БОЙЧЕЧАКЛАР АЛДАМАС » MUZAFFAR.UZ\n— Жон қизим, ўғлимни севмаслигингизни биламан. Севиб қолинг, деяётганим ҳам йўқ. Фақат, илтимос, уни алдаб туринг... Ҳеч бўлмаса, шунинг иложи бордир, болам?!\nҚўлларимга ёпишиб, ялиниб турган бу аёлнинг қаеридир онамга жуда ўхшаб кетарди... Қаери? Менимча, кўзлари бўлса керак... Меҳрибонимнинг нигоҳлари ҳам шундай чиройли ва маъюс...\nБир дам кўнглим бўшаб, кўзимни чирт юмиб ўсал йигит ётган хонага кириб, онаизор илтимос қилгандай алдамоқ фикри ялт этди, аммо яна оний лаҳзада ақлимни йиғиштириб олдим:\n— Йўқ, хола, ёлғон гапириш қўлимдан келмайди. Алдамайман...\n— Келади, болам, уддасидан чиқасиз.\nУддасидан чиқармишман! Нима, алдаш шунчалик осонми? Ўғлини-ку, жинимдан баттар ёмон кўраман. Ғирт жинни-ку, у!\nСтол устида очиқ турган дарсликка ишора қилиб, безрайдим:\n— Ҳали дарс қилишим керак. Эртага оралиқ синовим бор, тайёрланмасам бўлмайди...\nЮзлари тарам-тарам ажинлар билан ғижимланиб кетган аёл изиллаб йиғлаб юборди:\n— Мен сизга “унга тегинг” деяётганим йўқ-ку! Наҳотки икки оғиз гапни айтиш шунчалар қийин бўлса?!\n— Хола, чиқиб кетмасангиз, бўлим бошлиғига арз қиламан. Бу касалхонада фақат сизнинг болангиз ётибдими? Ҳар битта касалнинг кўнглига қарайверсак, нима бўлишини биласизми? Ўзи зўрға ишга жойлашган бўлсам… Илтимос, чиқиб кетинг!..\n…Елкаларигина эмас, ғам уммонига бутун гавдаси билан чўкаётган бу аёлни муолажа хонасидан ҳар сафар мажбуран чиқариб қўярдим.\n...Улар ҳам мен каби водийлик. Ўғли бедаво дардга чалинган. Айтишларича, беморни кўрсатмаган дўхтир, табиб, олиб бормаган жойлари қолмаган. Ахийри бир йил аввал шу касалхонага олиб келишган экан. Илк марта у ётқизилган хонага кириб, анграйиб қолганим ёдимда…\nЕрга тўшалган юнги бир қарич гилам, охирги русумдаги телевизор, музлатгич ва ўша вақтларда анқонинг уруғи бўлган корейс ҳаво совитгичи билан тўлдирилган 15-хонага бошлаб кирган катта ҳамшира очилган оғзимни ёпиб, каравотда бир ҳовуч бўлиб ётган касалга ишора қилганди:\n— Фозилов Фарҳод, ёши йигирма саккизда. Кечаси ётишидан аввал иккита уколи ва дорилари бор, қолганини кундузи қизлар қилишган. Шу, холос. Ҳа, яна бир гап, томирга яхши тушар экансиз. Шу укамизга эрталабки томчи дорисини ҳам ўзингиз улаб қўйсангиз. Нинани томирга жойласангиз бўлди, қолганини, мана, ойиси қараб туради.\nЎша вақтда эндигина институтнинг 3-босқичини битираётганим боис, оғирроқ беморларни деярли учратмаган эдим. Қаршимда ётган ва касаллик тарихига кўз югуртираётганим — қоқ суяк одамга қарадим. Устихони ва терисигина қолган бемор устига ёпилган оппоқ чойшабдан ҳам рангпарроқ эди. Уни бошдан оёқ кузатиб чиқар эканман, ногоҳ кўзим кўзларига тушди. Тавба, унинг бутун ҳолатини инкор этиб, ҳаётга чанқоқ бир жуфт кўзи ёниб турарди! Менга бақрайиб қараб турганидан уялиб, эшик томон бурилдим. Шундагина ортимдан момақалдироқдек гулдираган овоз эшитилди:\n— Сожида опа, янги ҳамшира билан таништирмадингиз-а? Ким? Исмлари нима?\nТаққа тўхтаб, ортимга бурилдим. Вой! Гапирган шу одамми? Кўзигина эмас, чакаги ҳам бақувват-ку!\nМенга бўлимнинг паст-баландини кўрсатиб, беморлар билан таништираётган Сожида опа хандон отиб, беморга яқинлашди:\n— Вой, укагинам-ей, ҳеч Дон Жуанлигингиз қолмади-да! Бу — янги ҳамширамиз. Талаба, ўқийди. Бўлажак шифокор, исмини эса кейинроқ билволасиз. Бўлдими?\n— Айтим-ку, исмини ўзингиз билиб оласиз.\nБемор исмимни сўраганча қолаверди. Биз кейинги хонага ўтдик.\nОрадан икки ойча вақт ўтди. Дарсларимиз қийин, лекин ишламасам бўлмасди. Иш ўрганяпман, анча қўлим келишиб, тиббиёт учун ўта муҳим бўлган амалиётни ўтаяпман. Ҳаммаси яхши. Аммо бир нарса дилимни хира қиларди. Беморлардан тортиб, шифокорларгача қитмирлик билан ўн бешинчи хонага ишора қилишар, хақиқий исмим қолиб, ҳамма “Ширин” деб чақира бошлаганидан қаттиқ жаҳлим чиқарди. Бунинг ҳаммаси шу дарди бедаво ошиғимнинг иши эканини билсам ҳам, уришиб, заҳримни соча олмасдим. Чунки номи хунук бу шифохонада ётган беморлар учун бир оғиз оғир гап улар ҳаётига нуқта қўйиш билан баробар эди. Фозилов ётган хонага ёнида кимдир борлигидагина кириб, ўз вазифамни бажаргач, тезда чиқиб кетардим. Бўлимдаги қочиримлар, ҳазил-мутойибалар қанчалик қайноқ бўлмасин, йигитнинг менга нисбатан муомаласи чегарадан чиқмас, ҳар доим “Шу бугун бирор нарса деса, боплайман!” дея тайёрлаб қўйган гапларим бўғзимда қоларди. У қиз болаларгагина хос ҳуркаклик билан қўрқиб турганимни сезиб, мум тишлагандай умуман гапирмас, фақатгина катта-катта маъюс кўзлари билан тикилиб, чуқур хўрсиниб қўярди. Шу нигоҳ ва хўрсинишнинг ўзи унинг бор туйғуларининг изҳори эканлигига тушуниб турардим.\nБир куни беморлар ётган хоналардан биридаги чироқ алламаҳалгача ўчмади. Агар шу вақтда навбатчи шифокор келиб қолса, гап эшитишим тайин эди. Кирсам, бир тўп касаллар йиғилиб, шашка ўйнаб ўтиришган экан. Уларга ҳамма нарсани йиғиштириб, жойларига ётишни буюрдим. Энди чироқни ўчириб, эшикни ёпаётган чоғим ёши каттароғи илтижо била юзланди:\n— Ширин, Фарҳодни кўп қийнаманг, қизим! У ёмон бола эмас. Муҳаббат олдида шоҳу гадо баробар дейишади-ку. Бола фақир ҳам, аҳволи маълум бўлса-да, сизга кўнгил қўйган. Фарҳоджон...\n“Нима?!” деб бу мавзуни бошлаган беморга ўқрайганимни биламан, қолганлар ҳам чуғурлаб кетишди:\n— Тўғри! Қийнаманг, синглим, у сизни ростдан яхши кўради.\n— Рост! Биз кафилмиз. Ўзингизга айтолмайди. Зерикмасин деб, хонасига чиқсак, фақат сиз ҳақингизда гапиради.\n— Яхши бола-ку! Бечоранинг қанча умри бор, Яратганнинг ўзига аён…\n— Бўлди!.. — жаҳлим чиққанидан эшикни шунақа қаттиқ ёпибманки, дарров овозлари ўчди. “Маслаҳатчилар”га-ку, ҳеч нарса дея олмадим, аммо бор аламимни эрталаб Фозиловнинг ўзидан олдим.\nҲар доим киришим билан онаси чойнак ёки пиёла кўтариб, ошхонага йўрғалаб қоларди. Ҳар гал аёлнинг чиқиб кетишини хоҳламай, деярли буйруқ оҳангида орқага қайтарардим. Бу гал индамадим. Онаси чиққач, беморнинг саломига ҳам алик олмай, осма уколни тайёрлай бошладим. Унинг озғин билагидаги томирини бир уринишда топардим, бу гал туша олмай, бир пас кавладим. Бояқиш жони азобланса-да, миқ этмай жилмайиб турарди. Иккинчи билагини очишни буюриб, ҳамон кулиб турган йигитга бутун заҳримни сочдим:\n— Мени дадам қўйган исмим бор!\nИндамай эшитади, дегандим. Қаёқда? Пулемётнинг ўқидек сайраб кетди:\n— Исмингизни биламан. Навбатчиликка келмаган кунингиз қулоғимга камида ўн марта, келган кунингиз эллик марта эшитилади. Шу… битта айбим бор-да, кимнингдир тилидан янграгудек бўлса, шунақа қизғанаман.\nЎқрайиб, жўшқин қалб изҳорига нуқта қўяр эканман, бориб, деразани очдим. Юзимга муздеккина ҳаво урилиб, кўнглим яйраб кетди. Бўлажак шифокор бўлсам ҳам, касалхонани, манави чалафайласуф ошиқнинг муҳаббати туфайли касалларни ҳам ёмон кўриб қоляпман. Тавба, ўзи бир аҳвол, муқаррар ўлим ҳукми билан якунланувчи дардга асир-у, яна кимнидир севиб қолганига ўлайми! Қолаверса, Сожида опа айтгандек, Дон Жуанлиги ҳақида ҳамма билади...\n— Майли, ўқишни битиришингизни кутаман. Кейин совчи қўйиб, уйланаман. Данғиллатиб тўй қиламиз, бу ерда ётган ҳамма касалларни, дўхтирларни аллақачон тантанага таклиф қилиб қўйганман. Фақат илтимос, “Фозилов” деб фамилиям билан чақирманг. Менинг ҳам ўз исмим бор.\n— Ўчиринг! Сизни писмиқ, индамай жим ётади, десам, туппа-тузук сайраркансиз-ку! Қанақа тўй? Ўйлаб гапиряпсизми? Аҳволингизга қа...\nДавом этмоқчи эдим-у, тилимни тишладим. Заҳарлигим қурсин! Келиб-келиб шу бир бурда одамга нишимни санчаманми? Игна томирни топгани ноқулай вазиятдан чиқиб кетишимга ёрдам берди:\n— Қаранг, томирни топдим. Бўлди, энди индамай ётинг. Игна чиқиб кетади.\nБемор нима демоқчи бўлганимни аллақачон тушунганди. Синиққина жилмайиб, “раҳмат” айтгач, кўзида ҳалқаланган ёшни кўрсатмаслик учун девор томонга бурилди. Тиббиёт ходимининг одобига тўғри келмайдиган тарзда қўпол гапириб, чегарадан чиққанимни тан олиб юмшадим:\n— Кечиринг! Мендан етти ёш катта экансиз, майли, фамилиянгиз билан чақирмайман, сизни “ака” дея қолай. Мени тўғри тушунинг, юрагимда муҳаббатга ўрин йўқ! Ҳали кўп ўқишим керак. Оилада кўпчиликмиз. Мен энг тўнғич фарзандман. Агар гапим чиқиб кетса, дадам сингилларимни ўқитмайди. Сиз туфайлигина ишдан кета олмайман, чунки бу касалхонада бошқа жойга ишга кира олмаганим учунгина ишлаяпман. Аслида, учинчи босқичдан бизни ҳамшираликка олишлари қонунга зид. Ростини айтсам, институтдан олган маълумотномамни ўзим “тўртинчи босқич талабаси” деб тўғрилаб олганман. Ишдан қувилсам, қийналиб қоламан. Фақат, илтимос, мени ноқулай вазиятга қўйманг, ярим касалхона “Ширин” деб чақиряпти...\nДевор томонга ўгирилиб, кўзларини яшириб ётган бемор шарт ўгирилиб, кулиб юборди:\n— Хоҳлайсизми, йўқми, мен сизни фақат Ширин деб чақираман! Тилимга хўжайин эмассиз!\nВой, ғирт артист экан-ку бу! Мен раҳмим келиб, сал эрисам-у, у куч йиғиб, яна ҳужумга ўтса... Э, кўнглингни кўчасидан ўргилдим! Яна тутоқиб кетдим:\n— “Ширин”миш! Аҳмоқона исм сизга лаққа ишонгувчи қизларга сийлов!\n— “Ширин” сизнингча, аҳмоқона исмми? Алишер Навоийни ўқимаганмисиз?\n— Йўқ, ўқимаганман!\n— Бўлиши мумкин эмас! Сиздай чиройли, ақлли қиз бобокалонимизнинг асарларини, машҳур достонларини билмаса?\nЖунундин сўзга бир дам бўлмай огоҳ.\nГар ортиқ сўз дедим, астағфуриллоҳ,\nИлоҳий боқмағил мажнунлиғимға\nКарамдин чора қил маҳзунлиғимға.\n— Етар!.. — дедим Фарҳод монологини чўрт кесиб. — Мен адабиётдан дарс олгани кирганим йўқ. Ҳаддингиздан ошманг, ҳимоя қиладиган ака-укаларим бор! Индамаса, касалман деб бошга чиқиб олиш экан-да?!\n— Бошингизга чиқмайман, Ширин, юрагингизга киритсангиз бўлди.\nЯна “Ширин”лайди-я! Томчи дорининг тўғри кетаётганидан кўнглим тўлиб ташқарига йўналар эканман, илондек заҳримни сочдим:\n— Икки қулоғингиз билан эшитиб олинг, сиз ўйлаган енгилтак қизлардан эмасман, Дон Жуан! Маъзур тутадилар-у, сизни икки дунёдаям юрагимга киргизмайман! Мен келгунча бошингиздан кечирган барча муҳаббат достонларингизни эшитдим. Уларга ўхшаб лаққа тушмайман.\n— Сиз уларга ўхшамайсиз!\nБу гапни шунчалик оддий айтдики, яна бир ҳамла билан жавоб қайтаришга ҳожат ҳам йўқ эди. Эшикни шарт очиб, унинг онаси билан тўқнашиб кетдим. Гап пойлаб турган чоғи, ғалати аҳволда каловланиб қолди. Бир нарса демоқчи эдим-у, ғамгин нигоҳларига қараб, гапира олмадим.\nФозиловнинг отаси вилоят раҳбарларидан бири эди. Кунига казо-казо меҳмонлар ташрифидан безор бўлгувчи фаррошлар, бирпасдан сўнг илжайиб қолишар, сабаби, ўн бешинчи хонадан чиққувчи хилма-хил егуликлар, халта-халта мева-чевалар шифокор, ҳамширалардандан тортиб, ҳаммага етиб ортарди. Бир-икки марта ажабтовур қутида шоколад кўтариб чиққан онаси, қўрс муомаламни кўриб, беришга бетламай секингина орқага қайтиб кетганидан бошқа ҳамшираларнинг жаҳли чиқар, айниқса, аллақачон эрга теккан ва кўпинча мен билан навбатчиликда қоладиган Феруза опанинг ҳасратидан тутун чиқиб қоларди:\n— Ёмон таранг қилдинг-да, ўзиям! Нима шу шоколадни олиб қолиш шунчалик қийинми? Бечора бола нима умидлар билан чиқарди экан? “Раҳмат” деб олиб қолсанг, қизимга олиб кетардим. Э, менга қара, сингилжон, ўзинг ҳам водийлик экансан. Бу турқи совуқ касалхонада ҳавасга ишламаётгандирсан? Шу болага тегиб қўя қол!\n— Нималар деяпсиз, опа! Қанақасига тегаман? Ўқишим бор...\n— Қўй, баҳона қилма! Нимага ноз қилаётганингни биламан. Барибир ўлишини биласан-да? Сенинг ўрнингда бўлганимда унинг муҳаббатига “жиддий” қараб, ўлдим-куйдимларига қулоқ солиб юрардим. Тап этиб ўлиб қолса, бойвачча отаси сени қуруқ қўймайди. Касали юқумли бўлмаса… Нари борса, бир-икки қўлингдан ушлар, ўпиб қўяр. Ювса кетади-ку! Тунов куни онаси сенга ялинаётганини эшитиб қолдим. “Бошингиздан зар сочаман” деяптими? Ҳамма кўриб турибди-ку, қанақа “шишка” эканликларини. Кимсан, касалхонанинг бош шифокори уларнинг атрофида парвона. Вазирликдан ҳам келиб туришади. Э, сен нимани билардинг?! Мана, мен тўрт мучаси бутун ҳўкизга текканман. Кеккайиб, фалон ресторанда тўй қилиб олди-ю, ҳозир ҳемириям йўқ. Сохта сумбатига учдимми, кариллаганигами, билмайман. Яшаб турган уйимиздан шу касалхона минг марта чиройлироқ. Унга эмас, мана шунақа бой касалга эрга текканимдами… Ёлғондан “ўлдим-куйдим”ни ўрнига қўйиб, ўлганидан кейин мазза қилиб яшардим!\n— Опа, биринчидан, севги-муҳаббат ўйинчоқ эмас. Кўнглим жиз этмаган инсонга, қирол бўлса ҳам, турмушга чиқмайман. Иккинчидан, менинг ҳам ўз орзу-ҳавасларим бор. Касални алдаб, мол-дунёсидан баҳраманд бўлиш ниятим йўқ!\nФеруза опага алмойи-жалмойи насиҳатларига амал қилмаганим бир алам қилса, атай Фозиловга кўрсатиш учун фаррош қилиб ишга жойланган синглиси беътибор қолаётганидан икки карра алами ортарди. Умуман олганда, турмушга чиқмаган қиз зоти борки, шу ерда ишлайдими, ётадими, бундан қатъи назар, ўн бешинчи хонага киришни, бойвачча ошиқ йигитнинг кўнглига йўл топишни жудаям хоҳларди. Камина ҳаммасига бепарво, ҳафтасига икки марта дарсдан сўнг навбатчиликка келиб, эрталабки “беш минутлик”ка ҳам қолмай, касалхонани тарк этардим.\nҚиш охирлаб, “илик узилди” бошланган палла бўлимдаги бир нечта оғир беморлар ҳам омонатини топшириб, янгилари уларнинг ўрнини тўлдира бошлашди. Бу ерда ишлаш жуда оғир эди. Ҳафтасига бўлмаса ҳам, икки ҳафтада бир кимлардир яқинининг жонсиз мурдаси ёхуд жони ипга осилиб турган танасини олиб чиқиб кетишарди. Аввал ўликларни кўриб қўрқардим, кейинчалик калима қайтарганча иягини боғлаб қўйишдан ҳам чўчимайдиган бўлдим. Фозиловнинг ҳам аҳволи оғирлашиб, бир неча марта жонлантириш бўлимида ётиб чиқди. Унинг касаллик тарихига битилган ташхиси, қилинаётган муолажалар рўйхатини ўқиб, ҳамон тириклигига ишонмасдим. Мен ҳамон онасининг ўғлини “алдаш” таклифини рад этиб, уларнинг хонасига ортиқча кирмасликка ҳаракат қилардим.\nШундай кунларнинг бирида бўлим мудираси хонасига чақираётганини айтиб қолишди. Ишга эндигина келганим учун шошиб халатимни кийиб, унинг ҳузурига кирдим. Қирқлардан ўтиб қолган қолган мудира Шоҳида опанинг ёнида ўтирган Фозиловани кўриб, гап нимадалигини тушундим. Демак, шикоят қилишган.\nСалом беришим билан, халатини ечиб кетишга чоғланган Шоҳида опа “Илтимос, синглим, опанинг гапларига қулоқ солинг. Бу сизга бошлиғингиз сифатида буйруғим!” деганича чиқиб кетди.\nҲозир яна йиғи-сиғи, ялиниш бошланишидан безиб қолган кўнглимга қарши чиқиб, унинг рўпарасида ўтирдим. Мендан аввал йиғлаб олгани кўриниб турган аёл аввалгидек ялинмай, илтимос қилмай, кўзларимга илк марта нафрат билан боқиб, гапнинг индаллосини айтди-қўйди:\n— Фарҳод реанимацияда. Уни Москвага, операцияга олиб кетишимиз керак, рози бўлмаяпти. Илтимос, агар озгина одамгарчилигинг бўлса, жимитдай виждонинг бўлса, у билан гаплашиб, бу ердан кетишга унатиб бер!..\nФозилова бошқа ҳеч нарса демади, отилиб хонадан чиқиб кетди. Мен карахт аҳволда қолгандим. Чунки ўта юмшоқ, беозор, ҳар доим минг истиҳола билан юзланувчи хокисор аёлдан бундай муомалани кутмагандим.\nБир оздан сўнг орқасидан югуриб чиқдим. Кўз ёшларини бемор ўғлига кўрсатишни истамаган она, узун йўлак охиридаги деразадан ташқарига қараб турган экан. Унга аста яқинлашдим. Ўша вақтда мени қандай ҳиссиётлар чулғаганини билмайман. Пажмурда аёлни қалбидаги дардига ҳамоҳанг титраётган елкасидан қучоқлаб, йиғлаб юбордим ва Фарҳод билан гаплашишга, уни жарроҳлик амалиётига кўндиришга ваъда бердим. Онаизор ҳам мени бағрига босди. Изиллаб йиғлаганича пешонамдан ўпди:\n— Болажонимнинг ета олмайдиган орзусидан айланай, Фарҳодимнинг Ширинидан айланай! Илоҳим, бахтли бўлгин, қизим! Ўғлим шу дард ўлгурга чалинмаганида-ку, остонангда ётиб олиб бўлса ҳам, уйимга “Ёр-ёр”лар билан олиб келардим... Бедаво ўғлимнинг эркалигини кечир, қизим!\nУни аранг юпатар эканман, шунча вақт муштипар аёлни қийнаб келганимдан ўзимдан нафратланиб кетдим. Ҳамма қўрсликларимни кечириб, дуоларни ёғдираётган она, энди ўғли тузалиб қоладигандек кўзларида умид учқунлари порлай бошлаганди.\nУч кундан сўнг яна навбатчиликка келдим. Бугун якшанба. Йигирма тўрт соат ишлашим керак. Навбатни топшираётган ҳамкасбим Фозиловни жонлантириш бўлимидан олиб чиқишганини, унга дағаллик қилмай муомала қилишимни уқтирар экан, қўшиб қўйди:\n— Ҳаммамиз ҳам бир куни бу ёруғ оламни тарк этамиз. Йигитнинг ҳеч қанча умри қолмаган. Оиласининг эътибори туфайли шунчалик яшаяпти. Ҳаким Ғофуровичнинг ўзи “Москва тугул, Америкада ҳам ёрдам бера олишмайди” дебди-ю, барибир уни Россияга олиб боришмоқчи. Кечқурун икки марта қон қайт қилди. Ҳозир анча ҳолдан тойган. Умуман ухламай чиқдик. Илтимос, қаттиқ гапирманг!\nУнга “Хўп” деганча кийимларимни алмаштирар эканман, вазият ўта жиддий эканини ҳис қилдим. Бошқа беморлардан бир қур хабар олгач, ҳамширалар ва фаррошлар учун ажратилган хонага қайтдим. Кийим шкафига ўрнатилган бўйим баробар ойнага қараб, сочларимни тузатар эканман, лабимга ним пушти бўёқдан суриб, жилмайдим. Тавба, бугун баҳорнинг учинчи куни-ю, уни энди ҳис қиляпман. Балки эрталабки ёқимли шабода сабабмикин?..\nОйнадан ўзимга қараб турган аксимга диққат қилдим. Унда йигирма бирга қадам қўйган қизнинг бор малоҳати, чиройи ва назокати билан бирга тоғдек баланд ғурури акс этиб турарди. Ҳа, бизнинг қишлоқ қизларининг ғурури шунақа — баланд бўлади. Эсимни таниганимдан буён қулоғимга қўрғошиндек қуйилгувчи ўгитларни эслаб, олис болаликка қайтгандек бўлдим…\nМен катта бўлган жойда қиз боланинг шаъни ниҳоятда эҳтиёт қилинарди. Балки ҳамма жойда шундайдир. Лекин бизда яримта ошиқча гап тарқалса, катта иснод, ҳар бир қадамимизни ўйлаб босардик. Дадам дунё кўрган ва анча замонавий оила бошлиғи бўлгани билан фарзандлар тарбиясида ўта қаттиққўл эдилар. Шаҳар мактабига қатнаб ўқирдим. Юқори синфга ўтганимизда турли саналарни оқшомги дискотекалар билан нишонлаш урф бўлди. Уларга бориш учун ўзим ҳеч қачон дадамдан рухсат ололмасдим. Тўғрироғи, изн сўрашга ҳам ботинмасдим. Синфдош қизларимиз бир тўп бўлиб келиб, дадамдан рухсат сўрашар, кўпчиликнинг илтимосига “йўқ” дея олмаган падари бузрукворим “Соат олтида уй бўл!” деган буйруқдан сўнггина уйдан чиқарарди.\nДискотека дегани ҳам ажойиб бўларди. Иккита колонка қўйилиб, мактабимизда ўқийдиган хушовоз йигитлар қўшиқ айтишар, биз йигитлар, қизлар алоҳида-алоҳида ўзбекча рақсга тушардик. Фақат ўта дадил тарбия олган ва умуман тарбияга бегона қизларгина (йигитларга белини ушатишнинг ўзи уят эди-да!) вальс тушишарди. Нимқоронғи залда ижро этилгувчи бу рақс турини биз — қишлоқлик қизлар, ҳеч ҳазм қила олмас ва кимдир қўлимиздан тортса, гуноҳга ботадигандек ташқарига чиқиб кетардик. Яхшиям, вальс талабларга биноан икки мартадан ошмайди. Қолгани ўзимизнинг тўйбоп тароналар... Ҳозир эсласам, куламан, ҳолдан тойгунча ўйнар эканмиз. Кимгадир ўзимизни кўрсатиш учун эмас, шунчаки водийликларга хос қувноқлик бор эди қонимизда.\nДискотека деганлари бешдан аввал бошланса, майли, белгиланган вақтда ортга қайтаман. Аммо у кўпинча айтилган соатда эмас, ҳамма йиғилгач, олтидан сўнг бошланарди. Ана ўшандаги ҳолатимни кўринг. Қизларнинг “ҳай-ҳай”лашишига ҳам қарамай, уйга югурардим. Отамнинг ишончини йўқотиб қўйишдан қўрқардим!\nЯна бир ёдимда қоларли воқеа Тошкентга ўқишга кириб, Марғилон вокзалидан кузатилаётган чоғим рўй берган. Ўшанда “Газ-24”имизда мени поезд станциясига олиб келган дадам, шошаётган қизига ҳали вақт борлигин айтиб, очилган эшикни қайта ёпишни буюргандилар. Ҳайрон бўлдим. Улар қаердандир бир қарич оқ ип топиб, қора шими устига қўйдилар. Бир оздан сўнг қизини бағридан юлиб кетгувчи поезднинг йўлига узоқ тикилиб сўз бошладилар:\n— Қизим, бугун сен биринчи марта, мустақил, катта шаҳарга кетяпсан. Шу кунгача назоратимда бўлиб, худога шукур, юзимга оёқ босмадинг...\nҚарасам, дадамнинг кўзлари жиққа ёш. Уларни юпатмоқчи бўлиб, қўл чўзгандим, узалган қўлимни муаллақ қолдириб, тиззасидан сал тепароққа ташланган оқ ипни тўғриладилар. Сўнг унга ишора қилганча давом этдилар:\n— Ҳозир шу йўл бошида турибсан. Қара, оппоқлигини... Агар берган тарбиямга хиёнат қилмасанг, хоҳласанг, Европа бориб билимингни мустаҳкамлаб кел. Мабодо, тўғри, оппоқ йўлдан оғишиб кетсанг, тўрт томонинг, ҳаётинг мана шундай қоп-қора зимистон бўлади. Икки қулоғинг билан эшитиб ол, мен сени икки дунёда ҳам кечирмайман! Тошкентда ҳам қулоғим бор. Ҳар бир қадаминг ҳисобини олиб тураман. Уқдингми?\nЎша вақтда поездга кечикмаслик учунгина шошилинч ваъда берган бўлсам ҳам, атиги битта мисол билан қалбидагини айтган дадамнинг ниҳоятда ақлли инсон эканига тан берганман. Бегона шаҳардаги ҳаёт осон эмас, аммо энди ҳаммаси жонимга тегиб, осонроқ яшашни хоҳлаб қолганимда дадамнинг гаплари ёдимга тушарди. Пойтахтдаги “қулоқ”ларидан эмас, ўша бир қарич ипдан қўрқардим. У мени қаерда турганимни кўрсатиб, тузоғига илинтирмоқчи бўлаётган шайтоннинг бўйнига сиртмоқдай ташланарди. Шунинг учун “ўлдим-куйдим” каби севги изҳорларига ҳам, йигитларга ҳам бефарқ эдим. Буни ҳамма курсдошларим, ҳаттоки биздан икки босқич юқорида ўқувчи яна бир “ошиғим” ҳам билар, шу сабаб, ҳадди сиғиб, юрак ютиб кўнглини оча олмасди…\nФозиловга келсак, “Нима қилсам, қандай йўл тутсам, тўғри бўлар экан? деган савол миямни пармалаб, гоҳ бечора Фарҳод монологи, гоҳ боласининг эркалигини кечиришни сўраган она, гоҳ бирин-кетин ўлиб кетаётган беморларнинг илтимоси бўлиб қулоғим остида жарангларди. Ахийри, қарама-қарши истакларимни ақл тарозиси билан чамалаб, эрталаб метрога кираверишда сотиб олган бир боғлам бойчечакларни қўлимга олдим. Уларни ҳузур билан ҳидладим.\n“Балки бу баҳор кимлар учундир энг сўнггисидир? Бу чечаклар-чи? Уларни яна кўрмоқ кимгадир насиб қилмас. Қанча одамлар тутдек тўкилиб кетаётганини кўриб турибман. Бўлди! Бемор йигитнинг кўнглига қарайман. Ҳеч бўлмаса, онамга жуда ўхшаб кетгувчи юмшоқдил онаси учун ҳам шундай йўл тутаман! Шамдек сўниб бораётган инсон учун яхшилик қиламан, менга шу бойчечаклар далда бўлади. Алдаётганимни ҳам фақатгина шу гуллар ва Аллоҳ билади. Унинг сўнгги баҳорига қуёшдек чарақлаб кириб бораман!” дея аҳд қилиб йўлакка чиқдим.\nЎн бешинчи хона йигирма қадам нарида. Аммо шу масофа оралиғида кўнглимдаги қарама-қаршиликлар исён кўтармасин, деган хавотирда шаҳдам қадамлар билан бориб, эшикни тақиллатдим.\nБир пас, атиги бир дақиқа иккиландим. Сўнг бор кучимни йиғиб, илк марта бу хонадан табассумимни қизғанмай, “Ассалому алайкум!” деганча остона ҳатладим…\nУнинг аҳволи ҳақиқатдан ҳам оғир эди. Янаям озиб кетган, устига ёпилган чойшабнинг билинар-билинмас қимирлаб қўяётганигина унинг остида ҳали жон тарк этмаган тана борлигидан дарак бериб турарди. Оқ-кулранг тусдаги юзида дарднинг оғир азоби зоҳир, ҳаётга ташна кўзлари ҳам юмуқ эди. Эътибор бермаган эканман, киприклари қуюқ экан. Гўёки душман шу кўзлар орқали кириб кетадигандай, Ватанини ҳимоя қилишга шайланган, жасур аскарларга ўхшаб сергакликни йўқотмай сафда туришарди.\nОнаси ўтиришим учун ўриндиқни сурар экан, ўпкасини боса олмай йиғламсиради. Айтишича, кеча жонлантириш бўлимидан олиб чиқишганида яхши экан, кечга бориб яна оғирлашибди. Ҳамшира айтганидек, бир неча марта қон қайт қилган, энди Москвага олиб боришга ҳам ҳожат қолмаганмиш...\nОнаизор гапирар, мен эса гўё бунинг ҳаммасига ўзим айбдордай ерга қараганча бошимни хам қилиб ўтирардим.\n— Эртага қишлоққа олиб кетамиз. Бу ерда жони узилмасин. Аллоҳ нолаларимни эшитмади, болам...\nБир дамгина шу муштипар аёл қиёфасида ўз онамни кўргандек бўлдим. Ахир фарзанд доғи волидамга бегона эмас. У ҳам Фозиловнинг онаси каби касалхонанинг совуқ деворларига суяниб, Яратганга муножот қилгани ва кимларгадир ялиниб, жимитдай умидга мўлтираб турганлари кўз ўнгимда намоён бўлди… Аллоҳ она зотини фақат синовлар учун яратадими? Эрта-индин совуқ жасадни қучиб телбавор додловчи онаизор ягона дилбандидан сўнг бу дунёда яшашга куч топа олармикин?..\n— У ўлади, болам...\nМени бағрига босиб изиллаб йиғлаб юборган аёлнинг дардидан танамдаги икки юз олти суягимнинг бари қарсиллаб синиб кетгандай бўлди. Эй, парвардигор, наҳот бир ожизангга берган шунча кучинг ягона, бир донагина фарзандини бағрида олиб қолишга етмаса?!..\n— Ундай деманг, холажон, — аранг тилга кирдим, —Ўғлингиз ўлмайди. У албатта яшайди!\nШу сўзларни айтарканман, қандай қилиб беморнинг қоқсуяк қўлини кафтларим орасига олганимни билмай қолдим. Виждон азобида қийналаётган қалбим ақлимга бўйсунмай, ҳаракатларимни бошқара олмасди.\nЙигитнинг совуқ қўлларини қанча вақт ушлаб турганимни билмайман. Тинмай пичирлардим:\n— Аллоҳим, кечир! Шу йигитнинг жонини олиб, гуноҳкор бандангни бир умр қийналиб юриш азобига маҳкум этма!\nМени биринчи марта кўриб тургандай нима қилишни билмай лол қолган онаси, гўё ўғли ҳозироқ кўзини очиб, гапириб юборадигандек мўъжиза кутарди.\n— Мени эшитяпсизми, Фозилов?.. Фарҳод... Фарҳод ака! Бир нарсани айтайми?! Тан олишга уялардим. Мен... мен... мен сизни яхши кўраман.\nШу сўзларни айтганимда онаизор яна йиғлашга тушди, бемор йигит эса қилт этмади.\n— Яна қайтар-чи, болам... Зора, сени эшитса.\n— Мен сизни... сизни севаман!.. — такрорладим яна.\n— Қулоғига айт, қизим.\n— Ўғлингизни севаман, хола...\nФарзандининг қулоғига пичирланган изҳор ўз илтимоси, тинимсиз илтижоларига биноангина янграётганига ишончи комил она, Аллоҳга астойдил нола қилаётганимдан бехабар эди.\n...Агар касаллардан бири ҳамширани сўроқлаб кирмаганида яна қанча пайт шу ҳолатда ўтиришим Яратганнинг ўзига аён эди. Кўз ёшларимни артиб, ташқарига йўналар эканман, кирганим заҳоти каравотнинг оёқ томонига қўйган бойчечакларим ёдимга тушди. Уларни йигитнинг кафтига қўйиб, озғин бармоқлари билан қаттиқ қисар эканман, аста шивирладим:\n— Сизга бойчечак олиб келгандим, Фарҳод, мана энди, албатта, тузалиб қоласиз. Чунки бу гуллар хислатли.\nБемор қимир этмас, шундай бўлса-да, мен телбавор қиёфада пичирлардим:\n— Бойчечаклар ҳақида ривоятлар кам. Қаҳратон қишни енгиб, баҳорни бошлаб келгувчи шу митти чечакларни жудаям яхши кўраман. Ҳамма яхши кўради. Тўғрими? Улар ҳақида нимадир ёзмоқчи эдим. Ҳикоя, қисса... Билмадим. Битта зўр эртакни биламан, айтиб берайми?\n...Қишнинг сўнгги кунларида бойчечак нозик қўлчаси билан устидаги қорни курай бошлабди. Аммо бошини чиқариб олишга кучи етмабди, ноилож қорга ялинибди:\n— Ҳой, жаноб, бир оз сурилиб туролмайсизми? — дебди у ҳолдан тойиб.\nҚуёш билан суҳбатлашиб турган қорнинг жаҳли чиқибди:\n— Сиз кимни жаноб деяпсиз? Кўрмаяпсизми, мен чиройли, оппоққина қорчечакман?!\nБойчечак кулиб юборибди.\n— Вой-вой-вой, қанақасига чечак бўласиз? Совуқлигингизни қаранг! Мана, мен чечакман. Гўзал, мафтункорлигимни қаранг.\nҚор эндигина унаётган миттигина гулдан хафа бўлмабди. Қўйнидан нимадир чиқариб бойчечакка узатибди:\n— Манави сеҳрли ойна. Унда зарраларимни минг марта катталаштириб кўриш мумкин. Қани, бир қаранг-чи.\nБойчечак ишониб-ишонмай сеҳрли ойнача орқали қорга диққат билан тикилибди.\n— Вой!.. — деб юборибди у кўзларига ишонмай. — Сиз мендан ҳам чиройли экансиз!\nҲақиқатдан ҳам, қор оппоқ гулчалардан иборат чиройли гулдастага ўхшарди. Бойчечак сеҳрли ойнадан аранг кўз узиб, беодоблиги учун астойдил узр сўрабди. Қор кулиб юборибди.\n— Қўйсангиз-чи! Мен ҳақимда яхши билмасдингиз-ку. Сиз баҳор, мен эса қишнинг чечагиман...\n— Демак, қорчечаклар бирлашиб қорга айланар экан-да!.. — дебди бойчечак сеҳрли ойнадаги чиройли манзарадан кўз узолмай.\n— Албатта! Қорчечак дейишса, шунақа хурсанд бўламанки! Ҳали бу ҳаммаси эмас. Қуёшда тобланиб буғчечакка, булутга айланиб ёмғирчакка, ерга сингиб бойчечакка ҳам айланишимиз мумкин!\n— Энди бу ёғини ошириб юбордингиз!.. — дебди бойчечак қорга қовоқ уйиб. — Ҳали қариндошмиз ҳам дерсиз?\nҚор хандон отиб кулибди.\n— Ҳазиллашдим. Ёмғир томчисига айланиб қайтсак, боғ-роғ, дала-дашт, қир-адирнинг чанқоғини қондирамиз. Кейин сиздек чиройли гуллар униб чиқади.\nСўнг чуқур хўрсинибди:\n— Қуёш бобо билан яна озроқ суҳбатлашиб олай, кейин эрийман... Сиз эса бемалол чиқаверасиз.\nБойчечак бирдан йиғлаб юборибди.\n— Нега йиғлаяпсиз? Мен фақат бир оз кутинг, дедим холос-ку!\n— Кутишга кутавераман, сизни ранжитиш ниятим ҳам йўқ. Бироқ, ҳов анави болаларни кўряпсизми? Улар мени қидириб қирга чиқишган. Бугун ҳам ҳафсалалари пир бўлиб кетиб қолишар экан-да...\n— Нега буни аввалроқ айтмадингиз? — дебди қор. —Ҳозир бир оз эрийман. Сиз эса бемалол бошингизни кўтариб оласиз! Қани-қани ўзим ёрдамлашиб юборай...\nҚорнинг ёрдами билан униб чиққан баҳор элчиси унга миннатдорчилик билдирибди.\n..Бойчечак қидира-қидира ҳолдан тойган болалар аста қирдан туша бошлашганида, ҳаммадан ортда қолган кичкинтойнинг қийқириғи еру-кўкни тутибди: “Ана-а, бойчечак!!!”\nЭртакни якунларканман, яна беморнинг юзига умид билан бикилдим:\nУни яна алдадим. Бу эртакни ҳозиргина қандай тўқиганимни ўзим ҳам билмайман.\n— Тузалиб қолинг, Фарҳод! Биламан, сиз кучлисиз, иродалисиз. Сизнинг... Бизнинг фарзандларимиз ҳам бир куни қўлларида шу бойчечаклардан кўтариб келиб қувонтиришсин...\nНавбатдаги тунни ҳам бедор кутган беморнинг онаси муолажа хонасига кириб келганида, деразадан мўралашга уринаётган кекса ўрикнинг оппоқ гулларига тикилиб турардим.\n— Фарҳоджоним эккан ўриклар ҳам роса гуллагандир. У боғда куймаланишни яхши кўради. Агар касал бўлмаганида ҳозир ҳам...\nЖавоб қайтаришга улгурмадим. У мени ўзига қаратиб қўлларимдан тутар экан, уларни аста ўпди:\n— Боламнинг қўлларидан тутган қўлларингдан ўргилай, қизим! Буни ҳеч қачон унутмайман. Тунов кунги аччиқ гапларимни кечир! Аслида бунга ҳаққим ҳам йўқ! Кейин... кейин ўзингни гуноҳкор сезма. Мен ҳам сенинг ёшингда шундай бўлганман. Буни ҳаё деб атайдилар. Кеча сен уларга бир муддат қарши чиқишга ўзингда куч топдинг. Боламга қилган илтифотинг ажрини Яратганнинг ўзи берсин! Илоҳим, қадрингга етгувчи йигитга ёр бўлгин!\nАёл тўхтамай дуо қилар экан, ўғли билан бўлган ярим соатлик вақтимни фарзандига бағишлаган йигирма саккиз йиллик ҳаётидан устун қўйишини ва бунинг мукофотига менга энг муносиб хонадонга бекалик мартабасини тилашини айтди.\n— Биласанми, — давом этди сўнг, — қўлига тутқизган бойчечакларингни ҳеч кимга бермади. Қанчалик ҳаракат қилишмасин, Фарҳоджон кафтларини очмади. Ҳозир ҳам шундай ётибди. Ўғлим бахтли эканини биламан. Чунки сенинг ширин сўзларингни эшитди. Эртагинг... Чиройли эртак учун раҳмат, қизим!\n— Мен, мен... ҳалиги...\n— У эшитди, болам. Аллоҳга қилган илтижоингни ҳам эшитди. Шунисига ҳам шукур! Чимилдиқ насиб қилмаётган жигарпорам севган қизининг эътиборидан ҳам маҳрум кетганида, қиёматга қадар юрагим ёниб ўтарди. Бир лаҳзага бўлса-да, уни бахтиёр этганинг кўриниб турибди. Юзларида бирам чиройли табассум билан ётибдики, фариштани кўргандай мамнун, қизим...\n— У... у киши яшайди. Мана кўрасиз.\nАёл аччиқ изтироблар қалқиб турган нигоҳлари билан бир муддат кўзларимга тик қаради.\n— Кўриниб турибди. Кўнглим учунгина гапирмаяпсан. Дуо қил, қизим. Дуо қил! Келиним бўлиб, остонамда оппоқ рўмолларда салом беришингни, ўғлимнинг савлатларига ярашиб яшашларингни мен истамайманми? Илк марта ишга келганингдаёқ, нафақат ўғлимнинг, балки менинг қалбимни ҳам забт этгансан. Шунинг учун ҳаддим сиғиб, сенга қаттиқ гапирдим, ҳаддим сиғиб, сенсираяпман, жон болам...\nГоҳ кулиб, гоҳ бўғзидаги фарёдни боса олмай гапираётган аёлга нима дейишни, қандай тасалли беришни билмай тош қотгандим. Менинг ҳам томоғимга нимадир қадалган, у нималигини билмасам-да, отилиб чиқишини хоҳлардим…\n— Ўғлингиз яшайди! У албатта яшайди... Аяжон!\n— Нима дединг, болам? Қайтар!\n— Фарҳод акам яшаши шарт! Сиз учун ҳам яшаши керак, аяжон!\nАёл елкасига тушаёзган рўмолини тўғрилаш баҳона, ерга тикилган кўзларимга қарар экан, мамнун хўрсинди:\n— Тилингдан ўргилай, болам! “Аяжон” деган тилингдан ўргилай! Уйимга келин туширгандай, қўлингдан бир пиёла чой ичгандай бўлдим, болам. Энди армоним йўқ. Илоҳим, бахтли бўл!\nУ яна йиғлаб юборса, ўзимни баттар гуноҳкор ҳисоблашимни хоҳламадими, эшик томон йўналар экан, шарт ортга ўгирилиб, қўлимга аллақандай дафтарни тутқизди:\n— Фарҳоджонники, бу сенда қолсин. Энди дарсингга бор. Биз бугун кетамиз. Меҳрингга, ширин сўзларингга рози бўл, қизим!\nОртидан чиқмадим. Жонлантириш бўлимига ҳам тушмадим. Апил-тапил кийингач, аёл берган дафтарни сумкамга солиб, лифтни ҳам кутмай, зиналардан пастга шошдим. Бешинчи қаватдан қандай тушганимни билмайман. Ташқарида муздек ёмғир ёғаётган эди. Сочларим, кийимларим ивиб кетиб борар эканман, гўёки бир муддат ушлансам, бир умр ўша йигитга боғланиб қоладигандай касалхонадан узоқроқққа қочиб кетгим келарди. Беш бекат шу тарзда юрганимдан сўнггина бу йўлдан қатновчи автобуснинг таниш ҳайдовчиси уловини тўхтатиб, эшикларини очди.\nЖиққа ҳўл эдим. Хаёлпарастлик билан салом берганимни кўрган кекса ҳайдовчи, ўнг томондаги ўзига яқин бўш ўриндиққа ишора қилиб, ортиқча савол бермай, сочиқ узатди.\n— Cочингни қуритиб ол, қизим, шамоллаб қоласан.\nУнинг “қизим” дегани Фарҳоднинг онасини эслатиб юборди.\n— Ўғлингиз яшайди. У албатта яшайди... Кўрасиз!\nЙўлга ёки менга қарашни билмай қолган ҳайдовчи автобусни бекатлар оралиғида тўхтатишга мажбур бўлди. У энди оғиз очган заҳоти, олд эшикни очишини илтимос қилдим. Қизарган кўзларим, юзимдаги ноаниқ хавотир ва хафагарликни кўриб, у индамай айтганимни бажарди.\nСакраб тушиб, яна ўша йўл бўйлаб касалхона томон чопар эканман, нима қилаётганимни билмас эдим. Биринчи марта қалбимга ҳам, ақлимга ҳам бўйсунмаётган ғалати бир истак, тушуниб бўлмайдиган куч бошқараётганди мени…\nЎқишга бормай, бир аҳволда қайтиб келганимни кўрган мудира ўз хонасига таклиф этди. Дарров ечиниб, халат кийиб олишимни ва қуринишимни тайинлар экан, ўзи қайноқ қаҳва тайёрлади. Совқотганимдан қалтираб қаҳвани ҳўплар эканман, Шоҳида опага ялиндим:\n— Фарҳодни олиб кетишларига йўл қўйманг!\nУ бир муддат ҳеч нарса демай, бурчакка қўйилган телевизорда берилаётган аллақандай кўрсатувга қараб турди. Сўнг столи устида турган телефон гўшагини олиб, айлана ичидаги рақамларни тера бошлади:\n— Нигора, Фозиловнинг ҳужжатларини тайёрламай туринг. Нимагалигини сўрамай, айтганимни қилинг!\nГўшакни жойига қўйгач, ёнимга келди. Юзимни ўзига қаратиб савол берди:\n— Нимага бундай қилясиз? Шу сизга керакми? Тунов куни онасининг кўз ёшларига чидамай, сизни хонамга чақиртиргандим. Лекин сиз ўзингиз севмаган инсонга меҳр беришга мажбур эмассиз! Қолаверса, бу ер онкология. Бўлимда ётган аксарият беморларнинг қисмати тайин. Ҳаммасининг кўнглига қарай олмаймиз. Ёки биров бирон нарса дедими?\n— Йўқ! Ўзим...\n— Уни Москвага олиб боришмоқчи эди. Ҳаммамиз, ҳаттоки Россиядан чақиртирилган профессорнинг ўзи ҳам фойдаси йўқлигини оиласига тушунтирмоқчи бўлдик. Аммо ёлғиз боласидан айрилишни истамаётган қайсар ота бизни эшитишни хоҳламади. Мана, барибир фойдаси йўқлигини ахийри тушунишди...\n— У ёлғиз фарзандми?\n— Ҳа. Фарҳод уч ёшлигида ота-онаси автоҳалокатга учраган, орқа мия жароҳати туфайли онаси бир неча йил фалажланиб ётган. Етти йил деганида оёққа турган-у, аммо бошқа туға олмаган экан. Отаси бўлса, аёлини азбаройи севганидан қайтиб уйланмаган. Мана сизга вафо, садоқат ва севги ҳақида тайёр материал. Эшитишимча шеър, ҳикоялар ёзиб турар экансиз…\n— Шоҳида опа, Фарҳод нима учун бу хасталикка чалинган?\n— Билмадим. Ирсий мойиллик йўқ, радиактив зоналарда ишламаган. Касал бўлгунга қадар катта бир корхонада муҳандис бўлиб ишлаган. Ҳа... айтганча, севган ва унаштириб қўйилган қизи унинг ташхисини билгач, ташлаб кетган экан.\n— Нима? У Дон Жуан... Шунақа дейишади-ку... Ҳалиги...\n— Шунақа, ўртоқ бўлажак доктор, қайсидир бевафо уни ташлаб кетган, сиз бўлса, ўзингизга йўқ жойдан муаммо ортириб, дарсдан қолиб ўтирибсиз. Ўрнингизда бўлсам, кўзимни чирт юмиб Фозиловни унутардим.\n— Унинг яқинлари билан гаплашсам бўладими?\n— Нима ҳақда? Отасининг юраги чатоқ, онаси сиз қайтмасингиздан аввал ҳушидан кетиб қолди. Уни ҳам ўғлининг ёнига ётқизишга мажбур бўлдик.\nДик этиб ўрнимдан турдим, қаҳва учун раҳмат ҳам айтмай, мудирага ялинди:\n— Бугун реанимацияда қолсам бўладими?\n— Эсингизни еб қўйибсиз!\n— Илтимос опа, телефон қилинг, рухсат беришсин!\n“Хўп” ёки “йўқ”ни ҳам эшитмай, иккинчи қаватга шошдим.\n“Севган қизи ташлаб кетган. У хасталикка чалингач, ташлаб кетган… Шунақасиям бўладими? Наҳотки, кўнгил қўйиб, кейин узиш шунчалик осон бўлса. Мана, мен севиб қола олмаяпман-ку?!..”\nЖонлантириш бўлими остонасида турган йигитнинг яқинлари ҳеч нарса демай йўл беришар экан, ҳеч кимга қарамадим. Фақат ҳар доим кўзимга басавлат кўрингувчи отаси букчайиб, кичрайиб қолганига аҳамият бердим.\n...Оёғимга махсус бахилла кийиб, улар ётган хонага кирдим. Иккаласи ҳам сунъий нафас олиш аппаратига уланган. Бири қўйиб, бири кириб чиқаётган докторлар йигитнинг қўлидаги сўлиб қолган бойчечакларга қараб чуқур хўрсиниб қўйишади.\nБир муддатдан сўнг шу бўлимнинг баджаҳл мудири менга кўзи тушиб, кўзойнак тепасидан қовоқ уйди:\n— Сиз тўртинчида ишлайсиз, шекилли?\n— Бу ерда нима қиляпсиз?\n— Нимага довдирайсиз? Ўзимизда ҳамширалар етарли.\n— Эҳ-ҳа, Шоҳидахон айтгандилар. “Ширинман” денг?\nМен жавоб беришга ботина олмай, жим қотдим.\n— Яшанг, қизим! Тарбия берган отангизга раҳмат! Энди гап бундай, бу ер ҳарқалай, жонлантириш бўлими. Фарҳоднинг қўлидаги гулларни олиб қўйинг.\nУнинг кафтини авайлаб очиб, бойчечакларни олиб қўймоқчи бўлдим. Қани энди, бармоқларини ёзса!.. Ҳаракатларимни кузатиб турган шифокор кулиб юборди.\n— Қаранг, сизга ҳам бермаяптими? Ҳа, ким бор, ким йўқ яна баҳор келгунча... Ростини айтсам, бундай ташхис билан, йигитчадан кейин келган беморларнинг қанчаси ўлиб кетишди. Но он держиться! Молодец! Но увы чудеса бывают только в сказках... Майли, кўпроқ гапиринг, комадан чиқариш керак. Овозингизни иложи борича кўпроқ эшитиши керак.\nРусча, ўзбекчани чайиб гапирувчи шифокор аёлнинг кўзларини йириб очиб, томир уришини санаб кўргач, мамнун илжайди:\n— Уч кунда оёққа турғизамиз. Главный, бизнинг касалимиз эмас...\nБилмадим, кимдир менинг — ўшанда йигирма бир ёш бўлган қизнинг ҳаракатларини оқлар, кимдир йўқ. Аммо мен, ёнма-ён каравотда ётган она-боладан энг яқин инсонларидек меҳримни, хизматимни дариғ тутмадим. Уч кунча дарсга бормай, ҳамшираларнинг ўрнига муолажаларни бажариб, баъзан фаррошнинг ишларини ҳам қилардим. Алламаҳалгача ухламай, икки каравот ўртасида болалигим, уйимиз, оиламиз ҳақида гапирсам, кундузи қалин дафтаримдаги ҳикояларимни ўқиб ўтирардим. Шу орада икки марта елкасига халат ташлаб олган Фарҳод аканинг дадаси менга бир дунё егулик кўтарганча кириб келди. Яқинларининг олдида бирпас ўтиргач, менга нимадир дегиси келади-ю, гапиролмай, секин чиқиб кетади…\nҚадами узилмаётган шифокорлар тўртинчи бўлимдан тушавериб ўзлариники бўлиб қолган беморнинг у ёқ-бу ёғини кўриб, афсус билан бош чайқашса, ҳамширалар аллақачон у ҳақда ўтган замонда гапиришарди:\n— Эсиз, шунақа чиройли бола-я? Бирам ҳазилкаш эди…\n— Нимага “эди”? У тирик-ку?! — дейман жаҳл билан.\nМенга Марсдан тушган ўзга сайёраликка қарагандай тикилувчи оқ халат соҳибалари, “биз бунақаларни кўравериб пишиб кетганмиз” қабилида жавоб қайтаришарди...\nБиринчи бўлиб онаизор кўзларини очди. Ўша пайт ёзган янги ҳикоямни овоз чиқариб ўқиб ўтиргандим. Ўғлининг тепасида ўтирган одамни овозидан таниган муштипар аёл яна йиғлашга тушди. Уни юпатар эканман, увишиб қолган оёқларини уқаладим. Аранг тинчлантириб шифокорни чақирдим...\nАёлни бошқа шифохонага юборишга мажбур бўлишди. Яна икки кундан сўнг ўғли ҳам кўзини очди. Унинг аҳволи яхшиланаётганини айтиб тинчлантирган Шоҳида опа мени дарсга боришга мажбур қилди. Бормасам, ишдан ҳайдалишимни пўписа қилгач, ноилож кўндим.\nАммо қани маърузалар қулоғимга кирса… Гоҳида хаёлпарастлигим туфайли амалиёт чоғида ҳам гап эшитиб қоламан. Кусдошларим ҳайрон. “Бир қоп ёнғоқ” — водийлик хушчақчақ қиз ўйчан ва ғамгин бўлиб қолганини ҳеч ким ҳазм қила олмасди. У вақтлар ҳол-аҳвол сўрашга хизмат қилувчи қўл телефонлар йўқ, бўлимдагиси эса хоҳласа ишлаб, хоҳламаса, дам оларди.\nУнинг кундалигини ўқияпман. Илк марта ишга келган кунимдан бошланган. Ярмидан кўпи Навоий ғазаллари ва Фарҳод монологи. “Дон Жуан бўлса, Навоийни ўқирмиди?” савол бераман ўзимга. Аммо уни севиб қолишимга ишончим комил эмас. Энг охирги ёзувларни ҳам ўқиб тугатдим.\n“Агар Аллоҳ яна бир йил, атиги бир йилгина умр берганида Мадинани ҳеч кимга бермасдим. Ҳеч бўлмаса, ўзидай чиройли битта қизчам бўлганидами...”\nУятсиз! “Қизча”миш! Менинг ҳали турмушга чиқиш ниятим йўқ. Институтни битириб, илмий иш қилмоқчиман. Шу бедаво дардга даво топишни истайман. Аввал Нобель мукофоти ҳақида ҳам ўйлардим. Ҳозир уни орзу қилмайман. Фақат саратоннинг давосини топсам бўлди!..\nАммо… унинг ҳам орзу қилишга ҳаққи бор! У ҳам менга ўхшаган инсон-ку! Майли, унга қўлимдан келганича ёрдам бераман.\nНавбатчи бўладиган куним касалхонага кела солиб, 15-хонага кирар эканман, эшикка тикилиб турган қадрдон нигоҳларга кўзим тушди. У махсус каравотнинг кўтарилган темирига суянганча қотиб қолганга ўхшарди. Назаримда, у бир неча кун шу тахлит, йўлимга кўз тикиб ҳайкалга айланиб қолган эди.\nТўғри бориб бағрига отилгим келди-ю, бир қадам қолганида тўхтаб, каравот олдида тиз чўкдим. Фарҳод озғин бармоқлари билан сочларимни силар экан, бармоқлар титраётгани сезилиб турарди.\nБир оздан сўнг ўзимга келиб, уялиб кетдим. Юрагим гурсиллаб урар, аввал ҳеч қачон бундай қилмаганим учун учун ликопчада турган олма янглиғ қизариб кетгандим! Хонада бошқа ҳеч ким йўқ. Уч дақиқача бир-биримизга гапирмай, индамай турдик.\n— Бойчечак қорни нима деб эритган экан?\n— Сиз... cиз... Бу бор-йўғи эртак-ку!\n— Яна бир марта айтиб беринг.\n— Уни ўзим тўқигандим.\n— Биламан. Қаранг, шундай буюк Навоий бойчечаклар ҳақида хеч нарса ёзмаган экан. Ўзим ҳам шу митти гулларни унчалик хуш кўрмасдим... Яна олиб келасизми?\nУнинг бош томонига осиб қўйилган ва аллақачон сўлиб қолган бойчечакларимга кўзим тушиб, жилмайдим:\n— Албатта! Агар бозорда қолган бўлса.\nИккаламиз ҳам кулиб юбордик.\nХонага унинг дадаси киргач, уялиб ташқарига йўналдим. Бечора ота, бемаврид кириб қолганидан хижолат бўлиб қолди.\nБир оз вақт ўтиб, овқатланиб ўтирган хонамизга қўлида яна бир дунё егулик билан кириб келди.\n— Қизим, шуларни баҳам кўринглар. Овқат, мева-чевалар бор...\nУнинг қўлидан халталарни олар эканман, юзига қарай олмайман. Секингина раҳмат айтсам, кафтини очиб астойдил дуо қилди:\n— Сизга раҳмат, қизим... Илоё, кам бўлманг!\nЎша куни 15-хонага бошқа кирмадим. Фарҳод аканинг кечки муолажаларини ҳам шеригимга қолдирдим. Эрталаб атайин хонадан чиқиб кетаётган отасини кўрган бўлсам ҳам, шеригимдан илтимос қилдим.\nКунлар шу тахлит ўтарди. Мен навбатчиликка келаман, аммо у ётган хонага кирмайман. Қолаверса, дафтардаги дил изҳорларидан сўнг бутун юраги билан менга талпиниб турган йигитга нима дейишни билмасдим. Бу орада бошқа касалхонага ётқизилган онасини кўргани бориб турдим. Шартаки қизнинг ювош тортиб қолгани ва бунинг сабабини сезиб турган аёл синиқ жилмайиб қарши олади. Аммо бир дақиқа ўтмай, хонадошларига “менинг келиним” деб мақтана бошлайди. Узун бўй-бастимга, хиёл қизариб жилмайиб турган юзимга қараб турганларга қараб, ёлғон пўписа ҳам қилади:\n— Кўп қараманглар! Кўзингиз тегиб қолади...\nОбдан хурсанд бўлгач, шерикларини муолажа хонасига кузатиб, узр ҳам сўраб қўяди:\n— Айбга буюрмагин, қизим, бир яйраб олдим-да! Менга ҳавас қилганларини кўрдингми? Ҳаммаям сендай келинни орзу қилади-да. Ўқиган, чиройли... Ўзим ҳам... Бир орзу қилиб олдим-да...\nЯна бир гал келганимда аёл ўрнидан туриб шифокордан рухсат олгач, мени боққа бошлади. Четроқдаги ўриндиқни танлаб, ўтиришимни сўрар экан, гапни узоқдан бошлади.\n— Бошқа туға олмаслигимни айтганларида дунё кўзимга тор кўриниб кетганди, аммо Фарҳодим борлиги далда бўлиб, мана, элликка ҳам кириб қўйибман. Қанча қистовга олмайин, отаси бошқа оила қилмади. Бу дард ўлгур ёпишмаганида ўғлимнинг тўйини қилиб, ҳозир неварали ҳам бўлармидик... Бир ҳисобда Аллоҳ ҳақ! Оғир кунда олдида бўла олмайдиган бевафони оиламизга яқинлаштирмаслик учун шу кунларни бошимизга солгандир. Қизим, кеча дадаси айтди, Фарҳоджон анча яхши экан. Бир оз кучга кирсин, Москвага олиб кетамиз... Сен ўзингни қийнаб қўйма. Бирор нарса деса, “хўп” дегин-у, аммо бажаришга мажбур эмассан. Яна озгина алдаб тур!\n— Йўқ! Олдин ҳам айтганман сизга, ўғлингизни алдамайман.\nУ қўрқиб, этагимга ёпишди.\n— Қизим, яна нима бўлди? Жон болам, озгина ёлғон билан гуноҳкор бўлиб қолмайсан.\nЭтагимни аёлнинг қўлларидан бўшатиб, унинг кўзларига тик қарадим.\n— Аяжон, мен ўғлингизни алдамайман. Унга тегаман!\nБу гапни эшитган, айланиб юрган бир-икки бемор биз томонга қараб бақрайиб қолди.\n— Келиним деб мақтанишни биласиз-у, тўйдан қочяпсизми?\nФарҳод аканинг онаси индамади, фақат бодраб чиққан момоқаймоқларга узоқ тикилиб хўрсинди.\n— Бунинг иложи йўқлигини сен ҳам, мен ҳам яхши биламиз. “Тегаман”миш… Қанчалик яширишмасин, ўғлимнинг қанча умри қолганини яхши биламан.\n— Аяжон, — юзландим унга иложи борича юмшоқлик билан, — сиз худо эмассиз-ку, бандасининг қанча яшашини биладиган. Ана, дўхтирларнинг ўзи айтди. Ўғлингиз юз фоиз тузалиб кетиши мумкин.\nАёлнинг ҳов бирдаги каби жаҳли чиқиб, ўрнидан турди:\n— Мен сендан ўғлимни алдашни илтимос қилдим, ўзимни эмас! “Роль ўйнай олмас”миш, балодай ўйнаяпсан-ку! Аммо менга тишинг ўтмайди, икки дунёда алдай олмайсан!\nШаҳд билан узоқлашаётган аёлнинг орқасидан қараб қолар эканман, елкамга тушган ўрик гулига қараб пичирладим: “Фақат Фарҳодга тегаман! Ахир мен Ширинман-ку, тўғрими? Ҳали шу қайсар хотиннинг оғзини очиб, бир хизматларини қилай, айтган гаплари учун уялиб қолсин!”\nГул билан сирлашар эканман, энди ўзимни алдаётганимни билмасдим. Билсам ҳам, тан олгим келмасди. Чунки бу дардга чалинганларнинг бирортаси тузалмаганини эшитганим сари, қўлим ҳеч қачон етмайдиган юлдузга оёғим остига тўнка қўйиб чўзилаётганга ўхшардим.\nМен севиб қолдимми? Билмадим... Ўзи бирортасини севганмидим?.. Ҳа, мактабда ўқиб юрганимда. Аммо туйғуларимни ўша калондимоғ йигитнинг ўзи ҳам билмаган. Институтда-чи? Биринчи босқичда ўзимиздан тўрт босқич юқорида ўқийдиган бир бола яхши кўриб қолганди. Дарвоқе, унинг ҳам исми Фарҳод-ку! Шу вақтгача эътибор бермаганимни-чи! Қўҳна самарқандлик бўлажак ҳамкасбим икки йил ортимдан соядек юрди. Мен аввал ёзганимдек мағрур, фақат ўқишнигина ўйлардим. Иккинчи босқични битирганимизда аранг журъат топиб севги изҳор қилган биринчи Фарҳоджон, учинчи босқичга ўтар чоғимиз уйланиб, хотинини етаклаб келди… Демак, мени ҳеч ким шу бемор йигитчалик севмаган. Унга нисбатан юрагимда ҳали муҳаббат илдиз отмаган бўлса-да, ғалати бир илиқлик, яқинлик бор. Ҳали шунақа севиб қолайки!..\nТавба, ўша вақтлар дадам мисол қилиб кўрсатган оқ ипнинг қаерида турганимни ҳам ўйлаб кўрмабман. “Бегона йигитнинг қўлидан тутган қизнинг бу ҳаракатларини елкадаги қайси фаришта ёзади, ўнгими, чапими?” деган саволгина қаттиққўл дадамнинг норози қиёфасини эслатди. Аммо дарров ўзимни оқладим: шундай қилмасам, у ўлиб қоларди-ку! Бир нарсага амин эдим: мен ўзимга тўғриман. Ҳиссиёт ва ҳирснинг фарқини биламан ва энди Фарҳод ака фақат уйланганидан сўнггина менга қўлини теккизади. Аммо… тузалмаса-чи? Ўлиб қолса-чи? Йўқ, бу ҳақда ўйламайман. Фақат яхши ният қиламан. Бирор кун уни албатта севиб қоларман...\nЎша баҳор кунларининг бирида яна бир қувончли ҳодиса юз берди. Кечки уколларни тугатиб, муолажахонани йиғиштираётган чоғим, очиқ турган эшикдан таниш овоз эшитилди:\n— Если Магомед не идёт к горе, то гора идёт к Магомеду!\nОвозни таниб гарангсираб қолганим майли, саратон туфайли анча вақтдан буён ўрнидан тура олмаётган Фарҳод аканинг юриб келаётганини кўриб, йиғлаб юбордим. Қўлтиғидан суяб келган отаси эса ўғлини кушеткага ўтказиб, баҳона топиб, бизни холи қолдирди.\n— Яхшимисиз, Ширин?\nИккаламиз ҳам кулиб юбордик. У ҳол-аҳвол сўрар экан, гинахонликка ўтди:\n— Авваллари яхши экан, ҳар навбатчиликда икки маҳал кириб турардингиз. Энди шундан ҳам маҳрум бўлдик. Овозингиз ҳам аввалгидек жарангламайди. Ёки атайин бизнинг хонамиз томонда секин гапирасизми?\nЕрга қараганча индамай турарканман, бу инсонга нисбатан қалбимда қандай ҳиссиётлар борлигини чамалашга ҳаракат қилардим. Раҳмми? Йўқ! Шафқатми? Йўқ! Муҳаббатми? Йўқ! Унда нима?\n— Реанимацияда онам иккаламизга қарабсиз. Энди армоним қолмади. Сиздай чиройли қиз биздай ғарибга шафоат, марҳамат кўрсатдингиз. Дарсга ҳам бормабсиз... Энди менга ваъда берасиз.\n— Бошқа ҳеч қачон дарс қолдирмайсиз. Сиздан жудаям яхши, оқкўнгил шифокор чиқади. Эркаликларимни эса кечиринг, синглим!\nСинглим?! Қулоқларимга ишонмадим. Нима, у мени мазах қиляптими? Кўнглимдан кечаётганларини англаб турган Фарҳод ака синиқ жилмайиб давом этди:\n— Эртага кетяпмиз.\nКетишларини билардим, аммо эртагалигини эшитмаганим учун ғалати аҳволга тушдим.\n— Ҳар бир эркак сиздай қизга уйланишни орзу қилади... Агар касал бўлмаганимда йўлингиздан чиққан ҳамма йигитларнинг адабини бериб, бир умр сиз билан яшаб ўтардим. Бироқ бу ҳам бир синов-да! Умрим якунида сизни рўбарў қилиб турибди. Мендан рози бўлинг!\nОхирги жумлани шу қадар қатъийлик билан айтдики, у гўё ростдан ҳам ўлими олдидан рози-ризолик сўраётгандай қўрқиб кетдим.\n— Cиз ҳам менга ваъда беринг, — дедим унинг ёнига ўтириб. — Қаерда операция қилдирсангиз ҳам, ўлмайсиз! Йигирма бирга кириб, қўлимни ҳали ҳеч қайси йигитга ушлатмаган эдим. Реанимацияда сизни ҳаётга қайтариш учун эрталабгача қўлингизни ушлаб, тинмай дуо қилдим. Мен сизни севиб қолдим, деб алдамайман. Аммо ишончим комилки, юрагимдаги туйғулар раҳм-шафқат эмас. Уларнинг нималигини ҳали ўзим ҳам билмайман. Фақат хонангизга киришга уялиб қолганман...\nУ ялт этиб менга қаради. Нимадир демоқчи бўлди-ю, индамади.\n— Яна бир ваъда беринг, — давом этдим мен. — Менга албатта уйланасиз! Сизни кутаман ва биз жудаям бахтли бўламиз. Сиз муҳандис, мен шифокор бўлиб ишлаймиз. Менинг китобларим нашр этилади, машҳу-у-ур ёзувчи бўлиб кетаман.\n— Ие, машҳу-у-ур ёзувчи билан яшаш осонми?\nЭртасига якшанба эди. Уларни кузатгани аэропортга бормоқчи эдим, Фарҳод ака унамади. Кечаги маҳзунлигидан асар ҳам қолмай, хонага олиб кирилган ногиронлар аравачасида ўтирганча ҳазил қилди:\n— Кутаман денг, Ширин?\n— Севаман денг, Ширин?\nБу сўз, шунчаки бир саволга жавоб тарзида лоп этиб оғзимдан чиқиб кетган бўлса-да, юраклардаги сафар олди ғашликни тарқатиб юборди.\n— Унда эшитинг. Эсон-омон қайтиб келсам, камида олтита боламиз бўлади. Чунки менинг ака-укам, опа-синглим йўқ. Болаларимнинг жигарлари кўп бўлишини хоҳлайман. Кейин… шаҳарда эмас, тоққа каттакон вилла қуриб, ўша ерда яшаймиз. Чунки касалхонада ётавериш жонга тегди.\n— Ношукур, — дедим қовоғимни уйиб, — агар шу ерда ётмасангиз, мени учратармидингиз? Яна севишларига ўлайми?..\nФарҳод ака мазза қилиб кулар экан, енгилганини тан олиб икки қўлини кўтарди:\n— Бўлди, бўлди, сдаюсь! Сизга уйлансам, ҳамма гапларимни ўйлаб гапираман, шекилли, хоним?\nЎша куни шу тарзда қувноқлик билан вақтни ўтказдик. Аэропортга олиб кетгувчи машина келганидагина маъюс бўлиб қолган Фарҳод акани ўзим аравачада етакладим. У лифтда ҳам, боғ оралаб дарвозахонага қадар чўзилган узун йўлакда ҳам миқ этмади. Ота-онаси биздан анча аввал тушиб, пойлаб туришган экан. Уни машина салонига ўтказишиб, аравачани орқа капотга жойлашгач, мен билан хайрлашишди. Бир қанча муддатда қадрдонларимга айланиб қолган инсонлар билан ажралиш ниҳоятда оғир эди...\n...Машина жойидан қўзғалди. Худди шу маҳал ўтирган жойидаги деразани туширган Фарҳод ака мени олдига чақирди. Югуриб бориб, нимадир дермикин, деган илинжда оғзига қарадим. ...Аммо у мен мутлақо кутмаган гапни айтиши ҳаёлимга ҳам келмаганди. Кўзлари тўла ёш, бўғзига қадалган тош билан илтижо қилди:\n— Сизни севмаганман синглим. Битагина илтимосим- Бахтли бўлинг!\nУнга гапиришга улгурмадим, шошқалоқ ҳайдовчи машинани жойидан жилдирган, қолаверса, мен билан шу тарзда, айнан шу гапларни айтиб хайрлашишни Фарҳод аканинг ўзи хоҳлаганди.\nРоппа-роса икки кундан сўнг эса Москвадан хунук хабар келди. Фарҳод аканиг аҳволи самолётдаёқ ёмон бўлиб қолиб, касалхонга етишлари билан жони узилган эди.\nБу гапни эшитиб, қай аҳволга тушганимни тасвирлаб бера олмайман.\nГўё бутун дунё бўм-бўш. Шу бўм-бўш дунёсига ҳам сиғмаётган қалбим фарёд урарди. Йиғидан қизариб кетган кўзларимни кўрган Шоҳида опа мени уйга жўнатиб юборди.\n— Ишонмайман! Ишонмайман!.. — қайтарардим телбавор, Шоҳида опадан олган рақам орқали Москвадаги касалхонага қўнғироқ қилиб гаплашганимдан сўнг ҳам, ҳеч ишонгим келмасди.\n“Кто? Фазилов? Да, к сожалению он умер, царства ему небесное...”\nГўшакни қўяр эканман, унинг беғубор, самимий ҳазилларини эсладим. Энди унинг ёруғ оламда йўқлиги ҳақиқат эканлиги, аччиқ ҳақиқат эканлигини ўз қулоқларим билан эшитсам-да, барибир ишонгим келмасди...\nИкки кундан сўнг уйга, Фарғонага келгач, Фарҳод ака ёзиб берган манзилни топишни кўзлаб йўлга чиқдим. Қўшни тумандаги манзилни не азоблар билан топиб бориб, қай кўз билан кўрайки, дарвоза олдида азадорлар ўтирарди. Демак, рост экан! Шунда ҳам қаноат қилмай, бола етаклаб кетаётган аёлдан бу ростдан ҳам унинг уйими-йўқми, сўрадим.\n— Ҳа, Фозиловларнинг уйи. Бир ҳафта аввал Москвадан ўлигини олиб келишди. Самолётда аҳволи оғирлашиб, ўлиб қолибди....\nБўлди! Бошқа сўзга ҳожат қолмади. Таъзияга киришга юрагим дов бермай, ортимга қайтар эканман, нимагадир ўзим ҳам ўлишни, бу оламни тарк этиб, ўша беғубор, инсон билан бирга бўлишни хоҳлардим…\nКасалхонадан ҳужжатларимни олдим. У ерда бошқа ишлолмасдим. Аммо ҳар эҳтимолга қарши, ҳар замонда қўнғироқ қилиб, Шоҳида опадан “Янгилик йўқми?” деб суриштиришим оғир ботдими, бир куни уришиб берди:\n— Қанақа янгилик бўлсин? Нима, энди гўридан тирилиб чиқармиди? Ўзингиз уйигача бориб келибсиз-ку, яна қанақа исбот керак? Эсингиздан чиқаринг! Ўз ҳаётингиз билан яшанг, бечора боланинг ҳам руҳини чирқиратманг!\nБу ҳақиқатни тан олишга мажбур эдим. Чунки у тирик бўлганида, мени албатта излаб топарди. Агар тирик бўлганида, ўзи ваъда бергандай, катта тўй қилиб, ҳаммани таклиф қиларди. Агар омон қолганида мени ҳаммадан қизғаниб, уйланиб оларди...\nАччиқ ҳақиқатга тан бериб, бошимга тушган тақдир тошининг зарбасидан анча вақтгача ўзимга кела олмадим. Ҳатто тўйим бўлиб, узатилиб кетаётган чоғим ҳам, мўъжиза рўй беришини кутардим. Афсус, у рўй бермади.\nЙиллар ўтди. Ҳаммани ўз измига солган ҳаёт менга ҳам бирин-кетин ширин фарзандлар ато этди. Турмуш ўртоғимни яхши кўраман, бир вақтлар қалбимга киришга рухсат сўраган бемор бола ҳақида эса қалбимда фақат покиза хотиралар қолганди. Аммо Фарҳод акага боғлиқ хотирадан шу билан қутулиб қолмаслигим ҳаёлимга ҳам келмасди….\n...Орадан ўн йил ўтди.\nБаҳорнинг илк кунлари эди. Чорсу бозоридаги ер ости йўлидан ўтиб зиналардан кўтарилар эканман, бойчечак сотиб турган аёлга кўзим тушди. Хотиралар мени яна ёшликка етаклади. Худди шу жойдан сотиб олгандим ўша бойчечакларни. Шунча йил ўтиб кетдими?..\nЮрагим санчди. Ёлғизгина фарзанд, муштипар она, совуқ касалхона ва кетиб бораётган таксининг туширилган ойнасидан эшитилган видолашув сўзлари қулоғим остида қайта жаранглади:\n“Мен сизни севмаганман, синглим”.\nАммо мен севиб қолгандим!\n— Қизим бойчечакдан олинг! Унга етганлар бор, етмаганлар бор... — деган сотувчи холанинг сўзларидан хаёлим бўлинди.\nИндамадим. Негадир шу бойчечакчи хола билан роса дардлашишни хоҳлардим. Бошимдан кечган ва шу митти гулларга ҳам алоқаси бор хотираларимни унга айтиб бериб, оз бўлса-да, кўнглимни ёзгим келарди. Лекин унинг фикри-зикри савдода эди. Қўлидаги баҳор чечакларининг хислатини эмас, қийматинигина кўриб турган хотиндан хафа бўлиб, тоғорадаги ҳамма бойчечакларни сотиб олдим. Кўзларимга сургач, митти гулчаларга пичирладим:\n— Ўн йил аввал бир инсоннинг қўлидан сизларни ҳеч ким тортиб ололмаган эди. Энди ўша инсоннинг ўзи йўқ. Балки аллақачон у ҳам бойчечакларга айланиб униб чиққандир... Биламан, сиз оддий гул эмассиз, агар қалбимдаги армонимни ўқиб турган бўлсангиз, унга ростдан ҳам ўшанда уни севиб қолганимни, қидирганимни, кутганимни етказинг...\n— Мадина, йиқиласан!..\nОёғимга нимадир урилди. Қарасам, рангли суратлар туширилган болалар коптоги. Уни олиб, атрофга алангладим. “Мени ким чақирди экан?” деб ҳайрон бўлиб турсам, яна ўша овоз эшитилди:\n— Мадина, ҳамма жойинг лой бўлди-ку!\nШундагина мен томон чопиб келаётиб кўлмакка ўтириб қолган копток эгаси адашим эканини билдим.\nОртидан югуриб келган онаси ўриндиққа ўтирганча унинг иштонини алмаштирар экан, қизчасини енгил койирди. Дарҳол аёлга қарашиб юбордим.\n— Шунақада болалар. Бир пасда ҳамма жойини шалаббо қилишади. Дадаси машинани қўйгани кетганди. Раҳмат сизга!\nҚўлимдаги бойчечакларга тикилиб турган қизчанинг юзидан ўпиб, унга бир боғлам бойчечак узатдим.\n— Олинг, адаш!\n— Бу гулларнинг хислати бор қизим, маҳкамроқ ушла!\nТаниш, ниҳоятда қадрдон овозда берилган буйруқ эгасига қараб қотиб қолдим. Қаршимда у турарди! Баланд бўйли, анча тўлишган, сочларига оқ оралаган, аммо кўзлари ҳамон ўшандай чарақлаб турган одам — Фарҳод эди. Бир муддат, атиги бир муддат кўзларимиз тўқнашди.\n— Қанақасига? Сиз ўлгандингиз-ку?!..\nУ хиёл кулимсиради:\n— Тирилиб келдим, Ширин.\nҚизига иштончани чала кийгизган жувон иккимизга қараб қотиб қолганди.\n— Китобларингиз чиқдими?\n— Қаерда эдингиз?\nБир муддат соат миллари орқага айланиб, ўша номи совуқ касалхонага қайтгандай бўлдим. Ўша янги ишга кирган кезларим, шахмат туфайли чироғи ўчмай қолган хона, беморларнинг овози қулоғим остида жаранглади: “У сизни севиб қолган. Фарҳодга раҳмингиз келсин!..”\nИккимизнинг қалбимиздан отилиб чиқаётган бу саволлар бесас янгради. Зеро, гапиришга иккаламиз ҳам ожиз эдик. Шу пайт кутилмаган ҳолат рўй берди. “Опажон!” деб мени қучоқлаб олган аёл, қўллари қалтираб қўл телефонидан кимгадир қўнғироқ қилди-ю, сўнг телефонни эрига узатди.\n— Мана, ўзингиз айтинг...\nФарҳод аканинг кўзлари менда, қўлига тутқазилган телефонни омонат ушлаб турганга ўхшарди.\n— Ало, аяжон, менман! Сизга сюрпризим бор. Мана, ўзи билан гаплашинг!\nУ телефонни менга узатди. Қўлим қалтираб уни олар эканман, гўшакдан ўн йил аввалги қадрдон овоз янгради: “Тушунмадим, Фарҳоджон, қанақа сюрприз?”\nЎзимни тутиб олиб жавоб бердим:\n— Мен, аяжон, ўша сюрприз менман!\n— Қизим... Яхшимисиз?\nУнинг пиқ-пиқ йиғлаётгани сезилиб турарди. Кўнглини бир пас бўшатиб олгач, давом этди:\n— Ҳа, дунё тор-да, ахийри учрашибсизлар...\nУ мендан қаерга турмушга чиққанимни, нечта болам борлиги, ҳозир нима қилаётганим-у, нима қилмоқчи эканимни обдан суриштирар, ҳеч гапи тугай демасди:\n— Ўғлимнинг тақдирида соғайиш бор экан, мана, яшаяпти. Лекин сизни роса қидирди, қизим. Узатилиб кетганингизни эшитгач, ишонмай тушган маҳаллангизгача борди. Узоқдан кўриб, индамай орқага қайтган ва тақдирга тан берган...\nФарҳод аканинг онаси хайрлашишдан аввал ўғлига телефон рақамимни ёзиб беришимни илтимос қилди. Суҳбатимиз якун топгач, кичик Мадинани қўлимга олдим.\n— Қизимни фақат эртакларингиз билан ухлатамиз, — жилмайди Фарҳод ака.\nЯна савол назари билан унга қарадим.\nМаълум бўлишича, ўшанда, улар Москвага учаётган самолётда мазаси қочган у эмас, отаси экан. Аэропортда кутиб турган таниш профессор яқинроқ деб, уларни тўғри ўзи ишлайдиган клиникага олиб борган. Аммо дарвозадан кирар-кирмас отасининг жони узилган. Кутилмаган зарбадан аҳволи яна оғирлашган ўғилни қолишга амаллаб мажбурлаган икки амакиси ва онаси отанинг жасадини олиб, Ўзбекистонга қайтишга мажбур бўлишган... Фарҳод акага Москвада эмас, Германияда даволаниш самара беришини айтишгани учун у таниш профессор билан Европага жўнаб кетган…\nТўрт йилдан сўнг бутунлай даволаниб чиққач, Фарҳод ака мени роса қидирибди. Касалхонага борса, шифокорлар қўрқиб кетишибди, таниш фаррош хола эса калима қайтариб ҳушидан кетибди…\nҲаммасини кино тасмасида кўргандай бўлдим.\nБу воқеаларни ипидан игнасигача билгувчи аёли кулиб сўзлашда давом этди:\n— Қаранг, опа, қизимиз менга ҳам, дадасига ҳам ўхшамайди, икки томчи сувдек сизга ўхшаркан.\nСариқ сочлари, кенг пешонаси ва яна қаерларидир менга ўхшаб кетгувчи қизчани лўппи юзларидан ўпиб, шукрона келтирдим.\nУ тирик! У ҳам бу дунёда мен нафас олган ҳаводан нафас оляпти.\nОнанинг ёлғиз фарзанди ўлмаган! Унинг ҳам авлоди давом этяпти.\nМуҳаббатми? Муҳаббат бор! Чин муҳаббат абадий! Пок севги юракларда яшайверади. У борки чиройли достонлар яралади. Ўлмас ғазаллар ёзилади. Ҳамма ошиқлар бир-бирига етишганида, Навоий, Фузулий каби ҳамсанавислар асарлари боқий бўлармиди?..\nУларга бахт, саодат тилаб хайрлашдим. Бекатга етиб қолганимда, у ортимдан чопиб келди:\n— Ширин... телефон рақамингизни беринг!\nУнга тикилдим. Ўлганини эшитиб, қўшни тумандан йиғлаб қайтган телбавор қиёфам кўз ўнгимда қайта намоён бўлди. Аммо афсуски, энди у менга бутунлай бегона эди.\n— Йўқ, — дедим қатъий, — Москвага кетаётиб айтган гапингиз ёдингиздами? “Сизни севмайман, бахтли бўлинг, синглим!” - деган эдингиз.\nМен бахтли бўлишга ҳаракат қилдим... Сизга эса фақатгина шу бойчечакларнигина бера оламан холос!\nБаҳорий чечакларнинг хуш ифоридан тўйиб ҳидладим. Уларга кўзимдан томган бир томчи ёшнигина қўшиб, унга узатдим.\nҲа, мен ростдан ҳам бахтли эдим…\nЧоп этилган: 26-08-2020, 22:07\nКўрилган: 2 181


Туризм соҳасидаги тадбиркорлик субъектлари диққатига!\n20 Мар 2020 1413\nҲурмартли тадбиркорлар! Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасида коронавируснинг мамлакатимизда тарқалишини олдини олишга бағишлаб ўтказилган йиғилишда 2020 йилнинг 16 март кунидан бошлаб, мамлакатимиз фуқароларнинг Давлат чегаралари орқали кириши ва чиқиши тақиқланган, шунингдек, ички туризмни ташкил этишни вақтинча тўхтатиб туриш тавсия этилган.\nШу муносабат билан, Сиздан, келтирилган саволнома бўйича маълумотларни тақдим этишингизни сўраймиз. Ушбу маълумотларни карантин даврида тадбиркорларга енгилликлар яратиш бўйича Ҳукумат ҳужжатларига асос сифатида фойдаланилишини инобатга олган ҳолда мутахассис сифатида тўғри ёндошиб тўлдиришингизни илтимос қиламиз.\nИзоҳ: Сиз томонингиздан тақдим этилаётган маълумотлар учинчи шахсга ошкор этилмаслигини Қўмита ўз зиммасига олади.\nМаълумотларни 2020 йил 20 март соат 14:00га қадар license@uzbektourism.uz электрон манзилига юборилиши сўралади, деб хабар беради Туризмини ривожлантириш давлат қўмитаси матбуот хизмати.


Россия туфайли Трамп G7 давлатлари етакчилари билан зиддиятга борди - zarnews.uz\nРоссия туфайли Трамп G7 давлатлари етакчилари билан зиддиятга борди\nАҚШ Президенти Дональд Трамп Россияни G8 га қайтиши юзасидан “Катта еттилик” давлатлари етакчилари билан зиддиятга борди. Бу ҳақда Guardian нашри дипломатик доиралардаги манбаларга асосланиб хабар берди.\nНашриёт берган маълумотларга кўра, Франциянинг Биаррице шаҳридаги саммит чоғида G7 давлатларининг бошқа аъзолари етакчилари, АҚШ Президентининг таклифини қўллашмаган, жиддий баҳслашув юзага келган.\nГазетанинг ёзишича, Трамп ҳамкасблари келтирган сабабларга қўшилмаган.\nАҚШ Президенти, хусусан, Эрон, Сурия ва Шимолий Корея муаммоларини муҳокама қилишда “Россия залда бўлиши керак”, дея таъкидлаган.\nЭътироф этилишича, Япония бош вазири Синдзо Абэ ушбу масала юзасидан бетарафликни сақлаб турган, бироқ Италия ҳукумати раҳбари Жузеппе Конте Трамп таклифини қўллаган. Қолган етакчилар, жумладан, Европа Кенгаши раҳбари Дональд Туск ҳам Россияни G8га қайтишига қатъий қарши чиқдилар.\n“Шундан сўнг, юмшоқроқ қилиб айтганда, вазият кескинлаша бошлади” – деган нашр суҳбатдоши.\nТеглар: Россия Дональд Трамп


Шохжаҳон Эргашев Грузин боксчисини нокаутга учратди | Ўзбекистон ва жахон янгиликлари\nСпорт | Ўзбекистон 27 февраль 17:20 290\nФарғоналик 25 ёшли боксчи грузиялик Рубен Мовсесянга (23−16−1, 18 КО) қарши рингга кўтарилди. Шохжаҳон жангнинг биринчи сониялариданоқ устунликни қўлга олиб, рақибига кетма-кет зарбаларни берди. Натижада ҳакам биринчи раунднинг иккинчи дақиқасида жангни тўхтатиб, техник нокаут қайд этди.\n«Бу йил АҚШда чиқишларни бошлашни режалаштираяпман. Дунёнинг энг кучли 10 боксчиси рўйхатига киришни истайман. Маълумки, бокс бўйича Ўзбекистон термаси Олимпиададаги ғалабалардан сўнг дунёнинг энг кучли бокс жамоасига айланди. Ушбу мақомни профессионал рингда ҳам тасдиқлашни хоҳлайман», — деди нокаутер «Газета.uz»га.\nШохжаҳон Эргашев 2003 йилдан буён бокс билан шуғулланмоқда. Тўрт карра Ўзбекистон чемпиони. Ҳаваскор боксдаги 216 жангдан 202 тасида ғолиб бўлди.


Чекиш инсонлар умрини қанчага қисқартириши маълум...\n16.05.2018 08:29 0 1415\nФото:«Центр «Здоровье» Пермь»\nМунтазам равишда тамаки чекиб юриш эркакларнинг умрини 12, аёлларникини 11 йилга қисқарар экан. Тамаки тутатадиган инсон фақат саратонга эмас, шу билан бирга ўпка, юрак, томир, оғиз, тери, кўз, суяк касалликларига ҳам чалинар экан. Бу ҳақда «Sabah» хабар бермоқда.\nМутахассисларнинг таъкидлашича, тамакининг энг хавфли 9 та зарари қуйидагилар экан:\nТамаки туфайли саратонга чалиниш хавфи 30 фоиз ошади. Тутунда 7 мингта кимёвий модда бўлиб, уларнинг 70 фоизи тўғридан-тўғри саратонга сабаб бўлади.\nХронологик обструктив ўпка касаллиги.\nТамаки чеккан аёлларнинг ҳомиладор бўлиши қийин кечади.


«Ўзбекконцерт» ДМ директори: «Санъаткорлар ёппасига нашида куйлагани билан рамазоннинг қадри юксалиб қолмайди!» (видео)\n«Ўзбекконцерт» ДМ директори: «Санъаткорлар ёппасига нашида...\n02.06.2018 17:09 3 154\n31 май куни «Ўзбекконцерт» давлат муассасасида «Миллий эстрада санъатининг ёшлар маънавий, ахлоқий тарбиясидаги ўрни ва санъаткор одоби» мавзусида йиғилиш бўлиб ўтгани ҳақида хабар берган эдик.\nЙиғилишни олиб борган «Ўзбекконцерт» директори Одил Абдуқаҳҳоров санъаткорларнинг жамоатчилик ўртасида ўзини тутиши, айрим хатти-ҳаракатлари билан аҳоли, айниқса, ёшларга нотўғри ўрнак бўлишаётгани, санъат вакиллари ўртасида турли одатлар авж олиб бораётгани хусусида тўхталиб ўтди:\n— Аввало турли маданий тадбирларга мунтазам қатнашиб келаётганларингиз учун сизларга катта раҳмат. Эътибор берган бўлсангиз, охирги икки йилда мамлакатимиз ҳаётида жуда катта ўзгаришлар бўлмоқда. Маданият ва санъат соҳалари ҳам Президентнинг эътиборидан четда қолмади. Бу соҳаларга оид йигирмадан ортиқ қарор қабул қилиниши ҳам сўзимизнинг яққол исботидир. Охирги қарорлардан бири бўлган маданият соҳаси ходимлари маошининг 45 фоиз оширилиши ҳам катта ютуқ бўлди. Яна эстрада санъаткорларининг даромад солиғи 5 фоизга туширилди. Аммо шунча эътиборга қарамай яратилаётган имкониятларни суиистеъмол қилиш ҳолатлари учраб турибди.\nСизлар билан атай суҳбатлашиб олиш учун рамазон ойини танладик, сабаби тўй хизматлари йўқ, санъаткорлар банд эмас, бизни ўйлантираётган айрим масалаларни очиқ-ойдин гаплашиб олишга имконият бўлади.\nБиринчи кўпчиликка одат бўлаётган соқол қўйиш масаласига келсак. Майли, рамазон кунлари соқол олишмаса, тушунарли. Аммо бу гап соқолни ўзига имиж қилиб олганларга қаратилган. Ахир соқолнинг ҳам ўзига яраша ҳурмати бор, соқол қўйган инсон шунга муносиб бўлиши керак эмасми? Кечирасиз, соқол қўйиб, йиртиқ шим кийиб юришни қандай тушуниш мумкин? Бу ғарбга тақлид-ку. Биз авввало ўзбекмиз — миллатимизга хос одатларни қилишимиз керак. Халқимиз сизлар ўйлагандан анча ақлли, улар сизнинг соқолингизга эмас, санъатингизга баҳо беради. Айримлар интернетга юзи қолиб соқолининг суратини жойлаштирмоқда. Албатта, соқол динимизда суннат қилинган, уламоларимиз соқол қўйишади. Лекин соқол қўйгандан кейин динимизнинг бошқа талабларига ҳам жавоб бериш керак. Соқол билан масжидга бориб намоз ўқиётганини суратга тушириб, ҳаммага тарқатгани бир «показуха». Эртасига худди шу соқол билан дискотекага бориб қилаётган ишларини биз кўрмаяпмизми? Илтимос, буни тўғри тушунинглар, ёшлар сизлардан ўрнак олаяпти.\nИккинчи масала, кеча «Youtube» сайтига кириб, ҳайратда қолдим. Рамазон кунлари жуда кўп санъаткорларимиз саловат нашидасини айтишмоқда. Улар орасида ҳатто лицензия олмаганлари ҳам бор. Масалан, Шоҳруз Абадия деган қўшиқчи лицензия олмасдан туриб, соқолларни ўстириб олиб, пляжда саловат айтиб юрибди. Кечирасиз, саловат мусиқа билан айтилмайди. Ҳатто бу соҳада жуда машҳур бўлган санъаткор Самий Юсуфга ҳам араб уламолари эътироз билдирган экан. Албатта, бу ҳар бир санъаткорнинг шахсий иши, аммо маълум бир тартибларга амал қилиш керак. Рамазон ойини Аллоҳ таоло шунчалик улуғлаб қўйганки, ҳеч ким бундан орттиролмайди. Сизлар айтаётган саловат нашидаси билан рамазон ойи улуғланиб қолмайди. Ахир бусиз ҳам қўшиқ қилиш мумкин бўлган мавзулар кўп-ку.\nМасалан, Каниза, Сабина исмли хонандаларимиз саловат айтишибди.\n(Шу пайт залдан кимдир савол берди: «Саловат нималигини билишармикан улар ўзи?»)\nҲа, мен ҳам шу нарсага эътибор қаратмоқчиман. Булар саловат деб айтаётган нарса нашида дейилади. Саловат пайғамбаримизга айтилади!


2018 йилги мавсум регламенти тасдиқланди\n29.12.2017 19:25 | ЎФА\nЎзбекистоннинг профессионал футбол клублари ўртасидаги 2018 йил учун футбол бўйича мусобақалар регламенти тасдиқланди. 2018 йил учун футбол бўйича мусобақалар регламентидаги талаблар олдинги йиллардагидан анча ўзгарди ва такомиллаштирилди.\nУндан ЎФФ ҳамда ПФЛ байроғи остида ўтадиган мусобақалар тузилиши, формати, қатнашувчи клубларга қўйиладиган талаблар ўрин олган.\nМана шу талаблар ҳақида Ўзбекистон Профессионал футбол лигаси бош директор Омон Ғофуров ўз фикрларини билдириб ўтди.\n-Суперлигада иштирок этадиган клублар эндиликда аёллар ва футзал жамоасига эга бўлиши шарт. Шунингдек, клублар қошида ўз академияси ҳам мавжуд бўлиши керак. Бундай талабларларнинг клублар олдига қўйилиши қанчалик асосли?\n-Бундай талаблар ўз-ўзидан келиб чиққани йўқ. Биз ФИФА ҳамда ОФК регламентини яхшилаб ўрганиб чиқдик. Профессионалликни даъво қилувчи ҳар бир клубда энг аввало академия бўлиши зарур. Клуб ўз тарбияланувчиларига эга бўлиши, ана шу тарбияланувчилари асосида жамоасини шакллантириши зарур. Шунингдек, клублар келажакда академияда етишиб чиққан истеъдодли футболчиларни бошқа клубларга сотиш ёки ижарага бериш орқали яхшигина маблағ ҳам ишлаб олиши мумкин.\nАёллар ва футзал жамоасига эга бўлиш жуда муҳим. Бу йўналишлар бутун дунёда ривожланмоқда. Профессионал клуб қошида аёллар ва футзал жамоаларининг мавжуд бўлиши мана шу клубнинг нуфузини ошириб, унга бўлган қизиқишни кучайтиради.\n-Миллий чемпионатимиз форматида қандай ўзгаришлар рўй берди ва бу ўзгаришлардан мақсад нима?\n-Миллий чемпионатимиз формати 16та клубдан 12та клубга ўзгартирилди. Эндиликда Суперлига жамоалари икки босқичда, дастлаб икки даврадан иборат уй-сафар тизимида баҳс олиб боришади. Иккинчи босқичда эса, жамоалар ўз ўринларидан келиб чиқиб, 1-6 ўринлардаги жамоалар ҳамда 7-12-ўринлардаги жамоалар яна иккита гуруҳга бўлинадилар ва уй-сафар тизимида майдонга тушадилар.\nБунда “олтин очко” қоидаси амал қилади. Яъни 1-6 ўринларни эгаллаган жамоаларнинг 7-12 ўринлардаги жамоалар билан ўтказган учрашувларидаги барча натижалар чиқариб ташланади. 1-6 гача бўлган жамоалар ўртасидаги ўйинлар очколари сақлаб қолинади. Шунингдек, 7-12 ўринлардаги жамоалар очколари ҳам худди шундай тарзда ҳисобланади.\nПро-лигада 1-ўринни эгаллаган жамоа Суперлигага тўғридан тўғри йўл олади. Суперлигада 12-ўринни олган жамоа Про-лигага тушиб кетади. Про-лигадаги 2 ва 3- ўрин соҳиблари Суперлиганинг 10 ва 11-ўринлардаги жамоалари билан ўтиш баҳсларида иштирок этишади.\nБу ўзгаришдан асосий мақсад миллий чемпионатимиздаги курашни кучайтириш, учрашувлардаги шиддатни янада ошириш. Эндиликда ҳеч қайси жамоа учун ўткинчи ўйинлар бўлмайди. Юқори ўринларда бораётган жамоалар билан аутсайдерлар ўртасида фарқ олдингидек катта бўлмайди.\nШунингдек, Суперлига клубларининг ёшлар жамоалари U-14, U-16, U-18 ёшгача футболчилар ўртасидаги мамлакат биринчилигида иштирок этишади. Илгари ушбу ёш тоифаларида Ўзбекистон биринчиликлари ўктазилган эмас. ПРО-лига ёшлар жамоалари эса U-14 ва U-16 тоифаларида ўзаро баҳс юритишади.\n-Суперлига жамоалари тўп сурадиган стадионларга қўйилган талаблар нималардан иборат?\n-Чиройли ва томошабоп футбол намойиш этиш учун биринчи навбатда шунга мос майдон бўлиши керак. Ана шундан келиб чиққан ҳолда, Суперлигада иштирок этадиган клублар майдонининг чими борасида алоҳида талаблар қўйилди. Яъни чим халқаро талабларга жавоб берадиган, юқори сифатли бўлиши зарур.\nШунингдек, стадионда мухлислар учун барча қулайликлар яратилган бўлиши, журналистлар, юқори мартабали меҳмонлар учун алоҳида трибуналар ажратилиши шарт.\nБундан ташқари, стадионларда ёритиш ускуналари 1200 люкс бўлиши кераклиги регламентда кўрсатиб ўтилди. Кўпгина стадионларда шу пайтга қадар ёритиш тизими яхши ишламагани туфайли ўйинларни вақтли, кундуз куни ўтказишга мажбур бўлишаётганди. Бунинг натижасида стадионга мухлислар ташрифи камайиб кетгани ҳеч кимга сир эмас.\n- Бу борада қандай ўзгаришлар амалга оширилади?\n-Бу борада ҳам биз вазиятни яхшилаб ўрганиб чиқдик. Футбол аввало мухлислар учун. Мухлисларсиз футбол зерикарли бўлади. Футбол ишқибозларини стадионларга қайтариш учун энг аввало ўйинлар вақтини улар учун қулай пайтга тайинлаш зарур эди. Шундан келиб чиққан ҳолда, янги мавсумдан бошлаб Суперлига учрашувлари 18:00дан кейин бошланиши регламентга киритилди. ПРО-лигада ҳамда Ўзбекистон кубоги ўйинлари эса 17:00дан кейин старт олади.\n-Суперлигада иштирок этадиган жамоалар таркибида нечта легионер тўп суриши мумкин?\n-Ўзбекистон Суперлигаси иштирокчи клублари эндиликда 5 нафаргача хорижлик футболчиларни 4+1 форматида рўйхатдан ўтказиш имконига эга бўлишади. Сўнгги йилларда чемпионатимизда "легионер" дарвозабон ўйнаши мумкин эмас эди. Бу таъқиқ ҳам бекор қилинди. Энди клублар хорижлик дарвозабонлар билан ҳам шартнома имзолашлари мумкин бўлади.\nҚолаверса, клуб тизимида ишлайдиган ҳодимлар борасида ҳам аниқ лавозимлар бўйича қандай ишчилар фаолият олиб бориши регламентда кўрсатиб ўтилди.\n-Стадионларда мухлислик маданиятини ошириш учун қандай чора-тадбирлар амалга оширилмоқда?\n-Мухлислик маданияти энг долзарб масалалардан бири бўлиб турибди. Аксарият стадионларга ташриф буюрувчи футбол ишқибозлари ёмон хулқ-атворлари сабабли бошқа мухлисларни стадионга келишдан бездириб қўйишади. Айнан маданиятсиз мухлислар туфайли кўплаб ишқибозлар стадионларга фарзандлари билан ташриф буюра олишмайди. Мана шу ҳолатларни олдини олиш мақсадида, янги мавсумдан бошлаб клублар олдига мухлислар билан иш олиб бориш вазифасини қўйдик. Агарда қайсидир жамоа мухлислари стадионда ўзларини ёмон тутишса, ҳакам ва футболчиларни ҳақорат қилишса, ўша клубга 500 миллион сўмга қадар бўлган жарималар солиниши регламентга киритилди. Молиявий жазога тортилмаслик учун ҳам эндиликда клублар ўз мухлислари билан иш олиб боришга мажбур бўлишади.\n-Мураббийлар олдига қўйилаётган талаблар борасида қандай янгиликлар бор?\n-Суперлигада иштирок этувчи клублар мураббийлари эндиликда талабнома (“заявка”) беришдан олдин ўзларининг чорак ва йиллик режаларини бизга тақдим этишалари керак. Бу режани Ўзбекистон футбол федерацияси Илмий-методик бўлими мутахассислари ўрганиб чиқишади. Агар мураббийнинг режаси талабга жавоб бермаса, режасини ўзгаритиб, қайтадан топширмагунча, мураббий 2018-йилги ўйинлар талабномасига киритилмайди.\nХудди шунингдек, жамоа футболчилари ҳам белгиланган нормативларни бажармаса, 2018-йилги мавсумда ўйнашга рухсат берилмайди. Бундан асосий мақсад, мураббийлар футболчилар билан етарли даражада машғулот олиб боришлари, уларнинг жисмоний ҳолатини мунтазам назорат қилиб боришларини таъминлашдан иборат. Футболчиларга келадиган бўлсак, уларнинг жисмоний ҳолати қанчалик юқори бўлса, натижалари ҳам шунга қараб ўсиб боради. Улар спорт формаларини юқори савияда ушлаб туриш учун доимий равишда ўз устиларида ишлашга мажбур бўлишади. Бу ҳолат терма жамоаларимиз учун ҳам муносиб номзодлар етишиб чиқишига катта ёрдам беради.\n-Про-лига бўйича регламентга қандай талаблар киритилди?\n-Про-лига жамоалари олдига ҳам худди Суперлига каби жиддий талаблар қўйилмоқда. Аввалига, Про-лигада 24 ёшгача бўлган футболчилар тўп суриши режалаштирилганди. Кейинчалик мутахассислар ва жамоатчилик фикри чуқур ўрганиб чиқилиб, жамоаларнинг ҳозирги аҳволидан келиб чиққан ҳолда, бу чеклов олиб ташланди. Эндиликда Про-лигада исталган ёшдаги футболчилар тўп суриши мумкин. Лекин шу билан бирга, биз жамоалар олдига асосан ёшларга катта эътибор қаратиш вазифасини қўйганмиз.\n2018 йилги мавсум регламентини ушбу ҳавола орқали юклаб олишингиз мумкин.


Укасини сотиб юборган қашқадарёлик йигит қамалди\n19:21 / 27.02.2016\nҚашқадарё вилоятининг Косон тумани Янгиобод туманида истиқомат қилувчи Мадраҳим Нодиров ўз укаси, қариндошлари ва маҳалласидаги яна бир неча йигитни Қозоғистон Респуликасига ишлашга чақириб, уларни қозоқ миллатига мансуб фуқарога сотиб юборган. Бу ҳақида “Ҳуқуқ” нашри хабар берди.\nМаълум бўлишича, айбланувчи Қозоғистонга келган яқинлари ва маҳалладошларининг ҳар бири учун 300 АҚШ долларидан пул олган. Бундан бехабар йигитлар иш берувчининг қўлида ойлаб меҳнат қилганлар, бироқ бир сўм ҳам иш ҳақи олмаганлар. Бир неча ойлик азобларидан сўнг юртига қайтган йигитлар Мадраҳим Нодиров устидан ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга шикоят қилган.\nЖиноят ишлари бўйича Қарши тумани суди айбланувчи Мадраҳим Нодировни 5 йил муддатга озодликдан маҳрум қилди.