Фарғона вилояти ҳокимлигининг «Фарғона ҳақиқати» газетаси 1917 йилнинг 14 октябридан чиқа бошлаган. Унинг илдизи 1917 йилнинг октябрь ойида Қўқон шаҳрида «Эл байроғи” номи билан пайдо бўлган газетага бориб тақалади. Газета 1921 йилнинг май ойидан «Меҳнат байроғи», сўнгра «Фарғона», 1926 йилнинг 22 октябридан «Янги Фарғона» номи билан чоп этилган.\nГазетани ташкил этишда Акмал Икромов, Назиржон Тўрақуловлар жонбозлик кўрсатишди. Уни уюштириш, ташкиллаш ва чоп этишда эса Ҳамза Ҳакимзода, Сўфизода Абдулла Қодирий, Собир Абдулла, Абдулла Қаҳҳор, Комил Яшин, Шариф Ризо, Ғулом Ғофуров, Усмон Носир, Наим Саид, Шариф Муртазин, Абдулла Юсуфий, Аҳм Ёдгор, Акмал Пўлат, Мадамин Иброҳим, Муҳитдин Хайруллаев, Адҳам Раҳмат, Ҳасан Иззатий каби таниқли адиблар фаол иштирок этишди.\n1938 йил бошида республика таркибида Фарғона вилояти ташкил топади. Унга ҳозирги Фарғона, Андижон, Наманган вилоятлари ҳудуди бирлашган эди. Ўша йилнинг май ойидан бошлаб Фарғона вилояти газетаси «Коммуна» номи билан чиқа бошлади.\nГазетанинг ижодий эстафетасини Абдулла Мирзаев, Воғиз Музаффаров, Адҳам Ҳамдам, Юсуфжон Каримов, Юсуфжон Дадажонов, Акрам Қамбаров, Жалол Машрабий, Ҳожимат Қодиров, Наримон Эркинов, Аҳмаджон Олимов, Носир Зокиров каби матбуот жонкуярлари давом эттиришди. Газетага 1980 йилларгача Йўлдош Раҳмонов, Акмал Пўлат, Абдулла Мирзаев, Адҳам Ҳамдам, Жалол Жамолов каби ёзувчи ва журналистлар муҳаррирлик қилишган.\n1983 йилдан 1996 йил апрелигача газета бош муҳаррири вазифасини Дониёр Эргашев бажарди. 1991 йил ноябрда «Фарғона тонги», 1992 йил январидан «Олтин водий» номи билан чиқа бошлади. 1993 йил декабридан «Олтин водий» ва «Ферганская правда» газеталари таҳририяти вилоят ҳокимининг қарори билан бирлаштирилгач, газетанинг номи «Фарғона ҳақиқати» деб ўзгартирилди.\nМамлакатимиз мустақилликка эришгач, газета ижодкорлари юртимиз истиқлолини мустаҳкамлаш, иқтисодий-ижтимоий ислоҳотларни амалга ошириш, халқимизнинг бой тариҳи ва маънавиятини тиклаш ҳамда ривожлантириш соҳасида фаол иштирок этиб келмоқдалар. Бош муҳаррир Бахромжон Обиджонов бошчилигидаги таҳририят вилоятдаги янгилик ва ўзгаришларни, халқ хўжалигини барқарор ривожлантириш, халқнинг турмуш даражасини яхшилаш, мустақиллик неъматлари ва имкониятларидан оқилона фойдаланиш, Президент фармонлари, ҳукумат қарорларининг изчил амалга оширилишини таъминлашда, Фарғонанинг саноат, қурилиш, пахтачилик, ғаллачилик, пиллачилик ва бошқа соҳалардаги шон-шуҳратини оширишда вилоят ҳокимлигининг ишоичли ёрдамчиси бўлмоқда.\nГазета ўз тарихида жуда катта воқеаларнинг гувоҳи бўлди. Усмон Носир, Акмал Пўлат, Жалол Машрабий, Шерали Тошматов, Адҳам Ҳамдам, Оҳунжон Ҳакимов, Йўлдош Сулаймон, Малика Мирзаева, Комил Жўра, Анвар Юпусов, Мақсуда Эгамбердиева, Матлуба Аҳмедова, Саньат Маҳмудова, Адҳам Каримов, Муҳаммаджон Хайруллаев, Муҳаббат Иброҳимова сингари таниқли шоир ва ишчиларга ижодий қанот бағишланган муқаддас мактаб бўлиб қолди. Бу ижодий анъана давом этмоқда. Бозор иқтисодиёти шароитида газета ўзини-ўзи маблағ билан таъминлаб, йил давомида бир марталик адади 6 — 7 минг ўртасида босилмоқда. Газета 1999 йилдан бошлаб А-3 бичимда, саккиз саҳифада, офсет усулида чоп этилмокда. Таҳририят моддий техник базасини мустаҳкамлаш, газета сифат ва мазмунини яхшилаш йўлида ижодий жамоа ҳамжиҳатликда изланмоқда.\nБугунги кунда матн териш, газетани саҳифалаш, чоп этишга тайёрлаш сингари мураккаб жараёнлар таҳририятнинг ўзида ёш мутахассислар томонидан мувафаққиятли амалга оширилмоқда. Таҳририятда ёш журналист кадрларни тайёрлаш ва тарбиялаш борасида ҳам самарали иш олиб борилмоқда. Жумладан, 2009 йил март ойидан бошлаб Ўзбекистон Журналистлари ижодий уюшмаси ҳомийлигида «Ёш журналистлар мактаби» ташкил этилди.\n2000 йилдан бошлаб «Фарғона ҳақиқати» газетаси ўзини-ўзи тўла маблағ билан таъминлаш асосида ишламоқда. Реклама ва эълонларни самарали жойлаштириш эвазига таҳририят ҳисоб рақамига салмоқли маблағ келиб тушяпти. Таҳририятда ходимларни ижтимоий ҳимоялаш, рағбатлантириш сингари омиллардан фойдаланилмоқда. 2009 йилдан бошлаб «Фарғона ҳақиқати» — «Ферганская правда» газеталари бирлашган таҳририяти ажратилиб, ҳар икки газета мустақил равишда чоп этилмоқда. Айни кунда «Фарғона ҳақиқати» таҳририятида 28 нафар ижодий ва техник ходимлар газетанинг сифатли ва мазмунли чоп этилиши йўлида меҳнат қилмоқдалар. «Фарғона ҳақиқати»нинг бугунги жамоаси нафақат вилоятимизда, балки республикамизда ҳам отахон нашрлардан бири бўлган газетанинг 100 йиллик тарихи давомида тўпланган бой тажриба ва қимматли анъаналарни муносиб равишда давом эттириб, халқимиз маънавиятини янада юксалтириш, баркамол авлодни тарбиялаб вояга етказиш, элимиз тинчлиги, юртимиз фаровонлиги ва Ватанимизнинг буюк келажагини яратиш учун қўлни қўлга бериб меҳнат қилмокда.\n– Таҳририятимиз ижодий жамоасининг журналистика соҳасида «Олтин қалам» 11 Миллий мукофотини қўлга киритиши бизнинг камтарона меҳнатимизга берилган катта рағбатдир.\n2015-2016 йилларда газетага Набижон Собиров муҳаррирлик қилган. 2017 йилдан буён Аҳмадали Тешабоев рахбарлигида чоп этилмоқда.\n2018 йилда газета бўлим мудири Маъмура Абдураҳимова Президентимиз Фармонига кўра “Дўстлик” ордени билан мукофотланган.


8 Ноябрь 17:35\n8 ноябр соат 00:00да «Aҳолини рўйхатга олиш-2021» доирасида амалга оширилган текшириш ишлари якунланди.\nAсосий босқич ва такомиллаштириш ишлари натижаларига кўра, сўровда 19,6 миллиондан ортиқ респондентлар қамраб олинди.\nБу даврда маълум сабабларга кўра аҳолини рўйхатга олишда қатнаша олмаган респондентларга sanaq.gov.kz махсус сайти, е-Gov портали ва Aitu мобиль иловаси орқали аҳолини рўйхатга олиш анкетасини тўлдириш имконияти берилди.\nБугун Миллий статистика бюроси маълумотларни қайта ишлашга киришди.\nРежага кўра, кенг кўламли тадбирнинг дастлабки натижалари жорий йилнинг декабр ойида эълон қилинади.\nЭслатиб ўтамиз, мамлакатимизда доимий яшовчи фуқаролардан ташқари, 12 ойдан ортиқ муддатга хорижга хизмат сафари билан кетган ватандошларимиз (Қозоғистон Элчихонаси дипломатик корпуси ва ходимлари ва уларнинг оила аъзолари), чет элга хизмат сафари билан кетган ватандошларимиз «Болашақ» дастури бўйича бошқа давлатда бир йилдан кам муддатга шартнома асосидаги талабалар, вақтинчалик сайёҳлар, мамлакатда вақтинча бўлган (12 ойдан кам) чет элликлар, фуқаролиги бўлмаган шахслар ва қочқинлар ҳисобга олинади.\nAҳолини рўйхатга олиш методологиясига кўра, сўров якунлангач, аҳолининг ҳақиқий ва доимий сони тўғрисидаги маълумотлар олинади. Ушбу тоифалар нимани англатади?\n«Ҳақиқий аҳоли» - аҳолини рўйхатга олиш вақтида маълум бир аҳоли пунктидаги одамлар сони. Ушбу тоифага резидентлар, вақтинчалик резидентлар ва норезидентлар киради. Яъни, бу ерда қишлоққа ташриф буюрганлар, дам олувчилар, ишловчилар ва ҳоказо мақсадда, шунингдек, чет элликлар, фуқаролиги бўлмаган шахслар ва мамлакатда вақтинча бўлган қочқинлар қамраб олинади.\n«Маҳаллий аҳоли» тоифасига доимий яшовчилар ҳам, вақтинчалик кўчирилганлар ҳам киради. Қариндошлари, таътил, иш ёки бошқа сабабларга кўра вақтинча бошқа жойга ёки чет элга кўчиб келганлар шулар жумласидандир.\nAҳолини рўйхатга олиш пайтида биринчи марта қоғоз ташувчилар бутунлай олиб ташланди. Респондентларга sanaq.gov.kz махсус сайти, е-Gov портали ва Aitu мобиль иловаси орқали аҳолини рўйхатга олиш бўйича саволларни тўлдириш имконияти берилди.\nРеспондентларнинг 42 фоиздан ортиғи онлайн рўйхатдан ўтиш функциясидан фойдаланган.\nПуллик хизмат кўрсатиш шартномаси бўйича ишлаган интервьюерлар планшетлардан фойдаланганлар.


Каримберди Тўрамурод. Жаласойга мухбир келди (ҳикоя) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиКаримберди Тўрамурод (1960)Каримберди Тўрамурод. Жаласойга мухбир келди (ҳикоя)\nЖаласойни кичкина қишлоқ деманг, кўзингизга дўппидеккина кўрингани билан кунчиқари Шуллуклидан кунботари Келингўзаргача, кунгай бети Қозонариқдан тунгай бети Шомқочдигача Жаласойнинг ерлари.\nЖаласойни андак-мундак қишлоқ ҳам деманг, биродар, Жаласойдан ёзувчи чиққан. “Ўзингники ўзагингни ейди”, деганларидек, ҳозирча фақат ўзимизнинг жаласойликларни ёзиб юргани билан кўрасиз, ҳали бир куни Тошкондан ҳам чиқади ёзганлари.\nНима дейсиз, бизнинг Жаласойга худди ана шу Тошкондан мухбир келди. Ҳаммани чойхонага йиғди.\n− Замон ўзгарди, − деди гапни тепадан олган мухбир. – Энди анави райком боболарнинг, раис боболарнинг замони ўтди.\n− Иҳ, − деб қўйди Раис бобо. – Тошкондан келган мухбир майлис қилса, бамаъни майлис бўлар десам, буниси ҳам бизларга осилди-ку?\n− Сиз гапимни бўлмай туринг, − давом этди мухбир. – Энди замон ишбилармонники, энди замон тадбиркорники. Юрт оғалари тадбиркорликни қўллаб-қувватлаймиз, деб турибди. Тадбиркорликка кенг йўл, дейишаяпти. Бизга ҳам қишлоқ жойлардаги ишбилармонлар, тадбиркорлар ҳақида ёзинг, уларни эл танисин, билсин, дейишаяпти. Қани, сизнинг қишлоғингизда ҳам тадбиркорлар борми? Бўлса, айтинглар, улар ҳақида катта очерк қиламиз, улар машҳур бўлиб кетишади.\n− Ҳа, Шаҳобиддинимизни ёзар экан, − деди Дов бобо керилиб. – Ойнали дўкон шу бизнинг ўғилда бор-да.\n− Йўқ, Шаҳобиддинингизники давлатнинг дўкони, булар часнини ёзади, демак, Баҳодирни ёзар экан, − деди мулла Сафар бобо. – Жаласойда биринчи бўлиб эски автобусни топиб келиб, йўл четига ўрнатиб, ичига дўкон очган шу.\n− Ҳа, яшанг, шу Баҳодирни ёки Дилшодни ёзади, Дилшод ҳам яхши дўкончи, − суҳбатга қўшилди чойхона эгаси Ҳабибулла ака. – Шошманглар, балки Султон қассоб билан Барот қассобни ҳам ёзса бўлар?\n− Дўкончиларинг бўлмайди, ҳаммаси ароқ сотади, қассобларинг ҳам бўлмайди, уларнинг иши тадбиркорликка кирмайди, мухбир бола сизлардан тадбиркор борми, деб сўраяпти, − деди Раис бобо. – Бор ана шундай тадбиркор. Ҳозир ҳаммангнинг кунингга яраётган ким? Бу электрнинг йўқлигида ҳаммангни ўзи ёнар чироқчалар билан таъминлаётган ким? Газнинг йўқлигида, кўмирнинг йўқлигида ҳаммангни қиринди печка билан таъминлаётган ким? Ҳа, баракалла, Ашур муаллим. Ана, ҳозир ҳамманг майлисбозлик қилиб ўтирибсан, Ашур муаллим майлисга ҳам келгани йўқ, тадбиркорлиги билан банд. Ҳов, Паттақулнинг ўғли, сен мухбир амакингни тўғри Ашур муаллимнинг қўшма корхонасига олиб бор. Қолганингга жавоб, бориб ишингни қил ҳамманг!\nМухбир “Раис боболарнинг замони ўтди”, деганига пушаймон бўлди, Раис бобонинг бир оғиз гапи билан бир чойхона одам тарқади-кетди.\n− Юринг ука, мени ўша Ашур муаллим деган табдиркорникига олиб боринг, − деди унинг оғзини пойлаб ўтирган Фаттоҳқул аканинг ўғлига.\nАшур муаллим ҳовлисида бир уста йигит билан юз литрлик эски бир бўчкадан печка ясаб турган экан.\n− Сизларникига Тошкентдан меҳмон олиб келаяпман, − деди ҳовлига мухбирни бошлаб келган Фаттоҳқул аканинг ўғли. – Муаллим, сиз ҳақингизда газетага ёзгани келибди.\nАшур муаллим шошиб қолди.\n− Сиз бораверинг, эртага келасиз, − деб устага жавоб бериб юборган Ашур муаллим қўлини ювиб, меҳмон билан кўришди. – Қани меҳмон, ичкарига кирамиз!\nМеҳмонни меҳмонхонага олиб кирар экан, хотинига овоз берди:\n− Поти, чой опке, меҳмон келди! Овқатга ҳам унна, меҳмон Тошкенти азимдан келибди, очиқиб қолган чиқар.\n− Ургутда тушлик қилиб олувдим, − деди мухбир.\n− Э, Ургутда еган овқатингиз бизнинг Жаласойга келгунча тушиб кетади, − кулди Ашур муаллим. Йўлларни кўргандирсиз, шалоғи чиқиб кетган? “Дамас”да келдингизми? Олиб отавериб, ичингизни тўкиб ташлагандир?\n− Чидаса бўлади, − деб қўйди мухбир. – Аммо таъмирлаш керак экан.\n− Шу, Қоши қоранинг замонида бир таъмирланганди, шунгаям эллик йил бўлди-ёв? − деди Ашур муаллим. – Шундан бери биров қарамайди бу йўлга.\nАшур муаллимнинг хотини чой, патнисда ширинликлар олиб келди, дастурхон ёзди.\n− Келинг, меҳмон? – Ашур муаллим мухбирга савол назари билан қаради. – Тинчликми, ишқилиб? Биронтаси устимдан ёзибдими? Аммо айтиб қўяй, мен қонунни бузадиган бирон иш қилганим йўқ.\n− Ҳеч ким устингиздан ёзгани йўқ, − деди мухбир. – Мен мухбирман. Ишбилармонлар, тадбиркорлар ҳақида мақола ёзгани келганман. Қишлоқдошларингиз энг катта тадбиркоримиз шу киши, деб сизни айтдилар. Шунга сиз ҳақингизда мақола ёзгани келдим.\nАшур муаллим тўрдаги тахмонда йиғиб қўйилган кўрпалар қатига қўлини суқди ва икки боғлам пулни олиб, мухбирнинг олдига қўйди.\n− Ука, мана шуни олинг-да, бир нима ёзмай қўя қолинг!\n− Сиз мени тушунмадингиз, − деди мухбир. – Мен сизни ёмонлаб ёзгани келмадим, сизнинг ишларингизни мақтаб ёзгани келдим.\nАшур муаллим кўрпалар қатидан яна икки боғлам пул олди. Уларни ҳам мухбирнинг олдига қўйди.\n− Ука, келинг, шу мақтаб ҳам ёзмай қўя қолинг!\nМухбир пулларни ўзидан нари сурди.\n− Нега тушунмайсиз? Мен сиз ҳақингизда ижобий мақола, очерк ёзмоқчиман. Бунинг ҳеч қанақа ёмон томони йўқ.\nМухбир Ашур муаллимга ўзининг яхши ниятда келганини тушунтиргунча Ашур муаллимнинг хотини битта хўрозни сўйиб, уни қовуриб келишга ҳам улгурди. Ана шу хўроз қовурмани еб бўлишгандан кейингина гаплари қовушди. Ким билади, гапни қовуштирган бошқа нарсадир, Ашур муаллимнинг ўғли Баҳодирнинг дўконига бир чиқиб келгандай бўлувди…\n− Ҳаммаси Эшмон светчининг уриб, бошини ёрганимдан бошланувди, − деб интервью беришни бошлади Ашур муаллим. – Ўзи қишлоққа шу кейинги йигирма йилдан бери свет келмайди.\n− Электр токи, − Ашур муаллимнинг гапини тўғрилаб қўйди мухбир.\n− Ҳа, шу электр токи йигирма йилдан бери келмайди. Аммо хотин иккаламиз ҳам муаллим эдик, ҳар ой ойлигимиздан олдин эллик минг сўмдан олиб қолишарди. Кейин йўқ светга, яъни электр токига деб, юз минг сўмдан олиб қоладиган бўлишди. Юз минг сўмдан электр токига, юз минг сўмдан газга. Охирги марта газ келганда ана шу Қоши қора тирик эди.\n− Брежневни айтасиз-да? – аниқлик киритмоқчи бўлди мухбир.\n− Шундай. Хуллас, бир куни шу Эшмон светчи “Электрдан бир ярим миллион сўм қарзингиз бор экан, тўлаб қўйинг!” деб келди. “Эшмон светчи, эсинг борми ўзи? Сен ҳам шу қишлоқда яшайсан-ку, оғзингга қараб гапир, қишлоққа свет келмаса, катта холангникидан олдингми бунча қарзни?” дедим. Бир ой ўтиб, яна келди. Нима дейди денг? “Қарзингиз уч ярим миллон бўлибди, тўлаб қўйинг!” эмиш. “Энағар Эшмон светчи, бир ой олдин бир ярим миллион дегандинг, бир ойда икки миллион қўшилдими? Менинг свет билан ишлайдиган заводим борми?” дедим. Ёқасидан олиб, идорасига судраб бордим. Эр-хотин давлатга тўлаб қўйган пулларимизнинг каптансаларини кўрсатиб, ҳисоб-китоб қилдирсам, “Деҳқонобод электр тармоқлари” деган идора биздан етти миллион сўм қарздор экан. “Энди ҳам қарздорсиз, деб борсанг, бошингни ёраман”, дедим Эшмон светчига. Икки ой ўтмасдан “Меш миллион сўм қарз бўлибсиз, ҳеч бўлмаса, ярмини тўланг”, деб келди-да. “Ярмини тўласам, нима қиласан?” дедим. “Ярмини нақд менга тўласангиз, қарзингизни ўчириб юбораман, қарздор бўлмайсиз”, деди. Ўзи кўриб турибди, қишлоқда свет йўқ, фоунс ёқиб ўтирибмиз. Қўлимга фонусни олдим-у, “Светга тўлайинми?” дедим. “Ҳа, светга”, деди. “Мана шу светгами?” дедим. “Қайсигалигининг менга фарқи йўқ”, деди. Фонус билан калласига солдим. Нақд икки бўлак бўлди-ёв калласи. Эшмон светчи билан бир-икки ой судлашдик. Айтган пулини унга етказилган моддий ва маънавий зарар сифатида тўладим. Шундан кейин идорасининг каттасини чақириб, светнинг симларини кестириб ташладим. Газ идорасининг катталарини чақириб, газ қувурларини ҳам кестириб ташладим.\n− Шундан кейин электр энергияси ва табиий газ учун тўловлардан қутулдингизми? – сўради мухбир.\n− Ярага туз сепадиган мухбир экансиз-а? – деди Ашур муаллим. – Энг қизиғи, шугндан кейин ҳам ойлигимдан икки юз минг сўмдан олиб қолавергач, мактабнинг катталаридан ҳам аразладим. Ишдан кетдим. “Ана энди ҳам мендан пул олиб кўринглар-чи?” дедим. Аммо янгангиз пенсиягача ишлай, деб мактабдан кетмади, ана, ҳалигача ойлигидан икки юз минг сўмдан ушлаб қолишади. Бўлмаса, РайОНОдагилар ҳам билишади, мен анови идоралар билан тортишиб, газни ҳам, светни ҳам уздириб ташлаганимни. “Барибир ойлигингиздан ушлаймиз, тепанинг кўрсатмаси шундай”, дейди мудир.\nБу орада Ашур муаллимнинг аёли Фотима опа мева-чева олиб кириб, интервью бўлинди.\n− Энди тадбиркорликни қандай бошлаганингизни айтиб беринг, − гапни ўзинин қизиқтирган томонга буради мухбир.\n− Энди бизники сиз мухбирлар айтадигандек, орзу ё ҳавасдан бошлангани йўқ, − деди Ашур муаллим. – Бизники аччиқ билан бошланди. Электр тармоқлари деган идора билан тортишиб қолганимдан кейин сизлар айтмоқчи, “Муқобил электр энергияси”ни ахтардим. Бу ишга хитойликлар уста экан. Аввалига уларнинг свет ёнганида бирор соат токка улаб қўйсанг, бир сутка уйни ёритиб турадиган осма фонарларини олиб келдим. Одамлар бирам олди, бирам олди-ей! Ҳар ҳафта мингтагача олиб келаман, ҳаммаси кетади. Кейин бу матоҳ ҳам ўтмай қолди. Чунки қишлоққа свет бир соат ҳам берилмай қолди-да. Ана шунда жонимга яна хитойликлар оро кирди. Хитойлик бало экан, биздаги аҳволни тинмай ўрганиб туришади, шекилли, электр токи бўлмаса ҳам ёнадиган фонарлар ишлаб чиқара бошлашди. Улардан батарея ёрдамида узоқ ёнадиган фонарларни олиб келиб сотишни йўлга қўйдим. Халқ бирам олди, бирам олди-ей!\n− Аммо уларнинг батареяси тез тамом бўлиб қолади-ку? – деди мухбир.\n− Ана, ўлманг, ана шу томони панд бериб, бу матоҳга ҳам талаб сусайди. Хитойлик буни ҳам сездими, дейман, батареясиз ҳам ёнадиган чироқларни ишлаб чиқаришни бошлади. Мен энди ана шунақа фонарларни олиб келиб сотишни йўлга қўйдим. Кундузи қуёш нури тушиб турадиган ерга қўйиб қўйсангиз, бўлди, оқшоми билан фонарни ёқиб, китобни ўқийверинг! Ана бунақа фонар халқнинг дилидаги нарса бўлди. Халқ бирам олди, бирам олди-ей! Ана, куни кеча Хитойдаги шерикларим шунақа фонарлардан яна беш мингтасини юборишибди.\n− Бу фонарчалар ёрдамида бемалол китоб ўқиса бўлади, дедингиз, демак халқимизни китобхон қилишда ҳам бу фонарчаларнинг аҳамияти катта экан-да? – деди мухбир.\n− Э, нимасини айтасиз? Ишқилиб, қишлоққа свет бермай туришса, бўлгани. Свет келса, ёшлар ёппасига телевизор кўради. Ҳаммаси корей сериалларига мубтало бўлган эндиги ёшлар. Ким билади, балки бу дардга телевидение раҳбарлари чалингандир. Хотинларни айтмайсизми, ҳаммаси телевизорга ёпишиб, “Ишани” кўришади. Свет бўлмагани яхши. Ҳам бизнинг савдо юришади, ҳам ёшлар бизнинг фонарчалар ёруғида китоб ўқишади. Ана, ўзимнинг кенжам, кеча “Ўтган кунлар”ни ўқиб бўлибди. Коллежда ўқийди. Биз бу китобни еттинчи синфда ўқиган эдик.\n− Бу борадаги келгуси режаларингиз қандай? – сўради мухбир.\n− Режаларим катта, − деди Ашур муаллим салгина гердайиб. – Йилнинг охиригача Ургут туманини қуёш батареяси ёрдамида ишлайдиган фонарчалар билан тўлиқ таъминламоқчиман. Яна бир яхши ниятим бор. Халқимиз дунёда бўлаётган ишлардан бехабар қолиб кетмасин, деган ниятда Хитойдаги ҳамкорларимга ўн мингта қуёш батареясида ишлайдиган радиочалар буюртма қилдим. Дастлабки икки мингтасини юборишди. Э, одамлар бирам олаяпти, бирам олаяпти-ей! Ҳаммасининг қулоғида бизнинг радиоча. Бир-бирига янгиликларни айтганини кўрсангиз. “Эшитдингизми, энди биз катталарга эмас, катталар бизга хизмат кўрсатишаркан”, дейди биттаси. “Халқ биздан рози бўлсин, дейишаяпти, энди ишларимиз яхши бўлиб кетадиганга ўхшайди”, дейди бошқаси. “Энди туялар думи узун-узун бўлиб туғилаяпти эмиш”, дейди раис бобо бу гапларга кулиб қўйиб, аммо ўзи халқаро янгиликларга қулоқ солади. “Шу Трапмни сайлиб, америкаликлар адашди-ёв, у соғ эмас”, дейди Раис бобо. “Эшитдиларингми, Сурия ҳам тинчиётган эмиш”, деб қолади баъзида.\nФотима опа “Чойларингизни янгилаб берай”, деб кириб, Ашур муаллимнинг интервьюси узилиб қолди.\n− Газ қувурларини узиб ташлаган бўлсангиз, уйни қандай иситаяпсиз? – сўради мухбир.\n− Ҳа, яшанг, ана энди асосий саволни бердингиз, − деди Ашур муаллим. – Аслида, бизнинг тадбиркорлик ҳам ана шу газдан, аниқроғи, газнинг йўқлигидан бошланди. Нима қилсак, уйни камхаражатроқ иситар эканмиз, деб кўп ўйландим. Чунки, ҳалиги гап, газнинг ҳиди ҳам йўқ. Кўмирнинг нархи осмонда. Қоши қаронинг замонида машина билан олиб келиб ағдарган кўмирфурушлар энди кўмирни халталаб, килолаб сотишдан ор қилишмаяпти. Кўмир олганинг билан унинг ҳам ўзи ёнмайди. Тагига ўтин қалаш керак. Анови, икки минг еттимиди, саккизмиди, хуллас, қиш қаттиқ келган йили дашт томонда тикка турган дарахт қолмади, барини одамлар кесиб ёқди. Юз йиллик тутлар ҳам кесилиб кетди ўшанда. Ҳовлилардаги дархтларини, токларини кесиб, ўтин қилиб ёқди ўшанда одамлар.\n− Ҳа, ўшанда қиш жуда қаттиқ келганди, − маъқуллади мухбир. – Отам бу қишни 1969 йилнинг қишига менгзаган эди.\n− Ана шунда менинг каллам ишлаб қолди-да, − деди Ашур муаллим. Паттақул устани олиб келиб, эски бўчкадан бир печка ясатдим. Ичига ёғоч-тахта устахоналарида босилиб ётган қириндилардан олиб келган қипиқни тўлдириб, озгина керосин сепиб, ёқиб қўйдим. Бир бўчкаси уйни эрталабгача иситди. Кейин шунақа печкаларни ишлаб чиқаришни йўлга қўйдим. Печкамизга уста Паттақул билан маслаҳат қилиб, “ҚП-2008” деб от қўйдик.\n− Нега отини “ҚП-2008” қўйдингиз? – сўради мухбир.\n− Қиринди печка, дегани-да, − кулди Ашур муаллим. – 2008 унинг ихтиро қилинган йили.\n− Бу ихтиронгизни ҳам ҳам халқ яхши қабул қилдими?\n− Э, халқ “ҚП-2008”ни бирам олди, бирам олди-ей! Ҳалигача буюртма устига буюртма тушиб турибди. Ургут тумани қишлоқларини “ҚП-2008” билан таъминлаб бўлдик, ҳозир қўшни Тайлоқ, Самарқанд, Жомбой туманидаги қишлоқларнинг аҳолисига ҳам кўп миқдорда “ҚП-2008” печкаларини етказиб бермоқдамиз.\n− Бу печкаларнинг қулайлик томонларини билдик, − деди мухбир. – Унинг ноқулай томонлари ҳам борми?\n− Афсуски, бор, − деди Ашур муаллим. – Авваллари устахоналарда, “пеларама”ларда уюлиб ётган, шунчаки ёқиб юборилган қиринди, яъни апилкаларнинг нархи кўтарилиб кетди. Олдин сўраб борсак, устахонасини тозалаб берганимизга хурсанд бўлиб, текин бериб юборган, устига дуо ҳам қилган усталар, ёғоч кесувчилар энди қириндининг бир машинасини бир миллион сўмга сотишаяпти. Биз ҳам қараб турганимз йўқ, корхонамизда арзон қиринди ишлаб чиқаришни ҳам йўлга қўйдик. Аҳолидан яроқсиз ёғоч буюмларни олиб, уларни қайта ишлаб, яъни қиринди ҳолига олиб келиб, яна аҳолининг ўзига арзон нархларда етказиб бераяпмиз.\n− Ашур ака, корхонангизда неча киши ишлайди? – сўради мухбир. – Ҳозир ёшларга ишчи ўрни яратиш масаласи кўтарилган, корхонангиздаги иш ўрнини маҳалла ёшлари ҳисобига кенгайтириш борасида режаларингиз қанақа?\n− Ҳозирча қўшма корхонамизда ўзимизнинг маҳалладан иккига яқин кишини кишини иш билан таъминлаганман, − деди Ашур муаллим. – Бу йил ишчиларим сонини маҳалладага коллеж битирувчилари ҳисобига икки баравар оширишни режага киритганман. Уста Паттақулнинг ўғли қишлоқдаги коллежнинг ҳуқуқшунослик бўлимини битираяпти, шу болани отасининг ёнига ишга олмоқчиман. Ўзи шу боланинг анча қўли келиб қолган “ҚП-2008” печкарини ясашга. Ўзимиз кежани ҳам унинг ёнига қўшсак, ишчиларимизнинг сони ҳозиргидан уч баравар ошиб турибди-да, мухбиржон.\n− Яхши. Мен энди борай, − ўрнидан қўзғалди мухбир. – Мазмунли суҳбатингиз учун сизга катта раҳмат, келгуси ишларингизда улкан муваффақиятлар тилайман, соғ бўлинг!\nМухбир келиб кетгани Ашур муаллимнинг кучига куч, ғайратига ғайрат қўшиб юборди. Ашур муаллим Хитойдаги ҳамкорларидан қуёш батареялари ёрдамида ишлайдиган митти телевизорларга буюртма берди.\n− Жаласойликлар ҳам дунёда бўлаётган ишларни ўз кўзлари билан кўришлари керак. Ахир жаласойликлар ҳам ҳеч қачон ҳеч кимдан кам бўлмаган. Бу қишлоқдан тарихда зўр босмачилар чиққан. Керак бўлса, Уста бобо, Раббим чол, Дона муаллим, Хўжақул боболар урушда Берлингача борган, − деди Ашур муаллим чойхонага чиққанда. – Э, ҳеч кимдан кам бўлмайди ҳам, керак бўлса, ўзимиздан ёзувчи ҳам чиққан.\nАна шундай. Жаласойни андак-мундак қишлоқ деманг, биродар, бу қишлоқдан тадбиркорлар ҳам чиққан, керак бўлса!\n← Аввалги Аввалги Эрнст Бегматов, Суюн Қораев. Бизга фамилия керакми? (1991)\nКейинги → Кейинги: Парашурам. Ким кетадию ким қолади (ҳикоя)


Қуръони каримнинг бўлиб-бўлиб нозил қилинишининг ҳикмати – oliymahad.uz\nҚуръони каримнинг бўлиб-бўлиб нозил қилинишининг ҳикмати\nМаълумки, Қуръони Карим Пайғамбаримиз алайҳиссаломга йигирма уч йил мобайнида тадрижий равишда нозил қилинган. Қуйидаги нуқталарда унинг босқичма-босқич нозил бўлиш ҳикматлари борасида қисқача сўз юритамиз.\n1) Машаққатли ва узун даъват йўлида Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг дилларини мустаҳкамлаш учун. Аллоҳ таоло марҳамат қилиб, деди: وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا نُزِّلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وَاحِدَةً كَذَلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَكَ وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِيلًا (“Фурқон” сураси: 32-оят). Маъноси: “Куфр йўлини тутган кимсалар: «(Нега) бу Қуръон унга (пайғамбар алайҳиссаломга) битта тўплам бўлган ҳолида нозил қилинмади?» (Эй Муҳаммад), Биз у – Қуръон билан сизнинг дилингизни устивор қилиш учун мана шундай (парча-парча ҳолида нозил қилдик) ва уни бўлиб-бўлиб баён қилдик”.\n2) Одамларга уни ёдлаш, тушуниш ва амал қилишни осонлаштириш учун. Зеро, агар бир бутун ҳолида нозил этилса, уни биттада онгга сингдириш, ёдлаб олиш ва амал қилиш қийин бўлиб қоларди. Аллоҳ таоло марҳамат қилиб, деди: وَقُرْآناً فَرَقْنَاهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلَى مُكْثٍ وَنَزَّلْنَاهُ تَنْزِيلاً (“Исро сураси, 106-оят). Маъноси: “Сиз Қуръонни одамларга аста-секин ўқиб беришингиз учун Биз уни бўлакларга бўлдик ва бўлиб-бўлиб нозил қилдик”.\n3) Одамларни руҳоний жиҳатдан аста-секинлик билан тарбия қилиб, турли-туман ахлоқий иллатлардан босқичма-босқич мусаффо қилиш, шариат аҳкомларини тадриж билан татбиқ этиш. Зеро, агар шунча шаръий ҳукмлар, таъқиқ ва буйруқлар бир дафъада жорий қилинганда уларни “ҳазм қилиш” ва амал қилиш мушкул бўлиб қоларди. Шариатга амал қилиш кишиларга жуда улкан тоғдек бўлиб кўринар ва натижада ғайратлар сўниб қолган бўларди.\nБунинг ёрқин мисолини ўша замон одамларининг қон-қонига сингиб, кундалик ҳаётларининг ажралмас қисмига айланган «хамр»нинг ҳаром қилиниш жараёнида кўришимиз мумкин. Воқеълик кўзи билан қаралса, уларга нисбатан мазкур нарсанинг бир дафъада ҳаром этилиши катта қийинчилик туғдирарди.\nШу боис, Аллоҳ таоло аввалига у нарсани бир оятда қатъиян ҳаром қилмасдан, босқичма-босқич нозил бўлган бир неча оятларда хамрга нисбатан уларда салбий фикр уйғотди. Кишиларни руҳан сўнги, ҳал қилувчи ҳукмни қабул қилишга тайёрлаб борди. Вазият пишиб етилгач, хамр бир оятда узил-кесил ҳаром қилинди. Натижада, жарчи орқали буни эшитган одамлар хамрни энди сипқорай деб турганларида тўкиб юбордилар, баъзилар бўғзиларига қўлларини тиқиб қайт қилиб ташлашди. Ўша куни Мадина кўчалари шароб билан оқди. Аллоҳнинг ҳикмати ўзининг беназир самарасини берди.\n673000cookie-checkҚуръони каримнинг бўлиб-бўлиб нозил қилинишининг ҳикматиno\nОлдингиБир оят тафсири: Илмнинг шарафиКейингиБуюк мақсадлар буюк масъулиятни талаб қилади


Қозоғистонлик ўзбеклар ўз тилини унутишдан хавотирда\n28 феврал 2021, Тошкент вақти: 23:16\nЖанубий Қозоғистонда 150 га яқин ўзбек мактаби бўлиб, уларда қарийб 90 минг ўқувчи таълим олади. Яқин йиллар ичида ўзбек мактаблари сони кескин қисқаришидан хавотир мавжуд.\nБунинг сабаби ўзбек мактабларининг кўплаб муаммоларга дуч келаётганидир. Ўзбек тилидаги ўқув қўлланмалари етишмаслиги, олий таълимни фақат қозоқ ёки рус тилида олиш мумкинлиги шулар жумласидандир.\nМаҳаллий кузатувчилар қозоғистонлик ўзбек болалари қозоқ ёки рус мактабларига ўқишга мажбур бўлаётганини айтмоқда. Маълум бўлишича, жорий йилда Туркистондаги ўзбек мактабларининг 1-синфига жуда кам ўқувчи келган. Ота-оналар фарзандларини рус ёки қозоқ мактабларига беришни маъқул кўрмоқда. Олий ўқув юртларига киришда тест имтиҳонлари фақат қозоқ ёки рус тилларида топширилиши уларни шундай қадам қўйишга мажбур қиляпти.\n“Агар тест топширишда ўзбек тили муаммоси ҳал қилинмаса, келаси йили аҳвол қандай бўлиши номаълум”, - деб ёзади “Сайрам сабоси” газетаси.\nЖанубий Қозоғистон университети профессори Ботир Норбоевнинг билдиришича, ўрта таълим олишда ўзбек болалари қозоқлар билан бир хил ҳуқуққа эга. Аммо олий таълим олишга келганда ўзбек ёшлари кўп муаммоларга дуч келади. Олий ўқув юртларига киришдаги тест имтиҳонлари қозоқ ёки рус тилларида бўлиши ўзбек ёшларини қийин аҳволга солиб қўйган.\nЎзбек миллий маданият маркази раиси Икром Ҳошимжоновнинг таъкидлашича, бу муаммо бўйича бир неча йиллардан буён Таълим вазирлигига мурожаат қилиб келинади. Вазирликдан турли ваъдалар олинган бўлса-да, ҳалигача ижобий натижа йўқ.\nЎзбекистонда лотин алифбосига ўтилгани қозоғистонлик ўзбеклар учун янги муаммоларни келтириб чиқаряпти. Улар бу алифбодаги ўқув қўлланмалари ва бадиий адабиётлардан фойдаланишда қийинчиликка дуч келмоқда.\n“Чашма” ижодий уюшмаси раиси Абдураҳим Пратовнинг фикрича, бадиий адабиётлар муаммосини ҳал қилиш мумкин. Бунинг учун мактабларда лотин алифбосини ўрганиш бўйича қўшимча машғулотларни йўлга қўйиш керак.\nА.Пратов мактаб ўқувчиларига мўлжалланган “Бойчечак” ва “Камалак” журналлари бош муҳаррири лавозимида ҳам ишлайди. У кейинги йилдан бошлаб “Бойчечак”да лотин имлосига бағишланган алоҳида саҳифа ташкил этишни мўлжаллаётганини билдирди.\nШунга қарамай, ўзбек ота-оналари ўз фарзандларининг келажагидан хавотирда. Сайрамлик Анвар Муҳаммедов бу кетишда 5-10 йилда қозоғистонлик ўзбеклар ўз тилини унутиб қўйишини таъкидлади. Чунки ҳозир ўзбек ёшлари на ўзбек, на қозоқ бўлиб вояга етмоқда.


Туркияда 74 минг кишининг паспорти бекор қилинди » Новости Узбекистана сегодня: nuz.uz\nНовости Узбекистана → Жахонда → Туркияда 74 минг кишининг паспорти бекор қилинди\n04-08-2016 12:47 0 630 Рейтинг1 Чоп этиш\nТуркияда 74 минг кишининг паспорти бекор қилинди\nТуркияда бўлган исён туфайли шу кунгача 26 минг одам қўлга олинган.\nТуркия ҳукумати 15 июль куни давлатга қарши уюштирилган исёндан сўнг 74 562 кишининг паспортини бекор қилди. Ҳарбийларнинг давлат тўнтаришига ҳаракат қилишига алоқадор 26 минг одам қўлга олинди. Бу ҳақда Туркия Ички ишлар вазири Эфкан Ала маълум қилди.\nМаълумотларга қараганда, айни дамда 13 419 киши ҳибсга олинган ва улар суд ҳукмини кутмоқда.\nЭслатиб ўтамиз, 15 июль куни Туркияда бўлган ҳарбийлар исёни натижасида 246 киши ҳалок бўлди, 1400 дан ортиқ одам жароҳат олди. Туркия ҳукумати исёнда Фатҳуллоҳ Гулен бошчилигидаги ФЕТО ташкилотини айбламоқда.


2015 йили Ўзбекистонда 82 минг уй фойдаланишга топширилди\n16:02 / 29.03.2016\nДавлат статистика қўмитаси ҳисоботига кўра, 2015 ҳисобот йилида Ўзбекистонда умумий майдони 11663,9 минг квадрат метр бўлган 82 минг уй ёки 85,7 минг хонадон қуриб, фойдаланишга топширилган. Бу соҳада ўсиш 2014 йилга қараганда 3,2 фоизни ташкил этган. Шундан қишлоқ жойларда қуриб битказилган уйлар майдони 8561,8 минг кв.метрдан иборат бўлиб, 2,2 фоизга ўсган.\n"Шифохона, амбулатория-поликлиника ҳамда қишлоқ врачлик пунктларини қуриш ва капитал таъмирлашга 396,8 млрд сўм сарф этилган бўлиб, соғлиқни сақлаш соҳасига киритилган жами маблағнинг 45,4 фоизини ташкил этади", деб хабар қилади UzDaily.uz\nОлий таълим муассасалари, касб-ҳунар коллежлари ва лицейлар қуриш ҳамда уларни реконструкция қилишда 299,6 млрд сўм ўзлаштирилган. Бу ноишлаб чиқариш соҳасига киритилган сармоянинг 2,1 фоизини ва таълим соҳасига йўналтирилган маблағларнинг 30,7 фоизини ташкил этган.\nУмумий ва махсус таълим мактабларини қуришга эса 265,3 млрд сўм сарфланган. Бу таълим соҳасига киритилган сармояларнинг 27,2 фоизи демакдир.


The New York Times: Хитой LinkedIn ижтимоий тармоғидан жосусларни ёллашда фойдаланмоқда\n28 феврал 2021, Тошкент вақти: 17:48\nThe New York Times АҚШ ва хориж разведкаларига таянган ҳолда, Хитой профессионал LinkedIn ижтимоий тармоғидан жосусларни ёллашда фойдаланаётгани ҳақида ёзди.\nГазета манбаларининг айтишларича, сўнгги йилларда давлат тузилмаларининг кўплаб ходимларига ижтимоий тармоқ орқали Хитойда манфаатли иш таклиф қилинган. The New York Times нашрининг ёзишича, бу таклиф потенциал жосусни Хитойга келишга кўндириш учун қилинган.\nThe New York Times сўнгги пайтларда АҚШда жосуслик билан боғлиқ суд ҳукмлари кўпайганига эътибор қаратган. Жумладан, баҳорда Марказий Разведка Бошқармасининг собиқ ходими жосусликда айбланиб, 20 йилга қамалган. Хабарларга қараганда, унинг Хитой манфаати учун жосуслик фаолияти LinkedIn орқали бошланган.\nИжтимоий тармоқ раҳбарияти журналистларнинг бу борадаги саволларига жавоб берар экан, шубҳали саҳифалар таҳлили билан алоҳида бўлим шуғулланишини маълум қилди. Мазкур бўлим,турли манбалардан, жумладан, давлат тузилмалари саҳифаларидан ҳам ахборот йиғиш билан шуғулланади.


Темур тузуклари (6)\nРУМ МАМЛАКАТИНИ ЗАБТ ЭТИБ, ҚАЙСАР ЛАШКАРИНИ СИНДИРИШ БОБИДА ҚИЛГАН КЕНГАШИМ\nШом шаҳарларини забт этганимдан кейин ва Мисру Шом подшоси Малик Фараж жанг майдонини ташлаб қочгандан сўнг, Румга юборган элчим Йилдирим Боязиднинг тескари жавобини олиб келди. Лекин [Боязид] Миср ва Шом лашкари мендан ечгилганини эшитгач, ўйланиб қолгани ва саросимага тушиб, шошилинч равишда юришга тайёргарлик кўра бошлаганини ҳам айтди. Мен эса кенгашиб Дамашқ шаҳрини олиб, Шом вилоятларини бўйсундиргач, Мўсул йўли билан Бағдодга қараб юрдим. Бу билан қайсарнинг мен билан уруш қилиш нияти бор-йўқлигини билиб олмоқчи бўлдим. Табриз тарафга қараб юрдим. Амирзодалардан баъзиларига кўпсонли лашкар фавжларини қўшиб, Бағдод устига жўнатдим. Бу вақтда Бағдод ҳокими султон Аҳмад жалоир шаҳарни ва унинг қалъасини қўриқлашни навкари Фаррухга топшириб,. ёнига кўп одамларни қўшиб берганди.\nАмирзодалар Бағдодга етиб, шаҳарни қуршаб олдилар. Иш уруш қилишга бориб тақалгач, [чопар орқали] бор ҳақиқатни менга арз қилдилар. [Бу хабарни] эшитиб ўзим Бағдодга бориб, шаҳар ва қалъани озод этишга қарор қилдим. Табриз йўлидан орқага қайтиб, юриш билан Бағдодга келдим ва эҳтиёткорлик билан ҳарбий ҳийлалар ишлатиб, қалъани қўлга олишга киришдим. Қамал муддати икки ойу ва яна бир неча кунга чўзилгандан кейингина қалъа билан шаҳар ишғол этилиб, ғалаба қозонилди. Қалъа бошлиғи Фаррух Дажла дарёсида ғарқ бўлди. Мен шаҳарга кирдим ва барча бебош, бузуқ кишиларни ўлдиришни, қалъа ва шаҳар иморатларини бузиб ер билан баробар қилишни буюрдим.\nБағдоддан кейин Озарбайжонга юриш қилишга жазм қилдим ва ўша ерда бир қанча вақт туриб қолдим. Шу аснода қайсар Ҳалаб, Ҳумс ва Диёрбакр вилоятларига лашкарий фавжларини юборгани ва мендан қочиб қайсар паноҳига кирган Қора Юсуф туркман эса қароқчилар бошлиғига айланиб, айниқса икки муқаддас шаҳар зиёратига қатновчиларнинг карвонларига кўп зарар келтираётганлиги хабари қулоққа эшитилди. Бунинг устига ўша тарафлардан бир жамоат кишилар келиб, улар ҳам Қора Юсуфнинг жабр- зулмидан арз қилдилар. Шунинг учун Қора Юсуфнинг жазосини бериб, қайсарнинг кўзини ғафлат уйқусидан очиб қўйишим лозим кўринди. Бу хусусда кенгаш ўтказиб, ҳар бир шаҳар ва қабиладан лашкар тўплаб, Қайсарнинг устига ёпирилиб боришга қарор қилдим. Лашкар жамъ бўлгандан кейин ҳижрий 804 йилининг ражаб ойида (милодий 1401 йил февралида) Озарбайжондан қайсар устига лашкар тортдим. Ўзимдан илгари лашкаримдан бир неча фавжини Рум мамлакати устига тўсатдан босқин қилишга тайин қилдим. Яна бир неча фавжга эса йўлимиздаги тўхташ манзилларини кўздан кечириб емиш ва ичмишни ҳозирлаб туришни буюрдим, ўзим Ангурия йўли билан қайсар устига лашкар тортдим. Қайсар тўрт юз минг отлиқ ва пиёда аскари билан менга қарши юзланди.\nУрушни бошладим ва уни енгдим. Қайсарни лашкарбошиларимдан бири қўлга тушириб, ҳузуримга келтирди.\nЕтти йиллик юришдан сўнг зафар ва нусрат билан Самарқандга қайтдим!.\nМамлакатларни фатҳ этгувчи бахтли фарзандларим ва жаҳонни идора этгувчи қудратли набираларимга маълум бўлсинким, Тангри таоло даргоҳидан умидим шулки, кўплаб фарзандларим, авлодим салтанат тахтига ўтириб, мамлакатларни идора этгай. Шунинг учун салтанат қуриш, давлат тутиш ишларини бир неча тузукка боғладим ва салтанатни бошқариш ҳақида қўлланма (дастур ул- амал) ёзиб қолдирдим, токи фарзандларим ва авлодимдан бўлганларнинг ҳар бири унга мувофиқ иш юритсин, меҳнату машаққатлар, кўп ҳарбий юришлар, уруш-талошлар билан, тангрининг инояти ва ҳазрати Муҳаммаднинг, унга тангрининг марҳаматлари ва саломлари бўлсин, толеъи баланд миллатининг шарофати, онҳазратнинг улуғвор авлоди ва қимматли саҳобаларига қилган муҳаббат ва дўстлигим орқали қўлга киритган давлат ва салтанатни сақлагайлар.\nБу тузуклардан ўз салтанат ишларини бошқаришда қўлланма сифатида фойдалангайлар, токи мендан уларга етадиган давлат ва салтанат зарару таназзулдан омон бўлгай.\nЭнди менинг номдор бахтиёр фарзандларим ва мамлакатларни забт этгувчи иқтидорли набираларимга йўл-йўриғим шулки, мен ўн икки нарсани ўзимга шиор қилиб олиб, салтанат мартабасига эришдим. Шу ўн икки нарса ёрдамида мамлакатларни забт этиб, салтанатимни бошқардим ва салтанат тахтига зебу зийнат бердим. Улар ҳам ушбу тузукка амал қилсинлар. Давлату салтанатимни ва ўзларини эҳтиёт қилсинлар.\nБиринчиси — давлат ва салтанатимга боғлаган менинг биринчи тузугим — Тангри таолонинг дини ва Муҳаммад мустафонинг шариатига дунёда ривож бердим. Ҳар ерда ва ҳар вақт ислом динини қувватладим.\nИккинчиси шулким, ўн икки табақа ва тоифадаги кишилар билан мамлакатларни забт этдим, уларни идора қилдим. Давлат, салтанат устунларини ўшалар билан қувватлаб, мажлисларимни шулар билан зийнатладим.\nУчинчиси шулдирки, маслаҳат, кенгаш, тадбиркорлик, фаоллик ва ҳушёрлик-эҳтиёткорлик билан ғаним қўшинларини енгиб, мамлакатларни ўзимга бўйсундирдим. Салтанатим ишларини муросаю мадора, мурувват ва сабр-тоқат билан юргиздим. Кўп нарсани билиб турсам ҳам ўзимни билмасликка олардим. Дўсту душман билан муросаю мадора қилдим.\nТўртинчиси — давлат ишларини салтанат қонун-қоидаларига асосланган ҳолда бошқардим. Тўра ва тузукка таяниб, салтанатда ўз мартаба ва мақомимни мустаҳкам сақлаб турдим. Амирлар, вазирлар, сипоҳ, раият ҳар бири ўз лавозим ва мартабасидан мамнун ҳолда хизматимда бўлиб, ундан ортиғига даъвогарлик қила олмади.\nБешинчиси — амирларим ва сипоҳийларимни мартаба ва унвонлар, зару зеварлар билан хушнуд этдим. Базмларда уларга [ўз ёнимдан] ўрин бердим, шунинг учун жангларда жонларини фидо қилдилар. Дирҳам ва динор'ларни улардан дариғ тутмадим.\nУларнинг юмушларини енгиллаштириш учун меҳнату машаққатларини ўзимга юкладим ва тарбият қилдим. Амирлар, сипоҳсолорлар, баҳодирлар билан иттйфоқ бўлиб, уларнинг мардлигу мардонаворлигига таяниб, шамшир зарби билан йигирма етти подшоҳнинг тахтини эгалладим. Эрон, Турон, Рум, Мағриб, Шом, Миср, Ироқи араб ва Ироқи ажам, Мозандарон, Гилонот, Ширвонот, Озарбайжон, Форс, Хуросон, Дашти жете, Дашти Қипчоқ, Хоразм, Кобулистон, Бохтарзамин, Ҳиндистонга подшоҳ бўлиб, ҳукм сурдим.\nСалтанат тўнини кийгач, тинчлигу соғлигим кетди, ўз тўшагимда роҳатда ухлаш ҳузур-ҳаловатидан воз кечдим. Ўн икки ёшимдан турли диёрларни кездим, ранжу меҳнат тортдим. Ҳар хил тадбирлар қўллаб [ғаним] фавжларини синдирдим. Амирлар ва сипоҳийларнинг исёнларини кўрдим, улардан аччиқ сўзлар эшитдим. Лекин сабру бардош билан ўзимни эшитмаган-кўрмаганга солиб, уларни тинчитдим. Қилич кўтариб жанг майдонига отилдим ва шу тариқа дунёда ном чиқардим.\nОлтинчиси — адолат ва инсоф билан тангрининг яратган бандаларини ўзимдан рози қилдим. Гуноҳкорга ҳам, бегуноҳга ҳам раҳм қилиб, ҳаққоният юзасидан ҳукм чиқардим. Хайр-эҳсон ишларим билан одамлар кўнглидан жой олдим. [Тўғри] сиёсат ва инсоф билан сипоҳийларим ва раиятни умид ва қўрқинч орасида\nсақладим. Фуқаро ва қўл остимдагиларга раҳмдиллик қилдим, сипоҳийларга инъомлар улашдим. Золимлардан мазлумлар ҳаққини олдим. Золимлар етказган ашёвий ва жисмоний зарарларни исботлаганимдан кейин, уларни шариатга мувофиқ одамлар ўртасида муҳокама қилдим ва бир гуноҳкорнинг ўрнига бошқасига жабр-зулм ўгказмадим.\nМенга ёмонликлар қилиб, бошим узра шамшир кўтариб, ишймга кўп зиён етказганларни ҳам, илтижо билан тавба-тазарру қилиб келгач, ҳурматлаб ёмон қилмишларини хотирамдан ўчирдим. Мартабаларини оширдим. Улар билан муомалада шундай йўл тутдимки, агар хотираларида менга нисбатан шубҳаю қўрқув бўлса, бутунлай унут бўларди.\nЕттинчиси — саййидлар, уламою машойих, оқилу донолар, муҳаддислар, хабарчилар (тарихчилар)ни танланган, эътиборли одамлар ҳисоблаб, иззату ҳурматларини жойига қўйдим. Шижоатли кишиларни дўст тутардим, чунки Тангри таоло жасур кишиларни ардоқлайдилар. Уламо билан суҳбатда бўлдим ва пок ниятли, тоза қалбли кишиларга талпиндим. Буларнинг ҳимматларидан улуш тиланиб, муборак нафаслари билан дуо-фотиҳа беришларини илтимос қилдим. Дарвиш, фақир ва мискинларни ўзимга яқин тутдим, уларнинг кўнгилларини оғритмадим ва бирон талабларини рад этмадим. Бузуқи ва оғзи шалоқ ғийбатчи одамларни мажлисимга йўлатмадим, сўзларига амал қилмадим. Бирор кимсага туҳмату ғийбат қилсалар, қулоқ солмадим.\nСаккизинчи — азму жазм билан иш тутдим. Бирон ишни қилишга қасд қилган бўлсам, бутун зеҳним, вужудим билан боғланиб, битирмагунимча ундан қўлимни тортмадим. Ҳар неки деган бўлсам унга амал қилдим. Ҳеч кимга ғазаб билан қаттиқ муомала қилмадим ва ҳеч бир ишда танглик қилмадим, токи Тангри таолонинг ғазабига дучор бўлмайин ва ишимни бузиб, ҳолимни танг айламасин деб. Одам Атодан бошлаб Хотам ул- анбиёгача, улардан ҳозирги дамгача ўтган султонларнинг қонунлари ва туриш-турмушларини донолардан сўраб-суриштирдим. Ҳар қайсиларининг йўл-йўриқлари, туриш-турмушлари, қилиш-қилмишлари, айтган гапларини хотирамда сақладим ва яхши ахлоқлари, маъқул сифатларидан намуна олиб, унга амал қилдим. Давлатларининг таназзулга учрашй сабабларини суриштирдим ва давлату салтанат заволига сабаб бўлувчи ишлардан сақландим. Наслни бузувчи, очарчилик ва вабо касали келтирувчи зулм ва бузуқчиликдан сақланишни ўзимга лозим билдим.\nТўққизинчиси — раият аҳволидан огоҳ бўлдим, улуғларини оға қаторида, кичикларини фарзанд ўрнида кўрдим. Ҳар ернинг табиати, ҳар эл ва шаҳарнинг расму одатлари, мизожидан воқиф бўлиб турдим. Ҳар бир ўлка ва шаҳар аҳолисининг ашроф- улуғлари ва бузурглари билан ошна тутиндим. Уларнинг мизожларига, табиатига тўғри келган, ўзлари тилаган одамларини уларга ҳоким қилиб тайинладим. Ҳар бир диёр аҳолисининг аҳволидан огоҳ бўлиб турдим. Ҳар бир мамлакатнинг аҳволини, сипоҳу раият кайфиятини, туриш-турмушларини, қилиш-қилмишларини, булар ўрталаридаги алоқаларни ёзиб, менга билдириб туриши учун диёнатли, тўғри қаламли кишилардан воқеанавислар (ахборнавис- хабарчилар) белгиладим. Бордию нотўғри нарса ёзганлари менга маълум бўлиб қолса, бундай воқеанависларни жазоладим. Ҳокимлар, сипоҳ ва раиятдан қайси бирининг халққа жабр-зулм етказганини эшитсам, уларга нисбатан дарҳол адолату инсоф юзасидан чора кўрдим.\nЎнинчидан — турку тожик, арабу ажамнинг турли тоифа ва қабилаларидан бўлган ва менинг паноҳимга кирган кишиларнинг улуғларига ҳурмат кўрсатдим, қолганларини ҳам ўз ҳолига яраша сийладим. Яхшиларига яхшилик қилдим, ёмонларини эса ўз ёмонликларига топширдим. Ким менга дўстлик қилган бўлса, дўстлиги қадрини унутмадим ва унга мурувват, эҳсон, иззату икром кўрсатдим. Кимки менинг хизматимни қилган бўлса, хизмати ҳаққини адо этдим. Кимки менга душманлик қилса-ю, кейин пушаймон бўлиб, илтижо билан ҳимоя истаб, тиз уриб олдимга келса, душманлигини унутиб, мурувват ва дўстлик кўрсатдим. Чунончи, улус амири Шер Баҳром аввал менга ҳамроҳ эди, бошимга [оғир] иш тушганда мени ташлаб кетди ва душманларимга қўшилди, менга қарши қилич кўтарди. Охири берган тузим ҳаққи тизза уриб, яна илтижо қилиб келди. Асл эр-йигит бўлганлиги ва жанг-жадал билан суяги қотган мардлардан эканлиги боисидан ёмон ишларининг барисидан кўз юмдим. Олдимга келгач, ўзини ҳурматлаб, мартабасини оширдим. Уни марду мардоналиги учун кечирдим.\nЎн биринчиси — фарзандлар, қариндошлар, ошна-оғайни, қўшнилар ва мен билан бир вақтлар дўстлик қилган барча одамларни давлату неъмат мартабасига эришганимда унутмадим, [молу мулк ва накд пул билан] ҳақларини адо этдим. Ўз фарзандларим, қавму қариндошларимдан қариндошлик меҳрини узмадим. Улардан нораво иш ўтган бўлса, дарҳол боғлаб, ўлдиришга буюрмадим. Ҳар кимни [туриш-турмушнинг пасту баландларида] турли йўллар билан синаб билиб олдим ва уларга шунга яраша муомала қилдим. Ҳаётнинг кўп иссиқ-совуғини кўриб, улардан сабоқ олиб, тажрибамни оширдим. Шунинг учун дўсту душман билан келишиб яшадим.\nЎн иккинчиси — дўст-душманлигига қарамай, ҳар жойда сипоҳийларни ҳурмат қилдим, чунки улар боқий мато бўлган жонларини фоний дунё моли учун сотадилар. Ўзларини маърака-майдон, ҳалокатга отиб, жонларини қурбон қиладилар. Агар ғаним сипоҳидан бирор одам ўз валинеъматига сидқидилдан хизмат қилиб уруш кунларида менга қарши қилич кўтарган бўлса ҳам, ундай одамга нисбатан лутф-марҳаматлар кўрсатдим. Қошимга [паноҳ истаб] келганда, уни қадрлаб, ишончини қозондим, вафодорлиги ва ҳақиқат билан хизмат қилишига ишондим.\nҚайси бир сипоҳий туз ҳақи ва вафодорликни унутиб, хизмат вақтида ўз соҳибидан юз ўгириб, менинг олдимга келган бўлса, ундай одамни ўзимга энг ёмон душман деб билдим. Чунончи, Тўхтамишхон билан бўлган урушда унинг амирлари менга хабарлар ва шикоят-аризалар ёзиб, ўз ҳукмдорлари, яъни менинг душманим бўлмиш Тўхтамишхон берган туз ҳақини унутдилар. Вафодорлик ва ҳақиқатни бир чеккага йиғиштириб қўйиб, менинг ҳузуримга паноҳ истаб келганлари . учун уларни лаънатладим, ўзимча, «булар ўз соҳибига вафодорлик қилмагач, менга қилармиди?» деб ўйладим.\nЯна тажрибамда кўриб билдимки, давлат агар дину ойин асосида қурилмас экан, тўра-тузукка боғланмас экан, ундай салтанатнинг шукуҳи, қудрати ва тартиби йўқолади. Бундай салтанат яланғоч одамга ўхшарким, уни кўрган ҳар кимса, назарини олиб қочади. Ёхуд касу нокас тап тортмай кириб чиқадиган томсиз, эшиги — тўсиғи йўқ уйга ўхшайди.\nШунинг учун ҳам мен ўз салтанатим биносини дини ислом, тўра ва тузук асосида мустаҳкамладим. Салтанатни бошқаришимда учраган ҳар қандай воқеа ва ишни тўра ва тузук асосида бажардим.\nДилимнинг машриқидан кўтарилган биринчи тузук шундан иборат бўлдики, ислом динини ёйиб, Муҳаммад, унга тангрининг марҳаматлари ва саломлари бўлсин, шариатини қувватладим. Жаҳоннинг турли мамлакатлари, катта ва кичик шаҳарларида ислом динини ва одамларнинг энг хайрлиси (ҳазрати Муҳаммад)нинг тўғри йўлларини тарғиб этдим. Ўз салтанатимни шариат билан безадим.\nРавшан динга ривож беришда қўллаган биринчи тузугим шу бўлдики, саййидлар орасидан лаёқатли биттасини аҳли исломга садр этиб тайинладим. Тамом вақфларни бошқариш ва назорат қилиш учун мутаваллий танлашни, ҳар бир шаҳар ва вилоятда қозий, муфтий, муҳтасиб тайинлашни унинг ўзига ҳавола этдим. У саййидлар, уламо, шайхлар ва бошқа диний арбобларга суюрғол белгилаб, ҳар бирининг вазифасини тайин қилсин, дедим.\nЛашкарлар учун махсус қозий ва раият учун алоҳида қозий тайинладим; ҳар мамлакатга шайхулислом юбордимки, токи мусулмонларни гуноҳ ишлардан қайтариб, уларни яхши ва савоб ишларга ундасин.\nҲар бир шаҳарда масжидлар, мадрасалар, хонақолар қуришни, йўловчи мусофирлар учун йўл устига работлар бино қилишни, дарёлар устига кўприклар қуришни буюрдим.\nМусулмонларга диний масалалардан таълим бериб, шариат ақидалари ва ислом дини илмлари: тафсир, ҳадис, фиқҳдан дарс берсинлар деб, ҳар бир шаҳарга олимлар ва мударрислар тайин қилдим. Турли мамлакатлардаги садрлар ва қозийларга шариатнинг асосий талаблари қандай бажарилаётганлиги хусусида менга хабар қилиб туришни буюрдим. Шунга ўхшаш ҳар эл ва ҳар шаҳарда сипоҳ ва раият орасида урф-одатларга оид жанжалли ишлар ҳақида менга маълумот бериб турсин деб адолат амирини тайинладим.\nШу тариқа ислом динини ривожлантириб, шариатни мусулмон мамлакатларига ёйдим. Ислом динини ёйиб, унга равнақ берганим ҳақидаги овоза каттаю кичик аҳли мўминнинг қулоғига етгандан кейин, ислом олимлари: «Тангри таоло ҳар юз йилда Муҳаммад, унга тангрининг марҳаматлари ва саломлари бўлсин, динига ривож бериш ва янгилаш учун бир кишини ислом динининг ёйувчиси ва янгиловчиси сифатида ихтиёр этади. Бу саккизинчи юз йилликда Амир соҳибқирон ислом динини жаҳон аҳлига тарқатди. Шунинг учун бу юз йилликда Муҳаммад динининг янгиловчиси шу киши бўлғай» — деб фатво бердилар.\nЗамон уламосининг улуғи бўлмиш Мир Саййид Шарифбу хусусда менга мактуб йўллаб ёзган эдиларки, илгариги ва кейинги авлод ислом олимларининг барчаси бир оғиздан иттифоқ бўлиб деганларки, Аллоҳи таоло ҳазрати рисолатпаноҳ пайғамбаримиз, унга тангрининг марҳаматлари ва саломлари бўлсин, унинг динини тарқатиш учун ҳар юз йилда бир ккшини динни янгиловчи сифатида ихтиёр этади. Саккизинчи юз йилликнинг бошида Амир .соҳибқирон ҳақиқий динни ривожлантирди ва ҳар томонга ёйди. Дини ислом оламнинг турли ўлкалари ва шаҳарларида равнақ топди. Ҳақли равишда [бу асрда] диннинг тарқатувчиси Амир соҳибқиронлиги тасдиқланди. Ушбу мактубнинг нусхаси будир: «ё, Аллоҳ! Кимки Муҳаммад динини қўллаб-қувватласа, Сен ҳам уни қўллагил, кимки Муҳаммад динини хор қилса, Сен ҳам уни хор тутгил» (дуо).\nРисолатпаноҳ пайғамбаримиз ҳижрат этганларига ҳам саккиз юз йилдан ошди. Ҳар юз йил бошида Аллоҳи таоло ва тақаддус ўз элчиси ва ҳабиби Муҳаммад динини унинг умматига тарқатувчи ва янгиловчини ихтиёр айлайди. Аллоҳга ҳамду санолар бўлсинки, саккизинчи юз йиллик бошида Аллоҳи таоло Амир соҳибқиронни ислом динининг янгиловчиси ва ривожлантирувчиси сифатида ихтиёр айлади ва у турли ўлкалар ва мамлакатларда аҳолига дини Муҳаммадийни қабул қилдирди. Илк ислом олимлари динни янгиловчилар аҳволини ўрганиб, ўз китобларида бу ҳақда маълумот берганлар. Бу янгиловчилар қуйидагилардир:\nҲижратдан кейинги биринчи юз йилликда динни янгиловчи киши Умар ибн Абдулазиз эдилар. У хорижийлар минбардан туриб, ҳазрати Алига таъна қилишиб, лаънатлар ёғдиришиб, ислом динини заифлаштирганда, бу [низони] бартараф қилди. Ўша вақтда ислом аҳли иттифоқи бузилиб, кинаю адоват пайдо бўлган эди; бир тоифа одамлар тўғри йўлдан борган халифалар (хулафо ар-рошидин) ни лаънатлаб, уларга таънаю дашном ёғдирдилар; бошқа бирлари эса мўминлар амири ҳазрати Али [бошлиқ] имом Ҳусайн ва ҳазрати Аббосни лаънатлар эдилар. Бу икки гуруҳ ҳам ўзаро адоватда бўлиб, ўта мутаассиб эдилар. Умар ибн Абдулазиз бу низоларни бартараф қилиб, дини исломни янгалади.\nИккинчи юз йилликнинг бошида келган дин янгиловчиси халифа Маъмун ибн Хорун ар-Рашид эди. У ислом динида пайдо бўлган етмиш икки турли ботил мазҳабларни йўқотиб, ҳақ мазҳаби аҳли суннат ва жамоатни ривожлантирди. Али ибн Мусо Жаъ- фар'ни, ундан Аллоҳ рози бўлсин, Хуросондан олиб келиб, уни ўзига валиаҳд деб эълон қилди. Унинг изни ва маслаҳати билан мамлакатда ҳукмронлик қилди.\nУчинчи юз йиллик бошида дини Муҳаммадийни янгиловчиси халифа Муқтадир биллоҳ Аббосий эди. Абу Тоҳир бошчилигидаги қарматлар Маккад муаззамани босиб олиб, арафа куни ҳажга борганлардан ўттиз мингтасининг жонига қасд қилдилар ва уларни шаҳид этдилар. Муқаддас қора тош (ал-Ҳажар ал-асвад) ни Каъба ичидан кўтариб олиб кевдилар. Ислом мамлакатларини вайрон этиб, қатли ом ва талон-торож қилдилар. Шу сабабдан ислом дини заифлашиб қолди. Муқтадир биллоҳ бу қавм. устига лашкар тортиб, уларни улоқтириб ташлади [ва фитнани бостирди]. Бу билан ислом дини ва шариатга ривож берди.\nТўртинчи юз йилликнинг бошида дини Муҳаммадийни ривож эттиргай киши Иззуддавла Дайламий эди. Шу даврнинг халифаси аббосий Мутиъ амриллоҳ5 [ҳукмронлиги вақтида бўлган] фисқ- фужурлар ва унга тобеъ кигдиларнинг зулми орқасида дини ислом заифлашган ва ислом мамлакатларида турли-туман фисқ-фасод кўпайганди. Иззуддавла бу халифани тахтдан йиқитиб, ўрнига ўғли Тоиъ биллоҳни валиаҳд қилди. Иззуддавла шахсан ўзи бу динни тарқатиш ва тозалашда, бидъатни йўқотишда, ношаръий ишларни бартараф қилишда, жабр-зулмни тугатишда мутасадди бўлди. Дини Муҳаммадийга ривож берди.\nБешинчи юз йиллик бошида дину шариатни ривожлантирган одам султон Санжар ибн султон Маликшоҳ эди. Шайх Аҳмади Жом ва. ҳаким Саноий унинг замондошлари бўлиб, султон уларнинг муриди эди. Бу даврда динсизлар ва жоҳиллар ислом динини заифлйштирган эди. Султон Санжар динсизларни йўқотиб, ислом динини ривожлантиришга киришди. Дини Муҳаммадийга итоат ва тобеъликда шундай даражага эришдики, шариатга хилоф бўлган ҳеч бир иш қилмади.\nОлтинчи юз йилликнинг бошида дин янгиловчиси Ғозонхон ибн Арғунхон ибн Халокухон эди. Ислом дини туркистонлик кофирларнинг истилоси натижасида заифлашган эди. Аллоҳи таоло дин ривожи учун Ғозонхонни юз минг аскари билан қўзғади. [Тангри таолонинг иродаси билан унга топширилган] юз минг аскар Лор саҳросида шайх Иброҳим Ҳамавий раҳнамолигида Аллоҳга имон келтириб, мусулмон бўлдилар. Тилларини: «Аллоҳдан бошқа худо йўқ, Муҳаммад Аллоҳнинг [ердаги] элчисидир», деган имон калимасига келтирдилар ва куфр-бидъат ишларини ташладилар. Мамлакатда ва шаҳарларда шариатга ривож бердилар.\nЕттинчи юз йилликнинг бошида келган Ўлжойту Султон ибн Арғунхон, лақаби Султон Муҳаммад Худобанда эди. Мазкур санада оғаси Ғозонхондан сўнг салтанат тахтига ўтирди. [Бир куни] унинг қулоғига дини Муҳаммадий шу қадар бўшашганки, намоз вақтида мусулмонлар ташаҳҳуддан сўнг Муҳаммадга, унинг авлодига салавот айтмай қўйибдилар, деган гап етказилди. У ўрнидан туриб Султония жомеъ масжидига борди ва у ерга ислом уламоси ҳозир бўлишини буюрди. Сўнгра султон улардан «Намоз вақтида Муҳаммадга ва унинг насли авлодига салавот айтишнинг нима фазилатлари бор?» деб сўради. Улар бир овоздан: «Худойи таоло ҳукмига кўра намозда Муҳаммад ва унинг авлодига салавот айтиш лозимдир»,— деб жавоб бердилар. Ўша пайт бир гуруҳ уламо: «имом Шофиъий, Муҳаммадга ва унинг авлодиГа салавот айтмасдан ўқилган намоз бузилган ҳисобланади, деб айтганлар», деб ўз фикрини билдирди. Яна бир гуруҳи айтдилар- ким: «Имоми Аъзам демишдирки, Муҳаммадга ва унинг авлодига салавот айтилмай ўқилган намоз макруҳдир». Шунда султон уламодан сўради: «Нега салавот айтганда пайғамбаримйз насли авлодидан бўлган ҳар бир кишининг исми [алоҳида] зикр этилмайди-ю, [фақат] хотам ул-анбиё бўлмиш пайғамбаримизга салавот айтгандагина «ва унинг авлоди...» деб қўшадилар?». Бутун уламо бу саволга жавоб беришга ожизлик қилиб, ўйланиб қолишди. Шунда султон айтди: «Бу саволга жавоб беришда хотирамга икки далил келади. Биринчиси шулки, душманлар пайғамбаримиз Муҳаммадни ўғилсиз (абтар) деб атадилар. Тангри таоло наслсизликни уларнинг ўзига раво кўрди. Дунёдан насллари узилди. Агар насл қолган бўлса ҳам ном-нишонсиз бўлиб, уларнинг номини бирор киши тилга олмайди. Аммо пайғамбаримиз оиласининг зурриётлари сони шу қадар ўсдики, уларнинг ҳисобини Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди. Пайғамбаримизга, унга Аллоҳнинг марҳаматлари ва саломлари бўлсин, салавот айтгандан кейин уларга ҳам яхшилик тилайдилар. Иккинчиси шулки, жами ўтган пайғамбарларнинг динлари, қилган ишлари ё йўқоларди ёки ўзгарарди. Улар динининг аҳкомлари доимий эмас эди. Аммо ҳазрати Муҳаммад, унга оллоҳнинг марҳаматлари ва саломлари бўлсин, дини ўзгаришдан омон бўлиб, қиёматгача шу йўлда сақланур. Шундай бўлгач, онҳазрат (пайғамбар) нинг умматлари салавот айтиш вақтида унинг муборак номини зикр этган пайтда, унинг авлодини ҳам эслашлари лозимдир. Умматларга маълум бўлсинким, Муҳаммад динининг ҳомийлари, Қуръони каримни шарҳловчилар, мақтовга лойиқ шариат илмининг ҳофизлари, анбиё ва мурсаллар илмларининг ворисидирлар. Мусулмон динининг илмлари ва исломнинг фарзу2 вожибларини улардан ўрганадилар, дин ишларида шуларга эргашиб, уларни ҳурмат қилишни ўзларига лозим деб биладилар», деди.\nСултон шу сўзларни айтгани ҳамоноқ, масжидга тўпланган уламо ва одамлар бирданига гулдиратиб, пайғамбарга ва унинг авлодига салавот ўқидилар. Шунда султон айтди: «Муҳаммад авлодидан биринчиси — ҳазрати Али, сўнггиси — имом Муҳаммад Маҳдий охирзамондир. Шундай бўлгач, пайғамбаримиз авлодининг изни ва рухсатисиз унинг мулкига қўл теккизмаслигимиз зарур, акс ҳолда босқинчилик қилган бўламиз». Султоннинг бу сўзлари хосу омнинг қулоғига эшитилгач, барча уламо унинг айтганларини қабул этди. Гаплари инобатга олинганидан сўнг, султон амр қилди: «ҳақиқат шул эркан, аҳли Байт номига хутба ўқиб, уларнинг номи зарбланган пуллар чиқариш лозим». Бу гапларни эшитган, кўрган уламо унинг фикрини тасдиқлаб Аллоҳга имон келтирдилар ва «Ўлжойту Султон — дину шариатга ривож берувчи», деб фатво ёздилар.\nСаккизинчи юз йилликда чиққан дин янгиловчиси Амир Соҳибқирондирки, оламнинг турли мамлакатлари ва шаҳарларида дину шариатни ривожлантириб, саййидлар ва уламони иззату икром қилди. Пайғамбар хонадони зурриётларининг маслаҳати, изни билан унинг мулкини тасарруф қилди.\nМир Саид Шариф ёзган ушбу мактуб менга етгач, Тангри таолога шукр айтиб, Муҳаммад ва унинг хонадонига илтижо қилиб, Тангри таолога ёлвордим: «Менга дину шариатни янгилаш ва унга ривож беришда мадад бергил!» Сўнг бу мактубни олиб, пирим [Абу Бакр Тойбодий] нинг ҳузурларига юбордим. [Ул зот] мактуб четига мана бу сўзларни ёзиб меНга қайтардилар: «Дину шариатга ривож берувчи [Амир] Темур соҳибқиронга Аллоҳ уни қўлласин, маълум бўлсинким,. бу иш ул қутби салтанатга Аллоҳи таоло тарафидан берилган жуда катта эҳсон ва буюк ёрдамдир. Дин янгилаш, шариатга ривож беришдек улкан ишда Тангри таоло сенга ёрдам бағишламишдир. [Вафодорлигинг ва яхши ишла- рингни] қанча оширсанг, Аллоҳ ҳам сенга [иноят ва карамини] шунча оширгай».\nПиримга юборган ушбу мактуб, унинг хати билан зийнатланиб менга қайтгач, саййидлар ва уламони иззату икром этишни бажо келтириб, шариат ривожи учун илгаригидан ҳам кўпроқ саъйи ҳаракат қилдим. Бу мактуб мазмунини менинг воқеаларим тўпланган тарих дафтарига ёзишларини буюрдим.\nДину шариат ишлари тузукини тартибга келтирганимдан сўнг, салтанатим корхонасининг тузукини тузишга киришдим. Салтанат ишларини қонун ва қоидалар (тўра ва тузук)ка солиб, унинг мартабалари (аҳволи)ни мустаҳкамладим. Салтанатнинг мартаба- лари тузукини қуйидагиларга таяниб туздим:\nБиринчидан, салтанатим қонун-қоидаларини ислом дини ва кишиларнинг энг хайрлиси (ҳазрати Муҳаммад) нинг шариатига боғлаб, иззату ҳурматлаш вожиб бўлган онҳазратнинг авлоди ва саҳобаларига муҳаббат билдирган ҳолда уларни мустаҳкамладим. Салтанатим мартабасини қонун-қоидалар асосида шундай сақла- димки, салтанатим ишларига аралашиб, зиён етказишга ҳеч бир кимсанинг қурби етмасди.\nИккинчидан, сипоҳу раиятни умид ва қўрқув орасида сақладим. Дўст-душманни муросаю мадора мартабасида тутдим. Қилмишла рини, айтган гапларини гоҳида сабр-тоқат, гоҳида билиб-билмас- ликка олиш билан ўтказдим. Дўст-душмандан кимки менга илтижо қилиб келгудек бўлса, дўстларга шундай муомала қилдимки, дўстлиги янада ортди, душманларга эса шундай муносабатда бўлдимки, уларнинг душманлиги дўстликка айланди.\nМенда бирон кимсанинг ҳақи бўлса, ҳақини ҳеч вақт унутма- дим. Бирон кимса билан танишган бўлсам, уни ҳеч вақт назарим- дан четда қолдирмадим.\nДавлатим ва салтанатим қуёши кўтарилиб келаётган вақтда менга илтижо қилиб келган никукор ва бадкирдор одамлар, хоҳ менга яхшилик қилган бўлсинлар, хоҳ ёмонлик, салтанат тахтига ўтирганимдан кейин уларни хайр-эҳсонларим билан хижолатга қўйдим. Менга қилган ёмонликларини қилмагандек кўриб, уларни ёмон қилмишлари дафтари устига афв қаламини тортдим.\nУчинчидан, ҳеч кимдан ўч олиш пайида бўлмадим. Тузимни тотиб, менга ёмонлик қилганларни парвардигори оламга топшир- дим. Иш кўрган, синалган, шижоатли эр-йигитларни қошимда тутдим. Софдил кишилар, саййидлар, олимлар ва фозилларга даргоҳим доим очиқ эди. Нафси ёмон ҳимматсизларни, кўнгли бузуқ қўрқоқларни мажлисимдан қувиб юбордим.\nТўртинчидан, очиқ юзлилик, раҳм-шафқат билан халқни ўзимга ром қилдим. Адолат билан иш юритиб, жабр-зулмдан узоқроқда бўлишга интилдим.\nШу пайтда пиримдан хат келди. Улар: «Буюк зафарлар соҳиби Темурга, Аллоҳ уни ҳамиша қўлласин, маълум бўлсинким, [унинг] салтанати корхонаси Тангри таоло корхонасининг бир [кичик] нусхасидирки, унда турли мансабдаги ходим ва хизматкорлар (амале ва фаъле), ноиблар, эшик огалари (ҳужжоб) бордир, уларнинг ҳар бири мартабасига яраша ўз юмуши билан машғулдир, ҳеч бири ўз мартабасидан четга чиқмайди ва доимо Аллоҳнинг амрига мунтазир бўлиб турадилар. Шундай бўлгач, сен ҳамиша ҳушёр ва эҳтиёткор бўлгин, токи вазирлар, лашкарбошилар, амалдорлар, иш бошқарувчилар, сипоҳсолорлардан ҳеч бири ўз мартабаси чегарасидан чиқмасин ва доимо сенинг ҳукмингга мунтазир бўлиб туришсин. Ҳар тоифа ва ҳар қавмни ўз мартабаларида тутгинки, салтанатинг низомга келиб, давлат интизомга киргай. Агар ҳар нарсани ва ҳар кимни ўз мартабасида сақлай олмасанг, салтанатингга бундан кўп халал ва зиён етгай. Демак, ҳар кимнинг қадр-қийматини, тутган мавқеини ва ҳар нарсанинг ўлчовини белгилаб олишинг ва шунга мувофиқ иш юритишинг керак. [Ҳазрати] Муҳаммад авлодидан бўлганларнинг мартабаси- ни бошқалардан юқори кўтариб, уларнинг иззат-ҳурматини жойига қўйгил. Уларга қанча кўп муҳаббат билдирсанг ҳам, уни исроф деб ўйлама, чунки қайси иш худо йўлида бўлса, унда исроф йўқдир. Ўн икки тоифа билан 'давлатингга зийнат бериб, шулар билан салтанат қургил. Вассалом», деб ёзибдилар.\nПиримнинг ушбу хати менга етишгач, унда буюрилган ҳар бир нарсани бажо келтирдим. Салтанатим ишларини қонун-қоида ва интизомга солиб, салтанатим мартабасига зебу зийнат бердим. Салтанатимни ўн икки тоифага бўлиб, уларга таянган ҳолда. иш юргиздим. Салтанатим қонун-қоидаларини ҳам шу ўн иккй тоифага боғлаб туздим. Бу ўн икки тоифани салтанатим фалакининг ўн икки буржи ва давлатим корхонасининг ўн икки ойи деб ҳисобладим.\nБиринчи тоифа — саййидлар, уламо, шайхлар, фозилларни ўзимга яқинлаштирдим. Улар менинг саройимга доимо келиб- кетиб, мажлисимни безаб туришди. Диний, ҳуқуқий, ақлий\nмасалаларни ўртага ташлаб, қимматли фикрлар билдиришарди. Ҳалол ва ҳаромга оид масалаларни мен улардан ўргандим.\nИккинчи тоифа — ақлли кишилар ва кенгаш соҳиблари, эҳтиёт- кор арбоблар, сергак ва кейинини ўйлаб, олисни кўриб иш юритувчи, кекса ва тажрибали кишиларни хос мажлисимга киритиб, суҳбатларидан, ишларидан нафъ олиб, тажриба ҳосил қилардим.\nУчинчи тоифа — дуогўй кишиларни қадрладим. Улар билан хилватда суҳбат қуриб, кўнглимдаги мақсадимни айтиб, дуо тилардим. Мажлисларда, базмларда, жанг майдонларида улардан кўп баракатлар топдим. Тўхтамишхон билан бўлган жангда ғаним лашкари кўплигидан ва менинг лашкарим эса озлиги, очлигидан кўп азият тортган эдим. Шу пайт соҳиби дуо бўлмиш Мир Зиёвуддин Сабзаворий бошидан салласини олди, қўлларини дуога очиб [мен учун] Тангридан зафар тилади. Ҳали дуоси тугамай туриб дуо таъсири кўриниб, [лашкарларим ёғийни қочирдилар]. Яна бир мисол шулки, саройим ҳарамидагиглардан бири қаттиқ оғриб, ўлими яқинлашди. Дуогўй саййидлардан ўн икки киши йиғилишиб келдилар. Ҳар бири ўз умридан бир йилни унга бағишлади ва у соғайиб яна ўн икки йил яшади.\nТўртинчи тоифа — амирлар, сарҳанглар, сипоҳсолорларга мажлисимдан ўрин бериб, мартабаларини юқори кўтардим. Улар билан суҳбатлашиб, маслаҳатлар олдим. Жанг майдонларида мардона қиличлашган шижоат аҳлини дўст тутардим. Жанг майдонларига от чоптириб кириб-чиқиш усулларини, ғаним лашкари тўпини бузиб, сафларини синдиришни, найза санчиб, қилич чопқилашни, бутун уруш-талаш ишларини улардан сўрар эдим. Сипоҳгарлик ишларида уларга таяниб, улардан кенгаш тилар эдим.\nБешинчи тоифа — сипоҳ ва раият бўлиб, ҳар иккисига бир кўз билан қарадим. Сипоҳийлардан чиққан баҳодирлар, довюракларга махсус фахрли ўтоға, камар ва таркаш тақдим этиб, мартабаларини кўтардим. Ҳар эл ва ҳар мамлакатнинг улуғларини, бошлиқ- оқсоқолларини қадрладим, уларга совға-саломлар бериб, хизматларидан фойдаландим. Сипоҳийларимни ҳамиша жангга тайёр ҳолда тутдим, ойлик ҳақларини сўраттирмай вақтида берардим. Чунончи, Рум юришида сипоҳийларимга ўтган ва келажакда қиладиган хизматлари учун етти йиллик озуқаларини бирданига бердим. Сипоҳ ва раиятни шундай тутдимки, биронтаси иккинчисидан устунлик қилиб, қаттиқ гапиролмас эди. Бошқа сипоҳийларни ўз мартабаларига ва даражаларига қараб шундай сақладимки, ҳаддидан ташқари бирон қадам қўёлмас эди. Уларнинг мартабаларини на кўп кўтариб, ҳовлиқтирмадим ва на кўп тушуриб юбориб, кўнгилларини чўктирмадим. Қайси бири кўзга кўринарли бирор хизмат кўрсатар экан, инъомлар бериб, бошқалардан айрича ҳурматладим. Кимнинг ақли ва шижоатини синов тарозусида тортиб кўриб, бошқаларникидан ортиқроқ кўрсам, уни тарбия қилиб, амирлик даражасига чиқарар эдим. Сўнгра кўрсатган хизматига яраша мартабасини янада кўтарар эдим.\nОлтинчи тоифа — ақлли, тажрибали, энг ишончли кишиларки, салтанат ишларини, сирларини уларга очиб, [улар билан] кенгаш қилишимга лойиқ кишилар эди. Булар билан сирдошлик қилиб, яширин ишлар, махфий сирларни шуларга топширдим.\nЕттинчи тоифа — вазирлар, бош котиблар, девон муншийлари- ки, салтанатим саройини шулар билан безатдим. Буларни менга тобеъ мамлакатлар [уйлари] нинг кўзгуси деб билдим. Чунки улар эл орасида ва мамлакатда бўлаётган кундалик воқеаларни, сипоҳ ва раият туриш-турмушини менга билдириб турар эдилар. Булар давлат хазинаси, сипоҳ ва раиятга оид ишларни тартибга солиб юритдилар. Салтанат мулкига тушган рахналарни бекитишнинг лойиқ чораю тадбирларини кўрдилар. Салтанатим корхонаси хазинасининг кирим ва чиқимига оид ишларни тўғри олиб бордилар. Ҳамиша мамлакат тўкинчилиги ва ободлиги учун ҳаракат қилишарди.\nСаккизинчи тоифа — ҳакимлар, табиблар, мунажжимлар ва муҳандисларки, улар салтанат корхонасига ривож берувчилардир. Уларни ўз атрофимга тўпладим. Ҳакимлар ва табиблар билан иттифоқда беморларни даволатар эдим. Мунажжимлардан сайёралар (кавокиб)нинг қутлуғ ва қутсиз кунлари, уларнинг ҳаракати ва осмонда айланишини аниқлаб олардим. Муҳандислар билан иттифоқда олий иморатлар барпо этиб, боғу бўстонларнинг лойиҳа-тарҳини чиздирдим.\nТўққизинчи тоифа — муҳаддислар, пайғамбар, унинг авлодлари ва саҳобалари ҳақида ривоятлар нақл қилувчилар (тарихчилар) ҳамда қиссахонлар бўлиб, уларни ҳам ўзимга яқинлаштирдим. Пайғамбарлар ва авлиёлар ҳақидаги қиссаларни, ўтган подшолар тўғрисидаги хабарларни, уларнинг салтанат тахтига қандай етишганликларини, давлатларининг қандай сабабларга кўра завол топганлигини булардан сўраб билардим. Ҳар қайсисининг қиссалари ва хабарлари, ишлари ва сўзларини эшитиб тажрибам ортди. Оламда бўлаётган воқеаларни улардан эшитардим ва олам аҳволидан хабар топар эдим.\nЎнинчи тоифа — машойихлар, сўфилар, худони таниган орифлардир. Уларнинг хизматларида бўлиб, суҳбатлар қурдим ва охират фойдаларини олдим. Улардан Тангри таолонинг сўзларини эшитиб, кароматлар кўрдим, фавқулодда одатларини мушоҳада этдим ва суҳбатларидан роҳатланиб, ҳузур қилдим.\nЎн биринчи тоифа — касбу ҳунар эгаларидир; буларнинг ҳар тоифа ва синфидан бўлганларини давлатхонамга олиб келиб, ўз ўрдамдан ўрин белгиладимки, сафарда ва ҳазарда сипоҳимга керак яроқлар ва бошқа нарсаларни ҳозирладилар.\nЎн иккинчи тоифа — ҳар мамлакат ва диёр саёҳатчиларию мусофирларининг бошини силадимки, турли мамлакатлардан менга хабар келтириб турдилар. Ҳар бир мамлакатга ва диёрга савдогарлар ва карвонбошилар тайинладимки, улар қаерга боришмасин: Хитой, Хўтан, Чину Мочин, Ҳиндистон, араб мамлакатлари, Миср Шом, Рум, Жазоир, Фарангистон (Европа) у ерларнинг нафис матолари ва муносиб туҳфаларидан келтиришсин. Ўша мамлакатларда яшовчи кишиларнинг ҳол-аҳволи, туриш-турмушлари ҳақида менга хабар олиб келсинлар. Ҳар бир мамлакат ҳукмдорининг ўз раиятига қандай муомалаю муносабатда эканлигини аниқласинлар.


Коронавирусдан “комага тушган” меҳмонхоналарни ҳукумат фоизсиз ссудалар билан “тирилтирмоқчи”\n24 октябр 2020, Тошкент вақти: 11:59\nКоронавирус тарқалгани Тошкент шаҳридаги “Нурзиё” оилавий меҳмон уйи эгасига қўл келди: мартнинг охирида кетиши керак бўлган украиналик меҳмон, чегаралар ёпилиб қолгани учун, яна бир ой қолиб яшашга мажбур бўлди.\nБироқ украиналик меҳмон майнинг бошида кетганидан буён, “Нурзиё”да меҳмон йўқ. Бошқа оилавий меҳмон уйлари, каттароқ меҳмонхоналар ҳам, баъзи истисноларни инобатга олмаганда, бўш турибди.\nЎзбекистон Республикаси Туризмни ривожлантириш давлат қўмитаси мулозимининг Озодликка билдиришича, давлат раҳбарининг туризмни ривожлантиришга оид сўнгги қарорида оилавий меҳмон уйларини ҳам қўллаб-қувватлаш чоралари белгиланган.\nТошкентнинг Юнусобод туманида яшовчи 42 яшар Фарҳод отасидан қолган уйнинг иккита хонасини “Нурзиё” оилавий меҳмон уйи”га ўтган йили айлантирган. Айтишича, у меҳмон уйини чет эллик меҳмонлар талабига жавоб берадиган даражада жиҳозлаш учун уч минг доллар сарфлаган.\nОзодлик мухбири Фарҳод билан аввалига мижоз сифатида гаплашди. “Нурзиё”нинг эгаси келаси шанба-якшанба учун меҳмонхонаси бўшлигини, икки киши – эр-хотинни бир кеча-кундузга 350 мингга қўйиши мумкинлигини, бу пул эвазига нонушта ҳам берилишини билдирди.\nСуҳбат давомидан маълум бўлишича, “Нурзиё” май бошида украиналик меҳмони кетганидан буён бўш, яқин бир неча ойга буюртма ҳам йўқ.\nФарҳод билан ёзиб олинган қуйидаги суҳбатда у солиқчиларнинг "меҳмон келадими-йўқми - бундан қатъи назар ўзингга ойлик ёзиб солиқ тўла, деган мантиқсиз талаблари”дан хайрон қолишини, бизнесини бошлаганидан буён иши бир марта судгача ҳам етиб улгурганини айтиб беради.\nЖиззах вилоят Зомин туманидаги меҳмон уйларидан бирида бир кеча тунаш+нонушта, уй маъмурининг айтишича, 200 минг сўм туради. Қарийб 10 йилдан буён ишлаётган бу меҳмонхона (маъмур меҳмонхона номини келтирмасликни сўради) оилавий меҳмон уйидан (10 кишигача меҳмон қабул қиладиган уй “оилавий меҳмон уйи”дир) каттароқ – икки қаватли бинода 18 та ўрин бор.\n“Карантин даврида умуман ёпиқ турдик. Шу бугун биттагина меҳмоним бор. Иш бошлашга рухсат олганимизга эндигина икки кун бўлди. Меҳмон кўпайиб қолар деб умид қилиб турибмиз” деди Зоминдаги меҳмонхона маъмури.\nТошкент вилоят, Бўстонлиқ туман, Чимён қишлоғидаги “Небеса” меҳмонхонаси Зоминдаги меҳмонхонадан каттароқ, қимматроқ, мижозлари ҳам кўпроқ эканлиги маълум бўлди. Меҳмонхона маъмурининг айтишича, икки кишилик ярим- люкс хона бегим кунларда 1 млн 200 минг сўм, дам олиш кунларида 1 млн 500 сўм туради. Агар меҳмон камида уч кун турадиган бўлса, у бу пул эвазига уч маҳал овқатланиши мумкин.\nМаъмурининг айтишича, меҳмонхона карантин даврида ёпиқ турди ва барча текширувлардан ўтгач, 1 июндан қайта очилди.\n“Бегим кунларда 10 -15 киши бўлади. Сўнгги дам олиш кунларида, шанбадан якшанбага ўтар кечаси меҳмонхонамиз тўлди” деди маъмур. Меҳмонхонада жами қанча жой борлигини айтгиси келмаган маъмур меҳмонлар кўплигини Чимённинг тошкентликлар ёзда салқинлайдиган ҳудуд эканлигини билан изоҳлади.\nЎзбекистон Республикаси президенти 19 июнда “Туризм соҳасини санитария-эпидемиологик хавфсизликнинг кучайтирилган режими талабларига қатъий риоя қилган ҳолда ривожлантиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарорни имзолади.\nҚарорда, Туризмни ривожлантириш давлат қўмитаси мулозими Акбар Икромовнинг Озодликка билдиришича, мақоламиз қаҳрамони Фарҳод ва у каби оилавий меҳмон уйи очганлар учун ҳам янгилик бор.\n“Оилавий меҳмон уйи эгаси Туризмни ривожлантириш қўмитаси ёки унинг ҳудудий бўлинмаларига тегишли ҳужжатларни илова қилиб, мурожаат қилса, ҳар бир жой учун энг кам иш ҳақининг (223 000 сўм) 50 баравари миқдорида фоизсиз ссуда олиши мумкин”.\nТуризм қўмитаси мулозимининг бу гапидан кейин "Нурзиё" оилавий меҳмон уйи эгаси Фарҳод билан яна боғландик. Янгиликни Озодликдан эшитгач, Фарҳод "Яхши гап. Қани мен суриштириб кўрайчи, агар шарти яхши бўлса, оламан, нега олмас эканман?" деди.\nПрезидент 19 июнда имзолаган қарорда агар чет эллик сайёҳ коронавирус инфекциясини юқтириб олса, унга 3000 АҚШ доллари миқдорида компенсация пули берилиши айтилган.\nҚарорнинг худди шу жиҳати у имзоланганидан бери ўтган уч кунда ижтимоий тармоқларда кенг муҳокама қилинди.\nНатижада Туризмни ривожлантириш давлат қўмитаси раиси Азиз Абдуҳакимов президент қарорини изоҳлашга мажбур бўлди. Президент қарори пандемия даврида сайёҳларни жалб қилиш учун қабул қилинган “PR юриш” эканини айтаркан, қўмита раиси бундай деди:


Томскда уч минг кишилик намойиш ўтказилди\n16 май 2021, Тошкент вақти: 07:14\nБугун Томск шаҳри марказида "ТВ-2" телеканалини қўллаб ўтказилган пикетда уч мингдан зиёд одам иштирок этди.\n“Томск ҳукумати халқ билан сўзлаш” номи остида ўтган намойишга Томск губернатори, шаҳар мэри, Давлат думаси спикерлари таклиф қилинган. Бироқ расмийлардан ҳеч ким намойишга келмаган.\nЎтган ҳафта ҳам Томскда "ТВ-2" телеканали ёпилишига қарши беш минг кишилик намойиш ўтказилган. Ҳозиргача акция иштирокчилари телеканал қўлловчиларининг 10 мингдан зиёд имзосини тўплашган.\n1991 йилдан буён фаолият юритаётган "ТВ-2" телеканали 2015 йилнинг 1 январидан эфирга чиқишни тўхтатиш ҳақида буйруқ олган.


Адлия вазирлиги: «Нотариал идоралардаги коррупциоген омилларга...\n13.11.2018 14:55 0 412\n«Xabar.uz» порталида 2018 йил 10 ноябрда колумнист Ғайрат Йўлдошнинг «Нотариуслардаги навбат кутишлар қачон йўқолади?» номли мақоласи эълон қилинган эди. Адлия вазирлиги ушбу мақолага ўз муносабатини билдирди.\nАдлия вазирлиги томонидан нотариат тизимида хизматлар кўрсатиш сифати ва тезкорлигини ошириш, фуқароларга қулай ва самарали ҳуқуқий хизматни таъминлаш мақсадида бир қатор ишлар амалга оширилиб, миллий ҳамда хорижий тажриба чуқур таҳлил қилиб борилмоқда. Бу борада соҳа ходимлари ҳамда фуқаролар билан бевосита тўғридан-тўғри мулоқот ўрнатилган.\nНотариат соҳасини такомиллаштириш ва нотариуслар масъулиятини ошириш бўйича олиб борилган ишлар натижасида охирги бир йил ичида нотариал идоралари устидан келиб тушаётган шикоятлар 2 баробарга камайди.\nШундай бўлса-да, нотариал хизматларнинг сифати ва тезкорлиги пастлиги, хусусан, нотариал идоралардаги мавжуд навбатлар, бюрократик тўсиқ ва ғовлар аҳолининг нотариат тизимига бўлган ишончи ҳамон етарли даражада эмаслигини мутахассислар яхши билади.\nМуаммоларга комплекс ечим топиш мақсадида Адлия вазирлиги томонидан қандай ишлар бажарилгану, яна қандай ишлар амалга оширилиши керак, деган ҳақли савол туғилади.\nБиринчидан, Адлия вазирлиги томонидан 2018 йилнинг октябрь ойида республика бўйича давлат нотариал идораларида жами 665 та штат бирликлари жорий этилди. Уларнинг 146 таси нотариус, 383 таси нотариус ёрдамчиси, 137 таси котиб лавозимларига тўғри келади. Бу ҳам, ўз навбатида, нотариал идорада хизматлар кўрсатиш самарадорлигини оширади.\nҲозирда аввалдан вакант бўлиб келган 56 та ва янги жорий этилган 138 та бўш (вакант) нотариус лавозимларига танлов ўтказиш бўйича эълон берилган.\nКўп инсонларнинг назарида нотариусларнинг иши осон кўринади. Лекин бу соҳа, биринчи навбатда, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилувчи институт бўлиб, нотариуслар ўз фаолиятида уларга ҳар томонлама ҳуқуқий кўмак беради.\nШунинг учун нотариус лавозимига ҳар тарафлама билим ва кўникмаларга эга, ўз соҳасининг мутахассиси очиқ ва шаффоф ўтадиган ҳамда интернет орқали тўғридан-тўғри трансляция қилинадиган имтиҳонлар натижасида танлаб олинади.\nАмалиётга назар ташласак, ҳозирда (янги штатлар киритилгунга қадар) Тошкент шаҳрида 42 та ва Самарқанд вилоятида 18 та нотариус ўринлари вакантлигини кўрамиз.\nШунча бўш нотариус ўринлари бор экан, нима учун улар ўз вақтида тўлдирилмайди, деган савол туғилиши ҳам мумкин.\nМасалан, жорий йилнинг бошидан буён Самарқанд вилояти Пастдарғом туман 2-сон давлат нотариал идорасига 3 маротаба танлов ўтказилган бўлса-да, билим ва кўникмаси етарли бўлмаганлиги учун бирорта ҳам талабгор танловдан ўта олмаган. Бундан кўриниб турибдики, объектив жиҳатдан талабгор билим даражаси меъёрга жавоб бермаса ва имтиҳондан ўтмаса, бу инсонга нотариус каби масъулиятли лавозимни ишониб топшириб бўлмайди.\nБундан кўра, ушбу лавозим вакант бўлиб қолгани, албатта, афзалроқдир.\nШунинг учун тизим учун малакали кадрларни етиштириб чиқариш, стажерларни кўпайтириш, малакали мутахассисларни жалб этиш, нотариатнинг касб сифатида жозибадорлигини ошириш бўйича комплекс ишлар амалга ошириляпти. Жумладан, «Нотариат тўғрисида»ги Қонунга киритилган ўзгартишларга кўра, жорий йилнинг 1 ноябридан бошлаб судьялик лавозимида камида беш йил ишлаган, нотариус ёрдамчиси ёки адлия органларида ушбу соҳани назорат қилиш билан боғлиқ лавозимларда камида уч йил ишлаган шахслар учун стажировкадан ўтиш талаби бекор қилинди. Стажировка муддати эса икки йилдан бир йилга камайтирилди.\nБу эса бугунги кунда Адлия вазирлиги олдида турган вакант нотариус ўринларини тўлдириш билан боғлиқ масалани ечишга жиддий кўмак беради. Айнан шу қонунчиликдаги ўзгаришлар натижасида янги очилган нотариус лавозимларини тўлдириш режалаштирилган, лекин очиқ ва шаффоф ҳамда қатъий имтиҳон орқали. Бу борада, Адлия вазирлиги икки хил стандартларга ёки танлов ўтказишда енгилликларга йўл қўймайди.\nИккинчидан, ҳудудларда нотариуслар сонини кескин ошириш масаласи бир қарашда муаммонинг ечими сифатида кўринади. Аслида эса нотариуслар ва нотариал идораларнинг ходимларини ойлик иш ҳақи, мартаба даражаси ва узоқ йиллик меҳнати устамалари ва бошқа барча моддий ва маънавий қўллаб-қувватлаш чоралари давлат божидан тушумлар ҳисобига молиялаштирилади.\nШунинг учун ҳам республиканинг айрим ҳудудларида қўшимча штат бирликларини ташкил этиш мақсадга мувофиқ эмас.\nМасалан, Сурхондарё вилояти Бойсун нотариал округидаги нотариуслар томонидан туширилаётган давлат божи қўшимча нотариус ва нотариал идора ходимларини молиялаштириш учун етмайди. Шундай бўлсада, мазкур ва бошқа ҳудудларда қўшимча молиялаштириш амалга оширилади.\nУчинчидан, республиканинг барча ҳудудларида ҳам мақолада келтирилгани каби фуқароларнинг узоқ навбатда туриши ҳолатлари мавжуд эмас.\nХусусан, Вазирлар Маҳкамаси қарори билан белгиланган меъёр талабларига эътибор берадиган бўлсак, 1 нотариусга 1 ойда ўрта ҳисобда 350-500 та нотариал ҳаракат тўғри келиши керак эди. Яқинда киритилган ўзгаришларга асосан бу кўрсаткич 300-400 та этиб белгиланди.\nШундай бўлса-да, айрим нотариатларда ўртача 220-250 тадан нотариал ҳаракат амалга оширилаяпти.\nТўртинчидан, Адлия вазирлиги хусусий нотариал идоралар очиш таклифини қўллаб-қувватлайди ва бу борада бир нечта амалий таклифлар билан чиққан.\nАдлия вазирлигига 2019 йил 1 июлга қадар илғор хорижий тажрибани ва миллий нотариал амалиётни чуқур ўрганган ҳолда давлат нотариал идораларини фаол нодавлат шаклига ўтказиш вазифаси белгиланган.\nШунга кўра, ҳозирда Адлия вазирлиги томонидан бу борада қўшимча ўрганиш ишлари олиб борилмоқда.\nБешинчидан, вазирлик томонидан фуқаролар ўртасида сўровлар ўтказилиб, унинг натижасига кўра, фуқароларга қулай вақтда нотариал ҳаракатларни амалга ошириш учун 6 кунлик иш ҳафтаси ташкил этилди.\nҲозирда нотариуслар томонидан фуқароларга шанба куни ҳам, айрим ҳудудларда якшанба куни ҳам нотариал ҳаракатлар расмийлаштириб берилмоқда. Масалан, Тошкент, Нукус шаҳарлари ва вилоятлар марказларида якшанба куни ҳам нотариуслар хизматидан фойдаланишингиз мумкин.\nОлтинчидан, навбатларни олдини олиш мақсадида Адлия вазирлиги томонидан нотариуслар ортиқча иш юкламаларидан озод қилинган.\nХусусан, нотариуслар ҳозирда ҳуқуқий тарғибот тадбирларида қатнашиш ва қонун ҳужжатларини туркумлаштириб бориш ишларидан озод этилган.\nБундан ташқари, 2019 йилнинг 1 январидан нотариуслар томонидан юритиб келинган ва ҳар бир нотариал ҳаракатни расмийлаштириш вақтида 10-15 дақиқагача вақт талаб қиладиган реестр китоблари, гербли бланкаларни сарфлаш китоблари ва бошқа шу каби 15 та китобларни юритиш бекор қилинмоқда.\nУшбу ўзгариш ҳам нотариал ҳаракатни тасдиқлаш учун сарфланадиган вақтни анча тежайди ва ушбу жараён мақбуллашишига олиб келади.\nЕттинчидан, эндиликда 2019 йилнинг 1 январидан бошлаб нотариуслар томонидан ҳисобот юритилмайди, балки ҳисоботни ҳудудий адлия органлари «Нотариус» автоматлаштирилган ахборот тизимидан ўзлари олади.\nСаккизинчидан, Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 20 декабрдаги қарори билан ҳужжатлардан олинган нусхаларни мажбурий нотариал тартибда тасдиқлаш талаби бекор қилинди.\nБу ҳам бир тарафдан фуқароларга яратилган қулайлик бўлса, иккинчи томондан оддий ҳужжат учун нотариал идорада соатлаб навбат кутишга чек қўйилди.\nНатижада республика бўйича бир йилда ўртача 2 млн. та ҳужжатлар нусхаларини тасдиқлаш каби нотариал ҳаракат бекор қилинди ва бугунги кунда нотариуслар катта иш юкламасидан халос бўлди.\nТўққизинчидан, нотариуслар томонидан нотариал ҳаракатлар ягона автоматлаштирилган тизим орқали тасдиқланадиган бўлди.\nНотариал ҳаракатни тасдиқлаш нотариус томонидан фақат унга имзо қўйиш ва муҳр босишдан иборат ҳаракат эмас. Аксинча, нотариус ушбу ҳаракат бўйича мазкур ҳужжатларнинг қонун талабларига мувофиқлигини текширади ҳамда лойиҳасини тайёрлайди.\nБу жараён ҳам нотариал ҳаракатларнинг мураккаблигига қараб 30 дақиқадан 2 соатгача вақтни талаб қилади.\nЧунки нотариус ҳуқуқ ва мажбуриятларни вужудга келтирадиган, ўзгартирадиган ёки уни бекор қиладиган ҳужжатларни тасдиқлайди ҳамда бу ҳужжатлар барча идора ва ташкилотлар учун тан олиниши мажбурий ҳисобланади.\nБу борада ҳам ҳозирги кунда бир қатор амалий ишлар олиб борилмоқда. Хусусан, 2019 йилнинг 1 январидан айрим нотариал ҳаракатларни мажбурий тартибда нотариал тасдиқлаш талаби бекор қилинмоқда.\nСтатистик маълумотларга кўра, бир йилда ўртача 150 мингга яқин кўчмас мулк ижара ва текин фойдаланиш шартномалари нотариал тартибда тасдиқланган.\nЭндиликда 2019 йил 1 январидан бошлаб йилига яна қарийб 150 мингта ҳужжат мажбурий тартибда нотариал тасдиқланмайдиган бўлади. Яъни, жуда катта вақт ва ресурс талаб қилувчи нотариал тартиб бекор қилиниши, навбат муаммосига катта зарба беради.\nБу каби нотариал ҳаракат турларини қисқартириш ва фуқароларга қулайлик яратиш масаласи доимий равишда Адлия вазирлиги диққат марказидаги масаладир.\nЎнинчидан, 2019 йилнинг 1 январидан ҳар бир нотариал идорада электрон навбат тизими, нотариусларни масофадан назорат қилиш ва нотариал идорага мурожаат қилган шахсларнинг шахсига уларнинг бармоқ изларини сканер қилиш орқали аниқлик киритиш каби қулайликлар жорий этилмоқда.\nБу эса нотариал идорага таниш-билиш орқали навбатсиз кириш ёки пул бериш орқали ишини ҳал этишга уриниш каби ҳолатларнинг олдини олади. Нотариусларни масофадан туриб марказлаштирилган ҳолда назорат қилиш турли бюрократик ва коррупциоген омилларга қарши катта зарба бўлади. Бармоқ изларини сканер қилиш орқали нотариал ҳаракатни тасдиқлаш турли шубҳа ва гумонларсиз уни амалга оширилишини таъминлайди.\nШундай бўлса-да, ҳеч бир давлат органи тўлиқ ҳар бир ходим хатти-ҳаракатини доимий назорат қилиш имконига эга эмас. Шунинг учун, Адлия вазирлиги нотариуслар устидан жамоат назоратини, бевосита халқ назоратини ривожлантириш йўлида катта ишларни амалга оширяпти.\nБироқ бу борада амалиёт аҳоли ўртасида ҳуқуқий маданиятни ошириш масаласида ҳам жиддий эътибор қаратиш, улар билан ишлаш зарурлигини кўрсатмоқда.\nФуқаролар нотариал идорага мурожаат қилиб, 20-30 дақиқа кутишни хоҳламасдан турли давлат органларига мурожаат қилаётганликлари, кейинчалик ушбу ҳолат кўриб чиқилганида нотариал ҳаракат фуқаро давлат органига мурожаат қилган куннинг ўзидаёқ расмийлаштирилганлиги аниқланмоқда.\nБундан ташқари, фуқаролар ўзларининг мулкий ёки бошқа ҳолатига таъсир қиладиган ҳаракатларни ўрганмасдан, дарҳол амалга оширилишини талаб қилиши ҳамда нотариусга турли усулда босим ўтказиш каби ҳолатлар ҳам учраётганига гувоҳ бўляпмиз.\nМаълумот ўрнида қайд этиш жоизки, аҳоли 2019 йил 1 январидан мутлақо янгича нотариат тизими ва нотариал хизматлар кўрсатилишига гувоҳ бўлади.\nҲурматли, Ғайрат Йўлдош!\nНотариат соҳасига ва бу борада фуқароларни ўйлантираётган муаммоларга эътиборингизни қаратганингиз учун Сизга ўз миннатдорчилигимизни билдирамиз. Шу билан бирга, Сизнинг мақолангизда кўрсатилган бир-икки фикр бу катта масаланинг кичик бўлагидир.\nМазкур соҳада келгусида таҳлиллар, мақолалар ва фуқароларга етказиш керак бўлган маълумотлар юзасидан Адлия вазирлигига мурожаат қилсангиз, мутахассисларимиз соҳага доир барча маълумотларни очиқ ойдин Сиз билан ўртоқлашади. Адлия вазирлиги шаффоф идора сифатида Сиз билан яқиндан ҳамкорлик қилишга тайёр.\nкоррупция нотариус навбат Адлия вазирлиги\nТаълим Кеча, 19:07\nҲуқуқ Кеча, 10:10


«Кремлда ўтган йилларим»: Икромов иши, Сталиннинг ўл(дирил)иши, Хрушчев илиқлик даври » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\n«Кремлда ўтган йилларим»: Икромов иши, Сталиннинг ўл(дирил)иши, Хрушчев илиқлик даври\n03 апрель 2019, 08:13\n1922–1991. Бир авлод дунёга келиб, камолга етиши мумкин бўлган вақт. Бу фурсатда бир давлат ҳам ташкил топиб, «бамайлихотир айланаётган Ер куррасини ўз ўқидан чиқариб», қандай шиддат билан тузилган бўлса, худди шундай талатўп билан таназзулга юз тутишга улгурди. Ҳа, Совет Социалистик Республикалари Иттифоқи тарихда унча-мунча куч ўчира олмайдиган из қолдирди.\nСовет даври ҳақида ўқилган. Кўп ва хўп сўқилган. Ҳафсала билан кулранг бўёқларни чаплаб ўқилган. «Кремлда ўтган йилларим» асарида совет даври эмоционал бўёқдан холи, хронологик тарзда тасвирланади. Тарих саҳнасида ўйналган энг шов-шувли спектакль уни четдан кузатган томошабин томонидан эмас, балки шу (мело)драма персонажларидан бирининг тилидан ҳикоя қилинади. Тор доиралардагина маълум бўлган ахборотлар келтирилади.\nМемуар шаклидаги бу асарда сўзловчи ўзи бевосита гувоҳ бўлган, иштирок этган сиёсий жараёнларни ҳикоя қилади. Улар фактлар ва рақамлар билан асосланади.\nУч китобдан иборат мемуар асарнинг муаллифи Нуриддин Акрамович Муҳиддинов (1917-2008) Ўзбекистон совет социалистик республикасининг сиёсий ҳаётида муҳим роль ўйнаган шахс. КПСС Марказий қўмитаси секретари (1957-1961), Ўзбекистон компартияси Марказий қўмитаси биринчи секретари (1955-1957), КПСС Марказий қўмитаси Президиуми аъзолигига номзод (1956-1957), ЎзССР Министрлар Совети раҳбари (1951-1953, 1954-1955), Тошкент вилоят компартияси биринчи секретари (1950-1951) каби лавозимларда фаолият кўрсатган.\nТрилогиянинг биринчи қисмида Иккинчи жаҳон урушидан Хрушчев илиқлик даврига қадар бўлган йиллар тасвирланади. Бунда уч асосий воқеа диққатни тортади.\n«Халқлар отаси»нинг ўлими\nЛевитан 1953 йил 5 март куни Иосиф Виссарионовичнинг «ўз ажали билан вафот топгани»ни эълон қилади. Халқлар отасининг ўлими тарихий манбаларда шу бўйича муҳрланади. Муҳиддинов эса бу фикрни шубҳа остига қўяди.\n«Вақт тушга яқинлашиб қолган бўлса ҳам Сталиннинг хонасидан чиқмаётганидан хавотирланган хизматчилар Берияга қўнғироқ қилади. У ўзи Ближная дачага етиб боргунга қадар ҳеч қандай чора қўлламасликни, ҳеч кимга хабар бермасликни тайинлайди... Ва кечга борибгина Маленьков билан кириб келади...»\nМуаллифнинг келтиришича, оғир аҳволда ётган Сталиннинг ётоғида шифокорлар билан бирга бўлган хизматчилардан бирининг ёзганлари ҳалигача очиқ қолган: «Шифокорлар қанақадир кучли укол қилишди. Сталиннинг танаси қаттиқ силкинди. Орадан 10 дақиқа ўтди. Кейин бемор чуқур нафас олди ва жони узилди...»\nЭнг аҳамиятлиси, Сталин хонасидан чиқмаган кун – 1 мартдан бир кеча аввал, 28 февраль тунини у Берия, Маленьков, Хрушчев ва Булганин ҳамроҳлигида ўтказган. (Турли зиддиятли фикрлар кесишадиган ушбу воқеа ҳақида Эдвард Радзинскийнинг «Сталин» асарида маълумот олиш мумкин). Муҳиддинов фаразларни аниқ таҳлил этишдан бош тортиб, мемуар асарида Сталиннинг ўлимидан кўра, унинг меросини бўлиб олиш қизғин кечганини батафсил ҳикоя қилиб беради.\nИкромов номининг оқланиши\nКитоб аввалида муаллиф Бухарин, Рыков, Хўжаев, Икромов каби сиёсий арбоблар «халқ душмани» сифатида айбланган судда шахсан иштирок этганини таъкидлайди ҳамда Ўзбекистон компартияси биринчи секретари Акмал Икромовнинг ўзини оқлаб сўзлаган нутқини келтиради: «Мен кўп хатоларга йўл қўйдим, лекин ҳеч қачон халққа, партияга, ўртоқ Сталинга душманлик қилмаганман. Партия манфаатлари йўлида қўлимдан келганича ҳаракат қилдим. Агар ҳаётим сақланса, Ватанга садоқатимни исботлайман».\nБу нутқни ўз қулоғи билан эшитган муаллиф калаванинг учини топишга ҳаракат қилади:\n«Ўша дақиқадан бери бу воқеага изоҳ излайман. Масаланинг тагига етиш менинг чекимга тушгандек ҳис қиламан ўзимни».\nАммо бу ишни Икромов отилган 1937 йил санасидан анча кейин, шахсга сиғиниш барҳам топа бошлаган 1956 йилга келибгина амалга оширади. Бош прокурор Руденко ва Муҳиддиновнинг бу борадаги қизғин муҳосабаси асарда келтирилган. Икромов номи эса тикланади.\nАкмал Икромов иши мисолида Сталин муаллифлигидаги «нишонга олиш, «керакли» ҳужжатларни йиғиш, иш очиш, ҳибсга олиш, тергов қилиш, айбини бўйнига қўйиш, судлаш, отувга ҳукм қилиш, «меҳри тобланса», борса-келмас томонларга сургун қилиш» кўринишида аъло даражада амал қилган алгоритм механизми очиб берилади.\nХрушчев илиқлик даври\nСталин вафотидан кейин «тахт даъвогари» бир муддат топилмади. Асар муаллифининг таъкидлашича, бунда «улоқ»ни қишлоқ хўжалигидан хабардор, Сталин ўлимидан кейин қуйи раҳбарлар билан кўп мулоқотда бўлган, бутун СССР бўйлаб сафарларни канда қилмаган Никита Сергеевич Хрушчев илиб кетди. Кўп вақтини хонада ўтказган, гапга нўноқ, лекин стратегик режаларни пухта тузган Георгий Максимилианович Маленков Сталиндан кейинги шахс сифатида мамлакатда обрў қозонган бўлса-да, у элита ички курашида енгилди.\nМаршал Жуков номини оқлаб, ҳарбийларни ўзига оғдирган, шу билан бирга Давлат хавфсизлик қўмитаси ва Ички ишлар комиссарлиги бошини бирга тутган Лаврентий Павлович Берияни сиёсий майдондан қувиб чиққан Хрушчев «доҳий» даврида илдиз отган стереотипларни кутилмаган тарзда ўзгартириб юборади. У шахсга сиғинишни фош этади.\nҲеч ким билан маслаҳатлашмай қабул қилинган қарорлар, компартия президиуми йиғилишида шахсга сиғиниш ва унинг оқибатлари ҳақида сўзланган нутқ, ҳамтовоқлари Берия, Булганинни ўйиндан сиқиб чиқариш каби ҳаракатлар илиқлик даврининг илк эпкинлари эди. Собиқ «мансабдош»и Виссарионовичдан фарқли равишда Сергеевичнинг суратлари эмас, ўзи халқнинг орасига кириб боргани унинг мутлақо ўзгача позицияда иш тутишини кўрсатди. У Сталинни бир марта ҳам Тошкентда жонли кўрмаган ўзбекистонлик меҳнаткашлар билан суҳбат қуради.\nАсарда совет давлати тасвирига гувоҳ бўлган китобхон ўз-ўзидан реал вақт ва реал макондаги ҳолат билан солиштиради. Сони бор-у, саноғи йўқ, функцияси мавҳум инстанциялар, маъмурий буйруқбозлик, «ҳужжатбозлик синдроми», фактларни сохталаштириш, сиёсий доираларда манфаатли тарзда амалга ошириладиган ракировкалар каби воз кечилиши машаққатли кечилаётган принциплар кимдан қай тарзда мерос бўлиб қолганини ўқувчи тушуна бошлайди.\nМасалан, вилоят раҳбарларини сайлаган партия аъзолари расмиятчилик учун тадбирбозлик билан шуғуллангани, аслида ҳар қандай номзод Москва изни ва истаги билан лавозимга тайинлангани аён бўлади. Ёки парламент вазифасини ўтаган партиянинг съездларига қўйилган ҳар қандай масала аввалдан тор доирада муҳокама этилгани, қарорлар қабул қилингани ошкор этилади.\nМуаллиф ҳикоя қила туриб, жараёнлардаги ўз иштирокига ҳам алоҳида тўхталиб ўтади. Акмал Икромов номининг оқланиши, ўзбек миллий санъатининг жонлантирилиши, ўзбек халқининг мукофотланиши, Фанлар Академияси фаолиятидаги ўзгаришлар кабиларда муаллиф «мен»и ажратиб кўрсатилади. Очиғи бу ўриндан муаллифнинг фикрига қўшилишга мажбурман: Ўзбекистон Совет давлати таркибида эришган ютуқларни ҳам унутмаслик, фандаги ривожланишни ҳаққоний қайд этиш керак.\nАсарда совет даврига оид воқеалар силсиласи деталларгача тасвирланади, баъзи нуқталарда эса дарсликларда ўзгартириб талқин этилган тарихий ҳодисалар панорамасини бошқа ракурслардан ҳам кўрсатади. Хуллас, совет даври тарихига қизиқувчилар учун тавсия этилади. Биз эса бу трилогиянинг Ўзбекистонда чоп этилмаган қолган қисмларини излашда давом этамиз...\nЯнгиликлар » Ҳаёт тарзи » «Кремлда ўтган йилларим»: Икромов иши, Сталиннинг ўл(дирил)иши, Хрушчев илиқлик даври\n20:30 Трамп: “Россия” Афғонистонда урушиб тўғри қилган экан ва у ўша ерга қайтгани маъқул\n21:35 Сталиннинг набираси вафот этди


Туркия Россияни Монтрё конвенцияси низомини бўзганликда айбламоқда - 07.12.2015, Sputnik Ўзбекистон\nТуркия Россияни Монтрё конвенцияси низомини бўзганликда айбламоқда\nГап “Цезарь Куников” номли ҳарбий десант кемасининг Босфор бўғозидан ўтиши ҳақида кетмоқда. 07.12.2015, Sputnik Ўзбекистон\n17:05 07.12.2015 (янгиланди: 12:24 09.12.2015)\n© Sputnik / Василий Батанов / Фотобанкка ўтиш"Цезарь Куников" номли ҳарбий десант кемаси Севастополда\nГап “Цезарь Куников” номли ҳарбий десант кемасининг Босфор бўғозидан ўтиши ҳақида кетмоқда.\nТОШКЕНТ, 7 дек — Sputnik. Туркия ОАВларида Россия ҳарбий кемасининг Босфор бўғозидан ўтиш пайтида, қўлда кўчма зенит-ракета комплекси (КЗРК) тутган Россия ҳарбийсининг сурати пайдо бўлиши мунособати билан, Туркия Ташқи ишлар вазирлиги Россия элчиси Андрей Карловни ҳузурига чақиради.\nТуркия ОАВ таъкидлашига кўра, “Цезарь Куников” номли ҳарбий десант кемаси Босфор бўғозидан ўтиш вақтида Россия ҳарбийси қўлида кўчма зенит-ракета комплекси (КЗРК) тутиб турган. Туркия ТИВ Мавлуд Чавушўғлу ушбу воқеани "провокация" деб атади.\nТуркия Транспорт вазири Бинали Йылдырым бўлса, Россияни Босфор ва Дарданелли бўғозлари мақомига бағишланган Монтре конвенциясини бузишда айблади.\nЭслатиб ўтамиз Россия ва Туркия мунособатлари 24 ноябрда Сурия ҳудудида Россия ҳарбий ҳаво кучларига тегишли Су-24 самолёти Туркия томонидан уриб туширилганидан кейин содир бўлди.\nПутин ушбу фожеани “Террорчилар ҳамтовоқлари томонидан зимдан берилган зарба” деб баҳо берди. Туркия бўлса Су-24 Туркия ҳаво чегарасини бузганликда айбламоқда.\nФожеадан кейин Россия Туркияга қарши иқтисодий чеклашлар қўллаш ҳақида қарор қабул қилинди. Хусусан Россия фуқароларининг Туркияга саёҳати, Туркияда ишлаб чиқарилган озиқ-овқатлар олиб кириш, Туркия компаниялариниг ва фуқароларининг Россияда иш фаолияти ва бошқа соҳаларга чеклаш қўйилди. Туркия депутатининг фикрига кўра, ушбу чоралардан Туркия 20 млрд $ зарар кўриши мумкин.


Болада ИСИТМА! Нима қилиш керак? - UzShifo.Info - Sog'lom Yashash Tarzi Sirlari\nHome SALOMATLIK ASOSLARI Ko'p Uchraydigan Kasalliklar Isitma Болада ИСИТМА! Нима қилиш керак?\nFeruzabegim January 11, 2020 January 11, 2020\nДоктор Джанис Салливан (профессор, педиатр ва клиник фармацист) иситма аслида бизга душман эмаслигини таъкидлайди. Доктор Салливан таъкидлашича, иситма бу организмнинг инфекцияларга қарши бўлган курашидир. Бадан ҳарорати кўтарилганда организмда инфекциялар билан курашувчи оқ қон доначалари ҳам кўпаяди. Бу оқ қон доначалари вирус ва бактерияларга қарши тинимсиз курашади. Агар иситмани сунъий равишда туширсангиз, организм инфекциялар билан яхши кураша олмайди ва касаллик чўзилиб кетади.\nПедиатр Доктор Свансон тавсия қилишича, иситмага эмас иситмалаётган болага эътибор бериш керак. Агар иситмалаётган бола етарли сув ичаётган бўлса, ўйнаётган бўлса ва кўриниши яхши бўлса, иситмани туширишга ҳожат йўқ.\nДоктор Чоу-Джонсон иситма ҳақида қуйидаги фикрларни билдиради:\nИситма ҳавфли эмас. Иситмалаётган болани дори ичириш учун уйғотманг. Иситмалаётган бола учун ҳозир уйқу муҳимроқ ва фойдалироқ.\nИситмалаётган бола етарли сув ичаётган бўлса, етарли кичик ҳожатга чиқаётган бўлса ва сизга жавоб бераётган бўлса иситмани туширишга ҳожат йўқ. Тескариси бўлса тиббий ёрдам керак бўлади.\nМақсадингиз иситма тушириш эмас иситмалаётган болага комфорт яратиш бўлсин. Болага комфорт яратиш учун унга кўпроқ суюқлик ичиринг, илиқ ванна олдиринг.\nБоланинг терисига спирт ёки ароқ суртманг, сабаби спирт тери орқали қонга сингади.\nИситма туширувчи дорини фақатгина бола ўзини жуда ёмон ҳис қилса беринг, яъни шунда ҳам мақсад иситма тушириш эмас балки бола ўзини яхшироқ ҳис қилиши (комфорт) учун бўлиши керак.\nДориларни аралаштириб бериб ташламанг, бу дозанинг ошиб кетишига олиб келади ва зарар қилади.\nДоктор Чоу-Джонсон ва Доктор Свансонга кўра қуйидаги ҳоллардагина иситмалаётган болага тез тиббий ёрдам керак бўлади:\n8 ҳафталик бўлмаган чақалоқда ҳарорат 38°C (100.4°F)дан ошса;\nХимиотерапия олаётган ёки иммунитети заиф бола иситмаласа;\nИситма нима сабабдан чиқаётганлиги аниқ бўлмаса, яъни болада йўтал/шамоллаш/бурун оқиши/оғриқлар бўлмаса ҳам бола иситмаласа ва бундай иситма 2-3 кун давом этса;\nИситма 3-5 кундан ортиқ давом этса.\n3 ойдан кичик чақалоқларда иситма пайдо бўлса;\nИситма 40 °C (104 °F) дан ошса.\nБошқа ҳолларда эса иситмани туширишга ҳожат йўқ.\nФебрил тутқаноқ (судороги) ва иситма\nКўпчилик иситмадан қўрқиши сабаби бу иситма юқори бўлганида болада тутқаноқ (судороги) бошланади деб ўйлашидир. Шунинг учун кўп ота-оналар иситмани тез туширишга ҳаракат қилишади. Аслида эса Педиатрия Журналида чоп этилган тадқиқот хулосаларига кўра иситма туширувчи дорилар иситма сабабидан юзага келиши мумкин бўлган тутқаноқнинг олдини олмайди.\nБаланд иситма бирданига ва тез туширилганда болада фебрил тутқаноқ бошланиши эҳтимоли жуда юқори бўлади (манба). Кўп болаларда фебрил тутқаноқ айнан иситма туширувчи дори қабул қилинганидан сўнг бошланади. Бунинг сабаби шуки, иситма туширувчи дорилар иситмани жуда тез туширади ва бадан ҳарорати бирданига ўзгарганда болада фебрил тутқаноқ бошланади. Шунингдек, иситма туширувчи дорилар ёрдамида иситма тушганида организм бадан ҳароратини яна кўтаришга уринади. Дори бадан ҳарорати кўтарилишига тўсқинлик қилавергач организм яна ҳам шиддатли равишда ҳарорат кўтаришга уринади. Натижада ҳарорат яна ҳам тезроқ ва баландроқ кўтарилади (манба).\nФебрил тутқаноқ иситмалаётган болада витамин Д ва Калций танқислиги мавжуд бўлса юзага келиши мумкин (манба). Бошқа тадқиқотга кўра эса болада анемия (камқонлик) бўлса унда фебрил тутқаноқ юзага келиши эҳтимоли кўпроқ бўлади (манба).\nМельбурндаги Роял Болалар Касалхонасига кўра, фебрил тутқаноқ 30 боладан 1 та болада юзага келиши мумкин. Бу одатда 6 ойлик – 6 ёш болалар орасида рўй беради. Фебрил (иситма сабабли юзага келадиган) тутқаноқ болага зарар қилмайди ва мияга салбий таъсир кўрсатмайди (манба).\nИситма кўтарилганда нима қилиш керак?\nЮқорида кўриб чиққанимиздек, иситма бизнинг душманимиз эмас, балки организмни инфекция босқинидан ҳимоя қилувчи ҳимоя воситаси эканини билиб олдик.\nИситмани туширмаган ҳолда иситмалаётган болага қандай ёрдам берса бўлади? Боланинг аҳволини қуйидаги маҳсулотлар ёрдамида енгиллаштириб бола организмига ёрдам берса бўлади.\nИситма кўтарилганда организм суяклардан ионлашадиган кальцийни сўриб олади ва уни қонга юборади ва кальцийни инфекциялар билан курашишга сарфлайди (манба). Иситма пайти заҳиралардан калций сўриб олингани учун ҳам балки баданда турли оғриқларни ҳис этамиз. Баъзи экспертларнинг фикрига кўра иситма пайти кальций организмнинг инфекцияларга қарши курашини яна ҳам самарали бўлишига ёрдам беради ва касалликнинг давомийлигини қисқартиради. Бир кичик тадқиқот натижаларига кўра иситма пайти Кальций ва витамин Д ни биргаликда истеъмол қилиш касалликдан тезроқ ўнгланишга ва касалликнинг давомийлигини қисқартиришга ёрдам беради. Кальцийни энг яхшиси табиий озиқ-овқатлардан олиш керак. Масалан, кунжут, мак, сельдерей, ловия, ясмиқ, сардина балиғи, консерваланган лосось балиғи, йогурт, сузма, қатиқ, ровоч, анжир, табиий пишлоқ кабилар кальцийга ниҳоятда бой бўлади.\nАгар кальцийни озиқ-овқатдан олишнинг иложи бўлмаса унинг Кальций цитрат малат (сalcium citrate malate) ва Кальций оротат (calcium orotate) турларини ичса бўлади. Кальцийнинг бу турлари яхшироқ ўзлашадиган турларидир. Кальций билан бирга витамин Д ҳам истеъмол қилиш керак. Витамин Д кальцийнинг яхши ўзлашишига ёрдам беради. Кальций ўз ҳолича яхши ўзлашмайди. Кальций, витамин Д, витамин К2, Магний ва Витамин В6 биргаликда истеъмол қилинса улар бир-бирини тўлдиради ва организм томонидан осон ўзлашади.\n2. Суяк шўрваси\nУзоқ қайнатилган суяк шўрваси ниҳоятда фойдали бўлиб, иммунитетни оширади (манба). Қадимдан хасталанган инсонга товуқ шўрваси ичириш урф бўлиб келгани бежиз эмас экан.\nСуяк шўрваси тайёрлаш учун 500-700 гр бутун товуқ ёки мол/қўй/балиқ суяклари керак бўлади. Суяк ёки суякли гўштни қозонга солиб, устидан 1 та кичкина пиёз, 2-3 та сабзи, 1 боғ сельдерей пойи, 1 1/2 чой қошик туз, 1 ош қошиқ табиий олма сиркаси, 1/2 чой қошиқ бутун мурч доначалари ва хоҳишга қараб 2 та тозаланган товуқ оёғи ва массалиқларни қоплагунча етарли сув солинади. Шўрва қайноғига етказилади, сўнг олов пасайтирилиб, паст оловда 8-24 соат қайнатилади. Мол суяклари 8-72 соат, балиқ суяклари 6-24 соат қайнатилади.\nХолодец ва суяк шўрваси желатинга жуда бой. Желатин терини гўзал қилади, уйқуни яхшилайди, ҳазм тизимини соғломлаштиради ва иммунитет тизими учун фойдали ҳисобланади (манба). Иммунитет ва организм учун фойдали бўлиши учун желатинга бой суяк шўрваси ёки холодец (лиқ-лиқ) тайёрлашда қафасда эмас яйловда (яшиллик билан) боқилган ҳайвон суякларидан фойдаланиш керак.\n4. Гиёҳли дамламалар\nБаъзи гиёҳлар иситмани жуда яхши туширади. Масалан, бузина гуллари (elder flowers) иситмани яхши туширади. Бунинг учун 10 грамм қуритилган бузина гуллари, 20 грамм қуритилган наъматак меваси, 10 грамм қуритилган ялпиз устидан бир литр қайноқ сув қуйиб 30 дақиқа – 4 соат дамланг. Сўнг сузиб олиб, таъбга кўра асал аралаштиринг. Термосга дамласангиз, дамлама совиб қолмайди. (манба).\n5. Табиий олма сиркаси\nАгар иситмани тушириш керак деб ўйласангиз олмадан тайёрланган табиий олма сиркасидан фойдаланса бўлади. Олма сиркаси иситмани жуда яхши туширади. Бунинг учун 1 қисм олма сиркаси ва 2 қисм сувни аралаштириб, бу аралашмага кичкина тоза сочиқ солиб бироз сиқилади, сўнг бу сочиқ беморнинг пешонасига ва қорнига қўйилади. Бу аралашмани беморнинг илиқ ваннасига ҳам қуйса бўлади. Баъзилар олма сиркаси аралашмасига солиниб сиқилган сочиқни беморнинг оёқ тагига ҳам жойлайди.\n6. Илиқ ванна\nИситмани тушириш учун беморни асло совуқ ваннага туширманг. Ҳарорат бирданига ва тез ўзгарганда организм шокка тушиб қолиши мумкин. Илиқ ванна эса болани тинчлантиради ва иситманинг тушишига ёрдам беради. Илиқ ваннага табиий олма сиркаси қўшилса, натижа яна ҳам самарали бўлади.