Хива рўёси (Савдогар Абросимовнинг Хивага қилган сафари тўғрисидаги хотиралари) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Илм ва фанТарихХива рўёси (Савдогар Абросимовнинг Хивага қилган сафари тўғрисидаги хотиралари)\nМен Хивада тижорат билан шуғулланиш мақсадида, ундан 900 чақирим узоқда жойлашган Долгий оролидан ўн бешта туяга ҳар хил моллар ортиб йўлга тушдим. Ўзимга ҳамроҳ қилиб оролдан бирше уруғининг оқсоқоли Калманбет Шатикаевни йўл бошловчи, яна тўрт нафар қирғизни хизматкор қилиб ёлладим. Бу хизматкорларнинг қиладиган ишлари – қўноқ жойларида туяларга дам бериш, суғориш ва яхши яйловларга қўйиб ўтлатишдан иборат эди. Улардан бири туяларни чўлда узоқларга кетиб қолмасликларини кузатиши ва қирғизларнинг ҳужумларидан огоҳ бўлиб туриши, бошқалари эса юкларни бир жойга туширишлари ва тун бўйи қўриқлашлари керак эди. Икки киши ўтовларни юк туширилган жой яқинида тикиб, кечки овқатни тайёрлаш билан банд бўларди. Қирғизлар бу юмушларни бутун йўл давомида бажариб боришарди. Қирғизларнинг ейдиган таомлари фақат гўжадан иборат бўлиб, унинг тайёрланиши жуда осон эди: қайнатилган сувга жавдар ёрмаси солиниб аралаштирилади ва мазаси чиқсин деб озгина думба ёғи қўшилади. Оқсоқол иккаламиз учун ҳар куни чой билан қўй гўштидан тайёрланган қовурдоқ тайёрланарди. Бундан ташқари, суви қочган буғдой нони, сорочин тариғи (гуруч) ва ғамлаб олинган турли хил озиқ-овқатларимиз бўларди.\nОдатда йўлимда учраган оқсоқолларни бирга овқатланишга ва чойга таклиф этардим, ўз ўрнида уларнинг меҳмони ҳам бўлардим. Улар билан қилинадиган суҳбат мавзулари одатда Хива, Хива хони ва тижорат тўғрисида бўларди.\nМана, ниҳоят, Каспий денгизи қирғоқларидан узоқлашиб, менга мутлақо ёт бўлмиш ўрдаликлар диёрига қараб йўл олдим. Кечга бориб Тошқудуқ атрофига жойлашган Адай туркманлари овулига етиб келдик. Бу овулнинг бош оқсоқоли Даспай мард ва салобатли киши эди. У ҳамюртлари орасида довюраклиги билан донг таратган, илгари Каспий денгизининг машҳур қароқчиси бўлган экан. Андрей исмлик бир рус қочоқ аскари ёрдамида рус балиқчиларини асир олар экан. Андрей Чобиқ деган оқсоқолнинг уйида яшаб, қароқчилик қилиб, унинг ҳаддан ташқари бойиб кетишига сабабчи бўлган экан. У Чобиқникида 12 йилдан ортиқ яшаб, унинг ўз ўғлидай бўлиб кетган, уларнинг тилларида гаплаша олар эди. Чобиқ уни ўзининг яқин қариндошларидан бирига уйлантирмоқчи бўлиб қалинини ҳам тўлаб қўйган эди. Лекин худди шу вақтда хон барча асирларни озод этди ва бундан буён русларни асир олишни таъқиқлаб қўйди. Хон Чобиқдан ҳам қароқчи Андрейни Россияга топширишни талаб қилди. Лекин Чобиқ хоннинг буйруғини бажаришдан бўйин товлади ва ўзи ёки болалари Андрейни тутиб беролмасликлари, агар хон истаса, хоҳлаган одамига бу ишни топшириб, уни ўз номидан рус бошлиқларига топшириши мумкинлигини билдирди. Бунга сабаб, Чобиқ Андрейни ўғил қилиб, ислом динига ўтказган, уни суннат қилганларида нафақат ўзи, уруғ-аймоқлари ҳам Андрейни русларга тутиб бермасликка қасамёд қилган эдилар. Ўз ўрнида Андрей ҳам Худони ўртага қўйиб, Каспий денгизида рус кемаларига ҳужум қилинган пайтларда Чобиққа хиёнат қилмасликка қасам ичган эди. У ўрдаликларни ўзининг садоқатига янада қаттиқроқ ишонтириш мақсадида бир рус асирининг бошини кесиб, унинг қонини ичган эди. Лекин Чобиқ қариндошларининг тазйиқи туфайли, охири Андрейни русларга топширишга мажбур бўлади, бу эса Андрей учун мутлақо кутилмаган ҳол эди.\nНово-Александровск истеҳкомининг коменданти полковник И.Н.Лихошерстов старшина Чурунбой Костибоевни Чобиқнинг овулига бу қароқчини тезлик билан топшириш талаби билан юборади. Кези келганда айтиб ўтиш керакки, Чурунбой ўта чаққон ва келишган йигит бўлиб, соф рус тилида гаплашадиган ва яхшигина маълумотга эга киши эди.У Чобиққа ташрифининг сабабини тушунтириб, Андрейни топширишни талаб қилди, лекин Чобиқ бунга рози бўлмади. Охири ўзининг иниси Дўсчон – иззат-икромга сазовор бўлган, қароқчиларни ёқтирмайдиган ва босқинчилик мақсадида қилинадиган ҳужумларга қаттиқ қарши турган инсон – уни бунга кўндира олди. Чобиқ қадрдон дўстини ҳимоя қила олмаслигига ақли етиб, Андрейни ҳибсга олишларига рухсат берди. Андрейнинг кулбасига тўппа-тўғри бостириб киришга ҳеч ким ботинолмади, чунки у тиш-тирноғигача қуролланган эди. Унинг ўзи кулбасидан чиқишини кутишди. Ҳеч нарсадан шубҳаланмаган Андрей кулбасидан чиқиб оғилхонага қараб юрди. Ажабланарлиси шундаки, ҳеч бўлмаганда қилич ёки ханжарсиз бир қадам босмайдиган одам бу гал беқурол эди. Пистирмада турганлар унинг кулбадан узоқлашишини кутишди. Сўнгра унда шубҳа уйғотмаслик учун Чурунбой иккита қирғиз билан унинг ёнига борди. Унга етиб олишгач, гапга солишди, шу пайтда бир қирғиз Андрейнинг орқасидан ўтиб, қўлини қайирди ва зудлик билан орқасига боғлашди. Андрей қичқириб, Чобиқ ва унинг болаларини ёрдамга чақирди, лекин у алданган эди. Чурунбой уни овулга олиб келганида у янада қаттиқроқ қичқириб, Чобиқдан ҳимоя қилишни ўтиниб сўрай бошлади.\nЧурунбой Андрейни туяга мингаштириб боғлаганига қадар Чобиқ ўз кулбасида писиб ўтирди. Кейин видолашув учун барча аҳли аёл ва бола-чақалари билан чиқди. Шунда Андрей уларнинг тилида тутилиб бўлса-да, таъна ва маломат тошларини ота бошлади. Чобиқ ўзини тута олмай ҳўнграб йиғлаб юборди, хотинлари ва болалари эса шундай ўкириб йиғлашардики, уларнинг фарёди қўшни овулларга ҳам эшитилди.\nЖудолик ҳаммаси учун жуда оғир эди. Бу видолашув онларида Андрей Чобиққа қарата шундай деди: “Сен ким туфайли машҳур бўлдинг, мен туфайли эмасми? Овулинг атрофида ўтлаб юрган шунча молни ким туфайли қўлга киритдинг?” Сўнг у бирорта кийим беришларини сўради. Чобиқ дарров устидаги шойи чопонини ечиб узатаркан: “Мана сенга, Андрей, менинг чопоним, аниқроғи отангнинг чопони, кийиб одош қил, мени унутма, мен сени ҳар доим эслаб юраман”, – деди. Андрей унга қўпол жавоб қилди: “Сен менинг отам эмассан, Худодан қайтган бандасан. Сен ўз қасамингга ҳиёнат қилдинг, Худони ҳам, Муҳаммад пайғамбарни ҳам алдадинг”. Шундан сўнг уни олиб кетишди.\nЧобиқ ҳали ҳам ҳаёт, лекин унинг қўл-оёғи шол бўлиб қолган; катта хотини едириб-ичиради. Қирғизлар рус асирларини қийнагани учун Оллоҳ унга кўрсатиб қўйган, дейишаркан.\nДаспай қандай қилиб қароқчилик қилганлари ва Каспий денгизида русларни асир олганларини ҳикоя қилиб берди. Унинг бошига қуйидаги бахтсизлик тушган экан:\n“Кучли пўртана турди. Бор лангарларимиз узилиб, оқим кемамизни Дарбанд томонга оқизиб кетди. 15 кунча қаерда сузиб юрганимизни ҳам билмасдик. Мен билан ҳаммаси бўлиб 4 нафар рус асири ва 30 нафар қирғиз бор эди. Мен бу қирғизлар билан кема юкхонасига тушиб ўтирардим, шу ҳолда Дарбанд атрофига бориб қолдик ва бу ерда эрониларнинг кемаларига дуч келдик. Эронилар кемада 4 нафар русни кўргач, бу кема қирғизларники деб гумон қилмадилар. Уларнинг саволларига Дарбанд ёки бирорта бошқа шаҳарга хазина олиб кетяпмиз, деб жавоб берардик. Ўзимиз томонга қайтишдан умидимни батамом узган эдим, лекин бахтимизга шамол йўналишини ўзгартириб, шимоли-шарқ томонга, Сариқтош йўналишида сузиб кетдик.\nЙўлда Қулали оролининг чап томонида турган катта кемага дуч келдик. Унинг атрофида учта қайиқ турарди. Унга тунда яқинлашдик. Аслида кемага ҳужум қилиш ниятим йўқ эди, лекин қирғизларим “ҳужум қилиш керак”, деб туриб олишди, уларнинг гапи билан кемага сездирмай яқинлашдик-да, йигирматамиз ҳужумга ўтдик. Қолганлар ёнбошда кутиб турди. Бироқ рус халқи табиатан сезгир бўлади. Улар бизни кечқуруноқ сезган бўлишса керак. Кеманинг гир атрофига тўр ва қармоқлар ташлаб қўйилган эди. Кемага ташланганларнинг кимнинг қўли, кимнинг бўйни бу тўрларга илашиб қолган эди. Кеманинг тепа қисмидаги шовқинни эшитган руслар писиб ётган жойларидан чиқиб, бизникиларни ура кетишди. Аҳволимиз танглигини кўриб, ёрдам бериш мақсадида ўзимни кемага урдим, лекин оёғим пастдаги тўрга ўралиб қолди. Руслар бизникилардан тўрт кишини ўлдиришди, қолганлар бир амаллаб қочиб қолдик. Ўшанда мен қаттиқ жароҳатландим, ҳануз орқа елкам оғрийди, бошим ҳам ёрилган эди (у менга бошини кўрсатди, ҳақиқатдан, у чала битган яралардан иборат эди). Бировларнинг гапига кириш шундай бўлади, дея давом этди у, агар ўз ақлим билан иш кўрганимда ҳеч кимдан ажралмаган бўлардим, ўзим ҳали саломат юрардим”.\nШу орада кечки овқат тайёр бўлди. Биз учун қўй гўштидан тайёрланган осиёликлар таоми – палов пиширилган эди. Рус кваси ва пиво ўрнига айрон тортилди. Овқатдан сўнг мен билан Калманбет унинг кулбасида тунашга қолдик. Тагимизга намат, унинг устидан гилам тўшалган эди. Тунни шу алпозда ўтказиб, тонгда яна йўлга тушдик.\nИкки кундан сўнг, карвонимиз билан тобиш уруғига тегишли овулга кириб келдик. Бу овул Қиёт тоғининг ёнбағридаги Туя суви деб аталувчи қудуқ яқинида эди. Овул катта эмас, бор-йўғи учта кулбадан иборат эди. Шу ерда тунадик, лекин эсда қоладиган бирорта нарса кўрмадим. Жойлашиши пасттекислик, чорва учун ем-хашак мўл эди. Овулнинг эгаси қария бўлиб, мени меҳрибонлик билан кутиб олди, пойимга қўй сўйдириб, ундан турли таомлар тайёрлатиб барчамизни меҳмон қилди. Қилаётган сафарим сабабини сўраб, Хивага кетаётганлигимни билгач, оқ йўл тилаб қолди.\nБу қариянинг 12 яшар ўғли бўлиб, болакай касалманд эди. Отаси мендан бу дарддан фориғ бўлиш йўлларини билиш-билмаслигимни сўради, мен ҳеч нарса билмаслигимни айтдим. Бироқ йўлбошловчимиз табобатдан хабардор бўлиб, бу борада анча машҳур ҳам эди. Боланинг деярлик бутун баданини яра-чақа босганди.\nЙўлбошловчи икки хил муолажани тавсия этди: биринчиси – ярани ўт билан куйдириш. Иккинчиси эса, атрофдаги инларда учрайдиган оққуйруқ қуённи тутиб, унинг ёғини эритиб, ярага ҳар куни бир маҳал суриш эди.\nУчинчи тунни Татар қудуғи деб номланувчи жойда ўтказдик. Унча катта бўлмаган овулга кириб келганимизда, унинг аҳолиси ўтовларини бошқа жойга кўчириш билан банд эди. Наматларни силкитиб қоқишар, хивич билан уриб чангини чиқазишарди. Бу ерда учта аёл ва бўйи етган қиз бор эди: қиз бошига ўралган қирмизи шол рўмоли билан ажралиб турарди, аёллар эса бошларини оқ шойи рўмол ва 6 аршин келадиган қалин сурп билан ўраб олишганди.\nТуяларимиз улардан тахминан юз қадамча келадиган масофада тўхтади. Мен бу қандай овул эканлигини билмоқчи бўлиб аёллар олдига бордим-да, ўтовлари янги жойда мустаҳкам бўлишларини, ўзларига эса бахт тиладим, улар эса менга эзгу тилакларим учун миннатдорчилик билдиришди.Эркаклари қаердалигини сўраган эдим, қабристонга ёдгорлик ўрнатиш учун кетишганини айтишди. Бу ёдгорликлар тошлардан узун ва тик қилиб ўрнатилади, ҳар қандай киши уни ўрнатиб кета олмайди. Ёдгорликлар турли бўёқлар билан бўялиб, гоҳида ораларига ойнак ҳам ўрнатилади. Ойнакли ёдгорликлар одатда қизлар қабрлари устига ўрнатилади. Йигитларникига эса марҳумнинг довюраклиги ва мағрурлиги рамзи сифатида қуроллар — милтиқ, қилич, ханжар тасвири туширилади. Ёдгорликлар ясалиш санъати ва тошнинг сифатига қараб ўн сўмдан эллик сўмгача нархда сотилади. Аёлларнинг суҳбатини олдим: улар қувноқ ва сергап эди, исмимни сўраб, кимлигимни билишгач, эрларидан мен ҳақимда эшитганликларини, эрлари мендан улар учун рўмол сотиб олганликларини айтиб, рўмолларини кўрсатишди. Кейин чанқоқ босди бирор нарса сўраганимда, бир қиз дарров катта идишда сут узатди. Идишнинг оғирлигидан бир амаллаб икки қўллаб ушлаб турдим. Идиш тоза эмас, жавдаридан қилинган хамир қолдиқлари ва намат қиллари ёпишганлигидан кўнглим бўлмай, кўп ичолмасдан, идишни эгасига қайтариб бердим. Унинг ўзи ҳам ёқимсизгина эди.\nМен хуштаъм ичимлик учун миннатдорчилик билдирдим, аммо идиш қўлимни бир оз ифлос қилганини айтдим. Қиз хохолаб кулиб юборди, лекин онаси идишни артиб бермагани учун қизига яхшигина танбеҳ берди. Кўп вақт ўтмай эркаклар: Бердиниёз исмлик қария икки ўғли билан келди. Мен улар билан аввалдан таниш эдим. Кўришиб бўлгач, қария мендан қаерга кетаётганимни сўради. Мен бахтимни синаш, шунингдек, хон ва у ерлик одамларни кўриш мақсадида Хивага йўл олганимни айтдим. Чол менга оқ йўл тилаб, ёдорлик тошларини қандай қилиб ўрнатганларини ҳикоя қилиб берди. У билан ҳайрлашгандан сўнг йўлга тушдик.\nБир неча кун юриб Қоратовга етиб келдик. Гир атрофини кўплаб туя, от, қорамол ва қўйлар ўраб олган овулга кириб келганимизда кун алламаҳал бўлиб қолган эди. Чорвасини қўриқлаб юрган чўпонлар кимлигимизни суриштиришди. Уларга ўткинчи савдогар эканлигимизни айтдик. Биз ҳақимизда овулга хабар етказганларида, у ердан ипак матодан чопон кийган басавлат учта қирғиз келди. Шарқона одат бўйича меҳмонларга гилам поёндоз тўшашларини буюрдим, улар чордона қуриб ўтиришди. Оқсоқол кимлигимиз ва қаерга кетаётганлигимизни сўради. Мен русман, Хивага савдо қилгани кетаяпман, деб жавоб бердим.\nШунда улардан бири менга орқага қайтиб кетишимни маслаҳат берди, чунки хон кўпдан бери ўзига рус тилмоч излаётганини ҳамма билишини, шу сабабдан ҳам у мени қўйиб юбормаслигини айтди. Қолган иккитаси эса унинг гумони ноўринлигини таъкидлашиб, хон мени азиз меҳмон сифатида қабул қилишини айтишди. Бу мавзу уларнинг ораларида баҳс туғилишига сабаб бўлди. Мен орада самовар қўйишларини буюрдим. Ой нури ёғдусида соф ҳаводан баҳраманд бўлиб, гиламда чордона қурганча анча гурунглашдик, меҳмонларим тўхтовсиз тамаки ҳидлаб кумуш тамакидонни бир-бирига узатишарди. Нега чорвани овулга бунча яқин олиб келдинглар, деган саволимга, бу атрофда қашқир кўп бўлиб, тез-тез подаларга ҳужум қилиб туришини айтишди.Чойдан сўнг улар биз билан ҳайрлашиб кетишди. Эрталабдан сафаримизни давом этдирдик. Савдо яхши йўлга қўйилганлиги сабаб, бутун йўл давомида бир неча хиваликлар карвонини учратдик.\nТумантов этакларига етиб келганимизда Ўлжабой исмлик бир эски танишимникида тунадим. У илгари Ново-Александровский истеҳкомига борган эди. Мени унинг ўзи ва аҳли аёллари меҳрибонлик билан кутиб олишди. У мени гўдаклигимдан билар, лекин кўришмаганимизга анча бўлган эди. Ўлжабойнинг овулида бир кеча-кундуз қолиб кетдим, унинг ёрдамида шу ерлик қирғизлардан қарзларимни ундириб олдим. Суюнчисига унга чакмонлик мовут, аёлларига эса ўн тўрт аршиндан кўйлаклик чит ҳадя қилдим.Ўлжабой менга Хива хони билан учрашганимда ўзимни қандай тутишим кераклиги ва у ерда қандай муомала қилишимни ипидан игнасигача ўргатди. У менга иложи борича одобли, эҳтиромли ва ҳалол бўлишимни, шунингдек, берилган саволларга қисқа жавоб беришимни маслаҳат берди. Хивага келган кунимданоқ, унинг ўгитларига тўлалигича риоя қилдим, шу туфайли хон билан олиб борган барча ишларим муваффақиятли бўлди. Сарой амалдорлари, беклар ва оқсоқоллар эса мени жуда яхши кўриб қолишди.\nАмударёга яқинлашиб қолганимизда, ундан унча узоқ бўлмаган туркман овулида тунашга тўғри келди. Унинг пастроғида қумлоқ ерда хиваликлар овули ҳам бор эди. Бу ердан уларнинг катта йўли ўтган, карвонлар ва Хивага чорва ҳайдаб кетаётганлар тўхтовсиз ўтиб турарди. Бу ерларда тез-тез ўғирликлар содир этилади, қорамол ва туяларни олиб қочишади. Ҳар тугул биз тинч, эсон-омон ўтиб олдик, фақат отимнинг жуда силласи қуриди. Кўпинча уни етаклаб юришимга тўғри келди, чунки оёқ ости юриб бўлмайдиган даражада қалин қумлик эди. Айниқса туялар кўп қийналди. Бу ерда Хивадан қирғизлар билан савдо қилиш учун кетаётган, ёши қайтиб қолган бир хиваликни учратдим. Ундан Хива ва хон тўғрисида кўп нарса эшитдим. Бу маълумотлар мен учун ўта зарур эди.\nШу тариқа Амударё соҳилига етиб келдик. У кенгликларга ёйилиб тез оқар, лекин унча чуқур эмас, суви хуштаъм эди. Дарё соҳилида унча катта бўлмаган икита кулба, уларнинг яқинида эса йўловчиларни дарёдан ўтказиб қўйувчи иккита сол ва бир неча қайиқ бор эди. Олдин ўзимизни, кейин туяларни ўтказиб қўйишди. Дарёнинг у соҳилида бир неча ертўла бўлиб, уларда қайиқчилар ва кира ҳақи ундирувчи мулозимлар яшашарди. Ўтказиб қўйилган ҳар бир от ёки туя учун 50 тийиндан, киши бошига эса 5 тийин миқдорида кира ҳақи тўланарди. Шундай қилиб мен ўзим ва карвонимга кира ҳақи тўлаш учун бошлиғига учрашишим керак эди. Туяларимни олиб ўтгунларича бошлиқ билан соҳил бўйлаб сайр қилдик ва кўп нарсалар тўғрисида гаплашиб олишга улгурдик. У менга Россия тўғрисида саволлар берарди, мен эса Хива тўғрисида сўрардим. У тўхтовсиз чилим чекар ва менга ҳам манзират қилар эди. Соҳил бўйида айрон ва қимиз сотадиган дўкончалар бор экан. Биз айрон ичмоқчи бўлдик. Унинг ярим литри беш тийин экан. Айрон солинган идиш сополдан бўлиб, энг юқори малакали хитой усталарининг иши эди. Бундай идишларнинг донаси бизнинг Россияда бир сўмдан камига сотилмайди. Шу пайтда дўкончага нотаниш, кўринишидан басавлат ва серғайрат, катта қора соқолли, хиваликларнинг қимматбаҳо либосини кийиб олган суворий кириб келди. У отдан тушиб, уни дўконча эшигига боғлади. Ичкарига кираркан, рус тилида: “Эй, Худойим-е, бу ерларга ҳам рус савдогарлари келадиган бўлибди-я!”, деди. Мен унга ҳайрат ва қўрқув аралаш қарадим. У рус тилида гапирмай қўйди, хиваликлар тилида гаплашдик. У мендан кимлигим ва қандай қилиб бундай ўта машаққатли сафарга чиқишга қарор қилганимни сўради. Кейин дўкончадан чиқиб анча вақт Амударё соҳили бўйлаб сайр қилдик. Ундан кимлиги ва қаерданлигини сўраганимда, самимият билан ўзи тўғрисида гапириб берди. У асли Пенза губерниясидан бўлиб, Чембарский уездидаги катта бир ер эгасининг ҳовлисида хизматкор экан. Хўжайини уни қандайдир гуноҳи учун аскарликка бериб ва у Астрахандаги денгиз қўшинларининг қирқ бешинчи кемасида боцман бўлиб хизмат қилган экан. Денгизда сафардалиги пайтида қароқчиларга дуч келишибди. Барча кема аъзолари, шу жумладан, кема сардори ҳам асирга олинибди. У бу ерларга шу тариқа келиб қолган экан. Бафуржа гаплашишга вақт етишмас эди, лекин мен ундан кўпроқ Хива тўғрисида билиб олишга ҳаракат қилдим. У менга хон ҳузуридаги Карле исмли амалдорни топишимни тавсия қилди. Боцманнинг исми-фамилияси Сергей Иванов бўлиб, Хива шаҳрида яшар экан. Расталарга жойлашиб олганимиздан сўнг бизни ўзи топишга ваъда берди.Сергей Иванов билан ҳайрлашиб, юкларимизни карвонга ортиб, мулозим бошчилигида йўлга тушдик. Мулозим бизга хонликка бож тўлашда бирон-бир молимизни беркитиб қўймаслигимизни назорат қилиб туриш учун бириктирилган эди.\nБу ерларда менга ҳамма нарса ғаройиб ва ваҳимали туюлиб, кўнгилсиз таассурот қолдирди. Хивага яқинлашганимиз сари мени юк босаверди.\n3 октябрнинг эрта тонгида узоқдан Хива кўринди. Шаҳристон сатҳи пастликда бунёд этилгани учун ҳам Хиванинг ташқи кўриниши кўзга унчалик чиройли бўлиб кўринмасди. Баланд масжидлар ва катта иморатлар кам эди. Бунинг устига, ҳар бир уй атрофидаги боғлар шаҳар кўркини тўсиб турарди. Шаҳар ичида улкан боғ бўлиб, у ерда турли анвойи мевалар, жумладан нашвати, нок, олхўри, узум, олибухоро, жийда ва ҳоказолар битарди. Шаҳарга киришдан олдин кенг кўчадан юрдик, сўнгра эса иккита туя ёнма-ён турса аранг сиғадиган тор кўчадан бир амаллаб ўтиб, бозор олдидан чиқдик. Рўпарада тошдан ўта чиройли қилиб бунёд этилган савдо растаси жойлашган эди. Биз тўғримизда хонга хабар беришди. Бу орада хиваликлар карвонимни ўраб олишди. Улар рус савдогарларини кўриш иштиёқида эдилар. Кўплари мендан ҳар хил нарсалар тўғрисида сўрашди. Сал вақт ўтмай мени саройга олиб кетиш учун хоннинг мулозими етиб келди ва мен рус миллий либосларимни кийиб олишимни буюрди. Унинг амрини бажо этиб, саройга қараб йўл олдик.\nСарой бозорнинг шундоққина ёнида бўлиб, у тошдан икки қават қилиб қурилган экан. Унинг олд қисми, жимжимадор пиллапояси ва фил суягидан қопланган эшиги ўта нафис нақшлар билан безатилган эди. Пиллапоядан тепага чиқиб, у ерда бир оз кутиб турдик. Хон бухороликларни қабул қилаётган экан. Улар чиқиб кетганларидан сўнг мен билан бир арманига хон қабулхонасига киришга рухсат беришди. Рус урф-одатига риоя қилган ҳолда саломлашишимни буюришди. Хон ҳузурига кирганда эгилиб таъзим қила бошладик. Хон тилмочдан бу нимани англатади, деб сўради. Тилмоч рус одатига кўра эҳтиром кўрсатаётганимни айтди. Хон жавобни эшитиб кулиб қўйди ва қайси йўл билан келганимизни сўради. Яна у фуқаролари томонидан бизга ҳеч қандай зиён-заҳмат етказилмаганлиги билан қизиқди. Мен унга йўқ, деб жавоб бердим. Бутун суҳбатимиз тилмоч орқали бўлди. У ўз фикрини рус тилида яхши ифода эта оларди, лекин хиваликлар тилида ғалати ва тушунарсиз гапирарди. Шунинг учун ҳам хон баъзи жумлаларни икки, ҳатто уч марталаб қайтариб сўрашга мажбур бўларди. Ўрнимдан туриб, хондан менга Хивада савдо қилишимга рухсат беришини сўрадим. У очиқ чеҳра билан розилигини билдирди, мени биринчи қатордаги дўконлардан бирига олиб боришларини буюрди ва ҳар бир сўмлик сотадиган молим учун 10 тийин миқдорида солиқ тўлашим, шунингдек, ёнимдаги бор рус пулини хиваликлар пулига алмаштириб олишим шартлигини тушунтирди. Ҳар қандай сиқув ва зулмлардан ҳимоя қилишини илтимос қилганимда, у кулиб, хавотирим ўринсизлигини айтди. Бу ерда ҳеч ким мени хафа қилмаслигини, аксинча, унинг фуқаролари мени ҳурмат қилишини уқтирди.\nШундан сўнг, менга дўкон ажратиб бериш ва ёнимдаги рус пулларини қабул қилиб олиш учун махсус мулозим тайинланди. Бу ишлар тезда битди. Мулозим мендан пулни қабул қилиб олгани тўғрисида тилхат ёзиб берди. Машваратнинг охиригача хон қалин гилам устида чордона қуриб ўтирар, рўпарасида чилим турар, атрофида учта мулозим бор эди. Қабулхонада гиламдан бошқа ҳеч қандай жиҳоз йўқ, фақат шифтга нақш берилган эди. Сергей Иванов тавсия этган амалдорни қидириб топдим. У билан тезда тил топишдик.\nДўконга эга бўлгач, молларимни саралаб, пештахта токчаларига тартиб билан тера бошладим. У ерликлар менинг тимсолимда гўё бир ноёб нарсани кўргандай бўлишарди, ёнимга келишиб, мени гапга солишарди, Чамамда, жуда қисқа вақт ичида бутун Хива мусофир рус савдогари тўғрисида хабар топди. Кўплари мол харид қилиш учун эмас, балки фақат мени кўриш учунгина келишарди. Мен ҳаммаларига бирдек эҳтиром кўрсатишга ҳаракат қилардим, шу йўл билан танишларим сонини кўпайтирардим. Уларнинг барчаси мени яхши кўриб қолди. Лекин, гапнинг очиғи, бора-бора хиваликлар мени безор қилиб юборишди: кўпинча бозорда юрадиган бўлсам, улар; ана, рус савдогари келяпти, деб бир-бирига мени бармоғи билан кўрсатишарди. Шу сабабли бошқалардан яққол ажралиб турмаслик учун, хиваликлар кийимини кийиб олдим.\nХива бозорларида ҳамма нарса бизнинг Русияга нисбатан анча арзон эди. Бир қадоқ қўй гўшти 5 тийин, белуга балиғи 2-3 тийин, чўрак (товада пиширилган катта оби нон) 5 тийин. Бунинг устига, нон шундай каттаки, бир донаси одамни кун бўйи тўқ тутади. Балиқ уруғи уларда деярли истеъмол қилинмайди, чунки уни биздай тотли қилиб тайёрлашни билишмайди. Еган тақдирда ҳам балиққа қўшиб пиширишади. Қизил балиқ елка гўшти ва елимини кулчанон ёки ўрама шаклида тайёрлаб ипга ўтказишади. Бир қадоқ елим баҳоси катта қўй нархида, яъни 5 ёки 6 сўм туради, бир ботмон буғдой, яъни бизнингча 1 пуду 10 қадоқ – 80 тийин туради. Сорочинский тариғи (гуруч)нинг нархи ҳам унча қиммат эмас – 1 ботмони 1 сўм ёки 1 сўм 20 тийин. Қовун, тарвуз ва турли ҳўл мевалар бу ерларда кўплаб етиштирилади ва жуда арзон сотилади. Турар жойларга келсак, ҳавас қиладиган даражада эмас: бинолар ёмон қурилган, кўчалар тор ва ифлос, ҳар жой-ҳар жойда ахлат ва гўнг уюб ташланган.\nМен бу ерда кўплаб таниш-билиш орттирдим, талай бообрў амалдорларникида меҳмон бўлдим. Уларнинг ҳаммаси мени самимият билан кутиб олишди. Асосан мол гўшти кабоби, жувоз мойида тайёрланган майизлик қўй гўштидан палов ва турли ҳўл мевалар билан зиёфат қилишарди. Ҳар доим чилим бўлади. Аёллари эркак меҳмонларга кўринмайди.\nШундай қилиб, аста-секин Хива ҳаётига ҳам кўника бошладим. Лекин савдо ишларим олдинига унчалик юришмади. Бунинг устига, уларнинг молини сотиб олиш учун маблағим ҳам йўқ эди. Хон томонидан алмаштириш мақсадида олиб қўйилган пулим эвазига ҳали ўзларининг пулини беришмаган эди. Тўрт кундан сўнг ўзим хоннинг олдига боришга аҳд қилдим, саройга яқинлашганимда мулозимлардан бири нима юмуш билан келганлигимни сўради. Мен хонга илтимосим бор, дедим, лекин қандай илтимос эканини айтмадим.\nХонага кирганимда хон ёлғиз чилим чекиб ўтирарди. Ҳозир бошқа либосда, яъни хиваликлар кийимида бўлсам-да, хон мени кўрибоқ таниди ва очиқ чеҳра билан, “Ҳа, ўрус савдогари”, деб кутиб олди. Мен унга хиваликлар одатича таъзим қилдим, унга ёқиш учун ўзимни иложи борича хокисор тутишга ҳаракат қилдим. Хон маҳаллий тилда гаплашишни қаерда ўрганганлигимни сўради. Ўн беш йилдан бери қирғиз ва хиваликлар орасида яшашимни айтдим. Ёшимни сўраган эди, йигирма ёшдаман, деб жавоб бердим. Беш ёшимдан оиламиз билан Оренбургга келиб қолганимиз, ўша пайтдан бери доимо қирғиз ва хиваликлар орасида эканимни қўшиб қўйдим. Хон тилни яхши ўзлаштирганим учун мақтаб қўйди, лекин ёзувни ўрганишга ҳаракат қилмаганимни маъқулламади. Кейин нима юмуш билан келганимни сўради. Мен пул учун келганимни очиқ айтолмадим. Бир қирғиз мендан ўттиз олтита қўй қарз бўлиб, пулини бермаётганини айтдим, холос. Хон бунга жавобан, “агар қарздоринг инкор этса, унинг ростдан ҳам қарздор эканини қандай қилиб исбот қила оласан?” – деди. Мен унга жавобан , ҳамма хизматкорларим унинг мендан мол олганини кўрганини, йўлбошловчимиз бўлган оқсоқол ҳам гувоҳ бўла олишини айтдим.\nХон мулозимини оқсоқолга юбориб, ундан ростдан ҳам қирғиз мендан қарз олган-олмаганлигини аниқлатди. Оқсоқол гапимнинг тўғрилигини тасдиқлаб, қирғиз қайси пайтда қарз олганини ҳам аниқ қилиб айтиб берди.\nХон қарздорга одам юборишни буюрди. У мулозим билан кириб келганида мен танимай қолдим: хоннинг ўқрайиб қарашидан қаттиқ қўрқиб, ранги буткул оқариб кетган эди. У хоннинг “Бундан қарздормисан?” – деган саволига, қарзи борлигини тан олиб жавоб берди. У инкор этиши ҳам мумкин эди, лекин бу ерда ҳозир бўлган муллага кўзи тушгач, қасам ичиришлари мумкинлигига ақли етди шекилли, бундай қилмади. Хон нима учун қарзингни узмаяпсан, деб сўраганида, ҳозирча имконияти йўқлигини билдирди. Шунда хон бир мулозимга унинг қариндошлариникига боришни ва улар бунинг қарзини тўлаши шартлигини буюрди.\nМулозим кетди. Қўйларни қабул қилиб олиш учун оқсоқолимизни унга қўшиб юбордим, ўзим эса хондан топширган пулимни қайтиб беришини сўраш мақсадида қолдим. Лекин хон менга ҳар хил саволлар берар эдики, иш юзасидан гап очишга ботинолмасдим. У бизнинг подшоҳларимиз, уларнинг тўйлари ҳамда улар нега чет эллардан уйланишлари, қизларини ҳам четга узатишлари тўғрисида сўради. Мен бу тўғрида билганимча айтиб бердим. Кейин у дин тўғрисида гапира бошлади. Руслар рўзасининг моҳияти нимада эканини ва қайси вақтларда ибодат қилишимизни сўради. Мен бизда эрталаб тонгги ибодат, пешинда тушки ибодат, кейин эса кечки ибодат қилинади, деб жавоб бердим. Хоннинг “Русияда аёлларнинг очиқ юз билан юриши, эркаклар билан бемалол мулоқотда бўлиши ва улар билан черковларда бирга ибодат қилишлари адолатданми?” – деган саволларига жавоб берганимда, олдинига ажабланиб ҳайрон бўлди, кейин эса бундай одатларимиздан кулди. Русияни ўз кўзи билан кўриш, у ердаги аҳоли турмуш тарзини ўрганиш истаги борлигини айтди. Лекин Русияга қай тарзда бориши мумкинлигини билмаслигини қўшиб қўйди. Агар хон сифатида борса, рус подшоҳи уни олиб қолиши мумкин, чунки ҳали ўзаро алоқалар ўрнатилмаган. Унга маълум бўлишича, рус асирларини озод қилиб юборгани учун подшоҳ унга эмас, нимагадир Англияга миннатдорлик билдирибди. Савдогар мақомида борса, бу ўз фуқаролари олдида шармандалик ҳисобланади. Бунинг устига, рус ҳукумати билиб қолса, хон савдо билан ҳам шуғулланаркан, деган гап тарқалиши мумкин.\nХива хони билан Россия ва русларнинг урф-одатлари тўғрисида суҳбатлашиб ўтирганимизда, мулозим кириб, тушлик тайёр эканини айтди. Мен ўрнимдан туриб кетишга ҳозирландим, лекин хон мени тўхтатиб, уйланган-уйланмаганим билан қизиқди, жиянларидан ёки хивалик қизлардан бирига уйланишни таклиф этди, шу йўл билан Хивада турғун бўлиб қолишга фикрим қандай эканини сўради. Унинг менга бўлган эътибори учун миннатдорлик билдирдим… Имкониятдан фойдаланиб, маблағдан қийналиб қолганлигимни билдирдим ва пулимни қайтариб беришларини сўрадим…\nМен хон билан хайрлашиб дўконимга кетдим. Бу ерда мени хиваликлар ўраб олишди. Улар хоннинг ҳузурида узоқ қолиб кетишим сабабини сўрашди, Уларга қисқа қилиб ҳар хил нарсалар тўғрисида суҳбат қурганимизни айтдим. Бир мунча муддатдан сўнг хон юборган мулозим билан оқсоқолимиз қайтиб келишди. Улар дўконимга қирғизнинг қариндошларидан ундирилган қўйларни ҳайдаб келишган эди. Мулозим менга қўйларни санаб топширганидан сўнг, уларга белги тамғасини босиб чўпонимга жўнатмоқчи бўлдим. Лекин қарздор кишининг қариндошлари бунга эътироз билдириб, улар қариндошлари учун қарзни узишга мажбур эмасликлари ҳамда кимга қарз берган бўлсам, ўшанинг ўзидан ундириб олишим кераклигини айтишди.\nҚирғизлар қўйларини қайтариб олишга хонни кўндиришга умид қилишиб, унинг ҳузурига боришни таклиф этишди. Мен розилик билдирдим ва мулозим бошчилигида йўлга тушдик. Бу пайтда хон туяларини чўктириб юборгани учун бухороликлардан ҳақ ундириб олаётган эди. Улар билан орани очиқ қилиб бўлганидан сўнг биз ҳам кирдик. Қирғизларнинг таклифини тинглаб хоннинг жаҳли чиқиб кетди, гапни қисқа қилиб, қўйларни қайтариб беришга рухсат бермади ва ҳаммани қувиб солди.\nОрадан анча вақт ўтгач, мулозим дўконимга пулимни олиб келди ва мендан қанча мол олиб келганимни сўради. Ҳаммаси бўлиб беш минг сўмлик, деб жавоб бердим. У хон томонидан ҳар бир сўмлик мол учун ўн тийин миқдорида бож тўланиши белгиланганини айтиб, беш юз сўмни санаб олди ва шу ондаёқ пулларни саройга олиб кетди.\nОрадан кўп ўтмай дўконимга боцман Сергей Иванов келиб, мени ўз уйига таклиф қилди. Мен бу таклифни бажону дил қабул қилдим. Сергей Хиванинг бозоридан узоқ бўлмаган жойда, Бухорога чиқиш йўлида яшар экан. Унинг уйида кўплаб санам (икона) ва диний китобларни кўриб, ниҳоятда ажабландим, Мен ундан, хон бу ерда христианларга ўз динига эътиқод қилишига рухсат берадими, деб сўрадим. Сергей менга, илгари бу ерларда рус асирлари кўп бўлиб, шахсан хоннинг рухсати билан улар шу хонадонда йиғилишиб, ибодат қилишганини , шунинг учун ҳам бу китоб ва тасвирларни Оренбургдан ёздириб олдирганини айтди.\nМеҳмондорчилик анча вақтгача чўзилиб кетди. Шунда унинг нима билан шуғулланишини сўрадим. У хоннинг топшириғига биноан тўпчиларга қўмондонлик қилиши, аскарларга таълим бериши, эрони асирларга ҳарбийча юриш ва қурол билан муомала қилишни ўргатишини айтди. Зиёфат учун минатдорчилик билдириб, уйимга қайтдим.\nХивада Сергей билан тез-тез кўришиб турардик. Бир куни у билан яшаш тарзи бизникига ўхшаб кетадиган бир амалдорникида меҳмон бўлдик. У хотинларини биздан яширмади. Мен улар билан анча суҳбатлашдим. Улар мендан рус аёлларининг ҳаёти ва юриш-туришлари тўғрисида қизиқиб суриштиришди. Мен уларга аёлларимиз қандай қилиб кўча-кўйларда эркин юриши, меҳмондорчиликларга бориши ҳамда куннинг хоҳлаган пайтида юзларини яширмаган ҳолда, эркаклар билан учрашишлари ва суҳбатлашишлари мумкинлигини ҳикоя қилиб бердим. Уларни тўй маросимларимиз ҳам ниҳоятда қизиқтирди. Ҳамма тафсилотлари билан гапириб бердим ва бизларда битта хотиндан бошқага уйланиш мумкин эмаслигини ҳам айтиб ўтдим. Бу одатимизни улар жуда мақташди. Бу аёллар шойи кўйлак кийиб олган, кўкракларини дур ва қимматбаҳо тошлардан ясалган тақинчоқлар безаб турар эди. Бошларида ичига пахта қавилган ипакдан қалпоқча бўлиб, у ҳам дур ва қимматбаҳо тошлар билан қопланган эди. Катта хотинининг ўн икки яшар қизи бўлиб, у бешикдаги укасини тебратиб, ўзи тўқиган аллани айтиб ўтирарди. Аллани узоқ тингладим, қўшиқ тугагандан сўнг қизчани эркалатиб, мақтаб қўйдим. У қизалоқларга хос уятчанлик билан қизариб кетди. Алланинг сўзлари тахминан шундай эди:\nЙиғламагин, йиғлама, аллаё алла,\nЙиғлаб бағрим тиғлама, аллаё алла.\nОтам келиб сўяр қўй, аллаё алла,\nБошланади катта тўй, аллаё алла.\nОтам сенга той берар, аллаё алла,\nМомам келиб мой берар, аллаё алла.\nОвунарсан шунда сен, аллаё алла…\nМезбон ва ёш уй бекаларига меҳмондорчилик учун раҳмат айтиб, уйга қайтдим.\nХивада яшаётганимга қирқ кун бўлиб қолган эди. Бу вақт ичида хон хотинларидан бирининг туғилган кунини нишонлайдиган бўлди. Бу тантанага мени ҳам таклиф этишди.\nБоғда кигиздан улкан чодир тикилган бўлиб, унинг ўртасида саҳнага ўхшаш нарса ўрнатилган эди. Мен у ерга оренбурглик савдогар З. ҳамкорлигида бордим. Унинг тижорат ишлари юришмай, бозори касодга учраб қолган эди.\nЧодирга кирган пайтимизда хон тўрда ўтирарди. Унинг ёнида – аъёнлар. Бизни хоннинг қарши томонига ўтиришга таклиф этишди. Бу ерда машшоқлар ва етмиштача меҳмон бор эди. Томошалар бошланди: саҳнада биринчи бўлиб раққоса қўғирчоқ пайдо бўлди. Ундан сўнг икки хивалик миллий рақс ижро этиб, бор маҳоратларини намойиш этгач, бир бола баланд қилиб тортилган дорда ўйин кўрсатди. Бу томошалар тугагач хивалик ҳофиз соз чалиб, босқинчи эрониларни мағлуб этган қаҳрамон ватандошлари тўғрисида достон куйлаб берди. Хоннинг буйруғига биноан, ҳар хил ҳайвонлар келтирилди ва саҳнада ёввойи отлар, архарлар, тулкилар, ёввойи мушуклар, қўнғир айиқ ва ҳоказолар намойиш этилди. Хоннинг ўзи уларнинг ҳар бири тўғрисида гапириб берди. Сўнг кечки овқатга турли хил таомлар тортилди. Энг сўнгида чилим келтирилди. Зиёфатдан сўнг хонга миннатдорлик билдириб, дўконларимизга қайтдик.\nОрадан бир неча кун ўтгач, охирги молларимни хиваликларнинг шойи ва оддий матодан тикилган чопонларига айирбош қилиб, уларни йўл бўйи қирғиз чўлларида сотиб кетишни чамалаб, Хивадан қайтишга тараддуд кўра бошладим.\nҚайтиш ниятим борлигини билдириш учун хоннинг даргоҳига бориб, уни топа олмадим. У қайсидир бир амалдорнинг овулига кетган бўлиб, айтишларича, бир ҳафтасиз қайтмас экан. Хонни кутмасдан кетмоқчи ҳам бўлдим, лекин аъёнлар бундай қилишимга изн бермадилар. Шунда ҳукмдорнинг менга нисбатан ҳеч қандай ёмон нияти йўқмикин, деб хавотирга тушиб қолдим.\nХон келиши биланоқ унинг ҳузурига бордим. У қайтишимга рухсат берди. Россияга борганимдан сўнг ундан хафа бўлмаслигимни сўради ва “менимча, Сизга мен ёки фуқароларим томонидан ҳеч қандай озор етказилмади шекилли, биз томонларга яхши ниятлар билан келишни истаган барча савдо аҳлига етказингки, мендан улар ёмонлик кўрмайдилар”, – деб қўшиб қўйди. Мени шунда турғун бўлиб қолишга ундаб қилган таклифига, ота-онам ҳаёт ва уларнинг ёлғизи эканимни айтдим. Хон уларни моддий томондан қўллаб туриши мумкинлигини билдирди. У ўзида хизмат қиладиган рус асирларининг ҳар бирига йилига ўттиз, қирқ ва эллик тилло маош тўларди. Хон билан ҳайрлашиб, Сергейникига бордим. У “йўлга”, деб, йўқ дейишимга қарамай, кўп миқдорда ҳўл мева ва чўраклар берди ва бизни Хивадан чиқишда таниш бўлиб қолган амалдорлар билан кузатиб қўйди. Хайрлашаётган онларимизда Сергей қуйилиб келаётган кўз ёшларини тиёлмади, Ўзим ҳам Хива, у ердаги қадрдонлар билан шу алфозда эзилиб ҳайрлашдим.\nХивадалик давримда менга у ердаги арғумоқлар жуда ёқиб қолган эди. Уларнинг асосий емиши жўхори бўлиб, отларга нисбатан камтомоқ ва тўрт кунлик йўлни озиқланмасдан босиши мумкин. Улар фақат минишга мослашган бўлиб, бўйи басти катта отдай, ингичка, тик қоматли, иякдор, енгил. Жўхоридан ташқари майса ва сули билан ҳам боқишади, лекин сули таркибида одатда кўп чиқинди бўлгани учун жуда тўйимли ҳисобланмайди. Бир пуд жўхори армуғоқнинг ўн кунлик емиши бўлиб, унинг баҳоси етмиш тийин. Арғумоқларни Хивага туркманлар етказиб туришади ва уларни фақат туркман ясаган эгарлар билан минадилар, қирғиз ёки бизнинг казак эгарлари тўғри келмайди. Арғумоқ тез югурганда худди қуёнга ўхшаб бор гавдаси билан чўзилади ва бизнинг энг чопағон рус отларидан-да анча тез югуради. Улар ювош ва ақлли бўлиб, дарёлардан дадил сузиб ўтади. Вафодор ҳамда уюрларда қўлга тез ўрганади. Бу ерларда арғумоқ учун юз сўм ва ундан ҳам ортиқ ҳақ тўланади.\nХивадан қайтишимда яна Амударёдан кечиб ўтдим. Бу ердаги оқсоқол мендан Хива менга ёққан-ёқмаганини ва хон мен билан қандай муносабатда бўлганини сўради. Унга хоннинг кўрсатган илтифотлари учун ғоятда миннатдор эканимни айтдим ва умуман ҳаммалари шундай қабул қилдиларки, бундан ортиғи бўлмайди, деб жавоб бердим.\nШу пайтда бир қирғизнинг ғайриоддий иштаҳасини кўришга муяссар бўлдим. Бир хивалик сотиш учун бир челак қимиз олиб келиб, эллик тийин нарх қўйди. Қирғиз киши унга яқинлашиб келиб, кел, баҳслашамиз, агар челагингни бир кўтаришда ичолсам, сенга ҳақ тўламайман, ичолмасам, айтганингни икки баравар қилиб бераман, деди. Бунча қимизни бир кўтаришда ичиб бўлмаслигига ақли етган хивалик, шартга рози бўлиб, челакни қирғизга тутказди. У эса челакнинг икки қулоғидан кўтариб ича бошлади ва тўхтамасдан ичиб бўш челакни эгасига қайтариб берди. Бу қалтис ҳазилдан жаҳли чиқиб кетган хивалик қирғизни, нега сенинг меш қорнинг ёрилиб кетмайди, деб ҳақоратлаб кетди. Тан оламанки, бу воқеа мени ҳайратга солди: ахир шунча миқдордаги суюқликни ичиш учун қандай қорин бўлиши керак?!\nАмударёдан ҳам кечиб ўтдик. Худди Хивага кетаётганимиздаги каби бора-боргунча овулларда тўхтаб ўтдик.\nБир овулда тунаганимизда, мезбоннинг ўн яшар ўғли бемор бўлиб ётарди. Боланинг отаси касалнинг сабабини ҳикоя қилиб берди. “Бундан беш кун илгари, тунда ҳаммамиз ётганимизда, кулбамизга бўри кириб қолибди. У ухлаб ётган ўғлимга яқинлашиб уни искай бошлаган; ўғлим уйғониб кетиб, хонада кимдир юрганини айтиб мени чақира бошлади. Олдинига, бу нима бўлиши мумкин деб, англолмай, ўзим ҳам қўрқиб кетдим. Кейин кўзининг ёнишидан бўри эканини билдим. Қўлимга қилич олиб унга серпадим. Бахтимга қарши, нишонга теккизолмай, ўғлимнинг бошига тушириб олдим. Зарбам унинг бошини жароҳатлади. Аламига бўрига етиб олиб, уни қиймалаб ташладим. Энди ўғлимга қандай шифо қилишни билмай бошим қотган. Гарчи оқсоқол қандайдир дориларни тавсия этган бўлса-да, унинг тузалиб кетишига ишонмайман”.\nБир катта ва бадавлат овулда ноқулай об-ҳаво сабабли икки кун қолиб кетишимизга тўғри келди. Даҳшатли момақалдироқ ва чақмоқ чақиб, қаттиқ сел ёғиши натижасида теварак атрофда чуқур кўлмаклар пайдо бўлди. Пастликлардаги кўплаб қирғиз ўтовларини сув оқизиб кетди. Тошқин натижасида талай қорамол нобуд бўлди. Чўпонлар водийдан қўйларни олиб ўтаётганда, шитоб билан оқиб келган сув уларни чуқур жарлик домига тортиб кетди. Буни кўрган хўжайин ва унинг бўйи етган қизи уларни қутқариш учун ёрдамга ташланишади, лекин ҳаракатлари зое кетиб, қўйларига қўшилиб ўзлари ҳам сув ўрамасида ҳалок бўладилар. Бу сел кўп бахтсизликлар келтирди. Биз овулнинг тепалик қисмида тўхтаганимиз учун безиён бўлдик.\nБиз “Муалла” уруғининг овулига етиб келдик. Унда олтмиштача қирғиз кулбаси бор эди. Бу овул аҳолиси қаттиқ қуролланган эди. Қуролланганларнинг сони юзтача бўлиб, уларнинг йўлбошчиси Раҳимберди оқсоқол экан. Уларнинг биринчи саволи: “Қаердан келаяпсан?” бўлди. Уларга Хивада бўлганимни батафсил ҳикоя қилиб бердим ва ўз навбатида, бунчалик қуролланганликларининг сабабини сўрадим. Унинг айтишича, бундан бир йилча муқаддам Адай қирғизлари бу уруғнинг бир кишисини ўлдириб қўйгани сабабли, икки ўртасида адоват туғилган. Муалла уруғининг оқсоқоллари ўлдирилган биродарлари хунига Адай қирғизларидан мингта қўй талаб қилганлар, лекин улар бунга рози бўлмаган. Шундан сўнг икки юзга яқин муалла йиғилиб, оқсоқол бошчилигида Адай қирғизларининг икки юзтача қўйини, яна туя ва отларини ҳайдаб келишган. Адай қирғизлари ўз ўрнида буларга ҳужум қилиб, ундан ҳам кўп қорамолни олиб кетиш тарадудида экан. Шунинг учун муллалар Раҳимберди оқсоқол бошчилигида қуролланиб, сергак бўлиб турган экан. Чунки адайлар қадимдан теварак атрофдаги чўлларда энг довюрак қароқчи сифатида танилган бўлиб, бир пайтлар Каспий денгизида русларни ҳам асир олиш билан шуғулланган экан!\nКейинги тунда Дўсчон оқсоқолнинг овулида тўхтадик. Унинг иниси Зобик билан бироз танишлигимиз бор эди. Зобикнинг ўтовига келганимда, у мени туғишган укасидай кутиб олди ва мен учун турли тансиқ таомлар тайёрлашни буюрди. Хизматкорларимга самоварни олиб келишни буюрдим ва биргаликда чой ичиб, овқатландик. Суҳбат чоғида у қизиқиб Хива, хон ва менинг у ерда қандай яшаганим, тижоратим тўғрисида сўради. Суҳбатимиз сўнгида у менга қирқ сўм кумуш пул бериб, кейинги гал келишимда Астрахандан марварид олиб келишимни илтимос қилди, сўнг дам олиш учун уйига кириб кетди. Биз эса ўз чодиримизга қайтдик.\nШундан бир неча кун ўтгандан сўнг чўлда ўтлаб юрган сурув-сурув қўйларга дуч келдик. Менинг, “бу қўйлар кимники?” деган саволимга чўпонлар, Қорасоч Султонпошшаники (бегойимники), деб жавоб бердилар. Улардан овулнинг қаердалигини билиб олиб, йўлимизни у томонга бурдик, чунки Султонпошшани анчадан бери танирдим.\nСултонпошшанинг ёши анча жойга бориб қолган бўлиб, мени ҳар доим ўзимнинг ўғлим, дерди. Бунинг боиси, унинг Илёс исмли ўғли менга жуда ўхшар эди. Бегойим бизни хурсандчилик билан кутиб оларкан, у мен билан дийдор кўришишдан умидини узганлигини айтди, чунки барча Хива сафаридан қайтаётганлар хон мени у ердан қўйиб юбормаслигини ва ўзининг саройида яшашга мажбур қилиши мумкинлигини айтган экан-да. У қизини Чимал уруғининг баобрў оқсоқолларидан бирининг ўғлига узатаётган экан. Қайлиқ учун алоҳида тикилган ўтовда унинг кўплаб дугоналари йиғилишган эди. Келин билан илгаридан таниш бўлганим учун унинг ёнига кирдим. Саломлашиб бўлгач, сидқидилдан барча орзулари бекаму кўст рўёбга чиқишини тиладим. У менга миннатдорчилик изҳор қилди. Қиз беқиёс гўзал эди. У билан олтита қиз ўтирарди. Барчасининг эгнида қимматбаҳо шойи матодан кўйлак бўлиб, бошларига қирмизи шол рўмол ташлаб олишган эди. Уларни суҳбатга тортиш мақсадида рус тўйлари ҳақида ҳикоя қилиб бердим ҳамда қизлардан ҳар хил нарсалар тўғрисида сўрадим. Олдинига улар мендан уялишди, лекин бироз ўтгандан кейин дадилроқ бўлишиб, ҳатто севги ҳақидаги ҳар хил қўшиқлардан куйлаб беришди. Одатга кўра, қўшиқ айтиб берганлари учун қизларга ҳадя улашиб чиқишим керак эди, шунинг учун ҳам рўмол бериб, уларни хурсанд қилдим. Овулнинг урф-одати бўйича, куёв қайлиғини олиб кетгани келганда, унинг бор қариндош-уруғларини қуюқ меҳмон қилиши ва ўзининг ҳолига қараб ҳадялар улашиб чиқиши керак экан. Агар ҳадя кўнгилдагидек бўлмаса, келинни бермасликлари ҳам мумкин экан. Никоҳни мулла ўқийди. Куёв келин билан бирга унинг бир қанча қариндошини олиб ўз овулига йўл олади ва ўзининг уруғларини ҳам таклиф этиб, катта зиёфат беради. Меҳмонлар келинга ҳадялар беришади: ким от, сигир қўй, гилам, қисқаси, ким нимани хоҳласа, шуни совға қилиши мумкин. Бу базм оқшомида келиннинг юзи ёпиқ бўлади. Ерликларнинг удумларига биноан, келин тушадиган уйга халат ёки кўйлак устига пиширилган думба ёғ ташлаб бир итни киргизиб юборишади. Агар ит меҳмонлар кўз олдида ёғни еб тугатса, икки ёшнинг бахтли ҳаёт кечириши белгиси бўлади, агар емаса, бу – яхшилик аломати эмас.\nСўнгра келиннинг қариндошлари унинг сепини олиб келишади. Бойваччаларнинг сепи бир ўтов, бир ёки икки туя, бир неча қўй, қозон, тоғора, кўрпа ва, шунингдек, хўжалик учун керакли жамики майда-чуйдалардан иборат бўлади. Куёв келин учун қалин тўлайди.\nБир куни олти ўтовдан иборат овулга етиб келганимизда, шу ерда тунашга тўғри келди. Унинг эгаси кулчар, яъни ғаллакор экан. У ёзда буғдой, жўхори, тариқ, қовун ва тарвуз етиштираркан. Мен уникида ўтирганимда, бир келишган йигит кириб келди. Эгнида яшил мовут билан қопланган қизил тулки терисидан тикилган пўстин, бошида қизил духоба қопланган ва гир атрофига зар уқа тикилган тулки терисидан қулоқчин, пўстинининг остидан шойи чопони кўриниб турибди. У мезбоннинг қайниси бўлиб, қайлиғиникига кетаётган экан. Биз билан саломлашиб олгач, ўтириб Астробод атрофларида қандай қилиб туркманлар билан биргаликда Эрон овулларини талаганликлари ва одамларни асир олганликларини ҳикоя қилиб берди. Эрони эркакларни Хива хонига жўнатишар, хон улардан навкар тайёрлар экан, эрони қизларга эса туркман йигитлари ва, шунингдек, қирғизлар уйланишаркан. Бу овулдан кетишимда кулчар менга қўй ҳадя қилди. Йўл бўйи қирғизларга чопон сотиб кетдим. Чопонларни ҳамма жойда талашиб-тортишиб олишди.\nЙўлда қандайдир тоғлик ва тепаликлардан ўтишга тўғри келиб қолди. Мен карвондан қолиб кетдим ва атрофида бир неча қўй ўтлаб юрган қудуққа кўзим тушди. Қудуққа яқинлашарканман, қулоғимга русча қўшиқ чалиниб, мени ниҳоятда ҳайратлантирди. Атрофда ҳеч кимса кўринмасди. Қўшиқ айтган одамни кўп қидирдим, лекин фақат бир қирғиз аёлни учратдим. У менинг, ким бу ерда русча қўшиқ айтди, деган саволимга, билмайман, деб жавоб берди, аммо менинг рус эканлигимни билгач қўшиқни ўзи куйлаганини айтди ва ўзи ҳам рус экани, ўн беш йилдан бери қирғизлар орасида яшаётганини гапириб берди. Унинг ҳикоясидан Оренбург губернияси, Краснохолмск станицалик казак қизи эканини билиб олдим. Олти ёшлик пайтида акалари билан ўт ўришда бўлганида қирғизлар ҳужум қилиб, кўпчилик қатори асир олишган экан. Ёши ўн бешга тўлганида, бир қирғизга эрга беришган экан. Турмуш қурганига ўн йил тўлибди. Фарзандлари бор экан. Юр, Ватанингга олиб кетаман, деб қилган даъватимга, болаларини кўзи қиймай, рад жавобини берди, ҳамда она тилини унутиб юборгани, лекин эри таъқиб этса-да, христиан динига эътиқод қилиб, имконият даражасида ибодат қилишини қўшимча қилди. У билан хайрлашганимда туяларим анча илгарилаб кетган эди, мен улар томон шошиб йўл олдим.\nКейин қария Эсондавлат оқсоқол бўлган жуда катта овулга етиб келдик. Оқсоқол мендан кўпроқ Астрахан ва Оренбург тўғрисида суриштирди, гап орасида рус шаҳарларига саёҳат қилиш истаги борлигини қистириб ўтди. Оренбург шаҳрида бўлганида, у ерга валиаҳд шаҳзода, ҳозирда эса муваффақият билан Императорлик қилаётган подшоҳимиз Александр Николаевич ташриф буюрганини ва унинг зиёфатида қатнашганлигини мақтаниб гапирди. Оқсоқолнинг тўнғич ўғли мендан доим кўтариб юрадиган ёмғирпўшимни ҳадя қилишимни сўради. Мен чурқ этмай, унга сўраган нарсасини бердим. У менга сидқидилдан миннатдорлик изҳор қилди. Лекин отаси шу арзимаган икки сўмлик нарса деб, беадабгарчилик қилгани учун ўғлини койиб берди ва менга ўзи етиштирган зотдор тойчоқларидан бирини тортиқ қилди. Бу қария ёшлик даврларида кўп бора босқинчилик юришларига борган эди, бу ишлар унинг учун кўнгулхуши бўлиб, кўплаб қирғиз ва туркманларни енгганини билиб олдим. У, шунингдек, Каспий денгизидаги саргузаштларини ҳам ҳикоя қилиб берди. У кўплаб русларни асир олиб, ҳар хил баҳода сотган экан.\nЧўлларда йўлимизни давом эттирар эканмиз, унча катта бўлмаган овулга дуч келдик. Биз билан ҳамроҳ бўлиб кетаётган оқсоқол айрон ичишга таклиф этди, мен таклифни қабул қилдим. Овулга яқинлашганимизда итлар ҳужумига дуч келдик. Мен атайлаб, ўзимнинг кимлигимни яшириш мақсадида бошдан-оёқ қирғиз қизлари киядиган қирмизи халатга бурканиб олган эдим. Овулга кириб келганимизда йўлимизга бир қирғиз пешвоз чиқди. Биз отдан тушмадик, у кулбамга киринглар, деб зўрлади. Оқсоқолимиз, гўё мен унинг қизи ва қаергадир меҳмонга кетаётганимизни айтди. Аёллар кийимида эканим ва юзим ёпиқ бўлгани туфайли ёлғон гапиришга тўғри келди, Оқсоқол ичишга бирон нарса беришни сўради. Бир қизча иккита идишда айрон олиб келиб, бирини менга, иккинчисини оқсоқолга узатганида, бошимдаги ёпинчиқни олдим, Қизалоқ менинг эркак эканимни кўриб, онаси томон қичқирганча югуриб кетди. Ҳамма хахолаб кулиб юборди.\nКейин туркман элчиси Отаназар ташриф буюрган бир каттагина овулда бўлдик. Элчи кўримсиз, аммо эпчил одам эди. У хондан қилич ва олтин узук ҳадя олган, аҳоли ўртасида ўзининг ақллилиги билан машҳур бўлган эди. У ўзаро келишмовчиликда бўлган қирғизлар билан тинчлик ўрнатиш мақсадида туркманлардан вакил бўлиб келган эди. Бунга ишонтириш учун бир-бирларидан тортиб олинган асир ва молларни айирбош қилди. Элчи билан эронилар ўртасидаги жанглар тўғрисида кўп суҳбатлашдим. У менга бажону дил ҳикоя қилиб берди.\nЧўллардан ўтаётиб, кўплаб ёввойи ҳайвонларни кўришга муяссар бўлдим. Ёввойи отлар, тоғ эчкилари (архарлар), сайғоқлар, бўрилар, тулкилар, бўрсиқларни қирғизлар милтиқ ёки қопқон билан овлар эканлар.\nУлкан жийда дарахти ўсган овулга етиб келдик. Бу дарахтни муқаддас билиб, унга сажда қилишар экан. Ерликларнинг эътиқодлари бўйича, ногиронлар бундан шифо топар эмиш. Уни авлиё дарахт деб билишар, у масжид ўрнини ҳам босар экан. Кўз олдимда барча қирғизлар, ҳатто, бизнинг оқсоқол ҳам шу дарахтга бориб ибодат қилишди. Уларнинг урф-одатларини кўриш мақсадида бир гал мен ҳам бордим. Ибодат давомида ўтганлар руҳини йўқлаб тиловат ҳам қилинар экан.\nШундан сўнг кумуш устаси бўлган бир қирғиз заргарнинг овулида тунашга тўғри келди. У кумушдан ҳар хил нарсалар ясар экан. Мен бу ерда бир ёш мулла билан учрашдим. У менга тақво, Муҳаммад, Одам Ато ва Момо Ҳаво, Юсуф пайғамбар, унинг акалари томонидан сотиб юборилиши тўғрисида ҳикоя қилиб берди. Бу мулланинг шогирдлари кўп бўлиб, ўзи ўта ўқимишли одам эди. Яна бир овулга етиб келганимизда, у ерда фақат аёллар қолган бўлиб, юз ёшлик бир чолдан бошқа барча эркак ўч олиш учун бошқа овулга кетган экан. Қария қўйнинг курагида яхшигина фол очар экан, менга ҳам баъзи нарсаларни башорат қилиб берди.\nШундай қилиб, Хивадан қайтишимда қирғиз чўлларида саёҳат қилиб юрдим ва уларнинг овулларида савдо қилдим.\nБир овулда чодиримизга оқсоқолнинг қизи онаси билан кириб келди. Қиз жуда гўзал бўлиб, ораста кийинган, кўринишидан довюрак ва муомалада дадил эди. У мендан яхши шол рўмол сўради. Мен ҳар хил рўмолларни кўрсатдим, лекин унга ҳеч қайсиси ёқмади – биронтасиниям танламади. Шундан сўнг у устимдан кулиб, рўмолларимни ерга уриб қўшиқ куйлади. Қўшиғининг маъноси тахминан шундай эди: “Эй, сен, рус одами, энг бўлмағур савдогарсан, бизнинг ерларда юриб ёмон мол сотасан, халқни алдаб ўз юртингга кетиб қоласан”.\nУнинг бундай номаъқул муомаласини бежавоб қолдиргим келмай, мен ҳам қўшиқ билан жавоб бердим: “Тўғри айтасан, сен айтгандек ёмон савдогарман, яхши рўмолларим қолмади, сабаби, уларни Хивада чиройлик қизларга сотдим, сен ўзингга яхши шол рўмол сўрадинг, менимча, у сенга ярашмайди, чунки бўйнинг қозоннинг қурумидек қора”.\nБу ерда ҳозир бўлган қирғизлар ха-холаб кулиб юборишди. Унинг ўзи ҳам кулиб, “Эҳ, ёмон ўрус”, – деди.\nҚирғизларнинг орасида кўрганларимдан энг эсда қоладигани, уларнинг сентябрь ойида нишонлаган Қурбон ҳайити эди. Бу байрамда бою камбағал қўй сўйиб, ундан таом тайёрлайди, бир-бириникига меҳмонга боради, ўтовдан-ўтовга ўтиб, ҳамма ерда бир-бирини қўй гўшти билан сийлайди, чўлларда сайиллар ўтказиб, турли хил миллий ўйинлар ўйнайдилар.\nҚирғизлар жуда аҳил яшайди ва бир-бирини томирим, деб атайди. Уларнинг дўстлиги шу қадар кучлики, дўст учун ҳатто ўлимга ҳам боришга тайёр.\nУларнинг тирикчилиги асосан чорвачилик билан боғлиқ, лекин ғалла ҳам етиштиришади. Яна қайиқлари бўлиб, денгиз ва оқар сувларга бориб, балиқ ови билан ҳам шуғулланишади. Балиқни тепадан туриб санчқи билан уриб олишади. Ҳар бир қайиққа беш ёки олти кишидан ўтиришиб, овга чиқишади. Балиқни еб, ундан олинадиган елимни бизга ёки Хивага олиб бориб сотишади. Бундан ташқари денгизда ҳар хил қушларни овлашади. Уларнинг семирган пайтини-да яхши билишади. Овланадиган қушлар: қизил оққуш, қизил ғоз, ёввойи ўрдаклар, қашқалдоқлар.\nИлгариги даврларда балиқчиларимиз қирғизлардан тез-тез талафот кўриб туришарди. Улар нафақат таланарди, балки асирга ҳам олинарди. Энди эса, бу онда-сондагина содир бўлиб туради. Бу иш уларнинг нонини ёки ортиқча кийимини тортиб олиш мақсадида қилинади. Юқорида номлари келтирилган Адай қирғизлари қадимдан қароқчиликда машҳур бўлишган.\nРус тилидан Омонуллоҳ Мутал таржимаси\nХива тарихи билан қизиқиб юрганлигимни кутубхонанинг деярли барча ходимлари тез кунда билиб олишди ва қўлларидан келганича мени қизиқтирган мавзуга тегишли китоб, журнал ёки газета топиб беришди.”Савдогар Абросимовнинг Хивага қилган сафари тўғрисида ҳикояси ” нинг топилиши ҳам шундай бўлди. Бу – сафар хотиралари бўлиб, 1873 йилда Россия Академиясининг Санкт-Петербургда нашр этилган “Ежегодник”(Йилнома) да чоп этилган экан.\n← Аввалги Аввалги Мирзаали Акбаров. Руҳий олам изтироблари (Ҳерманн Ҳессе)\nКейинги → Кейинги: Наим Каримов. Абдулла Қодирий – таржимон


Ўзбекистон ҳудудларида асосий товар ва хизматлар инфляцияси: 2020 йилнинг январь-октябрь ойлари таҳлили - UzAnalytics\nСурат манбаси: cbu.uz\nШу йилнинг январь-октябрь ойларида асосий товар ва хизматлар нархи республика ҳудудлари бўйлаб кузатилган инфляция даражаси, маҳсулот ва хизмат турларига қараб турлича бўлди. Айрим товар ва хизматларда кузатилган инфляция бир ҳудуддан бошқа ҳудудга нисбатан кескин фарқ қилмоқда. Масалан, озиқ-овқат маҳсулотларини олайлик. Ушбу даврда тухум нархи Фарғона вилоятида 14 фоиз ошган бўлса, Жиззахда 53 фоиз ошган; Сурхондарё вилоятида сабзи нархи 15 фоиз қимматлашган бўлса, Хоразмда нарх деярли 2 баробар ошган.\nХизматлар нархи ҳақида сўз юритадиган бўлсак, шу йилнинг январь-октябрь ойларида Жиззах ва Сурхондарё вилоятларидаги такси (йўналишли ва бошқа турдаги) хизматлари нархи ўзгармаган. Андижон, Самарқанд вилоятларида эса мазкур турдаги хизматлар 28-30 фоиз қимматлашган.\nКуни-кеча Ўзбекистон Марказий банки “Ҳудудларда асосий товар ва хизматлар инфляцияси” ҳисоботини эълон қилди. Унда жорий йилнинг январь-октябрь ойларида республика ҳудудлари бўйлаб асосий озиқ-овқат, ноозиқ-овқат маҳсулотлари ва хизматларда кузатилган инфляцияга оид маълумотлар келтирилган. UzAnalytics сайти ушбу ҳисоботда келтирилган маълумотларни визуаллаштирди. Уларнинг қисқача таҳлилини қуйидаги интерактив жадвал ва инфографикалар орқали эътиборингизга ҳавола қиламиз.\nҲар бир маҳсулот бўйича:\n– қайси ҳудудда энг паст ёки юқори инфляция кузатилгани, шунингдек барча ҳудудларда қайд этилган инфляцияни кўриш учун “сариқ” тугмачани босинг (жадвалнинг “Ҳудудлар кесимида” қаторида);\n– Марказий банки ҳисоботида келтирилган изоҳлар, жумладан,нарх-наво ошишида асосий омиллар ва келгуси ойлар учун прогнозлар каби маълумотларни кўриш учун “яшил” тугмачани босинг (жадвалнинг “Изоҳ” қаторида).


Мақолалар Archives - Page 43 of 46 - Fitrat.uz\nБош саҳифа / Мақолалар (саҳифа 43)\nAprel 1, 2017\tҚарз ҳақидаda fikr bildirishni o'chirish\nИнсонийлик жамиятидаги ижтимоий масалаларга муқаддас динимиз жуда катта эътибор қаратади. Хусусан, одамлар ўртасидаги ўзаро олди-берди масалалари ўта нозик масала бўлганлиги, агар адолат ва ҳаққонийлик асосида бўлмаса улкан низолар келиб чиқиши инобатга олиниб, динимиз таълимотларида бу каби масалаларга жиддий ёндашилган.\nЭҳтиёт бўлинг – интернетда таҳдид\nAprel 1, 2017\tЭҳтиёт бўлинг – интернетда таҳдидda fikr bildirishni o'chirish\nБугунги кунимизни интернетсиз тасаввур қилишимиз қийин. Ҳар бир ишимизда интернетга мурожаат қиламиз. Бирор муаммога дуч келсак ҳам, кундалик юмушларимизда савол туғилса ҳам ана шу тармоқлардан ахтарамиз. Интернет шунақа нарсаки, у худди очиқ дарвозага ўхшайди. Ундан ҳар қандай ахборот оқими селдай кириб келаверади. Ўз вақтини, имкониятларини фақат интернет учун сарфлаётган ёшлар …\nТермизлик буюк аллома\nMart 31, 2017\tТермизлик буюк алломаda fikr bildirishni o'chirish\nШу йилнинг 14 февраль куни Мамлакатимиз Президенти Шавкат Мирзиёевнинг “Имом Термизий халқаро илмий-тадқиқот марказини ташкил этиш чора тадбирлари тўғрисида”ги Қарорлари эълон қилинди. Албатта, бу қувончли воқеа ҳар бир илму маърифат ихлосмандлари учун чин маънода қувонарли ҳол бўлди. Қолаверса, улуғ алломага бўлган ҳурмат, унинг шахсига бўлган фахимизнинг ёрқин ифодасидир.\nMart 31, 2017\tОммавий маданият – аслида маданиятсизликдирda fikr bildirishni o'chirish\nXXI асрнинг катта муаммоларидан бири «мафкуравий тазйиқ»дир. Унинг ёшларга етказаётган таъсирлари ҳамма давлат каби юртимизни ҳам четлаб ўтмади. Фан ва техника тараққий этган ушбу асрда, айниқса ахборот технологиялари ақл бовар қилмайдиган даражада ривожланиб бормоқда. Шунинг билан бирга “оммавий маданият” зарарлари ҳам кириб кела бошлади. Аввало маданият сўзи ҳақидаги алломалар фикрини …\n1 апрел ҳазилига динимиз нима дейди ?\nMart 29, 2017\t1 апрел ҳазилига динимиз нима дейди ?da fikr bildirishni o'chirish\nАбдуллоҳнинг телефони жиринглади. Дўстларидан бири ташвишга туширадиган, қалбнинг тинчини бузадиган машъум нарсадан хабар берди.\nОта-онани йиғлатиш ҳам оққ бўлишдир\nMart 25, 2017\tОта-онани йиғлатиш ҳам оққ бўлишдирda fikr bildirishni o'chirish\nعَنِ ابْنِ عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: «إبْكَاءُ الْوَالِدَيْنِ مِنَ الْعُقُوقِ وَالْكَبَائِرِ». رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳу айтадилар: “Ота-онани йиғлатиш оққ бўлиш ва кабира гуноҳлардандир”. (Имом Бухорий ривояти).\nMart 25, 2017\tТарозингиз тўғрими, терминалингиз ишлайдими?da fikr bildirishni o'chirish\nИнсон нафас олаётган ҳаво, замин, осмон, юлдуз, ўсимлик, ҳайвонлар билан яхлит ҳаётни намоён қилади. Ҳаёт эса қон томирлардаги суюқлик каби айланади, давом этади. Яъни, мавжудотларнинг бириси бошқасига жой бўшатади, иккинчиси эса кейингисига ўрин ҳозирлайди. Адиблардан бири: “Туғилиш ўлимга қўйилган биринчи қадамдир” дея топиб айтган эди (гарчи ғайридин бўлса ҳам). Туғилган …\nХурофот – маънавият кушандаси\nMart 25, 2017\tХурофот – маънавият кушандасиda fikr bildirishni o'chirish\n“Албатта, биз она заминимиз бағридаги ҳар бир моддий ва маънавий мерос намунасини кўз қорачиғидек асраб – авайлаш, қайта тиклаш ва таъмирлаш бўйича қилаётган бу ишларимизни кимгадир намойиш қилиш, кўз – кўз этиш учун эмас, аксинча, келажагимизни ўйлаб, онгимиз ва қалбимиз даъвати билан амалга оширмоқдамиз. Токи эртага бизнинг ўрнимизга келадиган, биз …\nКаъбанинг калити қаерда сақланади?\nMart 22, 2017\tКаъбанинг калити қаерда сақланади?da fikr bildirishni o'chirish\nАллоҳ таоло айтади: “Мана шу Уй (каъба)нинг Парвардигорига ибодат қилсинлар! Зеро, (У Зот) уларни очликдан (қутқариб) таомлантирди ва хавф (хатар)дан хотиржам қилди”. (Қурайш сураси, 3-4оятлар).\nMart 18, 2017\tТарбияда сийратга аҳамият беришda fikr bildirishni o'chirish\nМусулмон уммат сифатида фарзандларига Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни танитиш, У зотга муҳаббатли ва садоқатли қилиб тарбиялаш ҳам отанинг бурчидир.\nЖами 46 саҳифадан 43« Биринчи...203040«4142434445\t»\t...Оҳирги »


АҚШда энг машҳур автомобиль ихтирочиси оламдан ўтди\nFord Mustang автомобили.\nАҚШда Американинг энг машҳур автомобили - Ford Mustang ихтирочиларидан бири, Ford ва Chrysler ширкатларининг собиқ топ-менежери Лидо Энтони Якокка 94 ёшида вафот этди.\nWashington Post газетасининг ёзишича, Якокка ўлимига Паркинсон касаллигининг оғир оқибатлари сабаб бўлган.\nПенсильванияда туғилган Якокка меҳнат фаолиятини Ford ширкатида инженерликдан бошлаган. 1960 йилларнинг биринчи ярмида у инженер Дональд Фри ва дизайнер Филипп Кларк билан ҳамкорликда Mustang автомобилини ишлаб чиққан. 1970 йилларда у Pinto автомобилини ихтиро қилган.\nFord ширкатини тарк этиб, Chrysler ширкатига ўтган Якокка 1980 йилларда уни банкротликдан қутқариб қолгани айтилади. У Chrysler ширкати раҳбари бўлди.\nУмрининг сўнгги кунларини Лос-Анжелесда ўтказган Якокка ёзган “Менежер карьераси” китоби жаҳон бизнес адабиётининг бестселлерига айланган.


Усмон Ҳақназаров: Мирзиёев ва МХХ ўртасидаги ўсиб бораётган зиддиятлар ҳақида « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\nУсмон Ҳақназаров: Мирзиёев ва МХХ ўртасидаги ўсиб бораётган зиддиятлар ҳақида\n10 January 2017 - 16:53\nЎзбекистон Республикаси президенти Шавкат Мирзиёев ва Рустам Иноятов бошчилигидаги Миллий Хавфсизлик Хизмати ўртасидаги муносабатлар манфий тарзда ривожланиб бормоқда. Буни англаш учун Ўзбекистон раҳбари ва махсус хизмат раиси ўртасида сўнгги ой давомида бўлиб ўтган суҳбатлар мазмуни ва хронологиясига назар ташлаш етарли. Шундай қилиб…\nПрезидентнинг ПХХ хизматларини рад қилиши, ёки хаммаси нимадан бошланган эди?\nМамлакат Сенати Мирзиёевни вақтинча Ўзбекистон президенти вазифасини бажарувчи сифатида тайинлаганидан сўнг, давлатнинг вақтинчалик раҳбари зудлик билан, ходимларининг кўпчилик қисми Республика МХХсига бўйсунувчи “Қалқон” қуролли бирликларининг аскарлари бўлган, Президент Хавфсизлиги Хизмати (ПХХ) хизматларидан воз кечди. Бундан бир ойча ўтиб эса, аниқроғи ўтган йилнинг октябр ойи ўртасида Мирзиёев ПХХдан 200 кишини ишдан бўшатди. Тошкент қўғирчоқ театри олдидаги ва президент девони ҳудудида жойлашган ПХХ казармалари сезиларли даражада бўшаб қолди.\nЎзбекистон Президентлигига сайланганидан сўнг Шавкат Мирзиёев аввалгиларини эгаллаб турган лавозимларидан олиб янги вилоят ҳокимларини тайинлаш учун мамлакатнинг турли ҳудудларига ташриф буюра бошлади. Ушбу ташрифлар бошланишидан аввал МХХ раиси Рустам Иноятов Мирзиёевга, Ислом Каримов замонидагидек, Тошкент аэропортида икки куч ишлатар идоралари (МХХ ва ИИВ) бошлиқлари иштирокида президентни жамоатчилик олдида сафарга кузатувини ташкил қилишни таклиф қилган. Аммо амалдаги президент бундай хизматдан воз кечган ва ушбу идоралар раҳбарларига “яхшиси ўз оффисларида ўтириб, ўзларининг бевосита мажбуриятлари билан шуғулланишларини” айтган. Президентнинг бундай жавоби махсус хизмат бошлиғи учун умуман кутилмаган бўлган.\nИккинчи кутилмаган ҳолат амалдаги президентнинг МХХ раҳбарияти билан учрашуви давомида, президентнинг Миллий Хавфсизлик Хизматида хизмат гувоҳномаларини бекор қилиб, унинг ўрнига хизмат жетонларини жорий қилиш таклифи бўлган. “Бу жетонлар фақат фавқулодда ҳолатларда фақат прокуратура ходмларигагина кўрсатилиши мумкин бўлади”,- дея таъкидлаган Шавкат Мирзиёев. Ушбу мажлисда Мирзиёев, МХХнинг баъзи виждонсиз ходимлари ўз амалларини суистеъмол қилишини, натижада идоранинг обрўсини тушиб кетишини ва одамларда унинг ходимларига нисбатан нафрат уйғонганини айтиб, жудаям ғазабланган.\n“Кечирасизлар-ку, лекин оҳирги пайтларда МХХ ходимлари ўз гувоҳномаларини кўчадаги пистафурушларга ҳам кўрсата бошлашди. Мен ҳали кичик ва ўрта тадбиркорликка қилинаётган дўқ-пўписалар, қўрқитилаётган тадбиркорлар ҳақида гапирмаяпман, шундай ишлар натижасида тадбиркорлар СНБни (русчада Служба Национальной Безопасности) Служба Наезда на Богачей (Бойларга ҳужум хизмати) деб атай бошлашган”, деган Мирзиёев. Янги давлат раҳбарининг ҳаяжонли аммо адолатли танқиди, мажлисга “контора”дан келган қатнашчиларга албатта ёқмаган.\nЎтган йилнинг декабр ойи ўртасида эса Мирзиёев ўз фармони билан МХХнинг Тошкент шаҳар бошқармасидан 150 кишини ишдан бўшатган. Айнан ушбу ҳодиса МХХ раҳбарияти ва ходимлари учун янги президент ушбу тузилмани тубдан ислоҳ қилишга қарор қилгани ҳақидаги сўнгги огоҳлантириш эди. Шундай сўнг махсус хизматнинг қудратли бошлиғи “контора” позициясини ҳимоя қилиш боросида ҳаракатларини бошлашга қарор қилди.\nИноятовнинг эски “қўрқинчли эртаклари” – мавжуд бўлмаган террорчилар билан қўрқитиш\nЎзини президент хавфсизлиги борасида қаттиқ қайғурадиган одам сифатида кўрсатмоқчи бўлган Рустам Иноятов, Мирзиёевга “очиқлик сиёсатини бошлашга ва махсус хизматлардан воз кечишга ҳали вақтли” эканлиги ҳақида ишора қила бошлади. Бу ерда Иноятиовга ҳорижий оммавий ахборот воситаларининг Истанбул тунги клубларидан биридаги терактни Ўзбекистон фуқароси Абдуқодир Машарипов уюштиргани, АҚШда яна мамлакатнинг бир неча фуқаролари ИШИД билан ҳамкорликда айбланиб қўлга олинганлиги ҳақидаги хабарлари қўл келди. Шундан сўнг Мирзиёев ўз қароргоҳи ва ҳар кунги қатнов йўналиши хавфсизлигини кучайтирди.\nКейин Рустам Иноятов Мирзиёев билан суҳбатида, гўёки “агарда 27 мамлакатга бирданига виза режими бекор қилинса, Ўзбекистонга саёҳатчилар кўринишида ИШИД аъзолари кириб олишлари мумкин” деган гапи билан қўрқита олган. Ушбу кўндириш ва “қўрқинчли эртаклар” натижасида Шавкат Мирзиёев 22 декабр куни ўзининг 2016 йил 2 декабр кунги, 2017 йилнинг 1 апрелидан 27 мамлакат фуқароларига нисбатан сайёҳлик визаларини бекор қилиш кўзда тутилган фармонига ўзгартириш киритган. Энди ушбу муддат 2021 йилнинг 1 январ кунига кўчирилган.\nОхирги воқеалар, Ўзбекистон МХХ раҳбари ва унинг “контора”си Мирзиёевни ўзбек халқи кўз ўнгида қанчалик обрўсизлантиришга уринаётганини, янги президентни ўз қўғирирчоғига айлантирмоқчи эканлигини, у тарафидан бошланган кенг миқёсдаги ислоҳотлар йўлига тўсиқ яратмоқчи бўлишаётганини кўрсатмоқда. “Иштаҳаси очилган ислоҳотчини” жиловлаш бўйича Иноятов ва “контора”нинг режалари фақатгина оғзаки кўрдиришлар ва “қўрқинчли эртаклар” билан чегараланиб қолмайди…\nВилоят марказларидан бирида бўлиши керак бўлган “автоҳалокат” ҳақида\nШу кунларда Рустам Иноятовнинг ўринбосарларидан бири “Маст такси ҳайдовчиси” амалиётини ишлаб чиқишни ва амалга ошириш ишларини ҳозирлашга бошлаган. Унга кўра Шавкат Мирзиёев вилоят марказларидан бирига ташриф буюрган вақтида “автомобил тўқнашуви” амалга оширилиши кўзда тутилган. Амалиёт давомида соҳта такси ҳайдовчисига ўз машинасида Шавкат Мирзиёев автомобилига ёки автокортежига келиб урулиш вазифаси юклатилган бўлади.\nИноятовнинг режасига кўра, ушбу автоҳалокат янги президентнинг ўз хавфсизлиги масаласига бўлган назарини тубдан ўзгартириши керак бўлади. Таҳмин қилинишича, қатор шу каби “ҳалокатлар” ва “ҳодисалар”дан сўнг Мирзиёев ишдан бўшатилган ПХХ ходимларини қайтаришга мажбур бўлади ва ҳатто, кўпчилик қисми МХХга бўйсунган, аввалги президентни қўриқлаш хизматига мурожаат қилади.\nБиз ушбу режа ва амалиётларнинг муваффақиятли амалга оширилишига шубҳа қилмаймиз. Чунки, Иноятовда шу каби “тадбирларни” уюштириш борасида катта тажриба бор: 1999 йил ва бошқа йиллар давомида“теракт” деб номланувчи шундай “тадбир”лар ёрдамида у, шундай ҳам қўрқоқ одам бўлган, аввалги президент Ислом Каримовни тўлиқ бошқариб келди. Шундай қилиб…\nПрезидент Мирзиёев ва МХХ раиси Иноятов ўртасидаги зиддиятларнинг ўсиб бориши шуни қўрсатмоқдаки, янги президент ҳали Ўзбекистонда мутлақ ҳокимиятга эга эмас. Сўнгги воқеалар яна шуни қўрсатмоқдаки, куч ишлатар тизимлар, айниқса Каримов даврида мамлакатда ўзига хос сурбетлик лицензиясига эга бўлган МХХ, Шавкат Мирзиёевнинг куч ишлатар тизимларни жиловлаш бўйича ислоҳотларидан жудаям норози.\nШунинг учун Мирзиёев ўзининг “ислоҳотлар йўлини” давом этадими ёки ундан воз кечиб Каримовнинг “тинчлик ва барқарорликни сақлаш” йўлига қайтиб, Ислом Каримов каби ёпиқ, қўрқоқ ва бошқариладиган раҳбарга айланадими ҳали номаълум.\nРус тилидан ЎХҲ таҳририяти таржимаси\nРус тилидаги мақола манзили – uzxalqharakati.com/ru


Ўзбекистон Қозоғистон фермерларига сув беришни кўпайтирди | Qalampir.uz\nЎзбекистон Қозоғистон фермерларига сув беришни кўпайтирди\nЖамият\t21 Июль 17:39 3506\nҚозоғистон Республикаси Туркистон вилоятидаги фермерлар учун “Дўстлик” давлатлараро каналидан чиқариладиган сув ҳажми 80 дан 90 метр куб секундга оширилди. Жорий йилнинг 19 июль куни Қозоғистон Республикаси Экология, геология ва табиий ресурслар вазири Магзум Мирзагалиев Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазири Шавкат Ҳамроев билан учрашувда шундай келишувга эришди.\nҚозоғистон Экология, геология ва табиий ресурслар вазирлиги Матбуот хизмати хабарига кўра, учрашув давомида томонлар Сирдарёнинг ўрта ва паст сатҳидаги сув ҳолатини яхшилаш бўйича қўшимча чора-тадбирларни муҳокама қилишган.\nМузокаралар натижасида “Дўстлик” каналидан Туркистон вилоятининг Мақтаорол ва Еттисой туманлари деҳқонлари учун ўтказиладиган сув секундига 90 метр кубгача оширилди. Шунингдек, Чордара сув омборида сув таъминотини яхшилаш бўйича келишувни давом эттиришга ҳам келишиб олинди.\nБундан ташқари, учрашув давомида Қозоғистон ва Ўзбекистон ҳукуматлари ўртасидаги битим лойиҳаси жорий йил сўнгига қадар тугатилиши режа қилинди.\nМаълумот учун, Дўстлик канали Сирдарё вилояти (Ўзбекистон) ва Жанубий Қозоғистон (Қозоғистон) вилоятидан ўтган йирик ирригацион объект. Ушбу канал Сирдарё дарёсидаги "Фарҳод" гидроэлектрстанциясининг ташлама каналидан бошланади. Канал қурилиши 1907 йилда бошланиб, 1913 йилда тугалланган.\n23 Июль 10:05 44756\n24 Июль 12:13 34837\n23 Июль 22:18 27909\n23 Июль 11:04 26911\n24 Июль 18:50 26467


Енгил атлетикачиларимиз Хитой Гран-присида иштирок этишади\n1 июнь, 2019, 15:49\nБугун енгил атлетикачиларимиз Хитой Гран-присига йўл олишади\n4-7 июнь кунлари Хитойнинг Цзян Цзинь ва Цзюлунпо шаҳрларида енгил атлетика бўйича Осиё Гран-при сериясига кирувчи мусобақа бўлиб ўтади. Мазкур турнирда қитъамизнинг энг сара атлетлари қатори терма жамоамиз вакиллари ҳам иштирок этишади. Бугун ушбу мусобадақа қатнашадиган ҳамюртларимиз Хитой сафарига жўнаб кетишади.\nХабарингиз бор, айни вақтда енгил атлетика бўйича Токио Олимпиадаси учун нормативлар бажариш даври давом этмоқда. Шу боис ҳам терма жамоамиз вакиллари ўз олдиларига қўйган дастлабки вазифа Олимпиада йўлланмасини қўлга киритишдир. Мусобақада иштирок этувчи терма жамоамиз вакиллари ва уларнинг йўналишидаги Олимпиада нормативи қуйидагича:\nРуслан Қурбонов – уч ҳатлаб сакраш (17.14 метр)\nНигина Шарипова – 100 ва 200 метрга югуриш (11.15 ва 22.80 секунд)\nНадия Дусанова – баландликка сакраш (1.96 м)


Элбоши Туркистонни ривожлантириш ҳақидаги Фармонни имзолади\nТуркистонга иш сафари давомида Давлат раҳбари Нурсултан Назарбаев вилоят фаоллари билан Туркистон шаҳрини ривожлантиришга доир кенгаш ўтказди.\nЙиғинда Элбоши Туркистон шаҳрини ривожлантириш борасидаги фикрларини билдирди.– Бугун элимиз тарихидаги муҳим бир даврда учрашиб турибмиз. Янги Туркистон вилояти ташкил топиб, Туркистон шаҳри вилоят маркази мақомини олди. Бугун Туркистоннинг ривожланиши, келажаги қандай бўлади, деган савол бўйича суҳбатлашамиз. Биринчидан, менинг топшириғим бўйича махсус Ҳукумат комиссияси тузилиб, иш олиб борди, – деди Элбоши ва ана шу комиссия раҳбарининг ҳисоботини тинглади. Элбошига Туркистон шаҳрини ривожлантириш режасини баён қилган ҚР Бош вазирининг биринчи ўринбосари Асқар Мамин Бош режага муносиб энг яхши лойиҳа аниқланганини маълум қилди.\n– Туркистон шаҳрининг Бош режасини тайёрлаш учун халқаро танлов уюштирилди. 22та таклиф ичидан энг яхшиси танлаб олинди. Танланган лойиҳа топшириғингизда кўрсатилган талабларга тўлиқ мос келади. Унда Туркистоннинг тарихий қадриятларини асраш, уни янада ривожлантириш, Хожа Аҳмад Яссавий мақбараси асосида маданий-маънавий марказни сақлаш ҳамда маъмурий-тадбиркорлик марказини қуришга алоҳида эътибор берилди, – деди Асқар Мамин.\nМажлисда Туркистон вилояти ҳокими Жансейит Туймебаев вилоят тараққиёти, ижтимоий-иқтисодий кўрсаткичлари ҳақида маъруза қилди. Унинг айтишича, 2018 йилнинг 8 ойи якунлари бўйича минтақада асосий ижтимоий-иқтисодий кўрсаткичларнинг ўсиши сақланмоқда. Қишлоқ хўжалиги ялпи маҳсулоти ҳажми 250 млрд. тенгега етиб, ўтган йилнинг ушбу даврига нисбатан 103,6 фоизни ташкил этди. Моллар туёқ сони ортиб, 3500 тонна гўшт экспортга чиқарилди. Сабзавот, картошка ва бошқа экинлардан 2,7 млн. тонна маҳсулот йиғиштирилиб, рекорд кўрсаткичга эришилди. 500 минг тоннага яқин маҳсулот Россия, Белорусь, Латвия, Германия давлатларига экспорт қилинса, 1 млн. тоннаси элимизнинг шимолий минтақаларига жўнатилди. Саноат маҳсулоти ҳажми 286,1 млрд. тенгени ташкил этиб, ўтган йилга нисбатан 21 млрд. тенгега ортди. Минтақа иқтисодиётига 142 млрд. тенге сармоя йўналтирилди. Ҳозир вилоятда қурилиш ишлари жадал суръатлар билан бормоқда. 8 ойда қурилиш ҳажми 66,2 млрд. тенгега ортиб, ўсим 105,8 фоиз бўлди. Барча молиялаштириш манбаларидан уй-жой қурилишига 21,2 млрд. тенге сармоя жалб қилинди. 291,8 минг квадрат метр уй, яъни 1922 квартира фойдаланишга топширилди.\nУшбу маълумотларни етказган Ж. Туймебаев вилоят марказини Туркистон шаҳрига кўчириш борасидаги ишлар ва шаҳарни ривожлантириш режаларига тўхталди.\n– Сизнинг “Туркистон вилоятини қуриш, маъмурий марказини Туркистон шаҳрига кўчириш” ҳақидаги Фармонингиз бўйича тегишли ишлар бажарилмоқда. Давлат органларини жойлаштириш учун Туркистон шаҳридан керакли 25та бино белгиланди. Уй-жой масаласини жадал ҳал этиш учун маҳаллий бюджет ҳисобидан Туркистон ҳамда Кентов шаҳарларида 1 956 хонали 33та уй (122 минг квадрат метр) қурилиши бошланиб кетди. Бугун Туркистон шаҳрини риовжлантириш, сайёҳлик салоҳиятини ошириш йўналишида мажмуавий тадбирлар ўтказилиб, мамлакат ҳамда хорижий тадбиркорлар билан музокаралар юритилиб, натижаси кўзга кўринмоқда. 28 сентябрь куни Туркистон шаҳрида илк бор “Қадим Туркистон – янги имкониятлар” мавзуида халқаро сармоявий ҳамда туристик форум ўтди. Унда 17та хорижий мамлакат ҳамда Қозоғистондан 500дан зиёд киши иштирок этди. Натижада 1,7 млрд. АҚШ долларига тенг 17та ҳужжат имзоланди, – деди вилоят ҳокими.\nМаърузаларни тинглаган Элбоши “Биз бугун Туркистонни янги вилоят маркази сифатида тиклаш масаласи бўйича йиғилдик. Ҳозир давлат органлари Туркистонга кўчиб, иш бошлашди. Энди Туркистонни халқаро даражадаги шаҳарга айлантириш учун Ҳукумат ва вилоят ҳокимлиги таъкидланган масалаларга эътибор беришлари лозим. Биринчидан, минтақанинг молиявий барқарорлигини ошириш даркор. Вилоятдан Шимкент шаҳри ажралиб чиққач, бюджет иккига бўлинди. Шу боис, бюджетни тўлдириш учун янги даромад манбаларини, бюджетни кўпайтириш йўлларини топиш лозим. Иккинчидан, иш билан таъминлаш, тадбиркорликни ривожлантириш масаласи эътиборда бўлгани маъқул. Аҳолини оммавий тадбиркорлик билан шуғулланишга жалб қилиш керак. Туркистондаги қурилиш майдонлари ва иш ўринларида ўзимизнинг ёшлар ишлаши лозим”, деди. Сўнг қишлоқ хўжалигини янада ривожлантириб, маҳсулотларни қайта ишлаб, экспортга чиқариш вазифасини юклади. Шунингдек, транспорт-логистика хизматини ривожлантириб, сайёҳликка туртки бериш кераклигига тўхталди. Туркистонни электр қуввати, газ, сифатли транспорт йўллари, ижтимоий иншоотлар ҳамда ичимли сув билан таъминлаш масалаларини ҳал этишни топширди, муқобил қувват манбаларини ривожлантириш вазифасини юклади.\nФаоллар мажлисида Қозоғистоннинг Фахрий журналисти Байдулла Қўнисбек Туркистонга алоҳида ихлоси ва ғамхўрлиги учун элимиз номидан Элбошига миннатдорлик билдирса, М. Ауезов номидаги Жанубий Қозоғистон давлат университети талабаси Виктория Черкашина ёшларга давлат томонидан кўрсатилаётган ғамхўрликдан бағоят мамнунлигини етказди.\nТуркистонни ривожлантиришга бағишланган фаоллар мажлисида Давлат раҳбари Туркистон шаҳрини туркий оламнинг маданий-маънавий маркази сифатида ривожлантиришга доир Бош режа концепциясини тасдиқлаш ҳамда “TURKISTAN” махсус иқтисодий минтақасини қуриш ҳақидаги тарихий Фармонларга қўл қўйди.\nМ. УСМОНОВА, 2018-10-01, 20:15 331


Самарқандда вагондан кўмир ўғирлаганлар ушланди\nСамарқанд вилояти Нарпай туманида қарама-қарши йўналишдан келаётган поездни ўтказиш учун тўхтаган поезд вагонидан кўмир ўғирлаган шахслар ушланган. Бу ҳақда ИИВ Транспорт ва туризм объектларида хавфсизликни таъминлаш департаменти хабар бермоқда.\nМаълум қилинишича, жорий йил 11 ноябр куни Самарқанд вилоят ИИБ Транспортда хавфсизликни таъминлаш бошқармасига келиб тушган маълумотга кўра, “Зирабулоқ-Зиёвуддин” темир йўл бекатлари оралиғида юк поезди тўхтаганда фуқаролар кўмир ўғирлаган.\nҲолат юзасидан олиб борилган суриштирув ишлари натижасида, жорий йил 10 ноябр куни соат 21:21да “Зирабулоқ-Зиёвуддин” темир йўл бекатлари оралиғида “Мароқанд-Тинчлик” йўналишида ҳаракатланаётган вагонларда орасида кўмир маҳсулотлари ортилган юк поезди 3810-километрда қарама- қарши йўналишда келаётган юк поездини ўтказиб юбориш учун тўхтаган.\nШу вақтда, Самарқанд вилояти Нарпай туман, Дўстлик маҳалласида яшовчи фуқаролар 1980 йилда туғилган Э.М. ва 1982 йилда туғилган М.З. ярим очиқ вагондан 755 кг кўмир маҳсулотларини талон-торож қилган вақтида ашёвий далил билан ушланган.\nҚайд этилишича, мазкур ҳолат юзасидан терговга қадар текширув ҳаракатлари олиб борилмоқда.\nНарпай тумани прокурори тадбиркорга таҳдид қилган бўлиши мумкин. Ҳолатни вилоят прокуратураси ўрганмоқда


Трамп ва Путин 2019 йил бошида Вашингтонда учрашади - Халқ сўзи\nТрамп ва Путин 2019 йил бошида Вашингтонда учрашади\n17:12 26 Июль 2018 Дунё\nАҚШ президенти Дональд Трамп Россия раҳбари Владимир Путин билан 2019 йилда учрашмоқчи. Бу ҳақда унинг миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчиси Жон Болтон маълум қилди, деб ёзади Reuters.\n“Президентнинг ишончи комилки, юқори даражадаги икки томонлама учрашув Россияга қарши “жодугарлар ови” якунлангандан сўнг ташкил этилиши муқаррар ва биз у 2019 йил бошида бўлиб ўтишига келишиб олдик”, - деди у.\n19 июль куни Трамп Болтондан Путинни Вашингтонга таклиф қилишни сўраганди. Мазкур ташриф шу йил куз фаслига режалаштирилган эди.\nЭслатиб ўтамиз, икки раҳбар ўртасидаги дастлабки тўлиқ форматли учрашув шу йил 16 июль куни Хельсинки шаҳрида ташкиллаштирилганди. Ўшанда Трамп ва Путин ёпиқ эшиклар ортида икки соатдан зиёд суҳбатлашган эди. Икки етакчи ҳам мазкур мулоқотларни ижобий баҳолади. Шундан сўнг Кремль Трамп ва Путин бундан ташқари яна қатор халқаро форумларда учрашиши мумкинлигини маълум қилганди.


Ahmad A’zam. Majnuntol tagida… | Xurshid Davron kutubxonasi\nMuallif Adib: Xotira va yodnomalar 17.08.2016 izoh yo'q\nЎзимнинг пушаймонларим бор: шу бир-икки учрашувда яқин бўлгандек бўлдик, Миртемир юрагини очиб гапирди. Ҳозирлари ўзимдан хафа бўлиб кетаман: домлани гапга солиб, бошидан нималар ўтганини бир-бир ёзиб олмайманми!..\nМен “Гулистон” журналига янги ишга келганман, туташ кирди-чиқди икки хонанинг оёқ ости жойидан битта стол теккан, шу ерда ўтириб ишлайман. Чекимга шеър қараш тушган, ҳар куни даста-даста “шеърлар”га жавоб ёзаман, шоир бўламан деганлар билан тортишиб, баобрў журналимиз шаънини ҳимоя қиламан. Столим олдида дермантин қопламаси тошдай қаттиқ бир эски курси — камина адабиётга даъвогарларни шу курсига ўтирғизиб қабул қилади. Ўзимнинг курсим ҳам авло эмас-у, лекин буниси шундай баобрў журналнинг салобатига сира тўғри келмас, ўтирган одамнинг бору йўқ обрўсини ҳам ерга тўкар эди.\nБир куни Миртемир домла ўз оёғи билан кириб келиб, шу курсига лоп этиб ўтириб олса! Ҳа, ўзи кириб келди, менга бир бош ирғаб, шу курсига ўтириб олди. Асқад Мухторнинг муҳташам кабинети, Ваҳоб Рўзиматовнинг ҳайҳотдек хонасига кирмай, тўғри менинг олдимга келибди. Ўрнимдан сапчиб турдиму қайтиб ўтиришни билмай каловланиб қолавердим. Ҳа, айтганча, Миртемир ўша даврнинг гумбур-гумбур “буюклар”и сирасига кирмас, ўзим ўқийдиган дунё адабиёти баландликларидан қараганда ҳам қандайдир тинч, дардини ичига ютган, тиғдек ўткир нур таратиб турадиган бир чўққи, шахс сифатида улуғ камтар эди. Унинг юксаклиги ўзи билан эди. Мана, шундай шоир: “Аҳмаджон сизми, шеъриятга сиз қарар экансиз, ҳукмингизга бир нечта шеър олиб келган эдим”, деб турибди! Ҳукмимга! Миртемирнинг шеърларини кўзга суртиб, ўқимай ҳам тушириб юборамиз, иложи бўлганда йўталганини ҳам босиб чиқарсак! Шу маънода бир нима деб ғулдирадим. “Йўқ, Аҳмаджон, мен сизга ўқиб бераман. Маъқул топсангиз, оласиз”, деди домла.\nМиртемир шеър ўқишга тушди. Ўша қўсқи курсида, одам ўтиб-қайтадиган йўлакда. Унинг сал хаста, лекин тиниқ овози бор экан, овозки, сайқал топган дард.\nТасодифни қарангки, журнал тушиб кетгандан кейин нафас ростлаш ҳафтасими, шу куни шу икки хонада иккаламиздан бошқа ҳеч ким йўқ эди. Барибир ҳозир биров кириб халал бериб қолмаса деб қизғаниб ўтирдим. Шоирнинг дийдорини бошқа одам билан баҳам кўргим келмасди.\nОчиғи, шоир шеърларини ўқиганда қандайлигини ичимда баҳолашга ҳам ҳаддим сиғмай ўтирдим. Ўқиб бўлиб секин сўради: “Қалай? Нима дейсиз?” “Э-э, нима ҳам дейман, домла! Жуда ҳам зўр!” дедим шоша-пиша. Қўлимни чўздим: “Беринг, ҳаммасини босамиз”, дедим.\n“Йўқ, бўтам, — деди Миртемир, мени “бўтам” деганига шоирнинг яқин одами бўлиб қолгандек мамнун эдим. — Кўчириб келай, кейин оласиз”. “Йўқ, йўқ. Овора бўлманг. Машинисткамиз кўчириб беради”, дедим. Миртемир қўлидаги даста қоғознинг юзини кўрсатди: “Буларни машинисткангиз кўчира олмайди-да. Фикрингизни билиш учун олиб келган эдим. Бўлди, ўзим тайёр қилиб келаман”.\nВиждоним қийналгани ана шу ердан бошланди: домла шеърларни ҳозирги имлога ўтказиб, ўзи олиб келиб бермоқчи бўлди, мен: “Сиз овора бўлманг, ўзим бориб олиб келаман”, деб туриб олдим, домлани кўндирмагунча қўймадим. Охири келишдик, шанба куни эрталаб домла мени уйида кутадиган бўлди.\nШу шанба куни эрталаб ёмғир ёғди. Каминанинг шамсияси йўқ, кейин шоир билан учрашувдан ҳаяжонлари босилган, устига устак, бир шоир жўрамиз йўқлаб келиб қолди, икковлашиб учинчи шоир жўрамизни сўроқлаб бордик, суҳбатимизга “суюқ ёнилғи” қуйилди, калла қизиди-да, Миртемирникига айни шу бугун бормаса ҳам бўладигандек туюлиб қолди. Астойдил йиғласа сўқир кўздан ҳам ёш чиқади деганларидек, йўқсилларнинг чўнтагидан баракали суҳбатга етарли пул чиқиб туриб, кундузни тонгга, тонгни эртаси кунга улаб юбордик. Камбағал бўлсак ҳам кўнглимиз бой дамлар эди-да.\n“Хайрият! – деди домла саломимга алик олиб. — Жуда хавотирда келдим. Шанба кутдим, кеча йўлингизга кўзим тўрт бўлди. Борай десам, на турар манзилингизни биламан, на телефонингизни. Журнал бу кунлари ишламаса. Ёш йигит нарса, мусофир, ёлғиз турса керак, ёмғирда кўчага чиқиб, қаттиқ шамоллаб ётиб қолган бўлса-я, бирон қаровчиси йўқ деган хаёлларга бордим. Қалай, бўтам, тузукмисиз? Мана, ўзингизни кўриб кўнглимнинг ҳовури босилди”.\nҚай аҳволга тушганимни тасаввур қилаверинг: Миртемирдек инсонни икки кун мустар қилибман! Жуда уялдим. Минг ёмғирга қарамай борсам бўлар эди-ку. Хай, жўралар ҳар кунги жўра-да. Кейин, домланинг қўли ишга бормай, шеърларни кўчирмабди ҳам. Бугун эса фақат мени кўриб, кўнглини жойига тушириш учун келибди!\nБир кунни келишдик, бу гал ваъдани бузмай бордим. Миртемир оппоқ, жуда ҳам оппоқ дастурхон ёздириб кутиб ўтирган экан. Эсимда қолгани: домланинг олдида майда чорбурчак кесилган оқ қоқнон. Менинг олдимда патир. Қолгани эсимда йўқ. Овқат келганда ҳам домлага тиниқ милмилак шўрва, менга сергўшт қовурдоқ. “Доим парҳездаман, менга қараманг”, деб изоҳ берди. Кейин сўради: “Бўтам, озгина нўш этасизми?”. Бир зум анграйиб турдим. Бошдан ишни пишиқ қилганимда-ку домланики табаррук деб нўшнинг ҳам чангини чиқариб юборар эдим-у, лекин ноқулай, ҳам ҳаддим сиғмади.\n“Домла, буни ҳам кўчириб қўйдингизми?” деб сўрадим. “Йўқ, бўтам. Буни бермайман. Тинч ўтирайлик. Ҳали булар от устида”, деб шоир синиқ жилмайди.\nШу, узр, учинчи сатрни мен шундай эслайман, сал бошқачароқдек эди шекилли, лекин тўртликнинг тагмаъноси битта — адолатсизлик эди. Сиртқи маъноси уюшмадаги бир ғирромликка ишора: домла кўп қатори лениниана пойгасига қўшилиб, “Ленин ҳақида достон” деган бақувват асар яратган. Асарнинг шов-шуви ҳам салобатли эди. Шу достон ўзбек адабиётидан ленинианага муносиб ҳисса сифатида Ленин мукофотига қўйилган ё қўйилмоқчи бўлган, ишқилиб, шу гап чиққан. Уюшма устунлари — ўзбек адабиётининг ўша вақтдаги оталари қараса, шундай юксак мукофот олдин ижтимоий хавфли ёт унсур, ҳозир ҳам минбарларда шиддати йўқ озғин бир бобойга кетиб қоляпти. Бу ёқда шўрога хизмат қилиб қўйган, унинг мўътабар курсиларида ўтириб шеъриятни ўтирғизиб-турғизаётганлар бор! Миртемирга Ҳамза мукофоти ҳам бўлаверади, бу ҳам катта ҳиммат, жон десин! Хулласи, Миртемир четга сурилиб, бошқа бир шоири калоннинг достони ўша мукофотга қўйилган, кейин барибир -ололмаган.\nБу гаплар, энди, чет-чопда туриб эшитиб қолганларимиз. Бунақа мукофотлар биз ёшларга тушимизда ҳам тегмаслигини билганимиз учун ўнгимизда ҳам қизиқмас эдик. Кейинроқ умумга теккан обрўмандлик касали бизга ҳам тегмай қолмади, лекин энди навбатимиз келганда бу иттифоқ дегани орден-медал, мукофоту унвонлари билан гирдибодга ютилиб кетди.\nЭ-э, бу унвону мукофотларнинг орқасида талай имтиёзлар бор эди-да. Миртемир домла ҳам қариган хаста ҳолимга кунимга ярайди, бу шўронинг азобини кўрдим, озгина роҳатини ҳам кўрай-да, деб ўйлаган бўлиши мумкиндир. Шўро даври бутун қатағонларию меҳнат жабҳасидаги ғалабалари, қатор-қатор орден-медаллари, қаҳрамонлик унвонлари билан тарих саҳифасини тарк этди, уни куйлаган не-не ордену унвон соҳиблари ҳам тўрдан тушиб қолди. Қизиқ, шуларни кўрган бизга ҳам бу мантиқсиз дамлар бўлмагандек туюлади.\nМиртемир ҳақида ёзилган биографияларда ҳаётининг каттагина бир даври бўлмагандек. Бошда ҳар йили, кейин икки-уч йилда биттадан тўплам чиқариб турган шоир 1939 йилги “Кўзи” тўпламидан кейин тўсатдан сукутга кетган-да, 1957 йилига келиб пайдо бўлган ва “Қорақапоқ дафтари”ни чиқарган. Орадаги ўн саккиз йил қаёққа кетди? Бу ўн саккиз йил шоир яшамаганми? Ёзмаганми? Каъбаси шеъриятни ташлаб, фақат ўлан эшитгани Иқонига кетиб қолганмикан? Ўзи ҳам айтади-ку:\nҚудуқ ҳам қазганман нақ ўн бир қулоч,\nБу шеър замирида ҳамма ғамни ҳам валломатлик қилиб кўтариб кетган одамнинг ҳаётдан гинаси бор, гўё меҳнат қувончи, гўё қишлоқнинг оҳорли манзаралари, лекин туби аччиқ. Чувак тикиши, мол боқиши, айниқса, не-не қизларнинг сочига лола тақиши ва… “Баъзан кўзларимда томчи-томчи нам, Ҳануз шеър ёзишни билмайман”, деган эътироф Миртемирнинг таржимаи ҳолида айтилмайдиган манзилларига ишора беради, шоирона томчи-томчи кўзёш ташбеҳлари тагидан ҳасрат синғиб туради. Миртемир бу ишларни қилмаган, балки тубсиз қудуқ тагида осмон ёруғлигига қараб орзулаган. Қатағон қилиниб, шу кичкина-ихчам жуссаси билан Москва — Волга каналини қазишга этап қилинган кезлари соғинган қишлоғи, чувак ҳам тикиш, мол ҳам боқиш, ўн бир қулоч қудуқ қазиш ўша аристоннинг орзулари бўлган, айниқса, қизларнинг зилол сувларда ювилган сочига лолалар тақиши зиндонбанднинг кўнглидаги эркинлик орзулари, юраги қонаб турган одамнинг зўрдан жилмайиши. Унинг шеърлари нечоғли шўх-шодон, қочиримларга бой, чиройли пардали бўлмасин, барибир дарддан, очиқ айтиб бўлмайдиган дардлардан яратилган эди. Қатағонда отилганлар отилиб, ўлганлар ўлиб кетди, лекин тирик қайтганларнинг оғзи муҳрланган, дардини фақат ўзига айтар эди. Овозини чиқармай. Миртемир юрак ютиб айтган бу содда сатрлар бекорга юракларни зирқиратмайди:\nМанба: «Ўзбекистон адабиёти ва санъати» газетасининг 2013 йил 43-сони\nKamchil ham bo‘lganman, to‘q, quvnoq va but…\nBu she’r zamirida hamma g‘amni ham vallomatlik qilib ko‘tarib ketgan odamning hayotdan ginasi bor, go‘yo mehnat quvonchi, go‘yo qishloqning ohorli manzaralari, lekin tubi achchiq. Chuvak tikishi, mol boqishi, ayniqsa, ne-ne qizlarning sochiga lola taqishi va… “Ba’zan ko‘zlarimda tomchi-tomchi nam, Hanuz she’r yozishni bilmayman”, degan e’tirof Mirtemirning tarjimai holida aytilmaydigan manzillariga ishora beradi, shoirona tomchi-tomchi ko‘zyosh tashbehlari tagidan hasrat sing‘ib turadi. Mirtemir bu ishlarni qilmagan, balki tubsiz quduq tagida osmon yorug‘ligiga qarab orzulagan. Qatag‘on qilinib, shu kichkina-ixcham jussasi bilan Moskva — Volga kanalini qazishga etap qilingan kezlari sog‘ingan qishlog‘i, chuvak ham tikish, mol ham boqish, o‘n bir quloch quduq qazish o‘sha aristonning orzulari bo‘lgan, ayniqsa, qizlarning zilol suvlarda yuvilgan sochiga lolalar taqishi zindonbandning ko‘nglidagi erkinlik orzulari, yuragi qonab turgan odamning zo‘rdan jilmayishi. Uning she’rlari nechog‘li sho‘x-shodon, qochirimlarga boy, chiroyli pardali bo‘lmasin, baribir darddan, ochiq aytib bo‘lmaydigan dardlardan yaratilgan edi. Qatag‘onda otilganlar otilib, o‘lganlar o‘lib ketdi, lekin tirik qaytganlarning og‘zi muhrlangan, dardini faqat o‘ziga aytar edi. Ovozini chiqarmay. Mirtemir yurak yutib aytgan bu sodda satrlar bekorga yuraklarni zirqiratmaydi:\nМ: «O‘zbekiston adabiyoti va san’ati» gazetasining 2013 yil 43-soni


“Ҳеч ким хабар олгани келмади”: булунғурлик келинчакнинг калтакланиш тафсилотлари – видео\n14:08 03.06.2019 (Янгиланган 14:13 03.06.2019) Ҳавола олиш\nҚизнинг онасининг сўзларига кўра, қиз қаттиқ қўрқиб кетган ва унинг эри шифокорларга "зинадан тушиб кетдим" деб айтишни талаб қилган.\nТОШКЕНТ, 3 июн - Sputnik. Самарқанднинг STV телканали 10 кунлик келинчак Зуҳра Умарованинг эри томонидан шавқатсиз калтаклангани ҳақида видеолавҳа намойиш этди.\nМаълум бўлишича, қиз 18 майда турмушга чиққан. Тўйдан 10 кун ўтгач, маст ҳолатдаги турмуш ўртоғи номаълум сабабларга кўра унга ташланиб, аёвсиз равишда дўппослаган. Ёш келин ҳушсиз ҳолда касалхонанинг жонлантириш бўлимига олиб келинган.\n“Оғзидан қон оқар эди, боши ёрилган. Сал қолса эри уни ўлдириб қўйиши мумкин эди. Мана, орадан тўрт кун ўтди, лекин ҳеч ким хабар олгани келмади”, — дейди Зуҳранинг онаси.\nҚўмита вакилининг сўзларига кўра, қизнинг ота-онаси куёвнинг ичкиликка ружу қўйганини билган, лекин қизнинг ёши сабабли (келин 30 ёшда) турмушга чиқишга кўндиришган. Жабрланган келин иккинчи хотин бўлган.\nМаълум бўлишича, эркак аввал уйлаган ва биринчи хотинидан иккита фарзанди бўлган. Эркакнинг биринчи хотини эрининг ичкиликка ружу қўйганлиги ва мунтазам дўппослаши сабабли кетиб қолган.\nИкки ёшнинг никоҳи қонунан расмийлаштирилмаган. Уларни маҳаллий имом шаърий никоҳлаб қўйган.\nҚайд этилишича, жабрдийданинг эрига нисбатан жиноий иш очилган ва ҳозирда тергов ишлари олиб борилмоқда.\nЭслатиб ўтамиз, аввалроқ Sputnik Самарқанд вилояти Булунғур туманида яшовчи Зуҳра Умарова келинлигининг ўнинчи кунида эри томонидан аёвсиз калтакланиши оқибатида туман касалхонасининг жонлантириш бўлимига тушгани ҳақида хабар қилган эди.


09:00 / 19.10.2017 4983 pdf Ўқиш режими + -\nУмму Салама розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам уйимдан чиқаётганларида юзларини самога қаратиб доимо: “Ё Роббим, адаштириш ва мени адаштиришларидан, тойилиш ва тойишларидан, зулм қилиш ва менга зулм қилинишидан, жоҳиллик қилиб қўйиш, нодонлик ва менга жоҳиллик қилинишидан Сендан паноҳ сўрайман”, дер эдилар” (Абу Довуд ривояти).\nГоҳо инсон мушкул аҳволга тушиб қолади, баъзан эса адашиб қолади, гоҳида кимдир сизга: “Бугун кўнгилсиз кун бўлди”, – дейди. Баъзан биргина сўз сабаб тойилади, биргина гапи сабаб эркинлиги йўқолади.\nШунинг учун ким уйидан чиқса, уйдан чиқишда ўқиладиган мазкур дуони ўқиб чиқсин. Ушбу дуони уйидан чиқишда ўқиган ҳар бир инсон Аллоҳнинг зиммасида, Унинг ҳимояси ва қудрати остида бўлади.\nМасжидга кирар экансиз, Аллоҳнинг уйларидан бирига кирасиз. У ерда сиз Аллоҳнинг меҳмонисиз. Мезбон сизни, албатта, меҳмон қилади. Буни қуйидагича тушуниш мумкин: бир инсон (намоз вақтида) уйида ўтирса, демак, энг яхши жойда ўтирибди – аёли ёнида, фарзандлари атрофида. Агар ичгани чой ёки бошқа нарса сўраса, тезда муҳайё бўлади. Лекин у юмшоқ ўрнини, аҳли аёли ва болаларини уйда қолдириб, масжидга боради, Аллоҳнинг уйида тиз чўкиб ўтиради. Бунинг маъноси – у Аллоҳнинг меҳмони демакдир. Аллоҳ таоло Қудсий ҳадисда марҳамат қилади: “Менинг ердаги уйим масжидлардир. Албатта, уни зиёрат қилувчилар уни обод қилувчилардир. Уйида покланиб, сўнг Мени зиёрат қилган кишига Тубо бўлсин. Зиёратчини икром қилиш мезбоннинг адолатидир”.\nМасжидга киришда ҳам ўқиладиган дуо борми? Бу борада Ибн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Бир куни Маймунанинг уйида қолдим. Бироздан сўнг Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам уйқуларидан туриб, ҳожатларини раво қилдилар, кейин юз ва қўлларини ювдилар, яна уйқуга ётдилар. Бироз вақт ўтиб тағин уйғондилар ва сув тўлдирилган мешнинг олдига бориб оз фурсат ичида икки марта таҳорат қилдилар. Сўнг намоз ўқий бошладилар. Мен ҳам ўрнимдан туриб таҳорат қилдим. Расулуллоҳ алайҳиссалом эса намоз ўқир эдилар, чап томонларига бориб турдим. У зот алайҳиссалом қулоғимдан ушладилар, бу билан ўнг томонларига ўтиб олишимни ирода этган эдилар. Шу зайлда ўн уч ракат намоз ўқидилар. Намозни адо этиб яна дам олишга ётдилар. Кўп ўтмай Билол бомдод намози учун азон айтди. У зот алайҳиссалом намоз ўқидилар, аммо таҳорат қилмадилар. Тонгда эса қуйидагича дуо қилар эдилар: “Ё Роббим, қалбимга нур солгин, кўзимга нур бергин, қулоғимга нур бергин, ўнгу сўлимда нур пайдо қилгин, остим ва устимда нур пайдо қилгин, ортим ва олдимда нур пайдо қилгин. Мен учун бир нур пайдо қилгин” (Муттафақун алайҳ).\nМасжидга киришда ўқиладиган яна бир дуо бор. Абу Усайд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: “Сизлардан бирингиз масжидга кирса, “Аллоҳим, мен учун раҳматинг эшикларини очгин”, деб дуо қилсин”, дедилар (Муслим ривояти).\nСиз масжидга қадам қўяр экансиз, Аллоҳнинг уйига кирагнингизни ҳис этинг. Аллоҳнинг уйларига эса Раҳмат ва сакина тушади. Унда шодлик бор, унда сурур бор. Ҳурмат ва эҳтиром бор унда. Исломий одоб-ахлоқ намуналари мужассам унда. У ерга кирган ҳар бир мусулмон солиҳ амалларни тинглайди, шаръий ҳукмлардан хабардор бўлади, саҳоба розияллоҳу анҳумлар ҳақларида ибратли воқеаларни тинглайди. “Аллоҳим, мен учун раҳматинг эшикларини очгин!”.\nЯъни сиз у ерда эшитган нарсаларни ҳаётингизга татбиқ этинг. Садақа ҳақида эшиттингизми, садақа қилинг; кўзни ҳаромдан тийиш ҳақида эшиттингизми, кўзингизни ҳаромдан тийинг; дўстлик ҳақида эшиттингизми, содиқ дўст бўлинг.\nСиз фақатгина икки ўринда бўласиз – Аллоҳнинг уйида ва ундан ташқарида. Дуо эса Аллоҳ уйидан ташқарида Унинг фазлига эришишингизга сабабдир. Аллоҳ уйида Аллоҳ сизга раҳм қилганининг далолатидир.\nИнсон гоҳида валима ёки байрам-тантана сингари шовқин-суронли зиёфатларда иштирок этади. Зиёфат дастурхонида эса турли ноз-неъматлар бор. Меҳмон ундан бир-икки луқма тановул қилади, холос. Бундай шовқинда нима ҳам қила оларди. Лекин Аллоҳнинг уйидаги зиёфат қўполлик ва шовқинлардан йироқ. Ундаги гўзаллик масжидда экансиз, Аллоҳ қалбингизда тажаллий этишидир. Шу онда тавсиф этиб бўлмас туйғуларни ҳис этасиз. Қалбингиз ва шуурингиз нурга тўлади. Бутун вужудингиз нурга тўлган ҳолда масжиддан чиқасиз. Аллоҳ таоло марҳамат қилади:\n“Эй иймон келтирганлар! Аллоҳга тақво қилинглар ва тўғри сўз сўзланглар. Сизнинг амалларингизни солиҳ қилур” (Аҳзоб сураси, 70-71 оятлар).\nЯна қуйидагича марҳамат қилинади:\n“Эй иймон келтирганлар! Агар Аллоҳга тақво қилсангиз, сизга фурқон беради, сизнинг гуноҳларингизни ювиб, мағфират қиладир. Аллоҳ улуғ фазл эгасидир” (Анфол сураси, 29-оят);\n“Эй иймон келтирганлар! Аллоҳга тақво қилинглар ва Унинг Пайғамбарига иймон келтиринглар. У зот Ўз раҳматидан сизларга икки ҳисса берадир ва сизларнинг юришингизга нур берадир ҳамда сизларни мағфират қиладир. Аллоҳ кечирувчи, раҳмли зотдир” (Ҳадид сураси, 28-оят).\nЯна бир ҳадисда келган “Ё Роббим, гуноҳимни мағфират эт ва мен учун фазлинг эшикларини очгин” дуосида дақиқ бир маъно бор. Ким масжидда камчиликка йўл қўйса, хато қилса, олдида бир тўсиқ пайдо бўлади. Агар мазкур дуони ўқиса, Аллоҳ уни мағфират қилиб, унинг олдида Ўз фазл эшикларини очиб қўяди.\nМасжиддан чиқишдаги дуо қуйидагича:\nБисмиллаҳи вассолату вассаламу аъла Расулиллаҳ. Аллоҳим, мени мағфират эт ва мен учун фазлинг эшикларини оч”.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳар тонг ва кеч кирганда ҳам махсус дуо қилар эдилар. Имом Термизий Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан қилган ривоятда Набий алайҳиссалом саҳобаларига таълим бериб қуйидаги сўзларни айтар эдилар: “Сизлардан бирингиз тонг оттирганида “Ё Роббим, Сен билан тонгга етдик, Сен билан тун зулматига кирамиз, Сен билан ҳаёт кечирамиз, Сен билан вафот этамиз. Қайтмоқ Ўзингадир”, десин. Агар кечки пайтга етиб келса, “Аллоҳим, Сен билан тун зулматига кирамиз, Сен билан ҳаёт кечирамиз, Сен билан вафот этамиз. Сенинг ҳузурингда тириламиз”, десин”.\nАбдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: “Набий алайҳиссалом кеч кирганда: “Тунга кирдик ва Аллоҳнинг мулки ҳам тундадир. Ҳамд ва сано ҳеч бир шериги бўлмаган Аллоҳгадир. У ҳар бир нарсага қодирдир. Ё Роббим, Сендан ушбу кечанинг яхшиликларини сўрайман, бу ва бундан кейинги кечалар ёмонлигидан Ўзингдан паноҳ сўрайман. Аллоҳим, Сендан дангасаликдан ва ёмон қариликдан паноҳ беришингни сўрайман. Аллоҳим, дўзах ва қабр азобидан паноҳ сўрайман”, дер эдилар” (Муслим ривояти).\nНабий алайҳиссалом тонг пайти: “Тонгга етиб келдик, Аллоҳнинг барча мулки ҳам. Ва Аллоҳга ҳамд бўлсин”, деб дуо қилардилар.\nВа яна: “Ё Роббим, бу куннинг аввалини эзгулик ва яхшилик, ўртасини бахт-саодат ва нажот, охирини муваффақият ва омадли қилгин, эй меҳрибон Зот!”, дер эдилар,\nИнсон қачон роҳат-фароғатда бўлади? Қачонки, кичиккина ҳажмда бўлган дуолар китобини ўзи билан олиб юрса. Агар дуоларни ёдлашни хоҳласангиз, уларни ўқинг. Дуони икки ёки уч марта такрорлаш билан ёдлайсиз. Тўртинчи марта ўқиганингизда эса доимий эсингизда қолади. Инсоннинг дуолар захираси жуда ҳам бой бўлиши лозим. Баъзан йўлда бўласиз, йўл бўйи дуо қилинг, гоҳида автоуловда бўласиз, бунда ҳам дуо ва зикрлар сизнинг ҳамроҳингиз бўлсин.\n19:13 / 18.10.2017 3172\n16:27 / 19.10.2017 4206\nАллоҳ таоло айбларимизни сатр қилиб туришига қарамасдан, кўплаб инсонлар бизнинг баъзи айбларимиз билан бирга яшашга тоқат қилолмайдилар. Агар айбларимизни давоми...\n2461 05:00 / 17.02.2017\n4006 18:39 / 10.06.2017\nШариат Ислом динининг амалий қисмини тартибга соладиган, бошқача қилиб айтганда, қонуншунослик қисми эканини ҳамма яхши билади. Баъзилар уни фиқҳ ёки Ислом давоми...\n3074 23:13 / 21.04.2017\nҚурбонликка оид масалалар\nМасала Балоғатга етмаган болалар нисобга етадиган молни мерос сифатида олсалар, ўз номларидан қурбонлик қилишлари вожиб бўлмайди 41.Масала Қурбонлик қилишда давоми...\n6015 05:55 / 20.08.2018\n471 12:16 / 13 апрель


“Ньюкасл”нинг навбатдаги нишони\n14 октябрь, 2021, 12:50\nТеглар:Ньюкасл | Милан\n“Милан” ярим ҳимоячиси Франк Кессиэ Европанинг бир қатор гранд клубларидан таклиф олмоқда. Айниқса, жисмонан бақувват футболчининг мавсум охирида эркин агентга айланиши унга бўлган талабни ошириб юборяпти.\nФранкнинг ўзи миланликларнинг ҳамкорликни узайтириш бўйича барча таклифларини рад этди ва фаолиятини кучлироқ клублардан бирида давом эттиришни истаётганини яширмаяпти.\nЭнди истеъдодли футболчи учун курашга “Ньюкасл” ҳам қўшилди. Қишки трансферлар вақтидан бошлаб ўз таркибига бир неча кучли ўйинчиларни олиб келишни режалаштирган. Моддий имкониятлари сезиларли даражада ўсган клуб бугунги кунда ҳар қандай футболчининг маошини кўтара олади.\nАнглияликлар январда Кессиэ билан келишувга эришиб, уни ёзда ўз сафига қўшиб олмоқчи.\nПСЖ ва "Барселона" кўзлаётган футболчи учун "Ньюкасл" ҳам курашга қўшилди\n"Милан"га жиддий рақобатчи пайдо бўлди