жа ен дасць магчымасць выконваць штодня розныя фізічныя практыкаванні для падтрымання тонусу і здароўя арганізма. Варта адзначыць, што набыць недарагія і якасныя батуты можна ў інтэрнэт-краме бытавой тэхнікі СОКАЛ. Яны знаходзяцца ў катэгорыі «Спорт, адпачынак і турызм».\nНа рынку прадстаўлена немалая колькасць разнастайных батутам, якія адрозніваюцца адзін ад аднаго памерамі і прызначэннем. Міні-батуты, да прыкладу, валодаюць дыяметрам усяго 90-140 сантыметраў, а таму іх можна паставіць нават у звычайнай кватэры. Падобныя вырабы прызначаны ў асноўным для дзяцей. Яны без працы складваюцца і пераносяцца. Іх выкарыстоўваюць як унутры дома, так і звонку. Спартыўныя батуты маюць некалькі большы дыяметр. Яны створаны для выканання розных аздараўленчых практыкаванняў. Дзякуючы ім можна ўмацаваць мышцы і дамагчыся правільнага развіцця арганізма.\nДля дарослых ствараюцца батуты дыяметрам да 4,6 метраў у дыяметры. Яны выкарыстоўваюцца, ка\nІснуюць таксама прафесійныя батуты з яшчэ вялікім дыяметрам, прызначаныя для выканання складаных акрабатычных трукаў. Чалавек, які не мае спецыяльнай падрыхтоўкі, можа атрымаць траўму на падобным батуце.\nПасадка буйнамернае дрэў выдатны спосаб падмануць час


Блог Налібацкага краю: 100-гадовы налібачанін: Не дай Бог вам бачыць тое, што я перажыў\nБлог Налібацкага краю\nЯну Чарняцу нядаўна споўнілася 100 гадоў. Ён адзін з пяці сотняў доўгажыхароў Беларусі, якія пражылі стагоддзе. Нарадзіўся сп. Ян у Расейскай імперыі, выхоўваўся ў польскія часы, зведаў здзекі фашызма і камунізма, жыў ў “савецкім раі”, а сваё стагоддзе сустрэў у незалежнай Беларусі. Такіх людзей называюць – “чалавек-эпоха”. Нягледзячы на сталы век, ён застаўся волатам духу, чалавекам, адданым каштоўнасцям, якія прышчапілі яму бацькі – праўдзе і справядлівасці.\nУспамінамі пра сваё жыццё Ян Чарнец падзяліўся з сайтам www.nalibaki.org\nЯ нарадзіўся ў 1914 годзе ў Русаках, каля Рубяжэвіч. Мае бацькі – Юльян Чарнец і Паўліна Палівода. Увесь наш род спрадвеку жыў у Русаках. Працавалі на зямлі, было сваё поле, пяць штук быдла, двое коней. Добра жылі пакуль саветы не прыйшлі, потым усё забралі. У мяне было трое братоў і дзве сястры. Жылі ўсе ў адным доме. Гэта ж не цяпер, што дзеляцца па пакоях. Тады жылі ўсе разам, дружна, елі разам з аднае міскі. Не сварыліся так, як цяпер. Усе жылі згодна.\nКалі скончылася першая вайна, то жылося нам цяжка. Але паволі Польшча станавілася на ногі і пазней ужо неяк разжыліся, стала някепска. Хто меў больш зямлі, дык надта добра жыў. Сем’і тады былі не тое, як цяпер, а па 6-7 дзяцей.\nСтарыя жылі пры дзецях. Пенсій жа тады не плацілі. Бацькоў ніхто адных не пакідаў. Стары чалавек нічога не рабіў. Бывала кароў выганіць ці загоніць. Свіней паглядзіць. Вот і ўся ягоная праца.\nШкола і першы жыццёвы ўніверсітэт\nМалыя хадзілі ў школу. Тады аднаго будынку школы не было, вучыліся па хатах. Я ў 7 гадоў пайшоў у польскую школу, скончыў чатыры класы. А потым пасвіў каровы. Было пяць сваіх і пяць чужых. І так ажно да 17 гадоў. Настаўнікі былі не свае, прыезджыя, чыстыя палякі. Вучылі ў школе добра. Ого, во гэта была навука. Вучылі так, каб ты ўмеў. Калі нечага не ўмееш, то ксёнжку ў рукі, на каленкі і вучыць, пакуль не навучышся. Вучылі так, каб нешта ведаў, а не так, што калі ўжо вучышся ў 1-ым класе, то ідзі ў 2-гі і так далей. Калі хто хацеў ісці і вучыцца далей, то ехаў у Рубяжэвічы, там было 10 класаў. Я далей не вучыўся. Бацька памёр, калі я быў зусім малы, а братам непатрэбны быў вучоны, ім трэба быў пастух.\nВучыліся па-польску, дома гаварылі па-беларуску.\nКалі мне споўнілася 17 гадоў, я пайшоў вучыцца за краўца, і калі навучыўся, то ўжо сам сябе карміў. Вучыўся ў Рубяжэвічах у вельмі харошага краўца, жыў там на кватэры, у нядзелю ехаў дадому. За 9 месяцаў я і навучыўся.\nОт некалі танцы былі. У чалавека хату папросім, прывязём музыку. Адразу на 4 дні, як на святы якія. За 4 месяцы давалі музыканту задатак, каб ён нікуды да іншага чалавека не пайшоў. На Каляды – 4 дні, Вялікдзень – 4 дні, Сёмуха – 4 дні. Во як гулялі, брат ты мой. На чацьвёрты дзень дык цяжка было ўжо. Гралі музыкі на гармоніку, барабане, трубах, цымбалах, скрыпцы. Спявалі і па-польску, і па-беларуску. Патанцавалі танец і спявалі. Ажно свет тух, так хораша спявалі. Гэта не тое, што цяпер, бывае, уключыш тэлевізар і Пугачова бегае: “Я яго любіла, ён мяне любіў. Я яго любіла, ён мяне любіў”. Кожную суботу да 12 ночы гралі, потым дамоў, дзяўчат падводзілі. На раніцу ў касцёл, а ўвечары ізноў танцы. Потым чысцілі хату, гаспадару карасіны купім на лямпу і ўсё. Дзядзьку часам чарку налівалі. Зімой хлопцы ваду носяць, а дзяўчаты мылі потым падлогі ў тае хаце.\nФутары і заработкі\nУ 1925 годзе людзі пачалі ездзіць на працу у Амэрыку. Пабудуць, папрацуюць і вяртаюцца, купляюць зямлю. Некаторыя заставаліся за акіянам дык і цяпер там іх унукі жывуць. Ехалі тыя, хто быў бяднейшы, каб было што дзецям пакінуць у спадчыну. 5-10 гадоў людзі працавалі і вярталіся дадому. Некаторыя высылалі грошы сваякам. Дык за раз часам высылалі на цэлы дом грошы, на зямлю, на студню.\nТады, як раз, пачалі разганяць вёскі і сялілі на хутары, бо баяліся, каб вёскі не гарэлі. Бо надта ж высокія страхоўкі прыходзілася плаціць. Спачатку людзі не хацелі: крычалі, сварыліся. А потым, як пабылі на футары, о братка, жызня была. Усё сваё, работа блізка. За раніцу гною навазіў і садзі бульбу.\nПрадавалі ўсё на базарах. Некалі цэлы тыдзень быў базар. У панядзелак – Рубяжэвічы і Стоўбцы, аўторак – у Міры, у сераду- у Івянцы, у чацьвер – у Дзераўной, пятніца – у Стоўбцах. Дык нават з Нямеччыны да нас па свіней прыязджалі. Загадзя скажуць солтысу, каб ён людзям перадаў, што прыедуць і закуплівалі. Дык цэлы эшалон свіней грузілі. І добра ж плацілі тыя немцы. Падаткаў надта многа не было. На футарах “памяровыя” плацілі. Адзін чалавек усё мераў. Летам мераў, а зімой рабіў план. Футар цяжка было рабіць, там забоіна, там лес. Адзін чалавек усё рабіў, во дзе граматны быў. А цяпер, бывае, соткі мераюць, дык пяць чалавек цэлы дзень не могуць памераць.\nПрацавалі коньмі. Але скарэй давалі рады, чым сёння трактарамі.\nКалі быў неўраджай, людзі не галадалі, бо дзяржава памагала.\nЖылі ля нас паны: Лысы, Радзевіч, Незабітоўскі. Банцарэвіч такі быў. Зарабіў чалавек у Амэрыцы грошы, вярнуўся і купіў маёнтак. Харошы дом быў, мураваны. А потым іх усіх вывезлі рускія. Адзін Незабітоўскі разам з кіроўцам паспеў уцячы ў бок Літвы. Але што з ім стала – невядома. На іхнай зямлі людзі саджалі, а дамы дык некаторыя парабкі паразбіралі. Сёння павыдумлялі, што паны, нібыта, мучалі мужыка. Казкі ўсё гэта. Хацеў чалавек зарабіць, дык ішоў да пана. Лес рэзалі, чос часалі, ідзі, калі хочаш, зарабляй. Харошыя былі людзі гэтыя памешчыкі. У пана Незабітоўскага, які быў міністрам сельскай гаспадаркі, былі ў Хатаве спіртзавод, піларама, рыбгас, а потым ён меўся ткацкую фабрыку адчыніць. Людзі сеялі лён, здавалі б, а ён бы яго перарабляў. Улада паставіла яму ўмовы, каб даваў людзям працу, а іначай забяруць гаспадарку. Дык паны ўсе стараліся, каб людзям работу даваць. Тыя, што ў пана працавалі, самі жылі, як паны. У Незабітоўскага каровы з аднаго боку свае былі, а з другога – парабкавы. Дык пыталіся людзі: “- Пан, чаму ж тут парабкавы каровы стаяць”? А ён кажа: - “Як будуць тут стаяць, прыйдзе парабак даваць сена сваім, дык і маім дасць, а як будуць адны, дык маіх можа і не пакарміць”.\nБывала чалавек украдзе ў пана ў лесе якую хвойку, дык Незабітоўскі да цёшчы такіх адпраўляў. А тая казала: “- Ідзі у касцёл, паспавядайся, вызнай грахі і я табе дарую”. З панам і дамовіцца можна было. Жанчыны жаць прыходзілі і пан кажа адразу цану - 2 злотыя. А бабы кажуць: “- Не, за 2,5 зл.”. “Добра, - кажа пан, - жнеця”. Вечарам плаціць і запрашае на заўтра. Бывала, калі часам не было грошай, дык ён выбачаецца і просіць, каб заўтра дазволілі заплаціць. Жанчыны смяюцца: - “Добра, плацеця заўтра, будзе больш грошай”.\nПарадак у вёсцы пільнавала паліцыя. Але не шмат, пару чалавек. Не тое, што цяпер. І працы ім надта не было. Кралі раней, як людзі казалі, цыганы, яны коньмі займаліся. Пра тое, што забіў нехта чалавека – рэдка было чуваць. Гэта дзівам было. Помню, каля Гуменаўшчыны забілі хлопца ў лесе. Дык кожны на дарозе, каля крыжа, лусту хлеба кідаў, яйка на Вялікдзень, нават пучок саломы. Бо рэдка забівалі чалавека. Дык цэлы курган быў каля крыжа.\nРаней іншыя былі парадкі. Так шмат і гарэлкі не пілі. Вып’юць бутэльку на траіх. Дык яны людзей бачаць, а людзі іх бачаць. Больш гонару было ў людзей. А цяпер панапіваюцца да покату, што людзей не бачаць і людзі такіх бачыць не хочаць, бо свіння ляжыць. Нап’юцца, ляжаць пад плотам і бывае ж яшчэ што ўтвораць.\nІ чыноўнікаў уперад меней было. Не так, як цяпер. У гміне сядзеў начальнік, сакратар і выкідайла. Бывала нехта часам зашчацініцца, то выкідайла за каўнер яго і выкідвае з будынка. Але за Польшчай столькі начальства не было, як цяпер у Мінску.\nХарошыя людзі былі, прыветлівыя, памагалі адзін аднаму. І сёння ў нас харошыя людзі. Наш народ працавіты. Яму толькі дай свабоду, дык ён цябе закідае хлебам і ўсім, горы зверне. Але ж цяпер не хочуць, каб людзі самі на зямлі працавалі, хочуць, каб калхозы былі. А што ты з тых калхозаў возмеш?\nЯны прыйшлі ў нядзелю. Ідуць, бачаць, што ходзіць на полі 5 кароваў, конь, то і пытаюцца: “- А што гэта за памешчык у вас”? Людзі кажуць: “- А які ж гэта памешчык, гэта гаспадар звычайны”. Дык яны на гэта кажуць: “- Ого, у нас такіх хадзяінаў даўно след прастыў”. А яны ж акурат заходзілі ў нядзелю, усе былі хораша апранутыя, да касцёла ж ішлі, дык рускія думалі, што ўсе навокал паны паадзяваныя. Але людзі нашыя іх не баяліся. Нават стрэлу ніводнага не было. Усіх жа ваенных раней забралі пад Нямеччыну, супраць немцаў ваяваць. А тут, на табе, нож у спіну з Усходу. Рускія як прыйшлі, так і пайшлі. Толькі пазней вярнуліся, каб сваю ўладу ставіць. Рабілі сходы, людзі галасавалі. Цяпер дык ніхто нікога не збірае на сходы. Нямашака нічога. Самі недзе там галасуюць і прызначаюць. А ўжо ў 1940-ым пачалі вывозіць людзей у Сібір. Во дзе канец света быў. Вельмі шмат павывозілі, ды самых лепшых, працавітых і харошых людзей. І нас хацелі вывезці, але свой іхны кажа: “ -Дык калі мы будзем такіх вывозіць, то ўсю вёску вывязем і людзей не застанецца”.\nПотым у 1941 прыйшлі немцы. Рускія паўцякалі. Хто не паспеў, дык у лесе хаваўся. Немцы спачатку нікога і нічога не чапалі. Потым ужо, калі патрэбная была рабочая сіла, дык бралі мясцовых. Было многа нашых там на рабоце ў Нямеччыне, а потым ім яшчэ немцы кампенсацыю плацілі. Але мы тых немцаў мала бачылі. Яны як прыехалі, так і паехалі далей. Парадкі мала змяніліся. Людзі і далей на зямлі працавалі. Немцы нічога не забіралі. Было так да пары, пакуль немцам не пачалі даносіць. Былі падлы свае, што пісалі на суседа даносы, дык немцы маглі і застрэліць. Пісалі, напрыклад, што нешта сказаў на немца, ці што партызанам памагаў. Раз прыехалі немцы па даносе ў Слабаду, арыштавалі цэлую сям’ю, загналі ўсіх у гумно і запалілі. Толькі мужык неяк камень адваліў ад сцяны і вылез. Астаўся адзін. Жонка і дзеці згарэлі. Немцы дазналіся, што ён выжыў і загадалі прыйсці. Вот ён прыйшоў. Расказаў, як усё было дык немяц кажа: “- Уставай і ідзі, жыві хоць 100 гадоў. Ты ўжо і так мёртвы, цябе ўжо нямы сярод жывых”.\nМужчыны тады ўначы ставілі крыжы, каб вайна хутчэй скончылася, каб спакой у свеце быў. Жанчын ткалі фартушкі, абвязвалі імі крыжы. І за ноч так крыжы ставілі. А саветы потым варочалі гэтыя крыжы.\nПаскудных і сярод сваіх хапала. На аднаго напішуць немцам, што патроны партызанам даваў, другі, што каня мяняў. З аднэй хаты, дык помню, бацьку і трох сыноў немцы забілі. Майго брата тады стрэчнага забілі. Харошы чалавек мой брат быў. Надта ж разумны. У Рубяжэвічах вучыўся. Неяк паліцыя прыехала, дык кажуць: “- Ідзі, прайдзіся па вёсцы, скажы, каб людзі аўса далі коням”. Ён і дас зайшоў на футар. Дык брат мой стрэйшы, Мікалай, кажа: “- Не цягайся, бо яшчэ што якое”. А ён кажа: “ -Чаго мне баяцца, я ж нікуды не замешаны”. Пайшоў дадому, павячэраў і праз дарогу да суседа зайшоў. Жонка таго суседа была нашай пляменніцай. А той чалавек быў у спісе немцаў. Дык як немцы прыехалі, то той чалавек паспеў уцячы да цёшчы ў суседні Лубень. А наш застаўся там, у сястры. А паліцыя прыйшла арыштоўваць: “ -А дзе хадзянін?” – “Няма”. – “А гэта хто”? – “Сусед”. А што яны ведаюць хто гэта! Кажуць: “- Хадзем, там разбярэмся”. Ім абы забраць каго, іх праца такая была. Прывезлі ўсіх у двор да Гардзіеўскіх, пачалі дапытваць. Можа б трохі пабілі і адпусцілі. Але як раз тады ехалі партызаны каля вёскі. Стаяў пост, але яны не спыніліся і давай уцякаць. Адзін саскочыў з каня і пачаў уцякаць. Немяц стрэліў. Глядзіць - дык гэта ж партызан і кажа: “ - Вы тут усе партызаны”. На заўтра павязалі гэтых людзей за рукі лейцамі. Вывялі, паставілі. Была прыехаўшы паліцыя з Івянца. Шэф раз стрэліў угару, а паліцыя потым восем разоў у тых людзей. Пастралялі і паехалі ў Івянец. І цяпер гэтакіх дурняў хапае, якія даносяць.\nІ на мяне ж тады напісалі данос, што шыю вопратку партызанам. Дык мяне адна жанчына выратавала. Яна сама была з Хатавы. Я з ёй пазнаўся на танцах. Ішоў я раз па вуліцы (гэта шчэ да вайны было) і бачу: пярсцёнак ляжыць. Падняў. Іду далей і бачу: тая дзяўчына шукае з сястрой на зямлі нешта, плача. У смецці капаліся. Я зразумеў, што той пярсцёнак шукаюць. Няма ды няма. Я іду і думаю: пэўне іхны пярсцёнак. Падыйшоў і пытаюся: “- А што зрабілася”? “ - Пярсцёнак гэтая авечка згубіла” – кажа яе сястра. Я кажу: “- Марыся, дай руку, я гляну, хто яго падняў і ці вернецца пярсцёнак”. Дзяўчына выставіла руку, а я пярсцёнак раз і на руку ёй паклаў. “- Чым табе заплаціць?” – пытаецца. Я кажу: “- Чым ты мне заплаціш, вот некалі як пойдзеш замуж, то скажаш мужу, што хлапец знайшоў пярсцёнак і аддаў”. І так сталася, што яна потым выйшла замуж за намесніка міністра Незабітоўскага, яго звалі Пазнаньскі. Ён быў немяц, але ўмеў па-польску гаварыць. Ніхто і не ведаў, што ён немяц. Як рускія прыйшлі, то ён да цесця ўцёк, ніхто не выдаў, што гэта чалавек Незабітоўскага. А ўжо як немцы прыйшлі і зрабілі пастарунак, то ён пайшоў на перагаворы і астаўся ў іх перакладчыкам.\nІ неяк раз прыслалі мне павестку, каб я явіўся ў пастарунак, калі не яўлюся, то ўсю сям’ю пастраляюць. Дзе ж ты не пойдзеш! Тры браты, сястра, матка. Я як выходзіў, то ўжо і развітаўся з усімі. Іду туды і яна ідзе, метраў 50 ад пастарунка, Марыся. Многа год не бачыліся, але пазналі адзін аднаго. “ - А ты куды?” – пытаецца. Я паказаў павестку, дык яна за галаву схапілася. Кажа мне: “- Пастой вунь там, на павароце і чакай мяне”. А яна пайшла ў пастарунак. Я там можа пастаяў 30 хв. Бачу, што ідзе назад і кажа мне: “ -Ідзі, але гавары па-польску. Мой муж сядзіць за сталом, перад ім пісталет. Гавары памалу і не спяшайся. Будзе мой Пазнаньскі цябе дапрашваць”.\nЯ прыйшоў, сеў і яны мне адразу: “- Рус, рус”. Я кажу: “- Не, пане шэфе, я поляк”. Той пазнаньскі перакладае немцу і кажа: “- Ты маеш зьвязь з партызанамі і ім шыеш. Я кажу па-польску далей: “- Я два гады таму машынку закапаў, на раллі працую”. “Чаму не ідзеш у паліцыю?” – пытае. Я кажу: “ Не завуць, не ведаю, ці здольны”. Пыталіся пра сям’ю. Я па-польску кажу, а Пазнаньскі немцу перакладае. Пытаецца: “ -А што вы робіце, як бандыты едуць?” Я кажу: “- Лажымся ўсе ў адзежы, а брат на варце стаіць. Як сабакі стануць брахаць, то адзін за карову, другі за каня і да лесу, бо каля лесу жывем”. Потым яны нешта доўга гаварылі. Тады Пазнаньскі і кажа мне: “- Пан шэф пану даровал”. Помню сходы былі высокія, але не ведаю, як я з іх сыходзіў, можа я ляцеў у паветры. Ужо як адыйшоўся з паўкіламетра, то тады адумаўся, што я дадому іду. Як сказаў ён мне, што свабодны, дык усё роўна, як мне хто ліхтаром пасьвяціў у вочы. Каб не тая жанчына, то цяпер ляжаў бы на могілках. Не дай вам Бог бачыць тое, што я перажыў.\nУ нас амаль не было партызанаў. Было больш каля Налібак, у пушчы. Але яны таго немца і не бачылі. Яны толькі цяпер славяцца. Прыходзілі да нас, як есці трэба было. Бралі каня ці карову і павялі. Нічога яны ў нас не пыталі. І нічога ім нельга было сказаць. Калі хто супраціўляўся, то ляснуць раз і ўся гутарка.\nУ Налібаках партызаны забілі больш як 100 чалавек. Гэта ж падумаць, цягаліся тут па вёсцы разам, зналі гэтых людзей, бралі ў іх есці, а потым прыйшлі і ўсіх пазабівалі.\nПартызанаў было ў пушчы 17 тысяч, а ў Івянцы немцаў было можа з 10 чалавек. Паліцыя была. Дык яны і Івянца нават не разбілі. Яны толькі ваявалі з мужыкамі: за карову, за адзежу, цягалі ўсё. Яны немца і не бачылі. Раз ідзе партызан, ён сам з Ляўкоўшчыны быў. Ішоў у Навікі, каб прыдбаць нешта. А побач мой брат Мікалай ідзе. Дык брат кажа: “- Слухай, вазьмі ты хоць раз стрэльні. Бо колькі вайна ідзе, я яшчэ ані разу стрэлу не чуў”. Дык ён адказвае: “- Няма шомпала, не магу страляць. Няма чым патрона выбіць”. Вот табе і партызан. Што тут казаць. Я ж ім шыў. Ані разачку не прывезлі нічога нямецкага. Толькі палатно якое, бабскае. Бабскія сукенкі, кашулі. Раз прыносіць партызан кажух. Кажа: “- Во, з немца зняў”. Гляджу, дык гэта ж мая работа. Падвярнуў кішэню і гляджу, во вышыта маёй рукою імя хлопца, якому я шыў. Бо раней, бывала, калі танцы, усе паскідаюць кажухі, і каб не перамяшаліся, то я вышываў імёны на кішэні. “А дзе ты, - кажу, - яго ўзяў”. “З немца сарваў” - адказвае. “Ах - кажу, - тваю маць, гэта ж во мая работа. Ты ані разу немца не бачыў. Во такі ты ваяка”.\nПрыехалі яны раз да мяне на футар і загадалі, каб збіраўся ў лес. Забралі і паехалі ў суседнюю вёску Тонавы, каб шчэ болей браць. Двое пайшлі ў вёску, а адзін з намі застаўся. Была ў нас пры сабе гарэлка. Мы паставілі яму тую бутэльку і прапануем выпіць. Ён за пару хвілін напіўся і ляжыць, спіць п’яны. А мы ходу ў лес. Далей на дарогу, там пераначавалі і дадому. Дык раз ізноў за мной прыйшлі. Мяне не было дома. Брат кажа: “- Вы ж яго забралі, дзе вы яго дзелі?” Трохі хаваліся, а потым аціхла ўсё.\nПотым прычапіліся да мяне, каб шыць ім на машынцы. Я пагадзіўся. Дома – гэта ж не ў лесе. Каб я не шыў на машынцы, то і не выжыў бы. Машынку я некалі яшчэ за Польшчай купіў, ёй ужо больш за 80 гадоў. Год цэлы на яе працаваў. Шыў на іншай, потым дадаў грошай і купіў за 200 зл. За гэта можна было тады 3 каровы купіць. А на рэшту купіў сабе ровар. Тады гэта вялікая рэдкасць было. Тры ровары на ўсю вёску было.\nЯк прыйшлі ў 1944 годзе ізноў рускія, то пачалі браць у войска, на фронт. Хто запісваўся беларусам, то адразу на перадавую кідалі. Хутка і пахаронкі прыходзілі. У нас так 8 хлопцаў прапала. Я пісаўся палякам, дык мяне не ўзялі. Сталін баяўся, што як дасць палякам зброю, то бунт зробяць у войску.\nЯк вайна скончылася, то ізноў пачалі людзей у Сібір вывозіць.\nУ 1950 годзе я ажаніўся. А ў 1956 годзе мы з жонкай пераехалі ў Налібакі. Там быў саўхоз, а ў нашых Русаках – калхоз. У Налібаках плацілі грашыма, можна было зарабіць і купіць нешта ў краме. А ў калхозе ходзіш-ходзіш і нічога.\nМой брат запісаўся у калхоз, дык адразу забралі трое коней. Воз, барану, плуг, збожжа. Але спачатку, пасля вайны, саветы налажылі “падстаўкі” на людзей. Мы плацілі ажно 150 пудоў” падстаўкі”. Многія трымаліся спачатку падалей ад калхозаў, але потым пачалі запісвацца, бо да ніткі абіралі. Пачалі ўжо гнаць людзей з футароў назад у вёскі. Цягалі гэтых людзей, бо рабіць ім не было чаго.\nРаз брат мне кажа, што трэба дамалаціць жыта на “падстаўку”. Я ўзяўся яму памагаць. Мы ўжо малоцім цапамі. Прыязджаюць да нас. “ - Дзе падводы?” – пытаецца першы сакратар. Ён з прадсядацелем прыехаў і фурманам. Брат кажа: “ - Во, дамалачваю ды павязу” – брат кажа. А той узлаваўся: - Што ты, блядзь кулацкая, фсе срокі мне срываеш?! А я, як стаяў з тым цэпам, дык і думаю сабе, ах ты паскуда прыблудная, я ж табе зараз гэным цэпам па гарляку перацягну. Кажу яму: “- Как вам не стыдна, старава чэлавека блядзью называць, гэна вы такія парадкі ў Савецкому союзі хочаце строіць?” А ён на мяне глянуў ды кажа: “- Штоооо?” А я сціскаю цэп і іду ў ягоны бок, а ён са страху адскочыў ажно. – “Чаго вы скачаце, я ў хату вады іду напіцца" - кажу ўжо яму. А быў з ім прадсядацель, неблагі чалавек, ён і кажа яму: “- Успакойцесь, эта харошые людзі”. Я пайшоў у хату, выпіў вады, вяртаюся з цэпам, а той гіцаль даў драла пад дрывотню. Во, браток ты мой, яны ўсе адважныя пакуль мы іх баімся.\nПраз пару дзён пасля гэтага я працаваў у лесе. Прыселі мы адпачыць. Бачу, ізноў гэныя ўдвох. Я ўжо лёг, ляжу. Той самы ўсіх апытвае, ці здалі падставу. І да мяне дайшлі. Я ляжу, не падымаюся, падыйшлі да мяне. “Не, не здаў. А чаму? Бо ў мяне нічога няма” - адказваю і паказваю яму на сякеру. Кажу: “- Каб вы такое пацягалі, дык і вы ледзь жывы хадзілі б”. А тады кажа: “- Ладна, я цябе ўжо ведаю”.\nЯ працаваў у калхозе толькі два гады. Пасля першага года пайшоў за палучкай, дык на плячах яе і прынёс. Па 100 грам на трудадзень далі. Мяшок за цэлы год. Як пераехалі ў Налібакі, то стала прасцей. Хоць сена можна было зрабіць, пушча ж, лес. Затым 8 гадоў працаваў у сталярнай майстэрні. Рабілі вазы, колы, што закажуць, сані. Нават труны. Нялёгкая праца была. Бярэш сырыя дошкі з піларамы і габлюеш. Заробкі смешныя былі. Жанчыны за 15 капеек у дзень рабілі. Потым я будаўніком працаваў. Раз прымусілі нас салому скірдаваць. Велькі кавалак быў зямлі. Два дні працавала 8 чалавек, а як прыйшлося заробак браць, дык далі ўсяго па 37 капеек на булку хлеба.\nАле ж ужо начальства сабе панажывала. Прадсядацель 15 гадоў быў, дык тры дамы збудаваў у Стоўбцах, дзецям і сабе. А я прарабіў 35 гадоў і што я зарабіў? Нічога нямашака. Цэлымі днямі ішачыў, без станкоў габляваў. Дадуць заробак і глядзіш на яго.\nНекалі, пры Польшчы, як ішоў да пана працаваць, то перад працай ты ўжо ведаў, колькі заробіш. Цэлы дзень касіць – 3 злотыя каштавала (50 кг. хлеба). А ў нас месяц працаваў у калхозе і не ведаў, што дадуць. А цяпер дык і калхозы да ручкі дайшлі. Адзін палявод і сем начальнікаў.\nЯк памёр Сталін, то надта ж мы цешыліся. Столькі ж людцоў ён угробіў. Пагавораць два чалавекі вечарам на вуліцы, а на раніцу ўжо і нямашака іх.\nУся гэтая банда жыла дзякуючы нашай працы. Прыедуць начальнікі да прэдсядацеля возьмуць задарма тое, што ім трэба, і паехалі далей. А каб гэта чалавек працаваў на ўласным кавалку, то ён жа не дасць нічога дарма. Правільна, усё начальства крычала і крычыць: калхозы, калхозы. Бо яны ім выгадныя. А мужыку дух вон. Чэсным людзям, якія не ілгалі і не кралі, цяжка жылося. Хітрэйшыя пойдуць уначы на поле і малоцяць сабе збожжа з мэндлікаў.\nКаб жа яны раздалі гэтую зямлю людзям і далі такія ж умовы, якія яны даюць калхозам. Дык яны за 5 гадоў не пазналі б гэнага калхоза. Да нас гадоў з 18 таму прыехаў балгарын у вёску, часьнік, трошкі папрацаваў і людзі вунь як разжыліся. Направіў гэты закінуты кахлоз, бо сам сваё чалавек рабіў. За 3 гады ўсё перарабіў, нават каровы чысценькія хадзілі.\nНа вуліцы часам бабы кажуць: “- От добра цяпер жывецца, у магазіне ўсяго хапае”. А я тады адказваю: “- Дык а ці ўсё ты гэна ясі, ці ёсць табе за што гэта купіць?” Я б дык на дзень раз еў, абы намі рускія не кіравалі. Некалі мы жылі без іхнага газу, і добра жылі, і галодныя ніколі не былі. І цёпла ў нас было. Мы і без газу перажывем. Во, лес пад бокам. Трэба адмаўляцца ід іхнага газу, шукаць як па-другому жыць, каб толькі Расея нас не чапала, каб жыць дала.\nА гэны наш сам сябе загнаў у кут. Сядзіць, як у крэпасці, а навокал чужыя самалёты. Не дай бог якая трывога, дык Беларусі нашай першай будзе смерць. У яго ўжо нічога свайго няма. Толькі сядзіць.\nЯшчэ мо што Пуціну хто зробіць у самой Расеі. Ён яшчэ можа прайграць сваю Расею, расцягаюць яе на кавалкі. Там жа нямала людзей хочуць сваім розумам жыць. І гэты ў нас такі самы. Увесь свет за Ўкраіну, а ён як прагаласаваў? Чаму Беларусь не ўстрымалася ад голасу? Не хоча праўду па тэлевізары казаць. Рускім каналам я не веру. Паказваюць, што рускім ва Ўкраіне гуманітраку прывезлі: ежу, адзежу. Каторы раз думаю: ах каб вас, думаю, пярун паразбіваў. Па вачах бачу, што ілгуць. Паўсюль жа рускія ёсць, у кожнай дзяржаве. Паўсюль іх прымаюць, дык жывіце вы як людзі, чаго вы да ўсіх чапляецеся? Прыцягнулі да нас сваё войска. Навошта яно нам? Гэты наш, калі што якое, кіне ўсё ды паедзе сабе, а народу што рабіць?\nГаняць Еўропу, а за машынай дык чаму не ў Расею едуць, а ў Польшчу. Я глухі, ледзь чую. Сяджу, бывае, на лаўцы. Часам чую, што машына едзе. Ужо здалёк чуваць, што руская машына. Пры цары, дзяды расказвалі, добра людзі жылі. Хлеб ажно ў Амэрыку вазілі. Калі ўжо Амэрыка не брала, бо замнога было, дык у мора высыпалі. Яны ня ведалі, куды хлеб дзяваць. Расея багатая некалі была. Усей свет карміла. А нарэсце да чаго тая Расея дайшла. Я неяк чуў, як Ельцын выступаў: камуністы зрабілі з Расеі палігон і як хацелі, так і ляталі па ім. Як рускія з палякамі ваявалі, дык хлебам коней кармілі, а потым што з імі парабілася? Паслухалі гэнага Леніна, а ён нарабіў вэрхалу.\nМы 80 год у палоне пражылі. Свайго няма ў нас нічога. Я сам усё рабіў, хату будаваў. Дык яшчэ трэба гэную хату і зямлю выкупляць. Ужо два разы купляў тое, што сам збудаваў, як памру, дык дочкі будуць ізноў выкупляць. А чыя ж гэта зямля? Што гэта, Лукашэнка зямлю гэтую прывёз? Гэта нашых дзядоў-прадзедаў зямля. Яны кроў за яе пралівалі. Босыя і галодныя хадзілі, каб толькі дзецям у спадчыну зямлю перадаць.\nЗапісаў Дзмітры Гурневіч\nАўтар: hurnievic at 12:17 PM\nUnknown May 1, 2014 at 1:02 PM\nгэта проста няма словаў, як добра дзед кажа!\nдай Бог кожнаму да гэткіх год у гэткім розуме дажыць.\nAnonymous May 2, 2014 at 4:46 AM\nВот интересно!!! вы специально публикуете мнения людей, которые порддерживает 5 % населения. Редакция печатайте не однобоко. Ну давайте разберемся, что мы вытяним без РФ )))) это утопия все наши товары нужны только там. Как мне знакомы с майдана говорят вы идите от Раши и будете кормить всю Европу, а ну да ну да конечно, только поеште польских продуктов, которые в 2 раза дешевле и подумайте кто будет кого кормить. Маз МТЗ и Белаз вообще только русские могут покупать слов нет. Экспорт нефтепродуктов без льгот восточной соседки нерентабелен!!!! Остаются калийные удобрения, но и они торгуются как оказывается по хорошей цене только в кооперацией с сами знаете с кем. Ах да транзитная территория лес и т.д и т п, ну сколько они нам дадут рабочих мест, точно все эти предприятия не заменят. Поэтому если вы хотите что бы вас читали и к вам прислушивались. Давайте объективно. Моя просьба, так нехватает объективных материалов.То у власти маразм в информации, то у вас (уж не ругайте) все тоже самое только наоборот\nhurnievic May 2, 2014 at 5:02 AM\nВылыйце нам сваё меркаванне, аформленнае ў кантэксце тэматыкі нашага сайту і мы яго апублікуем, калі вы ўраджэнец альбо жыхар Налібацкага краю. Так што ваша праблема цалкам надуманая.\nШто да рэшты. Дык а хто кажа, што трэба разрываць гандлёвыя адносіны з Расіяй? Мы суседзі і трэба жыць у згодзе, сябраваць і гандляваць. Але ці трэба прадаваць аднаму суседу стратэгічныя прадпрыемствы, дазваляць яму размяшчаць тут свае ваенныя базы, аддаваць ёй культурнае і інфармацыйнае поле. Ва ўсім павінна быць прапорцыя, а ў адносінах з нашай усходняй суседкай яе няма, на жаль. Пахне паталогіяй.\nВашыя прэтэнзіі наконт аб'ектыўнасці ўвогуле не да месца. Гэта краязнаўчы сайт, прысвечаны гісторыі. І гэты матэрыял ці не першы ў якім герой выказвае адносіны да справаў сённяшняга дня. А наконт чытаемасці, дык за суткі яго прачытала больш тысячы чалавек.\nМаеце думку - высылайце і мы апублікуем. Хочаце, каб з вамі зрабілі размову, як з герояем гэтага матэрыяла - давайце кантакт. Калі ж вы прыйшлі проста так, каб пагаманіць ананімна, то веры вам няма і вашыя словы - пустазвонства.\nДоброга вам дня :-)\nАлександр May 2, 2014 at 10:05 AM\nдля AnonymousMay 2, 2014 at 4:46 AM\nЧем больше людей думает как вы тем хуже..чарка..шкварка..мазы..белазы..\nViktor February 28, 2016 at 4:32 AM\n"Маз МТЗ и Белаз вообще только русские могут покупать слов нет." - Нам бы научиться конкурентноспособный товар производить, и продавать научиться. А не на восток ссылаться.\nЮрый August 25, 2016 at 4:28 PM\nВось гэта чалавек! Просты, але які мудры! Можна увесь артыкул на цытаты расцягваць.\nСлова ў слова, як мой дзед расказваў, практычна яго аднагодак.\nGGLapkizzz May 2, 2014 at 4:59 AM\nНу да, давайте остальных 499 долгожителей проинтервьюируем.\nhurnievic May 2, 2014 at 5:03 AM\nДавайце, інтэрвіруйце. А ў чым, па-шчырасці, праблема. За работу!\nAnonymous May 2, 2014 at 5:11 AM\nНiбы свайго дзеда паслухаў, ад пачатку i да апошняй кропкi. Мы з берасцейшчыны.\nUnknown May 2, 2014 at 9:57 AM\ncпасибо. очень интересно.\nAnonymous May 2, 2014 at 9:58 AM\nпрабабка со Щорсов, тоже недалече от налибокской пущи. Про партизан также рассказывала\nVadzim Bouto May 2, 2014 at 1:04 PM\nКожнаму б мець на старасці такі розум. Які цудоўны дзед! Так добра кажа! Вельмі нагадаў размоваю майго дзядулю, які жыў зусім недалёка ад Налібак.\nUnknown May 2, 2014 at 10:52 PM\nVialiki dziakuj Vam Dzmitry za pracu. Na samoj sprave, naliboki.org - krjaznauchy partal a ne show "Duel' z Salauevym"...\nI vel'mi dobry dy pa dzelu adkaz usim nezadavolenym - rabicze svau pracu, dyk vas i pabachacz'\nAnonymous May 5, 2014 at 12:17 AM\nКак редактор могу только порадоваться: чистая работа, хороший монолог. Автору отдельная благодарность за сохранение" братка ты мой" - и, еще раз подчеркну, одновременно чистую, простроенную работу. Редко встретишь такие материалы.\nКак житель же Беларуси считаю, что такие материалы бесценны.\nНо капча у вас тут просто зверь:0)\nhurnievic May 5, 2014 at 12:26 AM\nДзякуй за добрае слова) Ну, а капча - гэта не мы))\nAnonymous May 6, 2014 at 12:39 PM\nДеда поддерживаю на 100%. Человек рассказал реалии жизни при коммунистическом режиме, который продолжает нынешняя власть!\nAnonymous July 23, 2014 at 4:08 PM\nДима, спасибо большое, что делаете то, что делаете. праўнўчка старога Цыбулi з Налiбок Кацярына\nAnonymous April 21, 2016 at 12:43 AM\nДзякуй вялікі за дзедаўскі аповед! Пазнавальна і карысна для сучаснікаў!\nЗ павагай, Васіль Грыбоўскі-Гурыновіч\nUnknown April 21, 2016 at 5:42 AM\nВельмі змястоўны аповед ад сучасніка ўсіх апісаных падзей. Так ён успрымаў жыццё. За ім праўда. Вялікі дзякуй!\nСпасибо Яну Чарняцу! С удовольствием прочла его взгляд на ход истории и на современное время. Спасибо за статью!\nUnknown April 25, 2016 at 5:07 AM\nДзякуй вялiкi, вельмi цiкава!\nUnknown April 25, 2016 at 5:11 AM\nДзякуй вялікі, тое самае чуў i ад сваiх продкаў.\nUnknown May 31, 2016 at 2:08 PM\nфайны дзед, вельмі цікава апавядае ) слухала б і слухала такога, на жаль няма ў мяне жывых ні бабкі, ні дзеда\nUnknown May 31, 2016 at 2:10 PM\nфайны дзед, вельмі цікава апавядае, слухала б і слухала такога, на жаль сваіх дзядкоў-бабуль ужо няма..дзякуй за матэрыял\nАлесь January 11, 2022 at 8:45 AM\nНа такіх людзях зямля трымаецца. Ясныя ўспаміны, лагічныя развагі, сьветлы розум. Вечная памяць дзеду Яну.\nВы ўжо пэўна ведаеце, што\nУ славутай паэмe Адама Міцкeвіча "Пан Тадэвуш" мядзведзь, які ледзь не загрыз галоўных пeрсанажаў Тадэвуша і Графа, прыйшоў менавіта з Налібацкай пушчы. Тут іх лавілі для Смаргонскай "акадэміі", дзе мядзведзяў дрэсіравалі каб выконваць розныя цыркавыя трукі\nНас усё больш і больш\n100-гадовы налібачанін: Не дай Бог вам бачыць тое,...\nАдкрыўся новы веламаршрут па Налібацкай пушчы\nЖыгамонт у Налібаках


Кафедра беларускага мовазнаўства як самастойная навукова-педагагічная структурная адзінка была створана на літаратурна-лінгвістычным факультэце ў кастрычніку 1931 г. і называлася тады кафедрай беларускай і рускай моў.\nЯе першым загадчыкам (да 1934 г.) і фактычным арганізатарам быў вядомы беларускі славіст прафесар\nПётр Апанасавіч Бузук – беларускі і ўкраінскі лінгвіст, доктар філалагічных навук (1924), прафесар (1925). Дырэктар Інстытута мовазнаўства АН БССР (1931 – 1933). Даследаваў гісторыю славянскіх моў, дыялекталогію, лінгвагеаграфію, беларускую і ўкраінскую літаратурныя мовы. Аўтар прац: “Да характарыстыкі паўночнабеларускіх дыялектаў” (1926), “Асноўныя пытанні мовазнаўства” (1926), “Становішча беларускай мовы сярод іншых славянскіх моў” (1927), “Спроба лінгвістычнай геаграфіі Беларусі” (1928) і інш. Сааўтар “Праграмы для збірання асаблівасцей беларускіх гаворак і гаворак, пераходных да суседніх моў” (1927).\nУ наступныя гады кафедру ўзначальвалі:\nдацэнт К.І. Гурскі (1939 – 1941),\nдацэнт А.С. Карзон (1944 – 1949),\nдацэнт Н.Т. Вайтовіч (1949 – 1956),\nпрафесар Ф.М. Янкоўскі (1956 – 1982),\nпрафесар М.С. Яўневіч (1982 – 1993),\nдацэнт П.А. Міхайлаў (1993 – 2009).\nКанстанцін Іванавіч Гурскі – беларускі мовазнавец і педагог. Кандыдат філалагічных навук (1939). Вучоны сакратар Інстытута мовы і літаратуры АН БССР (1936 –1941). Распрацоўваў тэарэтычныя праблемы агульнага мовазнаўства, беларускай дыялекталогіі і літаратурнай мовы. Аўтар прац: “Выказнік у беларускай мове” (1940), “Граматычныя катэгорыі дзеяслова і іх выражэнне ў беларускай мове” (1940), “Актуальныя пытанні беларускай дыялекталогіі” (1941) і інш. Сааўтар дапаможнікаў “Сінтаксіс беларускай мовы” (1939), “Курс сучаснай беларускай мовы” (1940).\nАнтон Сямёнавіч Карзон – беларускі педагог. Займаў шэраг адказных грамадзянскіх і ваенных пасад. Быў старшынёй Валаснога настаўніцкага саюза (1918 – 1919), памочнікам каменданта на чыгучачных станцыях (1919 – 1923). Закончыў вышэйшыя курсы беларусазнаўства (1926), вучыўся на педагагічным факультэце Беларускага дзяржаўнага універсітэта (з 1927 г.).\nНіна Трафімаўна Вайтовіч – доктар філалагічных навук (1967). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1971). На кафедры з 1947 г. Старшы навуковы супрацоўнік сектара дыялекталогіі Інстытута мовазнаўства АН БССР (з 1956 г.). Даследавала гісторыю беларускай мовы, беларускую дыялекталогію. Аўтар прац: “Ненаціскны вакалізм народных гаворак” (1968), “Баркалабаўскі летапіс” (1971) і інш. Сааўтар “Хрэстаматыі па беларускай дыялекталогіі” (1962), “Дыялекталагічнага атласа беларускай мовы” (1963), “Нарысаў па беларускай дыялекталогіі” (1964).”Лінгвістычная геаграфія і групоўка народных гаворак” (1969).\nФёдар Міхайлавіч Янкоўскі – доктар філалагічных навук (1970), прафесар (1971). Заслужаны дзеяч навук БССР (1972). На кафедры з 1953 г. Даследаваў фанетыку, арфаэпію, лексіку, фразеалогію, граматыку беларускай мовы. Аўтар прац: “Дыялектны слоўнік” (1959 – 1970), “Беларускае літаратурнае вымаўленне” (1960), “Роднае слова” (2-е выд. 1972), “Беларускія народныя параўнанні” (1973), “Беларуская фразеалогія” (1981), “Гістарычная граматыка беларускай мовы” (1983), “Сучасная беларуская мова” (1984). Сааўтар шэрагу вучэбных дапаможнікаў і слоўнікаў.\nМіхаіл Станіслававіч Яўневіч – доктар філалагічных навук (1982), прафесар (1984). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1990). Заслужаны настаўнік Беларусі (1972). На кафедры з 1952 г. Даследаваў сінтаксіс беларускай мовы, праблемы сінтаксічнай сінанімікі. Аўтар прац: “Канструкцыі з прыназоўнікам за ў сучаснай беларускай літаратурнай мове” (1965), “Сінтаксічная сінаніміка ў сучаснай беларускай літаратурнай мове” (1977). Сааўтар дапаможнікаў: “Сінтаксіс сучаснай беларускай мовы (4-е выд. 2006), “Беларуская мова” (1991), “Сучасная беларуская літаратурная мова. Лексікалогія. Фанетыка. Арфаграфія” (3-е выд. 1993), “Сучасная беларуская літаратурная мова. Марфалогія” (1997), падручнікаў па беларускай мове для 6 – 9 класаў.\nПавел Аляксандравіч Міхайлаў – кандыдат філалагічных навук (1981), дацэнт (1994). Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь (2000). На кафедры з 1991 г. Даследуе беларускую дыялектую мову, анамастыку, тэрміналогію, лексікаграфію. Аўтар прац: “З мікратапаніміі Кобрыншчыны” (1985), “Беларуская дыялектная лексікаграфія: гісторыя, сучасны стан і перспектывы” (1995) і інш. Сааўтар прац: “Тураўскі слоўнік” (1982 – 1987), “Слоўнік беларускіх гаворак паўночна-заходняй Беларусі і яе пагранічча” (1979 – 1986), “Лексічны атлас беларускіх народных гаворак” (1993 – 1998), “Лексічныя ландшафты Беларусі: жывёльны свет” (1995), “Агульнаславянскі лінгвістычны атлас” (2000), “Сучасная беларуская літаратурная мова: тэсты для тэматычнага кантролю” (2006) і інш.\nЗ 2009 г. кафедру ўзначальвае дацэнт Дзмітрый Васільевіч Дзятко.\nЗа кафедрай замацаваны наступныя дысцыпліны:\n“Сучасная беларуская літаратурная мова”;\n“Сучасная беларуская мова”;\n“Актуальныя праблемы беларускай мовы”;\n“Беларуская мова (прафесійная лексіка)”;\n“Методыка выкладання беларускай мовы;\n“Гісторыя беларускай мовы”;\n“Асновы лінгвакультуралогіі (дысцыпліна па выбары)”;\n“Актуальныя праблемы беларускага мовазнаўства”;\n“Параўнальная граматыка ўсходнеславянскіх моў;\n“Стылістыка беларускай мовы”;\n“Практыка замежнай мовы (польская / літоўская)”;\n“Методыка выкладання замежнай мовы (польская / літоўская)”;\n“Літаратура краіны вывучаемай мовы (Рэспубліка Польшча / Літоўская Рэспубліка)”;\n“Гісторыя замежнай мовы (польская / літоўская)”.\nАсноўныя кірункі навуковай работы кафедры: беларусістыка, літуаністыка, славістыка, кампаратывістыка.\nЗначную ўвагу кафедра надае падрыхтоўцы вучэбна-метадычнай літаратуры для студэнтаў ВНУ Беларусі.\nБудучыя настаўнікі-філолагі вывучаюць многія лінгвістычныя дысцыпліны па дапаможніках, створаных выкладчыкамі кафедры: «Сучасная беларуская літаратурная мова: марфалогія» (1997), «Сінтаксіс сучаснай беларускай літаратурнай мовы» (М.С.Яўневіч, П.У.Сцяцко, 2006), «Стараславянская мова» (А.А.Каўрус, М.М.Круталевіч, 2004), «Сінтаксіс сучаснай беларускай літаратурнай мовы: практыкум» (пад рэд. І.Л.Бурак, 2005), «Стараславянская мова: практыкум» (С.С.Мароз, М.С.Ржавуцкая, С.І.Фацеева, 2005), «Сучасная беларуская літаратурная мова: тэсты для тэматычнага кантролю» (пад рэд. П.А.Міхайлава, 2006), «Стылістыка беларускай мовы» (Т.Я.Старасценка, Ф.С.Шумчык, В.В.Урбан) (2009), дапаможнікі па стылістыцы Ф.С.Шумчыка (2004 – 2008), «Беларускі правапіс» (пад рэд. Д.В.Дзятко, 2011) і многія іншыя.\nТолькі за апошнія 10 гадоў выкладчыкі кафедры апублікавалі больш за 80 вучэбных дапаможнікаў і праграм для студэнтаў і вучняў агульнаадукацыйнай школы, надрукавалі ў часопісах сотні навуковых і навукова-метадычных артыкулаў.\nПры кафедры паспяхова дзейнічае аспірантура. Так, 1990 па 2013 гг. 28 выпускнікоў аспірантуры паспяхова абаранілі кандыдацкія дысертацыі пад кіраўніцтвам праф. М.С.Яўневіча, праф. Н.В.Гаўрош, дац. П.А.Міхайлава і інш.\nКафедра мае ўстойлівыя сувязі са школамі, гімназіямі і ліцэямі г. Мінска, якія з’яўляюцца базамі для праходжання педагагічнай практыкі студэнтамі, актыўна супрацоўнічае Літоўскім эдукалагічным універсітэтам (Літва), Універсітэтам Канстанціна Філосафа ў Нітры (Славакія), Башкірскім дзяржаўным універсітэтам (Расія) і інш.


Назіранне на выбарах падчас пандэміі — як гэта выглядае на практыцы Фота - Віцебская вясна\nНазіранне на выбарах падчас пандэміі — як гэта выглядае на практыцы Фота\nУ Беларусі праходзіць чарговы этап выбарчай кампаніі — утварэнне тэрытарыяльных камісій. Дадзеныя камісіі фармуюцца мясцовымі выканкамамі не пазней чым за 80 дзён да выбараў. На гэтай прэзідэнцкай выбарчай кампаніі яны павінны быць арганізаваныя не пазней за 20 траўня. Раней на такіх пасяджэннях прысутнічалі назіральнікі, якія маглі ажыццяўляць назіранне на свае вочы. У сувязі з эпідэміялагічнай сітуацыяй сёлета фармат правядзення пасяджэнняў выбарчых камісій змяніўся, што пацягнула за сабой і змяненне формы назірання. Цяпер назіральнікі ажыццяўляюць назіранне праз прамыя трансляцыі, спасылкі на якія размяшчаюцца на сайтах выканкамаў. Як гэта выглядае на практыцы? Як захоўваецца санітарны рэжым падчас паседжанняў па фармаванні камісій? Сваім досведам назірання праз прамыя трансляцыі падзяліліся назіральнікі "Праваабаронцы за свабодныя выбары" Леанід Мархотка з Салігорска і Аляксандр Капуцкі з Маладзечна. Як паведамляе назіральнік кампаніі Леанід Мархотка, трансляцыя ў анлайн-рэжыме пачалася своечасова – у 9:00. Назіральнік кампаніі распавёў, што падчас трансляцыі старшынствуючы паседжання па фарміраванні Салігорскай тэрытарыяльнай камісіі не прадстаўляўся, таксама не быў прадстаўлены ні адзін член Салігорскага выканкама і прэзідыума савета. Адзіны, хто прадставіўся на паседжанні – запрошаны пракурор Салігорскага раёна Алег Аўдзей. Астатнія не назвалі ні свае прозвішчы, ні пасады, якія займаюць.\nКрыніца: Назіранне на выбарах падчас пандэміі — як гэта выглядае на практыцы Фота


Фестываль сярэднявечнай культуры "Эпоха рыцарства" прайшоў у Дзяржаўным музеі народнай архітэктуры і побыту 27-28 мая. 30.05.2017, Sputnik Беларусь\nФестываль "Эпоха рыцарства" прайшоў у Музеі народнай архітэктуры і побыту\nФестываль "Эпоха рыцарства" прайшоў у Музеі народнай архітэктуры і побыту\nу беларусі, навіны , музей народнай архітэктуры і побыту\n16:26 30.05.2017 (абноўлена: 17:00 01.06.2017)\n© Sputnik Юлiя Хвошч / Аляксандр Шурмялёў\nФестываль сярэднявечнай культуры "Эпоха рыцарства" прайшоў у Дзяржаўным музеі народнай архітэктуры і побыту 27-28 мая.\nНа фестывалі гасцям паказалі, як жылі, танчылі, ваявалі жыхары на нашых землях у самую рамантычную эпоху.\nАкрамя конных турніраў і спаборніцтваў рыцараў шырока былі прадстаўлены інтэрактыўныя пляцоўкі.\nГлядзіце на відэа, як прайшоў фестываль.


21 кастрычнік 2021, 09:37\nСілавікі на вуліцах Менску\nНабылі моц ухваленыя ў ліпені Палатай прадстаўнікоў папраўкі да законаў у пытаньнях абароны сувэрэнітэту і канстытуцыйнага ладу. У прыватнасьці, зьмены закранулі законы «Аб узброеных сілах Рэспублікі Беларусь» і «Аб надзвычайным становішчы».\nРаней падставай для ўвядзеньня надзвычайнага становішча (апроч стыхійных бедзтваў і катастроф) лічыўся пачатак беспарадкаў, але не было ўдакладнена, што лічыць беспарадкамі. Цяпер жа да іх будуць адносіць спробы гвалтоўнай зьмены канстытуцыйнага ладу, захопу ці прысваеньня ўлады, узброены мяцеж, масавыя хваляваньні, міжнацыянальныя і міжканфэсійныя канфлікты, што суправаджаюцца гвалтоўнымі дзеяньнямі, якія ствараюць пагрозу жыцьцю і бясьпецы грамадзян.\nДа гарантаваньня парадку, паводле паправак, могуць быць далучаныя ваенізаваныя арганізацыі.\nАкрамя сілавых органаў, на гэтую задачу могуць мабілізаваць арганізацыі з «асаблівымі статутнымі задачамі», а гэта лесагаспадарчыя службы, інкасацыя, «Белпошта», БФСТ «Дынама» і іншыя. Іх супрацоўнікам змогуць выдаваць зброю, пазначаную ў законе.\nУ новым законе таксама зьмяшчаецца і норма, паводле якой, калі штосьці здарыцца з прэзыдэнтам, яго паўнамоцтвы будуць аўтаматычна перададзеныя Радзе бясьпекі.


Прэм'ер Славакіі гатовы сысці ў адстаўку праз забойства журналіста\n14.03.2018 / 22:40\nПрэм'ер Славакіі гатовы сысці ў адстаўку праз забойства журналіста 2\nПрэм'ер-міністр Славакіі Роберт Фіцо заявіў, што гатовы сысці ў адстаўку з-за палітычнага крызісу, які ўзнік пасля забойства журналіста Яна Куцяка і яго нявесты, паведамляе Aktuality.\n«Сёння я наведаў прэзідэнта Андрэя Кіску і паведаміў яму, што я гатовы сысці ў адстаўку», — сказаў Фіца.\nАднак ён паставіў тры ўмовы сваёй адстаўкі: пасада прэм'ер-міністра павінна застацца за партыяй Smer, якую ўзначальвае Фіца, прэзідэнт абяцае паважаць кааліцыйнае пагадненне і паважаць вынікі выбараў 2016 года.\nПытанне адстаўкі кіраўніка ўрада Славакіі канчаткова вырашыцца ў чацвер, 15 сакавіка.\nФіцо ўзначаліў кааліцыйны ўрад пасля выбараў ў 2016 годзе.\nНа выходных дзясяткі тысяч славакаў выйшлі на вуліцы гарадоў краіны і за мяжой з-за забойства журналіста-даследчыка Яна Куцяка. Пратэстоўцы прыйшлі таксама пад будынак парламента і ўрада і патрабавалі адстаўкі прэм'ера Роберта Фіца.\nКузнец белорусец / Адказаць\n15.03.2018 / 06:50\nГде Завадский, Саша?\nЦяпер за кожным забойствам у Еўропе, трэба шукаць расійскія вушкі.


Мілінкевіч: простыя словы “любіць Беларусь” — гэта наша нацыянальная ідэя | euroradio.fm\nГалоўная / Мілінкевіч: простыя словы “любіць Беларусь” — гэта наша нацыянальная ідэя\nЗмаганне за беларускасць ішло вякамі і не скончылася да сёння, кажа ў праграме “Ідэя Х” Аляксандр Мілінкевіч.\n26 сакавіка госць Еўрарадыё — экс-кандыдат у прэзідэнты Аляксандр Мілінкевіч.\nНас вякамі імкнуліся русіфікаваць ці паланізаваць, нас пазбаўлялі мовы, рэлігіі і нацыянальнай годнасці. Але ніколі так не было, каб беларусы пакорліва пагаджаліся з гэтым гвалтам, перакананы Аляксандр Мілінкевіч. У выніку гэтых скіраваных на знішчэнне беларускасці ў беларусаў працэсаў мы маем тое стаўленне да нацыянальнай мовы, культуры і гісторыі, якое маем, — пераважна абыякавае. І каб вярнуць народу мову і гісторыю, неабходна займацца адукацыяй. Пра тое, як вярнуць беларусам іх беларускасць, але падчас гэтага вяртання не наламаць “ідэалагічных дроў”, мы і разважаем у чарговым выпуску "Ідэі Х" з адзіным кандыдатам у прэзідэнты ад апазіцыі на выбарах 2006 года Аляксандрам Мілінкевічам.


Праходзіць агульна-нацыянальная акцыя «Клопат» | БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ\nПа 5-е снежня Беларускі Чырвоны Крыж ладзіць агульна-нацыянальную акцыю «Клопат». Ад неабыякавых грамадзянаў па ўсёй краіне аддзяленні арганізацыі прымаюць цёплыя рэчы, якія перадаюць асобам неабароненым перад маразамі. У цяжкай сітуацыі знаходзяцца абсалютна розныя катэгорыі насельніцтва, – адзначае прадстаўнік Чырвонага Крыжа Надзея Клімовіч:\n– Шматдзетныя, няпоўныя, сем’і, якія выхоўваюць дзяцей-інвалідаў, інваліды, людзі, якія трапілі ў цяжкую жыццёвую сітуацыю. Дапаможам тым людзям, якія ў гэтым маюць патрэбу. Уласна роля Чырвонага крыжа ў тым, каб дапамагаць тым, хто мае ў гэтым патрэбу, каб ніводзін чалавек не застаўся сам-насам са сваёй праблемай.\nСацыяльная акцыя «Клопат» – штогадовая. Так, па інфармацыі Чырвонага Крыжа, летась дапамогу ў межах акцыі атрымала звыш 10 тысяч чалавек па ўсёй краіне.\nЧырвоны Крыж паведамляе пра 2,8 млн украінскіх бежанцаў\nЧырвоны Крыж збірае для беспрытульных рэчы


Галоўная ➠ Будаўніцтва і рамонт ➠ Выконваем касметычны рамонт сценак\nДа правядзення касметычнага рамонту, варта паварушыць мазгамі аб яго правільнай арганізацыі. Разгледзім гэтыя этапы на прыкладзе абклейвання сцен шпалерамі:\n1. крок - вызваляем пакой ад мэблі. Калі нешта не выходзіць вынесці з пакоя, то такія прадметы трэба згрупаваць у цэнтры і чым-небудзь накрыць. Краю ахоўнага матэрыялу прыляпляем скотчам да падлогі. Гэта дапаможа пазбегнуць навалы пылу і будаўнічага смецця на паверхні прадметаў.\nКалі вы не плануеце памяняць падлогавае пакрыццё, то яго гэтак жа раяць пакрыць ахоўным матэрыялам. Каб істотна палегчыць працэс правядзення генеральнай уборкі пасля, прыляпіце матэрыял на ліштвы.\nВонкавы кораб выключальнікаў лепш зняць, а адкрытыя адтуліны з правадамі заляпіць малярнай стужкай.\nНаступны крок рамонту - дэмантаж старых матэрыялаў аздаблення. Калі шпалеры трымацца намёртва, то іх раяць намачыць мыльным рэчывам і здымаць пры дапамозе шпателя.\nПасля ўзнікнення паверхні сценак, варта ацаніць іх стан і ўжо пасля чаго прымаць рашэнні аб шпатлёўцы і грунтоўцы. Так, усё адпластавалася альбо слаба такія, што трымаюцца элементы старэнькай тынкоўкі, цэментавыя нарасты і астатнія непатрэбныя дэталі трэба выдаліць. Пасля таго, як паверхня ачышчана, сценкі шпатлюют, а пасля - грунтуюць паверхню. Цяпер цэны на шпатлёўку і грунтоўку цалкам даступныя, у чым проста пераканацца, зірнуўшы на асартымент, напрыклад, вэб крамы кыпистрои. ру, таму не залянуецеся зрабіць гэтыя папярэднія працы, у адваротным выпадку Вашы новыя шпалеры могуць імкліва адклеіўся.\nНа прыгатаваную паверхню ўжо можна прыляпляць шпалеры. Каб наклеіць тонкія віды шпалер будзе даволі нанесці клей толькі на матэрыял, калі ж шпалеры шчыльныя і млявыя, то ў дадзеным выпадку наносіць клей трэба на абедзве паверхні.


У Парыжы сёньня завершылася 10-я сэсія Парлямэнцкай асамблеі АБСЭ. Старшынём бальшынёй галасоў абраны Адрыян Севярын. Дэлегаты прынялі Парыскую дэклярацыю і некалькі рэзалюцыяў – у пытаньнях бясьпекі, правоў чалавека, сытуацыі на Паўночным Каўказе ды іншыя.\nБеларусь сёньня згадвалася падчас прыняцьця канчатковай рэзалюцыі пра становішча сродкаў масавай інфармацыі. Дэлегаты Парлямэнцкай асамблеі АБСЭ выказалі глыбокую заклапочанасьць тым, што незалежныя мэдыі ў Рэспубліцы Беларусь, як і ў краінах Цэнтральнай Азіі, ці наагул забараняюцца, ці функцыянуюць у цяжкіх умовах. У інтэрвію Радыё Свабода пераабраны старшыня ПА АБСЭ Адрыян Севярын падкрэсьліў, што ўжо цяпер яго арганізацыя выступіла з моцна палітычным сыгналам, зноў не прызнаўшы паўнамоцтваў так званай "палаты прадстаўнікоў", і адзначыў, што калі выбарчая кампанія пройдзе ва ўмовах адстунасьці дэмакратыі, назваць гэта выбарамі будзе цяжка.\nНа Парыскай сэсіі ПА АБСЭ была распаўсюджаная заява "Ўмовы правядзеньня прэзыдэнцкіх выбараў у Беларусі", якую падпісалі дэлегацыі ЗША, Нямеччыны, Швэцыі, Вугоршчыны, Польшчы і іншых краінаў. Гэтую заяву разам са зваротам кандыдатаў на пасаду прэзыдэнта Беларусі ад дэмакратычных сілаў Анатоль Лябедзька перадаў новаабранаму старшыні ПА АБСЭ Адрыяну Севярыну. Дадам, што цяперашні старшыня АБСЭ, міністар замежных справаў Румыні Мірча Джаану ў сваім выступе на сэсіі заявіў, што Беларусь і палітычная сытуацыя ў ёй выклікаюць заклапочанасьць АБСЭ.\nСтатус "пустога крэсла" у ПА АБСЭ для Беларусі захаваны\nУ Парыжы пачала працу чарговая сэсія Парлямэнцкай асамблеі АБСЭ. Сярод іншага, на паседжаньні мандатнай камісіі будуць вырашаць, якая ўсё ж дэлегацыя можа прадстаўляць Беларусь у Парлямэнцкай асамблеі


Кім Юн Джын: біяграфія і фільмы\nСёння мы вам распавядзем, хто такая Кім Юн Джын. Фільмы з яе ўдзелам, а таксама біяграфію мы разгледзім ніжэй. Гаворка ідзе пра паўднёвакарэйскай акторцы тэлебачання і кіно. Яна дамаглася шырокай вядомасці дзякуючы працы над серыялам «Застацца ў жывых», дзе згуляла ролю Сун Квон.\nКім Юн Джын нарадзілася ў 1973 годзе, 7 лістапада, у Сеуле. Ва ўзросце дзесяці гадоў яна з бацькамі адправілася ў ЗША. Сям'я пасялілася ў гарадскім раёне Нью-Ёрка пад назвай Стэйтэн-Айлэнд. У школьныя гады ўдзельнічала ў драматычным гуртку. Гуляла ў мюзікле пад назвай «Мая выдатная лэдзі». Стала студэнтам Вышэйшай школы музыкі, мастацтва і акцёрскага майстэрства. Скончыла яе. Паступіла ў Акадэмію акцёрскага майстэрства ў Лондане. Затым вучылася ў Бостанскім універсітэце. Пасля яго заканчэння акторка ўдзельнічае ў разнастайных праграмах на тэлебачанні, а таксама здымаецца ў серыялах ў невялікіх ролях.\nУ 1997 г. гуляе ў фільме «Цудоўны адпачынак» карэйскага вытворчасці. Здымкі карціны праходзілі на тэрыторыі Нью-Ёрка. Пасля завяршэння працы над фільмам акторка вырашае вярнуцца ў Карэю. Там яе запрашаюць да ўдзелу ў тэлесерыяле «Вясельнае сукенка». Пасля доўгіх сумненняў яна адхіляе прапанову. У 1999 г. Кім Юн Джын здымаецца ў паспяховай карэйскай карціне «Абсягу». Далей яна працуе яшчэ над некалькімі фільмамі азіяцкага вытворчасці. У 2004 г. ізноў адпраўляецца ў ЗША. Атрымлівае запрашэнне прыняць удзел у серыяле «Застацца ў жывых». У ім яна мае ролю Сун. Дзякуючы гэтай працы актрыса здабывае сусветную вядомасць. З 2012 здымаецца ў серыяле «каханка". Ён з'явіўся на экранах у 2013 годзе.\nАктрыса ўдзельнічала ў ток-шоў «Погляд» Марка Джентиле. Працавала над дакументальным кіно. Удзельнічае ў камедыйных шоу. Падпісала кантракт з амерыканскім агенцтвам, якое працуе з мноствам галівудскіх зорак.\nКім Юн Джын стала жонкай Чон Хёк Пака. Ён з'яўляецца яе былым мэнэджарам. Вяселле адбылося ў 2010 годзе на тэрыторыі выспы Оаху, адразу пасля завяршэння працы над фінальным эпізодам серыяла «Застацца ў жывых». Цяпер вы ведаеце крыху больш пра асабістае жыццё Кім Юн Джын. Рост, вага і фільмы з яе ўдзелам таксама варта пазначыць. Аб кіно пагаворым у наступным раздзеле, а рост актрысы складае 168 см, вага - 50 кг.\nУ 1998 годзе Кім Юн Джын знялася ў ролі Джыны ў серыяле «Вясельнае сукенка». У 1999 г. згуляла Лі Пан Хі ў фільме «Абсягу». У 2000 годзе атрымала ролю Йон ў карціне «Джинко». У 2002 годзе згуляла Кім Хі Су ў фільме «Учора». З 2004 па 2010 год здымалася ў серыяле «Застацца ў жывых» у ролі Сун Квон. У 2005 г. згуляла Сеа Юн Хі ў фільме «Чэрвеньскі дзёньнік". У 2008 годзе атрымала ролю Ю Чжы Йон ў карціне «Сем дзён». У 2009 г. згуляла Чон ХЁ Кон ў фільме «Гармонія». У 2012 годзе знялася ў ролі Кьюн Хі ў карціне «Суседзі». У 2013-м згуляла Карэн Кім у серыяле «каханка".\nАктрыса знялася ў серыяле «каханка". Ён заснаваны на фармаце брытанскага шматсерыйнага фільма 2008-2010 гадоў з аналагічнай назвай. У цэнтры сюжэтнай лініі - жыццё 4 сябровак. Кожная з іх складаецца ў няпростых і нават небяспечных адносінах. Праца над праектам стартавала ў 2012 годзе. Прэм'ера адбылася ў чэрвені 2013 г. У верасні 2014 года праект працягнулі на 3-й сезон, а пасля і на чацвёрты. Аўтарам сцэнара выступіла К. Й. Стейнберг.\nКастынг на асноўныя ролі стартаваў у сакавіку. Кім дасталася роля псіхіятра, якая падтрымлівала адносіны са сваім пацыентам, нядаўна памерлым. Вытворчасць фільма першапачаткова праходзіла ў Лос-Анджэлесе, пазней перанесены было ў Ванкувер.\nАктрыса таксама знялася ў тэлесерыяле «Застацца ў жывых». Яго можна аднесці да жанру робинзонады. Карціна з'яўляецца лаўрэатам прэмій «Залаты глобус» і «Эмі». У цэнтры сюжэтнай лініі - гісторыя пасажыраў самалёта, які выконвае рэйс 815. Яны ляцяць з Сіднэя ў Лос-Анджэлес і церпяць катастрофу. У выніку трапляюць на загадкавы і таямнічы трапічны востраў, які знаходзіцца ў Акіяніі. Кожная серыя ўключае ў сябе галоўную сюжэтную лінію, а таксама другарадную. Апошняя, як правіла, апавядае аб асноўным персанажа эпізоду ў іншы час. Спачатку такім чынам перад гледачом раскрываюцца сцэны з мінулага герояў, а бліжэй да зняволення - таксама з будучыні. Таксама ў фільме прысутнічае сюжэтная лінія, якая апавядае пра падзеі, якія адбыліся праз 3 гады пасля катастрофы ў ЗША. Галоўным чынам серыял быў зняты на тэрыторыі выспы Оаху.\nПілотны эпізод быў паказаны ў верасні 2004 года. Ён сабраў каля экранаў 19 мільёнаў гледачоў. Усяго серыял складаецца з шасці сезонаў. Праект адносяць да найбольш дарагім. Серыял падтрымалі крытыкі, і ён карыстаецца поспехам у публікі. Паказ фільма быў завершаны ў траўні 2010 года. У агульнай складанасці гледачы ўбачылі 121 серыю. На аснове сюжэту фільма ствараюцца коміксы і літаратурныя творы. Таксама існуе відэагульня па матывах серыяла. Некаторыя героі фільма ствараліся спецыяльна пад пэўных акцёраў. Пілотны эпізод стаў рэкардсменам па бюджэце, аднак у выніку серыял прынёс стваральнікам неверагодны камерцыйны поспех. Цяпер вы ведаеце, хто такая Кім Юн Джын. Фота актрысы прыкладзены да дадзенага матэрыялу.\nФільм "Піранні 3D": акцёры, героі і сюжэтная лінія\nСерыял «Вышэйшы пілатаж»: акцёры згулялі вышэй усякіх хвал\n"Незламанай": рэцэнзія, водгукі, киноляпы\n"Спадар Ніхто": водгукі пацвярджаюць унікальнасць фільма\nДэвід Морысі: жыццё і творчасць\nЯк разлічыць бальнічны ў 2011 годзе\nПадвей похвавая: апісанне\nЭлектронны тахометр: прынцып дзеяння і вобласць прымянення\nПрэпарат "Дыяне-35". інструкцыя\nФалійная кіслата для мужчын. Пры планаванні цяжарнасці навошта, як, колькі і каму прымаць фоліевую кіслату\nКамеральнай праверка падаткаплацельшчыкаў\nКэці Айрлэнд, топ-мадэль, актрыса, адна з самых багатых прадстаўніц шоу-бізнесу\nСлімакі-шпулькі: апісанне, змест, размнажэнне\nХто такія афіляваныя асобы?\nМасаж холистический: апісанне і водгукі\nВажна ведаць: колькі чацвёрак дапускаецца на чырвонае дыплом?


Больш за палову зарэгістраваных у краіне аўтаў ездзяць без пройдзенага тэхагляду.\nПра гэта заявіў у эфіры тэлеканалу «Беларусь 1» намеснік дырэктара УП «Белтэхагляд» Уладзімір Півульскі.\nСёлета з амаль 3 млн аўтаў, зарэгістраваных у Беларусі, да тэхагляду не тэхагляду не даехала і палова. Адной з прычынаў такой сітуацыі з’яўляецца тое, што аўтаўладальнікі не хочуць аплочваць дарожны падатак, таму што гэта абыходзіцца даражэй, чым штраф за адсутнасць тэхагляду.\n«Па выніках 10 месяцаў правялі 1 млн 325 тыс. тэхаглядаў, з якіх 215 тыс. не прайшлі з першага разу. Асноўнай прычынай, па якой не праходзяць тэхагляд, з’яўляецца няспраўнасць тармазных сістэмаў. Гэтая прычына займае больш за 50 % усіх адмоваў пры праходжанні тэхагляду», – адзначыў Уладзімір Півульскі.\nГэта значыць, што больш за 100 тыс. аўтаў у Беларусі пры тэхаглядзе мелі праблемы з тармазамі, яшчэ 1,7 млн да тэхагляду проста не даехалі.\nНа кальцавой дарозе ў Горадні сутыкнуліся 14 аўтаў. ФОТАФАКТ\nНМ, belsat.eu, фотаздымак geronda.net\nТэгі: аўты, дарожны падатак


§ 50. Насельніцтва і палітычная карта | Геаграфія мацерыкоў і акіянаў, 7 клас\n§ 50. Насельніцтва і палітычная карта (падручнік)\n§ 50. Насельніцтва і палітычная карта\n1. Успомніце, якія старажытныя дзяржавы паўсталі ў Еўразіі.\n2. Як прыродныя ўмовы адбіваюцца на фармаванні расавых прыкмет народаў?\nРасавы склад насельніцтва. У Еўразіі паўсталі агмені найстаражытных цывілізацый - на ўзбярэжжа Міжземнага мора, у міжрэччы Тыгра і Еўфрата, Індыі, Кітаі. Цяпер на мацерыку пражывае 2 / 3 насельніцтва ўсяго зямнога шара - больш за 4 млрд чалавек.\nСучаснае насельніцтва Еўразіі складаюць народы, якія належаць да розных расаў. Большая частка з іх - прадстаўнікі еўрапеоіднай расы. Европеоиды, якія маюць смуглявыя скуру, цёмныя вочы і прамое цёмныя валасы насяляюць Еўропу, Паўднёва-Заходнюю Азію і Індыю. Европеоиды, якія жывуць на поўначы Еўропы, адрозніваюцца высокім ростам, светлай скурай, светлымі вачыма і бялявыя валасы.\nНароды, якія належаць да мангалоіднай расы, Якія насяляюць Цэнтральную і Усходнюю Азію. Прадстаўнікі гэтай расы (манголы, кітайцы, казахі, карэйцы, японцы) звычайна нізкарослыя, з жаўтлява-асмуглай скурай, цёмнымі вузкімі вачыма, чорнымі прамымі валасамі. На поўдні Азіі жывуць прадстаўнікі экватарыяльнай расы, Якія маюць цёмную скуру, твар скуластага, хвалістыя цёмныя валасы.\nНАЦЫЯНАЛЬНЫ СКЛАД НАСЕЛЬНІЦТВА. Нацыянальны склад насельніцтва Еўразіі вельмі складаны. Гэта звязана з шматвяковымі перасялення народаў пад час заваявальных паходаў і міжусобных войнаў.\nАсноўнымі прыкметамі таго ці іншага народа ёсць агульныя тэрыторыя пражывання і мову. Па моўных прыкметах насельніцтва Еўразіі ставіцца да розных моўных груп, якія аб'ядноўваюцца ў моўныя сем'і. Адной з самых шматлікіх з'яўляецца індаеўрапейская моўная сям'я. У Еўропе да яго ставяцца народы славянскай моўнай групы – Украінская, рускія, беларусы, палякі і інш У іх мовах нямала падобных слоў, шмат агульнага і ў культуры. Да народам германскай групы належаць немцы, ангельцы, шведы, нарвежцы, А да раманскай – французы, італьянцы, іспанцы, румыны, малдаване. У Азіі мовах індаіранскай групыразмаўляюць хиндустанци, пэрсы, афганцы.\nШматлікім народам на мацерыку і ў свеце кітайцы, Засялялі ўсходнюю Азію. Яны адносяцца да кітайскай групы сіна-тыбецкай моўнай сям'і. Туркі, туркмены, татары, азербайджанцы, казахі, Якія пражываюць пераважна ў Заходняй Азіі, адносяцца да цюркскай моўнай групы. Арабы і габрэі, Якія жывуць у Паўднёва-Заходняй Азіі, адносяцца да семіцкай групы. Асаблівая моўную групу складаюць японцыі карэйцы.\nПануючай рэлігіяй у Еўропе з'яўляецца хрысціянства. У Азіі разам з хрысціянствам распаўсюджаныя мусульманства (іслам), індуізм, будызм.\nМал. Народы Еўразіі\nПрацуем з картай\n1. Якія народы засяляюць Еўропу?\n2. У якой частцы мацерыка сканцэнтраваны народы, ставяцца да індаіранскай моўнай групы?\n3. Па легендзе карты вызначце, якія моўныя групы аб'ядноўвае індаеўрапейская моўная сем’я.\n4. Якія народы пражываюць на поўначы Азіі?\n5. Якія народы засяляюць Усходнюю Азію?\n6. Да якой моўнай сем’й належыць цюркская група?\n7. Народы якіх моўных груп насяляюць паўвостраў Індастан?\nРазмяшчэнне НАСЕЛЬНІЦТВА. На вялізнай і разнастайнай тэрыторыі Еўразіі насельніцтва размяшчаецца вельмі нераўнамерна. У Еўропе, на адрозненне ад Азіі, няма незаселеных або малозаселенных тэрыторый. Большасць еўрапейцаў (70%) пражываюць у гарадах. Асобныя горада няўхільна разрастаюцца, зліваюцца з прыгарадамі і ўтвараюць суцэльную гарадскую забудову. У Азіі ж назіраюцца вялікія кантрасты прыродных умоў і адпаведна, размяшчэнне насельніцтва. У адных раёнах (даліны буйных рэк, прыморскія нізіны, Японскія астравы) шчыльнасць насельніцтва вельмі вялікая і часам дасягае 1 500 чалавек / 1 км2. Вельмі высокая шчыльнасць насельніцтва у гарадах. У іншых жа раёнах (Тыбэт, пустыні) шчыльнасць насельніцтва складае 2 чалавека / 1 км2 ці яны ўвогуле бязлюдных.\nСУЧАСНАЯ ПАЛІТЫЧНАЯ КАРТА. Палітычная карта Еўразіі стала складацца вельмі даўно. У Еўропе яшчэ ў антычныя часы існавалі такія высокаразвітыя дзяржавы, як Старажытная Грэцыя і Старажытны Рым. Палітычная карта Еўразіі зьмяняецца з часам: распадаюцца буйныя дзяржавы, узнікаюць новыя. Так, у 1991 г. атрымала незалежнасць і Украіна - Найбуйнейшае дзяржава Еўропе.\nЗараз у Еўразіі размешчана больш дзяржаў, чым на любым іншым мацерыку. Краіны адрозніваюцца адзін ад аднаго сваім геаграфічным становішчам, велічынёй тэрыторыі, прыроднымі ўмовамі, народамі, іх насяляюць, узроўнем эканамічнага развіцця.\nНайбуйнейшымі па плошчы ў Еўразіі з'яўляецца Расія, Кітай, Індыя. Разам з тым, у Еўропе існуюць дзяржавы-«карлікі», якія маюць малюсенькую тэрыторыю, а колькасць іх насельніцтва можна параўнаць з колькасцю жыхароў горада. Напрыклад, Ватыкан займае 0,44 км2, Манака - 2 км2, Сан-Марына - 60,6 км2. Шматлікія краін размяшчаюцца на астравах - Вялікая Вялікабрытанія, Ірландыя, Ісландыя, Японія, Філіпіны, Інданэзія і інш Найбуйнейшымі па колькасці насельніцтва з'яўляюцца краіны Азіі: Кітай, Індыя, Інданэзія.\nЗ сямі дзяржаў свету, дасягнулі найвышэйшага ўзроўню эканамічнага развіцця, пяць знаходзяцца ў Еўразіі: Германія, Вялікабрытанія, Францыя, Італія, Японія. Гэтыя краіны з'яўляюцца сусветнымі лідэрамі ў многіх галінах гаспадаркі. У Азіі большасць дзяржаў адносяць да групы краін развіваюцца.\nМал. Палітычная карта Еўразіі\n1. Распавядзіце аб расавы склад насельніцтва Еўразіі.\n2. Да якой моўнай сям'і і моўнай групы ставяцца ўкраінскі?\n3. Прывядзіце прыклады краін, дзе насельніцтва гаворыць на славянскіх мовах.\n4. Чаму насельніцтва ў Азіі размяшчаецца вельмі нераўнамерна?\nЧым адрозніваюцца паміж сабой дзяржавы на палітычнай карце Еўразіі?\n5. Еўропу называюць сузор'ем гарадоў. Падумайце, чаму. Карыстаючыся картай, назавіце буйныя еўрапейскія гарады.\n← § 49. Вышынная поясность\n§ 51. Краіны Паўночнай Еўропы →