Ацетил Ц – medu.uz – Дорилар ҳақида маълумотлар ўзбек тилида\nHome Йўриқномалар Ацетил Ц\nПрепаратнинг савдо номи: Ацетил Ц\nТаъсир этувчи моддалар (ХПН): ацетилцистеин. аскорбин кислотаси\nДори шакли: ичга қабул қилиш учун апельсин таъмли эритма тайёрлаш учун кукун.\nфаол модда: ацетилцистеин – 200 мг, аскорбин кислотаси – 25 мг;\nёрдамчи моддалар: сахароза, натрий сахаринати, қуруқ апельсин ҳушбўйи.\nТаърифи: ўзига хос апельсин ҳидли конгломератларсиз оқ кукун.\nATX коди: R05CB01\nАцетилцистеин цистеин аминокислотасининг ҳосиласи ҳисобланади. Муколитик таъсирга эга, балғамнинг реологик хусусиятларига бевосита таъсир қилиб, балғамнинг ажралишини енгиллаштиради. Ацетилцистеиннинг таъсири мукополисахаридлар занжиридан дисульфид боғларини узиш хусусияти ва мукопротеидларни деполяризация қилиш билан боғлиқ бўлиб, балғамнинг қовушқоқлигини камайишига олиб келади. Натижада мукоцилиар клиренс ошади ва балғамни кўчиши яхшиланади. Препарат йирингли балғам бўлганида ҳам фаоллигини сақлайди.\nСульфгидрил гуруҳларини (SН-гуруҳ) оксидловчи радикалларини боғлаш ва шу орқали уни бартараф этишга асосланган антиоксидант таъсир кўрсатади.\nБундан ташқари, ацетилцистеин оксидланишга қарши тизим ва организмни кимёвий детоксикациясининг муҳим компоненти бўлган глутатионни синтез қилиш қобилияти туфайли яллиғланиш кўринишларини камайтириш қобилиятига эга.\nАцетилцистеинни профилактика мақсадида қўлланганда сурункали бронхит ва муковисцидози бўлган пациентларда тез-тезлигини ва бактериал этиологияли зўрайишларнинг оғирлик даражасини камайиши кузатилади.\nИчга қабул қилинганда препарат меъда-ичак йўлларидан яхши сўрилади. Кейинчалик ацетилцистеиннинг метаболизми диацетилцистеинни ва фаол метаболити – цистеинни ҳосил бўлиши билан жигарда кечади. Метаболизмининг охирги махсулоти – аралаш дисульфидлардир. Ичга қабул қилинганда биокираолишлиги 10% ни (жигар орқали бирламчи ўтишини яққол самараси) ташкил этади. Қон плазмаси оқсиллари билан боғланиши 50% гача (ичга қабул қилингандан кейин 4 соатдан сўнг). Ичга қабул қилинганда максимал концентрациясига (Сmax) тахминан 1-3 соатдан кейин эришилади. Гематоплацентар тўсиқ орқали ўтади ва ҳомила атрофи сувларида тўпланиши мумкин.\nНофаол метаболитлар сийдик билан чиқарилади (анорганик сульфатлар, диацетил -цистеин), бироқ ацетилцистеиннинг оз миқдори ўзгармаган ҳолда ахлат билан чиқарилади. Ярим чиқарилиш даври (Т1/2) 1 соатни ташкил қилади, жигар функциясини бузилишида Т1/2 8 соатгача узаяди.\nНафас аъзоларининг ёпишқоқ балғамни ҳосил бўлиши билан кечувчи касалликлари ва ҳолатлари:\nўткир ва сурункали бронхит, трахеит, ларингит,\nобструктив бронхит, трахеит, ларинготрахеит,\nўпканинг сурункали обструктив касаллиги,\nбронхларни шиллиқ тиқин билан тиқилиб қолиши оқибатидаги ателектаз,\nўткир ва сурункали синусит (секретни кўчишини осонлаштириши учун),\nўрта қулоқнинг яллиғланиши (ўрта қулоқ отити),\nмуковисцидоз (мажмуавий даволаш таркибида),\nпосттравматик ва операциядан кейинги ҳолатларда нафас йўлларида ёпишқоқ секрет мавжуд бўлганда,\nпарацетамол дозаси ошириб юборилганда қўлланади.\nПрепарат ичга қабул қилиш учун эритма кўринишида, овқатдан кейин қабул қилинади. Бунинг учун пакетча ичидаги кукунни 1 стакан сувда, шарбатда ёки совуқ чойда эритиб овқатдан кейин қабул қилиш лозим.\nБошқа тавсиялар бўлмаганда қуйидаги дозаларда қўллаш тавсия этилади:\nКатталар ва 14 ёшдан катта ўсмирларга препаратни 200 мг дан суткада 2-3 марта буюрилади.\n6 дан 14 ёшгача бўлган болаларга: 100 мг дан (1/2 пакетчадан) суткада 3 марта ёки 200 мг дан (1 пакетчадан) суткада 2 марта,\n2 дан 5 ёшгача бўлган болаларга– 100 мг дан (1/2 пакетчадан) суткада 2 марта қабул қилиш тавсия қилинади.\nЎткир шамоллаш касалликларида қабул қилиш давомийлиги 5-7 кунни ташкил қилади. Сурункали бронхитларда ва муковисцидозда инфекцияларни олдини олиш учун препаратни узоқроқ қабул қилиш лозим.\nТана вазни 30 кг дан катта бўлган беморларга муковисцидозда, зарурат бўлганида дозани суткада 800 мг (4 пакетча) гача ошириш мумкин.\nСуюқликни қўшимча қабул қилиш препаратнинг муколитик самарасини кучайтиради.\nНожўя таъсирларни учраш тез-тезлигини баҳолаш учун қуйидаги таснифлаш ишлатилади: жуда кўп (≥1/10), тез-тез (≥1/100 <1/10), тез-тез эмас (≥1/1000 <1/100), кам ҳолларда (≥1/10 000 <1/1000), жуда кам ҳолларда (<1/10 000).\nЮрак-қон томир тизими томонидан: тез-тез эмас – тахикардия, артериал гипотензия.\nНерв тизими томонидан: тез-тез эмас – бош оғриши.\nТери қопламалари томонидан: тез-тез эмас – аллергик реакциялар (қичишиш, эшакеми, экзантема, экзема, тошма, ангионевротик шиш).\nЭшитиш аъзолари томонидан: тез-тез эмас – қулоқда шанғиллаш.\nНафас тизими томонидан: кам ҳолларда – диспноэ, бронхоспазм (асосан бронхиал тизимнинг бронхиал астма билан боғлиқ гиперреактивлиги бўлган пациентлар), ринорея.\nОвқат ҳазм қилиш тизими томонидан: тез-тез эмас – жиғилдон қайнаши, диспепсия, стоматит, қоринда оғриқ, кўнгил айниши, қусиш, диарея, оғиздан ёқимсиз ҳид келиши.\nТери қопламалари томонидан оғир реакциялар (Стивенс-Джонсон ва Лайелл синдроми) кузатилган. Ацетилцистеин қўлланганда кам ҳолларда ўта юқори сезувчанлик реакцияларини ривожланиши билан боғлиқ қон кетишлар кузатилган.\nКлиник тасдиқланмаган тромбоцитлар агрегациясини камайиши ҳолатлари кузатилган.\nЖуда кам ҳолларда – Квинке шиши, юз шиши, анемия ҳолатлари, геморрагия ва анафилактик реакциялар ёки шок кузатилиши мумкин.\nПрепаратга юқори сезувчанлик, балғам қуюқлашмаган бронхиал астма, меъда ва ўн икки бармоқли ичакнинг зўрайиш босқичидаги яра касаллиги, қон туфуриш, ўпкадан қон кетиши, фруктозани наслий ўзлаштираолмаслик, гепатит ва буйрак етишмовчилиги (педиатрияда), 2 ёшгача бўлган болаларда қўллаш мумкин эмас.\nАцетилцистеинни буйрак усти бези касалликларида, жигар ва/ёки буйрак етишмовчилигида эҳтиёткорлик билан қўллаш керак.\nАцетилцистеинни йўталга қарши воситалар билан бир вақтда қўлланганда, йўтал рефлексини бостириши туфайли балғамнинг димланиб қолишини кучайтириши мумкин.\nАнтибиотиклар (шу жумладан, тетрациклин, ампициллин, амфотерицин В) билан бир вақтда қўлланганда ацетилцистеиннинг тиол гуруҳининг фаоллигини камайиши билан кечувчи ўзаро таъсири бўлиши мумкин.\nШунинг учун ацетилцистеинни антибиотиклар билан қабул қилишлар орасидаги интервал камида 2 соатни (цефиксим ва лоракарбендан ташқари) ташкил қилиши керак.\nАцетилцистеин парацетамолнинг гепатотоксик таъсирини камайтиради. Нитроглицерин билан қўлланиши охиргининг қон томирларни кенгайтирувчи таъсирини кучайтириши мумкин.\nҲомиладорлик вақтида ва эмизишда, препаратни фақат кўрсатмаларга мувофиқ шифокорнинг кузатуви остида, ва она учун кутилаётган фойда ҳомила ёки чақалоқ учун потенциал хавфдан устун бўлган ҳолларда буюриш мумкин.\nАцетилцистеиннинг гематоэнцефалик тўсиқ орқали ўтиши ва кўкрак сути билан ажралиши тўғрисида маълумотлар йўқ.\nАцетилцистеин бронхиал астмаси бўлган пациентларда қўлланганда балғамни дренажини (чиқарилишини) таъминлаш зарур. Узоқ муддат қўлланганда жигар, буйрак ва буйрак усти безларининг функцияларини ҳамда қон ферментларини назорат қилиш лозим.\nПрепаратни бевосита уйқуга кетиш олдидан қабул қилиш тавсия қилинмайди (18:00 гача қабул қилиш тавсия этилади).\nПрепарат қандли диабети бўлган пациентларга буюрилганда, препарат сахарозани сақлашини ҳисобига олиш лозим.\nАцетилцистеин ва антибиотикларни қабул қилишлар орасидаги 1-2 соатлик интервалга риоя қилиш лозим. Препаратни эритишда шиша идишдан фойдаланиш керак, металл ва резинадан фойдаланишдан сақланиш зарур.\nСимптомлари: диарея, қусиш, қоринда оғриқ, жиғилдон қайнаши ва кўнгил айниши.\nАпельсин таъмли кукун пакетчаларда 3 г дан 5, 10, 20, 25 ёки 50 пакетчалардан қўллаш бўйича йўриқномаси билан бирга картон қутиларда.\nҚуруқ, ёруғликдан ҳимояланган жойда, 30ºС дан юқори бўлмаган ҳароратда сақлансин.


Киев россияпарастларни тақиқланган қуроллардан фойдаланаётганликда айблади\n25 январ 2021, Тошкент вақти: 22:30\nГорловка яқинидаги украин қўшинлари танклари.\nУкраина шарқидаги россияпараст исёнчилар тинимсиз равишда Донецк аэропорти, Опитное, Авдеевка ва Пески аҳоли пунктларини оғир қуроллардан бомбардимон қилишда давом этмоқда.\nУкраина президенти маъмурияти расмийси Андрей Лисенконинг билдиришича, айримачилар Маринки, Ло, Красногорвка, Николаевка-2 аҳоли пунктларини бомбардимон қилишда ҳам Минск шартномасига амал қилмаган ҳолда 120 миллиметр калибрдаги минемётлар, 152 миллиметр калибрдаги гаубица ва танклардан фойдаланган. Бобмардимон оқибатида тинч аҳоли вакилларидан уч киши ҳалок бўлган.\nХабарларга қараганда, исёнчилар бобмардимонларни Горловка шаҳрининг марказидан туриб уюштирмоқда. Бу эса халқаро қонунчиликда ҳарбий жиноят ҳисобланади.\nАйни пайтда Донецк исёнчилари раҳбарлари Украина қуролли кучларини Минск шартномаси билан тақиқланган оғир қуроллардан фойдаланаётганликда ва бомардимонлар ўтказаётганликда айблади.


Буйрак огриги — сабаблари, ташхислаш, даволаш чоралари, халқона воситалар - DAVOLASH\nАвтор Davo На чтение 7 мин Просмотров 4.7к. Опубликовано 11.12.2019\nСабаблари ва аломатлари\nҲомиладорликда буйрак оғриши\nБуйрак оғриганда нима қилиш керак\nБуйрак оғриғи — ушбу аъзонинг касалликларида енг кўп учрайдиган аломатлардан бири. Оғриқни даволаш тактикаси кўп жиҳатдан касаллик белгилари ва турига боғлиқ саналади.\nМуайян белгиларга кўра оғриқ бошқа аъзоларда емас, айнан буйракларда юзага келганини аниқлаш мумкин. Уларга:\nБуйрак яллиғланишида беморлар бел ва унинг юқори қисмида ноқулайлик ҳис қилишади. Ушбу аломатга тез-тез пешоб чиқариш ҳамроҳлик қилади. Яна бир хусусият — пешоб чиқариш йенгиллик келтирмайди ва ачишиш билан бирга кечади. Ушбу аломатлардан ташқари, беморларда иситма кузатилади;\nБуйрак-тош касаллигида пешоб чиқариш жараёни ўткир чидаб бўлмас оғриқларга олиб келиши мумкин;\nЕрталаб буйрак соҳасида ноқулайлик пайдо бўлса, бу буйраклар яллиғланганлигидан далолат бериши мумкин. Патологик жараён сабабчиларидан бири совқотиш саналади;\nЧап ёки ўнг томонда жойлашган буйрак санчиғи, баъзи бир манипуляциялардан сўнг янада кучлироқ намоён бўлади. Ушбу белги Пастернацкий аломати деб аталади, бунда шифокор оғриқ соҳасига бироз уриб кўради;\nҲам ўнг, ҳам чап томонда сезиладиган оғриқлар буйрак тушишида пайдо бўлади;\nЕркакларда оғир жисмоний машқлар ёки оғирликларни кўтаришда аъзо соҳасида оғриқнинг кучайиши аъзо патологиясига ишора қилади;\nСовуқдан кейин буйракларда кучли оғриқ юзага келиши улардаги патологик жараён ривожланишини кўрсатади, бу паст ҳарорат таъсирида фақат ёмонлашади;\nБуйраклар соҳасидаги тери ўзининг табиий пуштироқ рангини йўқотиб, кескин кулранг тус олиши жиддий сигнал саналади. Бундай ўзгаришлар шифокор билан маслаҳатлашиш ва буйрак касаллиги бор-йўқлигини текширувдан ўтказиш учун арзирли сабаб ҳисобланади.\nБуйрак оғриғи нафақат ўткир бўлиши мумкин. Бунда қуйидаги оғриқ турлари фарқланади:\nОғриқ давомийлиги билан ҳам фарқ қилади. У беморни доимий равишда ёки баъзи-баъзида безовта қилиши мумкин. Ифодаланиш даражасига кўра: йенгил, ўртача интенсивликдаги ва кучли оғриқ турлари ажратилади.\nБуйрак-тош касаллиги белгилари:\nСийдикда қон бўлиши;\nБўшашишга тез-тез ва самарасиз чорлаш.\nПиелонефрит қуйидаги аломатлар тўплами билан тавсифланади:\nБир вақтнинг ўзида ҳам симилловчи, ҳам ўтмас оғриқ мавжудлиги;\nСийдикда аралашмалар мавжудлиги, унинг ранги хира бўлиши;\nҚайт қилиш хуружлари;\nҚийин, доимий оғриқ билан кечадиган пешоб чиқариш;\nГломерулонефритли беморларда кузатиладиган аломатлар:\nВақти-вақти билан безовта қиладиган буйрак оғриғи;\nЧиқарилган пешоб миқдорининг мунтазам равишда камайиб бориши. Унда қон елементлари мавжудлиги, хиралиги;\nҚон босими кўтарилиши;\nЧакка ва пешона соҳаларида оғриқ;\nЮракда санчиқлар сезилиши.\nКасаллик тури Аломатлари\nГидронефроз Кўплаб аломатларига кўра гломерулонефритга ўхшаш. Аммо унда қорин бўшлиғида оғирлик ҳисси, увишиш, титроқ каби аломатлар ҳам кузатилади.\nБуйрак йетишмовчилиги Тана ҳарорати кўтарилмайди, аммо унда ажраладиган пешоб миқдори камаяди ёки умуман ажралмай қўяди.\nБуйрак тушиши Чап томондан тортиб оғриши, айниқса кечга яқин. Тушиш механик шикастланиш ёки аъзода тош мавжудлиги сабабли юзага келган бўлиши мумкин.\nБуйрак саратони Симиллаб оғришга тушунтириб бўлмайдиган чарчоқ ҳамроҳлик қилади.\nБуйрак оғриғи яқин жойлашган аъзолар: жигар, ошқозон ёки талоққа тарқалиши мумкин.\nҲомиладор аёлларда буйрак оғриғи жуда кенг тарқалган аломат саналади. Аёл организми айни пайтда икки киши учун ишлаши керак ва шунинг учун барча тизимлар ва аъзоларга тушадиган юк икки баравар кўпаяди. Бундай шароитда патология ривожланиши осонроқ.\nБуйрак оғриғи қуйидаги хасталикларда ўзини намоён қилади:\nПиелонефрит(унинг кучайиши). Буйрак оғришидан ташқари, аёлда юз ва бўйиннинг шишиши, тери рангининг оқариши ва тана ҳароратининг кўтарилиши кузатилади. Ҳомиладорлик бошланишидан олдин пиелонефрит ташхиси қўйилган беморларда бу даврда касаллик кучайиши хавфи мавжуд;\nБуйрак-тош касаллиги. Унинг белгиси буйрак санчиғи саналади;\nГломерулонефрит. Ушбу касалликнинг белгиси — ўткир характерли оғриқ.\nҲомиладорликнинг сўнгги муддатларида кузатиладиган бел оғриғи доим ҳам буйрак билан боғлиқ муаммолардан далолат бермайди. Унинг пайдо бўлишига умуртқа поғонасига тушадиган юкнинг ортиши ҳам таъсир қилиши мумкин.\nЕнг асосийси: мустақил даволаниш билан шуғулланмаслик. Дарҳақиқат, ҳар бир қўлланилган чора нафақат аёлнинг, балки унинг ҳомиласи саломатлигида ҳам ўз аксини топади. Ягона тўғри йўл — шифокорга мурожаат қилиш.\nБуйракдаги сурункали оғриқни даволаш стратегияси терапевт ёки нефролог томонидан танланади. Ўткир оғриқ сезилганда ҳаракатлар алгоритми қуйидагича бўлади:\nТез ёрдам хизматига қўнғироқ қилиш;\nЁтган ҳолатни егаллаш. Бунинг учун текис сирт мос келади. Ушбу ҳолатда нафасни нормал ҳолатга келтиришга ҳаракат қилиш керак. Организмнинг ортиқча ҳаракатларнишини олдини олиш тавсия етилади;\nОғриқ сезиладиган соҳага тана ҳароратидан бироз баланд даражали иссиқ қўйиш. Жуда иссиқ таъсир тавсия етилмайди, чунки у яллиғланиш мавжудлигида бемор ҳолатини оғирлаштириши мумкин;\nАгар оғриқ заифлашмаса ёки аксинча кучайса, спазмолитиклар қабул қилиш тавсия етилади. Қабул қилинган дори-дармонлар ҳақида тез тиббий ёрдам гуруҳига хабар бериш шарт.\nЙенгил ва ўртача даражада оғирликдаги буйрак касалликлари уй шароитида даволанади. Оғир клиник ҳолатларда терапевтик муолажалар фақат шифохона шароитида олиб борилади.\nОғриқни келтириб чиқарадиган ҳар бир буйрак касаллиги индивидуал терапия турини талаб қилади:\nБуйрак-тош касаллиги келтириб чиқарган оғриқларни даволашда оғриқни камайтирадиган ва инфекцияни зарарсизлантирадиган дориларни қабул қилиш талаб етилади. Минераллашган чўкмаларни еритиб юборадиган воситалар ҳам беморнинг ҳолатини йенгиллаштириши мумкин;\nГломерулонефритда кузатиладиган ўткир оғриқларни бартараф етиш уcун яллиғланишга қарши дорилар (Преднисолон, Волтарен), антибиотиклар (еритромицин), гипотоник воситаларни (Ресерпине, Диазоксид) қабул қилиш тайинланади.\nШишлар кузатилганда «Фуросемид» ичиш тавсия етилади. Парҳез — оғриқларни даволашда дори воситаларини қабул қилиш каби муҳим аҳамиятга ега. Нохуш аломатларни камайтириш учун бемор парҳезда қуйидаги қоидаларга амал қилиши жоиз:\nОқсил ва туз истеъмол қилишни минималлаштириш;\nТузланган, субмаҳсулотлар, дудланган маҳсулотларни рад етиш;\nШоколад, пишлоқ, қўзиқоринлардан сақланиш;\nРационга кўкатлар, сабзавотли шўрвалар киритиш.\nЎсимлик препаратларидан тайёрланадиган дамлама ва тиндирмалардар инфекцияга қарши, пешоб ҳайдовчи таъсир кўрсатиши мумкин.\nКалендула, бойчечак, кашнич уруғлари, дала қирқбўғими асосида тайёрланган тўплам беморга буйракдаги тортувчи ва ўткир оғриқлардан халос бўлишга, организмни токсинлардан тозалашга имкон беради;\nБрусника, резаворлар ва қирқбўғим нафақат тошларни «майдалайди», балки буйраклар фаолиятини ҳам тиклайди;\nБуйраклар соҳасидаги кичик санчиқларни бартараф етиш учун ортосифон, толокянка ва брусника ўтларидан фойдаланиш мумкин.\nХалқона воситалар буйрак касалликларини даволай олмайди, ҳар қандай ҳолатда анъанавий тиббиёт кўрсатмаларига риоя қилиш ва мустақил даволанишдан сақланиш зарур.\n(Visited 16 031 times, 10 visits today)


Ироқ Саудия Арабистонидан Бағдоддаги элчисини ўзгартиришни талаб қилди\n21:13 / 28.08.2016 5518\nИроқ Саудия Арабистонига Бағдоддаги элчиси Тамер ас-Субхонни ўзгартириш талаби билан мурожаат қилди. Бу ҳақда Ироқ ташқи ишлар вазирлиги маълум қилди.\n"Ас-Субхоннинг Бағдодда бўлиши Ироқ ва Саудия Арабистонидаги муносабатларнинг ривожланишига тўсиқдир", деб айтди вазирлик вакили Аҳмад Жамол. У Ироқ ташқи ишлар вазири бошқа элчи юборишини талаб қилаётганини айтди. Элчининг ўзи эса "мусулмонлар учун барча яхши нарсаларни излаш билан шуғулланаётган" Саудия Арабистони раҳбарияти хизматкори эканлигини айтган.\nЖамол Саудия Арабистонининг Ироққа нисбатан сиёсати ўзгармаслигини айтди.\nАс-Субхон охирги 26 йил ичида Саудия Арабистонининг Ироқдаги биринчи элчиси бўлди. Саудия Арабистони элчихонаси 1 январдан иш бошлаганди. У 1990 йилда Ироқнинг Кувайтга ҳужум қилиши оқибатида ёпилганди.\nАс-Субхоннинг Ироқдаги иши мунтазам равишда турли можаролар билан кечган. Охирги можаролардан бирида Ироқ шиа ҳукумат томон айирмачилари қўмондонларидан бири Аус ал-Ҳафажий Ас-Субхонни ўлдириш унга шараф эканлигини айтган. Элчи эса унга суиқасд тайёрланаётганини маълум қилган.\nСаудия Арабистони Истанбулдаги консулига қарши тергов бошлади\nПомпео Қошиқчи иши бўйича Саудия ҳукумати билан музокаралар натижалари ҳақида хабар берди\nПомпео журналист Қошиқчининг йўқолиши муносабати билан Анқарага учиб келди


Бухорода Наврўз байрами қандай ўтди?\n108 гектар майдонни эгаллаган Бухоро маданий марказида Наврўз байрамининг асосий тадбири бўлиб ўтди. Халқимизга хос миллий урф-одатлар, анъаналар, қадриятлар намойишига айланган мазкур тадбирда миллий маданий марказлар ҳам фаол иштирок этди.\nПариж шаҳрида бўлиб ўтаётган Халқаро ҳайвонлар соғлиғини ҳимоя қилиш ташкилоти (Халқаро Эпизоотик Бюро) ассамблеясининг 86-бош сессиясида иштирок этаётган Ўзбекистон Давлат ветеринария қўмитаси раиси Б.Норқобилов Халқаро Эпизоотик Бюро бош директори М. Элуа билан расмий учрашув ўтказди.


Sahifani chop etish - ÐÐµÐ³Ð° Ð±Ð¸Ð·Ð´Ð°Ð½ қÑžÑ€қÐ°ÑÐ¸Ð·?\nJamiyat va inson => Oila va jamiyat => Mavzu boshlandi: Hadija 25 Noyabr 2010, 09:03:56\nNom: ÐÐµÐ³Ð° Ð±Ð¸Ð·Ð´Ð°Ð½ қÑžÑ€қÐ°ÑÐ¸Ð·?\nYuborildi: Hadija 25 Noyabr 2010, 09:03:56\nNom: Re: ÐÐµÐ³Ð° Ð±Ð¸Ð·Ð´Ð°Ð½ қÑžÑ€қÐ°ÑÐ¸Ð·?\nYuborildi: Hadija 25 Noyabr 2010, 09:07:15\nYuborildi: Hadija 25 Noyabr 2010, 09:09:41\nYuborildi: Hadija 25 Noyabr 2010, 09:10:32\nYuborildi: Hadija 25 Noyabr 2010, 09:12:15\nYuborildi: Habib 25 Noyabr 2010, 09:26:46\nYuborildi: Hadija 25 Noyabr 2010, 09:38:32\nYuborildi: ABU ZUFAR 25 Noyabr 2010, 09:48:06\nYuborildi: JaviK 25 Noyabr 2010, 10:19:55\nYuborildi: JaviK 25 Noyabr 2010, 10:24:29\nNom: ÐÐ›Ð›ÐžҲ Ð¡ÐÐ‘Ð Ð›Ð˜Ð›ÐÐ ÐÐ˜ ÐҚÐ¢Ð˜Ð ÐÐ”Ð˜\nYuborildi: Hadija 26 Noyabr 2010, 11:49:12\nАЛЛОҲ САБА ЛИЛАА АИ АҚТИА АДИ\nҚуръони каримнинг «Юсуф» сурасида Ақуб алайҳиссаломнинг «снди (менинг ишим) чиройли сабр қилмоқдир» деган бир ажойиб ссзи бор: Ақуб алайҳиссаломнинг сғиллари Юсуфнинг ксйлагини ёлғондан қонга бссб келтирадилар ва уни «бсри еб кетди» дес ёлғонлайдилар. Шунда снг суюкли сғлидан жудо бслганини англаган Аллоҳнинг пайғамбари бошларига тушган мусибатга чиройли сабр қилмоқни афзал ксрадилар. Одамзод шундай сралганки, бошига жиндай мушкулот ва мусибат тушса, дарров оҳ-войни бошлайди, сзини бузиб-ёради. Ваҳоланки, ана шу қийинчилик ёки бало Аллоҳ томонидан синов тариқасида, унинг иймонини имтиҳондан стказиш учун юборилганини сйлаб ҳам ксрмайди. Ҳолбуки, ана шу «чиройли сабр қилмоқ» иймоннинг асосий рукнларидан биридир.\n...Иши гуриллаб, катта пул топиб, роҳат-фароғатда ҳаёт кечираётган бир танишимнинг бирданига омади юришмай қолди. Сувдай оқиб келаётган пуллар тсхтаган, бир-икки қилинган ҳаракатлар катта зарар билан скун топган. Атрофида гир айланиб юрган улфатлар ҳам қаёққадир ғойиб бслган, ҳатто «ксзининг ёғини еб юрган» бола-чақасига ҳам ёмон ксриниб қолган «қора» кунлар бошланди. Танишим буни Аллоҳнинг бир синови деб тушунмади. Яхши кунларнинг ортидан ёмон кунлар ҳам келишини, бойлик, мол-дунё абадий смаслигини, Аллоҳ таоло бир кечада бойни камбағал, фақирни бадавлат қилиб қсйиши ҳикматини англаб етмади. Ана шу кичик бир имтиҳонга сабр қилишни билмади. Аксинча, дуч келганга зорланди, «менга сна қанақа зулминг бор сди» дес тақдиридан нолиди, оҳ-вой қилиб, аламини бола-чақасидан, сқинларидан олди. Бу билан аҳвол сзгармади. Охири хасталаниб, ксрпа-тсшак қилиб ётиб қолди.\nЯқинда бир дсстимнинг уйлатган-жойлатган ёлғиз сғли ҳалок бслди. Фожиадан унинг ксзига ҳеч нарса ксринмас, берилган тасалли, насиҳатлар қулоғига кирмас, сккаш «снди менга ҳаёт тамом, сғилгинам, сенинг срнингга мен слсам бслмасмиди!» дес фарёд чекар, ксзларидан ёш селини оқизарди. Унинг ҳолатини тушуниш керак: фарзанд доғи ёмон, айниқса, ёлғиз сғлингдан ажраш ундан-да ёмон, келининг ёлғизгина ёдгори билан бсзлаб қолганини ксриш ундан ҳам ёмон. Лекин бундай пайтларда кспни ксрган қарислар, зукко уламоларнинг тавсиссига ксра сабрли бслмоқ, айниқса, мусибат етган илк дамларда сабрли бслмоқ ҳаммамизнинг бурчимиз.\nБиров йиллар бсйи йиғиб-терган бойлигидан бир кечада ажраб қолади. Бирор ср-хотиннинг сртасига совуқлик тушиб, қсйди-чиқди васвасасига учрайди. Бировнинг тирикчилиги оғирлашиб, оиласини боқиш илинжида сзини ҳар ёнга уради, аммо нажот топилмайди. Бировнинг фарзанди ноқобил чиқиб, кулфат устига кулфат келтира бошлайди. Кимгадир снг содиқ дссти хиёнат қилади, кимнингдир сттиз йиллик амалидан сабабсиз олиб ташлашади. Аима, ана шундай ҳолатларда улар ҳаётдан тсйиб сзининг жонига қасд қилиши, ёки тупроққа ст қсйиши керакми? Аки кскрагини захга бериб, дод-фарёд чекиши керакми? Йсқ, фақат сабр қилиши, Аллоҳ берган мусибатларга, ташвишларга, синовларга сабр-тоқат билан чидаши керак. Чунки Қуръонда ваъда қилингандай, «Аллоҳ сабрлиларни ёқтиради».\nҲадиси қудсийда келтирилишича, Аллоҳ таоло шундай дейди: «Ай бандаларим, мен бандалар ичидан бир мсмин кишини (бирон мусибат етказиб) имтиҳон қилсам, у Менга ҳамд айтиб имтиҳонимга сабр қилса, у сша жойдан турганида хатодан (гуноҳлардан) онаси туққан кунидек пок бслиб туради».\nАнг комил инсон Лайғамбар алайҳиссалом ҳам ҳамиша мсъмин-мусулмонларни сабрли бслишга даъват қилганлар, ҳаттоки бирор юмушга киришиш, бир қарорга келишда ҳам шошилмаслик, сабрли бслиш зарурлигини уқтирганлар. Ҳазрати А асулуллоҳнинг: «Иймоннинг афзали-сабрли ва кенг қалбли бслишдир», «Сабрлилик мусибатнинг биринчи дақиқаларидан билинади» деган муборак ҳадислари бор.\nДонишмандлар «Сабр-қулларни подшоҳларга айлантиради» дейишган бслса, Ҳасан ал-Басрий «Сабри бслмаган кишининг - дини йсқ», деганлар. Яна бир донишманд сса: «Одамларнинг бахтлироқлари - қалби илмга ташна кишилар, жисми сабр қилувчи ва қслидаги бор нарсага қаноат қилувчилардир», деб ёзиб қолдирган.\nШайх Умар ибн Усмон Маккий дебдилар: «Сабр улдирки, банда сз ихтиёрини Худога ташлагай ва ҳар турли бало келса, хушлик ва ризолик ила қабул қилғай».\nСуҳбатни ҳазрати Алишер Аавоийнинг сабр ҳақидаги мана бу сатрлари билан тугаллашни истардим. «Сабр-аччиқ, аммо фойда берувчи; у - қаттиқ, аммо зиён-заҳматни даф қилувчи... Сабр саҳросида роҳат қилиш-изтироб чекиш билан баробар, сабр даштида дам олиш-югуриш билан баробар. Сабр - ҳашр шомидек қоронғу ва узун, аммо охири - висол тонги. Сабр - ҳаж йслидек қийин ва йироқ, аммо ниҳости - Иқбол Каъбаси».\nYuborildi: Habib 13 Dekabr 2010, 15:17:08\nАима қиласиз сшириб?!\nАй аёллар, нима қиласиз сшириб, барибир уларга схшагингиз келади-ку! Ҳарир матодан тикилган либослари билаклари-ю, товонлари, ёқаларию юзларигача беркитиб турганини ксриб доимо ҳавас ила боқасиз-ку.\nЖамоат транспорти, ишда ёки ксчада, хуллас, қаерда бслса ҳам сзингизга схшаб кийинмаган мунис аёлларни ксриб қолсангиз, уларга сътибор бериб, мен ҳам имкони бслса шундай кийинардим, деган хаёл стган-ку қачондир. Балки, бу хаёл Сизга ҳар куни бир келиб кетар?! Аега буни амалга ошириш имконисти йсқ скан. Бор-да, бслган-да ҳам қандоқ. Фақатгина фикрларингизни бир оз сзгартириб, нафсингизни жиловласангиз кифос. Қийинми? Билмасангиз билиб қсйинг, мана шу қийин ксринаётганлиги шайтондандир.\nҲеч сътибор берганмисиз, очиқ кийинган аёл билан Аллоҳ амрига жавобан авратларини беркитиб юрган аёлнинг ёнма-ён стирганини! Жуда қизиқ ҳолат-а! Агар гувоҳ бслган срсангиз биласиз ким гсзалроқлигини. Баъзи сркаклар очиқ кийинган аёлга қарайди. Қараганда ҳам ХИА С билан қарайди. Авратлари ёпилган, съни мастура аёлга қараган сркаклар ичларида раҳматлар айтадилар сзини-сзи асраб юргани учун. Йсқ деб ксринг-чи. Ундай деёлмайсиз ҳам. Чунки, бу Сизга ҳам маълум. Сиз аёллар минг уринманг ҳамки, барибир сркакларнинг аслида нима истаётганларини билолмайсиз. Агар Сиз очиқ кийиниб сркакларни қаратаётган бслсангиз, билингки, улар Сизга фақат ва фақат ХИА С назари билан, КЎАГИЛХУШЛИК нисти билан қараётган бсладилар. Агар Сизга айнан шу нарса керак бслса, марҳамат, ксчага чиқиб фоҳишалик билан шуғулланинг — барибир улар билан бир хил гуноҳли ишни қилмоқдасиз, таъбир жоиз бслса улар билан ҳамкасбсиз!\nМавриди келганда бир нарсани ссраб олай, нари-бериси билан 1 қарич чиқадиган мини юбка (уни юбка дейиш ҳам ғалати, бошқа термин топиш керак, «Welcome» каби), лсмка ёки калта либос кийиб олган «ҳурлиқо» негадир жамоат жойида, масалан метрода стириб кетаётганда икки оёғини бир бирига қапиштириб, очиқ тиззаси ҳамда лсмкаси сабаб очилиб қолган жойларини метрода кетаётган йсловчилардан ёпишга уринади. Шуни тушунмайман. Ахир сзингиз шу «кийим»ларни баъзи ерларингиз очилиб туришини билиб туриб, ҳаммага ксрсатиб юришга рози бслиб кийгансизку, ахир сша «кийим»ларни кийишдан мақсадингиз ҳам барчанинг сътиборини тортиш-ку, нима қиласиз шундоқ ҳам очилиб ётган авратларингизни беркитишга уриниб. Уларни беркитишни метрода смас, уйдан чиқаётганда, тсғрироғи сша кийимларни сотиб олаётганда сйлаш керак сди. Бу ҳудди овқатнинг тузини атайин шср қилиб тайёрлаб, таом тортилганда, вой, ман билмабман, деб гсёки барчанинг устидан кулишга схшайди, бу фақат ва фақат сз-сзини алдашдир. Анг қизиғи, бутун елка қисмларини ёпа олмайдиган лсмкаларини тепага тортиб қссдилар, ҳудди елка-ю бошларигача етадигандек. Бу бечора срим метрли мато сзи сизнинг елкангизга 2 та ип орқали илиниб турибди-ку. Аки 1 қарич юбкаларини тиззаларига тортиб қсйишади! Ҳудди 1 қарич мато тиззаларни ёпиб, товонгача тушадигандек. Сал ишончлироқ ишни қилсангизчи-а! Шундоқ ҳам барчанинг назари тушавериб, тобора ҳунуклашиб бораётган елка ва оёқ қисмингизни нима қиласиз ҳаммага мақтанишга уриниб. Сиз бу кийимларни кисвериб «китайский товар»га схшаб қолгансиз. Бизга сса ҳақиқий аёл керак. Тушунгандирсиз-а, нима демоқчи бслганимни. Тушунмаган бслсангиз, унда сизни бир оз мақтаб юборибман, узр!\nУзр-ку, биз сркакларга МАСТУА А-МУ-АИСА қизлар ёқади. Аққанда ҳам шунчалик ёқадики, уйланиш учун жуфт қидирилаётганда унинг гсзаллигига смас, балки, унинг ХОТИА бсла оладими-йсқми, шунисига сътибор қиламиз. Шу гапнинг сзи етади баъзи очиқ кийинаётган аёлларга.\nАйтарсиз балки қанча очиқ кийинадиган дугонам срга тегди-ку, деб. Тсғри, бундан кейин ҳам тегадилар. Ахир гуруч курмаксиз бслмайди-ку. Аркакларнинг орасида ҳам турли хиллари бор. Ҳақиқий сркак ҳақиқий аёлни, иболи-ҳаёли ва мунис аёлни қидиради. Бундай аёлларнинг биринчи белгиси Аллоҳ рухсат берган ишларни қилиб, қайтарганидан тийилиб юришларидир. Яна айтарсиз сраниб юрганларнинг кспини ксрганмиз, гуноҳ ишдан боши чиқмайдиган, деб. Тсғри, ҳозир айтдим-ку гуруч курмаксиз бслмайди деб. А смолни ниқоб қилиб, гуноҳ ишлар билан шуғулланувчиларга қилмишлари-га сраша жазо белгиланар қиёматда. Асосийси Сиз биласиз сранганларга фақат гсзал амаллар срашишини. Исломда бир одам фақат сзига жавоб бера олади холос. Сиз нега авратларингизни ёпиб юрмаганингиз учун қиёматда фақат сзингиз учун жавоб берасиз, Сиз айтолмайсиз «Бошқалар ҳам срамасди-ку» қабилидаги гапингизни. Сизга маълум сди бу иш ФАА З сканлиги. Худди бир ароқхср бошқа ароқхсрга «Ароқ ичма, бу ҳаром, Аллоҳ ҳаром қилган», деса, бошқаси «Ўзинг ичиб юрибсан-ку» дейди. Қиёматда сса сша одам ссроқ қилинаётганда «Аега ҳамр ичгансан» дейилади. Гуноҳкор банда «Мен билмаганман», деса, «Ҳамр ҳаромлигини сенга манави пайтда, манави киши айтган-ку» деган жавоб снграйди. «Ахир унинг сзи ҳам ароқ ичарди-ку», деса, унга жавобан «У сзининг гуноҳларига сзи жавоб беради, сен смас. Сенга ҳамрнинг ҳаромлиги сша ароқхср орқали билдирилган. Сен қизиқиб ҳам ксрмадинг унинг гапи ҳақми ё ёлғон», дейилади.\nБилиб қсйинг, Сиз авратларни очиб юриш мумкин смаслигини биласиз, БИЗ СИЗЛАА АИ ОГОҲЛААТИА МОҚДАМИЗ, АҲТИАТ БЎЛИАГ, ДЎЗАХ БИЛАА ҲАЗИЛЛАШМААГ...\nАйтганча, бу мақолани «ундайлар» сқимасалар ҳам керак. Майли, шундай бслса ҳам биз сркакларнинг бахти учун мақолаларимизни мастуралар сқишсин ва билиб қсйишсин улар ЖУДА ТЎҒА И ИШАИ ҚИЛМОҚДАЛАА ! Сизларга раҳмат. Минг бора раҳмат! Ҳеч кснглингизни чсктирманг, Сиз бизларнинг наздимизда снг олий ҳушҳулқ, снг гсзал, снг латофатли ва снг лобар аёлсиз! Сизга «сшалар» ҳавас ила боқишсин.\nАгар бу мақолани авратларини ёпиб юрмаётган аёлларимиз ҳам сқиган бслсалар уларга ҳам минг раҳмат. Ҳар ҳолда ҳақиқатни билиб қсйдингиз, ким аслида ким сканлигидан бохабар бслганингиз учун ташаккур! Юқоридаги мақтовлар Сизга ҳам бағишланарди, агар сзингизни ҳаромдан тис олсангиз. Уриниб ксринг, балки Сиз ҳам мақтовимизга арзирсиз, балки, биз сркакларнинг (орзусидаги аёллардан бирига айланарсиз. Аима қиласиз сшириб, барибир уларга ҳавасингиз келмоқда-ку!!!\nYuborildi: _IYMONA_ 04 Fevral 2011, 12:52:22\nAlloh rozi bo'lsin, judayam yaxshi gaplarni yozibsiz. Afsuski bu hijobimizga shubha ko'zi ila boqquvcilar ham talaygina... :'(\nHijob kiygan ayolni asray oladigan hammiyatli mo'minlarga yo'ldosh qilsin Allohim.\nAllohim duolarimizni mustajob qilsin.\nYuborildi: yoqutxon 04 Fevral 2011, 17:14:58\nQalbga yaqin gaplar bo'libdi.Oldinlari mana shu borada juda siqilib, Nega unaqa? Nimaga menga bu odam bunaqa deyapti?U menni hatto bilmaydi ham-ku deb o'ylardim, qalbimga juda og'ir botardi. Ayniqsa bir marta Hotin qizlar qo'mitasi raisi bilan bo'lgan suhbatdan keyingi ahvolim..... qalbim parcha parcha bo'lgani.....Ehhe qancha yosh to'kandima........\nLekin keyinchalik dunyodagi eng baxtli qizlardan biri ekanligimni, Olloh menni befarq qo'ymaganligini, bu narsalar esa menga kelayotgan sinov ekanligini tushunib yetdim.Hijobni qoralayotgan insonlarning gaplari shunchalar ma'nisizki....Shu yerlarda insoning Shayton hiylasiga , Shaytoning nog'orasiga qanchalar tez va telbavor o'ynashini his qilaman...............Dunyodagi zarracha gunoh, zarracha dil og'ritishga Ollohning buyuk odiligi bor shuni unutmasak bas.\nUmuman o'zimni o'sha "ro'dopa" ko'ylagimsiz , "siqib" qo'yadigan ro'molimsiz tassavur ham qila olmayman. Aslida o'sha "ro'dopa" va ro'mol men uchun dunyodagi eng go'zal, eng qulay kiyim.\nYuborildi: _IYMONA_ 04 Fevral 2011, 18:23:40\nHijobni turmush qurish niyatida o'rayotgan qizlar ham bor.... Bu juda ham achinarli holat... Afsuski, bu dog' bizni bo'ynimizga ham tamg'a bo'lib qolayapti. Barcha muslima qizlarga nisbatan bunday fikrda bo'lish yomon gumondir. Allohim, mushtipar muslima opa-singillarimga munosib jufti halol nasib ettirsin. Azizlarim, duo qilinglar... Allohim, jamiki mo'min mo'minalarga osonlik bersin...\nYuborildi: Elcom 15 Iyul 2011, 17:46:38\nIqtibos: _IYMONA_ 04 Fevral 2011, 18:23:40


Бу ҳақда Озодликка хабар берган маҳалла фаолининг айтишича, бу воқеадан сўнг вилоят ҳокимлигидан вакил келиб мажлис ўтказган ва болалар билан яхши ишламагани учун мактаб психологининг уч ойлик маоши кесилганини айтган.\nТуман прокуратураси бу воқеа юзасидан терговга қадар текширув ҳаракатлари олиб борилаётганини айтди.\nҒузор туманининг Совбоғ қишлоғида яшаган, 27-умумтаълим мактабининг 8-синф ўғил бола ўқувчиси, 2005 йилда туғилган А.Т. 17 январь куни уйининг молхонасида ўз жонига қасд қилган.\nЎқувчининг Озодлик гаплашган, исми сир қолишини сўраган яқин қариндошларидан бирининг айтишича, воқеа кечки пайт содир бўлган:\n“Ўша куни улар оилавий кечки овқат ейишган. Кейин онаси болага молхонага бориб, молларнинг тагини тозалаб келишни буюрган. Орадан анча вақт ўтса ҳам у ҳеч келмас экан. Кейин онаси молхонага кириб кўрса, ўзини осиб қўйган экан”, дейди қариндошларидан бири.\nҒузор тумани ички ишлар бўлимининг ўзини таништирмаган мулозимига кўра, бу воқеадан кейин бола суд-тиббий экспертизасидан ўтказилган ва у нафас йўлларининг беркилишидан келиб чиққан механик асфиксия натижасида ўлганлиги аниқланган.\nҒузор тумани прокуратурасининг ўзини таништирмаган мулозими Озодликка бу ҳолат юзасидан терговга қадар текширув ҳаракатлари олиб борилаётганини айтди:\n“Албатта, текширилувчи идорага нисбатан хизмат текшируви тайинланади. Кимдир масъулиятсизликка йўл қўйган бўлса, ҳақиқатан бу воқеада айби бўлса жавобгарликка тортилади. Терговга қадар текшириш давомида ҳамма ҳолатга тегишли баҳо берилади”, деди прокуратура мулозими.\nАммо, Совбоғ маҳалла фаолларидан бирининг Озодликка айтишича, 27-мактаб психологига жазо берилган:\n“Бу воқеадан кейин вилоят ҳокимлигидан бир опа келиб, қишлоғимиздаги коллежда ўқитувчилар, маҳалла фаолларини йиғиб мажлис қилди. Мен ҳам ўша мажлисда қатнашдим. Опа ўз жонига қасд қилиш ҳолатлари бўлмаслиги учун мактаб маъмурияти етарлича иш қилмагани, психолог ўқувчилар билан ишламаганини танқид қилди. Кейин бундай ҳолатлар жазосиз қолмаслиги кераклигини айтиб, мактаб психологининг уч ойлик маоши кесилишини, мактаб раҳбариятига ҳам тегишли жазолар кўрилишини айтди”, деди маҳалла фаоли.\nЎзбекистонда ўз жонига қасд қилиш ҳолатлари ҳақида Озодлик сўнгги кунларда бир неча марта хабар қилди.\nНаманган вилоят, Косонсой туманидаги Қўқимбой қишлоғида яшаган 23 яшар йигит 9 январь куни ўз уйининг молхонасида осилган ҳолда топилди.\nМасалан, Жиззах вилоят, Фориш туманидаги Маиший хизмат кўрсатиш касб-ҳунар коллежининг 3-босқич ўғил бола ўқувчиси 6 январь куни осилган ҳолда топилган эди.


БИР СОАТЛИК ХОТИН… (ҳажвия) - 5 Октября 2019 - BEPUL MP3 KO'CHIRISH, VIDEO KLIP, FOTO SURATLAR, YANGI\nГлавная » 2019 » Октябрь » 5 » БИР СОАТЛИК ХОТИН… (ҳажвия)\nБИР СОАТЛИК ХОТИН… (ҳажвия)\nКуйдиргиевнинг хотини кетиб қолди. Бундан ўн йиллар олдин ишга кетди-ю, қайтмади. Эркак-да, тунларни ёлғиз ўтказавериш жонига теккан Куйдиргиев кунларнинг бирида газетада ғалати эълонни ўқиб қолди. У ерда «Бир соатга хотин бўламан. Кўрсатилган манзилга ўзим етиб бораман. Хизмат ҳақи 100 доллар» деб ёзиб қўйилганди.\n«Нима бўпти? — ўйлади Куйдиргиев. — Айни менинг кўнглимдаги экан…»\nТезда газетада кўрсатилган телефонга қўнғироқ қилиб манзилини айтди-да, янги кийимларини кийганча бир соатлик хотинни кута бошлади.\nОрадан беш соат этиб тўсатдан эшик қўнғироғи жиринглади. Эшикни очса, қаршисида хўппа семиз, икки қўлида иккита оғир сумкалар кўтариб олган, юзлари шамолда тўрлаб кетган бир аёл турибди.\n— Сизга ким керак? — ҳайрон бўлиб сўради Куйдиргиев.\n— Бир соатлик хотин чақирганмидингиз? — дағал оҳангда сўради аёл.\n— Ҳ-ҳа… Лекин… — Куйдиргиев то айтмоқчи бўлган гапини тилига кўчиргунча аёл ичкарига кириб бўлди.\n— Уф-ф, тағин менсиз ҳаммаёқни расво қилибсанми?.. — кирибоқ аёл Куйдиргиевни уриша кетди. — Нимага чекиб ташладинг уй ичида? Нафас олиб бўлмай кетибди-ку! Тез ойналарни оч!.. Яна ичгани-чи бу пиёнистанинг!.. Ҳе эр бўлмай балога йўлиққур! Ҳе оғзингдан қонинг келгур!.. Нега қоққан қозиқдай қаққайи-иб турибсан? Олмайсанми қўлимдагиларни?..\nАёл зарда билан Куйдиргиевнинг қўлига сумкаларни тутқазди.\nЭркак ҳеч нарсани тушунмасди. Аёл эса, ётоқхонага ўтиб эгнидаги пальтосини ечди ва қозиққа илиб секин каравотга чўзилди. Куйдиргиев эса, ширин эркалашлардан умидвор ҳолда тезда сумкаларни ошхонага қўйди-ю, ётоққа қайтиб кириб астагина аёлнинг ёнига ётди.\n— Нимага чўзилиб олдинг бойваччаларга ўхшаб? — Аёл кутилмаганда ўрнидан турди-да, эркакка ўдағайлай кетди. — Бор, ахлатни ташлаб кел!..\n— Хотинжон, — деди Куйдиргиев мулойимлик билан. — Ахлатни эртага олиб чиқарман. Кел, сени бир эркалай!..\n— Ие, ие, ҳаддидан ошишини буни!.. Ҳозир олиб чиқасан! Исқирт қўлларингни торт дедим мендан!.. Ойлик қани? Ойликни чўзиб қўй!..\n— Э, ойлик ўтган пайшанбадаёқ тугаб бўлган. — дея жавоб қилди Куйдиргиев қўрқа-писа. Ва оҳиста ўрнидан туриб қўлига ахлат идишни олди-ю, ташқарига йўл олди.\nҚайтиб кирганда, аёл енгларини шимариб олганча ҳўл латта билан пол артарди. Куйдиргиев унга бирпас тикилиб тургач, негадир меҳри товланиб кетдими, секингина елкасига қўлини қўйди. Шу заҳоти ҳўл латта юзлари аралаш келиб тушди.\n— Бу… Нима қилганинг, хотинжон?..\nКуйдиргиев ўзича ғудрана-ғудрана иложсиз залга кирди ва телевизорни ёқди.\n— Нега яна ётиб олдинг? — ҳали ёнбошлаб улгурмаган эркакка бақира кетди бир соатлик хотин. — Бор, гиламни қоқиб бер! Чанглаб кетибди!..\n— Ҳе хотин бўлмай ҳар нарса бўл!.. — ғудрана-ғудрана ўрнидан турди Куйдиргиев. — Нимага мен бу ярамасга юз доллар тўладим ўзи?..\nШу тобда эшик қўнғироғи чалиниб қолди.\n— О, ойижоним келди!.. — хурсанд қичқирди аёл.\n— Яна қанақа ойи?.. — Куйдиргиев қўрқа-писа эшикка яқин борди.\n— Қанақа бўларди? Менинг ойим!.. Биз бирга шерикчиликка ишлаймиз!.. Ахир, қайнонасиз эр эрмиди?..\nКуйдиргиев эҳтиёткорлик билан ётоқхонага кирди-да, диван остига беркинди.\nБир соатлик хотиннинг муддати тугашига шу вақтда яна йигирма етти дақиқа бор эди.\nКатегория: HIKOYALAR / ХИКОЯЛАР | Ko'rganlar:: 41 | Добавил: www.horazm.net | Рейтинг: 0.0/0


Karim Mahmudov. Qiziqarli pazandalik ( 91770 marta o'qilgan) Chop etish\n1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... 22 B\nZiyolee 06 Oktyabr 2011, 13:34:45\nҚайнатилган гуручга қсшиб ейиладиган масаллиқларни (гсшт-ёғ, сабзи-пиёз) бирга пишириш Арон, Афғонистон, Тожикистон ва Ўзбекистон ошхоналарига хос услубдир.\nАки Европа мамлакатларининг пазандалигини олиб қарайдиган бслсак, унда ҳам гуруч алоҳида пишириб олиниб, гсштли, балиқли, сабзавотли овқатларга гар-нир қилиб берилади. Аммо сзбек паловининг мураккаб технологисси ва хилма-хил реяепти барча жаҳон пазандалигидаги гуручли овқатлардан кескин фарқ қилади. Лалов ижодиёти уни овқат тарзида пиширишдан бошланган бслиши ҳам мумкин (масалан, мастава). Сснгра бундан сртача қуюқликдаги — «шовла», пировардида снг қуюқ овқат — «палов»га келиб тсхталган бслиши ҳам мантиққа тсғри келади. Мастава-шовла — палов схемасида реяепт ва технологис асосан бир хил. Ҳар учала таомда ҳам қозонга аввал ёғ солиниб, пиёз жазлаб, гсшт қовурилади. Сснг сабзи ва бошқа масаллиқларни пиширилгач гуруч солинади. Фақат фарқ шундаки, маставага сув ксп қуйилиб гуруч оз солинади (суюқ ош), шовлага сув сртача қуйилиб гуруч ҳам сртача солинади ва илашимли қилиб пиширилади (бстқа), паловга сса сув озроқ қуйилиб гуруч кспроқ солинади (титроқ дона-дона ош). Маставадан шовлага, шовладан паловга стиш қисқа вақтда юз бермаган ва буни айрим кишига хос фаолист деб бслмайди. Бу халқ ижодидир.\nАлбатта барча ноз-неъматларнинг сарасига синфий жамистларда сксплуататор синфлар сга бслиб олганидек, палов ҳам бора-бора кспроқ бой хонадонларда тайёрланадиган бслиб қолди. Бу ҳақда «Ўзбекистон халқлари тарихи» да айтилган фикр жуда қизиқарли: «Ўзбекистоннинг аксарист жойларида меҳмондорчилик пайтидаги севимли ва снг шарафли таом палов ҳисобланган. Бу таомни тайёрлашнинг снларча усуллари мавжуд сди. Бой хонадонларда палов десрли ҳар куни, сртаҳол хонадонларда сса ҳафтада бир марта — жума бозор арафаси (пайшанба куни) кечқурун пиширилган. Қамбағаллар учун сса ғост ноёб таом ҳисобланган».\nШунга қарамай халқ оммаси снг оғир иқтисодий шароитларда ҳам паловнинг унут бслиб кетмаслигига ҳаракат қилганлар, чунончи паловпазлик мусобақалари ташкил стиб турилган. Бу тсғрида сша китобда сна шундай фикрлар бор:\n«Оилада овқатни ҳамиша аёллар тайёрлашган, ам-мо... ҳар бир сркак киши палов тайёрлашни срганиб олишни сзи учун мажбурий бир иш деб билган ва бу санъат кспинча ифтихор ва паловпазлик мусобақаларининг мазмуни бслиб хизмат қилган».\nZiyolee 06 Oktyabr 2011, 13:34:51\nЛаловнинг Ўрта Осиёда ижод стилиб сснг бошқа жойларга тарқалганлиги тсғрисида мана бу фикр ҳам далолат бериб турибди: «Локистон ва Шимолий Ҳин-дистонда сшовчи бадавлатроқ мусулмои аҳолиси сртасида Лулао (палов) анча машҳур таомдир. Ушбу таом Ўрта Осиёда келиб чиққандир. Буни Ҳиндистонга илк срта асрларда мусулмон фотиҳлари тарқатишгандир».\nЛалов тсғрисидаги фикрлар адабиёт, тарих ва бошқа фан соҳаларига оид манбаларда ҳам бор. Хусусан, ёзувчи В. А. Смирнова-А акитинанинг «Абу Али Ибн Сино қиссаси» номли китобида X—XI асрлар бссағасидаги тарихий воқеаларни бадиий баён қилиш билан бирга улуғ табиб сшаган даврда ҳам «юзига зираворлар сепилган... девзира гуручдан пиширилган ва ғост лаззатли... хушбсй, серёг шохона палов» мавжудлиги тсғрисида анчагипа гаипларни айтади.\nЎтган асрнинг машҳур шарқшунос олими венгрислик Герман Вамберининг «Бухоро ва Мавороуннаҳр тарихи...» помли нодир асарида XIV асрда ҳам палов шарафли таом ҳисобланганлиги ва умуман сша даврдаги дастурхон ноз-неъматларига стнографик нуқтаи назардан алоҳида тсхталиб ушбу фикрлар ёзиб қолдирилган: «Бунингдек хилма-хил таомнома бошқа жойларда сира бслмаса керак, ғостда сийрак маълумотларга ксра ҳукм қилганимизда ҳам уларнинг (сз-бекларнинг К. М.) снг севимли таомлари қуйидагилардир: қовурилган қсй ва от гсштлари, палов, қийма солинган хамир таомлари, мевали тортлар ва ширин нонлар».\nXV аср ёдгорлиги «Бобурнома» да ҳам палов тсғрисида анчагина фикрлар айтилган.\nМашҳур сняиклопедист олим ва давлат арбоби Абулфазл Алломийнинг XVI асрга оид ажойиб қомус характеридаги «Ойини Акбарий» номли китобида 35 хил таомни тайёрлаш усули, жумладан, гсшт қийма, девзира гуруч, муҳашшир нсхат ва бошқа масаллиқлардан пишириладиган «қийма палов» тсғрисида фикрлар бор. Ушбу таом Бобурийлар сулоласидан Жамолиддин Акбар ҳукмронлигида (1556—1605) мавжуд бслган.\nZiyolee 06 Oktyabr 2011, 13:34:56\nXVII асрда сшаган географ ва тарихчи олим Маҳмуд ибн Вали қаламига мансуб «Баҳр ул-асрор» китобида сса Мавороуннаҳрда ссадиган дон, сабзавот ва мевалар, уларнинг навлари, скиладиган жойлари, хусусистлари, озуқали қиммати тсғрисида батафсил баён бор. Бизни қизиқтирган нарса гуруч бслди. Олим гуручнинг «девзира» аталмиш нави борлиги ва у ғост серлаззат ва инсон учун жуда фойдали сканлигини айтади.\nЎзбеклар паловни ажойиб неъмат деб билади. Уни исроф қилмаслик, ҳатто бир дона гуручини ҳам оёқ остига, нопокиза жойларга тушиб қолмаслигига ҳаракат қилиш, гавҳардек асраш халқимизнинг снг схши одатларидан биридир. Чунки палов таркибига кирадиган ҳар бир масаллиқ халқнинг машаққатли меҳнати свази-га сратилади.\nБу таомнинг ижод стилиши териб-термачлашдан деҳқончиликка, ёввойи ҳолда ссувчи донларни (шолини) маданийлаштириш ва овчиликдан чорвачиликка, ҳайвонларни қслга сргатиш, сснгра сна илдизмевали ссимликлардан сабзи, пиёз кабиларни ҳайдалган ва суғориладиган ерларга скиб кспайтиришга стиш билан бошланган.\nЛалов сзбек пазандалик санъатининг снг юқори чсққисидир. У пишириш-қовуруш, қайнатиш ва дамлаш каби мураккаб технологик жараёнлардан иборат-ки, албатта бу таомни тайёрлашни срганиб олган ҳар бир киши бошқа снлаб таомларни ҳам бемалол пишириши мумкин.\nZiyolee 06 Oktyabr 2011, 13:35:16\n«Лалов ош» стимологисси халқ афсонасида\nЛулингдан бир пулинг қолса, палов е,\nКунингдан бир кунинг қолса, палов е.\nЎзбек халқининг ушбу матали палов ошнинг ғост серлаззат тсй ва меҳмондорчиликларда тайёрланадиган шарафли таом сканлигига ишорадир. Чунки палов Ўрта Осиё, асосан, сзбек ва тожик халқларининг миллий таоми ҳисобланиб, жуда қадим замонлардан буён маълум.\nАгар паловни ҳар бир хонадон меҳмон келишига атаб ёки маросимлардагина дамланадиган бслса, ёхуд сз оила аъзолари учунгина тайёрланса кспинча бунга фақат ҳафтанинг пайшанба кунларигина тайёргарлик ксриларди. Бунинг сабаби ҳаммани қизиқтиради, лекин ҳеч ким аниқ билмайди. Аки «палов» ссзи нимани англатади? Фақат сзбеклардагина смас, балки дунё халқларининг кспгина тилларида «палов» маъносини англатадиган ссзлар борки, булар асли қаердан келиб чиқдийкин? Чунончи: А оссисда «палов», Ғарбий Европа ва Америкада «палов», Ҳнндистонда «пулао» (ҳинди), «плав», (урду), Қозоғистон ва Шарқий Туркистонда «палов», Арманистон билан Грузисда «плав», Озарбайжонда «чилав», Хоразмда «чалов, Тожикистонда «ош палов», Ўзбекистонда «палов ош» тарзида талаффуз стиладиган бу таомнииг номи қайси тилга хос?\nБалки, сзбекча «палов ош» термини сшаларнинг биронтасидан олинмадимикин?\nБу тсғрида ҳеч қандай лингвистик маълумотга сга смасмиз.\nАммо, гуручнинг ватани бслмиш Ҳинди-Хитой, Хитойда палов тайёрланмайди. Уларда гуручдан тайёрланадиган хилма-хил таомларнинг номларидан биронтаси «палов» га схшаш ссз билан талаффуз стилмайди.\nZiyolee 06 Oktyabr 2011, 13:35:42\nЛекин, урду тилидаги «плав» ссзининг талаффузи сзбекча «палов» ссзига схшаш бслиб, у ҳам «гуручли ош» ни билдиради.\nҚозоғистон ва Шарқий Туркистонда (уйғур тилида) «палав» ибораси билан юритиладиган таом номи заминида сзбекча «палов» ифодаси ётади ва улар қисман, «палав» деб шовлани ҳам аташади.\nАрман ва грузин тилларидаги «плав» термини ҳам гуручдан тайёрланган «қуюқ таом» маъносида юритилади. Булар сзбек паловини ва бундан анча фарқ қи-ладиган арманча ва гурузинча паловни ҳам худди шундай аташади.\nМуқаддас номлар, қизиқарли атамалар, кундалик ксп ишлатиладиган терминлар стимологисси илмий ишланмаган бслса, бундай тушунчаларнинг маъносини халқ сз оғзаки ижодиётининг афсоналаридан «ҳал қилишга» уринади. Буни лингвистлар «халқ стимологисси» деб аташади.\nХалқ орасида «палов ош» атамасининг келиб чиқиши ҳақида бир афсона юради. Бу афсона Абу Али ибн Сино номи билан боғлиқ бслганлиги учун ҳам қизиқарлидир.\n«Қадимда бир шаҳзода гсзалликда тенги йсқ, бироқ камбағал оиладан бслган бир қизга ошиқ бслиб қолади.\nБироқ шаҳзоданииг косиб қизига уйланиши қийин бслганлигидан ошиқ ксп изтироб чекади. Лировардида у кскрагини заҳга бериб, бир неча кун овқат танаввул стмай, афгор бслиб қолади.\nШоҳ Абу Али ибн Синоии чақиртириб сғлининг касаллигини аниқлаш ва даволаш кераклигини буюради.\nZiyolee 06 Oktyabr 2011, 13:35:50\nЙигит сз дардини ҳеч кимга айтмайди. Лекин улуғ табиб уни синчиклаб текширгач, аъзоларида зарур моддалар камайиб кетганлигини билади. Олим очликнинг сабаби ишқ дардига мубтало бслганликда сканлигини аниқлайди. Ушбу касални тузатишнинг икки йсли бор, Бири — ошиқни маъшуқага қовуштириш, иккинчиси — етти хил масаллиқдан тайёрланган серқувват таом «палов ош» едириш.\nШаҳзода сз дардини айтмагани ҳолда, унинг касалини исбот қилиш керак, бу — шоҳнинг талаби. Шунда Абу Али ибн Сино шаҳардаги барча маҳаллаларнинг номини биладиган бир мсйсафидни топтириб келишни шоҳдан илтимос қилади. Бундай одам топтириб келинади.\nШаҳар маҳаллаларининг номини бир чеккадан қаттиқ овоз билан санаб чиқасан,— деб буюради, сзи сса беморнииг томирини ушлаб туради.\nМсйсафид маҳаллалариинг номини атаб-атаб, битта маҳалланинг номига келганида йигитнинг томирида қон айланиш кескин сзгариб кетганлиги Абу Али ибн Синога маълум бслади:\n— Анди, дейди олим,— сша маҳаллада сшайдиганларнинг барчасини танийдиган одамни топтиришингизни илтомос қилардим,\nШоҳ бундай одамни ҳам дарҳол топтиради. Олим унга:\n— Ҳамманинг номини қаттиқ овоз билан айтиб турасан, — деб буюрди. Ўзи сна беморнинг томирини ушлади. Исмлар бирма-бир саналиб, бир косибнинг номи аталганда шаҳзода сна сзгариш иайдо бслди.\nZiyolee 06 Oktyabr 2011, 13:36:00\nАбу Али ибн Сино шунда очиқ айтди:\n— Шаҳзоданинг касаллик сабаби фалон маҳалладаги фалончи косибнинг қизига ошиқ бслганлигидадир, уни тузатиш учун тсй қилиш керак ва албатта шу бугундан иборат ҳафтада бир марта палов ош едириб туриш керак. Шунда бемор тузалиб, бақувват бслиб кетади,— деб маслаҳат берган скан».\nАҳтимол, пайшанба куни ош дамлаш сшандан кейин расм бслгандир?\nАҳтимол, ошиқ-маъшуқларни қовуштириладиган тсй куни албатта ушбу шарофатли таомни тайёрлаб барчага тортиш ҳам шунга боғлиқдир? Аҳтимол, касалга мадад берган табиб ибн Синонинг илми ҳам: халқ стимологиссида «Мадади Сино» деб аталиб, кейинчалик «Медияина» бслиб кетгандир?\nАлбатта бу ҳам фақат бир фараз бслиб, илмий асосланмаган фактлардир. Ўша афсонанинг давомида айтилишича:\n— Касалга палов ош пишириб беринглар,— деганидан кейин, ушбу таом реяепти учун керакли масаллиқларнинг бош ҳарфларидан иборат бундай ёзув қолдирган смиш:\n(съни «палов ош»). Бу етти хил масаллиқдан иборат бслиб, Л — пиёз: А—аёз, съни сабзи ёки беҳи; Л-лаҳм, съни гсшт; О-олио, съни ёғ; В - вет, съни туз; О - об, съни сув; Ш - шоли, съни гуруч. Ана шу ҳарфлар жамланса, «Лалов ош» тушунчаси ҳосил бслади.\nШундай хулоса чиқаришга ҳақлимизми, йсқми, бундан қатъи назар мазкур схемани бошқалар ҳам келтиришади, хусусан тожик давлат педагогика институти химис кафедрасининг дояенти А. А ажабов «Лалов кимёси» номли мақоласида келтиради.\nБунинг аниқ шундай сканлигини тасдиқлайдиган бирон-бир тарихий манба йсқ, албатта, А. А ажабов ҳам худди халқ орасида тарқалган афсонага асосланган бслиши керак. Бироқ у тожик тилининг хусусистларига қараб тушунчани «Ош палов» тарзида ифода стади.\nАфсона афсоналигича қола турсин, ҳақиқатга ксчганимизда палов ош ана шу етти хил масаллиқдан (пиёз, ёғ, гсшт, сабзи, гуруч, сув, туз) тайёрланади. Андиликда паловга майиз, нсхат, қалампир, мурч, зира, зирк ва сна бир қанча масаллиқлар солиб дамланади. Булар асосий смас, балки қсшимча масаллиқлардир ва буларсиз ҳам палов ош пиширса бславеради.\nZiyolee 06 Oktyabr 2011, 13:36:15\n«Чой нима?»— деган саволга кспчилик: «Ичимликда» — деб жавоб бериб қсс қолади. Лекин Ўзбекистонда чой оддий ичимликкина смас, балки одамлар срта-сидаги муносабатнинг анъанавий слементидир. Бизда чой номи билан боғлиқ бир неча издаҳомлар ва меҳмоннавозликнинг турлари келиб чиққан бслиб, бу ичим-ликда гап ксплигидан далолат беради: «Чойхона базми», «Бир пиёла чойга таклиф», «Келинчак қслидаги чой» ва ҳоказо. Арталаб туриб нонуштани чой ичишдан бошлаймиз. Меҳмондорчиликнинг бошланиши ҳам, сртаси ва охири чой билан. Танишингизни учратсангиз салом-аликдан сснг «қани, марҳамат, чой қуйиб бераман» деб таклиф қиласиз. Бир сзингиз, ёки улфатлар билан чойхонага кириб бир чойнак чойни майдалаб стириб ҳордиқ чиқарасиз. Аега шундай? Чунки чой ажиб бир неъматдирки, унинг ранги мусаффо, гсзал, мазаси хуштаъм, ҳиди хушбсй бслиб ичган кишига чинакам ҳузур бахш стади. Аеча бор синаб ксргандирсиз, ахир ҳаво ҳарорати совуқ бслганда чой ичсангиз танангизни иситади, иссиқ пайтларда ичилган чой — салқинлатади. Қорин очликда чой ичилса бир оз таскин топилади, овқатдан сснг ичилган чой ҳазм қилдиради. Барча ичимликлар ичида чанқоқни схши қондирадигани ҳам чой ҳисобланади. Ташна бслмасангиз ҳам, шунчаки, бекор стириб чой ичсангиз — срмак, ишдан чарчаб келиб, чой ичсангиз — ҳордиқ. Уйқу босиб келганда чой ичилса киши сергак тортади, уйқудан кейин туриб чой ичилса, чеҳрани очади. Кснгил айнишини, бош оғриғини чой қолдиради.\nШу сабабдан бслса керакки, чойни гсдаклардан тортиб, қарисларгача, соғлом кишилардан тортиб хасталаргача — барча ичади.\nЧой шундай неъматки, у асабларга ором бериб, кишини бардам ва бақувват қилади. Ўзбек халқида: «Агар чой ичмасанг, қувватни қайдан оласан?»— деган нақл бежиз айтилмаган бслса керак.\nЧойнинг ажойиб хусусистлари шоирларни ҳам илҳомлантирмай қсймаган, у ҳақда анчагина шеълар битилган. XIX асрда бухоролик шоир Шоҳ Аиёз Бухорий «Чойнома» номли достон ҳам ёзган. Чой тсғрисидаги снг мақбул шеърлардан бири ҳинд шоири ва мутафаккири А абиндранат Тагор қаламига мансуб бслиб, шундан бир мисол келтирамиз:\nЧиқардир ҳордиқ —доим ичсанг чой,\nЧойдир нафосат, куй, ғазал, чирой.\nЧоп азизим, кел, чой ичайлик, чой,\nЧойдан ол мадад, чой қувватга бой!\nZiyolee 06 Oktyabr 2011, 13:36:23\nЧойнинг шифобахшлиги жуда қадим замонлардан буён маълум. Япония ва Хитойда, Ҳиндистон, Шри Ланка ва бошқа давлатларда жуда кўп касалликларни қадимдан чой билан даволаб келинади. Ўзбек халқ табобатида ҳам шамоллаш, ич кетиш, иштаҳасизлик, бош оғриғи, тиш оғриғи каби касалликларни чой билан даволаганлар. Кўз оғриғига қуюқ дамланган қора чойнинг нафи борлиги кўпчиликка маълум, посотли яра-чақаларни ҳам илиқ чой билан ювилса тозалайди. Чунки чойда бактерияларга қарши қирон келтириш хусусияти ҳам бор. Чойнинг хушбўйлиги ҳам, мазалилиги ҳам, шифобахшлиги ҳам унинг таркибидаги химиявий моддаларнинг хилма-хиллиги ва мураккаблигидадир. Олимлар чойда 120 хил модда борлигини аниқлаганлар. Чойда, қайноқ сувда эрийдиган моддалар бор, булар экстрактив моддалар деб аталади ва дамланган қайноқ сувга ўтиб ранг беради. Бу моддалар чой совигандан сўнг идиш тагига чўкиб қолади, суви буғланиб кетса, пиёла тагида қизғиш жигарранг қуйқа ҳосил қилади. Баъзилар бу қуйқани зарарли деб ўйлайдилар, аксинча чойнинг энг фойдали жавҳари худди ана шудир. Шу хил экстрактив моддалардан бири—танин ҳисобланади. Бу модда овқатни ҳазм қилишда актив иштирок этади.\nЗамонавий медицинада турли ошқозон-ичак касалликларини танин билан даволашади.\nЧойда яна катехин ва эпикатехин деб аталувчи моддалар ҳам бўлиб, булар Р витамини хусусиятига эгадир. Унинг шарофати шундаки, Р витамини қилтомирларни мустаҳкамлайди ва кенгайтиради, натижада қон яхши юришиб кишини тетиклаштиради. Айинқса, бош мия ичидаги ва юрак мушаклари орасидаги капилляр томирлар учун унинг фойдаси катта.\nЧойнинг муҳим таркибий қисми бу кофеиндир. Кофеин дастлаб кофе таркибида топилгани учун шундай деб аталади. Кофеин кофе, какао ва чойдагина мавжуд. Бу алкалоид модда ҳали бошқа ўсимликларда кашф қилинганича йўқ. Кофеин кайфиятни чоғ қиладиган алкалоид бўлиб, у марказий асаб системасини мулойим қўзғатади, натижада мия нейропларининг толиқиши барҳам топиб кишинииг ақли пешланади. Кофеин билан танин бирикмаси аввало юрак ва бошқа муҳим аъзоларимизнинг физиологик фаолиятипи яхшилайди.\nZiyolee 06 Oktyabr 2011, 13:36:30\nЧой таркибидаги ифор (сфир) моддаси ичимликнинг оромбахш хушбсй ҳидини таъминлайди, натижада чой ичган кишининг иштаҳаси очилади.\nЧой ҳам витаминларга бой неъматлар қаторига, киради. Унда С, В1 В2, ва А А витаминлари мавжуддир.\nС витамини жуда шифобахш бслиб, спка шамоллаши, кскйстал, бсғма каби оғир касалликлардан тезроқ қутулишга ёрдам беради. Жароҳат, сра ва синган сускларнинг тезроқ битиб кетишига восита бслиб, аъзоларимизни чарчашдан сақлайди. Агар ушбу витамин етишмаса кишининг милклари хилвираб, тишлари тскилиб кетади, съни у яинга касалига мубтало бслади.\nАсаб системаси билан юрак фаолисти учун В1 витамини схши шифодир. Ат ва мушакларнинг бсшашиб кетиши ва қсл ёки оёқлар ҳаракатга келмай шол бслиб қолишдан сақлайди.\nВ2 витамини ксздан тинмай ёш оқиб турадиган касалликдан ва лабларнинг бичилиб кетишидаи асрайди.\nА А витамини сса модда алмашинувига ижобий таъсир қилади ва дармон қуриб кучсизланишдан сақлаб аъзоларимиз фаолистини схшилайди, қон томирларимизнинг мсртлашишининг олдини олади. Маълумки замонавий медияинада қон босимииинг ортиши (хафақон ёки гипертонис) ҳамда зеҳн пасайиши (атеросклероз) каби оғир касалликларда никотин кислотаси деб ата-лувчи А А витамини билан аскорбин кислотаси деб юритилувчи С витамини бирикмасидан иборат дорилар тавсис стилади. Чойда сса бундай дорилар табиий ҳолда мавжуддир.\n1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... 22 T


Президент мурожаатномасидан 21 ташаббус - IF\nПрезидент мурожаатномасидан 21 ташаббус\nМАМЛАКАТ ПРЕЗИДЕНТИ Ш.М.МИРЗИЁЕВНИНГ ОЛИЙ МАЖЛИСГА МУРОЖААТНОМАСИДАН 21 ТА ТАШАББУС\n2021 йил 1 мартдан бошлаб аҳолининг минимал истеъмол харажатлари миқдори эълон қилинади.\nҲукумат ижтимоий кафолатларни тизимлаштиради ва ушбу кафолатларни босқичма-босқич минимал стандартлар даражасида таъминлаш бўйича чора-тадбирлар дастурини ишлаб чиқади.\nАввалроқ, илк бора аҳолининг маълум бир қисми ўртасида қашшоқлик мавжудлиги тан олинган ва уни камайтириш бўйича кенг кўламли ишлар бошланган. Ушбу босқичда аҳолининг минимал истеъмол харажатлари ишлаб чиқилмагунча камбағаллар тоифасини аниқ белгилаш мумкин эмас.\nБундан ташқари, аҳолининг минимал истеъмол харажатлари тўғрисида эълон қилиниши ҳам Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 39-моддаси тўлиқ бажарилишини таъминлашга хизмат қилади.\nКейинги йилда Навоий кон-металлургия комбинати, "Ўзбекнефтгаз", "Ўзбекгидроэнерго", "Ўзавтосаноат" халқаро молия бозорига чиқиш ва ҳукумат кафолатисиз маблағ йиғиш имкониятига эга бўлади.\nЖорий йилда Миллий банк ва Ипотека банки еврооблигацияларни чиқаришга муваффақ бўлишди.Кейинги ўринда давлат корхоналари жойлашган. Аммо еврооблигацияларни чиқариш учун мазкур корхоналар халқаро рейтингни олиши керак.Рейтинг олиш жараёнида корхоналар фаолияти ва уларнинг бозори ўрганилади. Уларда мавжуд бўлган муаммолар рейтинг агентликлари томонидан ҳисобга олинади. Бу давлат компанияларидан янада самарали ва ошкора ишлашни талаб қилади.\n"Саноатқурилишбанк", "Асака банк", "Ипотека банк", "Алоқа банк", "Турон банк" ва "Қишлоқ қурилиш банк"ни хусусийлаштиришга тайёргарлик кўрамиз. Камида битта йирик банкдаги давлат улуши тўлиқ стратегик инвесторларга сотилади. Шу муносабат билан Европанинг етакчи банклари билан музокаралар олиб борилмоқда. Давлат банкларининг йирик стратегик инвесторларга сотилиши, авваламбор, уларнинг бошқарув тизимини, иш услубларини ва молиявий бошқарувини такомиллаштиришга имкон беради. Европа банкларининг ушбу давлат банкларига бўлган қизиқиши келаси йил мамлакат молия бозорида жиддий ўзгаришлар юз беришидан далолат беради.\nКелгуси йилда "Фарғона азот" заводи ва "Деҳқонобод калий" заводи, "Кока-кола ичимлиги" корхонаси, "Билдирсой" ва "Чорвоқ" оромгоҳлари, "Ичан қалъа" ва "Ҳайат Реженси" меҳмонхоналари, "Пойтахт" бизнес мажмуаси, Алкоголь, Ёғ-мой каби тармоқлардаги 83 та йирик корхонанинг давлат улуши ким ошди савдосига қўйилади.\nУмуман олганда, яқин икки йил ичида давлат улуши бўлган корхоналар сони камида 3 баробар камаяди.\nСтруктуравий ислоҳотларнинг яна бир йўналиши - бу давлатнинг иқтисодиётдаги иштирокини камайтиришдир. Албатта, бундай активлар очиқ ва самарали сотилиши керак. Президент таъкидлаганидек, халқаро молиявий ва ҳуқуқий маслаҳатчилар жалб қилинади.\nХусусийлаштиришнинг асосий мақсади бюджет даромадларини кўпайтириш эмас, балки бозорда рақобатни кенгайтириш ва бошқарувни такомиллаштиришдир.\n2021 йилда электр энергияси улгуржи бозорини шакллантириш бошланади. Табиий газни етказиб беришдаги монополия ҳам бекор қилинади, бунда ишлаб чиқарувчилар ва импортёрларга биржа орқали табиий газни сотиш, улгуржи истеъмолчилар эса газни биржа орқали сотиб олиш ҳуқуқига эга бўладилар.\nСуюлтирилган газ бозорида хусусий сектор иштирокини кенгайтириш мақсадида импорт божлари бекор қилинади.\nКейинги йилнинг 1 мартидан бошлаб кумушни биржа орқали ишлаб чиқарувчиларга бепул сотиш тартиби ўрнатилади.\nҲозирги вақтда электр энергияси ва табиий газ бозорларида давлат ишлаб чиқарувчилари билан бир қаторда хусусий ишлаб чиқарувчилар пайдо бўлди ва уларнинг сони кўпаймоқда.Ҳозирда фақат Миллий электр тармоқлари ва "Ўзтрансгаз" ишлаб чиқарувчилардан электр энергияси ва табиий газ сотиб олиш ҳуқуқига эга. Шу билан бирга, ушбу бозорларга тадбиркорларни жалб қилиш ва уларга ушбу маҳсулотларни импорт қилиш ёки мамлакатга ишлаб чиқариш орқали эркин сотиш имкониятларини яратиш керак. Шундагина биз энергия танқислиги муаммосини тезда ҳал қила оламиз.\nБу ушбу ташаббуснинг юксак аҳамиятини тушунтиради.\nАйни пайтда мамлакатда кумуш ишлаб чиқарадиган иккита корхона: Навоий кон-металлургия комбинати ва Олмалиқ кон-металлургия комбинати. Бироқ, корхоналар кумуш маҳсулотларини фақат Марказий банкка ва жаҳон нархларида сотишга мажбур.\nУшбу соҳадаги либераллаштириш, бир томондан, мамлакатимизда кумуш маҳсулотларини ишлаб чиқариш бозорини ривожлантиришга ҳисса қўшса, иккинчи томондан, ушбу икки корхонани ўзгартириш йўлида муҳим қадам бўлиб хизмат қилади.\nБанклараро валюта бозори онлайн платформага ўтказилади, бу эса тадбиркорларга тўғридан-тўғри банкдан валюта сотиб олиш имкониятини беради.\nҲозирги вақтда кўплаб корхоналар чет эл валютасини сотиб олиш учун банкка ариза юборишга мажбур бўлмоқдалар ва банк ушбу ариза асосида биржага кириши шарт. Ушбу ташаббус туфайли тадбиркорлар жисмоний шахслар каби валютани тўғридан-тўғри банкдан сотиб олишлари мумкин.\nНатижада, тадбиркорлар валютани ҳозирги 4 кун ўрнига ярим соат ичида сотиб олишлари мумкин бўлади.\nМолия бозорида рақобатни кучайтириш мақсадида Марказий банк 1 февралга қадар банкдан ташқари кредит ташкилотлари тўғрисида қонун лойиҳасини киритади.\nБанк бўлмаган кредит ташкилотлари фаолиятининг кенгайиши молия бозорида рақобатни янада кучайтиришнинг муҳим йўналиши ҳисобланади.\nИслом молиявий хизматларни жорий этиш учун Ислом тараққиёт банки ва халқаро молия ташкилотлари мутахассислари жалб қилинади.\nБунинг учун мамлакатимизда қонуний асос йўқ.\nБизнес Омбудсманга давлат органлари раҳбарлари ва мансабдор шахсларни тадбиркорларнинг мулкий ҳуқуқларини бузганлик учун маъмурий жавобгарликка тортиш ваколати берилади.\nМулк дахлсизлигини таъминлаш тадбиркорликни ривожлантиришнинг асосий шарти бўлиб, давлат органларининг маъмурий жавобгарлигини бериш ҳуқуқининг Бизнес Омбудсманга топширилиши бу борадаги энг муҳим қадамлардан бири ҳисобланади.\nТуризм, транспорт ва умумий овқатланиш соҳаларига бериладиган имтиёзлар келаси йил охиригача узайтирилади. Жорий йил охиригача тугайдиган 400 миллиард сўмлик ер ва мол-мулк учун солиқларни тўлаш муддати яна бир йилга қолдирилади. Ушбу имкониятдан 20 минг тадбиркор фойдаланиш имкониятига эга бўлади. Пандемиянинг дастлабки кунларида кўплаб тадбиркорларга молиявий ва бошқа турдаги ёрдам кўрсатилди. Албатта, пандемия давом этмоқда, шунинг учун баъзи соҳаларда тадбиркорларни қўллаб-қувватлашни кенгайтириш керак бўлади.\nТаъмирга муҳтож ва авария ҳолатида бўлган 5000 дан ортиқ кўприкларни тиклаш бўйича дастур қабул қилинади. Ушбу иш учун 2021 йилда 400 миллиард сўм ажратилади.\nАйни пайтда мамлакатда 14 мингдан ортиқ кўприк мавжуд бўлиб, уларнинг аксарияти таъмирга муҳтож. Ушбу йўналишда алоҳида дастурнинг қабул қилиниши жамоатчиликни ташвишга солаётган ушбу масалани ҳал қилишга ёрдам беради.\nБюджетдан ҳудудлардаги хусусий мактаблар фаолиятини рағбатлантириш учун субсидиялар ажратилади.\nБу хусусий мактаблар учун имтиёзлар беради, ҳудди хусусий болалар боғчалари сонининг кўпайиши рағбатлантирилгандек.\nҲозирда атиги 146 та хусусий мактаб мавжуд.\nРақобатбардош миллий кадрларни тайёрлаш учун Тошкентда энг илғор стандартларга жавоб берадиган янги университет ташкил этилади.\n"Эл-юрт умиди" жамғармаси орқали етакчи хорижий университетларнинг магистратура ва докторантураларига ўқишга юборилган ёшлар сони келгуси йилда беш баравар кўпаяди; биринчи мартта 100 нафар ўғил-қиз чет эл бакалавриатига ўқишга юборилади.\nШу туфайли кўпроқ ёшлар "Эл-юрт умиди" жамғармаси орқали чет элда таълим олиш имкониятига эга бўладилар.\nХусусий университетлар орасида талабга жавоб берадиган мутахассисларни тайёрлаш учун буюртма бериш тизими жорий этилади.\nСўнгги пайтларда хусусий олий ўқув юртлари сони кўпаймоқда. Бундай хусусий университетларнинг сонини кўпайтириш бўйича ҳукумат буюртмаларининг тақдим этилиши бозордаги рақобатни янада ривожлантиради ва шу билан таълим сифатини оширади.\n30 та етакчи олийгоҳлар мустақил равишда ўқув дастурларини ишлаб чиқиш, қабул квоталарини ўзи белгилаш ва молиявий масалаларни ҳал қилиш ҳуқуқига эга бўлади.\nДоцент ва профессор илмий унвонларини, фалсафа ва фан доктори илмий даражаларини бериш ваколати нуфузли олийгоҳларнинг илмий кенгашларига ўтказилади.\nБундай имкониятларни олий ўқув юртларига бериш уларнинг илмий фаолиятини кучайтиришга имкон беради.\nҚонунчилик палатасидаги нодавлат нотижорат ташкилотларининг доимий вакили институти жорий этилади.\nУ қуйи палата мажлисларида қатнашиш, қабул қилинган қонунларга самарали жамоатчилик назорати ва ижтимоий шериклик масалаларини киритиш бўйича таклифлар киритиш ваколатига эга бўлади.\nАмалдаги қонунчиликка мувофиқ фуқаролар ва нодавлат нотижорат ташкилотлари қонун лойиҳаларини ишлаб чиқишда иштирок этиш ҳуқуқига эга. Бироқ, бугунги кунда уларнинг ушбу жараёнларда иштирок этиш масалалари шаффоф тарзда ҳал қилинмаяпти, қонун лойиҳаларини ишлаб чиқиш учун тузилаётган ишчи гуруҳлар тўғрисида жамоатчиликни хабардор қилиш тизими мавжуд эмас. Қонунларни тайёрлаш жуда масъулиятли жараёндир. Кенг жамоатчилик иштирокини таъминлаш қонун лойиҳалари сифати ва самарадорлигининг муҳим кафолати ҳисобланади. Қонун лойиҳасининг ҳар бир нормаси, аввало, инсон манфаатларини ҳимоя қилиши керак. Бунинг учун ушбу жараёнда фуқаролик жамияти институтлари ва мутахассисларининг бевосита иштирокини таъминлаш зарур.\nБундай қонунлар "халқ фильтри" дан ўтади ва амалда фуқароларимиз ҳаётига ижобий таъсир кўрсатади.\nХалқаро стандартлар асосида 25 та манзил-колониялар босқичма-босқич бекор қилинади.\nМамлакатимизда инсон ҳуқуқларини таъминлашнинг асосий йўналишларидан бири бу пенитенциар тизимда инсонпарварлик тамойилини кенгроқ татбиқ этишдир. Шу сабабли, ушбу соҳадаги амалиётимиз ва қонунчилигимизни инсонпарварлик тамойиллари билан янада уйғунлаштириш инсон ҳуқуқлари соҳасидаги Миллий стратегияни изчил амалга оширишда муҳим рол ўйнайди ва шу билан инсон ҳуқуқлари рейтингида мамлакатимизнинг мавқеини мустаҳкамлайди.\n6 минг маҳкум маҳалла назорати остида бўлган ҳолда, оилада яшаш ва болаларни тарбиялаш имкониятига эга бўлади.\nЕнгил жазо ва муддатидан илгари шартли равишда озод қилиш тўғрисида ариза бериш ваколати ижро органларидан янги ташкил этилган инсонпарварлик комиссияларига ўтказилади.\nБугунги кунда ички ишлар идораларининг ушбу масала бўйича фаолиятида очиқлик ва ошкоралик мавжуд эмас. Шунингдек, ушбу органлар ушбу муаммони ҳал қилишдан манфаатдор эмаслар.\nУшбу ваколатларнинг инсонпарварлик комиссияга топширилиши ушбу соҳада очиқлик ва шаффофликни ҳамда адолат тамойилининг амалда бажарилишини таъминлайди.\nЎзбекистон фуқаролиги мамлакатимизга 2005 йилгача келган, доимий равишда яшовчи фуқаролиги бўлмаган шахсларга тўғридан-тўғри берилади.\nМамлакатда 15 йил давомида доимий яшаган фуқаролиги бўлмаган шахсларни тўғридан-тўғри Ўзбекистон фуқароси сифатида тан олиш тартиби жорий этилади\nМамлакатимизга 1995 йилгача кўчиб келганларга автоматик равишда Ўзбекистон Республикаси фуқаролигини бериш амалиётини жорий этиш натижасида 50 мингдан ортиқ киши фуқароликка қабул қилинди. Фуқаролик соҳасидаги ислоҳотларнинг мантиқий давоми сифатида амалга оширилаётган ушбу ўзгаришлар натижасида мамлакатимизда доимий яшовчи яна 20 минг киши Ўзбекистон фуқароси бўлиш имкониятига эга бўлади


ЎзА - Ирригация тизимлари ҳавза бошқармаларининг техник имкониятлари яхшиланмоқда\n07.07.2019 10:18 Чоп этиш версияси\nИрригация тизимлари ҳавза бошқармаларининг техник имкониятлари яхшиланмоқда\nЕвропа Иттифоқи ҳамда Германия халқаро ҳамкорлик жамияти (GIZ) нинг “Ўзбекистоннинг қишлоқ ҳудудларида сув ресурсларини барқарор бошқариш” қўшма дастури доирасида Ўзбекистон Республикаси сув хўжалиги вазирлиги тизимидаги корхоналарга махсус техникалар берилди.\nХусусан, Наманган, Андижон, Фарғона, Қашқадарё, Сурхондарё ва Сирдарё Ирригация тизимлари ҳавза бошқармаларини техник имкониятларини яхшилаш мақсадида 6 дона кичик трактор, 6 дона дизел электрогенератор ва 6 дона насос агрегатор топширилди.\nМазкур техникаларни топшириш маросимида Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги, Ирригация тизимлари ҳавза бошқармаси раҳбарлари ва GIZ Халқаро ҳамкорлик жамияти вакиллари иштирок этишди.\n2018 йилнинг октябр ойида сув хўжалик вазирлигига 6 дона экскаватор ва 6 дона самосвал берилган эди.\nТаъкидлаш жоизки, дастур 2016 – 2020 йилларда амалга оширилаётган бўлиб, унинг мақсади қишлоқ хўжалигини ривожлантиришдан иборат. Иқлим ўзгаришини ҳисобга олган ҳолда, барқарор ва кенг кўламли ўсишга эътибор қаратилиб, дастур табиий ресурслар ҳамда экотизимларни самарадор бошқаришга ёрдам бермоқда.


Ўзбекистонда қўш фамилияликка рухсат берилди\n11:22 04.09.2020 (Янгиланган 11:31 04.09.2020)\nКелин-куёвлар ўз фамилияларини биргаликда ишлатишни истаса - бундан буён улар қўш фамилия олиши мумкин.\nТОШКЕНТ, 4 сен - Sputnik. Бундан буён Ўзбекистонда қўш фамилияликка рухсат берилди, деб хабар қилмоқда Давлат хизматлари агентлиги.\n"Эндиликда никоҳланувчиларга қўшфамилияликка рухсат этилади. Масалан, куёв Аҳмедов келин Шуҳратова бўлса, шунда куёв Аҳмедов-Шуҳратов, келин эса Аҳмедова-Шуҳратова бўлиши мумкин", - дейилган хабарда.\nМаълумот учун, Европа жамиятида, қўш фамилия олиш ҳолатлари кўпинча икки машҳур оила вакиллари никоҳ қурганда содир бўлади. Чунки ҳар иккала оила ҳам ўзига яраша машҳур ва ўзига яраша ҳурматга эга бўлгани туфайли, уларнинг вакиллари ўз оиласи эришган ушбу "обрўй"ни йўқотишни ёки алмаштиришга рози бўлмайдилар.\nРоссияда ҳам қўш фамияли олиш ҳолатлари учраб туради. Биз билган таниқли шоир, ёзувчи ва композиторлар орасида қуйидагилар бор: Салтыков-Щедрин, Лебедев-Кумач, Немирович-Данченко, Миклухо-Маклай (саёҳатчи), Римский-Корсаков ва бошқалар.


ЖИҲОДНИНГ ЭЪТИКОФ ВА УЗЛАТДАН АФЗАЛЛИГИ ҲАҚИДАГИ ФАСЛ\nОдамларнинг энг афзали – жиҳод қилувчи мўмин бўлиб, ундан кейин узлатдаги обиддир”\nМУЖОҲИДЛАРНИНГ АЛЛОҲ НАЗДИДА ОДАМЛАРНИНГ ЭНГ ЯХШИСИ ВА УЛАРНИНГ ЭНГ МУКАРРАМИ ЭКАНЛИГИ ҲАҚИДАГИ ФАСЛ\nМен сизларга энг яхши мартабали одам кимлиги хабарини берайми\nОдамларнинг ёмонлигидан қочиб, ўзи бировга ёмонлик қилмай, ғорларнинг бирига кириб олиб ёлғиз ҳолатда ибодат қиладиган, намоз ўқиб, закотини берадиган одам”\nМУЖОҲИДЛАРНИНГ УЙҚУСИ БОШҚА ОДАМЛАРНИНГ КУНДУЗГИ РЎЗАДОРЛИК ВА ТУНГИ БЕДОРЛИГИДАН АФЗАЛЛИГИ ҲАҚИДАГИ ФАСЛ.\nАллоҳ йўлидаги мужоҳидни нг – ким Аллоҳ йўлида жиҳод қиляпти Ўзи билгувчидир – мисоли: қоим, соим\nАллоҳ йўлидаги мужоҳиднинг мисоли, мужоҳид уйидан чиққан пайтидан бошлаб, уйига қайтиб келгунча ҳар кун рўзадор, туни билан қоим бўлиб намоз ўқиган одамнинг мисолига ўхшайди, қачон қайтса ҳам”\nАЛЛОҲ МУЖОҲИДНИНГ ДАРАЖАСИНИ ЖАННАТДА ЮЗ ДАРАЖА КЎТАРИШИ ҲАҚИДАГИ ФАСЛ\nАллоҳ молу жонлари билан курашган зотларни (\nКимки Аллоҳ ва Росулига иймон келтириб намоз ўқиса, рўза тутса, закот берса – уни жаннатга киргизмоқлик Аллоҳнинг зиммасида ҳаққи бўлади, хоҳ Аллоҳ йўлида ҳижрат қилса, хоҳ ватанида, ўз уйида ўтирса”.\nКимки Аллоҳни Роббим, Исломни диним, Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламни пайғамбарим, – деб рози бўлса, унга жаннат вожибдур”\n- Яна бир нарса борки, Аллоҳ у сабабли бандасининг даражасини юз даража кўтаради, ҳар бир даража ораси осмон билан ерча бордир\n- У Аллоҳ йўлидаги жиҳоддир\nибодат қилгувчилар, шукур қилгувчилар, рўза тутгувчилар, рукуъ-сажда қилгувчилар, яхшиликка буюргувчилар, ёмонликдан тўхтатгувчилар ва\nМенинг умматимнинг саёҳати – Аллоҳ йўлидаги жиҳоддир”\nИСЛОМНИНГ ЭНГ ОЛИЙ ЧЎҚҚИСИ – ЖИҲОД ЭКАНЛИГИ ҲАҚИДАГИ ФАСЛ\nАгар хоҳласанг, мен сенга ишнинг боши, устуни, энг олий чўққиси нима эканлигини айтаман\nМУЖОҲИД УЙИДАН ЧИҚҚАНДАН ТО ҚАЙТГУНИЧА ЁКИ ШАҲИД БЎЛГУНИЧА АЛЛОҲНИНГ КАФОЛАТИДА ЭКАНЛИГИ ҲАҚИДАГИ ФАСЛ\n“Уларни ўз йўлимизга ҳидоят қиламиз”\nУч кишига ёрдам бериш ҳаққи Аллоҳ зиммасидадир: 1.Аллоҳ йўлидаги мужоҳид.\nАЛЛОҲ МУЖОҲИДНИ ТАШЛАБ ҚЎЙМАСЛИГИ ВА ЎЗ ЛУТФИ, МАРҲАМАТИДАН ДАРИҒ ТУТМАСЛИГИ ҲАҚИДАГИ ФАСЛ\nБ у Аллоҳ сизларга чиқариб берган ризқдир\nРосулуллоҳга олиб келдик, у киши ҳам едилар\nАбу Саид ал-Худрий розияллоҳу анҳунинг Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан баён қилинган ҳадисларида:\nأَفْضَلُ النَّاسِ هُوَ الْمؤمنُ الْمُجَاهِدُ ثُمّ يَليه الْمعتزلُ.\n“Одамларнинг энг афзали – жиҳод қилувчи мўмин бўлиб, ундан кейин узлатдаги обиддир”,42 -дейилган.\n34. Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳунинг Росулуллоҳдан қилган ривоятларида: “Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг асҳобларидан бири бир ғорнинг олдидан ўтди, у ғорнинг олдида ширин сувли булоқ ҳам бор эди. – Агар Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам рухсат берсалар мана шу ерга келиб, одамлардан ажраб, бир ибодат қилар эдим, – дедилар.\nРосулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан рухсат сўраганларида, бундай дедилар:\nلَا تَفْعَلْ فَإِنَّ مَقَامَ أَحَدِكُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَفْضَلُ مِنْ صَلَاتِهِ فِي بَيْتِهِ سَبْعِينَ عَامًا. أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَيُدْخِلَكُمُ الْجَنَّةَ؟ اغْزُو فِي سَبِيلِ اللَّهِ، مَنْ قَاتَلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَوَاقَ نَاقَةٍ، وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ.\nУндай қилма! Чунки сизлардан бирингизнинг Аллоҳ йўлида туришлигингиз – ўз уйингизда етмиш йил ибодат қилишингиздан афзалдир. Аллоҳ сизларнинг гуноҳларингизни кечириб жаннатга киргизмоғини хоҳламайсизми? Аллоҳ йўлида ғазот қилинглар! Кимки Аллоҳ йўлида туя бўталоғини эмизиш орасидаги фурсатча жиҳод қилса, унга жаннат вожиб бўлади”.43\nБу ҳадис муболаға бобидан бўлиб, унда жиҳодга ундаш ва тарғиб бордир.\nВоажаб! Ким мана шу саҳобий каби муттақий бўлиб, у кишидек узлатда, ғорда ибодат қила олади? Шундай бўлса ҳам, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам у кишига бундай қилма – дедилар-да, жиҳодга йўл кўрсатдилар.\nШундай экан, биз қандай қилиб, жиҳодни тарк эта оламиз. Ваҳоланки, бизнинг амалларимиз жуда ҳам оз ва унга ишончимиз янада оздир. Хато-камчиликларимиз шунчалик кўпки, санаб саноғига ета олмаймиз.\nИшларнинг оқибатига бир назар сол, қандай хатарли ва қанчалик катта хавф бор-а!\nКимни Аллоҳ жиҳодга муяссар этса ва жиҳодни унга енгил қилиб қўйса, ана ўша бахтли инсондир, кимки қўрқоқ бўлиб, жиҳоддан қочса ва унга нафси ғолиб бўлса, у бахтсиз инсондир.\nЭй Аллоҳим! Бизларни жиҳодга, жиҳодни эса бизларга енгил қилгин. Ўз фазлу марҳаматинг билан бизларни бир мақсадни кўзлаб, унга эришган бандаларингдан қилгин. Сен ўзинг бизларга яқин, дуоларимизни ижобат қилгувчи зотсан! Ё Роббал аъламийн.\nИмом Абдуллоҳ ибн Муборак жиҳодга, ғазотга, ислом ҳудудларида чегарачиликка қизиққан одам бўлиб, одамларни ҳам бу ишга ундар, жиҳоддан қолиб эътикофда ўтирган одамларни ёқтирмас ва уларнинг амалларини инкор қилгувчи эди.\nМуҳаммад ибн Иброҳим ибн Абу Сакина бундай ҳикоя қилади: Мен Абдуллоҳ ибн Муборак билан бирга Тарсусда чегара хизматида турар эдик. Мен у кишидан ҳажга бориб келиш учун изн сўрадим. Маккаи Мукаррамада Масжид ал-Ҳаромда ибодат ила машғул бўлиб, эътикофда ўтирган Фузайл ибн Иёз исмли бир одам бор эди. Ибн Муборак шу кишига мактуб ёздилар-да, менга уни етказишни буюрдилар. Мактубда қуйидаги мазмунда шеър битилган эди.\nЭй икки Ҳарам обиди, сен бизларни кўрганингда эди,\nЎзингни ибодатда ўйнаётганингни билган бўлардинг.\nКимнингдир ёноғлари кўз ёшлари ила ювилса,\nБизнинг бўғизларимиз қонларимиз ила ювилур.\nЁки уларнинг отлари ботилда чарчаса,\nБизнинг отларимиз тонги ҳужумларда чарчайди.\nҲушбўй ҳидлар сизга бўлиб, майли биз учун\nТуёқлар чанги. Бу ғуборлар атирлардан яхшироқдир.\nПайғамбаримиз сўзларидан бизга етиб келган,\nҲақ сўз, асло ёлғони йўқдир.\nҲаргиз жамланмайди от туёғин чанглари-ю,\nДўзах оловининг тутуни бир инсон димоғида.\nҚўлимизда Ҳақ-таоло китоби ёлғон айтмас,\nШаҳидлар ўлмайдилар, - дея ҳақни сўзлар.\nФузайл ибн Иёз ибн Муборакнинг мактубини олиб ўқиб кўргач, икки кўзидан ёшлари оқиб: - Абу Абдураҳмон жуда тўғри айтибди,- деди-да, биродарим менга насиҳат қилибди, – деб қўшиб қўйди.44\n35. Имом Термизий, Насоий, Ҳоким ва Ибн Хаббонлар Ибн Аббос розияллоҳу анҳумодан қилган ривоятларда бундай дейди: “Бир куни саҳобалар бир мажлисда ўтирган эдилар. Росули акрам соллаллоҳу алайҳи васаллам чиқиб:\nقَالَ: أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِ النَّاسِ مَنْزِلًا؟ قُلْنَا: بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ: رَجُلٌ آخِذٌ بِرَأْسِ فَرَسِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ حَتَّى يَمُوتَ أَوْ يُقْتَلَ.أَلا أُخْبِرُكُمْ بِالَّذِي يَلِيهِ؟ قُلْنَا: بَلى يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ: اِمْرُؤٌ مُعْتَزِلٌ فِي شِعْبٍ يُقِيمُ الصَّلَاةَ وَيُؤْتِي الزَّكَاةَ وَيَعْتَزِلُ شُرُورَ النَّاسِ.\n– “Мен сизларга энг яхши мартабали одам кимлиги хабарини берайми? – дедилар.\nШунда биз: – Ҳа, ё Росулуллоҳ, дедик.\n– То ўлгунча, ёки то ўлдирилгунча Аллоҳ йўлида отини жиловини ушлаб (тайёр бўлиб) турган одам, – дедилар.\n– Ундан кейингисини ҳам айтайми? – дедилар.\nБизлар: – Ҳа, айтинг ё Росулуллоҳ, – дедик.\nОдамларнинг ёмонлигидан қочиб, ўзи бировга ёмонлик қилмай, ғорларнинг бирига кириб олиб ёлғиз ҳолатда ибодат қиладиган, намоз ўқиб, закотини берадиган одам”45 – дедилар.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳу асҳоблардан: –Сизлардан ким ўрнидан туриб намоз бошлаб, рўзадор бўлган ҳолда то умрининг охиригача намозини тўхтатмай, рўзасини очмай давом этишга қодир? – дедилар.\nУлар: – Бунга ким қодир бўларди, эй Абу Ҳурайра? – дедилар.\n– Жоним қўлида бўлган зотга қасамки, Аллоҳ йўлидаги мужоҳиднинг уйқуси бундан кўра афзалдир,46 – дедилар.\nАгар, мужоҳиднинг уйқусидаги ҳолатига шунча даража берилса, қоим бўлиб турганига ва амал қилиб турганига қанча даража берилади, ўзингиз хулоса чиқариб олаверасиз. Бу Аллоҳнинг аниқ фазлидир. Бунинг учун енг шимаринг, эй биродар! Бундан ожизлар, бунга эриша олмаганлар ва умрини беҳуда ўтказганлар бу фазлни қўлдан берганликлари учун хафа бўлсинлар, йиғласинлар.\nЭй Аллоҳим, бу нажот йўлини бизга Ўзинг кўрсат! Бизларга уни ўзинг осон қил! Бизга ўзинг раҳмат назаринг ила боқ! Умрларимиз беҳуда ўтиб кетди. Ўзинг ҳар нарсага қодир зотсан.\n36. Имом Насоий ва Ибн Муборак Абу Ҳурайрадан қилган ривоятларида: Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг:\nإنَّ مَثَلُ الْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ- وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَنْ يُجَاهِدُ فِي سَبِيلِهِ- كَمَثَلِ الصَّائِمِ الْقَائِمِ الْخَاشِعِ الرَّاكِعِ السَّاجِدِ.\n“Аллоҳ йўлидаги мужоҳиднинг – ким Аллоҳ йўлида жиҳод қиляпти Ўзи билгувчидир – мисоли: қоим, соим (рўзадор), хушуъли, рукуъ қилгувчи, сажда қилгувчи кабидир” – деганларини эшитдим, - дедилар.47\n37. Имоми Аҳмаднинг Нўъмон ибн Башир ал-Ансорий розияллоҳу анҳу келтирган ривоятларида Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:\nمَثَلُ الْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ الصَّائِمِ نَهَارَهُ وَالْقَائِمِ لَيْلَهُ حَتَّى يَرْجِعَ مَتَى يَرْجِعُ.\n“Аллоҳ йўлидаги мужоҳиднинг мисоли, мужоҳид уйидан чиққан пайтидан бошлаб, уйига қайтиб келгунча ҳар кун рўзадор, туни билан қоим бўлиб намоз ўқиган одамнинг мисолига ўхшайди, қачон қайтса ҳам”, – дейдилар.48\nلا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنْ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُوْلِي الضَّرَرِ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ عَلَى الْقَاعِدِينَ دَرَجَةً وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَى وَفَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا(95) دَرَجَاتٍ مِنْهُ وَمَ،ْفِرَةً وَرَحْمَةً وَكَانَ اللَّهُ ،َفُورًا رَحِيمًا (سورة النِّساء :95-96 )\n“… Аллоҳ молу жонлари билан курашган зотларни (бирон узр сабабли жиҳодга чиқмай) ўтириб олган кишилардан ҳам бир даража афзал қилди ва барчаларига гўзал оқибатни (жаннатни) ваъда қилди. Ҳамда Аллоҳ жиҳод қилгувчиларни ўтириб олувчилардан улуғ мукофот – Ўз томонидан бўлажак юксак даражалар, мағфират ва марҳамат билан афзал қилди. Аллоҳ мағфиратли, меҳрибон бўлган зотдир”. “Нисо” сураси, 95-96-оятлардан.\n38. Имом Бухорий Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан қилган ривоятларида Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай дедилар:\nمَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ و آتي الزكاة وَصَامَ رَمَضَانَ كَانَ حَقًّا عَلَى اللَّهِ أَنْ يُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ، هَاجَرَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوْ جَلَسَ فِي أَرْضِهِ الَّتِي وُلِدَ فِيهَا. قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ: أَفَلَا نُنَبِّئُ النَّاسَ بِذَلِكَ؟ قَالَ: إِنَّ فِي الْجَنَّةِ مِائَةَ دَرَجَةٍ، أَعَدَّهَا اللَّهُ لِلْمُجَاهِدِينَ فِي سَبِيلِهِ، ما بينَ دَرَجَتَيْن، كَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ. فَإِذَا سَأَلْتُمُ اللَّهَ فَسَلُوهُ الْفِرْدَوْسَ، فَإِنَّهُ وسَطُ الْجَنَّةِ وَأَعْلَى الْجَنَّة، وَمِنْهُ تَفَجَّرُ أَنْهَارُ الْجَنَّةِ، وَفَوْقَهُ عَرْشُ الرَّحْمَنِ.\n“Кимки Аллоҳ ва Росулига иймон келтириб намоз ўқиса, рўза тутса, закот берса – уни жаннатга киргизмоқлик Аллоҳнинг зиммасида ҳаққи бўлади, хоҳ Аллоҳ йўлида ҳижрат қилса, хоҳ ватанида, ўз уйида ўтирса”. Шунда саҳобалар: – “Бу хабарни одамларга етказайликми, ё Росулуллоҳ?” – дедилар. Росулуллоҳ: “Албатта, жаннатда Аллоҳ ўзининг йўлидаги мужоҳидлар учун тайёрлаб қўйган юзта даража бордир. Ҳар бир даражанинг ораси ер билан осмончадир. Агар Аллоҳдан сўрасаларинг Фирдавсни сўранглар, чунки у жаннатнинг ўртаси ва аълосидур. Ўша жойдан жаннат анҳорлари оқиб чиқади. Унинг тепасида Раҳмоннинг арши туради”49 – деб жавоб бердилар.\n39. Имом Муслим Абу Саид ал-Худрий розияллоҳу анҳудан қилган ривоятларида Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:\nمَنْ رَضِيَ بِاللَّهِ رَبًّا، وَبِالْإِسْلَامِ دِينًا، وَبِمُحَمَّدٍ رسولاً، وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ. فَعَجِبَ لَهَا أَبُو سَعِيدٍ، فَقَالَ: أَعِدْهَا عَلَيَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ. فَأعادَ عليه، ثُمَّ قَالَ: وَأُخْرَى يرْفَعُ اللهُ بِهَا للعَبْدِ مِائَةَ دَرَجَةٍ، مَا بَيْنَ كُلِّ دَرَجَتَيْنِ كَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ. قَالَ: وَمَا هِيَ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ.\n“Кимки Аллоҳни Роббим, Исломни диним, Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламни пайғамбарим, – деб рози бўлса, унга жаннат вожибдур”, – дедилар.\nАбу Саид бунга ажабланиб:\n- Нима дедингиз, ё Росулуллоҳ, яна бир қайтаринг? – дедилар. Росулуллоҳ яна бир қайтардилар-да:\n- Яна бир нарса борки, Аллоҳ у сабабли бандасининг даражасини юз даража кўтаради, ҳар бир даража ораси осмон билан ерча бордир, – деб қўшиб қўйдилар.\n- Нима экан у, ё Росулуллоҳ – деди Абу Саид.\n- У Аллоҳ йўлидаги жиҳоддир, – дедилар Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам”50.\nБУ УММАТНИНГ САЁҲАТИ – ЖИҲОД ЭКАНЛИГИ ҲАҚИДАГИ ФАСЛ\nАллоҳ субҳонаҳу ва таоло ўзи учун моллари ва жонларини сотган мўминлар сифатининг баёнида бундай дейди:\nالتَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنْ الْمُنكَرِ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ وَبَشِّرْ الْمُؤْمِنِينَ (سورة التَّوبَة:112)\n“(Улар – тавба қилгувчилар, Аллоҳнинг ўзигагина) ибодат қилгувчилар, шукур қилгувчилар, рўза тутгувчилар, рукуъ-сажда қилгувчилар, яхшиликка буюргувчилар, ёмонликдан тўхтатгувчилар ва Аллоҳ белгилаб қўйган қонун-қоидаларга доимий риоя қилгувчи (мўминлар)лардир…”. “Тавба” сураси, 112-оятдан.\nБу ерда саёҳатдан мурод – жиҳоддир. Саёҳатчилар эса мужоҳидлардир.\n40. Абу Довуд, Байҳақий ва Ҳоким Абу Умома ал-Баҳилий розияллоҳу анҳудан қилган ривоятларида шундай дейилган: “Саҳобалардан бири саёҳат қилиш учун изн сўради. Шунда Росулуллоҳ соллаллоҳ алайҳи васаллам:\nإِنَّ سِيَاحَةَ أُمَّتِي الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ.\n”Менинг умматимнинг саёҳати – Аллоҳ йўлидаги жиҳоддир”51, – деб жавоб бердилар.\nМаълумки биз саёҳат деганда, одамлардан ўзни олиб қочиб, ер юзида сайр қилмоқликни ва табиат манзараларига ибрат кўзи билан боқиб завқ олишни тушунамиз. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Аллоҳ йўлидаги жиҳодни – саёҳат деб номладилар. Чунки жиҳод бутун борлиқдан ўзни олиб қочиб, маъбуди барҳақ томонга интилишдир. Бу сайрда биринчи қадам иймон бўлса, иккинчиси ваъдаларнинг тасдиқи бўлади. Фақат бу сайрда ихтилофлар билан тўла бўлган фасод оламини тарк этиб, ўз жонини буюк харидорга таслим этиш бордир. Бу икки саёҳатчининг орасидаги фарқ жуда каттадир. Бири дунё роҳати – нафсининг ороми учун сайр қилса, иккинчиси дунё борлиғидан кечиб иймон билан ўз жонини улкан кирим (фойда) учун сотиб абадий фароғатга эришиш учун сайр қилади.\n41. Имом Термизий, Аҳмад ва Ҳоким Муоз ибн Жабал розияллоҳу анҳудан қилган ривоятларида бундай дейди:\nكُنّا مَعَ رسولِ الله فِي غزوتبوك، فقَال: ان شئتَ أنبأتُكَ بِرَأْسِ الْأَمْرِ وَعَمُودِهِ وَذِرْوَةِ سَنَامِهِ؟ قُلْتُ:أجل يَا رَسُولَ اللَّهِ! قَالَ:أما رَأْسُ الْأَمْرِ فا لْإِسْلَامُ، وَأَماعَمُودُهُ الصَّلَاةُ، وَأماذِرْوَةُ سَنَامِهِ الْجِهَادُ.\n“Табук ғазотида Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам билан бирга эдик, у киши:\n– Агар хоҳласанг, мен сенга ишнинг боши, устуни, энг олий чўққиси нима эканлигини айтаман, – дедилар.\n– Ҳа, айтинг ё Росулуллоҳ, – дедим.\n– Ишнинг боши – Ислом, устуни – намоз ва энг олий чўққиси бу жиҳоддир, – дедилар”.52\n- Ишнинг боши Ислом бўлиши – агар кишида ислом бўлмаса, унинг бирор амали, яхшилиги, савобли ишлари дуруст ҳам эмас. Аллоҳ наздида қабул ҳам бўлмайди. Агар бу амалларнинг боши бўлмаса худди бошсиз жасадга ўхшаб қолади. Шунинг учун ҳам қиёмат куни Исломи йўқ бўлган кимсаларнинг дунёдаги амаллари ҳар қанча яхши ва солиҳ, савобли бўлмасин, ҳаводаги чанг зарраси каби тош босмайди.\n– Намоз диннинг устуни бўлиши – гўё чодирнинг устунига қиёс қилинади. Чунки чодир қурмоқчи бўлган одам аввало устунларини ўрнатади. Шунинг учун ҳам банда Қиёмат кунида энг аввало намоздан сўралади.\n– Аммо жиҳодни – диннинг энг олий чўққиси, яъни туя ўркачига ўхшатилиши – туя ўркачи унинг энг юқори аъзоси бўлгани учун унга бошқа аъзолари тенглаша олмайди. Жиҳод ҳам худди шундай. Исломдаги бирор амал унга тенглаша олмайди. Бунга Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг: “Жиҳодга қайси амал тенг келади? – деган саволга – “Исломда жиҳодга тенг келадиган амал йўқ”,– деб берган жавоблари далил бўла олади.\nРосулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Исломни туяга тимсол этдилар. Чунки туя инсонни миндириб олиб хоҳлаган манзилига етказиб қўяди. Шунингдек, Ислом ҳам мусулмонни дунёвий сафаридан аввалги маконига – жаннатга элтади.\nРосулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам жиҳодни туянинг ўркачи чўққсига ташбеҳ қиладиларки, чунки туя ўркачининг энг юқорисига ҳар кимнинг ҳам бўйи етавермайди. Аввало туяга эга бўлиш учун бойлик бўлиши ва туяни олгандан кейин туя ўркачининг юқорисига етиш учун баланд бўй ҳам бўлиши керак. Шунингдек, жиҳодга ҳам мўминларнинг энг афзаллари эришади. Кимнингки туя ўркачининг энг юқорисига бўйи етибди, қолган ҳамма аъзоларига ҳам етади.\nШунингдек, Аллоҳ кимники жиҳод неъмати билан насибадор қилган бўлса, унга Исломнинг барча неъматлари насиб этибди.\nМужоҳиднинг уйқуси ҳам, сафари ҳам, нафақаси ҳам, қийинчилиги ҳам, чарчаши ҳам, чанқаши ҳам, оч қолиши ва барча ҳаракати учун Аллоҳдан катта-катта ажрлар олажак. Демак у ажрга кўмилгандир. Фақат холис ниятли бўлса бас.\nوَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ .(سورة العنكبوت:69)\n“Бизнинг (йўлимиз)да жиҳод қилган – курашган зотларни албатта Ўз йўлларимизга ҳидоят қилурмиз. Аниқки, Аллоҳ чиройли амал қилгувчи зотлар билан биргадир”. “Анкабут” сураси, 69-оят.\nСуфён ибн Уйайна розияллоҳу анҳу шундай деганлар: “Агар одамлар орасида ихтилоф кучайиб кетса, сен ўзингни мужоҳидлар ёки чегарачилар орасига олгин. Чунки Аллоҳ таоло: “Уларни ўз йўлимизга ҳидоят қиламиз” – деган.\n42. Бухорий ва Муслимнинг Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан қилган ривоятларида Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг:\nتَكَفَّلَ اللَّهُ لِمَنْ جَاهَدَ فِي سَبِيلِهِ، لَا يُخْرِجُهُ من بيته إِلَّا الْجِهَادُ فِي سَبِيلِهِ، وَتَصْدِيقٌ بكَلِمَاتِهِ، أَنْ يُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ، أَوْ يرْجِعَهُ إِلَى مَسْكَنِهِ بمَا نَالَ مِنْ أَجْرٍ أَوْ غَنِيمَةٍ.\n“Кимки, Аллоҳ йўлида жиҳод қилса, уйидан чиққанлиги Аллоҳ йўлида жиҳод нияти билан ва Аллоҳ каломини олий қилиш ниятида бўлса, Аллоҳ уни жаннатга киргизмоқлиги ёки уйига ўзи олган ғаниматлари билан қайтармоқлигининг кафолатини ўз зиммасига олган” – деганларини эшитдим”53- дейдилар.\n43. Имом Насоийнинг Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан келтирган ривоятида, у киши Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам мана шундай деганларини эшитдим дейди:\nانْتَدَبَ اللَّهُ لِمَنْ يَخْرُجُ فِي سَبِيلِهِ، لَا يُخْرِجُهُ إِلَّا الْإِيمَانُ بِي، وَالْجِهَادُ فِي سَبِيلِي، أَنَّهُ عَلَيَّ ضَامِنٌ حَتَّى أُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ، بِأَيِّهِمَا كَانَ، إِمَّا بِقَتْلٍ أَوْ وَفَاةٍ، أَوْ أَرُدَّهُ إِلَى مَسْكَنِهِ الَّذِي خَرَجَ مِنْهُ، نَالَ مَا نَالَ، مِنْ أَجْرٍ أَوْ ،َنِيمَةٍ\n“Аллоҳ субҳонаҳу ва таоло: “Кимки уйидан Менга бўлган иймон билан, Менинг йўлимда жиҳод қилиш ниятида чиқсаю, жанг қилиб ўлдирилса, ёки ўзи вафот этса ҳам уни жаннатга киргизмоқликни ёки чиққан жойига ўзи қўлга киритган ғанимати билан ёки ажр-савоби билан қайтармоқлик кафолатини Ўз зиммамга оламан”, – дейди”54.\nУшбу ҳадисни эшитган одам ғанимат олса ажр олмас эканда деб ўйлаган бўлиши мумкин. Йўқ бундай эмас, балки ҳам ғанимат билан, ҳам ажр билан қайтади.\nРосулуллоҳ бошқа бир ҳадисда ажр билан ғанимат бирга бўлишини айтганлар.\n44. Имом Муслимнинг Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ал-Ос розияллоҳу анҳудан қилган ривоятларида Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:\nمَا مِنْ غَازِيَةٍ أَوْ سَرِيَّةٍ يَسْلَمون أويَغْنَمون إِلَّا تَعَجَّلُوا ثُلُثَيْ أُجُورِهِمْ.\n“Ғозийлар ва мужоҳидлар жиҳоддан саломат ҳолларида қайтса Аллоҳ уларнинг учдан икки ажрини нақд қилиб берибди”, – дедилар.55\n46. Ибн Ҳаббон, Ибн Ҳузайма ва Ҳокимлар Муоз ибн Жабал розияллоҳу анҳудан қилган ривоятларида Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дейдилар:\nمَنْ جاهدَ في سَبيل اللهِ كانَ ضامِنا على اللهِ، ومنْ عادَ مَريضًا كانَ ضامِنًا على الله، وَ منْ غدا إلى المَسْجِدِ أوراحَ كانَ ضامِنًا على اللهِ، ومَنْ دخَلَ علَى إِمامٍ يُعَزِّرُهُ كانَ ضامِنًا على اللهِ، ومن جلس في بيته لم يغتب إنسانًا كان ضامِنًا على الله.\n“Кимки Аллоҳ йўлида жиҳодга чиқса, Аллоҳнинг кафолатида бўлади, кимки касал бўлиб қайтса Аллоҳнинг кафолатида бўлади. Кимки қоронғуда масжидга борса – Аллоҳнинг кафолатида бўлади. Кимки бошлиқ (подшоҳ) нинг олдига адаб бермоқлик учун кирса, Аллоҳнинг кафолатида бўлади, кимки ўз уйида бирон инсонни ғийбат қилмай ўтирса, Аллоҳнинг кафолатида бўлади”.\n47. Имом Термизий, Ибн Хаббон ва Ҳокимлар Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан қилган ривоятда Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай дедилар:\nثَلَاثَةٌ حَقٌّ عَلَى اللَّهِ عَوْنُهُمُ: الْمُجَاهِدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، وَالْمُكَاتَبُ الَّذِي يُرِيدُ الْأَدَاءَ، وَالنَّاكِحُ الَّذِي يُرِيدُ الْعَفَافَ.\nУч кишига ёрдам бериш ҳаққи Аллоҳ зиммасидадир:\n1.Аллоҳ йўлидаги мужоҳид.\n2.Озод бўлиши учун ҳожаси билан бир миқдор пул эвазига шартнома тузган қул.\n3. Покиза оила қуриш мақсадида никоҳ тузган киши56.\nАллоҳнинг мужоҳидга ҳаётлигида ҳам, ўлгандан кейин ҳам хайрли ёрдам беришига Зубайр ибн Авомнинг қиссалари далолат қилади.\n48. Имом Бухорий ривоятларида Абдуллоҳ ибн Зубайр шундай ҳикоя қилади: “Жамал кунида отам Зубайр мени чақирди. Мен ёнларига келиб турдим. Отам менга шундай деди: – “Эй ўғлим, бугун фақат золимлар ва мазлумлар ўлдирилади. Мен ҳам мана шу бугунги жангда мазлум ҳолимда ўлдирилсам керак. Менинг энг катта ғамим бу қарзимдир. Нима дейсан молу мулкимиз қарзимиздан ортиб қолармикин? – Эй ўғлим, молу-мулкимизни сотгинда менинг қарзларимни тўлаб қўйгин. Қарзлардан ортиб қолгудек бўлса учдан бир қисмини ўзинг ол.\nСўнг қарзларини менга васият қила бошлади: – Эй ўғлим, қарзларни узишда ожиз бўлиб қийналсанг, менинг ҳожамдан ёрдам сўрагин, – дедилар. Мен нима деяётганларига тушуна олмай: “Эй отажон, сизнинг ҳожангиз ким?”, – деб сўрадим. “Менинг ҳожам Аллоҳдир”,– дедилар. Аллоҳга қасамки мен отамнинг қарзи борасида бирор қийинчиликка тушсам илтижо қилардим: “Эй Зубайрнинг ҳожаси, унинг қарзлари борасида ўзинг ёрдам бер”. Аллоҳ ўзи ёрдам берарди. Зубайр шаҳид бўлганда оиласига бирор динор ёки дирҳам ҳам пул қолдирмаган эди. Лекин унинг мулки сифатида иккита ер: улардан биттаси ўрмон. Мадинада иккита ҳовли, Басрада иккита, Кўфада битта, Мисрда битта ҳовли қолган эди. Зубайрнинг қарзи кўп бўлишининг сабаби бирор киши унга омонат қўймоқчи бўлса унга: “Омонатнинг зое бўлишидан қўрқаман, менга қарз сифатида қолдир”, – дер эдилар. Зубайр бирор ўлкада волий бўлмаган ва бир ишга бошлиқ ҳам бўлмаган. Лекин Росулуллоҳнинг барча ғазавотларида, Абу Бакр, Умар ва Усмон розияллоҳу анҳулар давридаги барча жиҳодларда қатнашган эди. Абдуллоҳ ибн Зубайр ўз ҳикоясини давом эттиради:\n– Отамнинг қарзларини ҳисобласам бир миллион икки юз минг динор экан. Кунларнинг бирида Ҳаким ибн Хизом учрашиб қолиб, мендан сўради: “Биродарим Зубайрнинг қарзи қанча экан, эй жиян?”–деди. Мен буни беркитиб: “Юз минг динор”,- дедим. “Мол-мулкларинг бунга етмаса керак”,– деди у. “Агар қарз миллион икки юз минг динор бўлса нима дейсиз?”,– дедим мен. “Буни тўлашга қурбинглар етмайди, деб ўйлайман. Агар тўлай олмасаларинг мендан ёрдам сўранглар”,–деди у. Зубайр ўрмонни бир юз етмиш минг динорга сотиб олган эди. Бу дарахтзорни ўғли Абдуллоҳ бир миллион олти юз минг динорга сотди.\n– Кимники Зубайрда ҳаққи бўлса, ўша ўрмонга борсин! – дея жар чақиртирди Абдуллоҳ ибн Зубайр. Ибн Зубайр барча қарзларни тўлаб бўлгач, ака-укалари унга: “Энди меросимизни ўзаро тақсим қил”,– дейишди. Аллоҳга қасамки, тўрт йил ҳаж мавсумида жар чақирмагунимча сизларга тақсим қилмайман – деди Абдуллоҳ. Ҳар йили мавсумда: “Кимнинг Зубайрда ҳаққи бўлса келиб олсин”,- деб жар соларди. Тўрт йил ўтгач меросни тақсим қилди. Зубайрнинг тўрт хотини бор эди. Абдуллоҳ васият қилинган учдан бир қисм молни олиб қўйди-да, қолганини тақсим қилди. Ҳар бир аёлга бир миллион икки юз минг динордан мерос тегди. Зубайр қолдирган мулкнинг барчаси сотилганда эллик миллион икки юз минг динор бўлган эди57.\nМана сизга Аллоҳнинг берган баракотию, Аллоҳ Ўзининг йўлидаги мужоҳидни ҳаётлигида ҳам, вафотидан кейин ҳам Ўз кафолатига олганининг мисоли.\n49. Имом Муслим ривоятида Жобир ибн Абдуллоҳ шундай ҳикоя қилади: “Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бизларни Қурайш карвонининг йўлини тўсиш учун сария қилиб юбордилар, амир қилиб Абу Убайдани тайинладилар ва бизга йўл учун озуқа қилиб, бир жироб58 хурмо бердилар, чунки биз учун бошқа егулик топмаган эдилар.\nАбу Убайда розияллоҳу анҳу ҳар биримизга биттадан хурмо берарди, уни оғзимизга солиб, ёш бола каби сўриб юрардик, сўнгра устидан сув ичардик. Бу бизга бир кеча-кундузга кифоя қиларди.\nКалтак билан дарахт баргларига уриб қоқардикда, уни сувга ботириб намлаб ердик.\nБиз денгиз соҳили бўйлаб кетаётган эдик, бирданига денгиз соҳилида баланд тепаликка ўхшаган нарса кўринди, бориб қарасак анбар59 номли сув ҳайвони экан. Абу Убайда унинг ўлик эканлигини айтди, сўнг: “Биз Аллоҳ элчисининг – Аллоҳ йўлидаги элчиларимиз, ейишга мажбурмиз, еяверинглар”,– деди. Биз у ерда бир ой турдик, уч юз киши эдик. Балиқ гўштидан пишириб еявериб семириб кетдик. Биз унинг кўз косаси ичидаги ёғни чўмичлаб олар эдик. Ундан бир ҳўкиздек бир қисмини кесиб олиб пишириб ер эдик. Абу Убайда биздан ўн уч кишини ажратиб олиб балиқнинг кўз чуқурига ўтқазган эди, жойлашдик.\nУнинг қовурғаларидан бирини олиб тикка қилиб қўйдикда, бир туяни устида юки билан ўтказган эдик, тегмасдан ўтиб кетди. Унинг гўштларидан бўлак-бўлак қилиб кесиб олиб, қуритиб захира қилардик.\nБиз Мадинага қайтиб келгач, Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам билан учрашиб, у кишига бу воқеани эслатганимизда:\nБу Аллоҳ сизларга чиқариб берган ризқдир,- дедилар.\nЎзларингиз билан унинг гўштидан олиб келдингизми? Агар бўлса бизга ҳам беринглар, – дедилар.\nРосулуллоҳга олиб келдик, у киши ҳам едилар”60.\nУшбу ҳадиси шариф мажбур бўлиб қолган вақтда, ўлимтикни ҳам ейиш, ҳатто захира қилиб олиш жоизлигига далолат беради.\nЧунки Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобалари ўлик ҳолатида топилган анбарни едилар, тўйдилар. Ҳатто семирдилар ва захира ҳам қилиб олдилар.\nБу мужоҳид саҳобалар Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг буйруқлари билан Аллоҳ йўлидаги жиҳод учун чиққан эдилар. Аллоҳ уларни мусибатга, очликка, хору зорликка ташлаб қўймади, балки уларни очлик азобидан қутқарди, денгиз ичидан улкан китни уларга таом бўлсин учун чиқариб қўйди.\nАллоҳ таоло мужоҳидларни эъзозлагани учун уларнинг дуосини қабул этган, уларни ғайри оддий кароматлар билан қўллаб-қувватлаган. Чунки Аллоҳ уларнинг кафиллигини ўз зиммасига олган. ИншаАллоҳ бундан кейин ҳам мужоҳидларни ташлаб қўймайди.\n51. Имом Насоий ва Ибн Можжа Абу Ҳурайрадан қилган ривоятларида: - Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай дейдилар:\nوَفدُالله ثَلاثة: الغازي، والحاج، والمعْتمر.إنْ دَعوْهُ أجابهُم، وإن استغْفرُوهُ غَفَرَ لَهُم.\n“Аллоҳнинг элчилари уч кишидир: Ғозий, ҳожи, умра-ҳаж қилгувчи. Дуо қилсалар ижобат бўлади. Истиғфор айтсалар гуноҳларини кечириб юборади”61.\n52. Имом Табароний – Уқба ибн Омир розияллоҳу анҳудан қилган ривоятларида Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай дейдилар:\nثلاثَة تستجاب دعْوَتُهُم:الوالد والمسافر والمظلوم\n“Уч кишининг: отанинг, мусофирнинг, мазлумнинг”62 дуоси ижобатдир\nАгар мусофирни дуоси ижобат бўлар экан, нимага мужоҳиднинг дуоси қабул бўлмасин. Ваҳоланки, у мусофирларнинг энг азизи ва ажрни кўп олгувчиси-ку?!\nИбн Аби Дунё ўзининг “Дуоларнинг қабул бўлиши” номли китобида Зайд ибн Аслам тилидан шундай ҳикоя қилади: “Бир қавм ғазотга чиқди. Уларнинг ичида Муҳаммад ибн Мункадир ҳам бор эди.\nЙўлда кетаётиб улардан бири:\n– Қани эди, ҳозир янги пишлоқ бўлса эди! – деди.\n– Аллоҳдан сўрасанглар беради. Чунки У “таомлантирувчи зотдир”, – деди Муҳаммад ибн Мункадир.\nҚавм дуо қилдилар, бир оз юришгач, тўсатдан бир идиш топиб олдилар. Очиб қарашса ичида янги пишлоқ бор экан. Шунда улардан бири:\n- Агар шу нарса асал бўлиб қолса эди, – деди. Шунда Муҳаммад ибн Мункадир:\n- Роббингиздан сўранглар! Пишлоқни берган Аллоҳ албатта асални ҳам бера олади, – деди. Дуо қилдилар. Бир оз вақт юришгач, йўл четида турган бир идишни кўрдилар, қарашса асал экан. Пишлоқни ҳам, асални ҳам едиларда, йўлга равона бўлдилар.63