Бош саҳифа Жаҳон насри онлайн антологиясиФозил Искандар (1929-2016; Абхазия)Фозил Искандар. Қўшюрак (ҳикоя)\n– Ке қўй, Зинахоним, “нима буюрасиз?” деб бошимни қотирма. Уни опке, буни опке демайман. Қанақа ширин таом, қанақа зўр ичимлик бўлса, опкелавер. Жўраларим билан би-ир битимиз тўкилсин. Тезлаштир!\nНима демоқчи эдим-а? Ҳа! Адгурнинг юраги иккита деган гапни ўйлаб топган одамни учратсам, ўлай агар, онасини учқўрғондан кўрсатаман! Миш-миш тарқатгани билан хотини ўғил туғиб берармиди! Лекин уни барибир топаман, чунки кимлигини кўнглим сезиб турибди. Биз томонларда ҳам шунақа ғаламис одамлар учраб туради.\n– Қизиқ-да, – дейишади ўртоқларим, – олтита ўқ еб тирик юрибсан, тағин ўқлардан биттаси юрагингни тешиб ўтган. Демак, юрагинг иккита-да, Адгурбек, шуни дўстларингдан яшириб нима қиласан?\n– Ҳой, мусулмонлар, – дейман мен жиғибийрон бўлиб, – юрагим битта! Агар ҳадеб гапираверсаларинг, шунисиям тарс ёрилади. Ахир, ҳаммамиз дўстмиз, бирга ўсганмиз, неччи йилдан бери туз-намакмиз, наҳотки шу бемаъни афсонага ишониб юрсанглар?\nТўғри, олтита ўқ еб тирик юрибман, сабаби – жони қаттиқ уруғданман. Бу – бир. Иккинчидан, юрагимдан ўтган ўқ юрак қисилган, таранглашган пайтида ўтган, деярли тегмаган, бир четини ялаб кетган, холос. Ҳозирги тиббиёт фани буни аниқлаган: юз йилда бир марта шунақаси ҳам бўлиб тураркан. Ўқ юз йилда бир марта таранглашган юракдан ўтаркан, тушуняпсизларми, қисилиб турган юракдан! Шунда одам ўлмай қоларкан. Бу энди… бир сўмлик лотореяга “Волга” ютишдай гап.\nЛекин буни ҳаммага тушунтириш осонми? Қаҳвахонадан одам оёғи узилмайди. Уларнинг бирортаси барибир ана шу аҳмоқона саволни беради-да:\n– Адгурбек, юрагинг иккита эмиш, шу гап ростми?\nТирик юрганим учун ўзимни оқлагунча она сутим оғзимга келади шунақа пайтларда. Хоҳ ишонинг, хоҳ ишонманг – бир куни атайлаб кушхонага бордим. Биздан узоқ эмас, Маякда. Номи чиққан қассобимиз Мисроп амаки ўша ерда ишлайди. Ёши саксонни қоралаб қолган, аммо-лекин бизга ўхшаган ёшлардан ўнтасини бир чўқишда қочиради, нимагаки ҳар куни эрталаб иссиққина қонни пиёлага лиммо-лим қилиб симирволади.\nБориб дар¬димни айт¬дим, худди отам билан гаплашаётгандай, шунақа-шунақа… безор бўп кетдим, дедим.\n– Мардона иш тутганингдан хабарим бор, мулла Адгур, – деди у бамайлихотир. – Отангдай одамдан бошқача ўғил дунёга келиши мумкин эмас эди. Ойингни ҳам яхши биламан. Минг қилганда ҳам ўзимизнинг эшерлик аёл-да. Дуркун, оёқ-қўли чаққон, ака-укалари ҳали ҳам ўша ерда яшайди, девдай-девдай йигитлар. Энди анови масалага келсак, қассоб сифатида шуни айтишим мумкинки, умрим бино бўлиб қўшалоқ юрак у ёқда турсин, ҳатто қўшалоқ талоққа ҳам дуч келмаганман. Тўғри, минг тўққиз юз ўттиз олтинчи йили ошқозони иккита қора буқани бир марта кўрганим рост.\n– Мисроп амаки, – дедим мен, – минг тўққиз юз ўттиз олтинчи йилда сиз кўрган ошқозони иккита қора буқанинг менинг ҳозирги аҳволимга нима алоқаси бор? Ўша минг тўққиз юз ўттиз олтинчи йилдаги ошқозони бир жуфт қора буқа бошқа нарсадан дарак берган, яъни бир йил ўтиб ўттиз еттинчи йил келадию Сталин ҳаммани ямламай ютади, дегани бу. Гап мана шунда.\n– Мен буни сезганман, – деди Мисроп амаки, – буқанинг курагига қараб очилган фол ҳам шунга ишора қилган. Лекин ўшанда миқ этмаганман – замон чатоқ эди. Қисқаси, жигарим Адгурбек, тўрт оёқли жониворлар устидан бор бисотимни ўртага қўйиб ҳукм чиқаришим мумкин: ўзинг биласан, қассоб халқида мол-бисотдан қаҳатчилик йўқ. Аммо икки оёқлилар тўғрисида бир нима деёлмайман. Бу масалада сенга бирорта яхшироқ дўхтир ёки Бериянинг қассоблари ёрдам бериши мумкин. Ана, хиёбонларда мункиллаб бўлса ҳам сайр қилиб юришипти, отнинг калласидай нафақа олишади. Хоҳласанг, битта-иккитасини кўрсатиб қўяман. Лекин бирортасиям айбини бўйнига олмайди-да.\nМана энди, биродари азизлар, гарчи бу нарса ҳозир расман тавсия этилмаса ҳам, нима сабабдан Берия жаллодларини бот-бот эслаб туришимни фаҳмлагандирсизлар. Мендай одам-а! Сиёсий жиҳатдан етук бармен! Ахир, бу муттаҳамлар гўзал Абхазиямиз бошига озмунча кулфат ёғдиришдими! Биз буни минг йилдан кейин ҳам унутмаймиз.\nЎттиз еттинчи йилда амаким Адзюбжа қишлоқ фуқаролар кенгашининг раиси экан. Бир куни шаҳардан одам келиб, колхозчиларни маъруза эшитишга тўплашни буюрган. Амаким колхоз раиси билан бирга икки юзтача одамни клубга йиққан. Хайриятки, кўпчилик келмаган. Ҳалиги одам халқаро вазият тўғрисида гапириб бўлганидан кейин, томдан тараша тушгандай:\n– Колхозлаштириш сиёсати хато бўлган. Сизлар шунга қарши бош кўтаришингиз керак, биз сизларни қурол билан қўллаб-қувватлаймиз, – деган.\nКўряпсизларми қанақа иғво бошлаганини! Шунисига шукрки, бу вақтга келиб деҳқонлар оқ-қорани ажратадиган бўлиб қолишган экан, нотиқнинг гапига “хўп” ҳам дейишмайди, “йўқ” ҳам дейишмайди. Жимгина тарқалишади. Ҳангома ана шундан кейин бошланади. Икки кечада мажлисда қатнашганларнинг ҳаммасини – колхоз раиси билан фуқаролар кенгаши раисини ҳам ҳибсга олишади. Гўё булар колхоз тузумига қарши қуролли қўзғолон кўтаришга уринишганмиш.\nСўроқ варақаларига қўл қўймагани учун уриб амакимнинг бир кўзини кўр қилишади. Аммо у бунга ачинмайди. Ҳамқишлоқларини мажлисга судраб борганига ич-этини ейди, холос. Лекин амаким бунақа бўлишини туш кўриптими? Шуниси қизиқки, “мажлисингга тупурдим” деганларга тегмайдилар. Фақат йиғинга келганларни қамайдилар. Ҳаммаси ўн йил-ўн йилга кесилади, бирортасиям Сибирдан қайтиб келмайди. Лекин амаким қайтади. Айтдим-ку, жони қаттиқ уруғданмиз, деб. Аммо кўзи…\nМайли, умри узоқ бўлсин, бу ёғи йигирманчи съезд яқинлашяпти. У вақтларда амаким биз билан бирга яшарди. Ота ўрнида ота эди, чунки дадам уруш тугаганидан сўнг орадан икки йил ўтар-ўтмас қазо қилган. Мана, йигирманчи съезд ҳам бўлиб ўтди. Ўша кунлари Ачандарадан кенжа амакимнинг ўғли келиб қолди, ўзи ўқитувчи.\n– Амаки, – деди у икки кафтини бир-бирига ишқалаб, – бизнинг давримиз келди. Кўзингизни чиқазган ўша терговчини менга рўпара қилинг. “Ал қасосул-минал ҳақ” деган гап бор.\n– Қўйсанг-чи, – дея қўл силтади амаким, – қизиққон йигитсан, сен битта кўзнинг ўзи билан тинчимайсан. Мен кўзимга эмас, ўзим мажлисга судраб борган анови шўрликларга ачинаман.\n– Амаки, – деди амакиваччам хуноби ошиб, – сизда айб йўқ, тарих айбдор бунга. Лекин биз, жиянларингиз, сиз учун қасос олишимиз керак.\nАмаким чурқ этмади, амакиваччам уйига қайтиб кетди. Унда мен ёш бола эдим. Ҳаш-паш дегунча йигирма иккинчи съезд ҳам етиб келди, умридан барака топсин! Бу вақтда армияда хизмат қилардим, дарров амакимга хат ёздим. “Амаки, – дедим хатимда, – яна бизнинг давримиз келди. Совет десантчиси, жанговар тайёргарлик аълочиси сифатида терговчингизни тергаб қўйишга тайёрман!”\nБарибир амакимни кўндириб бўлмади. Сал ўтмай бу бевафо дунёни тарк этди у. Сибирда музлаб ўлган ҳамқишлоқларини кечаю кундуз ўйлайверганидан кейин нима ҳам бўларди? Балки уларнинг “Биз раисга нима ёмонлик қилувдик?” деган таъналари амакимни қабрида ҳам тинч қўймай, безовта қилаётгандир.\nМен буни унута оламанми? Водийдаги қишлоқки бор, бариси қатағон қилинган эди. Энди бўлса, “Бериячиликни шунча чайнаганимиз етар! Аччиқичакдай чўзаверишнинг нима кераги бор?”, дейишади.\nГапни қаранг! Э, мен буни минг йилдан кейин ҳам унутмайман!\nМайли, энди ўзимнинг дардимга қайтайлик. Тўғри, Мисроп амаки менга далда берди. Лекин барибир қулоғим тинчигани йўқ. Қаҳвахонага келганлар ҳануз ўша қўшюрак тўғрисида сўраб-суриштиришаверади. Москвага бориб, бирорта пихи қайрилган профессорни топсаму ундан “одамда иккита юрак бўлмайди” деган маълумотнома ёздириб келсаммикан? Баъзан шунақа бўладики, қаҳвахонага кирганларнинг айримлари жилпанглаб ёнимга келиб, қулоғини кўксимга босади – иккинчи юрагимнинг тепишини эшитмоқчи бўлади-да, занчалиш! Йўқ, бораман Москвага, маълумотномани опкелиб, бир нусхасини мана шу деворга ёпиштириб қўяман! Ўқи, дейман, кўзми ё пўстакнинг йиртиғими, дейман ҳалигидақа хирапашшаларга.\nШундоқ хаёллар билан юрган кезларим, аксига олиб, қаҳвахонага кекса бир одам кириб келди, ёнида хотини ҳам бор. Ўтириб, коньяк билан қаҳва буюришди. Қарчиғайнигоҳ йигитман-да: эркаги кўзимга нуқул профессорга ўхшаб кўринаверади. Чидаёлмадим:\n– Маъзур тутасиз, – дедим ёнига бориб, – мабодо профессормасмисиз? Ё қиёфангиз шунақами?\n– Ҳа, профессорман, – деди у.\nХотини ҳам жилмайиб, эрининг гапини тасдиқлади.\n– Кечирасиз-у, қайси соҳадан?\n– Тиббиёт фанлари докториман.\n– Тиббиёт фанлари профессори ҳамми?\n– Ҳа. Нимайди?\nДарҳол дийдиёни бошладим:\n– Одамда иккита юрак бўладими?\n– Шу чоққача учратганим йўқ, – деди у, – лекин ҳаётда ҳамма нарса бўлиши мумкин.\n– Ие, бу қанақаси? – дедим таажжубланиб. – Тиббиёт фанлари докторисиз, шу фаннинг профессорисиз, наҳотки, саволимга аниқ жавоб беролмасангиз?\n– Ҳаётда ҳамма нарса бўлиши мумкин, дедим-ку!\n– Шунинг учун ичади-да бу одам, – дея луқма ташлади хотини бир туки ўзгармай.\nҲафсалам пир бўлди. Энди майли, бор гапни айтаман. Сизларга айтмасам – кимга айтаман, ҳарқалай, бир жойнинг одамимиз, оталаримиз улфат бўлган. Менга шунинг ўзи кифоя. Бегоналардан эшитмаганларинг маъқул, унақалар қўшиб-чатиб, бошқача етказади.\nБирор калимам ёлғон бўлса – тил тортмай ўлай! Ўшанда ҳам мана шу қаҳвахонада ишлардим. Бир шумқадам Арчандарада катта бувим қазо қилгани хабарини олиб келди, яъни ойимнинг онасининг опаси. Мен уни “катта буви” дердим.\nШу киши тўқсонга кириптию омонатини топширипти. Жуда куйиндим: беозор, мулойим кампир эди-да, болалигимда уларникига кўп борардим.\nТабиатим ғалатироқ – кекса одам ўлса ачинаман. Ёшларга ҳам ачинаман-у, унчаликмас. Феълим шунақа-да. Миямга бир фикр ўрнашиб қолган – узоқ яшаган одам ёруғ дунёга ўрганиб, мазахўрак бўлиб қолади, ўлгиси келмайди. Ёш йигит эса ҳали ҳаётнинг нашъасини сурмаган, ўлимдан ҳам тап тортмайди. Ўзини ўтга-чўққа ураверади.\nДесант қўшинларида хизмат қилиб юрганимда бир дўстим бўларди. Исми Виктор. Ўрис. Ака-укадай эдик. Гавдали бўлгани учун Буқа деб лақаб олган эди. Зўр йигит эди-да лекин. Қўрқув нималигини билмасди. Ҳар қандай қалтис вазиятда ҳам “Худо ҳофиз!” деб тураверарди.\nЎша дўстим ҳалок бўлди, худо раҳматига олсин. Парашюти очилмай қолди. Мендан кейин олтинчи бўлиб сакраган эди. Бундоқ бошимни кўтарсам – тошдай учиб келяпти. Ёнимдан ўтаётганида “Худо ҳофиз, Адгурбек!” деганини эшитиб қолдим. Онамни, икки фарзандимни ўртага қўйиб онт ичаман – худди шундай деди! Шундоқ дедию зум ўтмай тош-метин заминга урилиб, чилпарчин бўлди.\nКуйганимдан жинни бўлаёздим. Шунда “замполит” чақириб қолди:\n– Адгурбек! Ҳукумат топшириғи бор. Кубага жўнатиш учун кўнгиллиларни йиғяпмиз. Борасанми?\n– Бораман, албатта, – дедим ҳеч иккиланмай. – Энг яқин дўстимдан жудо бўлдим. Бу ердан энди бош олиб кетганим тузук.\nАйни “Кариб танглиги” бошланган кезлар эди. Кубада қарийб икки ой турдик. Эсда қоладиган бирор нарсани кўрганим ҳам йўқ – бизни казармадан чиқазмас эди-да. Лекин сал ёзилдим, дўстим фожиасини бир оз унутгандай бўлдим. Мана, орадан шунча вақт ўтди, лекин дўстимнинг ҳалиги иборасини ҳануз унутолмайман: “Худо ҳофиз!” Шундай десам, дардим енгиллашгандай бўлади. Келинглар, дўстларим, энди Викторнинг хотираси учун ҳам биттадан отайлик… Ҳа қурғур, нима деятувдим? Ўтлаб кетдим-а…\nҚисқаси, Ачандарада катта бувим оламдан ўтипти. Иш тугашига ярим соат қолганда савдодан тушган пулни директорга топшириб, оиламиз бошига тушган мусибат сабабли барвақтроқ кетмоқчилигимни айтдим.\n– Бемалол, – деди директор, – боравер. Лекин сен билан бир масалада гаплашиб олишим керак. Ке, бирпас ўтириб, қиттай-қиттай отайлик, кейин кетаверасан.\nҲозир ичишга бало борми! Ачандарада катта бувим ўлиб ётган бўлса! Бутун оиламиз билан шошилинч йўлга чиқишимиз керак-ку.\nЛекин илож қанча? Биринчидан, директор. Иккинчидан, ёши анча катта. Қадаҳларга коньяк тўлдирди. Ичмадим, лабимни теккизиб қўявердим. Гапиряпти, эшитяпман. Нуқул валдирайди. Уч йил олдин бўлиб ўтган гапларни кавлаштиради. Гўё ўшанда бир қариндошини хафа қилган эмишман. Биринчидан, мен буни аллақачон унутворганман. Иккинчидан, уч йил жим юриб, энди нима қиласан ўлган илоннинг бошини қўзғаб? Хуллас, чакагини зўрға ёпдим, узр сўраб, ўрнимдан турдим.\n– Майли, оқ йўл, – деди у. – Бирпас ўтириб, мен ҳам уйга кетаман.\nҲозиргидай эсимда, соат кечки ўн бирдан ошганда қаҳвахонадан чиқдим. Озгина юргандан кейин хиёбон ёнидан ўта бошладим. Атроф қоп-қоронғи. “Горсовет бўлмай ўл, – дедим ичимда. – Чироқ ўрнатиб қўйсанг хотининг талоқ бўладими! Нуқул мақтанишади: “Фалон жойда ГЭС ишга тушди, писмадон жойда ГРЭС ишга тушди”. Шаҳарнинг эса аҳволи бу!\n…И-й-й! Анови стол ёнига ўтирганлар – ГДРлик немислар. Фақат шампан буюришади. Улар фақат бизнинг шампанни тан олади. Бошқа ҳеч нарсани тан олишмайди. Столга битта шампанни қўйволиб, эрталабгача ҳам ўтиришаверади.\nЎтган йили ГДРлик иккита немис билан танишиб қолганман. Иккаласиям ёш. Эр-хотин. Уйимиз ёнидан ўтаётиб, шамоллатиш учун хотиним дорга ёйиб қўйган айиқ терисига кўзлари тушиб қопти. Айиқни уч йил бурун Сухуми ГЭСи атрофидан отиб олган эдим. Ҳалиги немиснинг хотини – улар ўрисчани чала-чулпа билишаркан – ҳовлига кириб, суриштира бошлапти: “Ниманинг териси бу?”\nҚўшнилар уларни бизникига бошлаб киришди. Нимасини айтасиз, айиғимнинг териси немис маржасига бениҳоя ёқиб кетипти-да.\n– Марҳамат, – дедим мен, – одатимизга биноан шуни сизга совға қиламан.\nСуюниб кетишди. Эри менга ҳадя этиш учун билагидаги тилла соатини еча бошлаган эди, ҳай-ҳайладим:\n– Унақа қилманг. Модомики бизникига кирибсизлар, мен сизларни меҳмон қилишим керак.\nХотиним дастурхон тузай бошлади. Мен музлатгичдан столга учта шампан олиб қўйдим. Меҳмондорчилик қилдик. Дарвоқе, хотиним терини ҳадя этиб юборганимни эшитиб енгил тортди, лекин сир бой бермади.\n– Бошимизга урамизми терини, – деди у. – Ўзига чанг тортади, тозалаб улгуролмайман… Яхшиси, палос оламиз.\nЛўли-да хотиним, палос жинниси. Лекин мен меҳмонларга терини чин кўнгилдан совға қилдим.\nЧақчақлашиб ўтирибмиз. Ичамиз, тамадди қиламиз, яна ичамиз. Меҳмонларнинг кайфи оша бошлади. Бир маҳал меҳмон хотин ўрнидан туриб келиб тиззамга ўтирволдию чўлпиллатиб ўпа кетди – ёқиб қолдим шекилли-да. Уларнинг одати шунақа экан, мен билмасам. Эри бепарво ўтирипти, хотиним эса – ҳангу манг. Бир томони, улар меҳмон – бир нарса деёлмайди. Иккинчи томондан, эрини чет эллик аёл ўпиб ётипти. Шўрлик тамом бўлди – на кўзини уза олади, на қўлидан бир иш келади! Кулавериб ичакларим узилаёзди.\n– Нега қараб турибсан, – дедим охири, – ўп сенам эрини!\nХуллас, роса яйрадик. Меҳмонлар чулдираб қолишди. Қарасам, яна ичгилари бор, лекин столга бошқа шампан қўймадим. Товонларига қолмайин тағин, дедим-да – ГДР бўлгани билан, ҳарқалай, хорижликлар.\nУлар қўзғалишди. Ҳалиги терини яхшилаб ўрадим. Немис маржа нуқул “Германиядан нима жўнатайлик?” дейди. Хотиним қулоғимга абхазчалаб шивирлади:\n– “Дрезден” қандилини сўранг. Ҳозир урф бўлган.\n– Жим! – дедим мен. – Ҳеч нарса керак эмас.\nКўчага чиқдик. Такси тутиб, уларни ўзлари яшаётган “Тбилиси” меҳмонхонасига эсон-омон элтиб қўйдим.\nАнови немисларни кўриб, тағин гапдан чалғиб кетдим. И-й, ана! Айтдим-ку, улар фақат шампанни тан олади, деб. Официантка битта шампан қўйиб кетди. Бу ёғи – тонготар…\nХулласи калом, қаҳвахонадан чиқиб, қоронғи хиёбон ёқалаб кетяпман. Соат ўн бирдан ўн беш-йигирма дақиқалар ўтган. Шу пайт орқамдан қандайдир мошина қувиб етиб, таққа тўхтади. Унинг ичидан биров “Адгур, чиқ мошинага!” деб қичқирди.\nҚарасам – оқ “Волга”, лекин кимникилигини билмайман. Эҳтимол, ўртоқларимдир, дам олиш учун дала-палага чиқиб кетишаётган бўлса, мени ҳам опкетмоқчи бўлишгандир. Оиламизда кўнгилсизлик, ҳозир боролмайман, эшитган қулоққа яхшимас, дейиш учун мошинага яқинлашдим. Қарасам – тамом нотаниш одамлар. Оббо! Дарров фаҳмладим – иш чатоқ, жанжалнинг иси келяпти. Лекин мен ҳам анойи эмасман.\n– Чиқ, – деди бир йигит орқа эшикни очиб.\n– Нега чиқаман? Сизларни танимасам…\nШундай деб, олдинга юрдим – мошинанинг рақамига қарамоқчи эдим. Ол-ла! Йўқ. Мошинада рақам йўқ. Юрагим шув этиб кетди, аммо ўзимни йўқотмадим. Яшириб нима қиламан, ёнимда тўппонча бор. Тез-тез юриб йўлкага чиқволдим; йўлканинг нарёғи чакалакзор, чап беришга қулай.\nЭшитиб турибман – орқамдан келишяпти. Ана, тўхташди. Уч йигит йўлкага чиқдию бараварига ўқ уза бошлади. Ўн қадам наридан етти-саккиз марта ўқ узилди, шулардан иккитаси кўкрагимнинг у ёғидан кириб, бу ёғидан чиқиб кетди.\n“Ўлдим”, дедим. Қарасам, оёқда турибман, тез узоқлаша бошладим; теварак-атроф қоронғи, улар учта. Йўқ, душман билан бу ерда жанг қилиб бўлмайди, муюлишда телефон будкаси бор, темирдан. Ўша ерда жон сақлашим мумкин, қолаверса, мелисахона ҳам яқин, ўқ овозини эшитиб, чопиб келишади.\nҲалигилар йиқилмаганимни кўриб, анграйиб қолишди. Шундан фойдаланиб муюлишга қараб югурдим. Лекин улар яна эс-ҳушларини йиғиб олишди. “Тўхта! Тўхта!” дея бақирганча тағин ота бошлашди. Икки ўқ яна баданимни тешиб ўтди.\n“Шошма, энағарлар, совет десантчиси отиш қанақа бўлишини кўрсатиб қўяди сенларга!” дедим ичимда. Бу пайтда муюлишга етволган эдим, шартта тўппончани чиқардим. Қуролим борлигини кўриб, учаласи ҳам ерга ётволди. Телефон будкасини пана қилиб, душманни нишонга олмоқчи бўлсам… эвоҳ, қўлимни кўтаролмайман-да! Ўнг қўлим яраланган экан. Аламимдан йиғлаворай дедим.\nАна, баданимдан тўртта ўқни ўтказворган итэмган ғаламислар рўпарамда ётипти, қани энди, қуролимни ишлатолсам! Нима қилиш керак? ўанимларимни саросимага солиш учун асфальтга уч марта ўқ узиб, яна қочишга тушдим. Иложим қанча? Ўз чамамда яна битта ўққа чидайман, у ёғига – ё раззоқ…\nҚочганимни кўриб, яна қува бошлашди. Ўқи тугади, деб ўйлаган бўлишса керак-да. Қочяпман, қувиб келишяпти. Лекин менда олдингидай тезлик йўқ. Ҳазил гапми – тўртта ўқ еганман. Улар яна бараварига панғиллатишди. Тағин битта ўқ у ёғимдан кириб, бу ёғимдан чиқиб кетди.\nХудога шукр, дейман ичимда, мелисахонагача оз қолди. Бинога яқинлашганимда ичкаридан олтитача мелиса югуриб чиқиб, отишмага қулоқ сола бошлади. Кўрган одам, қувноқ бир таронани тинглаяптими булар, дейиши аниқ эди. Ўқ овози чиққан томонга югуриш қаёқда! Ана сизга совет мелисасининг аҳволи…\nМени кўришлари билан шартта ушладилар-да, тўппончани тортволиб, қўлимга кишан сола бошладилар.\n– Нега қўлимга кишан соласизлар? – дея бақира бошладим. – Қочмайман. Анови муюлишда рақамсиз оқ “Волга” турипти. Ундан уч киши тушиб, мени ўлдирмоқчи бўлди!\nШу гапни айтиб бўлишим билан ҳалигилардан бири бурчакдан мўралаб қолди.\n– Ана! Ана у! Ушланглар! – деб қичқирдим.\nҚаёқда! Мелисалар – парвойи фалак. Бирдан мўралаган одамнинг ўзи муюлишдан чиқиб, биз томонга қараб юра бошлади. Ҳайратдан бақа бўлиб қолдим, лекин барибир яна бақирдим:\n– Мени мошинага чақирган шу! Энг кўп ўқ узган ҳам шу! Ушланглар!\nМелисалар қуршови баттар торайди, анови одам шошмасдан ёнимизга келди-да, худди Кеннедининг қотилидай, чўнтагидан тўппончани чиқазиб, оғзини қўлтиғимга тиради.\n– Овозингни ўчирасанми, йўқми! – шундай дейиши билан қарсиллаб ўқ ҳам узилди.\nЭнг қизиғи, шу ўқ танамда қолган экан, бошқалари у ёғимдан кириб, бу ёғимдан чиқиб кетган эди. Қотилимга ҳеч ким тегмади. Шунда бир сирни англагандай бўлдим. Ҳа-а-а! Сотилган экан буларнинг бари!\n…Узр, оғайнилар. Зинахоним, ҳў анови бурчакдаги стол ёнида ўтирган беш кишини кўряпсанми? Ўшаларга бешта шампан элтиб бер, бошлари оғриб турганга ўхшайди. Лекин ким жўнатганини айтма. Кеча кўпайтирворишган-да, ҳечқиси йўқ… Ўзимизнинг йигитлар…\nҲа, нимага келувдим? Эсимга тушди. Пайқадим – ҳаммаси сотиб олинган. Мендан бошқа одам бўлганда олдинроқ сезарди. Мен ҳозир пайқадим. Ишонувчанман-да!\nКейин мени навбатчи лейтенантнинг олдига олиб киришди. Қарасам, таниш йигит, қаҳвахонага минг марта кирган. Худо етқизди, дедим. Ишқилиб, буям сотилмаган бўлсин-да. Лекин ёнида бир майор ҳам турипти, кўзим тушгандаёқ турқи ёқмаган эди. Лейтенантга бўлган воқеани қўшмай-чатмай гапириб бердим. Унинг мен томонга оғаётганини сезган майор орага суқилди:\n– Ёлғон! – деб бақирди у. – Сен мелиса ходимларига қурол билан ҳужум қилгансан, бу қилмишинг учун жавоб берасан!\nЁ парвардигор! Кишанли қўлларим билан ёқамни йиртдим – ҳамма ёғим билч-билч қон.\n– Нима деяпсиз, ўртоқ майор? – дедим титраб-қақшаб. – Қурол билан ҳужум қилибман-у, бирорта ўқим ҳеч кимга тегмапти-да, а? Ўзим олтита ўқ едим-ку!\nМайор асабийлаша бошлади, чунки лейтенант менга хайрихоҳлик билан қараб турарди.\n– Найрангбозлик қилма бу ерда! – Майор шундай деб, юзимга тарсаки тортиб юборди. Вой иблис-эй! Кўзимга қон тўлди, чидаб туролмадим: яроқсиз ўнг қўлимни чапи билан кўтариб туриб кишан билан бошига шундоқ туширдимки, майор гуппа ағдарилиб, ҳушидан кетди. Ўшанда мени нега ўлдириб қўйишмади – билмайман. Йўқ, биламан – ўзи ўлади, дейишган. Эҳтимол, лейтенант халал бергандир – бир нарса дейишим қийин. Салдан кейин ўзимга келиб қарасам, мошинада кетяпман, қўлимда кишан йўқ.\n– Қаёққа олиб кетяпсизлар?\n– Тинчланинг, – деди оқ халат кийган бир йигит. – “Тез ёрдам” бу, касалхонага олиб кетяпмиз.\nОқ “Волга”даги анови фирибгарларнинг совунига кир ювган одам оқ халатга ишонадими?\n“Худо ҳофиз, Адгур, ҳаммаси сотилган, бу ёғига ҳушёр бўлиш керак!” деган гап ўтди кўнглимдан.\nРостдан ҳам касалхонага олиб келишди. Атрофимда дўхтирлар гирдикапалак, ким сотилган, ким сотилмаган – қаёқдан биламан! Аммо, душман ортидаги ҳақиқий десантчилардай, қатъий қарорга келдим: ўзимни беҳуш кўрсатиб кузатаман, қулоқ соламан, вазиятни ўрганаман.\nҚўйинг-чи, рентген-ментген, аравачада у ёқдан-бу ёққа, гоҳ тепага, гоҳ пастга дегандай… Дўхтирлар ўлмаётганимга ҳайрон. Бири “Эрталабгача етмайди”, деса, бирови “Балки тузалиб кетар”, дейди.\nМенинг миямда бошқа ўй: “Худо ҳофиз, энг муҳими – ҳушни йўқотмаслик…”\nДўхтирлар нима учун ўлмаётганимни муҳокама қила бошлашди. Шунда биринчи марта “қисилиш”, “таранглашиш” деган атамаларни эшитдим.\n“Ўқ юрак қисилган пайтда ўтган бўлиши керак” деган хулосага келишди улар.\nОперация столига ётқизишди, дарҳол ўзимни ҳушига келган одамдай тутдим.\n– Ўртоқ дўхтир, – дедим мўлтираб, – мен тўлиқ наркоз беришингизга рози эмасман.\n– Ие, ие, – деди дўхтир, – ўзига кеп қопти-ку. Мен умуман наркоз бермоқчи эмасман – ўқ юзада, шундоқ кесиб олиб ташлайвераман.\n– Унда яхши, бошланг.\nҚисқаси, ўқни олишди, кесилган жойни боғлаб, палатага жўнатишди. Яна ўзимни ҳушдан кетгандай кўрсатдим. Сотилган дўхтирлар мени ўлади деб ўйлаётган бўлса, ўйлайверсин.\nОлиб келиб, алоҳида палатага ётқизиб қўйишди. Ие, мен министр¬манми, нега алоҳида палатага ётқизишади? Бунда бир гап бор. Уйқуга кетганимда бир бало қилишади. Гувоҳларсиз. Яна кўзимни юмиб олдим.\nБеш дақиқалардан кейин ёшгина ҳамшира кириб келди. Қўлтиғимга ҳарорат ўлчагични тиқмоқчи. Кўзни очишга тўғри келади.\n– Яхши қиз, – дедим овозимга мулойим тус бериб, – яқиндагина мана шу еримга тўппонча тиқишган эди, балки етар?\n– Э, шунақами, – деди ҳамшира, – бўлмаса, бу ёғингизга қўямиз.\n– Йўқ, олдин ўзингизга қўйинг.\n– Ие, нега энди? – Қиз астойдил ҳайрон бўлди. Ўзини маъсума қилиб кўрсатмоқчи. Лекин менинг талабим ҳам тўғри-да: сотилганми, сотилмаганми – билмасам.\n– Гап шундаки, яхши қиз, – дедим жиддий оҳангда, – ўлчагич қўлтиғимда портлаб кетса, уруғларим сизни тинч қўйишмайди, ярим умрингиз қамоқда ўтади!\n– Нималар деяпсиз, ё тавба! Нега портлайди? Ҳозиргина қутичамдан олдим.\n– Алмаштириб қўйган бўлишлари мумкин…\n– Бўпти, олдин ўзимга қўяман.\n– Лекин билиб қўйинг, – дея огоҳлантирдим уни, – портлаб кетсангиз, мен жавобгар эмасман.\nҲамшира ўлчагични қўлтиғига суқди, у ёқ-бу ёқдан гаплашиб ўтирдик.\n– Вой шўрлиг-эй, – деди у бир маҳал, – не кўйларга солишибди-я сизни? Жудаям гумонсирайдиган бўлиб кетибсиз.\n– Секин айтасизми! Рақамсиз оқ “Волга” ёнингга келиб тўхтаса, ундан уч каллакесар отилиб чиқиб бараварига сенга ўқ уза бошласа, мелисадан паноҳ излаб ўша ёққа югурсанг-у, аранг уларнинг олдига етиб борганингда қотил бамайлихотир сенга яқинлашиб, қўлтиғингга тўппонча тираса, яна “Овозингни ўчирасанми, йўқми!” деб туриб тепкини босса, мелисалар эса миқ этмаса, ўзларининг одами-да – мен гумонсирамай ким гумонсирасин!\nЎн беш дақиқа суҳбатлашдик. Мен атайин шошмаяпман. Модомики улар ўз ишларига панжа орасидан қарашга ўрганган экан, демак, портлатгичлари ҳам кечикиб портлайди. Лекин қиздан хотиржам бўлдим. “Бор-йўғи ҳамшира бўлса, шуниям сотволадими!” дейишгандир-да.\nҚиз ҳароратимни ўлчаб, ҳанг-манг бўлиб қолди: ўттиз олтию олти. Шунақа эканига шубҳам йўқ эди.\n– Мана, энди ишондим, софдил, ҳалол қиз экансиз, – дедим унга. – Айтинг-чи, нега мени худди министрдай алоҳида палатага ётқизишди? Менга оддий палата ҳам бўлаверарди.\n– Ҳамма палата банд, – деб жавоб берди ҳамшира. – Сиғмаганлари йўлакда ётипти.\n– Ҳа, баракалла. Аҳвол шунақа экан, менга бундай шарафнинг нима кераги бор? Оддий барменман. Горкомнинг инструктори ёки горторгнинг инспектори бўлганимда бошқа гап эди.\n– Бу палатада бир касал ётувди, – деди қиз. – Икки соат олдин ўлди. Бошқа одамни ётқизишга ҳали улгурганимиз йўқ.\n– Ие, бу ерда ётганларнинг ҳаммаси ўладими?\n– Йўқ, аҳён-аҳён.\nАҳён-аҳён эмиш! Барибир таъбим тирриқ бўлди.\n– Илтимос, навбатчи дўхтирга айтинг, мени умумий палатага ўтказсин.\n– Бўпти, айтаман, – деди ҳамшира, – лекин рухсат бермаслиги аниқ, ҳозир тунги соат уч – беморларни безовта қилиш мумкин эмас.\n– Майли, бир сўраб кўринг.\nКейин уйим қаердалигини тушунтириб, эрталаб биррав кириб хотинимни огоҳлантириб қўйишни илтимос қилдим. Тағин оёқни узатворсам, бехабар қолишмасин.\n– Сизга жин ҳам урмайди, – деди ҳамшира. – Жонингиз темирдан экан, шунча жароҳатдан кейин ҳам ҳароратингиз ўзгармаса-я! Сизни олиб келганда кўп дўхтирлар ўлади, дейишган эди.\n– Сотилган оқ халатлиларнинг баъзилари ҳозир ҳам шу фикрда. Лекин сиз бор экансиз, улар ниятига етолмайди.\nҚиз чиқиб кетди. Кўнглимни яна ғулғула босди: агар навбатчи дўхтирни ҳам сотиб олишган бўлса, у мени умумий палатага ўтказишга рухсат бермайди. Ортиқча гувоҳнинг нима кераги бор?\nМайли, худо ҳофиз. Бирдан раҳматли катта бувим эсимга тушиб кетди. Уйимдагилар мендан хабар топмагунча жанозага жўнашмайди. Марҳумани чиқаришга на ойим, на хотиним, на сингилларим бормаса – қип-қизил шармандалик. Урф-одатни оёқости қилган бўламиз. Катта бувим бизсиз ҳам кўмилади, албатта. Аммо қариндош-уруғ, эл-юрт олдида иснодга қоламиз.\nҲамшира қайтиб келиб, рухсат бермади, деди. Билувдим. Энди ўзимни ҳеч кимдан шубҳаланмаётгандай тутаман.\n– Ҳа, майли, яхши қиз. Фақат эрталаб бизникига кириб ўтиш ёдингиздан чиқмасин.\n– Ташвишланманг, – деди ҳамшира. – Албатта кираман, айтаман. Ўзим ўша томонда тураман.\n– Энди ухласам бўлади. Ухлади, денг. Шунақа денг.\n– Яхши ётиб туринг. – Қиз шундай деб, чиқиб кетди.\nЯхши ётиб туринг, эмиш. Ҳозир энг муҳими – ухлаб қолмаслик. Кейин нима бўлди, денг? Чамаси ярим соатлардан сўнг эшик аста очилиб, палатага оқ халат кийган бир одам кирди. Битта-битта босиб тепамга келди; тикилганча қараб турипти, турипти, турипти. Нафасим ичимга тушиб кетган. Лекин ўнг оёғим зарбага тайёр. Сал бежо ҳаракатни илғадимми, “каратэ” қивораман. Қарабсизки, биринчи гуруҳ ногирони бўп турипти-да. Ҳар ҳолда десантчиман. Бизни ҳам у-бу нарсага ўргатишган.\nЙўқ, тегмади, дераза ёнига қўйилган стулга бориб ўтирди. Қотиброқ ухласин деяпти-да. Кейин бемалол… уколми, порошокми… ўзлари билишади. Салдан кейин кўз қирини ташласам, бошини буриб, яна тикилиб қараяпти. Кейин бирдан ўрнидан турди-да, мен томон юра бошлади. Асабларим чидамади. Ўзимни нохос уйғониб кетган кишидай кўрсатиб:\n– Тўхта! Ким келяпти?! – деб бақирдим.\n– Ие, ёв-вош, ёв-вош, – дейди. Қизиқчи экан. – Секинроқ, касалларни уйғотворасиз. Нафасингиз тўхтаб қолгандай туюлди, шунга…\n– Нафасим тўхтагандан кейин ҳам бир кишига кучим етади! – дедим.\n– Қалай, тузукмисиз?\n– Нуқул уйқу босади, ҳайронман.\n– Ухланг, ухланг, – деди у, – қон кўп кетганда шунақа бўлади ўзи.\nКейин индамай чиқиб кетди. Ҳозир сира иложи йўқ, бемор вазиятни назорат қилиб турипти, дея кимгадир ҳисоб бермоқчидир-да.\nУнга нима дейишган, билмайман, бир маҳал яна кириб келди, яна тикилиб турипти. Мен ҳам ўзимни ухлаганга солиб ётавердим. У яна ҳалиги жойига бориб ўтириб, бошини дераза рафига қўйганча хуррак ота бошлади. Э-э, овора бўласан, менга бунақа нағманг ўтмайди. ўафлатда қолдирмоқчи-да. Эрталабгача эринмай хуррак отиб чиқди.\nСаҳар пайти дераза орқасидан хотинимнинг овози эшитилди. Сапчиб турдим, оқ халатли “қотил” ҳам шартта туриб, йўлимни тўсди:\n– Ётинг, дарров жойингизга ётинг!\nБир тепиб бурчакка учирвордим. Кейин деразани ланг очиб, хотинимга қичқирдим:\n– Соппа-соғман! Бувимнинг маъракасига бораверинглар! Менинг номимдан ҳам қабрига бир сиқим тупроқ ташланглар! Қаердалигимни ўртоқларимга айтиб қўйинглар! Қолганини кейин гаплашамиз!\nХотиним йиғлаб ётипти:\n– Қидирмаган жойимиз қолмади. Ўликхоналарга ҳам бордик, мелисахоналарга қўнғироқ қилдик.\n– Заб қўнғироқ қиладиган жойни топибсанлар! – дедим. – Йўлга чиқаверинглар, ўртоқларимга хабар бериш ёддан кўтарилмасин!\nҲалиги киши ўзига келиб, мени дераза олдидан каравотга қараб тортқилай бошлади. Бу гал тархашлик қилмадим. Ўзим бориб ётдим.\n– Қизиқ одам экансиз-ку, – дейди, – эрталабгача мижжи қоқмай тепангизда ўтирсам-у, мукофотига тепки есам! Бу қанақаси?\n– Узр, – дедим мен, – кўз юммай хуррак отадиган одамни шу чоққача кўрмаганман-да.\nИкки соатлардан кейин оғайниларим келишди. Бир қучоқ гул, хачапури, товуқ-повуқ, яна алламбалолар кўтариб келишипти, худди томоғимдан овқат ўтадигандай. Бош дўхтир билан даволовчи дўхтирни ҳам ийдиришипти. Энди кўнглим тўқ – менга ҳеч ким тегмайди.\nЭртасига яқин дўстларимдан бири гап топиб келди:\n– Адгур, суриштирдим, тагига етдим. Сенга мелиса ходимларига қурол билан ҳужум қилган, деган айбни тиркаб, отишга ҳукм чиқаришни мўлжаллашяпти. Лекин сен қўрқма – Мухусдан Москва¬гача барча дўстлар оёққа турғизилган. Энг олдин вақтдан ютиш керак, бунинг учун сен касалхонада иложи борича кўпроқ ётишинг лозим. Бу ердан сени қамоққа олиб кетишолмайди. Ҳаммага, ҳароратим жойида, деб валақлайверма. Шу бугундан бошлаб аҳволинг оғирлашган. Даволовчи дўхтирингни қўлга олдим. Касалхонадан қирқ беш кунсиз чиқазмайди. У ёғини яна кўрамиз. Москвадаги ўртоқлар зўр адвокат ёллашди. Маҳаллийси тўғри келмайди – бари сотиб олинган.\nОрадан кўп вақт ўтмай, дўстим касалхонага москвалик адвокатни бошлаб келди. Бўлган воқеани гапириб бердим.\n– Парво қилманг, Адгурбек, – деди адвокат, – мелисангиз нима бўпти! Булардан каттароқларини ҳам пусурган бузоқдай қилиб қўйганман. Аммо қурол олиб юрганингиз учун бир ярим йилга кесиласиз.\n– Шуни миллий анъанага айлантирворса бўлмасмикан?\n– Йўқ, бўлмайди, – деди адвокат. – Нима бўладию нима бўлмайди – мижозларимга олдиндан айтиб қўяман, шунинг орқасидан нон ейман-да.\n– Савдолашиб нима қиласан, – дея гапга қўшилди дўстим. – Отилиб кетгандан кўра бир ярим йил ётиб чиққанинг яхшимасми?\n– Бошқа томони ҳам бор, – деди адвокат, – тартибни бузмасангиз, бир йил ўтирасиз, холос. Бундан ташқари, “Кариб танглиги” даврида Кубада хизмат қилганингиз, жанговар тайёргарлик аълочиси бўлганингиз ҳам бизнинг фойдамизга…\nВақт-соати етиб, касалхонадан чиқдим. Бир ҳафтадан кейин судим бўлиши керак. Олий суд билан алоқаси бор оғайним ҳовлиқиб кепқолди.\n– Иш чатоқ, Адгурбек, – дейди, – эртага кундузи соат иккида шошилинч суд мажлисини ўтказишмоқчи, сенга маҳаллий адвокат тайинлашмоқчи.\n– Маҳаллий адвокат? Нега энди? Мен раддия бераман бунақа судга!\n– Йўқ, – деди ўртоғим, – улар айнан шуни кутишяпти. Агар раддия билдирсанг, ўта хавфли жиноятчи сифатида ҳибсга олишади. Дўстларингдан айириш учун. Бинобарин, бундай қилакўрма, зудлик билан москвалик адвокатни чақириш керак, шу бугун кечаси етиб келсин. Олдин Аэрофлотга қўнғироқ қил, Москвадан учадиган кечки рейсларни бекор қилишган, эшитишимча.\n– Нима бало, улар Аэрофлотни ҳам сотиб олганми?\n– Унақамасдир. Дам олиш мавсуми тугаган-да, йўловчилар оз, шу сабабли бекор қилган бўлишлари ҳам мумкин.\nАэрофлотга қўнғироқ қилдим. Рост, кечки рейслар тўхтатилган. Ҳа, майли, Адлер билан гаплашиб кўрай-чи.\n– Парвозлар – жадвал бўйича. Самолёт кечаси келади Москвадан, – дейишди у ердагилар.\nХайрият-э! Москвага, адвокатга қўнғироқ қилдим. Буюртмани ўртоғим берди, гўшакни мен ушлаб турдим: телефон идорасида ишлайдиганлар ҳам сотилган-да.\n– Яхши бўлди қўнғироқ қилганингиз, – деди адвокатим. – Ҳозироқ учаман, Адлерда кутиб олинглар.\nЭртасига ҳаммаёқнинг титиғини чиқаздик. Судья адвокатим шу ердалигини эшитиб типирчилаб қолди. Ишимни маҳаллий адвокатга ошириб бўлишган экан, ўқиётганмиш. Ўртоқларим айтишди. Адвокатлар идорасига кирсам, кўзойнак таққан бир ипириски бошини кўтармай ўқиб ўтирипти.\n– Тур-э! – дедим. – Қорангни кўрмайин! Учта институтни тугатган москвалик машҳур адвокат менинг ишим билан икки ойдан бери шуғулланяпти, сен сотволган дипломинг билан бир-икки соатда ниманинг фаҳмига етардинг!\nҚисқаси, дўстларим билан бирга соат иккида бошланадиган судни кутяпмиз. Адвокатим бўлса шаҳар айланиб юрипти, нега бунақа қилади – ҳайронман. Оғайниларимдан бирининг мошинаси хизматда. Гоҳ Олий судга, гоҳ прокуратурага, гоҳ горкомга боришади. Нимадир бўлаётганини сезаман-у, нималигини аниқ билмайман. Наҳотки, фирибгарлар адвокатимни ҳам сотиб олишса? Суд бошланишига озгина қолганда, ҳартугул, пайдо бўп қолди.\n– Адгурбек, ваъда – ваъда, – деди у, – сени қутқараман. Лекин биз уларни айблай олмаймиз, негаки орқаларида катта кучлар турипти. Ҳимояни бошқа йўлга буришга тўғри келади. Ўқ узган одамларни сен танимайсан, уқдингми? Бусиз ҳам судья сенга қарши, аммо мен уни дабдала қиламан.\nБундан чиқди, мелисаларнинг кўзи олдида “Овозингни ўчирасанми, йўқми!” деб туриб қўлтиғимнинг тагидан дарча очмоқчи бўлган одамни мен танимаслигим керак. Бу ёғи қандоқ бўлди? Жиноятчи жазосиз қолаверадими? Жаҳлим чиқди. Лекин ўртоқларим кўплашиб ҳовримдан туширишди. Начора! Адвокатим нима деган бўлса, судда ўша гапни гапиравердим.\nСуд жараёнида мени отувга ҳукм қилмасликлари маълум бўлди, бироқ иблис судья, кайф ҳолда, безориларча қурол ишлатган деб, саккиз йилни мўлжаллаб турипти!\nХўш, халқ маслаҳатчилари кимлар денг: бир аёл билан бир эркак. Эркаги “Бесамар меҳнат” артелида ишлармиш, қулоғи гаранг. Аёл эса тикув фабрикасининг илғорларидан, икки оғиз ўрисчани бир-бирига қовуштиролмайди. Шаҳримизда ўтган суд мажлисларининг ҳаммасида шу тикув фабрикасининг ишчилари маслаҳатчи бўлган. Нимага айнан тикув фабрикасига ёпишиб олишган – билмайман. Ҳамма жойда бўлганидек, у ерда ҳам ўғирлик қилишади.\nБор умидим адвокатдан. Лекин бало экан! Аввало, тергов устидан кулди: нохолис ва саводсизларча олиб борилган, деди. Бунақа фирибгарлик ҳатто Техасда ҳам топилмасмиш. Маълум бўлишича, терговчи менинг генералларгагина ярашадиган тўппончамни жиноят ишидан олиб ташлаб, уни қандайдир амалдорга совға қилворипти. “Парабеллум”ни алмисоқдан қолган аллақандай “Вальтер”га алмаштириб қўйипти. Мени танимайдиган одамлар олдида роса уялдим. Бунақа “Вальтер”ни бизда қишлоқ қоровули ҳам қўлига олмайди. Кейин гўё отишма жойидан топилган олтита бўш пистон ҳам намойиш қилинди. Демак, менга олтита ўқ текканини инкор этишолмайди. Аммо гапнинг нишабини шунга опкелишдики, гўё мен олтита ўқ узганман, улар ҳам менга олтита ўқ узишган. Адвокатим роса кулги қилди:\n– Бу ёғи қизиқ бўлди-ку, – деди у, – отишмами бу ёки Пушкин билан Дантеснинг дуэлими?\nАйбланувчи жиноятчиларни нишонга олмаган, мелисани чақириш мақсадида осмонга қаратиб отган, деган гапни ҳам қўшиб қўйди.\n– Қани, ўзларинг айтинглар, – дея давом этди у, – яқин ўтмишда десантчи бўлган, жанговар тайёргарлик аълочиси ҳисобланган, “Кариб танглиги” вақтида ўз ихтиёри билан Кубага борган шундоқ йигит… қутурган безорилардан бирортасини ҳам нишонга ололмапти-да, а? Уларнинг шахсиятини холис тергов келгусида аниқласа керак…\nДемак, гап ҳимоянинг дастлабки режаси томон оғяпти.\n– Муҳтарам судьянинг сўзларига қараганда, бизнинг десантчиларимиз отишни билмайди! Халқ тинчлигини қўриқлашга даъват этилган шонли армиямизга туҳмат эмасми бу?!\nПрокурор ўрнидан туриб, “Судьянинг гапларида туҳмат йўқ, кавказча талаффузи сабабли москвалик ҳамкасбимизга шундай туюлган”, деди.\nАдвокатим ўтирган жойидан жавоб қайтарди:\n– Туҳмат бор, буни қайд этиб қўйишни сўрайман!\nШундай қилиб, у ютиб чиқди. Айтгани бўлди. Мени бир ярим йилга кесдилар, бир йил ўтирдим.\nДранд турмасига олиб боришган эди. Қарасам, назоратчи – бир ўртоғимнинг амакиси.\n– Адгурбек, ҳаммасидан хабарим бор, – деди у, – биламан, сенда айб йўқ. Лекин қўлимдан нима келади, мен бир кичкина одамман…\n– Раҳмат, Тенгиз амаки, – дедим, – ҳеч нарса керак эмас. Мендай одамга икки оғиз ширин сўз кифоя.\n– Аммо бир масалада ёрдамим тегиши мумкин. Олдингга келадиганларга навбат ҳам, муддат ҳам йўқ.\n– Раҳмат, Тенгиз амаки, яхшилигингизни унутмайман.\nАна шундай гап-сўзлардан кейин мени камерага элтиб қўйиб, ўзи изига қайтди.\nУ ёқ-бу ёққа аланглашга улгурмасимдан норғул бир йигит сўрисидан қичқириб қолди:\n– Салом, Туршак! Кўпдан бери кутаман-а сени, Туршак!\nҚарасам – нотаниш.\n– Оғайни, бировга ўхшатяпсан. Мени исмим Адгур.\nЁнидан ўтиб, жойимга бориб ўтирдим.\n– Йўқ, Туршаксан! – дейди шанғиллаб. – Ташқарида нима гаплар, Туршак?\nЁ тавба! Ҳақорат қиляптими бу ё ростдан ҳам бировга ўхшатяптими? Ёнимда ўтирган одам энгашиб қулоғимга шивирлади:\n– Эътибор берма – эси кирди-чиқди. Ҳаммага ўзича ном қўйиб олган.\n– Эси кирди-чиқди бўлса, нега бу ерда ётипти, жиннихонага бормайдими?\n– У – ҳам тентак, ҳам жиноятчи. Парво қилма, ҳаммага лақаб қўйган, дедим-ку.\nЎшанда туршак нималигини билмасдим.\n– Туршак дегани нима ўзи? – деб сўрадим ҳалиги одамдан.\n– Ўрикқоқи. Ўрта Осиёда бўлади.\nВой хумпар-эй! Туршак эмишман. Озғинроқ бўлсам ҳам майли эди. Жиннилиги рост, шекилли. Ке, қўй, шунга ҳам сиқилиб ўтираманми? Олтита ўққа чидаган – Туршакка ҳам чидарман.\nШу алфозда ўн кундан бери яшаяпмиз. Камерада ёшгина, нимжонроқ бир йигит ҳам бор. Темирйўл мелисасида ишлаган экан.\nҚамалишининг тарихи бундай. Горький шаҳрига бир тоннача мандарин олиб кетаётган проводникларни қўлга туширипти. Мандаринни мусодара қипти, проводникларнинг устидан далолатнома ёзиб, уни Батумига, иш жойларига жўнатмоқчи бўпти. У ёш, тажрибасиз, проводниклар эса пихини ёрган одамлар.\n– Бўлар иш бўлди, – дейишипти улар, – мандаринни мусодара қилдинг, етади. Акт ёзмай қўяқол. Фалончига икки минг сўм қолдириб кетамиз, шуни олиб, бошлиғинг билан “арра” қилинглар.\n– Унақаси кетмайди, – дейди бу, – менга садақангиз керак эмас, акт ёзаман.\nЎзини бозорга соляпти, деб ўйлашипти улар. Лекин бу ҳалол-пок йигит экан, далолатномани ёзиб, жўнатворипти.\nОрадан бирмунча вақт ўтгач, ҳалиги проводниклар яна пайдо бўпқолишипти, иккаласи ҳам ғирт маст, мелиса йигитга ёпиша кетишипти:\n– Сен ярамас, пулни олишга олиб, бу ёғини расво қипсан, судга берамиз сени!\nРостдан ҳам судга беришипти. Маълум бўлишича, проводниклар ўша гапни бошлиқнинг олдига кириб ҳам айтишган. У кўнган. Эртасига бошлиқ йигитни чақириб, далолатномани сўраган, йигит, жўнатвордим, деган. Бошлиқ индамаган. Шундан кейин маълум муддат ёпиғлиқ қозон ёпиғлигича турган. Сир судда очилган. Бошлиқ проводникларнинг бошлиғига қўнғироқ қилиб, – улар ҳар доим бир-бирини қўллайди-да, – актни йиртиб ташланг, деган. Проводниклар қолдирган пулни чўнтакка урган. Батумидаги ҳалиги бошлиқ билан “арра” қилмоқчи бўлганми, йўқми – бу ёғи менга қоронғи.\nХуллас, у бошлиқ бу бошлиқдан ё ўз улушини ололмаган, ёки бўлмаса, нафси ҳакалак отиб, далолатномани проводникларга кўрсатган-да, улардан пул талаб қилган. Пулни олган ҳам. Проводникларга эса алам қилиб кетган.\nУлар бу ёқда қолдирган пулларини қайтариб олиш учун келса – пул йўқ. Мелиса йигитнинг бошлиғи елкасини қисиб, бемаъни ходимим актни ўзбошимчалик билан жўнатворипти, деб тураверган. Кейин проводниклар судга берган.\nБошлиқ ишни бости-бости қилворса бўларди, албатта. Аксига олиб, ўшанда Шеварднадзе порахўрликка қарши кураш бошлаган кезлар экан. Суду прокурорларга сичқоннинг ини минг танга бўлиб кетган-да ўшанда. Шунинг учун улар эски гуноҳларини хаспўшлаш, ўзларини ҳалолу пок кўрсатиш мақсадида, қўлга тушганларни арзимаган гуноҳи учун ҳам узоқ муддатларга кесиб юбораверган.\nБошлиқни ҳам, йигитни ҳам ҳибсга олиб, уларга саккиз йилдан берилади. Ноинсоф бошлиқ, пулни ходимим билан “арра” қилганмиз, дейди. Озроқ муддатга қамайди, деб ўйлаган-да ҳароми. Мен бир нарсага ҳайронман. Олий маълумотли судьялар, прокурорлар пулни олган одам икки дунёда ҳам далолатномани жўнатмаслигини наҳотки билмаса? Билади. Гап бошқа ёқда. Қўрқоқ олдин мушт кўтаради.\nМана, ўзимга ўхшаган бегуноҳ бир шўрлик, мелиса бўлишига қарамай, камерада ўтирипти. Анови тентак қачонлардир мелисада ишлагани учун шунга тирғалгани тирғалган. “Этик” деб лақаб қўйволган.\nЙигитга ичим ачийди – бекордан-бекорга ўтирипти. Уйида ёшгина хотини, бир ёшли боласи қолган. Ҳалиги жиноятчи бўлса бунга кун бермайди. Жаҳлим чиқса ҳам чидайман. Мени олтита ўқ билан ўлдиришолмапти-ю, аммо асабларимни ишдан чиқазишипти.\nБир куни эрталаб, нимадан бошланганини ҳам сезмай қолибман, тентак маҳбус шўрлик болани бўғиб ётипти. Ҳар галгидай силкитиб-силкитиб қўйворади, деб ўйлабман-да. Қарасам – мелиса йигитнинг кўзлари ола-кула бўлиб кетяпти.\n– Ҳой, нима қиляпсан! – дея бориб ажрата бошладим. – Қўйвор, ўлдириб қўясан-ку!\nТортаман-тортаман, қани ажратолсам! Ҳўкиздай бақувват экан. Роса уриндим – қўйвормайди. Йигитнинг юзи кўкариб кетган. Чидаёлмадим. Кейин… ияги остига десантчасига мушт солдим.\nГуппа ағдарилди. Бориб сўримга ўтирдим. Ҳа, асабим ишдан чиққани рост. Тентак бўлса шу ётганча ётипти. Хавотирлана бошладим: ўлиб қолган бўлса-я! Худо кўрсатмасин – судьямга байрам бўпкетади-ку. Йўқ, ўлмагандир. Қаттиқ нокаут, холос.\nТахминим тўғри чиқди – ўн беш минутлардан кейин аста бошини кўтариб, эмаклаганча сўрисига қараб кетди.\nШу ётганча кун бўйи турмади – тушлик ҳам қилмади, кечки овқатни ҳам емади. Девор томонга ўгирилганча қимир этмай ётаверди. Нафас олади, холос. Юрагимга яна ғулғула тушди. Йиқилганда боши лат едимикан?\nУни “эси-кирди чиқди” деган одам тағин қулоғимга шивирлади:\n– Санчастга хабар бериш керак.\n– Шошмайлик, – дедим мен, – балки ўзига кепқолар.\nСанчастга хабар қилиш хавфли. Агар тентак нима бўлганини гапириб берсаю душманларим буни эшитиб қолса, мени ўлдириш эвазига озодликни ваъда қилишади унга. Албатта, озодлик қаёқда, лекин тентак – тентак-да, ишонади.\nЭнди шунисидан қўрқа бошладим. Олдинроқ юз бериши мумкин бўлган бошқа хатар ҳам бор: ўзини гўлликка солиб ётган бўлса, кечаси туриб бошимга бир нарса билан тушириб қолиши мумкин. Яна, худди ҳув касалхонадагидай, тун бўйи ухламаслигим керак. Қанақа қисмат бу! Шундай бўлди – эрталабгача мижжа қоқмадим. Аҳён-аҳён бошимни кўтариб қараб қўяман – ётипти арслоннинг ўлигидай.\nФақат эрталаб ўрнидан турди. Аста мен томонга юра бошлади. Нима қилсам экан? Яккама-якка муштлашишдан қўрқмайман. Лекин ҳозир менга жанжалнинг кераги йўқ. Душманларим эшитиб қолишидан худо асрасин. Рўпарамга келиб, бошини эгди:\n– Туршаквой, қаттиқ урдинг-да лекин.\n– Ахир, сен ҳам уни ўлдириб қўйишингга сал қолди-ку. Билсанг, сени отилишдан асраб қолдим.\n– Жинни экансан, Туршак (мен жинни эмишман!), мелисалар ўзингни аспаласопинга жўнатишига бир баҳя қопти-ку, бунинг ёнини олиб нима қиласан!\n– Қизиқсан-а. Биз судья эмасмиз-ку, ахир. Сотилган фирибгарлар билан ҳалол одамларни фарқлай билиш керак. Бу мелиса ҳалоллиги учун саккиз йилни бўйнига илиб қўйишипти, ўлганнинг устига тепгандай, сен уни бўғсанг…\nТентак ўйланиб қолди.\n– Барибир қаттиқ урдинг, Туршак.\n– Энди, оғайни, узр, – дедим, – асаб чатоқ, қизишиб кетибман.\nШундай қилиб, ярашволдик. Турмада фақат кучни тан олади, бошқа ҳеч нарсани тан олишмайди. Мўмин-қобилгина бўлиб юрдим. Ўша куни манови тентак урганим учун эмас, хафа бўлганидан тескари қараб ётган экан.\nВақт-соати келиб мени лагерга жўнатадиган бўлишди. Яна назоратчи Тенгиз амаки билан юзлашдим. Хайрлашаётганимда илтимосимни айтдим:\n– Тенгиз амаки, камерада илгари мелисада ишлаган бир йигит ётипти. Менга ўхшаган жабрдийда. Анови эсини еган ўлдириб қўймаса деб қўрқаман. Уни бошқа камерага ўтказсангиз яхши бўларди-да.\n– Бўпти, Адгурбек, – дея дарров рози бўлди назоратчи. – Шу бугуноқ ўтказаман. Хотиржам бўл. Бу бизнинг хатомиз…\nҚолган муддатни лагерда ўтказдим. Ҳа, дарвоқе, озодликка чиққанимдан кейин ҳалиги мелисанинг оиласини қидириб топдим. Менга уларнинг шикоят аризасига СССР Прокуратурасидан келган жавобни кўрсатишди. Бош прокурор ёрдамчиларидан бири имзо чеккан. Ўша имзо миямга муҳрланиб қолган. Жавоб бундай: “Грузияда жиноятчиликка қарши кураш компанияси давом этаётгани сабабли ишни қайта кўриб чиқиш мақсадга мувофиқ эмас. Имзо”. Мана, мамлакатдаги аҳвол, оғайнилар!\nБир одам ноҳақ жабрланди. Қонун бўйича, унга бир ёки икки йил беришлари, ҳатто шартли жазо тайинланиши ҳам мумкин эди. Вақтида хабар қилмагани учун. У мелиса ходими сифатида, фалончи-фалончилар менга пора бермоқчи бўляпти, деб керакли жойни огоҳлантириши лозим эди. Тажрибасизлигидан шу ишни қилмаган. Хўш, энди додини кимга айтади: арши аълодаги Олло таологами?!\nХуллас, лагердаман. Хотинимдан хат келиб туради. Бир хатида, сенинг ўрнингда фалончи ишлаяпти, деб ёзипти. Ё алҳазар! Ахир, бу одам бир неча бор директоримнинг олдига келган, иккаласи роса пичирлашган эди-ку! Лекин мен қизиқмаганман. Бировларнинг ишига аралашиш одатим йўқ. Мана, энди ҳаммасига тушундим.\nЎшанда, жон талашиб ётганим учунми, директорим мени кўргани касалхонага бирор марта ҳам келмаганига аҳамият бермаган эканман. Одатимизга хилоф! Кейин бошқа нарса ёдимга тушди: ишдан ярим соат барвақтроқ кетмоқчи бўлганимда уч йил олдинги гапни қўзғаб, мени ушлаб турди. Сотиб олинган анови мелисалар билан келишиб қўйган-да, қаёққа жўнатади! Балки улар ҳали оқ “Волга”нинг рақамини ечиб улгурмагандир? Ишдан ҳар кунги вақтда кетишим керак!\nҲамма гапни фаҳмладим-у, чидаб юрибман. Фақат иккита одамда аламим бор. Бири – жоним эвазига менинг ўрнимни бировга сотган директор, иккинчиси – “Овозингни ўчирасанми, йўқми!” деб қичқирган ва сўнгги ўқни узган иймонсиз одам.\nБир дақиқа, оғайнилар… Зинахоним, ҳў анови стол, охиридан учинчи. Нима ичишяпти, кўрмаяпман. Секин бориб разм сол. Агар коньяк бўлса – битта арман коньяги, вино бўлса – тўрт шиша вино. Ўша навидан. Баъзи официанткалар одам оғзига олмайдиган винони элтиб беради. Сен унақа эмассан, биламан. Менинг пулимни қизғанма! Кераги йўқ! Дўстлар учун яшаймиз, меҳмон кутиш учун яшаймиз. Яна ниманинг илинжида яшаш мумкинлигини мен тасаввур ҳам қилолмайман…\nЛекин иш пайтида, пештахта ёнида турганимда бир қултум ҳам ичмайман, бировга текинга гугурт ҳам бермайман. Одатим шунақа! Дам олганимда эса кайф-сафони киндигигача етказаман.\nБаъзилар уй жиҳозларини ҳар йили алмаштиради. Хитойлар тўғри айтади: жир битган-да!\nБир куни қўшним “Юр, Адгурбек, уйимни бир кўриб қўй”, деб қолди. Кирдим. Энг катта хонанинг ўнг томони – ердан шифтгача китоб, чап томони ҳам ердан шифтгача китоб. Ўнгдаги китобларнинг муқоваси буткул қизил, чапдаги китобларнинг муқоваси буткул яшил.\n– Ёпирай! – дедим ёқамни ушлаб. – Лениннинг Кремлдаги кабинетига кириб қолдимми?\n– Йўқ, – дейди қўшним, – зал бу. Ҳозир мода шунақа.\n– Ҳой, чулчут, – дедим жаҳлим чиқиб, – шунча китобни нима қиласан? Ўқимасанг, алифни калтак деёлмасанг!..\nХафа бўлди. Тўғри гап туққанингга ёқмайди. Хотиним ҳам ўн йилдан бери қулоқ-миямни ейди: жиҳозларни янгилайлик, жиҳозларни алмаштирайлик!\n– Ўчир! – дейман ҳар гал. – Уч хонали уйинг борми? Бор. Болаларинг тўқми? Тўқ. Мактабга қатнаяптими? Қатнаяпти. Уйинг¬га тўртта одам келса, олдига қўядиган нарсанг борми? Бор. Каравотинг тагида қошиқдай-қошиқдай беш-олтита пойабзалинг туриптими? Турипти. Отам урушда юрганида ойимнинг биттагина туфлиси бор эди. Устага берса, ишга калишда борарди. Мен буни унутармидим? Ҳеч қачон унутмайман. Мана энди товуқмиянг билан ўйлаб кўр: ойим киму сен ким?\nЙўқ, мен янгиликка қарши эмасман. Лекин меъёрида бўлсин-да. Бизда ҳам ҳамма нарса бор: газ плитаси дейсизми, ваннахона дейсизми… Тирикчиликка нима зарур бўлса, бор-да ишқилиб. Аммо дабдабанинг нима кераги бор? Кўз-кўз қилишнинг нима кераги бор? Кераги йўқ! Мен буни ҳазм қилолмайман. Майли, отамдан қолган жавон қандай турган бўлса, тураверсин. Отам замонида деворга осилган гилам осиғлигича қолаверсин. Ош-нон сўраётгани йўқ-ку!\nБир танишим, исмини айтмайман, фалон пулга хотинига пўстин олиб берипти. Қалинлиги бир қарич. Хўш, йил-ўн икки ой офтоб чарақлаб турадиган юртимизда бунақа пўстиннинг нима кераги бор? Март ойида ўша хотин пўстинини кийиб, дафн маросимига борипти. Кўз-кўз қилмоқчи бўлган-да! Иссиқдан димиқиб, ҳушидан кетипти. Қани, энди ўзларинг айтинглар: мотамсаролар бунга қарасинми, ўликками? Ана сизга мақтанчоқликнинг оқибати! Хитойларнинг гапида жон бор: жир битган, ёғ босган бизни!\nЯна ўтлаб кетдим-а… Хулласи калом, қамоқдан чиқдим, бир ҳафтача оғайниларим билан кайф-сафо қилиб юрдим, кейин улар билан бирга таксига ўтириб, мана шу қаҳвахонага келдик. Бир ўртоғимдан директорни чақириб чиқишни илтимос қилдим.\nДиректор истар-истамас ёнимизга келди.\n– Табриклайман, – деди у, – худога шукр, қутулиб кепсан.\n– Раҳмат, лекин сенда ишим бор.\n– Таксига чиқ, – дедим эшикни очиб. – Черняв тоғига борамиз, ўша ерда гаплашамиз.\nЎзини орқага ташлай бошлади.\n– Менга қара, – дедим, – кўп жилпанглама! Бормасанг, нима қилишимни биласан-а?!\nТоққа етдик. Бир четга тортиб, бутун кирдикорларини айтиб бердим. Бўйнига олмайди. Энг қизиғи – кўзимга ҳам қарамайди.\n– Сенга тегмайман, – дедим пировардида, – онанг бор, сингилларинг, болаларинг бор. Қора кийиб юришмасин. Уларда айб йўқ. Битта йўли шуки, менинг қоним эвазига ўрнимни эгаллаган анови одаминг билан бирга ариза ёзиб, ишдан бўшайсан! Мен баъзилар сингари қон тўкмасдан сенинг ўрнингни бошқа бировга сотаман. Жонингдан умидинг бўлса, шартим шу!\nХуллас, муаммони тинчгина ҳал қилдик. Директорни гумаштасига қўшиб қаҳвахонадан улоқтириб ташладим. Ўрнига дўстларимнинг тавсияси билан инсофли, бамаъни бир одамни олдик.\nМана, яна эски жойимда ишлаб юрибман. Сизларга ўхшаган йигитлар келади, қучоқлайди, табриклайди. Мен йўқлигимда қаҳвахонадан оёқ узиб кетишган экан.\nҲаммаси жойида, лекин… анови “Овозингни ўчирасанми, йўқми!” деб қўлтиғимга ўқ узган одамни нима қилай?\nҚийналаман, изтироб чекаман. Аммо начора? Шаҳар кичкина, йилига уч-тўрт марта бир-биримизга дуч келамиз. Мени кўрса, танимагандай, йўлнинг нариги бетига ўтиб кетади. Уялганимдан мен ҳам ўзимни шундай тутаман. Қанча чидаш мумкин? Оилам, бола-чақамни ўйлайман. Уни ўлдириб, ҳув ота-боболаримиз қилганидай, ўрмонга бош олиб кетолмайман-ку! Шунга куяман, лекин ёниб адо ҳам бўлмайман.\nЙил сайин у фирибгарнинг унвони ошиб кетяпти. Катта лейтенант эди, ҳозир – майор. Ишончим комилки, “Адгурнинг юраги иккита” деган гапни ўша тарқатган. Суиқасдни эплаёлмагани учун ўзини оқлаши керак-ку. Лекин менга қўшюрак деган мўъжизанинг кераги йўқ! Биттаю битта юрагим бор – ана шу зирқирайди фақат…\nҲамқишлоқларини мажлисга судраб бориб, ажалга рўбарў қилгани юрагида армон бўлиб кетган амаким гўрида тинч ётганмикан? Қадрдоним Виктор барқ уриб турган ёшлигини, худди очилмаган парашютдай, қабрга олиб кетди. Душманим эса айшини суриб, унвонлар олиб ётипти.\nШунинг учун бўш вақтларимда яхши одамларга талпинаман, қайғуни унутиш илинжида дўстларим билан чақчақлашиб, кайф-сафо қиламан, таниш-билишларни икки-уч шиша ичимлик билан сийлаб тураман.\nНимасини айтай, биз туғилмасимизданоқ хомталаш бўлган бу дунёда яна қайта туғилишни орзу қилишга арзийдиган ҳеч нарсани кўрганим йўқ. Ўлат тарқалган заминни безаб турадиган бирдан-бир нарса – эркаклар ўртасидаги биродарлик, ана шунинг учун ичамиз! Бу оламда сотилмайдиган ва сотиб олинмайдиган нарса ҳам бўлиши керак-ку, ахир! Келинглар, ўша нарса учун қадаҳ кўтарайлик!\n← Аввалги Аввалги Розия Тужжор. Ҳам олма, ҳам юлдуз (ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: Иван Головня. Танҳолик азоби (ҳикоя)


Ўзбекистоннинг ташқи қарзи 21 миллиард доллардан ошиб кетди\n22:04 08 Август 2020\n12:30 27.12.2019 (Янгиланган 13:35 27.12.2019) Ҳавола олиш\nЎзбекистон Республикасининг жами ташқи қарзи 2019 йилнинг 1 октябрида 21,5 млрд. долларни ташкил қилган.\nТОШКЕНТ, 27 дек – Sputnik. Ўзбекистон Республикасининг жами ташқи қарзи 2019 йилнинг 1 октябрида 21,5 млрд. долларни ташкил қилган. Бу ҳақда Ўзбекистон Республикаси Марказий банки ахборот хизмати маълум қилди.\nАҚШнинг давлат қарзи миқдори янги рекорд ўрнатди\nЎзбекистоннинг жами ташқи қарзи 21,5 млрд. долларни ташкил этиб, ундан 13,8 млрд. доллари давлат секторининг қарзлари, 7,7 млрд. доллари хусусий ташқи қарз ҳисобланади.\nҚайд этилишича, ташқи қарздорликларнинг ортиши, тўғридан-тўғри инвестицияларнинг жалб қилиниши ва улар бўйича "йиғилиб қолган" мажбуриятларнинг сўндирилиши, келиб тушаётган трансчегаравий пул ўтказмаларининг ўсиши 2019 йилнинг 9 ойи давомида Ўзбекистон Республикаси тўлов баланси кўрсаткичларининг шаклланишига ўз таъсирини кўрсатган.\nНатижада тўлов балансининг жорий ҳисоби 1,4 млрд. долларга тенг дефицитни кўрсатган. Бунда, савдо баланси ва халқаро хизматларнинг манфий сальдоси (6,1 млрд. долл.) бирламчи ва иккиламчи даромадларнинг мусбат сальдоси (4,7 млрд. долл.) билан қисман қопланган.\nШу билан бирга, резидентлар молиявий мажбуриятларининг кўпайиши (6,1 млрд. долл.), улар томонидан молиявий активларнинг сотиб олиниши (1,3 млрд. долл.) натижасида молиявий ҳисобнинг манфий сальдоси 4,8 млрд. долларни ташкил қилган.\nРезерв активлари эса 662 млн. долларга кўпайган.\nЎзбекистон Республикасининг соф инвестицион позицияси жорий йилнинг 1 октябрида 13,7 млрд. долларни ташкил қилган.


Илм-фан, саломатлик ва технология, 01 апрел 2018\nФранцияда дунёдаги энг катта тропик иссиқхона қурилади\nФранция шимолининг 23 минг квадрат метри 3 йилдан сўнг тропикка айланади\nФранция шимолидаги шаҳарчалардан бирида дунёдаги энг йирик тропик иссиқхона қуриладиган бўлди. «Тропикана» деб аталадиган иссиқхона пластикдан ясаладиган улкан гумбаз остида бўлади.\nНАСА улкан фазо телескопи стартини 2020 йилга қолдирди\nКолумбия университети Тиббиёт маркази яқинда ўтказган тадқиқот ruxolitinib деб номланган дори соч тўкилишига қарши самарали восита эканлигини кўрсатди.\nСтивен Хокингнинг инсониятга беш маслаҳати\n14 март куни 76 ёшида вафот этган британиялик таниқли олим Стивенг Хокинг 1942 йилнинг 8 январида туғилган, 1959 йилда - 17 яшар чоғида Оксфорд университети стипендясига сазовор бўлган эди. Уч йилдан сўнг эса у коинотни ўрганиш бўйича илмий тадқиқотларини Кембриж университетида давом эттирди.


Шаъбон ойи ҳақида » Тавҳид\n4,469 марта ўқилган\nШаъбон ҳижрий сананинг ойларидан биринчи номи бўлиб эскидан араблар шундай номлаб келишган. Шаъбон тарқалиш деган маънони англатади. Араблар ушбу Шаъбон ойида сув излашиб тоғ даралари оралаб тарқалиб кетишар эдилар. Баъзилар Шаъбонни «чиқди» «зоҳир бўлди» деган маъноларига таяниб икки, Рамазон ва Ражаб ойлари орасида зоҳир бўлгани учун «Шаъбон» дейилган деб ҳукм қилади.\nОиша онамиз ривоят қилиб: «Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салам рўза тутсалар энди (бу ой охиригача) рўзаларини очмас эканлар деб ўйлаб қолардик, рўза тутмай юрсалар энди тутмас эканлар деган ҳаёлга борардик. Рамазондан бошқа бирор ойда тўлиқ рўза тутганларини билмайман, Шаъбон ойида эса бошқа ойлардан кўра кўп рўза тутганларини гувоҳи бўлганман» дер эдилар (Бухорий 1833, Муслим 1956).\nАбдуллоҳ ибн Муборак ва бошқа олимларимиздан бир гуруҳларининг фикрича Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Шаъбон ойида тўлиқ рўза тутмаган, бироқ ойнинг аксарини рўза билан ўтказган эканлар. Бу фикрга имом Муслим ривоятларидаги Оиша онамизнинг ҳадислари мувофиқ келади. Айтадиларки: «Рамазон ойидан бошқа ойда тўлиқ рўза тутганларини билмайман». Имом Муслимнинг Оиша онамиздан қилган бошқа бир ривоятларида «Мадинага келганларидан буён Рамазонни ҳисобга олмаганда бирор ойни тўлиқ рўза ўтказганларини билмайман» дейдилар.\nСаҳиҳайнда Ибн Аббос ривоятлари билан «Росулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва салам) Рамазондан бошқа ойда тўлиқ рўза тутмаганлар» дейилади (Бухорий 1971, Муслим 1157).\nИбн Аббос разияллоҳу анҳу Рамазон ойидан бошқа ойда тўлиқ рўза тутишни ёмон кўрар эдилар.\nИбн Ҳажар раҳматуллоҳи алайҳ: «(Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саламнинг) Шаъбон ойидаги нафл рўзалари бошқа ойдаги нафл рўзалардан кўпроқ бўлиб, Шаъбонни аксар кунларини рўза тутиб ўтказар эдилар» дейдилар.\nУсома ибн Зайд разияллоҳу анҳу ривоят қиладилар: «Бир куни мен Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламга шундай савол бердим: «Ё Расулаллоҳ, мен биронта ойда Шаъбондагидек рўза тутганингизни кўрмадим?» Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: «Бу шундай ойки, одамлар ражаб билан Рамазон ўртасида ундан ғафлатда қолишади. Бу ойда амаллар оламлар Ҳожасига кўтарилади. Шундай экан, мен амалимни ўзим рўзадор ҳолимда кўтарилишини яхши кўраман» дейдилар (Насоий ривояти, саҳиҳи тарғиб ва тарҳиб 425-бет. Албоний, ҳасан, (2221)).\nИмом Абу Довуднинг бошқа ривоятларида: «Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам унда рўза тутишни яхши кўрган ойлари Шаъбон бўлиб Рамазонни унга улаб кетар эдилар» дейилади (Албоний саҳиҳ деганлар. Саҳиҳ сунани Аби Довуд 2/461).\nИбн Ражаб раҳматуллоҳи алайҳ марҳамат қиладилар: «Шаъбон ойиди рўза тутиш ашҳурулҳурум (шаввол, зулқаъда, зулҳижжа ва ражаб ойлари) да рўза тутишдан афзалдир, нафлларнинг (нафл рўзани назарда тутаяптилар) афзали рамазон ойига яқин бўлганидир. Бундай рўзанинг мисли фарз бўлмиш рамазон рўзасига нисбатан, фарз намозларнинг олд-орқасидан ўқилган суннат намозларга ўхшаш бўлади. Нафл намозлар фарзларни кам кўстини тўлдирадиган омиллар ҳисобланса, рамазондан олдинги ва кейинги нафл рўзалар ҳам ана шулар жумласидандир. Фарз намози олди-ортида ўқиладиган суннат нафл намозлар бошқа оддий ҳолатларда ўқилган нафл намозлардан афзал экан, шунингдек рамазон ойига яқин бўлган нафл рўзалар ҳам рамазондан узоқ бўлган ойларда тутилган нафл рўзалардан афзалдир».\n«Бу шундай ойки, одамлар Ражаб билан Рамазон ўртасида ундан ғафлатда қолишади». Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг ушбу айтган сўзларида инсонлар бу икки буюк ой билан оввора бўлиб қолишлари, натижада бу ойдан ғафлатда қолишларига ишора бор. Кўпчилик инсонлар Ражаб ойида рўза тутиш Шаъбон ойида тутилган рўзадан афзал деб ҳисоблашади, чунки ражаб ойи ҳаром ойларидан бири ҳисобланиди. Ҳақиқат эса бунинг тескарисидир.\nЯна бу ҳадиси шарифда инсонларнинг ғафлат босиб ҳаробага ўхшаб қолган вақтларини тоатлар билан обод қилиш мустаҳаб амал эканлигига далил бор. Бунга салафларимизни шом ва хуфтон намозлари орасидаги вақтни «бу ғафлат босадиган вақт» деб намоз билан тўлдирганликларини мисол қилиб келтирсак арзийди. Бозорларда Аллоҳни зикр қилиш мана шундай мустаҳаб амаллар жумласидандир, чунки бозордаги зикр ғафлат босган кишилар кўп учрайдиган ўриндаги зикр ҳисобланади.\nҒафлат босиб руҳсизликка дучор бўлган вақтларни тирилтиришда кўп фойдалар бор. Қуйида шу фойдалардан баъзиларини келтирамиз:\nБиринчи: Амаллар махфий бўлишига кўмак бўлади, зеро тоатларни ҳеч кимга билдирмай маҳфий равишда амалга ошириш афзал ва мақсадга мувофиқдир, айниқса рўза ибодати, чунки у Аллоҳ билан бандаси ўртасидаги сир ҳисобланади. Шунинг учун ҳам рўзада риё йўқ деб айтилади. Салафлардан баъзилари йиллаб рўза тутсаларда рўзадорликларини бирор кишига ҳам билдирмас эдилар, уйларидан икки дона кулчани кўтариб бозорга чиқиб кетар, кулчаларини эса садақа қилиб рўза тутиб олар эдилар. Оиладагилари кулчани бозорда еганлар деган ҳаёлга боришса, бозор аҳли уйида тамадди қилиб чиққан деб ўйлар эдилар. Ҳа, салафларимиз рўза тутган кишига рўзасини яширидаган амаллар қилишини яхши кўрар эдилар.\nШаъбон ойи охирида рўза тутиш\n1 – Рамозон ойи кириб қолган бўлиши мумкин деб эҳтиёт юзасидан тутилса ножоиз-ҳаром бўлади.\n2 – Назр, каффорат ёки рамазон қазоси бўладиган бўлса жумҳур уламолар жоиз дейишади.\n3 – Шунчаки нафл рўза тутилиши. Бу турни Шаъбон билан рамазон ойларини орасини очишга буюрган олимлар макруҳ деб топадилар.\nҚисқача қилиб айтганда Шаъбон ойининг охирида рамазондан бир ёки икки кун олдин -рўзадорлик одатларидан бўлмаган кишилардан ташқари – рўза тутишлик кўпчилик олимларимиз наздида макруҳ деб топилиб, шунга амал қилиниб келинмоқда. Агар нима учун Рамазондан бир кун ёки икки кун олдин рўза тутиш макруҳ бўлади деган савол туғиладиган бўлса, унга жавоб қўйидагича бўлади.\nБиринчи: Рамазондан бўлмаган – Шаъбонни бир қисми ҳамда ҳайит, Шавволни бир қисми – нарсани рамазондан деб ўйланиб қолиниши олдини олиш учун.\nИккинчи: Шу сабабли Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салам шак кунида (шак куни рамазон кирган кирмагани билинмаган кунга айтилади, булутли кунни ҳам баъзи олимларимиз шак куни деб ҳисоблашади) рўза тутишдан қайтарганликлари.\n/ Кутубхона / Амал мавсумлари / Шаъбон ойи ҳақида\n«Айтинг: «Дарҳақиқат мен Аллоҳга У зот учун динимни холис қилган ҳолда ибодат қилишга буюрилганман»\nМуҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Бир киши бошқа бировни фосиқлик ва куфр билан айбласа. Агар у кофир ёки фосиқ бўлмаса айтган сўзи ўзига қайтади”\nТақдирни инкор этган кишилар ҳақида берилган саволга Абдуллоҳ ибн Умар разиаллоҳу анҳу: “Агар уларни учратсанг уларга: “Абдуллоҳ ибн Умар улардан, улар эса Абдуллоҳ ибн Умардан безор эканини билдир” — деб уч марта такрорлади


Каннда Қозоғистондан саккизта фильм кўрсатилади\nҚозоғистон 71- Канн кинофестивалида саккизта кинокартина тақдим қилади.\nКонкурсда асосан Сергей Дворцевой ўзининг «Айка» фильми билан иштирок этади. Россия ОАВда конкурсда Россия киноси иккита фильм билан (Кирилл Серебренников ва Сергей Дворцевой) иштирок этиши борасида хабар тарқатган бўлишига қарамай, «Айка» ҳамкорликда яратилган фильм ҳисобланади. Мазкур кинокартинани яратишга тўртта мамлакат - Россия, Германия, Польша, Қозоғистоннинг бешта компанияси иштирок этган. Хабарларга қараганда, Канн кинофестивалида «Айка» фильми Қозоғистон номидан иштирок этади. Сергей Дворцевой асли Қозоғистоннинг Чимкент шаҳридан бўлиб, Россияга 1990- йиллар бошларида келган.\n«Айка» драмасида қирғизистонлик муҳожирнинг Москвада фарзанд кўргани ва уни туғруқхонада қолдиргани, унинг оналик ҳиссиёти ва виждон азоби ҳикоя қилинади. «Айка»ни яратишда қозоғистонлик продюсер Гулнара Сарсенова ҳам иштирок этади.\nКинофестивалнинг «Алоҳида нигоҳ» дастурида қозоғистонлик режиссер Адилхан Ержановнинг “Дунёнинг ёқимли бефарқлиги” фильми ҳам иштирок этади. Бу фильм Канн кинофестивалида Қозоғистон ва Франциянинг қўшма маҳсулоти сифатида тақдим қилинган.\n«Мустақил кино ва уни тарғиб қилиш учун Ассоциация» (ACID) дастурида эса Ольга Коротьконинг “Ўз ҳолича қиш” деб номланган қозоқ фильми кўрсатилади. Фестивал бошланишидан аввал режиссёр “Озодлик”ка берган интервьюсида картина деярли бюджетсиз, битта камерада суратга олинганини айтган эди.\nБундан ташқари 71- Канн кинофестивали дастурларида Қозоғистон режиссёрларининг бешта бошқа фильмлари ҳам намойиш этилади. Шулардан иккитаси «Казахфильм» давлат киностудияси кўмаги билан суратга олинган. Булар Венера Каиржанованинг “Бекинмачоқ” ва Берик Жахановнинг “Асан” фильмларидир. Бошқа учта фильм эса мустақил киностудиялар маҳсулоти – Алма Баймуратованинг Pearl, Асель Аушакимованинг “Янгиликлар”, Жаннат Алшанованинг “Мавсум якуни” фильмларидир.


Bek Air самолёти Олмаота яқинида қулади – Газета.uz\nBek Air компаниясининг «Олмаота-Нур-Султон» рейси самолёти парвоз пайтида қулади. Бортда 100 киши бўлган. 9 киши ўлгани ҳақида хабар берилди.\nLotinchada 27 декабр 2019, 09:42 Жаҳон\n27 декабрь куни соат 7:22да Bek Air авиакомпаниясининг Z2100 рейси билан «Олмаота — Нур-Султон» йўналиши бўйича парвоз қилаётган Fokker 100 самолёти парвоз пайтида радарлардан ғойиб бўлди, деб хабар берди Қозоғистон саноат ва инфратузилмани ривожлантириш вазирлигининг Фуқаро авиацияси қўмитаси.\nБортида 95 йўловчи ва 5 экипаж аъзоси бўлган самолёт баландликни йўқотиб, аэропорт ташқарисида икки қаватли бино билан тўқнашди. Ёнгиғ содир бўлмаган. Айни пайтда, тахминан 9 кишининг вафот этгани маълум.\nЙўловчилар ва самолёт экипажи эвакуация қилинди. Қозоғистон бош вазири топшириғи билан ҳукумат комиссияси тузилган.\nАвария тафсилотлари аниқланмагунча, ушбу турдаги самолётларнинг парвозлари вақтинча тўхтатилади.\nҚозоғистон Президенти Қасим-Жомарт Токаев ҳалок бўлганларнинг оила аъзолари ва яқинларига ҳамдардлик билдирди. «Жабрланганларга ёрдам кўрсатилади… Барча айбдорлар қонунга мувофиқ қаттиқ жазоланади», — деб ёзди у Twitter саҳифасида.\nЎзбекистон ТИВ Консуллик-ҳуқуқий департаменти мазкур авиаҳалокатда жароҳатланганлар ва ҳалок бўлганлар орасида Ўзбекистон фуқароларининг йўқлигини хабар қилди.


Якшанба, Июнь 20 2021 19:57\nАллоҳ таоло белгилаб қўйган ҳадлар ва ҳаром ишлар\n30 - عَنْ أَبِي ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِيِّ جُرْثُومِ بْنِ نَاشِرٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ ، عَنْ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: "إِنَّ اللهَ تَعَالَى فَرَضَ فَرَائِضَ فَلا تُضَيِّعُوهَا، وَحَدَّ حُدُودًا فَلا تَعْتَدُوهَا، وَحَرَّمَ أَشْيَاءَ فَلا تَنْتَهِكُوهَا، وَسَكَتَ عَنْ أَشْيَاءَ – رَحْمَةً لَكُمْ غَيْرَ نِسْيَانٍ – فَلا تَبْحَثُوا عَنْهَا". (حديث حسن رواه الدارقطني وغيره).\n30. Абу Саълаба Хушаний Журсум ибн Ношир розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади:\n”Аллоҳ таоло бир қанча фарзларни лозим этди, бас, уларни зое қилмангиз. Ҳад-чегараларни белгилади, уларни босиб ўтмангиз. Айрим нарсаларни ҳаром қилди, уларга яқин йўламангиз. Баъзи нарсалар хусусида - унутганидан эмас, сизларга марҳамат кўрсатиб, - сукут қилди, бас, улар устида баҳс қилмангиз. (Дориқутний ва бошқалар ривояти)\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга қисқа сўзларда улкан маъноларни ифодалаш мўъжизаси берилгани мана шу ҳадисда ҳам очиқ-ойдин кўриниб турибди. Олимлардан бири мазкур қисқа ва чуқур маъноли ҳадис ҳақида бундай деганлар: “Ҳадислар орасида ёлғиз ўзи дин асослари ва фаръларини жамлаган бу каби ривоят йўқ. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳукмларни тўрт қисмга бўлдилар: Фарзлар, ҳаром қилинган ишлар, ҳадлар ва сукут қилинган ишлар”.\nИбн Самъоний айтадилар: “Мазкур ҳадисга амал қилган киши улкан ажр-савобга эришиб, азоб-уқубатдан омон қолади. Чунки фарзларни бажарган, ҳаромлардан ҳазар қилган, белгиланган ҳадларни босиб ўтмаган ва сукут қилинган - беркитилган ишлар хусусида чуқур кетмаган киши ҳамма фазилатларга эришган, дин ҳақларини тўлиқ уддалаган бўлади. Зеро, шариат ушбу ҳадисда зикр қилинган қисмлардан бошқа нарса эмас”.\n1. Фарз ва вожибларга тўлиқ амал қилмоқ\nАллоҳ таоло бандаларига буюрган намоз, закот, рўза ва ҳаж каби амаллар фарз ҳисобланади.\nШофеийлар наздида Китоб, Суннат, ижмоъ ёки бошқа бир шаръий далил билан собит бўлган нарса фарз дейилади. Улар фарз ва вожиб амалларини бир хил маънода деб билишади. Фақат ҳаж масаласида мазкур икки лафзни фарқлайдилар: яъни, ҳаждаги фарзнинг мисоли қурбонлик билан ўнгланмайдиган ифоза тавофидир. Қурбонлик билан тўлдирилса бўладиган видолашув тавофи эса вожиб саналади.\nҲанафийлар наздида фарз ва вожиб алоҳида-алоҳида маъноларни ифодалайди. Улар фикрига кўра қатъий далил билан собит бўлган ҳукм фарз ҳисобланади. Масалан намоз, закот, рўза...\nВожиб эса “зонний” (гумонли) далил билан собит бўлган ҳукмдир. “Зонний” далил деганда қиёсни ёки бир кишининг хабарини назарда тутилган. Бунга фитр садақасини мисол келтириш мумкин.\nФарзлар икки қисмга бўлинади: фарзи ъайн ва фарзи кифоя.\nФарзи ъайн ҳар бир мукаллафга айнан тегишли бўлган фарзлар. Масалан беш вақт намоз, закот, рўза...\n2. Аллоҳ таоло белгилаган ҳадларни босиб ўтмаслик.\nҲадлар - инсонларни ҳаромдан тўсишга хизмат қилувчи шариатда белгиланган жазолар. Масалан зино ҳадди, ўғирлик ҳадди, ароқ ичганнинг ҳадди ва ҳоказо...\nФатҳ йилида Бани Махзум қабиласидан бир аёлга ўғрилик ҳадди тайин қилинди. Усома ибн Зайд розияллоҳу анҳу ўша аёлнинг жазосини енгиллатишни сўраб, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламга мурожаат қилганларида, Набий соллаллоҳу алайҳи васалламдан қуйидагича танбеҳ эшитдилар:\n“Сен ҳали Аллоҳ таоло ҳадларининг бирида ўртага тушяпсанми?!”\nАллоҳ азза ва жалла белгилаб қўйган бу ҳадлар ҳеч қандай зиёдаю нуқсонсиз тўла-тўкис амалга оширилмоғи лозим.\nАроқ ичган кимсага Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам ва Абу Бакр даврларида 40 дарра уриларди. Аста-секин бу ҳаром ичимликни ичувчилар кўпайиб боргани боис Умар розияллоҳу анҳу нафси бузуқларни тийиб қўйиш мақсадида, ижтиҳод қилиб ароқхўрнинг ҳаддини 80 даррага кўтардилар. Умар розияллоҳу анҳунинг бу ижтиҳодлари шаръан дуруст ва мақбул ижтиҳоддир. Шу сабабли Али ибн Абу Толиб розияллоҳу анҳу бундай деганлар: “Албатта, ҳар иккиси: зиёда этилгани ҳам, зиёда этилмагани ҳам суннатдир!” Чунки Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Умар розияллоҳу анҳуга иқтидо қилмоқни алоҳида ҳам, умумий тарзда ҳам таъкидлаганлар:\n“Мендан кейин Абу Бакр билан Умарга эргашинглар!” “Сизлар менинг суннатим ва ҳидоятга йўлланган хулафои рошидинлар суннатини лозим тутингиз!”\nСаҳобалар Умар розияллоҳу анҳунинг юқоридаги ижтиҳодларини тўла қабул қилишди. Хусусан, Али розияллоҳу анҳу айтган қуйидаги сўзлардан сўнг ушбу ижтиҳодга нисбатан асҳоби киромлар қалбида ҳеч қандай ғашлик қолмади.\n- Эй Амирулмўминин! Ароқ ичган кимса алжирашга тушади. Алжираган одам, албатта туҳмат-бўҳтон қилади. Аллоҳнинг китобида туҳматчининг жазоси саксон даррадир...\n“Покиза аёлларни бадном қилиб, сўнгра тўртта гувоҳ келтира олмаган кимсаларни саксон дарра уринглар ва ҳеч қачон уларнинг гувоҳликларини қабул қилманглар! Улар фосиқ кимсалардир”. (Нур сураси, 4-оят).\n3. Ҳаромдан ҳазар қилмоқ.\n“Айтинг, Парвардигорим бузуқ ишларнинг ошкорасини ҳам, махфийсини ҳам ҳаром қилди!” (Анъом, 151-оят).\n“Ҳар қандай маст қилувчи нарса ҳаромдир!”. “Қонларингиз, мол-давлатларингиз ва обрўларингиз бир-бирингизга ҳаромдир”.\nКитобу Суннатда ҳаром қилинган нарсаларга соғлом ақл ва инсоф кўзи билан қараган инсон, шубҳасиз, уларда очиқ-равшан иллатларни топади. Чунки уларнинг барчаси нопокликдан бошқа нарса эмас. Шариатда нима ҳаром қилинмаган бўлса, у ҳалол-покиза неъматдир.\n“Эй мўминлар, Аллоҳ сизлар учун ҳалол қилиб қўйган покиза нарсаларни ҳаром деманглар”. (Моида сураси, 87-оят).\n4. Аллоҳ таолонинг бандаларига қилган марҳамати.\nАллоҳ субҳонаҳу айрим нарсалар хусусида сукут қилди. Яъни, уларни на ҳалол ва на ҳаром деди. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам буни Аллоҳ таолонинг бандаларига қилган марҳамати деб таърифладилар. Бинобарин, ҳукми айтилмаган ишларни қилишда ҳеч қандай танглик йўқ. Албатта, Аллоҳ таолонинг ушбу сукути хато ёки унутиш орқали содир бўлгани йўқ. Зеро, Қодир ва Меҳрибон Яратувчи бундай нуқсонлардан буткул покдир! “Парвардигорингиз унутгувчи эмас”. (Марям, 64-оят). “Парвардигорим адашмас ва унутмас”. (Тоҳо, 52-оят).\n5. Кўп савол бериш ва чуқур кетишдан қайтарилган.\nМазкур ҳадисдаги қайтариқ фақат Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам замонларига хос бўлиши ҳам мумкин. Чунки ҳукми айтилмаган нарсалар ҳақида сўраб-суриштиравериш ўша нарсалар хусусида қатъий ҳукм туширилишига сабаб бўлиб қоларди. Натижада ўша нарса ҳалол ёки ҳаром деб ҳукм оларди.\n“Эй мўминлар, (Аллоҳ сизлардан кечиб юборган) очилганида сизларни хафа қиладиган нарсалар ҳақида сўраманглар”. (Моида сураси, 101-оят).\nБироқ юқоридаги қайтариқнинг ҳамма замонлар учун умумий бўлиши ҳам эҳтимолдан холи эмас. У ҳолда мазкур қайтариқ динда чуқур кетишга тааллуқли бўлади.\n“Сизларга (индамай) қўйган нарсаларим хусусида мени тинч қўйинглар. Зеро, сизлардан аввалгиларни кўп савол беришлари ва Пайғамбарларига қарши чиқишлари ҳалок қилди”.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: “Мутанаттеъ (вайсақи) кимсалар ҳалок бўлдилар!”\n“Беҳуда нарсаларни сўраб-суриштиришдан ва ғулув кетишдан эҳтиёт бўлинглар. Сизлар эски нарсани (яъни саҳобалар йўлини) лозим тутинглар”.\nСаҳобаи киромлар Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга кўп савол бермаганлари боис мусофирлар келса, хурсанд бўлишарди. Чунки мусофирлар Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламдан турли масалалар ҳақида савол сўрашарди. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам берган жавобларни саҳобаи киромлар ҳам эшитиб олар эдилар.\nБиз учун ҳолати номаълум бўлган, бироқ иймон келтиришимиз шарт қилинган нарсалар хусусида баҳс юритиш фойдасиз баҳс-мунозара таркибига киради. Чунки бундай беҳуда масалалар кишини шак-шубҳага солиб қўяди. Баъзан инсон куфр калимасини айтиб қўйиши ҳам мумкин.\nИбн Исҳоқ айтадилар: “Холиқ ҳақида ҳам, махлуқ ҳақида ҳам аниқ эшитилмаган нарса асосида тафаккур қилиб бўлмайди.\nМисол учун Аллоҳ таолонинг ушбу оятини олайлик: “Мавжуд бўлган барча нарса ҳамду сано айтиш билан У Зотни поклар”. (Исро сураси, 44-оят).\nХўш, жонсиз нарсалар қандай қилиб тасбеҳ айтаркин?! - деб фикр юритиш мумкин эмас. Боиси - Аллоҳ таоло ҳар бир нарсанинг тасбеҳ айтиши ҳақида хабар бермоқда. Энди жонсиз нарсаларнинг қай тарзда тасбеҳ айтишини Аллоҳ таолонинг Ўзи билади ва Ўзи хоҳлаган равишда қилиб қўяди!”\n“Қай бирингизнинг олдига шайтон келади-да, “Уни ким яратган? Буни ким яратган?” дейишга тушади. Охир-оқибат “Парвардигорингни ким яратган?” дейди. (Бунақа пайтда) инсон Аллоҳдан паноҳ тилаб, ўзини тийиб олсин!” (Бухорий ривоятлари).\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам дедилар: “Одамлар сўрашда давом этаверганларидан ҳатто “Аллоҳ бор махлуқотни яратди.\nХўш, Унинг ўзини ким яратган?” дейишгача бориб етишади. Кимгаки ана шундай бирор ўй-фикр келса, “Аллоҳга иймон келтирдим!” деб айтсин”. (Муслим ривоятлари).\n6. Биз фарзларни бажаришга, ҳадларга риоя қилишга ва ҳаромдан йироқ юришга буюрилганмиз.\nАйрим нарсалар хусусида сукут қилинган бўлса, бу ҳам Парвардигорнинг бизга кўрсатган марҳаматидир.\nУшбу бўлимдаги ҳадислар: « ЙИГИРМА ТЎҚҚИЗИНЧИ ҲАДИС ЎТТИЗ БИРИНЧИ ҲАДИС »


Россия европаликларнинг пулига янги қуролларни сотиб оладими?\nПольша ҳукумати раҳбари Матеуш Моравецки “Шимолий оқим-2” лойиҳасини қўллаб-қувватловчи Европа мамлакатларини танқид қилиб чиқди.\nБағдод норозилик намойишлари гирдобида\nИроқ пойтахти Бағдоддаги зирҳли автомобилнинг портлаши унинг ёнидаги бир неча автомобилларни ҳам яксон қилди, деб хабар беради “Reuters” агентлиги.\nБоливиядаги сиёсий таназзулни муҳокама қилиш учун фавқулодда йиғилиш чақирилиши мумкин\nКолумбия ташқи ишлар маҳкамаси Америка давлатлари ташкилотига мурожаат қилиб, Боливиядаги сиёсий таназзулни муҳокама қилиш учун фавқулодда йиғилиш чақирилишини сўради, дейилади ТАСС хабарида.\nМосква очиқ осмон бўйича халқаро келишувдан чиқмайди\nРоссия ташқи ишлар вазири ўринбосари Сергей Рябковнинг “Известия”га маълум қилишича, Россиянинг АҚШ мазкур келишувдан чиқишига нисбатан ишончи комил эмас.\nЭрон ядровий қуролини бир неча кун ичида яратиши мумкин\nБу ҳақда Исроилнинг “КАН Решет-бет” радиостанцияси ахборот манбаси хабар берган.\nТуркия Ироқ шимолида ҳарбий амалиётни бошлади\nТуркия Ироқ шимолидаги террорчи жангариларга қарши кенг қамровли ҳарбий амалиётларга киришди. interfax.ru хабарига кўра, бу ҳақда Туркия ички ишлар вазири Сулаймон Сойлу маълум қилган.\nСурия ва Ироқда 20 мингдан ортиқ жангарилар бўлиши мумкин\n“Биз бу ердаги амалиётларда иштирок этган давлатлар томонидан берилган – қанча жангари йўқ қилинганига оид маълумотлардан келиб чиқиб ҳисоб юритмоқдамиз”, деди Фиттон-Браун.\nАнгела Меркель Сурия масаласида Туркиядан шубҳаси борлигини билдирди\nГермания канцлери Ангела Меркель НАТО бош котиби Йенс Столтенберг билан биргаликда Берлинда ўтказилган матбуот анжуманида Туркиянинг “Тинчлик манбаси” амалиёти билан боғлиқ масала юзасидан фикр билдириб...\nМайкл Помпео: НАТОда “мия фалажи“ бор деб ҳисобламайман\nҚўшма Штатлар ва Германия НАТО бўйича стратегик ҳамкорликнинг муҳим аҳамиятини эътироф этиб, Франция Президенти Эммануэль Макроннинг НАТОнинг ҳозирги ҳолатини “мия фалажи” деб аташига эътироз билдирди.\nРоссияда хорижий ҳайдовчиларга жазо чоралари кучайтирилади\nТаъкидланишича, чегара ўтказиш пунктларига кузатув камералари қўйилади ва улардаги маълумотлар федерал божхона хизмати ҳамда полицияга узатилади.


876 миллион сўмдан ортиқ маблағ ундириб олинди\nМамлакатимизда бир қарич ердан ҳам унумли фойдаланишга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Аҳолиси ўта зич бўлган Андижон вилоятида ҳам бу борада муайян ишлар амалга оширилмоқда.\nМинг афсуски, бугунги кунда илгари хусусийлаштирилиб, лекин фаолият кўрсатмаётган, ўз ҳолига ташлаб қўйилган кўплаб бинолар мавжуд. Президентимизнинг 2018 йил 4 сентябрдаги “Ишлаб чиқариш майдонларидан фойдаланиш самарадорлигини оширишга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарори мазкур йўналишда олиб борилаётган ишлар самарадорлигини оширишга хизмат қилмоқда.\nМазкур қарор ижроси доирасида ўтказилаётган ўрганишлар жараёнида хусусийлаштирилган, лекин йиллар давомида фойдаланмасдан турган кўплаб объектлар аниқланмоқда.\n– Қарор ижроси доирасида Андижон тумани давлат солиқ инспекцияси томонидан олиб борилган ўрганишлар натижасида 130 та объект эгаси биноларидан фойдаланмаётгани аниқланган, – дейди Андижон вилояти давлат солиқ бошқармаси жамоатчилик билан алоқалар ва ҳуқуқий ахборот шўъбаси бош мутахассиси Дилмурод Парпиев. –Ўтган вақт мобайнида шунча бўш турган бинолардан фақат 12 таси бўйича инвестиция лойиҳалари тақдим этилган холос. Шу боис, имконияти бўла туриб, мулкига нисбатан лоқайд муносабатда бўлганларга таъсирчан солиқ механизмини қўллаш чораси кўрилган.\nАндижон туман солиқ инспекцияси томонидан 84 та объект раҳбарига таъсирчан солиқ механизмини қўллаш юзасидан талабномалар юборилган. Уларга нисбатан 989 миллион сўм қўшимча ер ва мол-мулк солиғи қайта ҳисоб-китоб қилинди. Айни пайтга қадар мазкур субъектлардан 876 миллион 400 минг сўм маблағ ундириб олинди.\nЖумладан, тумандаги “М.К.С” корхонасига Идоралараро комиссиянинг тегишли хулосасига кўра, таъсирчан солиқ механизми қўлланилган. Унга мувофиқ, биринчи олти ойга 39 миллион 895 минг, ушбу муддат якунлангач, 115 миллион 105 минг сўм ер ва мол-мулк солиғи қайта ҳисобланиб, ушбу маблағлар тўлиқ ундириб олинди.\nШу ўринда таъкидлаш керакки, бир пайтлар қандайдир йўллар билан катта-катта ишлаб чиқариш биноларини хусусийлаштириб олган, йиллар давомида талон-тарож қилиб, хароб ҳолга келтирган ана шу мулк эгаларининг аксарияти на ишлаб чиқаришни йўлга қўяди, на бинодан самарали фойдаланишни таклиф қилаётган ташаббускорга беради. Яна устига-устак мол-мулк, ер солиғини ўз вақтида тўламайди.\nБундай шахслар бугун мамлакатимизда олиб борилаётган ислоҳотлар, ўзгаришларда тўғри хулоса чиқаришлари керак. Йиллар давомида халқнинг, давлатнинг маблағлари ҳисобига қурилган, одамларга фойда бериб келаётган ана шундай иншоотлар бекор турмаслиги лозим.


ҚУЁШ БАРЧАГА БАРОБАР НУР СОЧ(М)А(Й)ДИ...\nУни ўқир экансиз ўз болаларини меҳрибонлик уйларига ташлаб кетаётган ота-оналар, манфаатни кўзлаб фарзандини ўқитмай пул топишга ундаётган одамлар, бойлик сабаб инсонийлик нима эканлигини унутаётган кимсалар кўз олдингиздан ўтади.\nЭзгуликка муҳаббат, ёвузликка нафрат туйғулари олдида ёлғиз қоласиз.\nТаниқли адиб Тоҳир Маликнинг «Алвидо, болалик!» асари менда ана шундай таассурот қолдирди. Бу асар маркази-да ҳаётнинг чақир тиканакли йўлларида ўзларини йўқотиб, адашиб – тентираб юрган болалар руҳияти, уларнинг ички туйғулари, адашганлигини тан олмай, ўз фожиасида бошқаларни айбдор санаш каби фикрлар тўлқини гоҳ кўтарилиб, гоҳ тушиб турадики, китобхон ушбу ҳолатларда айбдор ким, сабабчи ким, гуноҳ нима, савоб нима, деган оддий саволларга аниқ жавоблар топиб боради.\nҚисса марказида турган Қамариддин фожиасининг туб илдизларига эътиборингизни қаратишни истадим. Нега-ки, асарлардаги жамики сюжет чизиқлари айнан мана шу қаҳрамон атрофида айланади.\nҚиссадаги Асрорнинг руҳий кечинмалари, иккиланиш-у истар-истамас айтган ёлғонлари, кўп болали ночор оиланинг отасиз етим фарзанди – Салим-нинг жисмоний қийналишлари ва ҳоказо воқеалар айни шу Қамариддинга келиб тақалади.\nЁзувчи барча воқеаларнинг бошланиш нуқтаси шу образ бўлгани учун Қамариддиннинг ички ва ташқи оламига алоҳида эътибор қаратган. Қамариддин нима сабабларга кўра жиноят оламига кириб қолгани, ўзи тенги болаларни бу манфур йўлга тортиш, ўсмир ёшида «тажрибали жиноятчи»га ай-ланганини ишонарли мисоллар ёрдамида кўрсатиб берган.\nАсрор ва унинг атрофидаги болалар Қамариддинни кўчадаги жиноий уюшманинг бошлиғи ва раҳнамоси сифатида танийдилар. Аммо улар «Қама-риддиннинг армонини билиш майди. Қамариддиннинг дарди ичида. Бир марта, маст бўлиб ўтириб, Асрорнинг бўйнидан ушлаб, пешонасини пешонасига босиб хўрсинган: «Менинг ҳам ўқигим келарди, студент бўлиб юргим келарди. Олим бўлиб, оқ «Волга»ларда керилиб юргим келарди», – деган эди.\nАна шунда Асрор унинг қалби-да катта дард, алам борлигини сезган эди». Бу гапдан сезилиб турибдики, ҳар бир ўсмирнинг ўзига яраша орзу-армонлари бўлади. Ашаддий жиноятчи ҳисобланган Қамариддин ҳам бундай муқаддас туйғулардан бебаҳра эмас. Бироқ унинг ҳаётида гўёки орзу қилишга имкон йўқ, бўлиши ҳам мумкин эмас.\nАсрор ҳам жиноятчи бўлиб туғилмаган. У истеъдодли бола. Мактабда аъло баҳоларга ўқиган. Табиий фанларни «сув қилиб» ичиб юборган, дейиш мумкин. Хўш, унда нега адашди? Унинг балоғат палласида, дунё ҳодисаларини энди-энди тушуна бошлаган бир пайтда оиладаги муҳит, ота-онанинг маънавиятдан йироқлиги, тирикчилик дея рисоладаги ҳаётдан воз кечишлари боланинг бузилишига сабаб бўлди. Асрорнинг отаси отарчи. У ўғлини ҳам тўй-ҳашамларга судрайди. Асрор буни истамаса ҳам, отасининг раъйини қайтара олмайди, бўйнидан боғлангандек тўйларга боради.\nТўйхонадаги маст-аластларнинг ножўя хатти-ҳаракатлари, тўйда хиром айлаётган раққосанинг ножўя қилиқлари, унга маҳлиё бўлганларнинг бешарм гаплари, муносабатлари қайси томонга эгсангиз шу томонга эгиладиган туйғуларини ғоят эрта сўндиради.\nҲаёт ана шундай енгил-елпиликлардан иборат экан-да, деган тасаввур уйғонади. Қолаверса, оиладаги муҳит, ота-онасининг муносабатларидаги бирёқламалик, сохталик, мол-дунёга ружу ва бошқа салбий ҳодисалар Асрорнинг покиза туйғулар билан жуда эрта хайрлашишига олиб келади.\nҲаётга, одамларга бепарволик, беписандлик туйғулари унинг юксак орзу-умидлари устига тупроқ тортади. Асрор ўзи истамаган ҳолда жиноят кўчасига киради. Адиб Асрорнинг жиноят йўлини таҳлил этар экан, бу машъум тақдирда унинг бир ўзи гуноҳкор эмаслигини, балки оила, атрофидаги кишилар, ота-онаси ҳам бирдек айбдор эканини таъкидлашга уринади. «Алвидо, болалик!» қиссасининг муқаддимасида шундай тасвир бор. «Қуёш барчага баравар нур сочади», дейдилар.\nҲақ гап. Бироқ, унинг нуридан ҳамма ҳам бир хилда баҳраманд бўлавермайди.\n🕔15:53, 03.08.2020 ✔37\n«–…Мен катта бўлсам милтиқ сотиб оламан.\n– Милтиқни нима қиласан?\n– Отамни отаман!!!»\nБугунги кунда адабиёт, адабий олам, адабий муҳит анчагина ривожланмоқда. Бунга ўз ҳиссасини қўшаётган шоир, ёзувчиларимиз талайгина. Улар орасида таниқли адиб Назар Эшонқул ҳам бор. Бу ижодкорнинг маҳорати қаҳрамонларидами ё уларнинг табиатида?\nФарзанд билан ҳар куни…\n🕔15:52, 03.08.2020 ✔37\n«Ким фарзандларини руҳий хасталиклардан сақлашни ва буюк шахсият эгаси бўлишини истаса, қуйидаги тавсияларга риоя қилсин, иншааллоҳ, яхши натижага эришади», дейди Доктор Али Саллобий ва фарзанд билан алоқани мустаҳкамлаш дастурини эътиборимизга ҳавола этади:\n🕔13:52, 25.07.2020 ✔186\n«Сиз унақа эмассиз!» Тўла ишонч ва самимият билан айтилган ушбу кичиккина жумла жилд-жилд ёзилган севги қиссаларидан устун бўла олар даражада кучли.\n✔ 37 🕔 15:53, 03.08.2020\n✔ 37 🕔 15:52, 03.08.2020\n✔ 186 🕔 13:52, 25.07.2020\n✔ 181 🕔 13:50, 25.07.2020\nХалқнинг эҳтиёжини инобатга олиб, беш жилддан иборат «Ўзбек тилининг изоҳли луғати»нинг янги нашри чоп этилди.\n✔ 433 🕔 10:33, 03.07.2020


Путин: Су-24 ҳалокати, бу террорчилар ҳамтовоқлари томонидан, зимдан берилган зарба\n(1:00 / 6.38Mb / просмотров видео: 308)\n13:32 25.11.2015 (Янгиланган 11:45 26.11.2015)\n“Ушбу фожеа Россия ва Туркия мунособатлари учун жиддий оқибатларга олиб келади”, - деди Путин.\nТОШКЕНТ, 25 ноя — Sputnik. Кеча Владимир Путин Иордания қироли Абдулла II билан учрашди Учрашувдан Россия 24 телеканали тўғридан-тўғри трансляция олиб борди.\nСўз бошида Путин Иордания қироли Абдулла II га Россия ҳарбий самолёти ҳалокати мунособати билан, ҳамдардлик учун миннатдорчилик билдирди.\n“Бу воқеа террорчиликка қарши кураш доирасидан ташқарида. Албатта бизнинг аскарлар ўз жонларини аямасдан, террорчиларга қарши қаҳрамонларча кураш олиб бормоқда. Лекин бугунги йўқотиш — бу бизга, террорчилар ҳамтовоқлари томонидан, зимдан берилган зарба бўлди. Мен бунга ўзгача баҳо бера олмайман.\n“Бизнинг самолёт Туркия ҳаво кучларига қарашли бўлган F-16 самолётидан “ҳаво-ҳаво” туридаги ракета билан ҳужум қилинган. Самолёт Сурия ҳудуди устида, Туркия чегарасидан 1 км узоқликда бўлган ва ҳужумдан кейин Туркия чегарасидан 4км масофада қулаб тушган. Нима бўлганда ҳам, бизнинг учувчилар ва бизнинг самолёт Туркия республикасига хавф солгани йўқ эди. Бу кундек равшан.\nУлар ИД террорчиларига қарши кураш олиб боришаётган эди. Шимолий Латакия бу тоғли ҳудуд бўлиб, у ерда асосан Россия ҳудудидан келган жангарилар жанг қилмоқда. Бу маънода бизнинг аскарлар, ҳар дамда Россияга қайтиши мумкин бўлган, Россия хавфсизлигига таҳдид солаётган террорчиларга олдиндан зарба бериб, ўзларининг тўғридан-тўғри бурчларини бажараётган эди. Албатта, ушбу одамларни халқаро террорчилар сафига қўшиш керак.\nБиз анча вақтдан бери, террорчилар эгаллаб олган ҳудудлардан Туркияга катта миқдорда нефт маҳсулотлари ташиб келинаётганини қайд қилган эдик. Бу албатта бандитлар гуруҳларини катта миқдорда маблағ билан таъминлаш манбаидир. Энди бўлса бизга зимдан зарба берилди. Бизнинг террорчиларга қарши курашаётган самолётимизга ҳужум қилинди. Ушбу ҳолат биз америкалик ҳамкорларимиз билан ҳавода ҳар қандай можароларни олдини олиш ҳақидаги шартнома имзолаган пайтимизда содир бўлди. Маълумки Туркия ҳам АҚШ бошчилигидаги коалиция аъзоси, улар ҳам ИДга қарши курашмоқда.\nАгар “Ислом давлати” нефт сотишдан бир неча юз миллион ёки миллиардлаб даромад олаётган бўлса, унда нега улар ўзларини бунчалик қўпол ва сурбет, тутаётганини, нега бунчалик ваҳшийлик билан одамларни ўлдираётганини, нега бутун дунёда ва Европа марказида террорчилик амалга ошираётганликларини тушунса бўлади.\nБиз, албатта бўлиб ўтган воқеани диққат билан таҳлил қиламиз. Бугун содир бўлган жиноят Россия ва Туркия мунособатлари учун жиддий оқибатларга олиб келади. Биз ҳар доим Туркияга нафақат яқин қўшнига балки, яқин дўстга бўлган каби мунособатда эдик. Билмадик, бундай қилиш кимга керак булган экан. Нима бўлганда ҳам бизга эмас. Фожеадан кейин, биз билан дарҳол алоқага чиқиш ўрнига, Туркия НАТОдаги ҳамкорларига мурожаат қилган, гўёки улар эмас, биз Туркия самолётини уриб туширгандек. Нима, Туркия НАТОни ИДга хизматга қўймоқчими?\nҲар бир мамлакатнинг ўз регионал қизиқишлари борлигини биз албатта яхши тушунамиз ва уларга ҳурмат билан қараймиз. Лекин биз ҳеч қачон, бугун содир бўлгани каби жиноятларга чидаб ўтирмаймиз. Биз, албатта, умид қиламизки халқаро ҳамжамият умумий хавф билан курашишга ўзида етарли куч топади ва ҳудуднинг барча давлатлари ушбу курашда фаол қатнашишига умид қиламиз.


27 декабрь – Халқаро эпидемияга қарши ҳозирлик кўриш куни\n2020 йилнинг 13 ноябрида Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг 75-сессиясида қабул қилинган резолюцияга мувофиқ, ҳар йилнинг 27 декабрь санаси Халқаро эпидемияга қарши ҳозирлик кўриш куни деб эълон қилинди.\nМаълумки, 2019 йилнинг охирида аниқланган COVID-19 инфекцияси бутун сайёрамизга мисли кўрилмаган офат олиб келди. Бир йил ичида ушбу касаллик дунёнинг деярли барча мамлакатига ёйилиб улгурди. Коронавирус билан оғриганлар сони бугунги кунда 80 миллион кишидан ошди. 1,8 миллиондан ортиқ киши вафот этди.\nМазкур ҳужжатда БМТ ва бошқа халқаро, минтақавий, ҳудудий ташкилотлар, хусусий сектор вакиллари, оммавий ахборот воситаларига ушбу кунни кенг нишонлаш, аҳолининг бу борадаги билим даражасини ошириш, эпидемия юзага келган тақдирда зарур чоралар кўриш тавсия этилган.


Дард ва даво (34): Гуноҳнинг заҳри (02)\nBy IxlosOrg on 07/06/2019 ДАРД ВА ДАВО МАҚОЛАЛАР\nИмом Аҳмад раҳимаҳуллоҳ (буюк тобеин) Жубайр ибн Нуфайрдан ривоят қилади: «Мусулмонлар Қубрус (Кипр)ни фатҳ қилиб, халқини қул сифатида бўлишиб олишганда асирлар бир-бирларига қараб йиғлай бошладилар. Абу Дардо разияллоҳу анҳуни ёлғиз ўзи йиғлаб ўтирганини кўрдим. Ёнига бориб: “Эй Абу Дардо, Аллоҳ Ислом ва мусулмонларни азиз қилган шундай кунда нега йиғлайсиз?”, деб сўрадим. У: “Эҳ, Жубайр! Кўрмайсанми, одамзот Аллоҳнинг амрини зое қилса, қанчалар хор бўлади. Улар (Кипр халқи) шон-шарафли, кучли ва бой давлат эди. Аллоҳнинг амридан юз ўгирганди, ўзинг кўриб турган кўйга тушиб ўтиришибди”, деб жавоб берди».\nАли ибн Жаъд раҳимаҳуллоҳ нақл қилишича, Абу Бахтарий айтади: «Набий саллаллоҳу алайҳи ва салламдан эшитган одам (саҳоба) менга у зотнинг: “Одамлар то азобга лойиқ бўлмагунларича ҳалок этилмайди”, деган сўзларини айтиб берди».\nИмом Аҳмад “Муснад” китобида Умму Салама разияллоҳу анҳодан ривоят қилади: «Расулуллоҳнинг: “Умматим орасида гуноҳ авж олса, Аллоҳ устларига умумий бир азобини юборади”, деганларини эшитдим. Шунда у зотдан сўрадим: “Эй Аллоҳнинг эличиси, наҳот улар орасида солиҳ инсонлар бўлмаса?”. “Бўлади”, дедилар. “Уларга нима бўлади, унда?”, дедим. “Қолган одамлар бошига не азоб тушса, улар бошига ҳам шу тушади. Бироқ кейин Аллоҳнинг раҳмати ва розилигига етадилар”, деб жавоб бердилар».\nҲасан Басрий Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва салламдан ривоят қилган мурсал ҳадисда айтилади: “Модомики уммат олимлари амирларга мойил бўлмас, яхшилари фақат ёмонларига яхшилик қилмас, яхшилари фожирларини улуғламас ва яхшиларини ёмонлари хорламас экан, Аллоҳ азза ва жалла бу умматдан кўмагини дариғ тутмайди ва уларни Ўз ҳифзу ҳимоясида асрайди, ҳамиша уларга ёрдам беради. Аксинча, уммат мазкур ишларни қилса, Аллоҳ улардан ёрдамини тўхтатади. Сўнг шафқатсизларини бошлиқ қилиб қўядики, уларни қаттиқ азоблайди. Сўнг устларига қашшоқлик ва фақирликни туширади”.\n“Муснад”да Савбон разияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам: “Киши қилган гуноҳи сабабли ризқидан маҳрум бўлади”, дедилар».\nСавбон разияллоҳу анҳудан ривоят қилинган бошқа ҳадисда Пайғамбаримиз бундай деганлар: “Ҳали устингизга халқлар худди (очофат) емакхўрлар (овқат солинган) товоққа ташланганидек ёпирилиб келади”. Биз: “Ё Расулуллоҳ, ўша куни озчилик бўлганимизданми?”, деб сўрадик. “Сизлар у куни кўпчилик бўласизлар, лекин худди селнинг кўпиги каби (вазни йўқ) кўпик бўласизлар. Душманларингиз қалбидан ҳайбатингиз олиб қўйилади ва қалбларингизга “ваҳн” солиб қўйилади”, дедилар. “Ваҳн нима?”, дедик. “Дунёга муҳаббат қўйиш ва ўлимни ёмон кўриш”, деб жавоб бердилар.\nИмом Аҳмад “Муснад”да Анас разияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам айтадилар: “(Исро кечаси) осмонга кўтарилганимда бир гуруҳ одамлар олдидан ўтдим. Уларнинг тирноқлари мисдан бўлиб, юзлари ва кўксларини тирнашар эди. “Эй Жаброил, булар кимлар?” деб сўрадим. “Улар (дунёда) одамларнинг гўштларини еювчи (яъни ғийбат қилувчи) ва одамлар шаънига ёмон гаплар айтувчи кимсалар”, деб жавоб берди”.\nИмом Термизий “Ал-Жомеъ” (Сунан) китобида Абу Ҳурайра разияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадисда Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Ҳали охир замонда шундай одамлар чиқадики, мол-дунёга эришиш учун динни ниқоб қилиб оладилар. Одамлар олдига қўй терисини ёпиниб чиқадилар (Яъни одамлар кўз ўнгида қўйдек ювош бўлиб кўринадилар). Тиллари шакардан ширин, қалблари эса, бўри қалбидек (ёвуз). Аллоҳ азза ва жалла айтади: “Мен(инг ҳалимлигимга, муҳлат берганим)га алданмоқдаларми, ҳали Менга журъат қилмоқдаларми? Ўзимга (иззатим ва улуғлигимга) қасамки, уларга ўзларидан шундай фитна юбораманки, ҳалимларини ҳам эсанкиратиб қўяди”.\n Аҳмад, “Зуҳд”, 762.\n Али ибн Жаъд, “Муснад”,132; Абу Довуд, 4347; Аҳмад, 18289 ва бошқалар ривоят қилган.\n Аҳмад, 26596 ва Табароний, “Ал-мўъжам ал-кабир”, 747 ривояти.\n Ибн Муборак, “Зуҳд”, 821; Ибн Абу Дунё, “Ал-уқубот”, 4 ва Абу Амр Доний, “Ас-сунан ал-ворида фил-фитан ва ғоваилиҳо”, 331.\n Ибн Можа, 4022; Аҳмад, 22386; Ибн Абу Шайба, “Мусаннаф”, 29867 ва бошқалар ривоят қилишган.\n Аҳмад, 22397; Ибн Абу Дунё, “Ал-уқубот”, 5; Табароний, 1452; Абу Нуайм, “Ал-ҳиля”, 1\_182.\n Аҳмад, 3\_224; Абу Довуд, 4878 ва Табароний, “Ал-мўъжамул-авсат”, 8 ривояти.\n Термизий, 2404; Ибн Муборак, “Зуҳд”, 50; Ибн Абу Дунё, “Ал-уқубот”, 7; Бағавий, “Шарҳ ас-сунна”, 14\_394 ва бошқалар ривоят қилишган.\nAvvalgi maqolaАллоҳ суйган бандалар: Тавба қилиш (9)\nKeyingi maqola Қиёматнинг катта аломатлари: Масиҳ Дажжол фитнаси (4)


Президент Навоий иссиқлик электр станциясини кенгайтириш лойиҳаси билан танишди\n14:39 / 28.03.2017\nШавкат Мирзиёев Навоий иссиқлик электр станциясини кенгайтириш лойиҳаси билан танишди. Бу ҳақда ЎзА хабар берди.\nҚуввати 450 МВт бўлган иккинчи буғ-газ қурилмасини қуриш Навоий тоғ-кон металлургия комбинати, «Навоийазот» акциядорлик жамияти ва ҳудуддаги қишлоқ хўжалиги истеъмолчиларини электр энергияси билан узлуксиз таъминлаш имконини беради.\n«Бугунги кунда вилоятда амалга оширилаётган йирик иқтисодий лойиҳалар кўламини кенгайтиришда электр энергияси узлуксизлигини таъминлаш муҳим аҳамият касб этади», деди давлат раҳбари.\nЯпониянинг Mitsubishi Corporation and MHPS консорциуми ва Навоий иссиқлик электр станцияси ўртасида 2016 йил октябрь ойида мазкур лойиҳани амалга оширишга доир шартнома имзоланган эди. Ҳозирги кунда Mitsubishi Corporation and MHPS консорциуми қурилиш майдонида мобилизация ва ер ишларини олиб бормоқда.


by · Published 04.09.2019 · Updated 17.09.2019\nБоёвутнинг “Қаропчи” маҳалла фуқаролар йиғини ҳудудида янги замонавий лойиҳа асосида 2013-2019 йиллар оралиғида қурилган уй-жойларда яшаётган аҳолини газ, сув, йўл ва йўл қурилиши билан боғлиқ муаммолар кўпдан бўён қийнаб келаяпти.\nЁзнинг жазирама иссиқ кунларида сув насоси билан боғлиқ ноҳуш вазиятлар юзага келди. Аҳоли бир, бир ярим хафта давомида сувсиз қолганлигини айтмаганда ҳозирча яхши. Газ муаммоси ҳамон ўша-ўша. Газ плитаси жўмрагидан газ ўрнига ҳаво сизиб турибди.\n– Газга эмас ҳавога пул тўлаяпмиз. Кўчамизнинг, уйимизнинг рақами йўқ. Бирон бир кишига манзилингни айтишни билмайсан. Чунки уйларимиз бири-бирига ўхшайди, – дейди уй рақами, кўчасининг номини айтишни сир тутган фуқаро Зафар Жўраев. – 2016-2017 йиллар давомида қўрилган уй-жойларни ажратиб турувчи 20-25 метр атрофидаги ер бор. Йўл бўладими ёки боғ ташландиқ бир ҳолатда. Чор атрофни янтоқ, оқбош, саксовул қоплаган. Ёввойилашган, эгасиз итлар учун бошпанага айланган.\n– Тўғриси ҳам шундай, – деди Рифат Тоғаев. – Тунда юришдан қўрқасан. Қутирган ё қутирмаганлигини билмайсан. Ўзимизку амаллаяпмиз. Болаларимиз-чи? Зора вилоят ва туман ветеринария хизмати, карантин инспекцияси чора кўришса.\nКўчасининг номи, уйининг рақами йўқ қаропчиликлар ёғин-сочин кунлар яқин қолганлигидан хавотирда. Қурилиши лозим бўлган йўл ва йўлакчалар қурилиши ўлда-жўлда бир аҳволда. Мутахасислар-чи? Улар ҳолатга панжа орасидан қарашаяпти. Чора излашаётганмиш. Аммо уч тўрт йилдирки топиша олмаётганмиш.


Google компаниясига эгалик қилувчи Alphabet холдингининг капиталлашуви 1 трлн долларга етди. Бу ҳақда Financial Times нашри хабар берди.\nAlphabet акциялари нархи 16 январда биржадаги савдолар ёпилишидан олдин 0,8 фоизга кўтарилиб, 1450,16 долларга етган.\nШу тариқа АҚШ компанияси капиталлашуви 1 трлн долларлик қийматдан ошган тўртинчи компанияга айланди. Аввалроқ бундай кўрсаткичга Apple, Amazon ва Microsoft компаниялари эришганди.\nAlphabet акциялари 2020 йил бошидан бери 7,5 фоизга, 2019 йил давомида эса 28 фоизга қимматлашган.\neMarketer тадқиқот компанияси маълумотларига кўра, Google ҳисобига 2019 йилда АҚШдаги қидирув тизимларидаги рекламанинг 73 фоизи, дунё бўйича умумий рақамли рекламанинг 31 фоизи тўғри келган. 2019 йил 3-чорагида компаниянинг тушуми 40,5 млрд долларни ташкил қилган. Бу эса 2018 йилдаги кўрсаткичга нисбатан 20 фоиз кўпроқ бўлган.\nШу билан бирга Alphabet акциялари 2019 йил 4-чораги бўйича кўрсаткичлар ўзини оқлай олмаса, ўз қийматини йўқотиши мумкин. 4-чорак бўйича натижалар 3 февралда чиқиши кутилмоқда.\n“Триллионер компаниялар” клубига АҚШ компанияларидан биринчи бўлиб Apple кирган. Унинг бозор нархи 2018 йил 2 августда 1 трлн доллардан ошганди. Ҳозирда компаниянинг капиталлашуви 1,41 трлн долларни ташкил қилмоқда.\nApple’гача бунга фақатгина Хитойнинг PetroChina компанияси эриша олган. Бу компания 2007 йилда Шанхай фонд биржасига чиққандан кейин юз берган. Савдоларнинг илк куни натижаларига кўра компания нархи 1,005 трлн доллардан ошган. Бироқ кейинги кун компания акциялари 2 баробар арзонлашиб, капиталлашуви 500 млрд долларгача тушиб кетган. Ҳозирда компания нархи 158 млрд долларни ташкил қилади.\nApple’дан кейин триллион долларлик қийматга эришган компания Microsoft бўлди. Унинг капиталлашуви 2019 йил апрелда триллион долларлик қийматдан ўтиб, ҳозирда 1,25 трлн долларни ташкил қилмоқда.\n1 трлн долларлик чегарадан ўтган яна битта компания Amazon холдинги ҳисобланади. Бироқ айтиш жоиз, у “триллионер компания” мақомини ўзида сақлаб қололмаган. Ҳозирда унинг қиймати 938 млрд доллар атрофида сақланиб турибди.\nАйтиш жоиз, 2019 йил 11 декабрда Саудия Арабистонининг Saudi Aramco давлат нефть компанияси ўз акцияларини биржага жойлаштиргандан кейин унинг қиймати 2 трлн долларгача кўтарилиб кетганди.\nTesla капиталлашуви 2 ой ичида 2 баробарга ўсди


Мисрда парламент сайловларининг 3-босқичи бошланди\n25 январ 2021, Тошкент вақти: 16:07\nБугун Мисрда парламент сайловининг учинчи босқичи бошланади. Сайловнинг сўнгги босқичи бўлган айни босқич тўққизта вилоятда, жумладан, насронийлар яшайдиган мамлакатнинг жанубий ҳудудларида ўтказилади.\nМисрда ўтказилган парламент сайлови иккинчи босқичининг дастлабки натижаларига кўра, иккита исломий партия олдинда бораяпти.\nМиср сайлов комиссияси маълумотига мувофиқ, Ҳусни Муборак ҳукмронлиги пайтида фаолияти тақиқланган "Мусулмон биродарлиги" партияси 36,3 фоиз овоз билан биринчи ўринда бормоқда.\nИккинчи ўринда салафийлар партияси, учинчи ўринда эса "Вадф" либерал партияси бораяпти.\n1 январ куни Миср Олий ҳарбий кенгаши мамлакатдаги парламент сайловлари муддатидан аввал якунланишини маълум қилди.\nЭндиликда сайловлар аввал белгиланганидек 12 мартда эмас, балки 22 февралда якунланиб, янги парламентнинг биринчи йиғилиши 28 феврал куни ўтказилади.