Эмульгаторлар ҳақида - 16 Мая 2012 - ХИМОЯЧИ\nГлавная » 2012 » Май » 16 » Эмульгаторлар ҳақида\nЭмульгаторлар озиқ-овқатга қўшилувчи кимёвий моддалар бўлиб, уни ишлаб чиқарувчилар айрим маҳсулотларга турли мақсадларда қўшадилар. Эмульсиялар бир-бирига ҳамжинс бўлган икки суюқликдан иборат моддадир. Олимлар айтишича, икки модда бир-бирига бутунлай киришиб кетмайди, балки уларда ўндан йигирма микрометргача ҳажмда нуқталар қолиб кетади. Безаш моддалари, озуқа аралашмалари, ускуна ёғлари ва ранглар эмульгаторлар ҳисобланади.\nЭмульгаторлаарнинг айримлари маҳсулотдан ҳам қимматроқ бўлади. Улар маҳсулот рангининг чиройли, таъмининг ёқимли ва шаклининг гўзал бўлишини ҳамда ўзининг айнимаслигини таъминлаб беради. Истеъмолда энг кўп қўшиладиган эмульгатор йод бўлиб, уни буқоқ касаллигига қарши ишлатилади. Нон маҳсулотларига қўшиладиган хамиртуриш номли эмульгаторлар уларнинг кўпчиб, юмшоқ бўлишини таъминлаб беради. Айрим эмульгаторлар бошқа озиқ-овқатлардан олинади, айримлари эса ихтиро қилинади. Айримлар мазкур қўшимчаларни инсоннинг саломатлигига зарарли деб ўйлайдилар, ваҳоланки ушбу кимёвий моддаларнинг кўпи инсонлар бир неча асрлардан бери истеъмол қилиб келаётган озуқаларнинг ичида табиий равишда пайдо бўлади.\nОзиқ-овқатларга қўшиладиган қўшимчаларнинг тури юздан ортиқ бўлиб, уларни олти синфга бўлиш мумкин.\n3. Таъм берувчи.\n4. Ранг берувчи.\n5. Қуйуқлаштирувчи ва қотирувчи.\n6. Эмульсия, стабилизатор ва қуйуқлаштирувчилар, ҳамда кислота ва алкоголлар.\n• Сақловчиларга мисол туз бўлиб, озиқ овқатларни айнитадиган бактерияларнинг пайдо бўлишидан ҳимоя қилади. Сақловчи моддалар антиоксидинларга қарши бўлиб, ёғ ва ёғ моддаларининг айнишини ҳамда озуқа рангининг бузилишини олдини олади.\n• Мукаммаллаштирувчиларга озуқалардаги "Б” витаминини кўпайтириш учун қўшиладиган темирлар, маъданлар ва витаминлар мисол бўла олади. "Б” витамини унга ҳам қўшилади. Нархи эса уннинг нархидан қиммат туради. Ун ва бошқа маҳсулотларга бу витаминни қўшиш жуда ҳам фойдалидир. Сутга қўшиладиган "Д” витамини болаларда учрайдиган "рахит”, "суяк мўртлиги” касалликларининг олдини олади.\n• Таъм берувчи эмульгаторлар табиий мевалар ва зираворларни ўз ичига олади. Бундан ташқари уларнинг музқаймоққа қўшиладиган "ванилин” га ўхшаш табиий бўлмаган кимёвийлари ҳам бор. "mono натрий” каби айрим моддаларнинг ўзида таъм ва хид бўлмасада, табиий озуқаларнинг мазасини яхшилашга ёрдам беради.\n• Ранг берувчи эмульгаторлар кимёвий озуқаларни табиий озуқаларга ўхшатиш учун ишлатилади. Кимёвий маргарин ишлаб чиқарувчилар уни сарёғга ўхшатиш учун сариқ ранг қўшадилар. Озиқ-овқат ишлаб чиқарувчи корхоналар маҳсулотларни консервалаш жараёнида табиий озуқа рангини тиклаш учун ҳам айрим маҳсулотларга керакли рангларни қўшадилар. Апелсинга ўхшаш айрим рангли эмульгаторларни маҳсулотни янада чиройли бўлиши учун ҳам қўшадилар.\n• Эмулсиялар, стабилизаторлар ва қуйуқлаштирувчилар эса маҳсулот ичидаги аралашмаларни бир бирига осонлик билан аралашиши учун ишлатилади. Музқаймоқларга қўшиладиган "Алжин” эмульгатори маҳсулот ичидаги аралашмаларни бир- бирига қўшилиб, қотишини таъминлайди. Стабилизаторлар ичида сутли шоколадга энг кўп ишлатиладиган "крожинин” маҳсулотни қуйқумлашиб қолишдан сақлайди. Пектин ва желатинлар эса мева мурабболари ва коктейлларга солинади.\n• Кислота ва спиртлар айрим озуқаларда кимёвий мувозанатни ушлаб туришга хизмат қилади. Спирт зайтун ва нўхотга ўхшаш озуқалардаги кучли кислоталар таъсирини йўқотади. Лимон кислотаси мева шарбатларида чучуклик таъмини пайдо қилганидек, айрим кислоталар таомларда ўзгача бир таъм пайдо қилади. Карбоник кислотаси эса шарбатларни газлаштириш учун қўлланилади.\nМаълум ҳукуматлар озиқ овқатларга қўшиш мумкин бўлган моддалар учун қатъий чегаралар белгилайдилар. Қонунлар ҳам озуқаларга моддалар қўшиш жараёнини тартибга соладиган махсус асосларни белгилаб беради. Лекин мамлакатларда бу қонунлар бир- биридан фарқ қилади. Ушбу қоидаларга кўра айрим озуқаларга маълум моддаларнигина қўшиш мумкин. Масалан, Европа ҳамжамияти умумий шаклда қўлланиладиган қўшимчаларнинг Европа ва умуман дунёда зарарсиз бўлганлари мундарижасини тайёрлаган. Озуқаларнинг умумий ҳолда зарарсиз бўлишлиги ҳайвонлар устида олиб борилган тажрибаларга асосланган. Ушбу тажрибаларга таяниб инсон учун кунда озуқаларга қўшиладиган моддалардан етарли миқдори билиб олингандир. Бу борада энг кўп изланиш олиб бораётган ташкилот - "JECFA”дир.\n• Даволовчи моддаларни организмга яхши сингиши учун парчалаб бериш.\n• Ёғ ва ёғга ўхшаш ҳидли маҳсулотларда ёқимсиз таъм ва ҳидларни йўқ қилиш.\n• Дори таъсирини узайтириш ҳамда қобилиятига кўра функциясини орттириш.\n• Сув салоҳияти арзон ҳамда даволовчи моддаларни парчаланишида кучли таъсирга эга манба ҳисобланади.\nЭмульгаторлар ўз таркибидаги суюқлик ҳолатига кўра иккига бўлинади:\n• Сувнинг ичида ёғ мавжуд бўлиши. Бунда зохирий ҳолат эгаси сув, ичкиси эса ёғдир. Бунга сут мисол бўла олади, бу шаклда моддалардан сувни жозибадорлиги қозонадиган гуммиарабикалар ишлатилади.\n• Ёғнинг ичида сув бўлиши. Бу юқоридагининг акси бўлиб, ёғнинг жозибалигини қаршилайдиган жун ёғи ва асал муми каби моддаларда қўлланилади. Бунга пишлоқ мисол бўла олади.\nТАОМ ВА ИЧИМЛИКЛАРГА ҚЎШИЛАДИГАН ЭМУЛЬГАТОРЛАР\nИнсон истеъмол қилганда саломатлигига зарар келтирадиган, келиб чиқиши номаьлум бўлган, озиқ -овқат саноатида қўшиладиган эмульгаторларнинг шаръий ҳукми қандай?\nБугунги кунда кўп учраётган муаммолардан бири озиқ-овқат ва дори-дармонларда ишлатилаётган эмульгаторларнинг ҳукмидир. "WIKIPEDIA” номли энциклопедия эмульгаторни шундай тарифлайди: "Озуқага сифатини ўзгартириш учун, табиий рецептида бўлмаган ва мақсадли тайёрлов жараёнининг ҳар қандай босқичида аралашма ичига қўшиладиган моддадир”. Жумладан у маҳсулотни чиройли сақлаш, хиссий ва табиий сифатларини яхшилаш, яхши сақланмаслик натижасида соғлиққа зарар келтирадиган турли заҳарланишлардан ҳимоя қилиш мақсадларида қўшилади. Эмульгаторлар маҳсулотларнинг кўринишини чиройли килиш билан бирга мазасини ҳам яхшилашда катта рол ўйнайди. Эмульгаторлар қаторига жуда кўп модда турларини киритиш мумкин.\nЛекин айрим бир эмульгаторларнинг углеводородлар, бензопирен ва айрим анилин ранглари афлатоксиниларга ўхшаб рак касаллигига олиб борувчи модда эканлиги хеч кимга сир эмас. Селфоксимин ва метионин, хлорид азоти каби айрим моддалар ўзаро қўшилиш натижасида заҳар пайдо қилиши бунга мисол бўлади. Мутахассис олимлар ушбу моддаларни кучукда тажрибадан ўтқазишганда колики касаллигини келтириб чиқарган. Бу касалликнинг келиб чиқишига селфоксимин ва метионин моддалари сабаб бўлган. Бу маълумотларнинг барчаси доктор Иброҳим Афананинг эмульгаторлар ҳақидаги марузаларида келтирилган. Бундан ташқари ушбу моддаларнинг бир қанча салбий томонлари мавжуд бўлиб, уларнинг айримларини қисқача келтирамиз:\n1. Озуқадаги айрим айбларни беркитишга хизмат қилиши.\n2. Гоҳида маҳсулотнинг сифати зоҳирий кўринишни чиройли қилишга хизмат этиши.\n3. Озиқ-овқат ишлаб чиқарувчилар эмульгаторларга суяниб, маҳсулотлардаги саломатликка риоя қилиш шартларига бепарво бўлишлари.\n4. Маҳсулотлардаги кимёвий жозибадорлик инсонларни, айниқса болаларни миқдордан кўп, зарар қиладиган даражада истеъмол қилишларига олиб бориши.\n5. Айрим эмульгаторлар узоқ муддатли заҳарли таъсирга эга эканлиги.\n6. Айрим бир ишлаб чиқарувчилар керакли меъёрга риоя қилмаслиги ва эмульгаторларнинг келиб чиқишига эътибор қилмаслиги. Масалан ҳайвон ёғидан олинган деб қайси ҳайвондан олинганлигига, желатинни ҳайвонданми ёки ўсимликдан олинганлигини эътибор қилиб аниқланмаслиги. Масаланинг асосий чигал томони ушбу эмульгаторларга ингилизча ҳарф билан "Е” ни қўйиб, ортидан узундан узун сон қўйилишидир. Ушбу моддаларни фақат тўрт асосий қисмга бўлиш мумкин.\nI. Е100 дан Е199 гача ранг моддалари.\nII. Е 200 Е 299 гача сақловчи моддалар.\nIII. Е 300 Е 399 гача антиоксидантлар.\nIV. Е 400 Е 499 гача эмульсия ва стабилизаторлар.\nДори дармон ишлаб чиқаришга алоқадор ҳукмлар\nАзҳар Университети қонунчилик ва шариат факультетининг фиқҳий масалаларни мувофиклаштириш қисми раиси, устоз доктор Абдулфаттоҳ Маҳмуд Идриснинг муқаддимаси\nМусулмон давлатларга бошқа сохаларда бўлгани каби дори дармон саноатида ҳам шаръий ҳаром бўлган нарсалар кириб келди. Бу моддалар ишлаб чиқариш жараёнида бутунлай хусусиятини йуқотмасдан, балки ишлаб чиқарилувчи нарсалар билан аралашади холос. Улар гарчи кўринишини йўқотсада ўз хусусият ва моддаларини сақлаб қолади. Ҳолбуки шариатдаги истиҳола номли ҳукм нарсани нажасликдан покликка ва ҳаромликдан ҳалолликка айланишига айтилади. Бу масаланинг ўзида ҳам уламоларнинг қарашлари турлидир. Ушбу дори дармонларни ишлаб чиқариш ҳукми муолажадаги истеъмолга бевосита боғлиқдир. Барча фуқаҳолар ишлаб чиқаришда нажас ва ҳаром қўшилиб, уларнинг айни йўқ бўлиб кетадими йўқми, даволанишда унинг ўрнини босадиган ҳалоли мавжуд бўлса, уларга зарурат йўқлигидан айрим фармацевтик маҳсулотларнинг ҳаромлигига иттифоқ қилишди.\nЗарурат бўлганда, ундан бошқа мубоҳ дорилар даволаш учун топилмаган пайтда уларни истеъмол этиш ҳукмида ихтилоф қилишди. Ушбу фикрларнинг ичида шундай ҳолатларда барча зарурат шартлари топилганда истеъмол қилишнинг жоизлигини баён қилган фикр кучлироқдир. Шундан келиб чиқиб, даволаш учун ҳалол дори дармонлар топилганда ҳаром ва нажосатдан иборат дори дармон маҳсулотларни ишлаб чиқариш мумкин эмас. Аммо ушбу ҳаром маҳсулотларни истеъмол қилишга зарурат ҳолати топилганда ва барча шартлари тўла бўлса,"заруратлар миқдори билан ўлчанади”, деган қоидага биноан ушбу ҳаром маҳсулотларни зарурат ҳолатини у билан тўлдирадиган миқдорда ишлаб чиқариш албатта жоиздир. Бугун ушбу ҳаром ва нажосатдан иборат маҳсулотлар ўрнини босадиган ҳалол маҳсулотларни ишлаб чиқариш мумкинлиги хеч кимга махфий эмас. Ҳаром ё нажас аралашган маҳсулотларни ўрнини босадиган ҳалол маҳсулотлар етарли бўлиб, дори дармон мутахассислари ҳаром ё нажас аралашган маҳсулотлар ўрнини босадиган бир қанча ҳалол маҳсулотларни амалда кашф қилдилар.\nАлбатта бугунги кунда замонавий илм ва фан ҳар соҳада бўлгани каби тиббиёт соҳасида ҳам жуда катта ютуқ ва ихтироларга эришди. Айниқса дори-дармон соҳасида олдин маълум бўлмаган жуда кўп даволаш манбалари ва йўллари ихтиро қилинди. Ачинарлиси шундаки, ушбу кашфиётларнинг аксари мусулмон бўлмаган ўлкаларда, ислом ахлоқи ва қоида қонунларидан узоқ бўлган кишилар қўлларида кашф қилинмоқда. Мана шу сабабга кўра, ўз ихтиролари ва ишлаб чиқаришларида ҳеч қандай мусулмончилик маданиятига риоя қилмаган кишиларга қараб қолган мусулмонлар бугунги кунда жуда кўп масалаларда бир қанча муаммоларга тўқнашмоқдалар. Аллоҳ таолонинг бандаларига бўлган раҳмати туфайли, У шариатда кишиларга машаққат бўлмайдиган енгил ҳукмларни жорий қилган. Чунки шариат инсонларнинг ҳаёт кечиришлари йўлини тўсиш учун эмас, балки уларга енгиллатиш, ҳамда улардан машаққатни кўтариш мақсадида, ва ҳам ҳар қандай шароитда турмуш тарзлари талаб қиладиган шаръий эҳтиёжларини қондириш учун келгандир. Ушбу баҳсимиз озуқа ва тиббиёт соҳасидаги замонавий маҳсулотлар туфайли айрим муаммоларни ўрганади ва айрим тавсияларни беради. Замонавий тиббиёт саноати борасидаги фиқҳий ижтиҳод самарасини кўрсатиш учун қуйида ушбу баҳсга тегишли бир қанча масалалар келтирилади.\n1-боб: Замонавий айриб тиббий маҳсулотлардаги ҳаром ёки нопок моддаларнинг ҳақиқати.\n1-фасл: Замонавий айрим тиббий маҳсулотлардаги нопок моддалар.\n1-баҳс: Чўчқа аъзолари таркиби.\n2-баҳс: Чўчқа аъзоларида поклик муаммолари.\n2-фасл: Замонавий айрим тиббий маҳсулотлардаги маст қилувчи моддалар.\n3-баҳс: Тиббий саноатда спирт қўлланиши.\n2-баҳс: Мастлик пайдо қилишда спиртнинг таъсири.\n3-баҳс: Тиббий саноатда спирт қўллашнинг зарарлари.\n4-баҳс: Айнан спиртнинг ҳукми.\n5-баҳс: Мажбур бўлмаган ҳолатда спирт аралашган маҳсулотларни истеъмол қилишнинг ҳукми.\n3-фасл: Замонавий айрим тиббий маҳсулотларда наркотик моддаларнинг қўллаш.\n1-баҳс: Кокаин, кодеин, героин, морфин.\n2-баҳс: Допинг ва қўзғатувчи моддаларнинг ҳақиқати ва истеъмол қилувчига таъсири.\n3-баҳс: Гипнотистик(ухлатувчи)ва седатив(тинчлантирувчи)моддалар ҳақиқати ва истеъмол қилувчига таъсири.\n4-баҳс: Гаплюциноген(ваҳмга солувчи)моддалар ҳақиқати ва истеъмол қилувчига тасири.\n5-баҳс: Ихтиёрий равишда наркотик моддаларни тановул қилишнинг ҳукми.\n2-боб: Саноатнинг нопок нарсаларни покизага, ҳаром нарсаларни мубоҳга айлантиришдаги ўрни ва таъсири.\n1-фасл: Истиҳола (нарсаларнинг кўриниши, ҳамда таркибий моддалари алмашуви) ва моддаларнинг бир-бирига киришиб кетиши ёки шунчаки аралашиши орасидаги фарқи.\n1-баҳс: Истиҳоланинг ҳақиқати.\n2-баҳс: Истиҳола билан кимёвий аралашув ва бирикувнинг фарқи.\n2-фасл: Ҳаром ёки нопок нарсаларнинг ўзида истиҳоланинг таъсири.\n3-фасл: Ҳаром ёки нопок нарсаларда ишлаб чиқариш натижасидаги истиҳоланинг таъсири даражаси.\n3-боб: Ҳаром ёки нопок нарсаларни ўз ичига олган тиббий маҳсулотларни ишлаб чиқариш ҳукми\n4-боб: Тиббий саноатда ҳаром ёки нопок нарсаларнинг нечоғли ўзини ўзгартираолиш имконияти\n1-фасл: Тиббий саноатда чўчқа каби нопок нарсаларни ишлатиш ўрнини босадиган покиза нарсалар.\n2-фасл: Тиббий саноатда спирт ишлатиш ўрнини босадиган жоиз нарсалар.\n1- боб: Нопок ва ҳаром нарсаларнинг айрим замонавий тиббий маҳсулотлардаги ҳақиқати\nАйрим тиббий маҳсулотлар таркиби Ислом шариатига кўра ҳаром саналган моддаларни ўз ичига олган бўлиб, шариат уларни нопоклиги ёки маст қилиши ва ё наркотик жиҳатидан ҳаром қилгандир. Шунинг учун қуйида ҳозирги кундаги айрим озиқ-овқат ва дори-дармон ишлаб чиқариш саноатларида қўшиладиган ана шундай моддаларнинг ҳақиқати баён қилинади.\n1- фасл: Айрим замонавий тиббий маҳсулотлардаги нопок моддалар\n1- баҳс: Чўчқа аъзолари таркиби\nТиббий майдондаги саноат маҳсулотларининг бир қанчасига ишлаб чиқариш пайтида чўчқанинг айрим аъзолари қуйидаги шаклда қўшилади;\nБиринчи: чўчқа териси ва суяклари\nУшбу суяк ва терилардан химиявий йўллар билан чўчқа желатини номли модда ишлаб чиқилади ва у икки навдан иборат:\nЖелатин(б)дори дармоларни қадоқлаш жараёнида қаттиқ желатинли капсулаларда жуда кенг кўламда тиббий саноатда қўлланилади.\nЖелатин(а)аксари озиқ-овқат саноатида ва қуйидаги тиббий саноат маҳсулотларида ҳам ишлатилади:\n Пластмасли ёки қаттиқ медицина капсулаларини, микро дориворлик капсулаларни тайёрлаш.\n Қаттиқ ва юмшоқ, шунингдек ичига дармон тўлдирилган эмулция таблеткаларини тайёрлаш.\n Тиш пасталари, суспензий, маз суртмалари, помада ва кремлар ишлаб чиқариш.\n Тез эриб кетишнинг олдини олиш учун желатин билан усти ўралган фармацевтик таблеткалар ва айрим ашёлар ишлаб чиқариш.\n Баданда эриш хусусияти борлиги учунорқа ва олд жинсий аъзоларга тегишли тиббий свечалар тайёрлаш.\n Жарроҳликда ички қон кетишни ушлаб туришда, ҳамда теридаги куйиш ва ҳар қандай инфекцияларда қўллаш.\n Жарроҳлик амалиёт ёки жароҳатланиш сабабли йўқотилган қоннинг ўрнини тўлдириш мақсадида, алтернатив ва ё кенгайтирувчи плазма ўрнида қўллаш.\nИккинчи: чўчқа ёғлари\nАйрим дори турларида, малҳамларда, кремларда, косметик моддаларда, тиббий совунларда, тиш пасталарида чўчқа ёғи қўлланилади.\nУчинчи: чўчқа инсулини\nЗамонавий илм чўчқанинг ошқозон ости безидан олинадиган инсулиннинг қанд диибети касаллигида қондаги қанд нормасини туширишда таъсир қилишини исботлади. Қондаги қанд нормасини туширувчи моддаларнинг аксари сигир ва чўчқа ошқозон ости безидан олинадиган инсулинда ёки иккаласини бир таркибга келтириб қўшгандаги аралашмада топилади. Чунки тиббиётда қанд диибетида энг кўзга кўринган даволаш усули инсулин билан ҳуқна қилиш бўлиб, бугун кунда энг кўп инсулин чўчқадан олинади.\nТўртинчи: чўчқа гепарини\nГепарин шакаргугурт занжирларига ўхшаш бир бирига ҳамжинс бўлмаган кимёвий моддалардан таркиб топган қон томирларига бой аъзолардан олинадиган ёпишқоқ моддадир. У жумладан сигир ўпкаси ва чўчқанинг ичаклари тўқималаридан, шунингдек бир қанча тирик аъзолардан ҳам олинади. Масалан; ўпка, жигар, қораталоқ, биздон ва ичаклар ҳужайралари, оққон таначалари тўқималаридан олинади. Лекин сигир ўпкаси ва чўчқа ичаклари тиббий гепариннинг турли шаклларини ишлаб чиқаришда асос манба ҳисобланадилар. Ҳар бир гепарин(мг)100-300гача халқаро ме(IE)бирлигига тўғри келади. Гепарин турли фармацевтик шаклларга эгадир: мускулга ёки томирга қилинадиган укол шакли, малҳам(маз)лар, раствор, эмульсиялар. Гепариндан айрим касалликларни даъволашда ё олдини олишда истеъмол қилинади. Қуйида уни истеъмол қилиш мумкин бўлган ўринларни зикр қиламиз:\n1. Юрак томирлари муолажаси. Беқарор ангина. Ўткир юрак касаллиги миокарда.\n2. Бадандаги қонни қуюқлашишининг олдини олишда.\n3. Қон томирларининг чуқур трамбозларини даволаш ва олдини олишда.\n4. Амалиёт пайтида қонтомирларда қоннининг қуюлишининг олдини олиш ва буйрак етишмовчилиги касаллиги билан чалинганда\n2- баҳс: Чўчқа аъзолари покизалик муаммолари\nБарча фуқаҳолар чўчқани сўйиш билан ҳалол бўлмаслигига, сўйилса ҳам барча аъзолари пок бўлмаслигига иттифоқ қилишди. Моликийлар унинг жунини пок дейишади. Териси ошланса покланишини Зоҳирийлар, ҳамда бир ривоятда имом Абу Юсуф ва имом Молик (р.а) айтганлар.\nЧўчқа ўзи ва ҳам барча аъзолари ҳам нопок эканлигига Бақара сурасидаги оят далил бўлиб, ундаги "албатта у нажасдир” жумласидаги "у” замири Ибн Ҳумом, Албобратий, Ибн Ҳазмлар энг яқин сўзга, яъни изофаланган чўчқанинг гўшти сўзидаги чўчқага қайтади, десалар, Ибн Касир эса замир гўштга қайтади, дейдилар. Нима бўлганда ҳам икки қавлга кўра, чўчқа аъзолари нопокдир, эҳтиёт юзасидан ҳукм қилинса, нопокликка унинг барча аъзолари дохилдир.\n2- фасл: Замонавий айрим тиббий маҳсулотларда маст қилувчи моддалар\nАйрим дори дармонларга ўз тафовутига қараб спирт ва шунга ўхшаш маст қилувчи ва наркотик моддалар қўшилади.\nБиринчи баҳс: дори дармон саноатида спирт моддасининг ишлатилиши\nАслидатурли маст қилувчи ичимликларда мастликни пайдо қилувчи бош омил спирт ҳисобланади. Тиббиётда қўлланадиган спирт эса этил, рангсиз, парланувчи, енгил ҳидли, сувга қаттиқ мойил, таъми кескин, ҳавода ёнадиган, кислота ва металлар билан реакцияга кирувчи суюқликдир. Одатда у ачитилган шакарли соклардан, крахмалли ва ширин ўсимликлардан тайёрланади.\nЗамонавий тиббиёт саноатида спиртни ишлатилиш турлари:\n Микроб ва бактерияларни ўлдириш хусусиятидан келиб чиқиб узоқ муддатгача микроб, бактерия, микроорганизмларнинг пайдо бўлишининг олдини олиш учун озуқа ва тиббий дори дармонларга қўшилади. Ушбу вазифани маҳсулотнинг 20%фоизигача бўлган миқдорда бажаради, акс ҳолда у саломатликка зарар беради, ҳатто бўшашишлик, мастлик ва асаблар кучсизланишидан иборат касалликларни келтириб чиқаради.\n Дори дармонларнинг ютумини осон қилиш мақсадида мазасини яхшилаб бериш учун қўшилади. Айрим ҳолларда у маҳсулотнинг 50% фоизигача қисмини ташкил қилади. Барча суюқликлар, сироплар, ҳазм қилдирувчи моддаларга мазаси ютумли бўлиши учун спирт, баъзида ароқ қўшилади.\n Дори-дармонларда доривор ўсимликлардаги таъсирли моддаларни йўқотиш учун қўлланилади. Тажрибалар шуни кўрсатадики, аксар ана шундай моддалар спирт ёрдамида эриб кетади ва олиб ташланмаслиги натижасида эса пастга тушиб тўпланади. Оқибатда таъсирли моддалар кўпайиб кетиб, истеъмол қилувчига жуда катта хавф туғдиради, ҳатто ўлимгача олиб бориши мумкин. Бундан ташқари у спиртдан бошқа нарсада эримайдиган даволовчи моддаларга дори тайёрлаш асносида эриган ҳолатга келтириш учун қўшилади.\nБундан ташқари парланадиган моддаларга маҳсулотда яхши таъм ва ёқимли маза қолдириш мақсадида ва сувда эримаганлиги сабабли эритиш учун қўшилади.\n Айрим дориларда спирт дори нархидан устун ўлароқ қўлланилади. Айниқса ёш болаларга бериладиган қорин, буйрак санчиғини қолдириш, йўтални тинчлантириш, уйқусизликда ухлатиш, судурги ва аллергияга қарши, бадан метил алкоголи билан заҳарланганда, буйракни ювиш учун бериладиган дорилардаги каби.\n2-баҳс: Қанд касаллиги пайдо бўлишида спиртнинг таъсири\nСпирт моддаси бир қанча заҳардан иборат таркибга эга. У марказий нерв системасининг марказий нерв толаларини ухлатиш ва тўхташишга қодир заҳардир. У мияда наркотик ва енгил тинчлантирувчилик амалини бажаради. Уйқу ва мудрашни тезлаштиради. Қонга аралашуви қанча кучайса, таъсири шунча кўпаяди. Унинг 0,4%и мия фаолиятини тўхтатишга етарлидир.0,40%да миянинг иш фаолияти тўхтаб, 0,50 %да миянинг нафас олиши якунланади. Табиблар, ҳимиклар ва бошқалар бир керакли миқдордрги дори дармонлардаги спиртлар ҳам инсон саломатлигига зарарли эканини айтишган. Улардан баъзиларини мухтасар зикр қиламиз:\n1. Кислота кўпайиши ва ошқозон яллиғланиши.\n2. Болаларда мия фаолиятига зарарли таъсир қилади ва уларнинг ақл ва зеҳнлари ўсишига монеълик қилади.\n3. Уламолар маст қилувчи нарсаларнинг айни ўзида ихтилоф қилишган.\nЖумҳур уламоларнинг наздида хамр деб, узумдан олинмаса ҳам барча маст қилувчи нарсаларга айтилади. Ҳанафийларда эса узумдан олинмаганларига хамр дейилмайди. Хулоса қилиб айтганда, жумҳурда маст қилувчи модда нима бўлишидан қаттий назар уни ҳаром, дейдилар. Ҳанафий мазҳабининг икки шайхи (Абу Ҳанифа ва Абу Юсуф)наздларида айрим маст қилувчи моддаларнинг маст қиладиган миқдоридагинаси ҳаром бўлади, дейдилар. Икки мазҳабнинг далилларига қараганда жумҳурнинг далили кучлироқдир. Маст қилувчи ичимликнинг оз, кўпбўлишига қарамасдан, нимадан олинишидан қатъий назар, уларнинг барчасини хамр, яъни ароқ дейилади. Шунга қўра ишлаб чиқаришларда маҳсулот ичига оз миқдорда спиртли моддалар қўшилган бўлсада истеъмол қилиш мумкин эмас. Фармацевт Абдул Охир фармацевтика илмий технологиясида бир қанча эритувчилар қаторида сувни махсус шароитларда эритувчи эканлигини кашф қилингандан кейин, бу хусусда маст қилувчи моддаларга эҳтиёж қолмаганлигининг хабарини берди. Маст қилувчи моддаларнинг асосини спирт ташкил қилгани учун уламолар айни нажасми ё йўқлигида ихтилоф қилиб иккига бўлиндилар. Биринчи қисм уламолар хамр нажасдир, дейдилар. Ушбу қавл ҳанафийлар моликийлар, шофеъларнинг барчаси, ҳанбалийлар ваИбн Ҳазм, зоҳирийларникидир. Ғаззолий унинг нажосат эканига ижмо бўлганини нақл қиладилар. Ҳанафийлар эса уни бавл каби оғир нажас эканини айтганлар. Иккинчи қисм уламолари айни нажас эмас, балки покдир, дейдилар. Ушбу қавл Рабиъа, Ҳасан Басрий, Лайс, Музаний ва айрим мутааххир моликийларнинг сўзларидир. Имом Шавконий ва Санъонийлар ушбу қавлни рожиҳ кўришган.\n2- боб: Саноатнинг нопок нарсаларни покизага, ҳаром нарсаларни мубоҳга айлантиришдаги ўрни, таъсири\nЮқорида зикр қилганимиздек, замонавий ишлаб чиқарилаётган маҳсулотларга турли йўллар билан ҳаром ва нопок нарсалар, айримларига кимёвий ва кимёвий бўлмаган моддалар аралашади. Маҳсулотлар тайёр бўлиш асносида турли ҳароратларга йўлиқади. Оқибатда нопок ё ҳаром бўлган нарсаларнинг айни ўзгариб маҳсулотга аралашиб, сингиб кетиб, ишлаб чиқарилишдан олдинги ҳолатидан бошқа бир ҳолатга айланади. Булардан кейин маҳсулотларда ҳаром ва нопок нарсалар ўзини қай даражада акс эттиради? Уламолар бу ҳақда қуйидагиларни баҳс қилишди:\n1-фасл: Истиҳола (нарсаларнинг кўриниши ҳамда таркибий моддалари алмашуви) ва моддаларни бир бирига киришиб кетиши ёки шунчаки аралаши орасидаги фарқи\n1-баҳс: Истиҳоланинг ҳақиқати\nФуқаҳолар урфидаги истиҳоланинг маъноси\nИбн Обидиннинг таърифларига кўра: "Нажосатнинг айни ўзгариб, ҳақиқати иккинчи ҳақиқатга кўчиши”, дир.\nКимёгарлар урфида: Доктор Ҳавварий шундай таъриф қилади: "Кимёвий реакциялар (ҳар қандай ёғларни совунга айлантиргани каби) моддаларни иккинчи таркибга айлантиришига айтилади”.\n2-баҳс: Истиҳола билан кимёвий аралашув ва бирикувнинг фарқи\nКимёвий аралашув: маъданларни кислота билан реакцияга келтириб, туз чиқаришга ўхшаш реакциялаштирилган моддалар хусусияти эриб кетиб, ўзи ўзгариб, оқибатда янги моддалар пайдо бўлишига айтилади.\nМоддаларнинг бирлашуви: Модда бўлаклари бир бирига бирикиб, ундан газ, суюқлик, юмшоқлик, қаттиқ моддалар парчаланиши, ёпишқоқлик, эмулсиялар, қоришқоқлик пайдо бўлишига айтилади. Бунда барча модда аралашмасликдан олдинги табиий, кимёвий хусусиятларини ўзида сақлаб қолади. Бирикишдан сўнг пайдо бўлган ранг, таъмга ўхшаш айрим табиий кўринишлар ҳақиқатга таъсир қилмайдиган, янги пайдо бўлган сифатлардир.\n2 -фасл: Ҳаром ёки нопок нарсаларнинг ўзида истиҳоланинг таъсири ҳақида уламолар қарашлари.\nУламолар бу борада икки мазҳабга бўлинганлар:\nБиринчи мазҳаб қарашлари:\nНопок нарсаларнинг тоза ёки ҳаром нарсаларнинг ҳалол бўлишида истиҳолани ҳеч қандай таъсири йўқ. Балки нарса истиҳоладан олдинги ҳукми қандай бўлса ана шу ҳолда қолади. Бу шофиъий мазҳаби, ҳанбалий мазҳабининг зоҳири, баъзи ҳанафийлар ва моликийларнинг сўзлари.\n1. Ибн Аббос ривоят қилган: "Жаллоланинг сутини ичишдан қайтардилар” (Жаллола- Ўз нажосатини ейдиган ўй ҳайвонлари).\nУшбу ҳадиснинг далолати; нажас егани учун, еган нарсаси нажосат бўлгани сабабидан сутга айланса ҳам истиҳоланинг таъсири йўқлигига далил бўлади.\n2. Истисҳоб. Ҳайвонлардан чиқадиган гўнг, чўчқа ва кучук айни нажосат деб ҳукм қилинган бўлиб, айни нажосат деб ҳукм қилинган нарсалар ҳукми бошқа моддага истиҳола бўлса ҳам, айни йўқ бўлгунича истиҳоладан олдинги ҳукмга истисҳоб бўлган ҳолда нажосатлиги кетмайди.\nИккинчи мазҳаб қарашлари:\nАлбатта нопок нарсаларни тоза қилишда ёки ҳаром нарсаларни ҳалол қилишда истиҳоланинг таъсири бордир. Бу жумҳур ҳанафийлар, моликийлар ва зоҳирий мазҳабининг сўзлари.\n1. Ушбу оят покиза нарсаларнинг ҳалоллиги ва пок бўлмаган нарсаларнинг ҳаромлигига далолат қилмоқда. Истиҳолада нопок нарсанинг сифатлари кетқизилиб покиза ҳолатга келтирилади.\n2. Ибни Аббос ривоят қилган ҳадис: "Ҳар қандай тери ошланса тозадир.”\n3. Қиёс. Ҳар қандай нажосат нарсабошқа нарсага айланса, ароқнинг сиркага айланганига қиёс қилган ҳолда покдир.\nМуаллиф наздида далиллари кучлироқ эканлигидан биринчи қавл рожиҳдир. Истиҳолада асосан айний ҳақиқат ва сифатлар ўзгариши шарт қилинади. Тери ошланиши масаласида тери ошланишдан олдин ҳам, кейин ҳам терилигича қолмоқда. Худди шундай жаллола(нажас еган гўшти ва ё сути ичиладиган уй ҳайвони) маҳсулотларидан истеъмол қилиш нажаснинг айнан истиҳола бўлишига далил эмас. Қамаб қўйишдан олдинги ва ё кейинги жаллоладан мубоҳ бўлган маҳсулотларнинг айний ҳақиқати бирдир. Балки уни нажас егани учун маҳсулотини истеъмол қилиш ҳаромлиги истиҳолани нарсаларни ўзгартиришда таъсири йўқлигига далилдир, дейдилар.\n3-фасл: Ишлаб чиқариш натижасида ҳаром ёки нопок нарсалар айнида истиҳоланинг қай даражада таъсири\nФармацевтика саноатида ишлатилаётган ҳаром ёки маст қилувчи ёки нопок моддаларга қараладиган бўлса, уларнинг айримларидан тайёрланган маҳсулотда, дори дармонларда истиҳола ҳолати кузатилади, айримларида эса кузатилмайди.\nЖумладан чўчқа суяклари ва терисидан олинадиган желатин моддалари ишлаб чиқариш жараёнида аслийсидан фарқли ўлароқ физиологик ва кимёвий сифатларга эга бошқа моддага истиҳола бўлсада, асл чўчқалик моддалари ундан тайёрланган маҳсулотда бутунлай истиҳолага кирмайди. Шу муносабатдан келиб чиқиб, Мисрдаги тиббий желатинли маҳсулотлар ишлаб чиқарувчи араб ширкати раиси, академик, доктор Вафиқ Шарқовий чўчқалар териси ва суяклари фақат жузъий ўзгариб, аммо бутунлай истиҳола бўлмаслигини ва уларни ҳатто тайёрланган маҳсулотлар ичидан ҳам махсус химикатлар ёрдамида, чўчқа териси ва суягидан олинганми, йўқми билса бўлади. Чунки бу чўчқа желатинида айрим ўзига хос хусусиятлари борлигидандир, дейдилар. Академик доктор Лайло Абдулфаттоҳнинг берган тарифига кўра, чўчқа ёғи ҳам худди суяклари ва териси каби айрим маҳсулотларда истиҳола бўлса, айримларида истиҳола бўлмайди. Чўчқа ёғи билан бошқа ҳайвонлар ёки ўсимлик ёғларининг таҳлилидан хулоса аниқландики, чўчқа ёғи бошқа ёғлардан таркибидаги гилсрида моддаси борлиги, ҳамда ичидаги тўқ ёғли кислоталар билан фарқланади. Худди шундай чўчқа ошқозон ости безидан олинадига инсулин ҳам дориларда ўз физик ва химик сифатларини сақлаб қолади. Фақат унинг ошқозонидан ва бошқа тирик аъзоларидан олинадиган гепарит моддасигина фарқли бўлиб, у бутунлай истиҳолани қабул қилади. Лекин бунда ҳам маҳсулотга ҳаром қўшилганда у билан даволаниш жоиз ва ёки жоиз эмаслиги ва истиҳоланинг ҳаром нарсаларни ҳалол бўлишига қай даражада таъсирига қаралади.\n3- боб: Ҳаром ёки нопок нарсаларни ўз ичига олган тиббий маҳсулотларни ишлаб чиқариш ҳукми\nЮқоридаги барча баҳслардан кейин уламолар ихтиёрий равшда. (ихтиёрий ҳолат ҳаром дори дармон ўрнига даволаш учун ҳалоли топиладиган, табиб касалнинг дардини даволашга хосламаган.) ҳаром ва нажас нарсалар билан даволанишни ҳаром эканига иттифоқ қилишди.\nФуқаҳолар зарурат юзасидан ҳаромни истеъмол қилишда икки фикрга бўлиндилар.\n1- Жоиз деганлар. Улар айрим ҳанафийлар, шофеъилар ва зоҳирий мазҳаб эгалари.\nАллоҳ ҳаром қилганларининг ичида зарурат бўлганда соқит қилди. Даволаниш ҳам зарурат ўринларидандир. Ушбу оятга суяниб, зарурат пайтида ҳаромни истеъмол қилиш мубоҳдир.\nУрайна ҳадиси. Урайна қабиласидан келганлар қоринлари шишганидан шикоят қиладилар. Расулуллоҳ (с.а.в) уларга туя сути ва бавлидан ичишга рухсат берадилар. Кейин улар шифо топадилар.\n2- Жоиз эмас деганлар. Жумҳур ҳанафийлар, моликийлар, айрим шофеъийлар ва ҳанбалийлар.\nОятда Аллоҳ таоло нопок нарсаларнинг барча кўринишидаги истеъмолини ҳаром қилди.\nУмму Салама (р.а)онамиздан ривоят қилинган ҳадис: "Албатта Аллоҳ ҳаром қилган нарсаларда умматимга шифо қилмади.”\nМусаннифнинг фикрича рожиҳ қавл биринчи мазҳаб эгалари бўлиб, барча шартларига риоя қилган ҳолда инсон саломатлиги ва ҳаётини сақлаб қолиш борасида у қавл кучлидир. Иккинчи мазҳабнинг далилларини зарурат бўлмаган ёки айрим шартлари топилмаган ҳолатга йўйилади. Зарурат пайтида ҳаромлик кўтарилади, шунда у мубоҳ билан даволанган ҳисобланади. Шундан келиб чиқиб, ҳалол қўшимчалар қўшиш имкони бўла туриб ҳаром қўшимчалар қўшиш мумкин эмас. Керак бўлган тақдирда оддий ва дори-дармон билан даволаш учун ҳаром, наркотик, маст қилувчи ва нопок нарсалар қўшилган маҳсулотни комил мусулмон табиб тавсияси билан ва ундан бошқа даво топилмаган пайтда истемол қилиниши жоиздир.\n4- боб: Фармацевтика саноатда ҳаром ёки нопок нарсалар ўрнига покизасини алмаштириш имконияти\n1-фасл: Тиббий саноатда чўчқа каби нопок ҳисобланган нарсаларни ишлатиш ўрнини босадиган покиза нарсалар\nАсли чўчқадан тайёрланган дори дармон, озиқ овқатларга қўшиладиган инсулин, гепурин ва желатин эмульгаторларни тайёрлашда, мусулмон ўлкаларида йилига бир қанча миллиард миқдорида сўйиладиган туя, сигир, қўй ва эчкиларнинг аъзоларидан олса ҳам бўлади.\n2- фасл: Тиббий саноатда спирт ишлатиш ўрнини босадиган жоиз нарсалар\nДунё фармацевтик саноатида келиб чиқараётган зарарларига кўра спиртни ишлатмаслик йўлга қўйилмоқда. Бу ҳақда доктор Аҳмад Ражоий шундай дейди: тажрибалар шуни кўрсатмоқда бундан кейин иложи борича айниқса ёш болалар ва ҳомиладорларга хос дори дармонларда спирт моддаси қўшилмайди. Тиббий илмлар Исломий канфренсияси бу ҳақда катта муваффақиятли ишларни амалга ошириб жумладан спиртсиз дори дармон ишлаб чиқаришга ҳам муваффақ бўлдилар. Профессор Муҳаммад Абдуссалом шундай дейди: дори дармон саноатида жуда ҳам кўп дориларда, ҳатто ёш болалар ва ҳомиладорлар дорисида ҳам спиртни парчаловчи вазифасида қўллаш кенгаймоқда. Дунё соғлиқни сақлаш ташкилотининг Женевадаги 7-қурултойида 4-5/10/1985 фармацевтлар ва фармацевт химиклар орасида спирт моддалари ўрнига спиртсиз бошқа разбавател, сақловчи, ютимни осон қилувчи шаклдаги моддалар қўшишга шартнома имзоланди. Ҳақиқатда ҳам бир қанча дори дармонни дунёни турли ўлкаларига экспорт қилувчи ширкатлар томондан бу амалга ошди. Доктор Аҳмад Абулвафо ушбу дорилардан 73 навини зикр қилди.\nИслом оламида ишлаб чиқарилган ёки унга бошқа ғайриисломий ўлкалардан келтирилган дори дармонлар саноати воқеийлигини тезкор рисоласидан кейин қуйидагиларни хулоса қиламиз:\n1. Юқорида атилганидек, айрим нопок моддалар ичига қўшилган дорилар ишлаб чиқариш жараёнида истиҳолага учрамайди, инструкциясида дорининг ичидаги бошқа таркиблар билан аралашади. Ушбу аралашиш эса унинг ҳақиқати ва сифатини ўзгартирмайди. Шунингдек аксар нажас ва ҳаромлар ҳам тўлақонли истиҳола бўлмайди. Чунки унинг айни, сифати ва хусусиятлари олдингисидек қолаверади.\n2. Фуқаҳолар нопок нарсаларни айнининг ўзгаришида истиҳоланинг таъсири масаласида бир хил қарашда эмаслар. Истиҳоланинг таъсирига таслим бўлганда ҳам, нопок нарсалар қўшиб дори тайёрлаш ҳукми, уни истеъмол қилиш ҳукми билан тенгдир.\n3. Уламолар бир овоздан, ишлаб чиқаришда ҳаром қўшилган маҳсулотларнинг истеъмолини модомики ихтиёрий ҳолда бўлса, қўшилган ҳаром модда йўқ бўлиш ва бўлмаслигига қарамай, ҳаром дейишган. Юқоридагига қўшимча ҳолда айтамизки, хожат бўлмаганда, ўрнига ҳалоли топилганда ва топиш узрли бўлмаганда уларни ишлаб чиқариш ҳам ҳаром бўлади.\n4. Зарурат пайтида ва заруратнинг барча шартлари топилганда, таркибида нопок ва ҳаром мавжуд бўлган дори дармонларни эҳтиёж миқдорида истеъмол қилиш жоиздир.\n5. Таркибида ҳаром модда мавжуд дориларни зарурат миқдорича ишлаб чиқариш, унинг истеъмоли каби ҳукмга эгадир.\nСаудия доимий уламолар қўмитаси фатволари\nИнсоннинг кундалик эхтиёжлари ҳисобланган маҳсулотларни хайвон ёки ўсимлик моддаларидан олиниши керак.\nИнсоннинг кундалик эхтиёжларини қондирадиган аксар маҳсулотлардаги эмульгаторлар масдари икки нарсадан ҳоли эмас. Биринчиси ҳайвон аъзолари. Иккинчиси ўсимлик ва кимёвий моддалар. Хайвонлардан олинадигани ҳам иккига бўлинади.\n1. Гўшти ҳалол ва шаръий йўл билан сўйилган ва денгиз ҳайвонлари.\n2. Гўшти ҳаром ҳайвонлар ва ўлаксалар.\nБир қатор уламолар агар киши истеъмол қиладиган маҳсулотда иккинчи қисм ҳайвонлар борлигида гумон қилса, Расулуллоҳ (с.а.в)нинг: "Шубҳаланган нарсангни тарк қилиб, шубҳаланмаган нарсангга ўт”, деган сўзларига биноан уни тарк қилмоғи керак ва истеъмоли жоиз эмас, деганлар.\n1995-йил, 22-24-май, 1415-ҳижрий йил, 22-24-зулҳижжа Қувайт давлатида "Озиқ овқат ва дори дармонлардаги ҳаром ва нопок моддалар” мавзусида Тиббий илмлар бўйича исломий ташкилотининг анжуманида бир қанча қарорлар қабул қилинди.\n1. Пишлоқлар, турли ёғлар, қаймоқ, бисквит, шоколад, музқаймоқ ва ҳ.к маҳсулот таркибига; уламоларнинг чўчқа ёғи нажосатлиги ва уни ейиш ҳалолмаслиги, натижада музтарлик йўқлигига ижмо қилганлари сабабли айни ўзгармаган чўчқа ёғи қўшилган озуқалар ҳаромдир. Ўша моддалар қачонки бошқа бир моддага айланса уламолар наздида истиҳола деган қоидага биноан асл ҳукми ўзгаради. Бу икки жиҳатдан эътиборлидир. Биринчи жиҳат: ўзи ҳалол бўла туриб, нажосатга айланса ҳаром ҳукмини олади. Иккинчи жиҳат: ўзи нажас ва нопок бўлиб, ҳалол ва покизага айланса мубоҳ ва ҳалол ҳукмини олади.\n2. Саккизинчи қарорда эса истиҳола қоидасига кўра бир моддани айни ҳам сифати ҳам иккинчи моддага айланганидан нажасни тозага тозани нажасга айлантиради. Шунга биноан: нопок ҳайвоннинг суяги, териси вапайларидан истиҳола йўли орқали тайёрланган желатин эмульгаторлари пок ва ҳалолдир. Ўлимтик ва чўчқа ёғларидан истиҳола йўли билан ишлаб чиқарилган совун ва парфюмерия маҳсулотлари истиҳола деб аталган қоидага кўра покиза ва дурустга айланади. Гўшти ҳалол, ейиладиган бузоқчалар киндик сувидан тайёрланган пишлоқлар покдир. Чўчқа ёғидан тайёрланган ва бутунлай айни ва сифати истиҳола бўлмаган барча турдаги парфюмерия турлари крем ва балзамлар ҳаромдир ва ишлатиш жоиз эмас. Қачонки ёғлик хусусияти ва айни ўзгарсагина ишлатиш жоиз бўлади.\nПайғамбар (с.а.в): "Овланган ҳалол нарсани сувга чўккан ҳолда (чўкиб ўлганми ёки унинг ўқи билан ўлганми билинмагани учун)топилганда ейишдан қайтарганлар.”\nПайғамбар (с.а.в): "Овлаётган итингга бошқа итлар қўшилганини кўрсанг ема. Чунки сен ўзингнинг итинг учун "бисмиллаҳ” дегансан қолганларга эмас.”\nЮқоридаги ҳадисларда ҳукмга энг яқин сифатлар хилофи топилмагани учун истисҳоб(аниқ бўлганидан охирги кўринган сифат ё ҳолатни қўлламоқ)қилинмоқда. Забиҳаларда асли ҳаромлик устундир. Шунинг учун мубоҳ қилувчи шарт топилмаганда,аслидаги ҳаромлик боқий қолади.\nАгар эмульгаторлар кимёвий ёки табиий бўладиган бўлса истеъмоли жоиздир. Агар бошқаларига қўшилиб ё ўзи зарарли ва заҳарли ҳолатга айланса ундан қайтарилади ва истеъмоли ножоиз бўлади.\nМусулмон киши овқатида, ичимлигида, либосида ва ҳаётининг барча жабҳаларида эҳтиёткор бўлмоғи лозим.\nДоимий қўмита уламоларидан баъзи бир кундалик тозалик воситаларида жумладан camey, palmolive совунларида colgate тиш пастасида чўчқа ёғи борлиги ҳақида сўралди. Бу шунчаки тарқатилган хабар, миш-мишдан бошқа нарса эмас.\nКимёвий пишлоқлар таркибида ҳам чўчқа ёғи бор, деган миш-миш кўп тарқалди. Амалда эса бу ўз исботини топмади. Аслида нарсаларда поклик устувордир. Шунинг учун кимда-ким бир маҳсулотда аниқ чўчқа моддалари борлигини билса, ё гумони кўпроқ бўлса унда истеъмоли дуруст эмас.\nМуҳаммад Аюб Усмон\nИмом Муҳаммад Мунаввар\nМасъул муҳаррир: Муҳаммад Аюб Усмон\nКатегория: БАХС-МУНОЗАРА-МУХОКАМА | Просмотров: 1494 | Добавил: himoyachi | Рейтинг: 0.0/0


Нөкис қаласындағы 61-санлы жөнелисли таксидиң жолы асфальтланбақта (+фото) » KarInform\nНөкис қаласындағы 61-санлы жөнелисли таксидиң жолы, ҳәзирги Мәртлик (алдынғы Орақбай Қулымбетов) көшеси асфальтланбақта. Жаңа асфальт узынлығы 1 км, ени 5 метр аралыққа төселиўи режелестирилген болып, жумыс дерлик жуўмақланыў алдында тур. Көшениң алдынғы аҳўалы жүдә жаман еди. Бул жерге жаңа асфальт, көшениң басына светофор сондай-ақ, көшени жақтыландырыўшы шырақлардың кереклиги ҳаққында сайтымыздағы алдынғы мақалаларда жазған едик. Мақала 61-санлы жөнелисли таксидиң тилинен жазылған болып, онда төмендегише қатарлар келтирилген еди:\n«Ҳәр сапары мәнзилге жол алғанымда табаным тартпай, зорға ҳәрекетленемен. Тисимди-тисиме қойып шыдайын десем, олар бир-бирине сақыр-сақыр етип тийип, мазамды алады. Бирақ мениң саўлығымды ойлайтуғын адам жоқ. Жолларымныӊ тегис болмағаны аздай, оның үстине көшелер де қап-қараңғы. Балалығымнан түнде жүриўге қорқаман. Қәне, енди жолларымды жақтыландырыўшы нур – шырақлар болғанында өз мәнзилиме мен де, жанымдағылар да қыйналмай жеткен болар едик».\nБул мақалалардың қаншелли тәсири болғанлығын билмедик-тә, бирақ, көше асфальтланып, оның басына таза светофор орнатылды. Жақын арада шырақлардың жолларды жақтыландырып, қаладағы ең сулыў көшелердиң бири болыўына исенемиз. Бундай жаңалықлар усы аймақта жасаўшы халық ушын жаратылған және бир қолайлылық болды. Буннан ҳәмме қуўанышлы.\nКөшениң алдынғы аҳўалы\nБИР көшеге қойылған ЕКИ ат (оқыўшыдан хат)\nҚымбатлы ўақтымды урлап атырған 92-жөнелисли такси, ...


7 та ҳаёт учун ҳавфли таом: улар барибир энг тансиқ егулик бўлиб қолади | LifeHaq.uz\nЛютефиск — Скандинавия давлатларидаги анъанавий балиқли таом. У треска балиғини ишқорда маринадлаш орқали тайёрланади. Бир неча кун ўтгач балиқ сувда ювилиб, термал ишловдан ўтказилади. Натижада, кескин ҳидли ярим шаффоф лиқилдоқ масса ҳосил бўлади. Одатда бу таом Рождество байрамида пиширилган картошка ва сабзавотлар билан бирга дастурҳонга тортилади.\nУшбу таомни татиб кўришга таваккал қилган довюраклар кумуш ошхона жиҳозларидан фойдаланиш мумкин эмаслигини ёдда тутишлари зарур, чунки коррозия бир зумда уларни емиради.\n6-ўрин. Креветкали шок-коктейл\nШок-коктейл одатий креветкали (майда қисқичбақа) коктейлдан бирга тортиладиган махфий хушбўй қайласи билан фарқ қилади. Унинг таркиби кўп миқдордаги ерқалампирдан иборат. Қайлада умуман қалампир йўқлигига қарамай, коктейл шу қадар аччиқ чиқадики, айрим ташриф буюрувчилар ўзларини ток ургандек ҳис қиладилар ва ҳаттоки ҳушларидан кетадилар.\nМазкур аччиқ экзотик таомни Индианаполисдаги ноёб тайёрлаш усули орқали бутун дунёда ном қозонган «Авлиё Элмо стейк-хаусида» татиб кўриш мумкин.\n5-ўрин. Нага жолокия қалампири\nНага жолокия жаҳондаги энг аччиқ гибрид-қалампир сифатида Гиннес рекордлар Китобига киритилган. Қалампир таркибида уни ҳалокатли даражада ҳавфли қиладиган капсаитсин моддаси мавжуд. Пазандаликда ундан энг кам миқдорларда фойдаланадилар, чунки унинг ҳаттоки биргина ортиқча грамми ўлимга сабаб бўлиши мумкин. Бироқ, у ёввойи филларни экинлар ва уйлардан ҳайдаш учун қишлоқ хўжалигида кўп ишлатилади.\n4-ўрин.Қовурилган а-пинг бий ўргимчаги\nҚовурилган а-пинг бий ўргимчаги — Камбоджа ошхонасининг миллий бойлиги ҳисобланади. Маҳаллий аҳоли учун бийдан тайёрланган егулик – ноёб таом ҳисобланади. Юмшоқ гўшт ва қарсилдоқ ширин қобиқ маҳаллий аҳоли ҳамда сайёҳларни ушбу экзотик таомни татиб кўриш учун навбатда туришга мажбур қилади.\nБироқ, уни ейишда ўта эътиборли бўлиш зарур, чунки ўргимчакнинг қозиқ тишларида энг кучли заҳар бўлиб, таом нотўғри тайёрланган бўлса тузатиб бўлмас оқибатга олиб келиши мумкин.\nНоксимон аки меваси — Ямайка ошхонасидаги анъанавий таркибий қисмдир. Меванинг фақат этини истеъмол қилиш мумкин бўлиб, у аввал пиширилади, сўнгра қовурилади ҳамда салат, нон ва мевалар билан бирга тортилади. Аки кўриниши ва таъми бўйича ёнғоқ таъмлик қовурилган тухумни эслатади. Хусусан, меванинг яхши пишмаганлари ҳавфлидир, чунки уларнинг таркибида мавжуд токсинлар нотўғри термал ишлов бериш оқибатида ўлимга олиб келиши мумкин.\nАсрлар давомида ноанъанавий тиббиёт бангидевонадан доривор ўсимлик сифатида фойдаланиб келган. Аслида эса бу ҳавфли заҳарли ўсимлик. Бангидевона уруғларини, баргларидан тайёрланган чой ва шарбатини истеъмол қилиш алаҳлаш, хотирани йўқотиш, юрак уришининг тезлашиши ва галлютсинацияларга сабаб бўлиши, ортиқча миқдори эса ўлим билан тугаши мумкин.\n1-ўрин. Саннакчи саккизоёғи\nСаннакчи корейс ошхонасидаги энг қиммат ва ноёб таомлардан бири ҳисобланади. Тирик саккизоёқ бўлакларга бўлиниб, шундай тириклигича дастурхонга тортилади. Ишқибозларнинг фикрича, тирик саккизоёқ пиширилганига нисбатан янада ўткир таъмга эга бўлади.\nБундай таомнинг ҳавфли томони шундаки, қисқараётган пайпаслагичлар бўғилишга сабаб бўлиши мумкин. Шунинг учун уни яхшилаб чайнаш тавсия этилади. Анъанага кўра саккизоёқ устида кунжут уруғлари сепилади ва турли қайлалар билан бирга тортилади.\n01/09/2020 08:17:04 2805 0 Манба: https://www.adme.ru


Дурдона Қурбонова: "Йигитлар гап отганда ўзидан сипо ясаб оладиган қизларни ёқтирмайман" » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\nДурдона Қурбонова: "Йигитлар гап отганда ўзидан сипо ясаб оладиган қизларни ёқтирмайман"\n08 апрель 2019, 21:05\nАктриса Дурдона Қурбонова яқинда Интервью ТВ каналига берган интервьюсида баъзи ўзбек қизлари ҳақида ўз фикрларини баён қилган. Яъни:\n- Йигитлар гап отганда ўзидан сипо ясаб оладиган қизларни ёқтирмайман. Сипо кўринган қиз рол ўйнаётган бўлади. Йигитларнинг ўзлари ҳам бу нарсани тушуниб қолишган. Озгина гаплашиб кўрсангиз сезилади. Учрашувларга чиққанда “йигитлар билан гаплашмаганмисиз” деб сўрашади.\nБолалар билан гаплашмаган қизнинг ўзи йўқ! Ҳеч бўлмаса бир марта бўлса-да смс хабар ёзишган. “Ёзишмаганман” дейдиган қизга мен ишонмайман. Баъзибир актрисаларимиз инстаграмда жонли эфирда “мен севгига ишонмайман, кимдир мени яхши кўриб қолса, ўшанда ишонаман” дейди.\n10 тасига алданиб юриб, энди бунақа гаплар қилади. Баъзида қизлар борасида ўзим ҳам адашаман. Тирноғида лак билан намоз ўқийдиган қизлар бор. Тирноғимга лак суриб, съёмкада яхши кўринади, деганман онамга. Шунда онам, сен съёмкангни ўйлаяпсанми ёки нариги дунёингними, деганлар, - дейди Дурдона Қурбонова.\nЯнгиликлар » Маданият » Дурдона Қурбонова: "Йигитлар гап отганда ўзидан сипо ясаб оладиган қизларни ёқтирмайман"\n10:30 «Миллион» жамоаси аъзоси Дурдона Қурбонова арабча рақсга тушди (видео)\n09:39 «Миллион»чи Дурдона Қурбонова дельфинлар оғушида\n12:30 Эронлик қизлар футбол учрашувига тушиш учун йигитлар қиёфасига киришди


МАМЛАКАТ ТАРАҚҚИЁТИНИНГ МУҲИМ КАФОЛАТИ | QISHLOQ HAYOTI\nАсосий Қомусимизда инсон, унинг ҳаёти, эркинлиги, шаъни, қадр-қиммати ва бошқа дахлсиз ҳуқуқлари олий қадрият эканлиги мустаҳкамлаб қўйилган. Бу ҳар томонлама кучли, ривожланган, эркин, ҳуқуқий демократик давлат қуришнинг асосий омили саналади.\nАгар Ўзбекистоннинг инсон ҳуқуқларини таъминлашга оид етмишдан ортиқ халқаро шартномаларга қўшилганини, жумладан, Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Инсон ҳуқуқлари бўйича вакили (Омбудсман), Инсон ҳуқуқлари бўйича миллий марказ, прокуратура, адлия, ички ишлар органларини ўз ичига олган миллий қонунчилик тизими фаолият олиб бораётганини, шунингдек, 2017-2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясининг ижроси юзасидан суд ҳокимиятининг чинакам мустақиллиги ва эркинлигини таъминлаш, одил судловнинг сифати ва шаффофлигини ошириш, “Хабеас корпус” институтини қўллашни кенгайтиришни назарда тутувчи элликдан ортиқ қонун ҳужжатлари қабул қилинганини ҳисобга оладиган бўлсак, мамлакатимизда инсон ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлашга ва муносиб ҳимоя қилишга қаратилган ишлар кўлами янада яққолроқ намоён бўлади.\nЭндиликда суд тизимини тубдан ислоҳ қилишга қаратилган ишлар ўзининг самарасини бера бошлади. Жумладан, жиноят содир этишда айбланаётган шахснинг айби судда аниқ бўлмагунга қадар у айбдор ҳисобланмаслиги тўғрисидаги конституциявий нормаларни амалда таъминлашга эътибор кучайтирилди. Шунингдек, ягона суд амалиётини таъминлаш учун Ўзбекистон Республикаси Олий суди ва Олий хўжалик суди бирлаштирилди. Судьяларни танлаш ва лавозимларга тайинлашда ноқонуний аралашувларнинг олдини олиш, очиқ, ошкора ва муқобил танлов тизимини яратиш мақсадида Судьялар олий кенгаши таъсис этилди. Жаҳон тажрибаси чуқур ўрганилган ҳолда давлатимиз тарихида биринчи марта судья лавозимига муддатсиз тайинлаш амалиёти жорий қилинди. Шу асосда судьяларнинг фуқаролар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича мустақиллигининг кафолатлари кучайтирилди. Судья адолатли ҳукм чиқариши учун аввало халқни, унинг ҳаётини, дарду ташвишларини яхши билиши керак. Ана шу ислоҳотларнинг мантиқий давоми сифатида маъмурий судлар фаолияти йўлга қўйилди. Эндиликда фуқароларимизнинг ҳақ-ҳуқуқлари давлат идоралари томонидан бузилса, улар ҳар бир туман ва шаҳарда тузилган маъмурий судларга мурожаат қилишлари мумкин. Маълумки, илгари ҳар бир туманда бундай судлар бўлмагани туфайли одамлар ўз муаммоларини вақтида ҳал қила олмаган. Суднинг тарбиявий ролини кучайтириш, унинг фаолиятида очиқлик ва ошкораликни таъминлаш, суд ҳукмларини қабул қилишда жамоатчилик фикрини инобатга олишга жиддий эътибор қаратилди. Шу мақсадда суд ишларини сайёр тартибда кўриш йўлга қўйилди.\nИшларни назорат тартибида кўриш муддатлари уч йилдан бир йилга қисқартирилди. Апелляция ва кассация инстанциялари босқичида иш юзасидан юқори суд инстанцияси томонидан якуний қарор чиқариш кафолатлари мустаҳкамланди. Янги тартиб жорий этилиши билан фуқароларимизнинг судма-суд овораю сарсон бўлиб юриши каби салбий жиҳатларга барҳам берилди.\nЯнги тартибда судлар томонидан жиноят ишларини қўшимча терговга қайтариш тартиби бекор қилинди. Бу эса суд ва тергов органларининг ҳақиқатни аниқлаш, шунингдек, қонуний, асосли ва адолатли қарорлар қабул қилиш борасидаги масъулиятини оширди.\nҲар бир ҳукмнинг қонуний ва адолатли бўлишини таъминлаш мақсадида жамоатчилик фикрини инобатга олиш амалиёти йўлга қўйилди. Маҳалла фуқаролар йиғинлари, Ўзбекистон ёшлар иттифоқи туман ва шаҳар кенгашлари, хотин-қизлар қўмиталари кафиллиги асосида судланувчиларга, айниқса, ёшларга озодликдан маҳрум қилиш билан боғлиқ бўлмаган жазо турлари тайинланиши каби қайта имкониятларни қўллаш тажрибаси жорий этилди. Сирасини айтадиган бўлсак, бу саъй-ҳаракатлар натижасида фуқароларимиз онгида қонунларни ҳурмат қилиш ва итоаткорлик туйғуси ошиб бормоқда. Қонунларга амал қилиш эса юксак ҳуқуқий онглилик, жамият ва давлат манфаатларини чуқур тушуниб етиш, ижтимоий бурч, яъни ўз қилмишлари учун жамият, давлат олдида жавобгарлик туйғусини шакллантиришга хизмат қилади. Қонунга бўйсунган ҳар бир фуқаро қонун талаблари жамиятнинг юксак манфаатларини ифода этишини, қонунларга риоя этиш фақат халқ манфаатларига эмас, ўз шаъни ва қадр-қимматига ҳам хизмат этишини яхши тушунади. Қонунларни ҳурмат қилиш ҳуқуқий демократик давлат қуришнинг асоси бўлиб, унинг негизида шаклланган ҳуқуқий маданият жамият тараққиётига хизмат қилади.\nсуди судьяси ёрдамчиси.


Даромадга қараб буромад - Review.uz\nҲар қандай демократик давлат тузимининг зарурий жиҳатларидан бири маҳаллий ўзини-ўзи бошқаришдир. Маҳаллий бошқарув ва ижроия органларига юклатилган вазифаларни бажариш учун уларга муайян мулкий ва молиявий бюджет ҳуқуқлари берилади. Маҳаллий бюджетлар орқали ижтимоий истеъмол фондлари аҳолининг тегишли гуруҳлари ўртасида тақсимланади.\nДавлат бюджетининг барча босқичларида мувозанатни сақлаш, маҳаллий бюджетларнинг даромад қисмини мустаҳкамлашга йўналтирилган бюджетлараро муносабатларни такомиллаштириш ва ривожлантириш бўйича кенг қамровли лойиҳаларни ишлаб чиқишга бўлган эҳтиёж янада ортмоқда. Бунинг асосий сабаби Ўзбекистон Президенти Ш. Мирзиёев 2016 йил якунлари ва 2017 йилги иқтисодий дастурнинг устувор вазифаларига бағишланган маърузасида ҳудудларни барқарор ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришни молиялаштириш учун маҳаллий бюджетларнинг маблағлари етарли эмаслигига алоҳида эътибор қаратди.\nБунинг салбий омиллари сифатида қуйидагиларни келтириш мумкин.\nҲудуд иқтисодиётида юқори қўшимча қиймат ярата оладиган тармоқларнинг шакилланмаганлиги;\nҲудуд иқтисодий салохиятига нисбатан ижтимоий мажбуриятларнинг салмоқлилиги;\nНоформал ҳамда яширим фаолият турларининг кенгайиши натижасида солиққа тортиш базасиниг нисбатан торайиб бориши ва бошқалар.\nҚайд этиб ўтилган сабаблар туфайли бугунги кунда республика ва маҳаллий бюджетлар ўртасидаги муносабатларни бир тизимга келтириш жараёни қийин кечмоқда.\nАлбатта сўнгги йилларда иқтисодиётни ислоҳ қилишнинг асосий устувор йўналишлари бўйича чора-тадбирларнинг амалга оширилиши натижасида юқори даромадли тармоқларни ривожлантириш кўпгина ҳудудлар маҳаллий бюджетларининг мустақиллигини ошириш ва субвенциядан чиқаришга ижобий таъсир кўрсатди.\nАлбатта бюджет даромадларини тўғри ва етарли даражада шакиллантириш жуда муҳим масала. Шунинг билан биргаликда, маҳаллий бюджет ижросининг ижтимоий самарадорлигини ошириш ҳам ҳозирги даврнинг долзарб муаммоларидан бири бўлиб қолмоқда\nМаҳаллий бюджетнинг ижтимоий-маданий тадбирларга йўналтирилган харажатлари самарадорлиги аҳолининг ижтимоий эҳтиёжларини тўғри аниқлаш ва уларни ўз вақтида молиялаштириш, даромад манбалари ва харажатлар ўртасидаги мувозанатни аниқлашни талаб қилади.\nБу ўринда давлат таълим, соғлиқни сақлаш, маданият, ижтимоий таъминотни ривожлантиришга ҳамда аҳолининг энг ҳимоясиз ва муҳтож бўлган табақаларини қўллаб-қувватлашга қаратилган миллий дастурларни сифатли ишлаб чиқиш муҳим ўрин тутади. Шу билан бирга, маҳаллий бюджет ҳаражатлари ижтимоий-маданий талабларнинг ортиб бориши ҳам етарли даражада асосланган бўлиши керак, яъни иқтисодиёт ривожланганлик даражасига қараб бундай тадбирларга қўл уриш мақсадга мувофиқдир.\nМасалан, эркин нарх ва юқори инфляция шароитида аҳолининг турмуш даражаси пасаймаслиги учун бюджетда аҳоли даромадларини индексациялашни таъминлашга қаратилган харажатларни кўзда тутиш жаҳон тажрибасида кенг кўрсатилади.\nБундан ташқари, бюджетдан маблағ билан таъминланадиган ташкилот ҳамда муассаса ходимларининг иш хақи, нафақа, стипендия ва бошқа тўловларининг миқдори қайта кўриб турилиши керак.\nИжтимоий соҳани маблағ билан таъминлаш борасида тажриба шуни кўрсатмоқдаки, кўпгина ривожланган мамлакатларда ижтимоий соҳа харажатлари давлатнинг асосий молиявий фаолияти ҳисобланиб, улар бу молиявий фаолиятни маҳаллий бюджетлар томонидан амалга оширади. Фикримизнинг ёрқин далили сифатида Чили давлатининг маҳаллий бюджетлари томонидан амалга оширилган ижтимоий соҳа харажатларини мисол келтирадиган бўлсак, ушбу давлат тажрибасини ривожланаётган давлатларда қўллаш самарали ҳисобланади.\nЧили ислоҳотининг моҳияти тақсимот тизимидан жамғаришга ўтиш, давлат нафақа таъминоти улушини кўп даражада қисқартириш ва хусусий нафақа фондларининг юзага келишидан иборат бўлди.\nДавлат нафақа суғурта тизими фақат дастлабки вақтда самарали бўлди. Одатдагидек, нафақахўрларнинг дастлабки авлоди учун анча қулайлик яратилди, улар нафақа тизимига келиб тушадиган катта миқдордаги қайта тақсимлаш орқали маблағ билан таъминланади. Бироқ катта миқдордаги тўловлар, нафақа тизимининг узоқ муддатга режалаштирилмаганлиги, ижтимоий масалаларнинг марказлаштирилган тартибда ҳал қилиниши шунга олиб келдики, бу тизим доимий (пермамент) танглик ҳолатига тушиб қолди.\nДавлат бюджетининг барча босқичларида мувозанатни сақлаш,\nмаҳаллий бюджетларнинг даромад қисмини мустаҳкамлашга йўналтирилган бюджетлараро муносабатларни такомиллаштириш ва ривожлантириш бўйича кенг қамровли лойиҳаларни ишлаб чиқишга\nбўлган эҳтиёж янада ортмоқда\nНисбатан кейинги давр нафақахўрлар авлодига кўрсатилган омиллардан ташқари, макроиқтисодий омиллар — ЯИМ, фоиз миқдори, инфляция, валюта айирбошлаш курсининг ўсиш даражаси ҳам таъсир кўрсата бошлади.\nНафақа фондларини бошқариш давлатга тегишли бўлиб, у тўпланаётган бадалларнинг хавфсизлигини ва энг кам тўловларнинг бир хил даражада бўлишини таъминлайди.\nЮзага келган бундай вазиятда нафақа таъминотини ислоҳ қилиш иқтисодий ислоҳотлар умумий жараёни билан боғлиқ бўлган бир қанча муаммоларни ҳал қилиш лозимлигини кўрсатди. Уларнинг ичида Дж. Грюбер томонидан аниқланган 3 та асосий муаммо, яни:\nҳозирги нафақахўрлар турмуш даражасининг пасайиши;\nнафақа таъминоти даражасининг нафақахўр меҳнати ҳиссаси миқдоридан ажратилганлиги;\nнафақа таъминотида молиявий тизим мувозанати бузилганлигини ажратиш мумкин. Ушбу муаммоларнинг ҳал қилинишини нафақа тизимини ислоҳ қилиш йўлларининг мақсадга мувофиқлик мезонлари ўрнида кўриш мумкин.\n2016 йил якунлари бўйича мамлакатимизда ялпи ички маҳсулот 7,8 фоиз ўсганлигига қарамай маҳаллий бюджетларнинг даромадлари 2015 йилга қараганда 3,4 фоизга пасайган. Шу сабабли ҳам 2017–2021 йилларга мўлжалланган Ҳаракатлар стратегиясида маҳаллий бюджетларнинг даромад қисмини мустаҳкамлашга йўналтирилган бюджетлараро муносабатларни такомиллаштириш масалаларига алоҳида эътибор қаратилганлиги бежизга эмас.\nМаҳаллий бюджетлар даромадларини оширишнинг мавжуд имкониятларидан яна бири бу — жойларда аҳолининг иқтисодий активлигини оширишга имкониятлар яратиш, шунингдек жисмоний ва юридик шахсларни тадбиркорлик фаолиятидан олаётган даромадларини солиққа тортиш механизмини такомиллаштириб бориш билан боғлиқдир. Бунда тадбиркорлик фаолиятидан олинган даромадни солиққа тортиш ставкалари маҳаллий ҳокимиятлар томонидан мустақил ўрнатилади. Бунда авваламбор ставка ўрнатишда барча якка меҳнат фаолияти билан шуғулланувчилар учун тенг шароит яратиш, даромадларни тўлиқ солиққа тортилишини таъминлаш зарурдир. Шунингдек, ушбу солиқ ставкаларини инфляция даражасига қараб ўзгартириб бориш мақсадга мувофиқдир.\nИжтимоий таъминот тизими ижтимоий таъминлаш турларининг кўплиги ва уларни молиялаштириш манбаларининг кўпканалли эканлиги билан ифодаланади.\nИжтимоий соҳа харажатлари таркибида салмоқли улушни таълим тизимига ажратилаётган харажатлар ташкил этади. Шу ўринда қуйидаги назарий таклифни келтирсак. Ривожланган ва ривожланаётган мамлакатларда таълимнинг учта асосий моделини ажратиб кўрсатиш мумкин: Осиё модели, Америка модели, Европа модели кабилар. Осиё таълим модели таълимни молиялаштиришда давлатдан ташқари хусусий бизнес ҳам алоҳида ўринга эга. Бу моделда таълимни молиялаштиришда маҳаллий манбалар миллий манбаларга қараганда кўпроқни ташкил этади. Бошланғич ва ўрта таълим асосан бепул, олий таълим эса пуллидир. Олий таълимда талабаларга грантлар ва кредитлар ҳисобидан таълим хизматлари учун пул тўлаш бўйича ёрдам берадиган кўп тармоқли тизим ҳам мавжуд. Масалан, Япония таълим тизими мамлакат умумбюджети учун нисбатан арзон тушмоқда. Япония ҳукуматининг таълимга қиладиган сарфи ялпи миллий маҳсулотнинг 5,5-6%ини ташкил этади, бу кўрсаткич АҚШда 7,1%ни, Буюк Британияда эса 7,7%ни ташкил этади. Японияда олий таълим давлат ва хусусий таълим муассасаларига таянади. Ғарб мамлакатлари таълим муассасалари харажатлари ҳукумат грантлари, талабалардан таълим учун олинадиган ҳақ, тижорат фаолиятидан олинадиган даромадлар ҳисобига қопланади. Турли мамлакатларда улар нисбати ҳар хил бўлиб, вақти-вақти билан бу кўрсаткичлар нисбати ўзгариб туради. Талабалар шахсий кундалик сарф-харажатларни қуйидагилар ҳисобига шакллантиради:\nҳукуматдан олинган индивидуал грантлар:\nталабаларга тарқатиладиган махсус заёмлар;\nМамлакатимизда ҳам ҳудди Япониядаги каби катта маблағ талаб қилувчи олий ўқув юртларигина давлат иҳтиёрида қолса ва нисбатан камроқ маблағ талаб қилувчи ОТМлар эса хусусий секторга тақсимланса мақсадга мувофиқ бўлар эди. Чунки таълимни хусусийлаштириш бу соҳага қўшимча маблағ жалб этишга кўмаклашади. Қолаверса, хусусий ОТМларини турли йўллар билан рағбатлантириш зарур, масалан, ҳар хил солиқ имтиёзлари бериш ҳамда лицензия олишни янада оптимал вариантларига қўллаш лозим.\nРивожланган чет эл мамлакатларида йўлга қўйилган таълим тизими ва уни молиялаштириш усулларини ўрганиб, хулоса қилиш мумкинки, бу моделларнинг айрим самарали жиҳатларини мамлакатимиз таълим тизимига жорий қилиш долзарб масалалардан биридир. Фикримизча, давлат бюджетидан таълим тизимига ажратилаётган харажатлар жами бюджет харажатларининг 34–35 фоизини ташкил қилаётган бир даврда бу маблағларни режалаштириш ва бюджет маблағларининг чекланганлиги шароитида таълим муассасаларининг бюджетдан ташқари даромад топишлари учун шарт-шароитлар яратиб бериш таълим тизимининг моддий таъминотига ва унда ишловчиларнинг қўшимча даромад топишлари имкониятига ижобий таъсир кўрсатади. Яъни, таълим муассасаларининг ўз фаолият турлари бўйича қўшимча пуллик хизмат кўрсатишларини рағбатлантириш эса аҳолининг таълим хизматларига ошиб бораётган эхтиёжини тўлароқ қондириш имконини беради. Қолаверса, маориф ташкилотларида ташкил этилаётган ривожлантириш фондининг тақсимланиши қуйидаги тартибда амалга оширилмоқда, яни шаклланган маблағларнинг:\n15 фоизгача бюджет ташкилоти ходимларини рағбатлантиришга;\n85 фоиздан кам бўлмагани бюджет ташкилотининг моддий техника базасини кенгайтиришга.\nИжтимоий соҳа харажатлари таркибида салмоқли улушни\nта`лим тизимига ажратилаётган харажатлар ташкил этади\nБизнинг фикримизча, мазкур фонднинг тақсимланишида, ишчи ва ходимларни рағбатлантиришда муайян чегара қўйилган бўлиб, ушбу чегара уларнинг ташаббус кўрсатиб ишлаши учун қисман тўсиқ бўлмоқда.\nШу ўринда айтиш жоизки, қўшимча топилган маблағларнинг тақсимланиш чегараси 50 % / 50 % бўлганда мақсадга мувофиқ бўлар эди. Бу ўз ўринда ишчи ва хизматчиларнинг ташаббус фаолиятини кенгайтириб, уларнинг муқим ишлаши учун қулай шарт-шароитлар яратган бўлар эди.


Разил ташаббус « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\n“Бозорчи аёлларда на маънавият, на маърифат бор”\nБугун Ахборот ва оммавий коммуникациялар агентлигида «Оиладаги зўравонлик масалалари, турли вазиятлар таҳлили ва бу борада олиб борилаётган чора-тадбирлар» мавзусидаги брифинг ташкил этилибди.\nУнда Хотин-қизлар қўмитаси раислигига яқинда қайта тайинланган Элмира Боситхонова ҳам қатнашган. Тадбирда ўзбек аёллари раҳбари «бозорчи аёллар»ни танқид қилибди:\n– Мамлакатни биламан десанг, бозор билан мозорига бор, деган гап бор. Ҳақиқий бозорчи аёлларда на маънавият, на маърифат бор.\nЭлмира хонимнинг айтишича, яқинда Самарқанддаги Сиёб бозорида чет эллик меҳмонлар билан айланиб юрганда бозорчи аёлларнинг муомаласидан уялиб кетган. Шу сабабли Сиёб бозоридаги аёлларнинг ўзини тутиши масаласи кун тартибида турган муаммоли масалалардан бирига айланибди.\nБош вазир ўринбосарининг айтишича, эндиликда «бозорчи аёллар»ни тарбиялаш учун бозорларда қўмитанинг бошланғич ташкилоти тузилади.\nБозорда ишлайдиган аёллар маърифатсиз «бозорчи аёл» номига муносиб бўлмасликлари учун бошланғич ташкилот хонасида улар билан маърифий суҳбатлар ўтказилиши ҳам режалаштирилган:\n– Бор ҳаракатимиз бозор ҳақиқатан ҳам маърифат манбаи бўлишига эришишга қаратилади.\nБу ҳали ҳаммаси эмас. Элмира Боситхонова бозордаги аёлларни тарбиялашнинг антиқа усулини ўйлаб топибди. Эндиликда бозорларда радиоузел орқали Зулфиянинг «Хотирам синиқлари»га ўхшаш асарлар ҳар куни беш-олти мартадан ўқиб эшиттирилиши, муомала маданияти мавзусида эшиттиришлар тайёрланиши ҳам кўзда тутилаётган экан.\nХабарни ўқиб йиғладим… Мен шунақа таъсирчан инсонман. Йиғлаганим боиси бир қарасанг собиқ президент ўзи яратиб қўйган ифлос тузум дастидан Ватанидан олисга кетганларни “дангасалар” деб хақорат қилади, бир қарасанг миршаблар айни Рамазонда майли ўғри, майли тўғри бўлсин аёлни ечинтиради, яна бир боқсанг шўрлик аёлга алдаб кўзбўямачилик қилиб уй берилади ва қайтариб олинади энди эса бозорчи аёлларга навбат етиб келибди.\nСаккиз ёшимдан қўлимга кетмон тутган бўлсам умримнинг ўн беш йили то чорвачилик қилиб сингунимча деҳқончилик билан ўтди. Меҳнати оғир, хизмати энг арзон иш шу Ўзбекистонда.\nМен то ўн олтига киргунимча отам вафотидан сўнг онам бозорда гилос, қулупнай, картошка, хуллас қўйингчи нима етиштирган бўлсак шуни сотган.Яшик-яшик памилдориларини хеч ким олмагач бир четга тўкиб кетган қоп-қора аёлларни, оғир-оғир қопларни елкасида ташиб ўзига бир дона бўлсин сомса олишни раво кўрмай қизимга мактаб формаси олишим керак деган ўттизга кирмай қадди букилган беваларни ўша ерда кўрганман.\nБир йили адашмасам 23 яшар пайтим эди. Ярим гектар қулупнай экдим. Хосил ўйлаганимданда зўр бўлди. Хамма қатори қулупнай тергани мардикор аёлларни ёлладим. Қанча тўлаганимни айтмайман аммо мен бошқаларга қараганда кўпроқ тўлардим. Бу менинг кўнгилчанлигимдан эмас балки уларнинг меҳнатлари шунга арзигани учун ва хосилим мўллиги сабабли эди.\nЎшаларнинг орасида эндигина 25 га тўлган эридан бева қолган бир қиз хам бор эди. Хамма ишчилар алоҳида бир хонада ётса у илиқ кунлар ховлимизда онам билан ётарди. Онам яхши кўрарди уни. Сабаби у қиз узун киярди, бирор марта телефонда йигитлар билан валақлашганини кўрмаганман дердилар. Агар шу хам маънавиятсизликка кирса унда билмадим.\nМумкин хаёт қийнаб бозордаги айрим аёллар сўконғич сал қўполфеъл бўлиб қолгандир аммо айримларигина шундай холос. Бозорчи аёлларга маънавият маърифат улашишдан олдин уларнинг қорни тўйсин аввало!\nУларнинг қорнини тўйдиролмас экансизми ўзи тўйғизишига қўйиб беринг. Уларнинг эрларига хам ёпишманглар! Баббаробар ишласада ойда бир гўшт кўрмайдиган оилалар бор.\nЎЗБЕК АЁЛИдан чет-элликлар олдида уялдингизми? Нега? Уларни шу аҳволга солган давлат эмасми? Буни бир неча бора президентнинг ўзи тан олмадими? Умуман олганда айрим хонимлар хокимият тепасига қандай йўллар билан келганини билмадиму бозордаги аёллар мажбуран кўчага чиқиб ул-бул маҳсулот сотсадп халол пул топадилар. Сизлар фоҳишаҳонарни тафтиш қилинглар яхшиси!\nБир йили бир милиционер Фарҳод бозори атрофида нон сотаётган хижобли аёлнинг сочидан судраб ёпган нонларини ер билан битта қилганини кўрганман. Ўшанда аёл:”Илойим тўртта етим боламнинг хаққи санлани тутсин!” “Қиёматда қўлим ёқенда бўлади” деб ердаги нонлани йиғлаб терган. Милиционер семиз эди. Қип-қизариб “оғзиндан чиқиб ёқенга ёпишсин” дейишдан нарига ўтмаган. Бориб аёлни қайтадан тепкилолмаган…Ўзи хам йиғлаб юборай деган… Иккисигаям раҳмим келган. Бирининг тўрт боласи оч, бири эса буйруқни бажармаса хайдалади…\nХуллас шундоғам аҳолининг кўп қисми қора меҳнат билан кун кўраркан Президентни олдида ўзининг мақомини ошириш учун РАЗИЛОНА ТАШАББУС кўрсатмасдан аёлларга бошқача кўмак бериш керак қаёқдаги соҳта шиорларни кўтариб чиққунча.\nЎша бозорчи аёллар бир кунда қанча дам олишини хокимиятдаги айрим харомхўрлар қайдан билсин?\nЁш эдим. Онам бир кун олдин терган хосилимизни эртасига эрталаб соат 10:00 гача сотиб қайтиб, яна қайтадан биз териб қўйган хосилимизни олиб бозорга кетарди иккинчи марта. Кейин кечкипайт келиб эртанги хосилни биз билан бирга сараларди. Эрталаб яна бозорга кетарди.\nВа бир ой шу такрорланарди. Бу мен ўн олтига киргунча давом этган. Онамнингку ўғиллари бор эди. Бозордаги хамма аёлларнинг ўғли йўқку. ИШЧИ ЎРИНЛАРИНИ ЯРАТИНГЛАР МАЪНАВИЯТ, МАЪРИФАТ ДЕБ ХАЛҚ ФАРОВОНЛИГИ УЧУН ХЕЧ НАРСА ҚЎЛИНГИЗДАН КЕЛМАСЛИГИНИ ИСБОТЛАГУНЧА!\nЭ чиркин ташаббусларингга Анвар Обиджон айтганидек Умар Хайёмнинг рубоийси!\nАсабим бузуқ. Менга минғирлаб айримлар комментимгаю, личкамга негатив паносларини ташлаб кетмасин! Сразу блоклайман! Арманларга кенглик сўрамаяпман эй тепадаги маразлар жиллақурса ўз мусулмон халқингизга ўзбегингизга қайишинглар, химмат қилинглар ахир! Ит туғмаганку сизларни! Одам туққанку!\nХали қарасанг Усмон Носир хали қарасанг эри вафот этгач, тожик шоири билан мактублар ёзишиб флиртовать қилган шоирани маданият тимсоли қилиб кўрсатмасдан!\nЮқоридагилар ўзларингни тарбияланглар!\nБу қадар ифлос мансабдорлар бошқа юртда топилмаса керак. Қачон қарама ўзиникини хўрлайди булар… Шўрлик бозорчи аёл! Сен ойда йилда бир тоғга борасанми йўқми, умрингда ёринг билан бирор хориж давлатига сафар қиласанми йўқми театр ё концерт томошасини кўрасанми йўқми билмадим. Лекин сенинг хаққингни еганлар ва еётганлар буни ортиғи билан бажаришади. ИШОНАВЕР…\nСени билмадим аммо мен уларни ёмон кўраман улардан хазар қиламан…\nБошинг тошдан бўлсин эй ўзбек аёли…\nНокаслар бор сени туртиб ўтурлар,\nБу бир мардикор деб ғийбат сотурлар.\nУларни қарғама, шундоғам бир кун,\nУлар жаҳаннамда йиғлаб ётурлар.\nНомаҳрамга ахир тутмайсан бўса,\nШукрки қайдадир сотмаяпсан тан.\nХулқинг боис лаъин йироқда бўлса,\nАллоҳ сен биландир,\nАллоҳ сен билан.\nГарчи эгнингдамас либоснинг зўри,\nГарчи сенинг эмас, давралар тўри.\nТўртта боланг бирла халол луқма еб,\nАллоҳга шукр деб яшашинг тўғри.\nТулкилар ортингдан пойлаб юражак,\nТўнғиз васлинг хақда хаёл суражак.\nАрслонга сен эмас, ёш товус керак,\nКўппаклар хам нуқул сенга хуражак.\nЙўқ айбинг ёйишгач бутун бир элга,\nКўз ёшинг айланур, ёмғирга, селга.\nБарча ситамлардан қутилармидинг,\nТопилса бошингни қўйгувчи елка.\nҒарлар таклиф қилса, сенга ҳушторлик,\nРад айларсан қўрқиб, қилиб ҳушёрлик.\nЁр уйидан сени қувди қайноғанг,\nКелин деб ота уй айлади торлик.\nЛўттибозлар ўзин даҳоман деркан,\nСендайлар кўп, ўзим танҳоман деркан.\nЭй опажонима биз нима дердик,\nДажжол хам ўзини Худоман деркан…\nТақдир ишларидан бўлиб қолсанг лол,\nБалки олиб қочур оқшомда хаёл.\nРизо қилсанг Хақни халоллигинг-ла,\nМукофотинг жаннат эй бева аёл.\nТуҳматлар дастиндан кўзинг тўла ёш,\nУнга гул отурлар, сенга эса тош.\nЛек фоҳиша жирканч, минг бой бўлса хам,\nМинг фақир бўлсангда азизсан фаррош!


Фаластин бош мураббийи: «Ўзбекистон билан ўйиндан олдин бизни битта савол қийнамоқда…» - 19 Ноября 2019 - Yangiliklar Olami - www.SherlarUz.CoM - SMS SHERLAR, SEVGI SHERLARI, YANGI\nПятница, 06.12.2019, 22:26\nГлавная » 2019 » Ноябрь » 19 » Фаластин бош мураббийи: «Ўзбекистон билан ўйиндан олдин бизни битта савол қийнамоқда…»\nФаластин бош мураббийи: «Ўзбекистон билан ўйиндан олдин бизни битта савол қийнамоқда…»\nЖЧ-2022 саралаши доирасидаги Ўзбекистон – Фаластин учрашувидан олдинги матбуот анжуманининг иккинчи қисмида Нуриддин Оулд Али қатнашди,дея хабар бермоқда Championat.\nУнга футболчи Назми Ал Бадави ҳамроҳлик қилди.\n«Ассалому алайкум. Эртанги учрашув ҳар иккала жамоа учун муҳим ҳисобланади. Иккала жамоа ҳам олдинги турдаги мағлубиятларни унутишга интилишади. Ўзбекистон ҳам, Фаластин ҳам эртага ғалаба учун ўйнайди. Биз ҳам, мезбонлар ҳам кейинги босқчига чиқишни истамоқда», – дейди Нуриддин Оулд Али.\n«Эртанги ўйинда ғалаба учун майдонга тушамиз. Аммо қийин бўлиши аниқ. Ўзбекистон Фаластинда мағлуб бўлган бўлсада сифатли ўйнайди. Рақибнинг қанчалик кучли эканлигини биламиз», – дейди Назми Ал Бадави.\n– Сиз рақибни жуда ҳам изчил ўрганадиган мураббийлардан бирисиз.\n– Тўғри Ўзбекистон терма жамоада мураббий ўзгарди. Аммо футболчилар ўша ўша. Ҳозирги кунда рақибдан қандайдир маълумотни яширишнинг иложи йўқ.\n– Ўзбекистон терма жамоасидан қайси футболчини алоҳида кўрсатган бўлардингиз?\n– Биринчи навбатда асосий дарвозабон, чап қанот ҳимоячиси, марказий ҳимоячи, 9-рақамдаги Одил Аҳмедов, 10-рақамли Жалолиддин Машарипов ва 17-рақамли Достон Ҳамдамов. «Ростов»да ўйнаётган ҳужумчи Шомуродов ҳам кучли. Эртанги баҳсдан олдин бизда битта савол бор марказий ҳимояда 9-рақамли Аҳмедов тушадими ёки 15-рақамли футболчими (Кримец назарда тутилмоқда).\n– Биринчи ўйин сунъий майдонда бўлганди. Эртага эса табиий майдонда бўлади…\n– Бизда табиий майдонда ўйнашда муаммо йўқ. Агар табиий майдонда муаммо бўлмаса биз бемалол ўйнайверамиз.\n– Фаластин ўз уйида бутунлай бошқа Ўзбекистонга қарши ўйнаган эди. Эртага сафарда ҳимояда ўйнайсизларми ёки ҳужумда?\n– Биз эртага барчасига тайёр бўлишимиз керак. Қаршимизда кучли терма жамоа ўйнайди. Об-ҳаво ҳеч қандай таъсир қилмаса керак.\n– Яман билан баҳсда қизил карточка олган Маҳмуд Абу Варда ўйнай олмаслигидан хабаримиз бор. Таркибда жароҳат олган футболчи ҳам борми?\n– Тўғри Абу Варда ўйнай олмайди. Биз Тошкентга 23 нафар футболчи билан келдик ва уларнинг барчаси Ўзбекистон билан баҳсда майдонга тушишга тайёр.\nКатегория: Futbol Yangiliklari / Футбол янгиликлари | Просмотров: 18 | Добавил: Sherlaruz.CoM | Теги: #habarlar, #xabarlar, #новости, #ahborot, #Yangiliklar, #newsuz, #uznews, #news, #Yangilik | Рейтинг: 0.0/0


Фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари янгиликлари - Фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари фаолиятини мувофиқлаштириш бўйича Тошкент шаҳар кенгаши\n"Маҳалламда 5 та муҳим ташаббус"\nМаҳалла тақдирига бефарқ эмасмиз.\nКитобхонлик тадбири ўтказилди.\nУчтепа тумани "Катта Қаъни" маҳалласи ҳудудидаги 203-мактабда маҳалла билан ҳамкорликда китобхонлик тадбири ўтказилди.\nАхмад Югнакий ва Ал-Форобий маҳаллаларининг очилиш маросими бўлиб ўтди ва кам таъминланган ижтимоий ҳимояга мухтож оилаларга совғалар берилди.\nМирзо Улуғбек туманида Ахмад Югнакий ва Ал-Форобий маҳаллаларининг очилиш маросими бўлиб ўтди ва кам таъминланган ижтимоий ҳимояга мухтож оилаларга совғалар берилди.\nКам таминланган, иштимоий муҳофазага муҳтож, якка йолгиз ва бошка 30 та ойилага 9 хил озик овқат маҳсулотлари тарқатилди.\nЧилонзор тумани Катта Чилонзор 2 МФЙ кам таминланган, иштимоий муҳофазага муҳтож, якка йолгиз ва бошка 30 та ойилага 9 хил озик овқат маҳсулотлари тарқатилди.\nНафака ёшига етиб колган ёши улуғ фуқаролар билан сухбат бўлиб ўтди.\n"Фуқароларнинг пенсия таьминоти тизими самарадорлигини ошириш ва пенсионерларни ижтимоий қўллаб қувватлашни кучайтиришга оид қўшимча чора тадбирлар тўғрисида"


Британияликлар орасида Ирландия паспортига эга бўлишни хоҳловчилар сони икки баробар ортди\n11:25 / 14.10.2016\nБуюк Британия фуқаролари орасида Ирландия паспортини олиш учун келиб тушган аризалар сони Brexit қароридан кейин уч ой ичида икки баробарга кўпайди. Бу ҳақида The Times нашри хабар берди.\nЖорий йилнинг июлидан Ирландия паспортини олиш учун ариза берганлар сони 21,5 минг кишини ташкил қилди. Бир йил аввал уларнинг сони 11 минг нафардан иборат бўлган. Манбада таъкидланишича, ариза топшириганларнинг тахминан 16 минг нафари Шимолий Ирландия аҳолиси ҳисобланади.\nИрландия ташқи ишлар ва савдо вазири Чарли Фланаганнинг фикрича, йил охирига бориб, Ирландия паспортига эга бўлишга даъвогарлар сони тахминан 100 минг нафарни ташкил қилади. Шунингдек вазир бу кўрсаткичнинг 2017 йилда янада ўсишини ишонч билан таъкидлади.\nБуюк Британия фуқаролари Ирландия паспорти аризалар


27 февраль, 2020, 14:57\nТеглар:Ўзбекистон чемпионати | Суперлига\nЎзбекистон чемпионати тарихига назар\nБугундан Ўзбекистон чемпионати бошланади.\nЯнги мавсум аввалидан биз ички биринчилигимиз тарихига назар ташласак.\nЎзбекистон чемпионати 1992 йилдан бошлаб ўтказиб келинмоқда. Дастлабки чемпионатда 16 жамоа иштирок этган. Чемпионлик “Пахтакор” ва “Нефтчи”га насиб этган. Бу икки клуб мавсум якунида очколари тенг бўлиб қолганди.\nЧемпионат 1992 йилдан бошлаб мунтазам тарзда ўтказилмоқда. Мусобақада “Пахтакор” энг кўп 12 марта ғолиб чиққан. Ундан кейинги ўринда 5 та кубок билан “Нефтчи” ва “Бунёдкор” бормоқда. “Локомотив” кетма-кет уч чемпионликка эришган. Тошкент вилоятининг “Дўстлик” клуби 2 марта соврин соҳибига айланган. “МҲСК” ва “Навбаҳор”да бир мартадан 1-ўринни қўлга киритган.\nБиринчиликда 2000 йили энг кўп жамоа қатнашган. Ўша пайт чемпионатда 20 иштирокчи бор эди.\nЧемпионатнинг илк номи 1992-2008 йиллар Олий лига бўлган. 2009-2017 йиллар Ўзбекистон ПФЛ Олий лигаси, 2018 йилдан бошлаб эса Суперлига.\n2018 йилдан чемпионат титул ҳомийга эга бўлди. Дастлабки йили “Pepsi”, кейин эса “Coca Cola” компанияси Суперлиганинг титул ҳомийсига айланганди.\n2018 йилдан Суперлига номини олган биринчилик формати ҳам ўзгарганди. 12 жамоа мавсумни бошлаб, биринчи даврадан сўнг юқори олтилик, қуйи олтиликка ажратилди. Аммо бу форматнинг умри қисқа бўлди. Кейинги йил эса яна ўша биринчи ва иккинчи давра тизимига ўтилди.\n“Машъал” 2017 йили Олий лигада 7-ўринни эгаллаганди. Бироқ турли хил баҳоналар билан кейинги мавсумга қўйилмаганди. Муборакликлар Про лигада курашиб мавсум Суперлигага йўлланмани қўлга киритди.\nЧемпионатда энг кўп “Пахтакор” ва “Навбаҳор” 28 мартадан иштирок этган. Бу икки клуб ички биринчилигимизнинг барча мавсумларида қатнашган.\nЎзбекистон чемпионатининг совриндорлари:\nИлк мавсумнинг биринчи тўпурари Валерий Кечинов (24). Охиргиси эса Драган Черан (23).\nЖафар Ирисметов 45 гол билан бир мавсумда энг кўп гол урган футболчи ҳисобланади.\nЛегионерлар орасида Драган Черан (23).\nЧемпионатнинг мутлоқ тўпурари Анвар Бердиев. Унинг ҳисобида 225 гол мавжуд.\nЎзбекистон чемпионати тўпурарлари:\nPakhtakor bugun ajoyib o'yin ko'rsatdi navbaxor ga qarshi pakhtakor bugun o'yini bilan navbaxordan ancha kuchli ekanligini ko'rdik, menxam o'yini stadiondan kuzatib bordim' o'yin ijobi darzda kechdi, xa yana bir narsa til madaniyati xaqida sportga oyit bo'lgan fo'to'repardajmi' yoki video lavxa "xulas" sportni qonun qoyidalarini bilganiga nima yetsin!


"Пахтакор" Қатарда иккинчи машғулотини ўтказди / CHAMPIONAT.asia\n"Пахтакор" Қатарда иккинчи машғулотини ўтказди\nТеглар : ПахтакорАл Гарафа\n"Ал-Гарафа"га қарши ўйинга тайёргарлик кўраётган "шерлар" Дохада иккинчи машғулотини ўтказишди.\n"Ал-Гарафа" стадиони ичида жойлашган майдонда ўтказилган машғулотни футболчилар Ласло Ямбор бошчилигида чигалёзда машқлар билан бошлашди. Шундан кейин Шота Арвеладзе ўйинчиларни икки таркибга ажратган ҳолда ўйин давомида қўлланиладиган турли услубларни қўллаш устида шуғуллантирди. Машғулотда Дохага ҳозирча етиб келган 19 нафар футболчининг барчаси иштирок этди.\n29 январь куни учрашув олдидан расмий тадбирлар ўтказилади. Тошкент вақти билан 14:00да ўйиндан аввалги йиғилиш, 15:00да эса матбуот анжумани бўлиб ўтади. Расмий машғулот соат 21:00да бошланиши мўлжалланган.


21:41 / 11.12.2017 | Muhammad Shohidoyev | 2799\nАссалому алайкум! Мeн бир ойдан бeри намоз ўқимаяпман, чунки мeнда ғалати ҳолат бўлади. Ел чиқиб тургандай бўлади ва олддан сийдик томиб қолгандай бўлади. Бир хил пайт ростдан чиқади. Мана шу ҳолатда таяммум қилганимда яна ўша аҳвол бўлади. Намозни ташлаб юбордим. Мeн нима қилишни билаяпман. Шу ҳолатда намозда eл ёки сийдик чиқиб қолади шунда намозни охиригача ўқийвeрсам бўладими? Лeкин ўзимни пок ҳис қилмайман. Таяммум қилганимда ҳам шу ҳолат бўлади. Тўғри лeкин намозни ўқиб ташлаш катта гуноҳ. Жавоб учун олдиндан раҳмат. Нотўғри савол бeрган бўлсам узр.\nВа алайкум ассалом! Тезда намоз ўқишга киришинг. Шайтон сиздан кўзлаган мақсадига эришибди. Шайтонни хурсанд қилмай Аллоҳнинг хурсанд қилишга ҳаракат қилинг. Ўқиб ташлаш эмас, бир вақтни бўлса ҳам ўқимаслик гуноҳ. Шу ҳолатда вафот топсангиз ҳолингиз нима бўлишини биласизми? Қандай қилиб ўқисангиз ел чиқмаса ўшандай ўқинг. Саждага борганда чиқиб кетаётган бўлса ишора қилинг. Динимиз ўта енгил, Аллоҳ ўта марҳаматли Зотдир. Бандасини қўлидан келган ибодатига буюради. Аммо бир вақтини қолдиришга ҳам рози бўлмайди. Валлоҳу аълам!


22:21 / 27.04.2017 28896 pdf Ўқиш режими + -\nВафоти: 05.05.1436/10.03.2015, Тошкент.\nУлуғбек Йўлдршев 11:40 / 01 декабрь\nКатта раҳмат. Анча йиғлаб олдим. Бир савол пайдо бўлди - устоз Бутун дунё тасаввуфчилар уюшмасининг раиси эди. Буни меҳмон бўлиб борганимизда ўзи ҳам тасдиқлаган эди. "Зикр аҳлидан сўранг" китобида ҳам ўқиган эдим.\nRahmonbergan 10:03 / 21 ноябрь\nАлҳамдулиллаҳ, жуда ажойиб малумотга эга бöлдим. Аллоҳ Устозимизни Öз Раҳматига олсин. Устознинг ҳали биз билмаган қирраларини öргандим.\nМаъруф 23:50 / 01 октябрь\nКеракли асарларни номини билдим.\n22:20 / 27.04.2017 2714\n22:22 / 27.04.2017 3428\n3273 22:15 / 27.04.2017\n5499 20:00 / 16.02.2018\nВазирлар саййиди — Абу Наср Муҳаммад ибн Мансур\nБуюк вазир, салтанат устуни Абу Наср Муҳаммад ибн Мансур ибн Муҳаммад Кундурий. Султон Туғрулбекнинг вазири.Улуғлик, саховатпешалик, паҳлавонлик, китобатда давоми...\n515 18:00 / 25 июль\n942 11:00 / 20.12.2020


9 Май собиқ Иттифоқ ҳудудида қандай нишонланди – фото - 10.05.2020, Sputnik Ўзбекистон\n9 май куни собиқ Совет Иттифоқи мамлакатларида Улуғ Ватан урушида қозонилган Ғалаба муносабати билан тадбирлар бўлиб ўтди. 10.05.2020, Sputnik Ўзбекистон\n11:36 10.05.2020 (янгиланди: 11:37 10.05.2020)\n© Sputnik / Алексей Дружинин Россия президенти Владимир Путин Александр боғидаги Номаълум аскар қабри ёнидаги Қаҳрамон шаҳарлар хиёбонига гул қўйди.\n© Foto : Пресс-служба президента Узбекистана Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев 9 май – Хотира ва қадрлаш куни ҳамда Иккинчи жаҳон урушида қозонилган Ғалабанинг 75 йиллиги билан барча фахрийларни, ўзбек халқини табриклади.\n© Foto : Sputnik/ Miroslav Rotari Молдовада Ғалабанинг 74 йиллиги куни "Шерпенский пладцарм" ёдгорлик мажмуасида 1944 йилда Молдовани озод қилишда ҳалок бўлган Қизил армиянинг 45 нафар аскарининг қолдиқларини қайта кўмишнинг тантанали маросими бўлиб ўтди. Унда мамлакат президенти Игорь Додон иштирок этди.\n© Foto : Official website of President of Azerbaijan Republic Озарбайжон президенти Илҳом Алиев ва биринчи хоним Меҳрибон Алиева икки карра Совет Иттифоқи Қаҳрамони Ази Асланов қабрига ташриф буюрди ва унинг хотирасига ҳурмат бажо келтирди.\n© Foto : Sputnik / Инна Гришук Беларусда Улуғ Ватан урушида жон фидо қилганлар хотирасида ҳурмат бажо келтирилди.\n© Foto : Sputnik / Asatur Yesayants Арманистон президенти Армен Саркисян Еревандаги Ғалаба боғида Мангу оловга гул қўйди.\n© Foto : Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев Бишкекдаги Ғалаба майдонида Улуғ Ватан урушида қозонилган ғалабанинг 75 йиллиги муносабати билан тадбир бўлиб ўтди. Унда мамлакат президенти Сооронбай Жээнбеков иштирок этди.\n© Foto : Facebook/ Хадамоти матбуоти Президенти Тоҷикистон Тожикистон президенти Эмомали Раҳмон ва Тожикистон юқори парламентини раиси, Душанбе шаҳри ҳокими Рустам Эмомали Ғалаба боғида гулчамбар қўйди.\n© Foto : Sputnik / Sergey Melkonov Литвада "Ўлмас полк" ташкилотчиси Маргарита Драгиле Озод қилувчилар ёдгорлигига қамалда қолган бувисининг сурати билан келди.\n© Foto : SputnikЛитвада карантин бўлишига қарамасдан пойтахт аҳолиси урушда ўз жонини қурбон қилган совет жангчилари ёдгорлигига гул қўйишди.


Роғун Тожикистоннинг катта муаммосига айланиши мумкин\n11:17 / 21.09.2015\nТаҳлилчи Мурод Аброров интернет сайтларига жойлаштирилган мақоласида Роғун ГЭСи лойиҳаси Тожикистон учун келажакда катта муаммога айланиши мумкинлигини таъкидлаб ўтди.\nУнинг таъкидлашича, Роғун ГЭСи қурилишининг катта хавф-хатарлар билан боғлиқлиги кўп бора эътироф этилганига қарамай, бу Тожикистон президенти Эмомали Раҳмонни тўхтатмаяпти. Муаллифнинг тахминига кўра, бу билан Раҳмон “Гиннесс рекордлар китобига кирмоқчи”.\n“Объект, секин бўлса ҳам, қурилмоқда, - дейди у. – Уни қуришга мамлакатда пул йўқ. Ҳукумат қўлидаги барча ресурсларни ишлатиб бўлди. Акциялар чиқарилиб, шусиз ҳам оғир аҳволдаги Тожикистон халқига мажбурий сотилди. Лекин ҳеч ким пул тикмаяпти, негаки бундан олдин инвесторлар лойиҳани ҳар томонлама баҳолаб, жаҳон тажрибасини ўрганади”.\nМақолада ишонишича, лойиҳа келажакда мамлакатга фойдадан кўра кўпроқ зиён келтиради. Мисол тариқасида Хитойнинг Хубэй вилоятида, Янцзи дарёсида жойлашган “Уч дара” ГЭСи келтирилди.\nМаълумот учун, 300 м баландликка, 2 309 м узунликка эга ушбу сув иншооти дунёдаги энг йирик тўғон сифатида Гиннес китобига киритилган. Лекин бугунги кунда у Хитойга фойдадан кўра кўпроқ зарар келтирмоқда.\nДастлаб, Тожикистонда бўлганидек, бу тўғоннинг қурилиши олдидан Хитойда қизғин баҳслар бўлиб ўтган эди. Профессор Цянь Вэйчаннинг аниқлашича, ҳалокат содир бўлган тақдирда 6 вилоят сув остида қолиши мумкин эди.\nШунга қарамай, 1992 йилда 27 млрд долларлик қурилиш лойиҳаси амалга оширила бошланди. Бунинг учун тўғон зонасидан 1.3 млн киши кўчирилди. 2012 йили қурилиш якунига етгач, ГЭС кутилган натижани бермади. Аввало, у етарли миқдордаги электр манбаига айланмади. Лекин уни доимий равишда асраб-авайлашга эҳтиёж туғилди. Тўғон ёрилиб кетмаслиги, табиий офатни келтириб чиқармаслиги учун уни доимий равишда таъмирлаб ва кузатиб бориш талаб этилади.\nДушманларнинг диверсиясининг олдини олиш учун учун уни доимий равишда юзлаб аскарлар, вертолётлар, ҳарбий кемалар, жами 4 600 киши патруль ишларини амалга оширади. Ахир, профессор Цянь Вэйчаннинг ҳисоб-китобларига кўра, тўғонни йўқ қилиб юбориш учун бир неча ўн кг тротил эквивалентидаги портловчи модданинг ўзи кифоя қилади.\nМуаллифнинг фикрича, Роғун ГЭСи қурилган тақдирда Тожикистонни ҳам айнан шундай келажак кутмоқда: 7-8 балли зилзиланинг ўзиёқ тўғон тўплаб турган сувларни силжитиши ва офатни келтириб чиқариши мумкин.\nШу боис у террорчи ва экстремистик гуруҳлар учун асосий ўлжага айланиши мумкин. Минтақада бундай кучларнинг мавжудлиги, Тожикистоннинг жанубий чегаралари сиёсий беқарор Афғонистон билан ёндош эканлиги эътиборга олинса, ГЭС қурилиши янада каттароқ таҳдидларга боғлиқ эканлиги кўринади.


Бомдод намозига тура олмаган имом қолган намозларда имомга ўтса бўладими?\nBy IxlosOrg on 02/11/2016 12 НАМОЗ ФАТВОЛАР\nАссалому алайкум! Бомдод намозига тура олмаган имом қолган намозларда имомга ўтса бўладими?\nБизга йўллаган ушбу саволингиздаги “бомдодга тура олмаган” деган иборани икки хил тушуниш мумкин: биринчиси: бомдод намозини доимий равишда ўқимаслик, иккинчиси: бомдод намозидан гоҳида беихтиёр ухлаб қолиш.\nАгар ушбу имом бомдод намозини доимий суратда бирон шаръий узрсиз ўқимасликка одатланган бўлса, у ҳолда қасддан намозни тарк қилгани боис жумҳур уламолар фикрига кўра фосиқ ҳисобланади. Зеро, биргина намозни бўлсада қасддан тарк қилиш гуноҳи кабира ҳисобланиб, у бу ишидан тавба қилиши ва намозларни ўз вақтида адо этиши фарздир. Шунга қарамай фосиқ имомнинг ортида намоз ўқиш жоиз бўлиб, бу каби инсон қолган намозларга имомликка ўтса ушбу намозлар саҳиҳ (яъни дуруст) ҳисобланади.\nАгар инсон бомдод намозидан гоҳида беихтиёр ухлаб қолса, қолган намозларда имомга ўтишининг зиёни йўқ. Имрон ибн Ҳусойн розияллоҳу анҳу дан ривоят қилинган саҳиҳ ҳадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам ва саҳобалар сафарлардан бирида бомдод намозидан ухлаб қолиб, уйғонганларидан сўнг намозни қазосини ўқиганлари собит бўлган.\nҚолаверса, мусулмон киши беихтиёр номоздан ухалаб қолиши билан гуноҳкор бўлмайди. Ойша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Уч тоифадан: то уйғонмагунча уйқудаги кимсадан, то эс-ҳушига келмагунча ақлдан озган кимсадан ва то балоғатга етгунига қадар ёш боладан қалам кўтарилган, (яъни уларга гуноҳ ёзилмайди)”. Бироқ намоздан ухлаб қолган ёки баъзи сабабларга кўра намозни эсидан чиқариб қўйган киши уйғонган ёки эслаган вақтида ўқиб олиши лозим.\nРивоят қилинишича, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Ким намоздан ухлаб қолса ёки унутиб қўйса эслаган вақтида ўқиб олсин”.\nАммо намоздан ухлаб қолса гуноҳ бўлмас экан, деб, намозга бепарволик қилиб ўз вақтидан кечиктириш ёки охирги вақтида ўқиш ҳам тўғри эмас. Зеро, намоз динимиз асосларидан ва энг буюк ибодатлардан ҳисобланади. Ушбу буюк ибодатга бепарво бўлиш ҳамда уни зое қилиш шариатимиз томонидан қаттиқ қораланган. Аллоҳ таоло шундай марҳамат қилади: “Сўнг уларнинг ортидан намозни зое қиладиган ва шаҳватларга бериладиган кимсалар ўринбосар бўлдилар. Энди у (ўринбосарлар) албатта ёмонликка (яъни ёмон жазога) йўлиқурлар” [Марям: 59].\n“Бас, намозларини “унутиб” қўядиган кимсалар бўлган “намозхон”ларга ҳалокат бўлсин!” [Моъун: 4-5], валлоҳу аълам.\n Уламолар намозни қасдан тарк қилган кишининг ҳукми хусусида ихтилоф қилганлар. Жумҳур уламолар унинг фосиқ бўлишини айтсалар, бир гуруҳ уламолар бундай киши кофир бўлади деганлар. Ҳар икки томоннинг ўзига яраша кучли далиллари бор. Шу боис бир марта бўлса ҳам намозни қасддан тарк қилишдан ниҳоятда эҳтиёт бўлиш лозим.\n [Бухорий: 344, Муслим: 1509]\n Ҳасан саҳиҳ. Абу Довуд (4398), Ибн Можа (2041) ва Аҳмад (6\_ 100) ҳасан ровийлар шажараси ила Ойша розияллоҳу анҳодан, Абу Довуд (4399) Ибн Аббосдан, Абу Довуд (4403) ва Термизий (1423) Али розияллоҳу анҳудан ривоят қилганлар.\nAvvalgi maqolaАллоҳнинг исм ва сифатлари: Мутакаббир ва Кабир исмларининг маъноси\nKeyingi maqola Пешин намозининг вақти


"Квазарлар ови" ёхуд ўн уч миллиард йилда Ерга етиб келган ёруғлик - zarnews.uz\nКалифорния (АҚШ) технология институти астрофизиклари "квазарларни овлаш"нинг навбатдаги босқичида яна бир квазарни аниқладилар, деб ёзади "НЛО" журнали ўзининг 2002 йил, 16-сонида.\nКвазарлар - энг олис космик объектлардан, уларни фақат қудратли телескоплар орқалигина кўриш мумкин. Улардан айримлари биздан ўн беш миллиард ёруғлик йили нарида ва ҳозирда фанга мингта квазарлар маълум. Янги кашф қилинган объект Ердан шунчалик олисдаки, тасаввур ҳам қилиб бўлмайди.\nКвазарлар - ноёб, ақл бовар қилмас нисбатан кичик космик объектлардир. Улар бизнинг коинот шаклланиши тонгида пайдо бўлган ва эҳтимол атрофидаги моддаларни ютиб юборувчи улкан қора туйнукни намоён қилади. Агар квазарлардан бири Қуёш системасига тенг ҳажмгача сиқилса, у улкан миқдорда - бизнинг бутун галактикамизникидан ўн минг марта кўп энергия нурлантиради. Квазарлар ёруғлиги шунчалик кучлики, агар осмондаги юлдузлар масофасида жойлаштирилса худди Қуёшдек ёрқин нур сочган бўларди ва Қуёшимиз унинг олдида хира юлдуздек бўлиб қоларди.\n- Бунчалик олисдаги квазарни аниқлаш эҳтимоли шунчалик камки, бизнинг омадимиз келди, - дейди доктор Штерн. - Агар квазарни "қизил кўчиши" - коинотнинг кенгайишидан объектни зудлик билан биздан қочиши рўй бермаганида уни сезмасдик ҳам. Чунки объект қанча узоқлашса, унинг ёруғлик тўлқини шунчалик узаяди. Яъни, унинг нурланиши кўчиши спекторнинг қизил томонига қараб ортиб боради. Бундай кўчиш қанча кўп бўлса, объектгача масофа шунча узаяверади. Биз аниқлаган квазардан ёруғлик тўлқини Ерга ўн уч миллиард йилда етиб келган. Бу шуни билдирадики, у ҳали бизнинг Коинот гўдаклигида ҳам мавжуд бўлган!\nКвазарларни ўрганаётган олимлар коинот қачон, қандай қилиб, бир массадан галактикаларга парчаланиб кетган ва бугунги кўринишни олган деган муҳим саволга жавоб топишдан умидворлар. Калифорния технология институти олимлари кашфиёти катта портлашдан кейин қаерда ва қандай қилиб супермассив қора туйнук ва квазарлар ҳамда бошқа объектлар ҳосил бўлганини тушунишга имкон беради.\nОлис галактикалардан кўра квазарларнинг бизга ёрқин кўриниши коинотда квазарлар ва бизнинг ўртамизда узоқ вақт оралиғи яратилганини билишга имкон берди.\nЯқинда Канар оролларида ўрнатилган Ньютон номидаги 2,5 метрлик телескоп ёрдамида яна бир квазар аниқланди. Унинг ёруғлиги Штерн гуруҳи аниқлаган квазарникидан ўн марта кучлироқдир. Ҳозирча у ҳақда бошқа маълумотлар маълум эмас. Негаки квазарлар табиати ҳозиргача охиригача ўрганилмаган. Яқин келажакда ушбу объектлар илм-фан оламида жуда кўп катта илмий шов-шувларга сабаб бўлса ажабмас.\nТеглар: илм-фан коинот


Тошкентда афсонавий Самарқанднинг “Афросиёб маликалари” намойиш этилди\n08:23 20 Январ 2021\n18:50 07.03.2020 (Янгиланган 16:56 10.03.2020) Ҳавола олиш\n“Дўстлик” ордени соҳибаси Нодира Орипованинг шахсий кўргазмасидан ўрин олган серқирра 50 та сара асарлар залнинг асосий қисмини тўлиқ эгаллади.\nТОШКЕНТ, 7 мар — Sputnik. Ўзбекистон Бадиий академияси Икуо Хираяма Халқаро маданият карвон саройида “Дўстлик” ордени соҳибаси, таниқли рассом — Нодира Орипованинг ижодий намуналари жамланган “Афросиёб маликалари” номли кўргазмаси бўлиб ўтди.\nУнда тасвирий санъат ихлосмандлари қаторида рассомнинг яқинлари, турмуш ўртоғи ва фарзандлари, устози, Ўзбекистон бадиий академияси аъзоси академик рассом — Янис Салпенкиди, рассомлардан Иброҳим Валиходжаев, Миртоза Эргашев, Ўзбекистон бадиий академияси, бадиий кенгаши аъзоси санъатшунос Людмила Кодзаева, санъатшунос Асқарали Сулаймонов ҳамда ОАВ ходимлари ташриф буюришди.\nТаниқли рассом Нодира Орипованинг “Афросиёб маликалари” номли кўргазмаси бўлиб ўтди.\nНодира Орипованинг шахсий кўргазмасидан ўрин олган серқирра мойбўёқ техникасида ишланган рангтасвир 50 та сара асарлар залнинг асосий қисмини тўлиқ эгаллади. Рассом ижодининг аввалроқ яратган бир неча суратларини айтмаганда, кўргазмадан унинг асосан охирги уч йил давомида яратган янги асарлари ўрин олди.\nУлар орасида рангтасвирнинг натюморт жанрида ишланган анорлар ва гуллар, пейзаж жанрида ишланган манзаралар, портрет жанрларида ишланган аёллар тимсоли ва улар характери бир неча картиналарда турли руҳда акс эттирилган бўлиб, бир-бирини мутлақо такрорламайди.\nМусаввир кўргазманинг нега айнан “Аросиёб маликалари” дея номланганлиги юзасидан тўхталаркан, шундай дейди:\n- Кўргазманинг “Афросиёб маликалари” дея номланишининг сабаби оддий, ўзим асосан Афросиёб деворий суратлари, қолаверса, шарқ миниатюраларидан илҳомланишимдадир. Уларга агар диққат билан назар ташласангиз, аёллар тимсоли ҳурмат билан, чиройли либослар ва тақинчоқлар билан тасвирланади. Бундан шарқда қадимданоқ аёлларга юксак ҳурмат билан қаралганлигини сезаман. Айнан шу анъанани эса ўз ижодимда акс эттиришга уриндим, - дейди рассом.\nУнинг фикрича, “Афросиёб гўзаллари” акс этган қадимий суратларнинг руҳи жуда баланд бўлиб, у томошабин руҳиятига кучли таъсир қилади.\n- Мендан олдин ҳам Афросиёб гўзалларини чизган бир икки рассомлар бўлган. Масалан, рассом Александр Тюриннинг қайсидир асарида қисман бу ифодаланганлиги ёки бошқа бир рассомларнинг оқ-қора графика чизгилари ишида ҳам кўрган бўлишим мумкин, аммо ўзимга келсак, Афросиёб гўзаллари характери, улар ички дунёсини тўлиқроқ, турли ранглар орқали очиб беришга ҳаракат қилдим, – дейди яна у.\nУнинг яна айтишича, рассом ўзига илҳом бағишлайдиган қадимий “Афросиёб гўзаллари” ифодаланган деворий чизгиларини ўтмишда аёл киши чизган деб ўйлайди. Шу боис ушбу ўйларини Афросиёбнинг битта гўзали тимсолида акс эттиришга уринган.\nРассомнинг асарлари кўргазмаси Ўзбекистон Бадиий академиясида иккинчи бор ўтказилиб, бу галгиси 8-март Халқаро хотин-қизлар байрами муносабати билан ўзбек аёлларига туҳфа сифатида ташкил этилди.\nБугунгача унинг картиналари Хитой, Корея Туркия, Франция, Германия, Белгия давлатларида ташкил этилган кўргазмаларда иштирок этган.\nРассомнинг кўргазмага ташриф буюрган турмуш ўртоғи оддий томошабин сифатида ўз тассуротларин шундай ифодалади:\n- Ижодкор Нодира Орипованинг суратларида миллийлик ва замонавийлик руҳининг уйғунлигини кўриш мумкин. Унинг ҳар бир чизилган асарларининг яратилиш тарихи ҳақида хабардор бўлганлигим боис, айтишим мумкинки, бу жуда мураккаб ижодий жараён бўлди ва шу жараённи Нодирахон сабр билан босиб ўта олди. Бошқа рассомларнинг ижодига аҳамият берсак, улар ижодида кўп ҳам аёллар тарихи ҳақида гапиручи суратлар учрамайди. Нодирахон ишлаган картиналарнинг қизиқ жиҳати шундаки, у илк маротаба кўриб турган томшабин учун ҳам тушунарли ва содда тарзда ифода этилган.\nҚолаверса, ўзи аёл бўлганлиги учун, суратларида ҳам аёллар образига кўпроқ тўхталиб, улар характери ва сирларини очиб беришга ҳаракат қилган, – дейди Тошкент архитектура ва қурилиш институтининг тасвирий санъат кафедраси мудири, доцент Зиёдулла Бобомуродов.\n- Нодира опамни нафақат рассом сифатида балки типик ўзбек аёли сифатида анчадан бери танийман. Албатта, рассомлар ҳақида гапирганда улар ифодалаган ранглар ёки мавзулар ҳақида гапирамиз. Масалан, менга ёққан мана бу картинасига келсак, унда шарқ аёлининг характери, ички дунёси ва кечинмалари акс этиб турибди. Кўриб турганингиздек, қўлини дуога очиб, Яратгандан фарзандининг соғ-саломат туғилишини сўраб ният қилаётган ўзбек аёлининг тимсоли... Рассом аёлнинг айни дамдаги руҳияти ва қилаётган ниятларини соф кўк рангда, у акс этиб турган муҳит фонидаги ранг билан чамбарчас ифодалашга ҳаракат қилган. Билмадим, балки мен бу картинани шунақа кўраётгандирман, аммо картиналар мазмуни ва унинг ифодасини ҳар бир томошабин ўзича қабул қилади.\nЁки мана бу аёл сурати фонидаги тарихий обидаларни қаранг, ҳаммаси жой-жойида ифодаланган аммо тугалланмаган. Жумладан, суратлардаги бу узилишларда ҳам маъно бор.\nШундай бўлгани ҳам маъқул, сабаби девордаги ғиштлар кўриниши, айна мана шу етишмовчилик композицион яхлитликни ташкил қилмоқда. Шу билан биз зерикмаймиз, дея таҳлил қилади. Айтиш мумкинки, агар бу ифодаларни рассом тўлиқ ишлаганида, биз мана бу биноларни ҳозир кўриб турмаган бўлардик, – дея таҳлил қилди Ўзбекистон бадиий академияси рассомлар уюшмаси аъзоси, меъмор ва рассом Шавкат Музаффар.\nНодира Орипова Самарқанднинг Каттақўрғон туманида туғилиб, ўсган. Ватанига бўлган соф меҳри ва илиқ туйғулари сабаб эҳтимол, айрим асарлари фонида афсонавий шаҳар — Самарқанднинг аксини кўриш мумкин.\nАйрим гўзалларнинг либосларида турли тақинчоқлар, зебигардонлар, хилма-хил рангдаги шода ва маржонларнинг табиий доналаридан фойдаланилган бўлса, айрим гўзалларнинг ялтироқ либослари заррин товланиб, матонинг жонлилигини таъминлаб турибди. Бу табиий гўзаллик эса томошабинда қизиқиш уйғотиб, маданий ҳордиқ ва эстетик завқ бағишлайди.


ПАКАНА, ДЕМАНГ БИЗНИ… | АгроОлам.Uz\nДомой Боғбончилик ПАКАНА, ДЕМАНГ БИЗНИ…\nПАКАНА, ДЕМАНГ БИЗНИ…\nАйрим боғбонлар нега ҳамон анъанавий дарахтларни афзал кўрмоқда?\nИнтенсив боғлар майдони ҳамма вилоятларимизда ҳам кенгаймоқда. Бундай пастак боғлар ўз самарасини беряптими? Яратиш борасида улкан ишлар амалга оширилмоқда. Яқинда Ўзбекистон Боғдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий-тадқиқот институтида хорижий мутахассислар билан ҳамкорликда пакана, ярим пакана мевали дарахтлар кўчатларини «in vitro» шароитларида кўпайтириш бўйича янги лаборатория ташкил этилгани боғбонларимизга нима бермоқда?\nМутахассисларнинг айтишича, янги технология йил мобайнида, исталган об-ҳаво шароитида вируслардан ҳоли, тўла соғлом, бақувват кўчат олиш имконини бераркан. Агар ана шу янгича технология асосида ишлар давом эттирилса, яқин йиллар ичида бутун юртимизни ана шундай кўчатлар билан таъминлаш мумкин бўлади. Қолаверса, бундай кўчатларни экспорт қилиш ҳам яхшигина даромад келтиради.\n— Пакана ва ярим пакана мевали интенсив боғларнинг афзалликлари кўп, — дейди Ўзбекистон Боғдорчилик, узумчилик ва виночилик илмий-тадқиқот институти олими, қишлоқ хўжалиги фанлари номзоди Абдулла ОРИФОВ. — Улар пакана бўлишига қарамай, баланд бўйли дарахтлар берадиган ҳосилни беради. Масалан, оддий олмали боғнинг бир гектаридан 10-20 тоннагача ҳосил олиш мумкин. Пакана ва ярим пакана дарахтлардан эса 50-80 тоннагача ҳосил олса бўлади.\n— Бундай юқори ҳосилдорликнинг сабаби нимада?\n— Аввало, экиш технологиясида. Пакана ва ярим пакана мевали дарахт кўчатларни тиғизроқ, масалан, қатор ораси 3,5 метр масофада экиш тавсия этилади. Оддий мевали дарахт кўчатларини эса кенгроқ, ораси камида 4-5 метр масофада экилади. Пакана ва ярим пакана мевали дарахтларнинг танасига нисбатан ҳосил бериш коэффициенти анча юқори бўлади. Негаки, қуёш нурлари тушиш даражаси ва фотосинтез жараёни яхши кечгани сабабли ҳам маҳсулдорлиги юқори бўлади.\nБундан ташқари, пакана дарахтларнинг айрим турлари экилган йилнинг ўзидаёқ мева бериши мумкин. Баланд бўйлиларда эса бу жараён 4-8 йилгача чўзилади. Пакана дарахтлар тўртинчи йилдан бошлаб ҳар йили барқарор ҳосил бера бошлайди. Баланд бўйли дарахтлар борасида бундай деб бўлмайди: бир йил шиғил мева солса, янаги йили «дам олади». Пакана дарахтларга шакл, ишлов бериш, ҳосилини териш анча осон.\n— Янгича технологиянинг оммалашиши қандай кечмоқда?\n— Қатор афзалликларига қарамасдан, кўпгина фермеру боғбонлар анъанавий боғдорчиликни интенсивига алмаштиришга шошилмаяпти. Аксарият боғбонларни интенсив боғларнинг паканаси максимум 18 йил, ярим паканаси 25-30 йил умр кўриши ўйлантирмоқда. Баланд бўйли мевали дарахтлар эса ўртача 60 йилгача умр кўради. Яна боғбон пакана ва ярим пакана боғлар билан ишлаш технологиясини ҳам ўзлаштириб олиши зарур. Боз устига катта майдонда интенсив боғ яратиш учун катта харажат ҳам талаб этилади. Лекин оддий боғларда ҳам қаторасига ўнлаб йиллар барқарор яхши ҳосил олишга ҳеч қандай кафолат йўқ. Бироқ мутахассислар ҳар йили куздан баҳор ойлари охирига қадар жойларда тушунтириш ишлари, махсус ўқув-семинарлари, тренингларни ташкил этмоқда. Хуллас, яқин йиллар ичида юртимизда интенсив боғлар майдони янада кўпаяди.


KUN.UZ дайжести: 21 октябрь, Дунё хабарлари\nҲурматли ўқувчилар, эътиборингизга 21 октябрь куни жаҳонда рўй берган энг асосий янгиликларни такроран ҳавола этамиз.\nРоссиялик диний уламолар Россия президенти Владимир Путиннинг Қуръон ва Инжилни ҳимоя қилиш ҳақидаги қонун лойиҳасида экстремистик деб топилмаслиги керак бўлган диний ақидалар рўйхатини кенгайтиришни таклиф қилишди.\nРамзон Қодиров: ИШИД ўзининг имкониятларини кўрсатиш учун Чеченистондан фойдаланиши мумкин>>\nИШИД террорчилик гуруҳи ўзининг имкониятларини кўрсатиш учун Чеченистондан фойдаланишга ҳаракат қилиши мумкин, деб айтди Чеченистон раҳбари Рамзон Қодиров республика ички ишлар вазирлиги ҳайъати мажлисида.\nКанада Суриядаги ҳарбий амалиётларда иштирок этишни тўхтатади>>\nКанадада ҳукумат ўзгаргани туфайли мамлакат қуролли кучлари Сурия ҳудудидаги ИШИД жангариларига қарши ҳарбий ҳаракатлардаги иштирокини тўхтатади.\nАҚШ Европада биринчи марта аксилракета тизимини синовдан ўтказди>>\nАҚШ қуролли кучлари биринчи марта Европада аксилракета тизими дастури бўйича синовлар ўтказди. ТАСС агентлигининг маълум қилишича, улар Атлантика океанида ўқув баллистик ракетасини йўқ қилишган.\nАҚШ компанияси Саудия Арабистонига 11,25 млрд доллар эвазига 4та ҳарбий кема сотади>>\nАҚШ Давлат департаменти Саудия Арабистонига қирғоққа яқин ҳудудда жанг қилиш учун мўлжалланган Lockheed Martin номли 4та ҳарбий кемани 11,25 млрд доллар эвазига сотиш бўйича шартномани тасдиқлади.\nПентагон Суриядаги парвозлар бўйича меморандумнинг кучга кирганлигини тасдиқлади>>\nПентагон вакили Питер Кук сешанба куни Суриядаги парвозлар хавфсизлиги бўйича ўзаро тушуниш меморандумининг кучга кирганлигини тасдиқлади.\nЎғли экстремистга айланган қозоғистонлик ота воқеаси>>\nРивожланаётган Европа давлатларининг университетлари рейтингида Россия биринчи ўринни олди>>\nБританиянинг Quacquarelli Symonds компаниясит томонидан тузилган рейтингда ривожланаётган Европа ва Марказий Осиё давлатларининг олий таълим даргоҳларига баҳо берди.\nҲиндистон шимолида жангарилар ва ҳарбийлар ўртасида отишма содир бўлди>>\n20 октябрь куни Ҳиндистон шимолидаги Жамму ва Кашмир штатидаги Барамулла округида жангарилар билан ҳарбийлар ўртасида отишма содир этилди ва 3 нафар ҳарбий жароҳатланди.\nСурия президенти Башар Асад россиялик ҳамкасби Владимир Путин билан музокаралар чоғида кўрсатилаётган ёрдам учун Россия ҳукумати ва халқига миннатдорчилик билдирди.\nАҚШнинг собиқ президенти Россияга ИШИД жангариларининг позициялари кўрсатилган харитани етказганини маълум қилди>>\nАҚШнинг собиқ президенти Жимми Картер май ойида Россияга ИШИД жангариларининг позициялари кўрсатилган харитани етказганини маълум қилди.\nРоссия авиацияси Сурияда жангариларнинг қўмондонлари тўпланган жойга зарба берди>>\nРоссиянинг Суриядаги авиагуруҳи самолётлари террорчи гуруҳларнинг қўмондонлари тўпланган пунктга зарба беришга муваффақ бўлган. Бу ҳақда Россия мудофаа вазирлигини вакили Игорь Конашенков баёнот берди.\nЭрдўған Путин билан Асаднинг Москвага ташрифини муҳокама қилди>>\nТуркия президенти Ражаб Тойиб Эрдўған телефон орқали россиялик ҳамкасби Владимир Путин билан мулоқот қилди. Бу ҳақда CNN Türk хабар берди.