Президент 2026 йилгача қуёш ва шамол электр станциялари қувватини 8 минг мегаваттга етказишни белгилаб берди – Kommers.uz\nИқтисодиёт\t18:41 | 22.11.21\nПрезидент 2026 йилгача қуёш ва шамол электр станциялари қувватини 8 минг мегаваттга етказишни белгилаб берди\nЎзбекистонда 5 йилда қуёш ва шамол электр станцияларини қуришга 6 млрд доллар сарфланади\nШавкат Мирзиёев Ўзбекистонда муқобил энергетикани ривожлантириш соҳасидаги вазифаларни белгилаб берди. Бу ҳақда Президент матбуот хизмати хабар берди.\nПрезидентнинг айтишича, 2026 йилга қадар қуёш ва шамол электр станциялари умумий қувватини 8 минг мегаваттга етказиш зарур (аввалги режада 8 минг мегаватт қувватни 2030 йилгача барпо этиш белгиланган эди).\nШунингдек, йирик саноат корхоналари ҳам ўз энергия таъминоти бўйича қайта тикланувчи энергия манбаларини ташкил этиши учун зарур шароитлар яратиш керак. Худди шундай, аҳоли ва тадбиркорларни қайта тикланувчи энергия манбаларидан кенг фойдаланишини қўллаб-қувватлаш лозим.\n«Келгуси беш йилда 8 минг мегаваттли қуёш ва шамол электр станцияларини қуришда қарийб 6 миллиард долларлик бутловчи қисм ва материаллар харид қилинади. Шу муносабат билан уларни маҳаллийлаштириш чораларини кўриш лозим», — дейди Шавкат Мирзиёев.\nҚайд этилишича, барпо этиладиган электр станцияларига минг нафардан зиёд муҳандис ва қарийб 3 минг нафар ўрта бўғин мутахассислари талаб этилади. Шунинг учун йил якунига қадар Навоийда қайта тикланувчи энергия соҳасида кадрлар тайёрлаш маркази ишга туширилади. Навоий, Сирдарёдаги ўқув марказларида халқаро стандартлар асосида йилига 200 нафар малакали мутахассис тайёрлаш йўлга қўйилади.\nАввалроқ Президент Тошкент шаҳридаги лойиҳалар билан танишгани хабар қилинганди. Шунингдек, Энергетика вазирлиги электр таъминоти яхшиланганини маълум қилгани ҳақида хабар берилди.


The New York Times: Россия ва Эроннинг Сурия борасидаги ҳамкорлиги АҚШ учун кутилмаган ҳол\n17:24 / 17.08.2016 9981\nРоссия ҳарбий самолётларининг Ҳамадон аэродромидан парвоз қилиши, иккинчи жаҳон уруши давридан бери Эрон ҳудуди орқали амалга оширилган илк хорижий жанговар амалиёт бўлди, деб ёзмоқда The New York Times.\nРоссия мудофаа вазирлиги, Ту-22М3 ва Су-34 бомбардимончи самолётлари айнан Эронда жойлашганини тасдиқлади. Ҳарбий самолётлар Ҳамадон аэродромидан ҳавога кўтарилиб, ИШИД манзилларига ракета зарбалари берди. Бундан аввал, Россия ҲКК Суриянинг Ҳмеймим базасидан парвозларни амалга ошириб, террорчиларни нишонга олган эди.\nАмерикалик мулозимларнинг айтишича, Россия ва Эроннинг ҳарбий соҳадаги ҳамкорлиги улар учун янгилик эмас, аммо Россия самолётларининг айнан Эрон аэродромидан парвоз қилиши Оқ уй учун кутилмаган ҳолдек таассурот уйғотмоқда, дейилади мақолада.\n"Фикримча, биз улар (Россия ва Эрон)нинг нима қилмоқчи бўлаётганини тушунмоқчимиз", — деган Давлат департаменти расмий вакили Марк Тонер.\nРасмий Москва Теҳрон билан келишувга эришгани боис, Суриядаги жанговар ҳаракатлар саҳнасида ўзига хос устунликни қўлга киритди ва зарбалар сонини оширди, деб қайд этган газета.\nСиёсатчиларнинг фикрича, янги келишувлар Россиянинг Яқин шарқ минтақасидаги сиёсий таъсирини янада кенгайтиради. Тарихчилар ва ҳарбий экспертлар, ўз навбатида, шу пайтга қадар ушбу икки давлат ўртасида бундай қалин ҳарбий ҳамкорлик кузатилмаганига урғу беришмоқда.\n"Бундай ҳолат, ҳатто подшоҳлик даврида ҳам кузатилмаган (гап Эроннинг охирги шоҳи Муҳаммад Ризо Паҳлавий тузуми ҳақида бормоқда, ўшанда собиқ Иттифоқ ва Эрон кўплаб соҳаларда ҳамкорлик қилган эди)", — дея ҳикоя қилган Американинг собиқ дипломати, ҳозирда АҚШ ҳарбий-денгиз академияси профессори Жон Лимберт.\nАммо, барчаси тактик устунликда ҳам эмас, албатта. Эрон авиабазасида Россия самолётларининг пайдо бўлиши Россиянинг бошқа бир кенг қамровли режасининг бир қисми ҳам бўлиши мумкин. Хусусан, Кремль маъмурияти Сурия бўйича янги коалиция барпо этиб, унинг асосини ташкил эта олади. NYT нашрининг таъкидлашича, эътиборли жиҳати шундаки, бу хабар расмий Москва ва Анқара муносабатларининг яхшилангани ва ИШИДга қарши кураш борасида Россия-Америка мулоқоти давом этаётгани тўғрисидаги янгиликлардан сўнг, очиқ осмонда чақмоқ чақнагандек бўлди.\n"Ўйлашимча, Россия Москва ва Теҳрон ҳамкорлигидан кенгроқ бўлган коалицияни ташкил этишга уринмоқда. Ва бу, унинг Ғарб билан музокараларида далда бўлиши шубҳасиз", — дейди Россия халқаро масалалар бўйича кенгаши бош директори Андрей Кортунов.\nРоссия-Эрон ҳамкорлигининг янги босқичга чиқиши, Вашингтон Сурия осмонида парвозларни тақиқламаслик билан катта стартегик хатога йўл қўймадимикан?, деган саволни кун тартибига чиқаради. Бундай ҳудудларнинг йўқлиги, Москвага Сурия кампаниясига қўшилиш ҳамда алалоқибат Вашингтон учун ҳаракатланишни чеклашига имкон берди, деб хулоса қилади мақола муаллифи.


Маданият вазирлигидаги коррупцион схемалар ҳақида. 3-қисм « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\n20 March 2020 - 11:49\nМаданият вазирлигида авж олган коррупция, порахўрлик, мансаб ваколатини суистеъмол қилиш каби фактларни ошкор қилувчи туркум мақолаларимизни ёзишда давом этамиз. Бугунги мавзу музейлар соҳасидаги коррупция мавзуси. Шундай қилиб…\nБугунги кунда мамлакатимизда 350 дан ортиқ музейлар фаолият кўрсатмоқда. Уларнинг соҳавий хусусиятини ҳисобга олмаганда деярли барча музейлар фаолиятини ташкил этиш, бошқариш ва назорат энг юқори ваколатли бўғини бу Маданият вазирлиги ҳисобланади. Маданият вазирлигининг структурасига мувофиқ умумий раҳбарлик Маданият вазири бўлса, вазирннинг биринчи ўринбосари ва қолган икки ўринбосарлари вазирлик тизимидаги йўналишларни куратори ҳисобланади. Масалан, вазирнинг биринчи ўринбосари ижодий ташкилотлар, театрлар соҳасига кураторлик қилса, музей, кутубхона ва маданий мерос объектлари вазир ўринбосари куратор ҳисобланади. Маданият вазирлиги структурасини сўнгги ўзгаришига кўра Республика маданий мерос департаменти раҳбари лавозимига кўра Маданият вазири ўринбосари ҳамдир.\nБугунги кунда музей, кутубхона ва маданий мерос объектлари назоратини Маданият вазири ўринбосари Акилова Камола Балтабаевна олиб бормоқда. Акилова Бадиий академия раиси Акмал Нурнинг рафиқаси эканлиги кўпчиликка маълум. Ташқи кўринишдан беозор ва мулойим кўринсада, Акиловани яқиндан билган ҳамкасблари унинг нималарга қодирлигини жуда яхши англашади.\nСўнгги йилларда ҳукумат мамлакатга туристлар оқими кенгайганини ҳисобга олиб, туристлар учун энг қизиқ бўлган манзил – музейларни таъмирлаш, реконструкция қилиш ишлари учун бюджетдан миллионлаган маблағлар ажратилаётгани албатта қувончли, аммо ажратилган маблағларни ҳаммаси ўз ўрнида сарфланиши эса энг оғриқли нуқта ҳисобланади.\nМузейлар учун бюджетдан ажратилган маблағларнинг маълум қисми қуйидаги коррупцион схемалар орқали ўзлаштирилади. Айтайлик кичикроқ ҳажмдаги музейни таъмирлаш учун ўрта ҳисобда 2 млрд пул ажратилади, аввалдан энг ишончли фирмалар тендер-танлов комиссияларида иштирок этади, ғолиб бўлгандан сўнг вазир ўринбосари К.Акилованинг ҳамтовоғи вазирликнинг музейларни ривожлантириш бошқармаси бошлиғи Шахло Абдуллаева тендерда ғолиб бўлган қурилиш фирмаси билан оғзаки келишиб, энг камида 10% миқдорда “откать” бериш шартини қўяди. Қурувчи келишувдаги 10% ни бериш баробарида ўзига бўладиган ҳар қандай қурилиш билан боғлиқ талабдан имтиёзни қўлга киритади. Айтайлик қурувчини ўз ишини сифатли қилмасада ҳеч ким (К.Акилова ҳам) эътироз билдира олмайди. Бу икки томон учун ҳам манфаатли келишув.\nШахло Абдуллаева – ўнг тарафда\nФактларни келтирсак: 2017 йил Жиззах вилоятида “Ҳамид Олимжон” уй музейи қуриб битказилди. Музейни қурилиш ишларида “Зийнат дизайн” фирмаси амалга оширган. Фирма раҳбари Шерзод ака биз билан суҳбатда музей учун сарфланган умумий суммани айтишдан бош тортган бўлсада, лекин вазир ўринбосари К.Акилованинг қатъий талаби билан умумий сметада кўрсатилган маблағдан 10% “откать” берганини тан олди. Музей соҳаси мутахассислари яхши билишадики, мазкур музей ОАВ воситалари ёрдамида шов-шув қилиб пиар қилинган бўлсада, аслида кўргазма залидан фарқ қилмайдиган энг камбағал музейдир.\nЯна бир факт. 2018 йил Қўқондаги “Худоёрхон” музейи учун бюджетдан 1,5 млрд маблағ ажратилган. Мазкур маблағлар тендер ўтказилмасдан туриб, Қўқон ҳокими билан келишилган ҳолда К.Акиловани коррупцион схемалар асосида топиладиган маблағларни легаллаштириш мақсадида тузилган номигагина қурилиш фирмаси ҳисоб рақамига ўтказилиб, таъмирлаш, реставрация ишларида оддий уста ишчи кучларидан фойдаланилган.\nВазир ўринбосари К.Акилова ва бошқарма бошлиғи Ш.Абдуллаевалар тандеми бу йўналишда “пул қилиш”ни анча ҳавосини олиб улгурди. Ўзбекистонннинг қайси бурчагидаги музей таъмирланаётган бўлса ва унда қурилиш фирмаси “Зийнат дизайн” фирмаси амалга ошираётган бўлса билингки бу жараёнда К.Акиловани 10% откать улуши бор. Масаланинг қизиқ томони бошқарма болиғи Ш.Абдуллаева бир вақтнинг ўзида иккита фронтда ҳам “ўйнай” олиш қобилиятига эга. Масалан, олинган “даромадлар”дан ўз вақтида собиқ вазир Бахтиёр Сайфуллаевнинг ҳам бохабар қилиб қўйгани учун бир муддат К.Акилова билан душманона кайфиятда ишлашларига ҳам тўғри келди.\nБу коррупцион ўйинларда яхши ўйинчилардан яна бири Халқ ҳунармандчилиги музейи собиқ “Амалий санъат” музейи директори Исмат Юсупов ҳам ана шундай “моҳир”лардан бири. Маданият соҳасида мутахассис кадрлар етишмовчилиги мавзуси вазирлик кун тартибида доим долзарб бўлиб турган бир паллада, соҳани мутахассислари ўрнига И.Юсуповга ўхшаган жисмоний тарбия институтини тамомлаган мутахассисга директорлик лавозими лойиқ топилган. Бу бежиз эмас гўё. И.Юсупов ҳам маккорлик бобида К.Акилова ва Ш.Абдуллаевалардан қолишмайди.\nМузей директори ойлик маоши 2 млн сўмни ташкил қилишига қарамай, қисқа муддатлик директорлик фаолиятида Тошкентдаги энг қиммат квартал ҳисобланган “Ц” кварталдан 3 хона, Ракатбоши кўчасидан 3 хоналик квартираларни сотиб олишга улгурди. Бу ҳам етмагандек, Сергили туманида кам таъминланган оилалар учун мўлжалланган уйлардан ҳам олишга улгурди. Шерикларидан фарқли ўлароқ Исмат Юсупов топган пулларига “кобалт”, “трекер” каби ойлик маош эвазига кун кечирадиган оддий оила учун орзуга айланган автомобилларни сотиб олиб кўз-кўз қилиши билан ажралиб туради.\nК.Акилова ва Ш.Абдуллаеванинг қонунсизлик фаолияти шу нуқтага бориб етдики, улар Камолиддин Беҳзод номидаги Рассомчилик ва дизайн институтида ўқитувчилик ҳам қилишсада, хизмат сафарларига кетган вақтларида ишламаган кунлари учун ҳам ойлик маош олишдан уялмасликлари, мазкур олийгоҳнинг бошқа педагогларини норозиликларига ҳам сабаб бўлган.\nХизмат сафарлари ҳақида гап кетганда ўрни келганда айтиб ўтиш керак, Маданият вазирлиги томонидан хорижга ташкил қилинадиган хизмат сафарларининг бирортаси ўзини оқлаган эмас. Боиси хорижий хизмат сафарлари тематикасидан қатъий назар ўзига хоз “хизмат кўрсатган” кимнингдир яқинлари жўнатилади, гарчи у юборилаётган хизмат сафарига даҳлдор мутахассис бўлиш бўлмаслигидан қатъий назар. Мақсад солиқ тўловчилардан ундирилган маблағлар эвазига хорижда саёҳат қилиш, инстаграм, фейсбук саҳифаларига расмлар жойлаб кўз-кўз қилиш каби ҳавойи мақсадлардан иборат.\nМақола сўнггида ҳурматли азиз муштарийларга кичик бир изоҳимиз бор эди. Биз фош этувчи мақолаларни ҳаёлий образлар ёрдамида тўқиб чиқараётганимиз йўқ. Ёзаётганимиз яқин кунларда вазирликда содир бўлган ва бўлаётган ҳодисалар хусусидадир. Бу билан биз Ўзбекистонда фақат Маданият вазирлигида коррупция мавжуд қолганлар “оппоқ” деган фикрдан ҳам йироқмиз. Бизни мақсад, фуқаролик позициясидан келиб чиқиб, атрофда бўлаётган ғайриқонуний ишлардан мутассадди ташкилотлар ва кенг жамоатчиликни бохабар қилиш орқали ўз бурчимизни бажаришдан иборат. Биз келтираётган исмлар ва фактларни бевосита Маданият вазирлигидан топишингизга аминмиз. Биз сизни алдамоқчи эмасмиз азиз муштарийлар. Сизнинг ишончингизни доим қадрлаймиз.\nШундай қилиб, биз давом этамиз.


ЙПХ ХОДИМИ НЕГА фақат жарими унадиган жойда?\nАвтобуслар кечки пайт, айниқса, гавжум бўлади: қарилар, ёшлар, аёллар, эркаклар. Улов ичкарисида биров қалин, жунли пальтога бурканган, биров жинси шиму курткада, нам ўтган оёғини илитиш мақсадида ер тепинади. Ҳамма толиққан, кўпчилик ишдан қайтяпти. Уйга тезроқ боришга ошиққан. Ниҳоят автобус беш-олти бекатни ортда қолдириб, Юнусобод деҳқон бозори ёнига етиб келди. Шундоққина бозор яқинидаги, кўприк остидан ўтиб ўнгга бурилди.\nСўнгги бир-икки ойдан буён ҳамма уловнинг Юнусобод кўпригидан тушиладиган йўлдан ўтиб олиши, амри маҳол. Қарама-қарши томондан келаётган машиналар карвони йўлда тирбандликни вужудга келтирган. Йўловчиларга лиқ тўла автобус ҳам бир қадам жилолмасдан имиллайди. Ҳамманинг асаблари таранглашган, бир-бирига хўмрайган, норози кайфият ҳукмрон. Яқин атроф машиналарнинг бўғиқ сигнал бериши-ю, одамлар бақир-чақириғига тўлиб кетган.\nНегадир мана шундай пайтларда йўлларда ҳаракат хавфсизлигини назорат қилишга бевосита масъул ҳисобланган йўл патруль хизмати ходимлари умуман қорасини ҳам кўрсатмайди. Очиғи, бундай пайтда танишу нотаниш одамларнинг ҳасратидан чанг чиқади. Тўғри-да, уларнинг «йўл ҳаракатини мувофиқлаштириб, мўътадиллаштириб туриш учун масъул бўлган йўл патруль хизмати ходимлари қаерга қараяпти, нега улар бу жойдаги аҳволга бепарво» деганга ўхшаш ҳақли ва ўринли саволлари пайдо бўлади.\nАлбатта, метронинг Юнусобод йўналишидаги иккита станцияси қурилиши муносабати билан мазкур йўлнинг, айнан, деҳқон бозори ёнидан кириладиган қисми вақтинчалик ёпиб қўйилган. Буни одамлар яхши тушунади. Аммо, ҳали метронинг ушбу йўналишдаги иккита станцияси иш бошлагунча анча вақт бор-ку. Шундай экан, ҳеч бўлмаса, кечки пайтлари кўприкдан тушган йўлнинг бу қисмида юзага келадиган тиғизликни бартараф этиш учун йўл патруль хизмати ходимлари автоуловлар ҳаракатини назорат қилиб турса бўлмайдими?! Ахир қачонгача, йўловчи ҳамда ҳайдовчилар бундай ноқулайликдан азият чекишлари керак?\nМавзудан сал чекиниш бўлса-да, бир фикрни айтайин: ишхонам Олой деҳқон бозори ёнида жойлашган. Шундоққина уловлар туриши учун барпо этилган автотураргоҳ яқинидаги йўлак четида қатор машиналар қўйиб кетилган. Аҳён-аҳёнда ана шу машиналар атрофида йўл патруль ходимлари гул атрофида ўрмалашган асаларидай пайдо бўлиб қолади. Улар улов эгалари билан ғижиллашиб ҳам олади. Ҳар икки томон ҳам ўзининг ҳақ эканини исботлашга уринади. Натижа «ЙПХ» ходимининг улов эгасига отнинг калласидек жарима ёзиб бериши билан якун топади. Аммо, негадир йўл ҳаракати хавфсизлиги учун бевосита масъул ҳисобланган ходимларни юқоридагидек тирбанд ва тартибсиз манзиллардан топиш амри маҳол.\nАхир, йўл ҳаракати хавфсизлиги ходимларининг иши фақат жарима ундириш эмас-ку! Йўллардаги тартиб ва йўловчилар хавфсизлиги асосий мақсад бўлиши керак эмасми, аслида?!\n🕔11:20, 27.05.2020 ✔232\n🕔11:20, 27.05.2020 ✔230\n🕔11:19, 27.05.2020 ✔231\n✔ 231 🕔 11:19, 27.05.2020\n✔ 279 🕔 12:04, 22.05.2020


Ўзбекистонда COVID-19 коронавирус инфекциясидан тузалганлар сони 160 нафарга етди ва рекорд натижа янада яхшиланди - Daryo\n23:09, 05.06.2020 48454\n2020 йил 5 июнь соат 22:30 ҳолатига кўра яна 20 нафар бемор коронавирусдан тузалди ва бир кунда касалликдан соғайганлар сони 160 нафарга етди. Шу тариқа бир кунда 140 нафар бемор тузалгач ўрнатилган рекорд натижа янада яхшиланди. Бу ҳақда Соғлиқни сақлаш вазирлиги хабар қилган.\nХабарга кўра Навоий вилоятида 14 нафар, Самарқанд вилоятида 4 нафар ҳамда Андижон вилоятида 2 нафар, жами 20 нафар бемор соғайиб, реабилитацияга кузатилган.\nНавоийда тузалганларнинг барчаси ушбу вилоятдан (12 нафари Зарафшон шаҳридан, қолган икки нафари эса Хатирчи ва Нурота туманларидан). Улардан 10 нафари эркак, 4 нафари аёл бўлиб, ёши каттаси 52 да, энг кичиги 2 ёшда. Навоий вилоятида коронавирусдан соғайганларнинг умумий сони 110 нафарни ташкил қилмоқда.\nСамарқандда тузалганларнинг ҳаммаси ушбу вилоятда истиқомат қилади (Жомбой, Ургут, Нарпай ва Пастдарғом туманларидан 1 нафардан бемор соғайган). Уларнинг 3 нафари эркак, 1 нафари аёл бўлиб, ёши каттаси 40 да, кичиги эса 24 ёшда. Самарқандда соғайганларнинг умумий сони 318 нафарга етди.\nАндижон вилоятида тузалганларнинг 2 нафари ҳам эркак (бири 50, яна бири 32 ёшда) Избоскан ва Балиқчи туманларида яшайди. Вилоятда тузалганларнинг умумий сони 177 нафарга етиб, 1 нафар бемор даволанмоқда ва Андижон коронавирусдан холи ҳудуд бўлишга жуда яқин турибди.\nКун давомида 160 нафар бемор тузалиб, аввалги кунларга нисбатан ўрнатилган рекорд марра янада яхшиланди. Ўзбекистонда COVID-19 коронавирус инфекциясидан соғайганларнинг умумий сони 3247 нафарни ташкил қилмоқда.\nЎзбекистонда 15 мартда эпидемия бошланганидан буён коронавирус инфекциясига чалинган беморларнинг 16 нафари касаллик асоратлари оқибатида вафот этган.\n16:52, 13.11.2021 109930\n07:07, 15.11.2021 132666\n15:32, 27.11.2021 74355\n11:09 Бугун 1654\n10:50 Бугун 5600\n10:38 Бугун 3839\n10:17 Бугун 2099\n18:20, 01.12.2021 110088\n16:52, 02.12.2021 85341\n22:47, 01.12.2021 51632\n16:37, 02.12.2021 50936


Нурсултон Назарбоевда коронавирус аниқланди - Namanganliklar.uz\nНурсултон Назарбоев масофадан туриб ишлашда давом этаётгани айтилган.\nҚозоғистоннинг биринчи президенти Нурсултон Назарбоевда коронавирус инфекцияси аниқланди. Бу ҳақда унинг матбуот хизмати хабар бермоқда.\n«Ҳозирги вақтда Қозоғистоннинг биринчи президенти ўзини ўзи яккалаш режимида бўлиб турибди. Афсуски, Элбошининг коронавирус инфекциясига ўтказилган сўнгги тести ижобий натижани кўрсатди. Хавотирга сабаб йўқ.\nНурсултон Назарбоев масофадан туриб ишлашда давом этмоқда», — дейилади унинг матбуот хизмати хабарида.\n1 658 Ko'rishlar\nКимда ким ички ишлар ходимларидан жабр кўрса, мурожаат қилиш учун ишонч рақами жорий этилди


Umid Bekmuhammad. Yirtilgan sahifalar sadosi. | Xurshid Davron kutubxonasi\nMuallif Adib: O'zbek tarixi, adabiyoti va madaniyati, Tarixiy hujjatlar, nodir qo'lyozmalar 31.03.2014 1 izoh\n“Тарих саҳифалари йиртилган китобга ўхшайди”, дея ёзганди япон файласуф адиби Рюноскэ Акутагава.Акутагаванинг ушбу фикрлари айнан бизнинг тарихимиз ҳақида ёзилгандек гўё.Айнан ана шундай йиртилган саҳифалардан бири эса Хоразмнинг 20 аср бошларидаги ижтимоий-сиёсий, маданий ҳаётида катта мавқега эга бўлган Бобоохун Салимовнинг ҳаёти ва фаолиятидир. Хива хонлигининг қозикалони, “Ёш хиваликлар” ҳаракатининг фаолларидан, 1920 йилда хонлик тугатилгач эса барпо этилган Хоразм Халқ Республикасининг адлия нозири вазифаларида ишлаган, ХХР делегациясига бош бўлиб 1920 йил июн-сентябр ойларида большевиклар раҳбарияти билан Москвада тенгҳуқуқлик тўғрисидаги шартномани имзолатиш даражасига етган бу шахсга афсуски 1929 йилда суиқасд уюштирилади ва у она халқи эрки йўлида қурбон бўлади.\nЙИРТИЛГАН САҲИФАЛАР САДОСИ\nУшбу мақола ва Бобоохун Салимов хотиралари «Хуршид Даврон кутубхонаси» учун махсус тайёрланди.\n“Тарих саҳифалари йиртилган китобга ўхшайди”, дея ёзганди япон файласуф адиби Рюноскэ Акутагава. Акутагаванинг ушбу фикрлари айнан бизнинг тарихимиз ҳақида ёзилгандек гўё. Айнан ана шундай йиртилган саҳифалардан бири эса Хоразмнинг 20 аср бошларидаги ижтимоий-сиёсий, маданий ҳаётида катта мавқега эга бўлган Бобоохун Салимовнинг ҳаёти ва фаолиятидир. Хива хонлигининг қозикалони, “Ёш хиваликлар” ҳаракатининг фаолларидан, 1920 йилда хонлик тугатилгач эса барпо этилган Хоразм Халқ Республикасининг адлия нозири вазифаларида ишлаган, ХХР делегациясига бош бўлиб 1920 йил июн-сентябр ойларида большевиклар раҳбарияти билан Москвада тенгҳуқуқлик тўғрисидаги шартномани имзолатиш даражасига етган бу шахсга афсуски 1929 йилда суиқасд уюштирилади ва у она халқи эрки йўлида қурбон бўлади.\nАфсуски, собиқ шўролар даврида Бобоохун Салимовнинг серқирра фаолияти тўла тадқиқ қилинмади. Тарихчи Жумабой Раҳимов 1988 ва 1990 йилларда “Ўзбекистон” нашриётида чоп этилган китобини у шахсга бағишлаган бўлса-да, асосий эътибор ўша даврдаги мафкурадан келиб чиқиб большевиклар раҳбарияти билан учрашувига қаратилганди. Бироқ тарихчи илк бор ўша рисоласи орқали Бобоохун Салимов номинигина кенг оммага қайтадан танитаолди.\nШундан кейинги йиллар давомида эса Бобоохун Салимов ҳаёти истиқлол имкониятларидан фойдаланган ҳолда, холис ва ҳаққоний равишда ўрганилмай келинмоқда эди.Эътиборингизга ҳавола қилинаётган ушбу битигимизда ана шу борадаги тарихий узилишни тўлдириш маъносида илк бора Бобоохун Салимовнинг серқирра ҳаёти ва фаолиятини ёритишга интилдик.Бу борада бизга Бобоохун Салимов тўғрисидаги маълумотларни тўплашга ёрдам берган ул кишининг Хоразм вилояти Гурлан туманида яшовчи қариндош-уруғларидан Файзираҳмон Иноятохун ўғли ва Қодирберган Низомаддин ўғлига миннатдорчилик билдириб қоламиз.\nХХ аср бошларидан то 1929 йилдаги вафотигача бўлган даврда Хоразм тарихида ўзига хос мавқега эга бўлган Бобоохун Салимов Хива хони қозикалони Салимохуннинг энг катта фарзанди бўлиб, 1874 йилда Гурлан беклигида туғилади. Салимохун умр йўлдоши Солияхонга фарзандининг исмини аждодларидан бирининг номи билан Муҳаммад Карим деб атамоқчи эканлигини айтади. Шунда Солияхон «Мен ўғлимни чақирганда ёки койишга тўғри келганда қандай қилиб бобомнинг исмини айтиб чақираман» дея қозикалонга айтади. Бироқ Салимохун ўғлининг исмини Муҳаммад Карим деб қўйишни маъқул кўради. Аммо, оила даврасида онаси ўғлини «бувамнинг исми билан чақирмай» дея Буваохун, Бобохун деб атай бошлайди. Бора бора нафақат оиладагилар, балки қўшнилару қариндошлар, тенгқурлариям Муҳаммад Каримни Бобоохун деб чақиришади.\nНатижада ХХ аср бошларида воҳада юзага келган ислоҳотчилик ташаббускорлари бўлган “Ёш хиваликлар” ҳаракатининг фаолларидан, хонлик даврида қозикалон,Хоразм Халқ Республикаси даврида эса адлия нозири бўлиб ишлаган, бир қанча дарслик, шеърлар муаллифи тарихда Бобоохун Салимов номи билан довруқ қозонди.\nШу ўринда Бобоохун Салимовнинг ижтимоий-сиёсий фаолияти ҳақида тўхталишдан олдин, Хоразм тарихида муҳим ўрин тутган, аммо тарихшунослигимизда шу пайтгача ўрганилмай келинган ушбу сулола тўғрисида қисқача тўхталиш жоиздир.Негаки, айнан Бобохун Салимов отаси Салимохундан сўнг хонликда қозикалон бўлиб фаолият кўрсатган.\nЯпон адиби Р. Агутагава «Тарих саҳифалари йиртилган китобга ўхшайди» деб ёзганди. Чиндан ҳам тарихимизнинг шўро даврида атайин йиртилган, ёки бефарқлик билан қараб келинган кўплаб саҳифаларини тиклаш жараёни кетаётган бўлсада, аммо баъзи масалаларда бироз чалкашлик бор.Хусусан,Салимохун ва Бобоохун Салимовлар фаолияти тўғрисида ҳам.\nЙиртилган саҳифаларни тиклаш йўлидаги баъзи уринишлар эса афсуски мукаммал эмас. Ҳатто кўплаб китобларда Салимохунни гоҳ қозикалон, гоҳ шайхулислом тарзида ёзишади. Жумладан тарихчи олим Ж. Раҳимов Бобоохун Салимов ҳақидаги «У Ленин билан учрашган эди» (Т. 1990)номли китобида ҳам Салимохун ҳақида ёзиб, 9-саҳифадан бошлаб шайхулислом деб ёзади. 18 саҳифада эса Салимохунни 1873 йилда Қозикалон амалида тасвирлайди.\nХоразмлик ёзувчи ва журналист Н.Солаев ҳам “Шайхулислом” деган тугалланмаган чала қиссасида ( “Хива “ журнали 1994 йил 2 сон) Салимоохун ва Бобоохунни шайхулислом тарзида нотўғри тасвирлайди.\nХўш аслида Салимохун қозикалон бўлганми ёки шайхулислом? Ёхуд қозикалон ва шайхулислом мансаби бир бўлганми? Ёки қозикалон Салимохун кейинроқ шайхулислом бўлганмикин? Ва Салимохун қайси даврда Хива хонлигида Қозикалон бўлган?\nАввало, Қозикалон ва шайхулислом ҳақида тўхталсак. Е. Кливейннинг «Отрывок из путешествия в Хиву и некоторие подробности о хан в время правления Саид Муҳаммадхана 1856-1860 г.» китобида ёзилишича (РГО. 1861. 95-бет) «Қозикалон ва Шайхулислом бутун диний ишларни идора қилади».\nАкадемик М. Йўлдошев эса «Дин масалаларида хоннинг ўнг қўли ҳисобланган Шайхулислом руҳоний табақаларнинг қозилик ва ободончилик соҳасидаги фаолиятига бошчилик қилади», дея ёзади.\nШайхулислом хонликдаги энг юқори мартабали руҳоний бўлиб, у диний маросимларнинг аниқ бажарилиши устидан назорат қилган. Унинг навкари ҳам бўлиб, хоннинг чап томонида ўтирган.\nАкадемик М. Йўлдошев Хива хонлари архивини ўрганиб аниқлашича, XIX асрда қуйидаги шайхулисломлар бўлган. Қутбиддинхўжа Бобо девон шайхулисломнинг ўғли, Авазхўжа шайхулислом, Исломхўжа шайхулислом, Фозилхўжа шайхулислом, Муҳаммад Латиф шайхулислом, Муҳаммад Панохўжа шайхулислом.\nУшбу шайхулисломлар хоннинг чап томонида биринчи бўлиб ўтириб, 20-50 тилладан маош олган. Шунингдек 3-16 навкар уларга хизмат қилган.\nҚозикалон эса, М. Йўлдошевнинг ёзишича, «Хонликдаги фуқароларнинг даъволари, жанжаллари билан шуғулланарди. Олий жазо талаб қиладиган жиноий ишлар унинг вазифасидан хориж эди,» («Хива хонлигида ер эгалиги ва давлат тузилиши» Т. 1959, 276 бет).\nҚозикалоннинг ҳам 3-11 навкари бўлиб, 30-40 тилладан маош олган. Қозикалон расмий қабул маросимларида хоннинг ўнг ёнида биринчи бўлиб ўтирган. Қозикалондан бошқа яна Қози Урду ва Қози Аскар мансаблари ҳам бўлиб, улар ҳарбий хизматдагиларнинг судьяси бўлган, баъзи ҳолларда эса ҳарбий бўлмаган кишиларнинг ҳам ишларини кўриш учун қабул қилинган. Улар қозикалоннинг ёрдамчилари ҳисобланган. Хон сафарга чиққанида қози аскар унга ҳамроҳ бўлган ва ўз вазифаси доирасида хориждаги ишлар тўғрисида хонга шахсан маълумот берарди.\nХIХ асрда эса хонликда қуйидаги қозикалонлар бўлган— Қози Исмоил эшон, Қози Вайс эшон, Қози Гадой хўжа эшон, Абдусамад қози, Хўжа Муҳаммад Содиқ эшон қози калон, Қози Муҳаммад Карим, Раҳмонберди Қози Аскар, Хўжа Шамсиддин қози аскар, Қози Юсуф эшон, Қози аскар Абдуллахўжа, Эшниёз қози калон, Муҳаммад Қосим махсум қози калон.\nКўриниб турибдики, шайхулислом ва қозикалон мансаблари айрим-айрим бўлиб, фаолияти ҳам турлича бўлган. Салимохун эса академик М. Йўлдошев аниқлаган ХIX асрдаги шайхулислом ва қозикалонлар рўйхатида учрамайди. Мадраса Қозикалон деб номланганидан ҳам билса бўладики, Салимохун шайхулислом эмас, балки қозикалон бўлган. Агар Салимохун шайхулислом бўлганида эди, у солдирган мадраса ҳам Шайхулислом деб аталарди. Қолаверса Баёний «Шажараи Хоразмшохий» асарида, 1910 йил август ойида Феруз вафот қилганида, жанозани қозикалон Салимохун ўқигани ҳақида ёзилади. Демак, ушбу фикрлардан кўриниб турибдики, Салимохун Муҳаммад Раҳимхон II (Феруз) хонлиги даврида Қозикалон бўлган.\nЭнди Қозикалоннинг исмидаги охун қўшимчасига келсак, мадрасада талабаларга мударрис ва охунлар илм беришган. Улар ўзлари таълим берган мадрасанинг вақфидан маош олиб турганлар, мадраса уларга ҳужра ҳам берган.\nМадрасани тугатган талабалар имтиҳондан ўтишганида, хон томонидан тузилган, хоннинг ўзи, қозикалон ва уломалардан иборат ҳайъат уларнинг билимига қараб муфти, аълам, охун унвонларини беришган.\nДемак, Қозикалон ҳам мадрасани тугаллаганида, имтиҳондан муваффақиятли ўтиб охун унвонига эга бўлган. Эҳтимол, Салимохун Хивадаги қайсидир мадрасада охунлик ҳам қилгандир.\nАфсуски, асли Гурланлик Салимохун қаерда, қачон мадрасани тугаллаган ва қайси мадрасада охунлик қилгани ҳақида маълумотлар сақланиб қолмаган. «Ичан-қалъа» музей қўриқхонасининг собиқ директори, тарих фанлари номзоди Абдулла Абдурасулов ва музей қўриқхона бўлим мудири Комилжон Худайбергановлар билан суҳбатлашганимда улар ҳам фақатгина Қозикалон мадрасасининг 1905 йилда қурилганидан бошқа маълумот йўқ дейишди. Ҳатто, мадрасанинг вақф ери қаерда бўлганлиги ҳақидаги ҳужжатлар ҳам сақланмаган.\nСалимохун 1905 йилда барпо қилдирган Ичан-Қалъадаги мадраса бир қаватли бўлиб, 16 хужрадан иборат. Мадраса ўртасида қудуқ бор. Шарқ меъморчилиги услубида қурилган ушбу қозикалон мадрасаси ҳозирда мусиқа музейига айлантирилган.\nМадрасанинг бош фасади шаҳарга қараган мўъжазгина бу иншоот ғарбий ва шарқий дарвозаларни, Ичанқалъанинг кўндаланг ўқини бир-бирини бирлаштириб туради. Ўлчамлари: 36,5 Х 23, 5м, ҳовлиси 16,6 Х 9,8м.\nОдатда мадраса қуришни ният қилган киши усталарни тўплаб лойиҳа бўйича танлов ўтказган. Энг мақбул чизма танлаб олиниб, ишга киришилган. Мадраса қурдирмоқчи бўлган киши аввалига барчани йиғиб тўй берган, соҳибқирон (қурилиш бошлиғи) ҳисоб-китоб юритувчи девонбеги тайинланган.\nАнъанага айланган ушбу ҳолатни табиийки, Қозикалон Салимохун ҳам четлаб ўтмаган. Мадрасадаги ҳар бир ҳужрада 2-3 талаба яшаган. Барча ҳужра эшиклари ҳовлига қараб солинган ва ҳар бир ҳужрада ўчоқ ўрнатилган.\nМадрасада ўқиш муддати чегараланмаган бўлиб, айрим талабалар бир курсда уч-тўрт йил, айримлари эса 8-10 йиллаб ўқишган. Ўқиш эса уч курсда: «Адно»-бошланғич, «Авсат»-ўрта ва «Аъло»-охирги курс. Бошланғич курсда араб грамматикаси, мантиқ, шариат қоидалари, диний урф-одатлар, араб ва форс тилидаги адабиётлар ўргатилган. Қолган икки курс давомида талабалар «Таҳсиб» (мантиқ), илоҳиёт, ҳуқуқшунослик ва бошқа фанларни қунт билан ўрганишган.\nМадраса имом (яъни ҳокими) муаззин, ўқитувчилар, фарроши, сартароши ва мешкобчидан иборат бўлган. Мутаввалининг вазифаси буюмлар ва вақф ерларидан фойдаланиш, охун ва муаллимларга маошни тўлашдан иборат бўлиб, улар ўқув ишларига аралашмаганлар. Мадрасанинг катта ёки кичиклигига қараб, улардаги охун, мударрис ва хизматчилар сони турлича бўлган.\nМадраса битказилгандан кейин хон томонидан махсус вақф ерлари ажратилиб, молу-мулк Шайхулислом томонидан муҳрланиб қонунийлаштирилган. Талабаларга вақф ердан олинган ғалла ҳисобидан ботмон ҳажмида нафақа тўланган.\nАфсуски, Салимохун қурдирган мадрасанинг вақф ерларига оид ҳужжатлар йўқолган. Комилжон Худайберганов суҳбатимизда айтганидек «Эҳтимол изланишлар натижасида Салимохунга доир ҳам, мадраса, вақф ерларга оид ҳужжатлар ҳам топилиб қолар. Ахир ҳали ўрганилмаган қанча ҳужжатлар бор».\nҲа, изланишлар давом қилаверса, Акутагава айтган «тарихнинг йиртилган саҳифалари»ни тиклашимиз аниқ.\nГарчи Салимохуннинг авлодлари қозикалон аждоди ҳақида тўлақонли маълумот беришмасада уларнинг ҳикоялари адолатни, тарихий ҳақиқатни тиклашда суянчиқ вазифасини ўтайди.\nСалимохуннинг невараси,Гурлан туманидаги Вазир қишлоғида яшовчи Файзираҳмон Иноятжон ўғли «Асли бизларнинг келиб чиқишимиз Қўнғиротдан» дея сўзлайди.\nҚозикалоннинг яна бир невараси, Гурлан шаҳарчасида яшовчи Қодирберган Низомаддинохун ўғли эса Файзираҳмон отанинг сўзларини ойдинлаштириб шундай дейди: «Биз қўнғиротлик найман уруғиданмиз. Муҳаммад Салим махзум ибн Муҳаммад Саъид маҳзум ибн Абдулқодир махзум ибн Мусулмон-Сулаймон Оролли деган бобомиз Гурланга Қўнғиротдан келиб қолган.Момомиз оталарининг Адҳам махзум ибн Омон қули Охунд ибн Дўстмуҳаммад махзум ўзлари Қўнғиротдан келган эканликларини айтарди.. Шундан кейинги Бобожон, Абдулқодирмахсум, Маткарим махсум деган боболаримиз Гурланда яшаб ҳаёт кечирганлар».\nСалимохун вафот қилганида баъзилар 87 ёшда дейишса, баъзилар 91 ёшда эди дейишади.\nАгар Салимохун 1912 йилда вафот қилганини назарда тутсак, у ё 1821 йилда ёхуд 1825 йилда туғилган бўлади. Уларнинг уйлари Гурланнинг Хизрэлиёп бўйида бўлган. У дастлаб саводини Гурландаги Полвонмушрук қавмидаги масжидда чиқарган. Кейин Қодирберган аканинг айтишича тахминан Хивадаги Оллоқулихон мадрасасида таҳсил олган. Мадрасадаги таҳсил муддатини тугаллаб уйига келганида ота-онаси вафот қилганди.\nГурланда фақат узоқроқ қариндоши ва аммаси қолганди. Бир дўсти унга Бухорони зиёрат қилиб келишни таклиф қилади. Салиммахсум таклифга рози бўлиб дўсти билан Бухорога кетади. Афсуски пули йўқлиги боисидан Бухородан қайтиб келолмай у ерда қолишга мажбур бўлишади. Дўсти мардикорчилик қилади. Салиммахсум эса мадрасани тугаллаб саводли бўлгани боис, ҳаттотлик қилади. Кўкалдош мадрасасининг қорихонасида бир қишни ўтказади. Бир йил ўтиб Кўкалдошнинг ёнидан уй сотиб олади. Бойларнинг болаларини уйларида ўқитиб юради.\nБир куни Хива хони Феруз Бухоро амириникига борганида, амир билан суҳбатда бир вазир Ферузга Хоразмдан бир йигит келиб Кўкалдош мадрасасида ишлаб юрганини айтади. Бу ҳол эртасига вазирнинг зиёфатида ҳам такрорланади. Унда ҳам Салиммахсумнинг билимли, донишмандлиги ҳақида сўзлаб беришади. Бироқ, Феруз зиёфатларда индамай қўяверади. Фақат, зиёфатдан сўнг дам олиш хонасига келганидагина ёнидагиларга Салиммахсумни топиб келтиришни буюради. Салиммахсум келгач иккови гаплашадилар. Ферузга Салиммахсумнинг феълу атвори, билими, фикрлаши ёқиб қолади. Унга Хивага олиб кетмоқчи эканлигини айтиб, 7 кун мухлат беради. Салиммахсум ўқитган болаларим, билим берган домлаларим бор деб 10-15 кун муҳлат сўрайди. Феруз бироқ 7 кун муҳлат беради. Хон унга навкарбоши билан 12 навкар қолдириб ўзи Хивага қайтади. Салиммахсум ҳам болалар ва домлалар билан хайрлашиб навкарлар билан Хивага кетади. Бу вақтда Салиммахсумнинг Хоразмдан Бухорога чиқиб кетганига 20 йилча бўлганди.\nХивага борганидан кейин Феруз Салиммахсумга 2 кун муҳлат бериб Гурландаги қариндошларини кўриб келишни топширади. Қариндошлари Салиммахсумни кўриб ҳайрон қолишади. Негаки Салиммахсумнинг Бухорога кетганига 20 йилча бўлган бўлса, одамлар у ҳақда ҳар хил гап тарқатишган, ҳатто ўлдига чиқаришганди. Икки кун қариндошлари билан дийдорлашган Салиммахсум уларнинг даврасидан чиқиб яна Хивага кетади. Хон уни Хива шаҳрига Раис қилиб сайлайди.\nРаис шариат қонун қоидалари, расм-русумлари ижросини назорат қилиб борган. Раислар яна болаларнинг ўз вақтида мактабга қатнаши ва бозорда савдогарларнинг харидорларни алдамаслиги учун тош-тарозини текшириб борган. Салиммахсум ушбу масъулиятли вазифада бир йил ишлагандан сўнг хон томонидан дам олишга рухсат олиб Гурланга келади. Гурланда 2-3 кун юргач, Юмуртов (Жумуртов, Юмритоғ) даги Жуманиёз Эшон деган уламоникига боради. Эшонёп бўйидаги эшоннинг уйида бир оқшом бўлиб, ҳазрати эшонни зиёрат қилади. Эртасига кетмоқчи бўлиб рухсат сўраганида — Жавобни мен бераман-дея Эшон Салиммахсумни олиб қолади. Саккиз кундан кейин уйига кетишга рухсат беради. Салиммахсум Гурланга келганида унинг изидан етиб келган иккита отлиқ унинг ўзидан Салиммахсумнинг уйини сўрайди. Отлиқлар Салиммахсумнинг уйига келиб, аммаси, узоқроқ қариндоши билан гаплашиб «Эшонбува қизимни Салиммахсумга бераман деганди»-деб айтишади. Салиммахсум рози бўлгач, эртасига совчи юборишади. Ниҳоят бир ҳафтадан сўнг, уч хонали, отасидан қолган жойида Салиммахсумнинг тўйи бўлади. Келиннинг исми Солияхон эди.\nТўй ўтиб, урф-одатларнинг бариси қилиниб бўлгач, Салиммахсум хотини билан яна Хивага йўл олади. Муҳаммад Раҳимхон II уни яхши кутиб олади. Узоқ суҳбатлашишади. «Энди бир жонмас икки бўлибсиз»-дея Хиванинг қибла тарафига уй солишни буюради. Негаки, Салиммахсум ўтган бир йил ичида Хивада гарчи раис бўлсада, бир ўзи яшаётгани учун ижарада турганди. Энди эса хоннинг айтган ерида уй солишга киришади. Қолаверса хон уни энди Хива хонлиги қозикалони қилиб тайинлаганди. Шундан кейин уни Салиммахсум эмас, Муҳаммад Салимохун қозикалон деб аташа бошлашди. Шу тахлит қозикалон Салимохун кўп йиллар фуқароларнинг арз даъволарини тинглаб адолатли қозикалон сифатида довруқ қозонади.\nБОБООХУННИНГ ИЖТИМОИЙ-СИЁСИЙ ФАОЛИЯТИ\nХива хони қозикалони Салимохуннинг энг катта фарзанди бўлган Муҳаммад Карим- Бобоохун Хоразм чоризм томонидан истило қилингандан бир йил ўтиб-1874 йилда туғилган.\nАввал отаси, кейин мактаб тарбиясини олган Бобоохун Хивадаги Оллоқулихон мадрасасини ҳам ўқиб тугатди. Унинг ёшлиги ижтимоий сиёсий ҳаракатлар авж ола бошлаган ХХ асрнинг бошларига тўғри келганлиги боис, азалдан шижоатли ва журъатлилик умр сафардошига айланган бу инсон отаси вафот қилган 1912 йилдан қозикалон бўлиб ишлайди.\nЎзида нафақат лавозимига хос юксак исломий эътиқод, балки оддий инсоний ғурур кучли бўлган Бобоохун фуқароларнинг арз-додини тинглаш, турли жанжал ва шикоятларни адолатона йўл билан ечишга уринди. Бироқ, феодал-монорхияга асосланган, бунинг устига мустамлака давлатда ижтимоий адолат борасида сўз ҳам бўлиши мумкин эмасди.\nҚолаверса, баъзи руҳонийларнинг муттасиблиги, бир қатор шарқ тилларини билган, ўз даврининг маърифатпарвар илғор зиёлилари билан яқин алоқада бўлиш Бобоохунни жамиятда илғор тараққийпарвар кучлар билан бирлашиб, ислоҳатлар ўтказишга ундади. Шунингдек, у жамиятда рўй бераётган салбий муносабатларни йўқотиш учун мудроқ ғурурни уйғотиш лозимлигини англаб етганди. Шу боис ушбу шеърини бекорга қоғозга туширмаганди:\nХазон фаслида булбулдек,\nДилафгор ўлғон ўхшайдур.\nЖаҳолат дардига барча\nГирифтор ўлғон ўхшайдур,\nСукут айлаб демас бу кун\nРост сўзни шайхулисломлар.\nХалойиқ ичра бидъатлар,\nБаддийдор ўлғон ўхшайдур…\nБошқа бир шеърида эса қуйидаги жумлалар бор:\nОжизо, шаҳри ичра ҳеч,\nҲеч ким менга ғамхўр эмас,\nБош олиб саҳрога юргил\nБир мозори изладим.\nЯъни узлат гулшанидан\nГул узори изладим…\nЁки бошқа бир шеърида эса қуйидагича ёзган:\nОжизо, зор кўнгиллар,\nБўлди хандон оқибат.\nБизларга зулм этганлар,\nБўлди яксон оқибат…\nҚодирберган Низомиддинохун ўғлининг отаси хотираларга таяниб айтишича «Бобоохун икки йилча қозикалон бўлиб ишлаб Асфандиёрхон билан келишмагани учун истеъфога чиқади ва Гурланга келиб деҳқончилик билан шуғулланади.Бобоохуннинг айнан сарой амалдорлари олдида Асфандиёрхонга қозикалонлик муҳрини ташлаб истеъфога чиқиб кетишини, мутассиб диндорлар ва сароф амалдорлари “хонга қарши чиқиш” дея тушунтиришга уринишади ва уни жазолашни Асфандиёрхондан илтимос қилишади.Натижада кунлардан бирида Асфандиёрнинг навкарлари Гурлан беклигига келиб уни отмоқчи бўлганида қочишга муваффақ бўлади. Яна бир сафар навкарлар уни ушлаб Хивага олиб боришаётганда Қўшкўпирдан қочиб Гурланга келади. Учинчи маротаба яна хон навкарлари уни ушлаб то Хивагача олиб борадилар. Бобоохун энди Ичанқалъадан қочиб Амударё соҳилига яқин Хивадан анча олис-туркманлар ва қорақалпоқларга яқин мавзе- Жумуртоғдаги Эшонёп қишлоғига боради ва у ерда тирикчилигини қилиб юради. Дўстлари ёрдамида оиласини, укаларини ҳам Эшонёпга олиб боради».\nБу вақтда Бобоохуннинг укаларидан Низомиддинохун Гурландаги уйларини ёвмудлар талаганини эшитиб Жунаидхон олдига боради. Низомиддинохунга одамлар «уйларингни Жунаидхоннинг навкарлари талади» деб айтишганди.\nЖунаидхон бу вақтда Тахта ҳудудида қароргоҳ қурганди. Гурландан отда Тахтагача бориш Низомиддинохунга осон бўлмайди. Йўлда Жунаидхоннинг пистирмалари бўлиб, у Жунаидхон олдига кетаётганини айтиб, текширувлардан ўтгач, Тахтага етиб боради.\nЧодирда ўтирган Жунаидхон Салимохуннинг ўғли келганини унга айтишгандаёқ тезда Низомиддинохунни қабул қилади. Ҳол-аҳвол сўрашади. Воқеани эшитиб «Исфандиёр Ушоқбекка талатган. Дунёхўр дунёхўрни топади» деган. Негаки, Ушоқбек ҳам туркман сардорларидан бўлиб, Асфандиёрхон билан ҳамкорлик қиларди. У Жунаидхон билан мухолифатда эди.\n«Отамнинг айтишича,-дейди Қодирберган Низомиддинохун ўғли — Жунаидхоннинг маҳсиси ялтироқ бўлиб, узун чакмон кийган, елкаси кенг, бақувват одам бўлган».\nШу тариқа Бобоохун беш йилча-то 1917 йилда “Ёш хиваликлар” Асфандиёрхонга нисбатан Хивада намойиш ўтказгунча Эшонёп қишлоғида деҳқончилик қилиб яшаёди.Ўша йили у Хивадаги давлат ва жамиятда ислоҳотлар ўтказиш орқали ўзгариш ясашга интилган Полёзҳожи Юсупов,Ҳусанибек Матмуродовлар сафига келиб қўшилади.Бу пайтга келиб 1917 йилдаги чоризм пойтахтидаги феврал инқилобидан сўнг Асфандиёрхоннинг мустабидона сиёсати таъсири пасайганди.\nДавлат мукофоти лауреати, наққош уста Абдулла Болтаев ўз эсдаликларида ёзишича эса, «Бобоохун Салимов 1917 йил 5 апрелдаги Кўҳна Арк олдидаги намойишда Полёзҳожи Юсупов, Назир Шоликоров, Ҳусаинбек Матмуродов, Жуманиёз Султонмуродовлар билан бирга иштирок қилади».\n1917 йил феврал ойида империя марказида юз берган буржуа инқилобининг таъсири ўлароқ Хивада юз берган бу ҳодисада «ёш хиваликлар» Асфандиёрхонга ўзларининг қарашлари акс этган манифестни топширадилар. Манифестдан феодал монархияга асосланган хонликни «идораи маршрутия» орқали бошқариш каби демократик ислоҳатлар ўрин эгаллаганди.\nМанифест эълон қилинган 5 апрел куни Ҳ. Матмуродовнинг уйида «ёш хиваликлар»нинг мажлиси —давлатни бошқаришнинг янги усули-идораи маршрутия тузилди. Нозирлар совети бошлиғи қилиб Ҳусаинбек Матмуродов, Кенгаш раиси қилиб эса Бобоохун Салимов сайланади. Биринчи даврада “Идораи Маршрутия”- вакиллар Кенгашидаги аъзолар сони 17 та эди. Кейинчалик аъзолар сони 23 кишига етди. Бобоохун Салимовнинг маслаҳати билан туркман, қорақалпоқ ва қозоқларнинг вакиллари киритилиши натижасида аъзолар 49 кишини ташкил этди.\nПолёзҳожи Юсуповнинг “Хотиралари”га кўра, аперл ойидаги ҳурриятпарварлик ҳаракатида Бобоохуннинг роли катта бўлган.У “Ёш хиваликлар”дан иборат “Идораи маршрутия” ишини ташкил қилиш, фуқаролар эркинлигига оид ислоҳотлар ўтказиш ташаббуслари билан чиқади.Хивадаги чор армияси командирлари, муттассиб диндорлар билан музокара, мунозараларда уларни мантиқли, диний ва дунёвий асосдаги савол-жавоблар билан енгиб чиқади.\nБироқ, демократияга асосланган «Идораи-маршрутия»нинг фаолияти афсуски узоқ давом этмади. Муваққат ҳукуматнинг Хивадаги вакили генерал Мирбадалов ва муттасиб руҳонийларнинг талаби билан 1917 йил 23 майда «Идораи маршрутия» фаолияти тўхтатилади. Кўпчилик эса Чоржўй, Мари, Тошкент ва Тўрткўлга ўтиб кетишга мажбур бўлди.\nҚодирберган Низомаддинохун ўғлининг айтишича, «Бобоохун Хивадан қочиб Тўрткўлга, ундан эса Жумуртоғдаги Эшонёп қишлоғига боради. У ерда тирикчилигини қилиб юради».\nБу орада, аниқроғи, 1919 йилнинг декабр ойида Туркистон шўро қўшинларининг жанубий отряди И. Урядов қўмондонлигида, шимолий отряд эса, Н. Шайдаков бошчилигида Амударёнинг чап соҳилига ўтиб, Хива хонлигига бостириб кирадилар. Кўрсатилган қаршиликларга қарамасдан большевиклар, 1920 йилнинг январ ойи охирида Хива хони Саид Абдуллахонни тахтдан туширадилар. Жунаидхон эса кучлар нисбати тенг бўлмаганлиги сабабли чекинишга мажбур бўлади.\nШу тариқа 1920 йил 1 февралда Хива хонлиги ағдарилгач муваққат инқилобий қўмита тузилади. Муваққат ҳукумат аъзолари муҳожирликдаги «ёш хиваликлар»дан иборат эди.Мулла Жуманиёз Султонмуродов муваққат ҳукумат раислигига тайинлангач, Бобохун Салимовни ҳам ҳукумат аъзоси ва нозирликка таклиф қилади.Бироқ Бобохун Салимов ўзининг маслакдош дўсти Полёзҳожи Юсуаов бу пайтда Тошкентда бўлгани бўлгани боис, у билан маслаҳатлашмагани учун бундай юқори лавозимни рад қилади.Ўшанда Полёзҳожи Тошкентдан туриб Хивага-Бобоохунга мактуб йўллаб, ҳукумат аъзоси бўлса халқ учун фойдали ишлар қилиш лозимлигини айтгани, бу “Ёш хиваликлар” учун ҳам айни муддао эканлигини айтгач, Б.Салимов таклифга рози бўлади. Орадан икки ой ўтиб 9 апрел куни муваққат инқилобий ҳукумат ишини яхшилаш мақсадида унинг таркибида нозирликлар ташкил этилади. Бобоохун Салимов ҳукуматнинг адлия нозири қилиб тайинланади.\n“Кундалик масалаларни ҳал қилишда ташкил қилинган президиум 3 кишидан иборат бўлиб Мулла Жуманиёз Султонмуродов Раис, Полёзҳожи Юсупов ва Бобоохун Салимовлар унинг муовинлари эдилар».( ЎзМАРДАВ архив, Р-71-фонд, 1-рўйхат, 1-дело, 4-11 варақлар).\nШунингдек, адлия нозирлиги қошида халқ суди ташкил қилиниб унинг раиси Олимжон Ақчурин эди, Кўчмамадхон Сапаев ва Бобоохун Салимовлар суднинг аъзолари бўлишган. Халқ судига катта ваколат-олий жазога ҳукм қилиш ҳам берилганди. Шунингдек, халқ суди фуқароларининг арз-додларини тинглаш каби қозикалоннинг ишларини давом эттирарди. Бобоохун Салимовга эса табиийки бу лавозим бегона эмасди.\nМуваққат инқилобий ҳукумат шу тарзда хонлик давридаги кўпчилик ҳаёт тарзига айланиб қолган қонун ва қоидаларни ислоҳ қилган тарзда 1920 йил 30 апрелдаги I-Бутун Хоразм қурултойигача фаолият кўрсатди. Полёҳожи Юсупов бошчилигида нозирлар шўроси тузилди.\nБобоохун Салимов эса аввалги лавозимида адлия нозири вазифасида қолдирилди.\nI-Бутун Хоразм қурултойи\nДЕЛЕГАЦИЯ (ҲАЙЯТ) РАҲБАРИ\n1920 йилнинг июнь-сентябр ойларида Хоразм Халқ Республикасининг Бобоохун Салимов бошчилигидаги делегация (ҳайят) Кремлга дипломатик музокара учун боришганди.Музокара тўрт ойга чўзилганлигига масофанинг узоқлиги эмас, болшевиклар раҳбариятининг ҳийла найранг билан иш тутиши, баъзи масалаларда юзага келган келишмовчиликлар,аммо Бобоохуннинг қаътияти сабабли амалга оширилган шартномани имзолаш эди.\nМаълумки, 1920 йил 30 апрелдаги I-Бутун Хоразм қурултойида, Полёҳожи Юсупов бошчилигида нозирлар ХХР номидан РСФСРга бориб, Ленин бошлиқ большевиклар раҳбарияти билан музокара олиб бориш учун давлат делегациясини ташкил этишни энг асосий масала қилиб қўйишади.\nДелегацияга раҳбар этиб эса Бобоохун Салимов сайланади.Жуманиёз Оллқулиев, Мулла Нурмуҳаммад, Мулла Ўроз, Матёқуб охун, Мулла Иброҳим, Мадримбой, Ших Муҳаммад, Мулла Ўроз Абдулла, Мулла Жуманиёзлардан иборат делегация 3 июнь куни Хивадан йўлга чиқади.\nДелегация вакиллари Амударёдан пароход орқали Чоржўйга, ундан Бухоро, Самарқанд орқали Тошкентга етиб боришади.Бобоохун Салимов Тошкентдалик пайтида у уердаги Ҳиндистонлик Мавловий Баракатилло, Истамбуллик Козимбей, Қошғарлик Иброҳим Афанди сингари шарқ давлатларининг консуллари билан учрашиб, шарқдаги сиёсат, Россиянинг таъсиру тазйиқи бўйича суҳбатлашадилар.\nЭътиборлиси шундаки, Турккомиссиянинг В.Куйбишев, М.Фрунзе, Крижаницкий каби раҳбарлари Бобоохун Салимов билан Тошкентда ўтказган музокараларда, Хоразм Халқ Республикаси томонидан тасдиқланган делегация аъзоларини ўзгартиришни талаб қилишади. Бобоохуннинг хотираларида ёзилишича, “Жуманиёз Оллоқулиевни баъзи важлардин мандат бермай, бизларга йўлдош қилмоқдин олиб қолдилар”.Бунинг устига Ж.Оллоқулиев ХХР делегацияси аъзоси бўлса-да, Турккомиссия томонидан Тошкентда ҳибсга олиниб, то делегация Москвага кетгунча бесўроқ турмада сақланади. Мақсад, ғоятда сиёсатдон, миллий кайфиятдаги арбобни Кремльга юбормаслик, делегация аъзолари орасида тушкунликни юзага келтириш эди.\nШунингдек, делегацияга Турккомиссия томонидан яна 4 рус аскар ва таржимон Иброҳим Бурнашев қўшиб қўйилади.Хуллас, ХХР делегацияси катта қийинчиликлар билан 18 июль куни Москвага етиб келишади.\nГарчи делегация Москвада РСФСР ташқи ишлар вазири Г.Чичерин, ўринбосари Л.Карахан, шарқшунос олим ва жамоат арбоби А.Самойлович, Хоразмда бироз ишлаб кетган Г.Бройдо каби арбоблар билан баҳамжиҳат ҳар иккала давлат ўртасидаги шартномаларни ишлаб чиқишга киришсаларда, иш олға силжийвермайди.\nХоразмда бўлиб ҳақиқий вазиятни кузатган, Бобоохун Салимовнинг дўсти Бройдо Кремлдагиларнинг ХХР делегациясига нисбатан шовинистик муносабатда бўлаётганини айтади. Бобоохуннинг хотирлашича, Бройдо бу борада шундай деган: “ Сизларнинг ишингиз шу кунгача тагйир бўлгани ( юришмаганининг) , шартноманинг имзо қилинмаётганининг сабаби, баъзи кишилар онга рози бўлмай монеъ ( қарши) бўлиб турганлар. Хусусан товариш Измайлов Хоразмдин келгандин сўнг мазкур шартномаларингизни кўруб, дебдурким, бу шартномадаги сўзлар асло Хива халқи ва ҳукуматининг ёду-хаёлларида йўқ турур.Оларга бу тариқа кўп уқуқ бермак лозим эрмас”, деган.Яъни делегацияни Ленин қабул қилишни ортга суриб, ташқи ишлар вазири Чичерин учрашувидан кейиноқ асосий мақсад бўлган ХХР суверинетити тўғрисидаги шартномани имзолашдан ўзини олиб қочади.\nХХР суверенитетини тан олишдан, делегация раҳбари Бобоохун Салимовнинг Кремль раҳбарияти билан музокара олиб боришини талаб қилганидан Ленин, Троцкий каби большевик арбоблар , июль, август ойларида хоразмликларни қабул қилишмайди.Ҳар кун Кремль теварагида сарсон бўлсалар-да, делегация ортга қайтишни ўйламай, Ленин билан учраштиришни талаб қилишади.Бу борада делегацияга Бобоохуннинг дўсти Г,И.Бройдо ёрдаб бериб Ленин билан учраштиришга ҳаракат қилади.У 1920 йил апрель-июль ойларида РСФСРнинг ХХР даги мухтор элчиси бўлиб ишлаган, воҳадаги кўплаб зиёлилар, хусусан Бобоохун билан дўстлашган, ҳатто унинг Гурландаги уйида меҳмон ҳам бўлганди.\nБироқ ХХРнинг иқтисодий, сиёсий, миллий хусусиятларини яхши билган Бройдо республика раҳбарларига ён босган дея айбланиб, шахсан Лениннинг кўрсатмасига кўра ишдан четлаштирилиб Москвага чақириб олинганди.\nХоразм делегациясининг Москвадалик пайтида шаҳардаги кўплаб сайилгоҳ, театр, концертларга бориши большевиклар томонидан атайин ташкиллаштирилади.Мақсад овлоқ бир жойдан келганларга гўё ўзларининг меъморчилигу маданиятини намойиш этиб, қудратини кўрсатиш ва уларни қойил қолдириш эди. Аммо делегация аъзолари учун биринчи галдаги мақсад сайру томоша эмас, Хоразм билан Россия ўртасида шартнома имзолаш бўлган.Шу боис улар Ленин билан учрашиш имкони бўлмаётган пайтларда, Москвадаги шарқ мамлакатларидан келган элчи, консул, ҳарбийлар билан суҳбатлашадилар.\nХусусан, Измирлик Назмий Содиқбей ва доктор Фуводбей, Бухоролик Мирза Маъди Хўжа додҳо,Татаристон жумҳурраиси Саидалиев, Туркия ҳукумати хорижия нозири Жамол пошшо,Эронлик Мирсолиҳ Музаффарзодалар билан учрашиб суҳбат қурадилар.\nХоразм делегацияси Ленин билан учрашиб музокара олиб бориш чўзилаверган ўша кезларда, Петроградда , Бокуда бўлиб ўтган халқаро шарқ халқларининг конгрессида ҳам иштирок қилиб келадилар.Шарқ халқларининг ҳаёти ва ўша пайтдаги сиёсат муҳокама қилинган ҳар иккала конгрессда Бобоохун Салимов шарқ давлатларидан келган вакиллар билан фикрлашиб олади.\nБу орада Бройдонинг ҳатти ҳаракатлари билан Ленин ниҳоят хоразмликларни қисқа фурсатга қабул қиладиган бўлади.Ниҳоят 1920 йил 10 август жума куни Ленин Бобоохун Салимов, Мулла Ўроз ва Мулла Нурмуҳаммадни Кремльда қабул қилади.Кремль ходими Бурнашев ва Кельбер кузатувида Ленин хонасига кирган хоразмликлар ҳол аҳвол сўрашиб, воҳадаги вазият ҳақида сўзлаб берадилар. Бобоохун Ленинга қарата “келганимизга анча бўлди, то шу вақтгача бизлар сизга йўлиқа билмадук” дейди. Шунда Ленин ҳозир уруш кетиб турганини баҳона қилиб, “ мундин сўнгра ҳар вақт сизларга бировдин зулм ситам етишса дарҳол манинг хусусий ўзимга бир хат ёзиб билдиргайсизки, они дарҳол даф қилурман”, дея жавоб беради. Шу вақт хонадаги телефон жиринглаб, ким биландир гаплашгач, “ мани бир ишга чақирадурлар, афу қилингларким, яна ҳар вақт сўзлашмак кўнгилларингизга тушса албатта яна йўлуқурмиз” дейди.\nГўёки, хоразмлик вакиллар билан шунчаки ўтирган, бу иш эмасдек. Шу боис Бобоохун сиполик билан Ленинга ” Ишларимиз битса тезроқ кетмоқчимиз” дея ҳар иккала давлат ўртасида шартномани имзолашни унга эслатиб қўяди.\nЛенин эса, Бобоохуннинг хотираларида ёзилишича, “ Ман ушбу кун сизларининг ишларингизни комиссияга айтурман. Албатта тез биткарурлар”, дея жавоб беради. Шу тарзда музокара бошланганига энди 20 дақиқа бўлганида Ленин ваъдани қуюқ қилиб, “ иш” баҳона Бобоохунни ўзидан узоқлаштиришга ҳаракат қилади.\nЛениннинг ваъдасига ишонган хоразмликлар бир ҳафтача яна сарсон бўлиб, РСФСР ташқи ишлар вазирлигига қатнайдилар.Имзоланажак шартномани муҳокама қилиб тайёр ҳолга келтиришади.15 моддадан иборат иқтисодий алоқалар, 8 моддадан иборат ҳарбий ва сиёсий соҳалар бўйича шартнома тайёрланади.Шартномаларда ҳар иккала давлатнинг тенг ҳуқуқлилиги ва манфаатлари ифодаланганди.\nРСФСР ташқи ишлар вазири ўринбосари Лев Карахан Бобоохунга шартномаларнинг русча матни билан танишиб чиққанини, яна бир ҳафтадан кейин шартномани имзолаш мумкинлигини айтади. Лениннинг “тез” деган ваъдаси хуллас икки ҳафтагача чўзилади.Аммо яна ҳафта ўтадики, шартномани имзолаш бўйича аниқ фикр РСФСР ташқи ишлар маҳкамасида йўқ эди.\nБунинг устига Ленин томонидан уларга Москвадалик пайтида ҳамроҳ қилиб қўйилган кузатувчилар Хоразм делегациясини мазах қилиб устидан куладиган одат чиқаради. Бобоохун хотираларида бу ҳақда шундай ёзади: “Кельбер бирлан таржимонимиз Иброҳим Бурнашев кам-кам бизларни содда ва бечора кўруб беадобона сўзлари ва хоинона ҳаракатлари ҳаддин ошган жиҳатдин, оларнинг аҳволитидин товариш Бройдо бирлан товариш Янсонни огоҳ қилиб хизматларидин бекор этиб,Кельбернинг ўрнига Крашилов, Бурнашев ўринга Бакиевни тайин қилдурдик”.\nБу орада Лениннинг тобшириғига кўра, А.Измайлов тайёр ҳолга келган,РСФСР ташқи ишлар маҳкамасида Г.Бройдо, Чичерин, Караханлар томонидан Бобоохун ҳамкорлигида тайёрланган шартномага илова қўшишни талаб қилади. Измайлов Бобоохунга РСФСР ташқи ишлар ишлар маҳкамаси комиссиясининг илова масаласида мажлисини ўтказишни айтади.\nХоразм делегацияси ўзларининг манфатларига зид, Россия фойдаси учун тайёрланаётган илова ҳақидаги мажлисга бормай байкот эълон қиладилар. Бобоохунга маслакдош дўсти Бройдо шундай дейди: “Сизларнинг фойдангиз учун биринчи даражали муҳим ва даркор моддаларга илова қўшиб, Хоразм ҳақида фойдасиз, балки зарарли бўлгудек иш олиб бормоқчи улар.Нечук бўлса ҳам ғайратли бўлинг, ман ҳам қўлдин келган ёрдамни дариғ қилмасман”.\nГарчи Бройдо ёрдам беришга интилсада, А.Самойлович, Л.Карахан каби РСФСР ташқи ишлар маҳкамаси ходимлари Бобоохун олдига Ленин тобшириғига кўра тайёрлатилган иловани бериб уни имзолашни таклиф қиладилар.\nИловада, Бобоохуннинг хотираларида ёзилишича, “Хоразмдаги бутун почта ва телеграфлар Русия ҳукуматининг ихтиёрига қоладур.Хоразмнинг ҳозирда экилмай турган ерларидин русларнинг истифода (фойдаланмоқ) этмоқ ҳақи борлигини Хоразм ҳукумати тасдиқ қилади.Амударё аёқи, Орол денгизида балиқ овламоқ русларга махсусдир.Ариқларни қазмоқ ва тозодин ариқ ёрмоқ русларнинг тадбирлари ва ҳоҳлаганларга мувофиқ бўлур.Ва доғи Хоразм ҳукумати ўз еридин оташ араба йўли берур ва йўлнинг ҳар тарафидин бир чақиримлик ер ҳам берур” дейилганди.\nБобоохун фикрига кўра, “ бу илова Хоразм ҳақинда генерал Кауфман ва Галкинлар ясаган шартномалардин минг мартаба ёмонроқ турур.Шу боис илованинг охирроқларини қулоқ эшитса ҳам, кўнгул фаҳм этмай, курсига суяниб, молу-ҳайрон бўлибманки, иловалар ўқилиб тамом бўлгандин сўнг, ҳаммалари мани ёнимдин чиқиб кетганларини ҳам онгламай қолубман”.\nШундан кейин Бобоохун Ленин томонидан буюртма бўйича А.Самойлович тайёрлаган иловани имзоламаслигини айтади.Шунда Самойлович, “ ман ёлғиз таржимон турурман, бошқа иш қўлимдан келмас, аммо не чора қилурман” дея ташқи ишлар вазирлигига мурожаат қилишни айтади.\nСўнгра Бобоохун Чичерин,Карахан каби рус дипломатлари билан музокара олиб бориб,Хоразм делегацияси иловани имзоламаслигини билдиради.Делегация раҳбари сифатида Бобоохун, “ бизларнинг ишларимиз бул тариқа чувалашаверса, бизларга шартнома даркор эрмас”, дея Ленин билан учраштиришни талаб қилади.\nЧичерин илова бўйича Караханга учрашиш кераклигини айтади. Карахан эса бетоблигини айтиб узр сўрайди.Шунда бюрократик тўсиқлар жонига теккан Бобоохун Чичериннинг ёрдамчиси Крашиловга, “товариш Ленин билан товариш Чичеринга телефон қилинг, ўзим ёнингизда турурман, то оларни кўрмагунча бизларни ишларимиз битгудек ўхшамайдур” дейди.Крашилов эса телефон бузуқ дея баҳона топади.Икки ойдан бери тайёр шартномани имзолатолмай сарсон бўлаётган делегация охири РСФСР халқ комиссарлари кенгаши бош назоратчиси Бакиев олдига шундай шарт қўяди.Бобоохун унга шундай дегани унинг хотираларида қуйидагича келтирлади: “Ўзим югурмагунча, кишига инониб иш битмайдур.Крашилов бизга айтадурким: “Ман Ленин бирлан Чичерин иккисига ҳам телефон бердим.Жавобида иккиси ҳам дедиларким, Хива вакиллари сўзларини Караханга айтсунлар.Карахан бизларга айтур деб Крашиловнинг бу сўзи Карахан бирлан маслаҳат айтилган сўздир.Ман бунга ишонмасман.Улуғлар ҳаргиз вакиллар сўзларини бизларга бевосита айтмасун демаслар, бу ёлғон турур.Бизнинг жойдаги телефонларни бузуқ дегани ҳам ёлғон турар.Бизларни товариш Ленинга йўлиқмоғимиз зиёда зарур ва лозим эрканини, то шул кунгача ҳеч бир ишларимизни битмай турганини айтуб қўйдик.Жавобида дедиким: ушбу сўзларингизни Ленинга билдирурман.Нима жавоб айтса яна сизларга айтурман деди”.\nАммо на Ленин, на Чичерин ҳар иккала давлат ўртасида имзоланажак шартнома ёнидан, Хоразм манфаатлари учун зид, Россия манфаати устун иловани олиб ташлашни истамасди.\nШундан сўнг Бобоохун Салимов Чичерин ва Караханга, агарда иловани имзолаган тақдирда, большевикларнинг шарқдаги сиёсати, хусусан Лениннинг Чор Россияси зулми остидаги Ўрта Осиё халқлари мустақилдир деган ғоясига путур етажаги, шундан кейин большевиклар сиёсатига ҳеч ким ишонмаслигини батафсил тушунтиради.\nАна шундан сўнггина Ленин, Чичерин ва Карахан Хоразм манфаати учун зид бўлган иловани олиб ташлаб, шартномани имзолашга рози бўладилар.\nШу тариқа “ 1920 йил 13 сентябрда Кремльда РСФСР ва ХХР ўртасида шартнома имзоланади.Шартномани РСФСР томонидан ташқи ишлар вазири Г.В.Чичерин, ХХР номидан адлия вазири Бобоохун Салимов имзоладилар” (ЎЗМАРДАВАРХИВ, Р-71-фонд, 1 рўйхат, 6-дело, 128-129 варақлар).\nУшбу шартномага кўра, РСФСР ҳукумати ХХР мустақиллигини ва дахлсизлигини тан олди.Россия империяси даврида рус капиталистлари томонидан Хива хонлиги ҳудудида бунёд қилинган барча банклар, заводлар, фабрикалар, савдо корхоналари ва бошқа иншоаатлар ХХР мулки деб тан олинади. Давлат чегараси деб, 1920 йил 13 сентябрдаги чегара тан олинди ва чегара белгилаб қўйиладиган бўлди.РСФСРда яшайдиган ХХРнинг фуқаролари ,ХХРда яшайдиган РСФСР фуқароларининг ҳуқуқ ва бурчлари белгилаб олинади.\n“Имзоланган шартнома 1920 йил 29 сентябрда РСФСР МИК сессиясида ва 1920 йил 26 октябрда ХХР нозирлар кенгашида тасдиқланади” ( ЎЗМАРДАВАРХИВ, Р-71 фонд, 1-рўйхат, 6дело, 128-129 варақлар).\nАна шу тариқа икки ой давомида Бобоохун Салимов бошчилигидаги делегация Ленинни ўзларининг тайёрлаган ХХР мустақиллиги тўғрисидаги шартномани тан олдиришга мажбур қилади.\n15 сентябр куни Бобоохун Салимов Анварпошшо билан учрашиб қўлга киритилган дипломатик ғалаба, бундан кейинги ХХРнинг сиёсати масласида суҳбатлашадилар.\n17 сентябр куни эса Хоразм делегацияси раҳбари Бобоохун Салимов ўз элдошлари билан ўзларининг ХХР мустақиллиги ҳақидаги шартномани РСФСР томонига имзолатгани шарафига тантанали зиёфат берадилар.Ушбу тадбирда Туркия вакиллари Анварпошшо, Самийбек, Афғонистоннинг мухтор вакили Муҳаммад Муҳаммад Валихон,Доғистонлик Шамил афанди, Москвадаги мусулмонлар кенгаши раиси Султон Алиев ва бошқалар иштирок қилишади.\nУшбу тантанада Анварпошшо шундай нутқ сўзлайди: “ биродар Бобоохун бу Осиё иқлимининг, хусусан Ислом мамлакатлари хароб ва беъэтибор бўлиб, аксари ерлари мусулмонларининг қўлидан кетуб турган бир вақтда сиз руслар бирлан бул тариқа мусулмонларга манфаатли аҳдномани Хоразм учун ясаганигиз бир улуғ қаҳрамонлик ва фавқулодда бўлибдурким, бул тариқа бошдан аёқ мусулмон фойдасига бўлган аҳдномани неча юз йиллардин буён ҳеч ислом мамлакати қила билган эрмасдур.Оллоҳ таоло бу ишингизни доимо муборак қилғай.Неча юз минг аскар кучи бирлан қилиб бўлмаган ишни, ёлғиз тил ва қалам кучи бирлан битказибсиз”.\nХуллас, тантанали тадбирдан кейин шунча кунлик машаққатли сафар якун топади ва Бобоохун Салимов бошчилигидаги делегация ХХР мустақиллигини тан олган шартномани олиб, Москва, Самара, Оренбург орқали октябр ойида Хоразмга етиб келадилар.\nХХР мустақиллигини тан олдирган «ёш хивалик»ларнинг амалга ошираётган ишлари РСФСРнинг мухтор вакили М. Сафонов, Хоразмдаги Қизил Армия қўшинларининг Хоразм иштирокион партияси раҳбарларига ёқмас, улар қоғозда тан олинган мустақилликни амалга оширишга тўсқинлик қилишарди. Ҳатто 1921 йилнинг бошида бир гуруҳ коммунистлар ва қизил армия сиёсий ходимлари Полёзҳожи Юсуповни бадном қилиб ишдан олмоқчи бўлдилар. Улар ўз ниятларига эришадилар ҳам.\nНатижада Полёзҳожи Юсупов, Бобоохун Салимов, Назар Шоликоровлар қочиб яширинишга мажбур бўлдилар. Ҳукумат нозирлари ҳам янгидан тайинланди. Уларнинг кўпчилиги коммунистик партиянинг аъзолари эди. РСФСРнинг Хоразмдаги мухтор вакили М. Сафанов, Пурхив бошлиғи-Х. Мусаев, Ш. Ҳасанов, Х. Ваисов каби қизил армиячилар Хоразмда худди ўзларини Чор Россияси амалдорларидек тутишар, шунинг учун ҳам «ёш хиваликлар» ишларига доим аралашиб турардилар.\nУлар Бобоохун Салимов ва Г. В. Чичеринлар имзолаган РСФСР ва Хоразм ўртасидаги шартномани бузиб келишарди. 1921 йил 6 мартдаги машъум воқеа ҳам ана шундай ҳодисалардан бири эди. Уларнинг ўзларини чор амалдорларидек тутганлигини ХХР раҳбарларини «ўз вазифасини бажармаган» деган баҳона билан ҳатто 2 ойдан ўзгартириб турганлигидан ҳам билиш мумкин.\n1921 йилнинг 6 мартидан сентябр ойигача бўлган қисқа муддат ичида Ж. Қўчқоров, М. Оллаберганов, М. Ибняминов ва яна М. Оллабергановлар ХХР ҳукуматини бошқардилар. Бундан ташқари кўплаб нозирлар бир неча бор алмаштириб турган.\n1921 йилнинг сентябрида ХХР МИК раиси қилиб Отамахзумохун Муҳаммадраҳимовнинг қўйилиши ХХР фаолиятида ўзгариш ясади. У ҳукумат бошлиғи бўлгач, амалга оширган ишлар ҳатто большевиклар «доҳий»сини ҳам чўчитиб қўйди. О. Муҳаммадраҳимов Москва топшириғига кўра ХХР фавқулодда комиссияси раиси бўлиб келган А. А. Иоффени ХХР ички ишларига аралашгани учун МИК раиси сифатида 24 соат ичида Хоразмдан чиқиб кетишни талаб қилиб ультиматум топширди.\nОтамахсумохун Муҳаммадраҳимов шунингдек, 1921 йил 6 мартда номи бадном қилинган, яшириниб юрган инсонларни ХХР бошлиғи сифатида ишга таклиф этди. Жумладан Бобоохун Салимовни ҳам.Тўрткўл, Юмритоғ ва туркманлар орасида яшириниб юрган Бобоохун Салимов шундан сўнггина Хивага бориб яна сиёсий фаолиятга киришади.\nХХР МИК президиумининг қарори билан у Афғонистонга элчи қилиб тайинланди. Бироқ 1922 йил 5 февралдан ХХР ташқи сиёсатини РСФСР ҳукумати орқали олиб борилиши муносабати билан қўшни давлатлардаги элчилар қатори Бобоохун Салимов ҳам чақириб олинди. Энди Хоразмда маориф ва маданият нозирлигида мактаблар учун янги ўқув қўлланмалари яратиш комиссиясининг раиси бўлиб ишлай бошлади.\nБобоохун Салимов бу вазифада ишлаб туриб ўзи ҳам мактаблар учун «Алифбе» ва «Ўқиш» китобини яратди. Мулла Бекчон Раҳмонов билан ҳамкорликда ўқув қўлланмалари ёзди. Унинг «Мактаб» сарлавҳали шеъри халқ маорифи учун сидқидилдан ишлаган жонкуярнинг аниқ қиёфасини кўрсатади:\nХушдур не бало ҳавойи мактаб,\nЖон ўлса раво фидойи мактаб.\nМактаб демаки мадори илмдир,\nТо илм иладур бақойи мактаб.\nРашк ўтига ўртамиш Эрамни,\nГулзори фараҳ фазойи мактаб.\nАнвойи илм маъданидир,\nҲар гўшайи бир саройи мактаб.\nТан ўлғуси булбули баҳорда,\nТифлони ғазал саройи мактаб.\nҲар кимда бор эрса жаҳл дарди,\nДаф айлагуси давойи мактаб.\nГўдаклар адибу олим ўлмас,\nТо чекмагунча жафо мактаб.\nТопмоқ тиласанг икки жаҳонни,\nЗинҳор бўл ошнойи мактаб.\nХоразм эллин айлагай мунаввар,\nНури қамари саймойи мактаб.\nМингдан бирини тугатмас Ожиз,\nЮз йил деса ҳам санойи мактаб.\n«Хоразм элин айлагай мунаввар мактаб» деб билган Бобоохун Салимов 1923 йил бутун Хоразм аҳлининг IV қурултойида ХХР адлия нозирининг муовини, 1924 йил 26 мартдан ХХР адлия нозири вазифаларида ишлаб бошлади. 1924 йил 17 апрелдаги руҳонийларнинг I-қурултойи чақирилиши ва ўтишига раҳбарлик қилди.\n1924 йил 22 ноябрдаги миллий давлат чегараланишидан кейин Бобоохун Салимов сиёсий фаолиятини тўхтатиб аввал Гурланда, кейин Юмуртоғ этагидаги, Эшонёп бўйидаги қишлоқда деҳқончилик билан шуғулланди.\nБу вақтда жамиятдаги онгли, фикрлаш тарзига эга бўлган инсонларни «халқ душмани» деб атай бошлаган давр бошланганди. Бобоохун Салимовнинг кўпгина таниш билишлари ҳам шу тарзда «Халқ душмани»га чиқарилиб, қамоқхонага ташланади. У бир танишини ҳақлиги ва ҳеч қандай «халқ душмани» эмаслигини исботлаб Қипчоқдаги қамоқхонадан чиқаради.\nБироқ мустамлакачилар учун тирик юриш «хавфли» деб топилган ва қора рўйхатга киритилган одамлар орасида Бобоохун Салимов ҳам бор эди. Ниҳоят 1929 йил 10 майининг кунчиқар маҳали махсус Бобоохунни йўқ қилиш учун тузилган гуруҳ Юмуртоғдаги қишлоққа боради. Қодирберган Низомаддинохуннинг хотирлашича, “Бемаҳалдаги отлар дупури ва ниҳоят эшикнинг қаттиқ тақиллаши Бобоохун ва унинг умр йўлдоши Шукуржон аяни безовта қилади. Долонда турган Бобоохун уларни кузатиб «ахир бу таниш йигитлар-ку» дея ҳайрон бўлади. Бироқ уларнинг важоҳатини кўриб қочмоқчи бўлади. Афсуски, уни тутиб отиб ўлдиришади. Ўғли Соатаддин қочиб бораётганида унга ҳам икки ўқ узишади. Шукурки, ўқ тегмайди. Бироқ, 30-йиллар сургунидан қочиб қутулолмай «Халқ душмани» деб қамалади.”\nБобоохун Салимовни эса Жумуртоғдаги Саломат бува қабристонига дафн қилишади. Ундан Ёқутжон, Ҳадияхон, Соатаддин, Абдулла, Ҳамид, Шукурилла исмли фарзандлар ва энг асосийси яхши ном қолди.\nУмр интиҳоси фожиали тугаган Бобоохун Салимовнинг ҳаёти тарихчи Жумабой Раҳимов ёзгандай «Чақмоқ каби чақнаб ўтди. У ғоят мушкул бир пайтда ҳақ ва ҳақиқат учун кураш йўлига кирди»…\nУнинг номи шунинг учун ҳам Ватан тарихида ўчмас из қолдирди.\nБРОЙДО ВА БОБООХУН САЛИМОВ\nХоразмда шўролар ҳокимияти,хусусан унинг илк даврлари ҳақида гап кетганда большевикларнинг юртимизда шовинистик сиёсат олиб борганлари,чунончи маҳаллий арбобларга нисбатан назар-писандсиз иш тутгани ҳақида сўз юритилади.Бу тўғри бўлиб,Хоразмда мустамлакачилик сиёсати юргизган Шайдаков, Шербаков, А.Иоффе,Элиава,Скалов, Сафонов каби большевикларга тегишлидир.Аммо ўзга миллат вакили бўла туриб,Хоразмдаги маҳаллий арбобларга ҳокимиятни тўла топширишни ёқлаган инсонлар ҳам бўлган.Шулардан бири Г.И.Бройдодир.У 1883 йили Вильно шаҳрида туғилган. Юрист,1909 йилдан бошлаб Тошкентда адвокат ёрдамчиси бўлиб ишлайди.1912 йилдан инқилобий ҳаракатларда иштирок этади.1918 йили Туркистон АССР МИКнинг Москвадаги мухтор вакили, Шарқий Фронтдаги I-IV армияларнинг сиёсий комиссари, 1920 йил августигача эса Турккомиссиясида хизмат қилади.\nБройдо 1920 йил Хива хонлигига келиб вазиятни ўрганади. У хонликнинг турли жойларида бўлиш жараёнида Гурланда ҳам бўлади. Бу ҳақда «Ёш хиваликлар» ҳаракати йўлбошчиси Полёзҳожи Юсупов шундай ёзади: «Товариш Бройдо Гурлан устидан юрмакчи бўлганидан Бобо Охун эшон жавоб олиб бу улуғ меҳмонларга хизмат қилмоқ учун бурунроқ Гурланга кетди. (Яъни Хивадан Гурланга боради — У. Б.) Бориб халойиқни жам қилиб меҳмонларни шўролар ҳукумати тарафидин келганини, мақсудларини ҳаммага тушунтируб ҳамма асбобларини омода қилиб турди. Товариш Бройдо Гурланга бориб Бобо Охун Эшоннинг уйида бир оқшом бўлиб, жами Гурлан халқини жамлаб кўп яхши сўзлар ва насиҳатлар айтуб, бечора эзилган Гурлан халқини кўп хушвақт ва миннатдор қилиб Гурланда тозо бир мактаб очмоқ учун қарор қилиб Охун Эшонга топшириб ўтур кетди».\nГарчи Бройдо Гурланда фақат бир кеча кундуз бўлишига қарамай, халқ билан учрашиб мавжуд вазиятни уларга тушунтиришга уринди. Ҳатто илму-маърифатга гурланликларни янги босқичда давом қилдириш ниятида мактаб ташкил қилиш ташаббускори ҳам бўлди.\nБройдо Хоразмдалиги пайтида гурланлик Бобохун Салимов билан дўстлашади. Унга «қурултой ўтгандин сўнг хоҳ-ноҳақ Московга боринг, Худо хохласа сизнинг бирлан кўришуб Хоразм учун кўп фойдали ишлар қилурмиз», дея Хоразмдаги қисқа фаолиятини тугатиб Тошкентга кетади. Хоразмда мухтор вакил сифатида қисқа муддат Бройдо бу ердаги вазият ҳақида ҳаққоний хулосалар чиқаради. Мана улардан қисқача сатрлар: «Туркистон мусулмонлари орқали Хива қўшинини ташкил этишга кўмак бериб, қисмларимизни иложи борича тезроқ олиб чиқиб кетиш керак». «Рус ходимларини четлаштириб, ўрнини маҳаллий мусулмонларга бериш лозим…»\nБройдога Хоразмда ҳамроҳлик қилган унинг маслакдоши И. Р. Фонштейн эса шундай ёзади: «Биз бу ерда кўрган нарсалар шунчалик даҳшатлики бунақасини ҳеч қаерда кўрмаганмиз. Ошкора ҳарбий талон-тарожликлар уюштирилган, қўлга тушган нарсалардан штаб раҳбарлари ўзларига кўпроқ улуш олиб қолиб, қолганини тақсимлашган. Хотинларни олиб кетишган, уларни асира сифатида сақлаб бозорларда ким ошди савдосида сотишган. Хива саройлари яксон этилган. Скалов буларнинг бошида туради ва у жинояткорона лоқайдлиги учун айбдордир…».\nБройдо асира сифатида бозорларда сотилган қизларни озод қилдириб, уларни оилаларига қайтаришга эришади.Шунингдек, шу ва бошқа хотин-қизлардан иборат тикувчилик цехи ташкил этиб, уларга алоҳида жой ажраттириб беради.\nБройдо бундан ташқари 1920 йил февралида хонлик ағдарилгач ташкил этилган муваққат ҳукумат бирон иш қила билмаганини ҳам таъкидлаб ўтган.У шўро Россияси хонлик тузумини ағдаришда қандай роль ўйнаган бўлса, янги тузумни ўрнатишда ҳам шундай ёрдамини аямаслигини қайд қилади.Ҳамда маданият, маориф, ҳарбий, халқ хўжалиги, молия, олий муфаттиш, адлия, хорижия нозирликларини тузиш, уларнинг вазифаларини тушунтиришга ҳаракат қилади.Умуман олганда Г.И.Бройдо 1-Бутунхоразм қурултойини ўтказиш, республиканинг давлат тузилиши ва бошқарув лавозимларилари қандай бўлиши ҳақидаги маслаҳатлари билан ёш давлатнинг шаклланиши ва қад тиклашига катта ёрдам беради.Айнан унинг таклифи билан Полёзҳожи Юсупов,Бобоохун Салимов,Бекжон Раҳмонов сингари ҳурриятпарвар ислоҳотчи “Ёш хиваликлар” Хоразм республикасининг ҳукумат раҳбарлиги ва нозирлигига тайинланишади.\nБройдо шулар билан бирга Хоразмда ўзбошимчалик билан ўзларини чор генералларидек тутган мустамлакачилик кайфиятидаги қизил командирларни тартибга чақирди, айримларини жазолади ҳам.Хусусн унинг талаби билан Н.ШайдаковВ.Урядов сингари Хива хонлиги ҳудудига бостириб кирган,Хоразм республикаси шаклланишига халақит бераётган қизил командир, бошқа партия ва шўро ходимлари қамоққа олинади.Урядов 10 йилга,Шайдаков 2 йилга қамалади.Взвод командири Родионов эса Хоразмда талончилик қилгани учун 25 апрелда Бройдо талаби билан отиб ўлдирилади.\nБройдонинг таклифи ва ёрдами билан қисқа вақт ичида 8 та биринчи босқич мактаби, ўқитувчилар курси, сиёсий мактаб, маориф уйи, болалар боғчаси, киноматография, типография, қариялар,болалар уйи ташкил этилади.Халқ банки ташкил этилиб, РСФСР томонидан 40 млн рубл кредит берилади.Миллий пул чиқарила бошланади.4 та кўприк қурилиши ва каналларни тозалаш ишлари бошлаб юборилади.чоржўй-Хива телеграф алоқаси ишга туширилади.Хивада маҳаллий командирлар ташкил этиш учун Москвадан эмас,Тошкентдан 18 та мусулмон командирлар таклиф этилади.Шунингдек воҳада илк бора Бройдо таклифи билан Мулла Бекжон Раҳмоновдек Туркияда таълим олган Хивалик жадид муҳарририлигида “Инқилоб қуёши ”газетаси 1920 йил март ойидан чоп этила бошланади.\nШу каби Бройдо 1920 йил 27-30 апрел кунлари ўтказилган 1-Бутунхоразм қурултойининг миллий руҳда ўтказилишига, давлат ,ёш республиканинг мустақил давлатчилиги учун курашадиган раҳбарлар ҳукумат таркибига киришига ҳаракат қилади.Айнан Бройдонинг таклифи билан Хоразм республикасининг концтитуцияси қабул қилиниб, унда кенг имкониятлар берилганди.Умуман олганда Г.И.Бройдо Хоразм Республикаси қад тиклашида катта хизматлар қилган давлат арбоби эди.\nАфсуски,Бройдонинг Хоразмда бўлиб вазиятни тўғри баҳолагани Москвадаги шовинистларга ёқмайди ва уни мухтор вакилчиликдан четлаштириб, ўрнига Хоразмда жинояткорона шовинистик сиёсат юргизаётган Скаловни қўйишади.\nБройдо кейинчалик Москвага ишга кетиб фақат назарий ишлар билангина шуғулланади. Гурланлик Бобоохун Салимов Хоразм делегацияси раҳбари сифатида РСФСР ҳукумати билан 1920 йил ёз ва куз фаслларида шартнома тузиш мақсадида Москвага борганида Бройдони топиб унга учрашади. Қадрдон дўстини ҳурмат қиладиган Бройдо Бобоохун ва унинг делегацияси аъзоларини Москва, Петербургнинг диққатга сазовор жойлари билан таништиради. Бройдо Бобоохундан Хоразмдаги вазият, у ердаги дўстлари, Гурланда бўлганидаги халқ билан учрашувини эслаб дийдорлашадилар. Бобоохун Салимов ва делегация аъзолари қийин вазиятларга тушиб қолганларида уларга ёрдам беради.\nХулоса шуки, Бройдодек сиёсатчи ва ҳарбий раҳбар бошқа рус шовинстлари сингари Хоразмлик маҳаллий арбобларга бошқарувни ўзлари тўла эгаллашларига ишонди, уларга кўмак беришга уринди, ўз тақдирини ўзлари белгилаш назариясига ижобий ёндашди. Ҳатто гурланлик Бобоохун Салимов ва унинг ҳамроҳларига Москвадалик пайтида ҳам қўлидан келган ёрдамини аямади. Бройдо ва Хоразм, хоразмликлар мавзуси эса тарихда ўрганса арзийдиган мавзуга айланиб қолди.\nСалимохуннинг Муҳаммад Карим (Бобоохун)дан кичик Имомаддин, Низомаддин, Иноятжон исмли ўғиллари ва Уллижон, Саодатжон деган иккита қизи бўлган.\nҚозикалоннинг барча ўғиллари Хивадаги мадрасаларда ўқиб охун унвонига эга бўлишган, Мадаминхон, Қозикалон мадрасаларида мударрис, охун бўлиб ишлаган. Афсуски, 1924 йилдан кейин дин ва диндорларни, умуман фикрлай оладиган саводли одамларни таъқиб қилиш бошланади. Нафақат мадрасаларнинг вақф ерлари, балки, бой-ўзига тўқ хонадонларнинг молу-мулк ерлари ҳам тортиб олинади. Хусусан, ХХ аср бошларида, Гурлан беклигида 30693 таноб ерлар Қушларбеги, Элтузар иноқ. Амир тўра, Худайназарбой, Бобожонбой сингари Қозикалон Салимохун ва унинг авлодларига ҳам қарашли эди.\n1924 йилдан кейин эса Салимохун авлодларининг Хива, Қўшкўпир ва Гурландаги ерлари ҳам тортиб олинади. Фақатгина тирикчилик учун озгина ер қолдирилади. Негаки, 1926 йилда колхозлар тузила бошлангунча кўпчилик хонадонларда ерлар хусусий мулк сифатида сақланиб қолганди. Бироқ 1927 йилда Қозикалон авлодлари ерларини яшириб ҳисобга киритмай келди дея Имомаддинохун, Низомаддинохун, Иноятохун устидан суд ташкил қилинади. Уларга «ерларни ҳисобга киритмай яшириб келди» деган айб қўйилиб мавжуд 60 таноб ерлари тортиб олинади ва 3000 сўм жарима солинади.\nБу даврда фақат Гурланда Салимохун авлодларининг ерларидан бошқа яна кўплаб бой хонадонларнинг мол-мулклари ҳам тортиб олинади. 1929 йил 1 январгача бой хонадонлардан 1000 таноб ерлар, 55 от, 67 ҳўкиз, 14 туя, 58 чиғир, 39 арава, 21 хўроз, 13 жувоз, 40 омоч, 4771 пуд жўхори олиб қўйилади.\nАна шу воқеалар содир бўлган 1929 йилда Бобоохун ўлдирилгач, унинг инилари бошида ҳам қора кунлар бошланди.\nИмомаддин, Низомаддин, Иноятохунлар оғасининг йил ошига Жумуртоғ этагидаги Эшонёп қишлоғига боришади. Йил ошини ўтирган кунлари Авазхўжа уламо деган зиёфат беради. Низомаддин Имомаддин оғасига «зиёфат мавриди эмас» деб Авазхўжанинг зиёфатига бормасликни ўтиниб сўрайди. Бироқ оғаси зиёфатга кетади. Ана шундай пайтда, намозшомдан сўнгроқ 10 отлиқ қишлоқга кириб келишади. Улар қишлоқдаги барча аҳолини бир жойга тўплаб, улар орасида эркаклар озлигини кўриб, эркаклар қаерга кетганини сўрашади.\nНизомаддин оғасини огоҳлантириш учун отлиқларга сездирмай қишлоқдан қочиб Дарёлиқдаги кўлдан Авазхўжаникига боради. Оғасига большевиклар келиб эркакларни тўплаётганини айтиб, қочишни таклиф қилади.\nБироқ Имомаддин «қазоси етган ўлади» дея зиёфатда қолишни маъқул кўради. Низомаддин эса энди Авазхўжанинг уйидан чиқмай турибоқ, отлиқлар келиб уйни ўраб олишади. Низомаддин уйнинг деразасидан (орқа тарафдан) қочиб кетади. Зиёфатдаги барча эркаклар сингари Имомаддинни ҳам большевиклар Тўрткўлга ҳайдаб кетишади. Шу-шу Имомаддин уйига қайтиб келмайди. Ундан Садраддин, Отамахсум, Зоҳид, Азизпошша каби фарзандлар қолади.\nНизомаддин эса гарчи хонлик даврида Мадаминхон, Қозикалон мадрасаларида мударрис, охун бўлиб ишлаган маърифатли уламо бўлсада, шўро даврида Қозикалоннинг фарзанди бўлгани учун умрбўйи таъқиблар остида яшайди. Гурланда, Хивадаги мактабларда муаллим бўлиб ишласада, гоҳ Гурланда, гоҳ Хивада тазйиққа олинган. Урганч, Хива турмаларида қамоққа ташлаб қўйилган. Аммо аниқ далиллар билан «халқ душмани» деб исботлаб берилмагач 3 кундан кўп ушлаб туролмай қўйиб юборишади. Бироқ 1938, 1942, 1948 йилларда ҳам маълум муддат яна асоссиз, ёлғон даъво айблар билан халқ душмани дея қамоқда сақлашади.\nҲатто 1942 йили уни Тошкентга ҳам олиб кетмоқчи бўлишади. Бироқ, аниқ бир исботсиз айблар билан суткалаб ушлаб тургач қамоқдан бўшатиб юборишга мажбур бўлади. Негаки, Низомаддин ўзининг айбдор эмаслигини исботлаб беради. Уни «воҳада яшаманг» деб чиқариб юборишади. Шундан сўнг у то 1957 йилгача Жумуртоғдаги Эшонёп қишлоғида яшайди. Шу йили юртга кўчиб келади.\nАфсуски, бу ерда яна уни тинч қўйишмайди. 1962 йилда уни «келиб чиқиши диндор» деган айблар билан яна таъқиб қилишади. У кўп йиллар қочиб яшриниб юрганида Мулла Карим, Рамат сўфи, Жумамурод боғбон, Исмоил, Юсуф, Яхшимурод ака сингари Низомаддиннинг дўстлари унга ёрдам беришган.\nНизомаддинохун 1970 йил 81 ёшида вафот этади. Унинг Саодатжон онадан Қодирберган, Хуршидпошшо, Зайнаб, Хадича сингари фарзандлари қолган.\nСалимохуннинг тўртинчи фарзанди Иноятохун бўлиб, у ҳам мадрасада таҳсилини олган. Хива, Гурлан мактабларида ўқитувчилик қилади. Иккинчи жаҳон урушидан олдин уни ҳам «халқ душмани» деган сохта айб билан қамашган. Икки йил Тошкент турмасида ётган. Кейин Мурманскдаги ГУЛАГда маҳбусликни ўтайди. Уни Низомаддинохун ўзини ҳеч кимга Иноятнинг оғаси эканини билдирмай, гўё дўсти сифатида кўриб келади. Қамоқ муддатини ўтаб келган Иноятохун касаллангани учун уруш даврида Гурланда вафот этади. Низомаддинохун ва Иноятохун ҳам Юмуртоғдаги «Саломатбува» қабристонига дафн қилинган. Иноятохуннинг Адилпошша аядан, Сирожиддин, Файзираҳмон деган ўғиллари қолган.\nҚозикалоннинг Уллижон исмли қизи эса Ферузнинг ўғли Ибодулла тўрага турмушга чиққан. Аммо туғиш пайтида вафот этади. Саодатжон исмли қизи эса турмушга чиқмай оға инилари фарзанди тарбияси билан шуғулланиб, 1951 йилда вафот этади.\nХива хонининг қозикалони Салимохун ва унинг охун авлодларининг долғали алғов-далғов йиллардаги, сурон ва қирон давридаги тақдири шундан иборат.\n1338 тарих ҳижрийда Хоразм халқ қурултойи иттифоқлари бирлан Русия шўролар ҳукуматининг маркази Масквоа шаҳрига қурултой тарафидин вакил бўлиб, шўролар ҳукуматини табрик қилиб, баъзи илтимослар қилмоқ учун биз фақирвакил Бобоохун ҳайъат раиси, Жуманиёз Оллоқулиев, Мулла Нурмуҳаммад, Мулла Ўрозлар ҳайъат аъзолдикка сайланиб, Муҳаммад Ёқуб охун, Мулла Иброҳим ва Мадрибойлар раис хизматчиси, Ших Муҳаммад ва Мулла Ўрознинг одами Абдулла, Жуманиёзнинег одами ва товариш Луткевич, товариш Измайлов тарафидин йўлбошчи қилиб мазкур тарихда моҳи шариф рамазоннинг 17-сида пайшанба куни йўлга чиқиб,Хонқага келиб, Оллаберганбой Гавдон ва хонқа шўроси раиси матёқуб хўжа истиқбол қилиб дарё лабига келтириб, ҳаммаларимизни қайиққа миндируб узотиб қолдилар.Қайиқларимиз Шоҳобод ёпи ичидан дарёга чиққан вақтда кеч бўлиб, қоронғи тушган сабабли кемачиларимиз юра билмай ноилож бир қайирда ётиб жума куни эрта бирлан дарёдин ўтиб Беклибой Боякнинг жойига бориб роҳатланиб таом еб, пешин вақтдин сўнг чиқиб шаҳарда Жуманиёз Оллоқулиев уйига бориб асойиш қилиб таомдин сўнг дарё бўйига бориб пароходда первий клласда жойлашдук.Пароход шанба куни йўлга равона бўлди.Ўн киши ҳам багажларимиз учун 12,5 минг манотга билет олдик.Баъзи нимарсалар учун бўлса керак пароход намозшомдан сўнг юриб Туямўйинга қўниб, якшанба куни эрта билан юриб кетди.Кумуш тепада Оннахон дарё лабинда кўриниб, Мулла Нурмуҳаммад бизларнинг йўлдошимиз деган важидин қайиқ юбортириб пароходга олдурдик.Келиб қўлингдаги шаҳодатнома хатни кўрсатди.Мазмуни Хоразм халқ шўролар ҳукумати Оннахонни Ғуломали тарафидин Масквага ҳайъат бирла ҳамроҳ бўлиб бормоққа Бобо Охуннинг ихтиёрига топширдук, дебтур.Биз ҳам қабул қилиб яхши келибсиз дедук.Кечқурун пароходда соз чалиниб бир неча рус йигит-қизлари ўйнамоққа машғул бўлди.Бизлар ҳам томошада ўлтуриб икки кунги сайёҳатларимиз хушлик билан ўтди.Аммо Хивадин Тошкантга ўқимоққа чиққан талабалардин Муҳаммад Назар деган бириси келиб ўзларини ноиб раислари Худойберганбойдин шикоят қилди.Бизлар ҳаммаларни чақириб койиш ва насиҳат қилиб юбордук.Душанба куни пароход Даррон тўқойига бориб етиб, сешанба куни Даррон ёпи соқасида қўниб, чоршанба куни Даёхотундин ўтиб, Хива бирлан Бухоро ҳудудидаги Эшакробот деган ерга қўнди.Шул куни юқоридин баржа келиб пароходга нефт ёғи бериб, тўрткўл тарафга ўтуб кетди.пайшанба куни юриб Тошохирдин ўтуб, жума куни Илжиққа келиб ётди.\nБОБООХУН САЛИМОВ «КУНДАЛИКЛАР»ИНИНГ ДАВОМИНИ ЯНГИ САҲИФАДА ЎҚИНГ\n(Tashriflar: umumiy 429, bugungi 1)\nO’lmas satrlar. Shavkat Rahmon she’rlari.\nБОБООХУН САЛИМОВ maning bobom bo’ladi


22 январ 2022, Тошкент вақти: 07:17\nТаҳлилчиларга кўра, айнан коррупцияга қарши курашувчи ҳуқуқ-тартибот идоралари Ўзбекистонда энг кўп коррупцияга ботган идоралар сифатида билинади - Шавкат Мирзиёев, Бухоро шаҳар прокурори Жасур Фозилов ва Бош прокурор Ниғматилла Йўлдошев - коллаж\nЎзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев мамлакат бош прокурорига барча ҳудудларга коррупция бўйича "ташхис" қўйиш ҳақида топшириқ берди.\n27 январь кунги видеоселекторда Мирзиёев "ҳамма жойда коррупция, ҳамма жойда ўғрилик" дер экан, Бош прокурор Ниғматилла Йўлдошевни коррупцияга қўл урган шахслар рўйхатини тузишни ҳам топширди.\n"Қўлимизда аниқ ҳужжатлар бор. Йўл қурилишида коррупция, сувда, светда коррупция. Мактаб, коллежлар қурилишида ҳам. Ҳар бир туманга ташхис қўяди, нега касалланган, нега тузалмаяпти, ким қўллаб-қувватлаяпти уларни", – деди Мирзиёев.\n"Янги Ўзбекистонни бундай ҳокимлар, бундай одамлар билан қуриб бўлмайди. Бу боғча эмас. 35 миллионлик аҳолимизни боқиш керак", – деди Ўзбекистон президенти.\nАммо Мирзиёев коррупция билан боғлиқ аниқ фактларни тилга олмади.\nПрезидент Шавкат Мирзиёев коррупция мамлакатда кенг қулоч ёйгани ва унга қарши курашиш зарурлиги ҳақида биринчи марта гапираётгани йўқ.\nБундан тўрт йил аввал у судларнинг мустақиллигини таъминлаш ва коррупция учун жавобгарликнинг муқаррарлиги белгиланган "Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида"ги қонунга имзо чеккан ҳам эди.\nАммо бу идоралар коррупцияга қарши муросасиз курашлари билан танилмаган.\nТаҳлилчиларга кўра, аксинча, коррупцияга қарши курашувчи бу идоралар Ўзбекистонда энг кўп коррупция ботқоғига ботган идоралардир.\nАйнан шу жиҳатдан Мирзиёев бошқарувининг коррупцияга қарши курашиш услуби таҳлилчиларда саволларни уйғотмоқда.\n"Спрут” мафиясини эслатувчи тизим\nТошкентдаги “Эзгулик” инсон ҳуқуқлари жамияти раҳбари Абдураҳмон Ташановнинг Озодликка айтишича, Тошкент вилояти прокурорининг собиқ ёрдамчиси Собит Алибоев устидан бораётган маҳкама жараёни ҳуқуқ тизимларида коррупция қанчалар илдиз отганига мисолдир.\n"Италиядаги “Спрут” мафиясини эслатувчи воқеалар айнан Ўзбекистон суд-ҳуқуқ тизимида содир бўлган”, - дейди ҳуқуқ фаоли.\nЖабрланувчилар иддаосича, Тошкент вилояти прокурорининг собиқ ёрдамчиси Алибоев уларга 8 йиллик қамоқ ҳукмини бекор қилиб, оқлашга ваъда берган.\nШунингдек, “Дон-нон” МЧЖдаги улушларини тиклаб бериш эвазига 50 минг АҚШ доллари беришни сўраган.\nАлибоев 2018 йил июнь ойида Тошкент шаҳар Яккасарой туманида собиқ МХХ ва прокуратура ходимлари томонидан ўтказилган рейдда қўлга олинган.\nСохта пуллар, сохта гувоҳлар\nЖиноят иши материалларига кўра, МХХ ва прокуратуранинг махсус инспекцияси томонидан ўтказилган қўлга олиш тадбири давомида LF 90305370 G-рақамли 100 АҚШ доллари купюрали муляж (қалбаки) пуллардан фойдаланилган.\nТошкент вилояти прокурори собиқ ёрдамчиси Собит Алибоев устидан бораётган маҳкамага оид ҳужжатлар.\nИшда гувоҳ сифатида ўтган шахслар Ш.М. ва Г.З. лар Тошкент шаҳар ИИББ профилактика рўйхатида туради. Улар ишга ушлаш тадбири давомида сафарбар қилинган. Кейинчалик маълум бўлишича, холис гувоҳлар ўша куннинг ўзида бир қанча тутиш тадбирларида шоҳидлик беришган.\n“Ўзбекистон овози” газетасида чоп қилинган мақолага кўра, она-бола Нуралиевалар илгари қайта ва қайта товламачилик, талончилик, ўзлаштириш, мансаб сохтакорлиги, пора олиш, қалбаки ҳужжатлар тайёрлаш ва мулкни қонунга хилоф равишда тасарруф этиш каби жиноятларни содир этгани учун судланган.\nСўнгги марта жиноят ишлари бўйича Тошкент шаҳар судининг 2009 йил 22 декбарьдаги ҳукми билан тайинланган 8 йиллик қамоқ жазосини тўлиқ ўтаб чиқишган. Шу кунда она Муҳаррам Нуралиева оламдан ўтган. Жиноят судларида унинг қизи Шаҳноза Ҳожиакбарова прокурорлар қўлловида яқин ўтмишдаги даъволарини илгари сурмоқда.\nЎзбекистон Республикаси Судьялар Олий кенгашининг суд инспекцияси ходимлари мазкур ишларнинг айримларида иштирок этишмоқда.\nБош прокурор ўринбосари Светлана Ортиқова бошчилигидаги прокурорлар гуруҳи айбловнинг қатъийлиги, шов-шувга ҳожат йўқлиги борасидаги иддаоларда собит.\nОртиқовадан Озодлик мазкур масала юзасидан ҳозирча изоҳ ололмади.\nПрокурор Собит Алибоев бу "тўр"га нима сабабдан тушди?\nЖиноят иши фигурантлари иддаосига кўра, собиқ Ўзбекистон Республикаси ДХХ раиси Абдуллаев ўз қудаси экани айтилган Олий суд раиси ўринбосари Деҳқоновни "раислик рутбасига миндирмоқчи" бўлади. Ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари, судлов тизимида коррупция илдиз отганини кўрсатиш мақсадида мулозимлар овини бошлайди. Прокурор, судьяларни қандай бўлмасин, қамоққа олишга кўрсатма беради ва терговчилар бу борада Нуралиевалардан фойдаланади.\nТошкент вилояти прокурори собиқ ёрдамчиси Собит Алибоев.\nЎзбекистон Республикаси Бош прокуратурасининг шахси сир қолишини сўраган манбаси юқоридаги иддаони инкор қилмади, аммо прокурор Алибоев ишида собиқ МХХ ташаббусларига шаъма қилди.\nТошкент вилоят прокурори ёрдамчиси лавозимида ишлаб келган Собит Абиддинович Алибоев Ўзбекистон Республикаси ЖКнинг 25 ва 168-моддалари 4-қисми, “а” банди ва 28 ва 211-моддалари 3-қисми “а” банди билан айбли деб топилиб, 10 йилу 6 ойга озодликдан маҳрум қилинган.\nБош прокуратура тизимининг ўзидаги коррупция президент Мирзиёев томонидан кўп марта танқид қилинган. Уч йил аввал ўз чиқишида Ўзбекистон раҳбари прокурорларни "эски ахлат тизими”дан қолган "энг катта ўғрилар" деб атаганди.\nНиғматулла Йўлдошев Шавкат Мирзиёев охирги 4 йилда лавозимга тайинлаган учинчи прокурордир. Унинг икки ўтмишдоши - Отабек Муродов ҳамда Рашиджон Қодировлар айнан коррупция билан боғлиқ жиноятларда айбланиб, ишдан олинган ва маҳкум этилганди.\nКоррупционерлар рўйхатини тузиш ва коррупцияга қарши курашиш топширилган Ўзбекистон Бош прокурори Ниғматилла Йўлдошевнинг ўзига нисбатан ҳам коррупция иддаолари илгари сурилди.\nЎтган ой Бухоро шаҳар прокурори Жасур Фозилов ўз раҳбарини коррупция ва “криминал гуруҳлар”ни қўллаб-қувватлашда айблаб чиқди.\nФозиловнинг 11 декабрь куни ижтимоий тармоқларда тарқатилган видеомурожаатида иддао қилишича, мамлакатнинг қонунчилик устидан олий назоратни амалга ошириш учун масъул идораси раҳбари прокуратура тизимидаги лавозимларни “савдо растасига қўйган каби” сотган.\nЖасур Фозиловнинг мурожаатидан кейин унинг важларини “синчковлик билан ҳар томонлама ва холисона текшириш ҳамда ҳолатга баҳо бериш мақсадида” 14 декабрь куни Республика идоралараро комиссияси тузилган.\nАммо комиссия ўз хулосаларини ҳеч қаерда эълон қилмаган. Бош прокуратура Фозиловга нисбатан хизмат текшируви олиб боргани ва унинг 19 декабрь куни лавозимга тиклангани ҳақида хабар берган.\nКейинроқ Ж.Фозиловга нисбатан унинг ўзи коррупцияда айблаган Бош прокурорнинг 2020 йил 21 декабридаги буйруғи билан “Ҳайфсан” интизомий жазоси қўлланилгани маълум қилинган.\nПрезидент Мирзиёев катта шов-шувга сабаб бўлган Бош прокуратура тизимидаги коррупция можаросига ҳеч қандай муносабат билдирмаган. Можарони “синчковлик билан ҳар томонлама ва холисона текшириш ҳамда ҳолатга баҳо бериши"ни айтган Президент Администрациясининг баҳоси ҳозиргача маълум эмас.\nАйни пайтда Бош прокурорнинг президент томонидан коррупцияга қарши курашга вазифалантирилгани унга қарши коррупция иддаолари ўз исботини топмаганини англатадими, йўқми, маълум эмас.\nКоррупцияга қарши курашувчи Transparency International халқаро нодавлат ташкилотининг 28 январь куни эълон қилган ҳисботида Ўзбекистон 2019 йилга нисбатан етти поғона юқорига кўтарилган, аммо ташкилот Ўзбекистон ҳануз энг коррупциялашган давлатлар қаторидан қолаётганини қайд этган.\nҲисоботда айтилишича, коронавирус пандемиясига қарши кураш даврида Ўзбекистондаги коррупция ва шаффофлик етишмаслиги яққол кўриниб қолган.


Рўза инсонни поклайди – Сурхон тонги\nБош саҳифа / Жамият / Рўза инсонни поклайди\nМай 15, 2018\tЖамият Изоҳ қолдириш 712 Кўрилди\n«Рамазон ойи шундай ойки, унда одамларни ҳидоятга бошлагувчи, ҳидоят йўлини кўрсатиб берувчи оятларни ўз ичига олган ва ҳақу ноҳақни ажратиб берувчи Қуръон нозил бўлган. Рамазон ойига етишган кимса ўша ойда рўза тутсин». (Бақара сураси, 185-оят).\nДарҳақиқат, яқинлашиб келаётган Рамазон ойи барчамизни ҳам жисман, ҳам маънан покловчи, яхшиликка чорловчи, қилган гуноҳларимиздан фориғ этувчи муборак ойдир. Бу йилги Рамазон ойининг бошланиши 17 май санасига тўғри келади. Шу кундан бошлаб, барча мусулмонлар рўза тутиб, бир-бирларига меҳрибон бўлиб, савобли амалларни кўпроқ бажаришга киришадилар.\nРўза, аввало, Аллоҳ учундир. Унинг мукофотини ҳам Яратган беради. Чунки рўза бошқа ибодатлар каби инсон кўзи тушадиган, барча хабардор бўладиган амал эмас. Уни Аллоҳдан бошқа ҳеч ким кўра олмайди. Шу сабаб, Аллоҳ таоло бу амалнинг мукофоти ёлғиз ўзига тааллуқли эканининг хабарини берди.\nРўзадор очлик ва чан- қоқлик туфайли ҳалок бўлишидан хавфсираса ёки касал бўлса, рўза аҳволини оғирлаштирса, унинг рўза тутмаслиги дуруст бўлади.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам айтадилар: «Менинг умматимга олдинги умматларнинг бирортасига ато қилинмаган бешта хислат берилди: 1. Рамазон ойи- нинг аввалги кечасида Аллоҳ таоло уларга раҳмат назари билан қарайди. Аллоҳ қайси бандасига раҳмат назари билан қараган бўлса, абадий азоб қилмайди. 2. Аллоҳ малоикаларга Муҳаммад алайҳиссалом уммати учун истиғфор айтишни буюради. 3. Рўзадор кишининг оғзидан чиққан ҳид Аллоҳ наздида мушки анбардан ҳам хушбўйроқдир. 4. Аллоҳ таоло жаннатга «Зийнатлан», деб буюради ва сўнг «Мўмин бандаларимга жаннат бўлсин, улар менинг дўстларимдир», дейди. 5. Аллоҳ таоло уларни мағфират қилади.\nРамазон дуолар мустажоб бўладиган, садақалар мақбул, яхшиликлар кўпаядиган, азоб дафъ қилинадиган ойдир. Шу боис, бу муборак кунларда иймон ва ихлос билан рўза тутган кишининг ўтган барча гуноҳлари кечирилади, ниятлари эса ижобат бўлади.\nДенов тумани “Ҳикмат” жомеъ\nОлдинги Чала ишлар қачон битади?\nКейинги Ватанга вафо улуғ қарз\nЎзбекистон Республикаси Президенти соврини учун кураш бўйича ал Ҳаким ат Термизий хотирасига бағишланган анъанавий XIII халқаро турнир иштирокчиларига “Сурхон тонги” ва “Заря Сурхана” газеталари бирлашган таҳририяти ТАБРИГИ\nЁлғонга алданиб қолманг


МУАЛЛИМ: ЭЪТИБОР, ЭЪЗОЗ, ЭҲТИРОМ - Ўзбекистон овози газетаси\nМУАЛЛИМ: ЭЪТИБОР, ЭЪЗОЗ, ЭҲТИРОМ\nМен қарийб 30 йилдан буён ёшларга информатика фанидан сабоқ бериб келаман. Соҳа тараққиётига қаратилаётган катта эътибор туфайли фаолиятимнинг сўнгги 20 йили анча самарали кечди, деб айта оламан.\nАйни пайтда дунёда юз бераётган кашфиётлар, фан-техника ютуқлари ҳамда соҳадаги янгиланишлардан бир зумда хабардор бўлиш имконияти бор. Яратилган шароитдан фойдаланиб, ўзим ҳам турли изланишлар олиб бордим, янги ўқув қўлланмалар устида ишладим. Ўқувчиларга замонавий технологиялардан фойдаланишнинг энг содда йўналишларини ўргатишга ҳаракат қилдим.\nХусусан, 2008 йилда ахборот технология қурилмаларидан оптимал фойдаланиш бўйича, 2012 йилда таълим жараёнларига педагогик технологияларни жалб этишга бағишланган илмий-услубий қўлланмаларни ишлаб чиқдим. Бугунги кунда улардан кўплаб таълим даргоҳларида фойдаланилмоқда.\nИстиқлол бизга ҳақиқатан ҳам кўп нарсалар берди. Мен оддий қишлоқ ўқитувчисиман. Ўқувчиларим билан биз энг сўнгги русумдаги компьютерларда турли дастурлар, математик ечимлар, мураккаб системалар устида ишлаймиз. 22 йил илгари буни ҳатто тасаввур ҳам қилиб бўлмасди.\nКамтарона хизматларим 2010 йили юқори баҳоланди. Менга Президентимиз фармони билан «Фидокорона хизматлари учун» ордени берилди. Бу эътирофни оқлаш мақсадида бор эътибор ва кучимни ишимни такомиллаштиришга, ўқувчиларга янада чуқурроқ билим беришга ҳаракат қилдим. Мамлакатимиз мустақиллигининг 22 йиллиги арафасида эса «Ўзбекистон халқ ўқитувчиси» деган юксак унвонга муносиб кўрилдим.\nМен буни юртимизда ўқитувчи зотига, таълимга, қолаверса, келажак авлод тақдирига ғамхўрлик, юксак эътибор намунаси деб биламан. Бундан кейин ҳам бор кучим ва билимимни, имкониятимни баркамол авлод тарбиясига, уларга ахборот-коммуникация технологияларини чуқур ўргатишдек шарафли ва масъулиятли ишга сарфлайман.\nТошкент вилояти Оққўрғон туманидаги Агробизнес ва сервис касб-ҳунар коллежи ўқитувчиси, ЎзХДП фаоли.


Инсон эътибори ва меҳр-муҳаббати табиатни яшнатади\nРеспубликамизнинг ҳар бир ҳудудида «Яшил замин» жамғармалари ташкил этилиши, вилоят ҳокимларига октябрь-ноябрь ойларида жамғарма маблағлари ҳисобидан керакли ҳажмдаги мевали ва манзарали дарахт кўчатларини аҳолига бепул тарқатилиши эса «яшил макон»лар барпо этишимиз учун катта кўмак бўлади.\nЎзбекистон Республикаси Давлат байроғи қабул қилинганлигининг 30 йиллиги Сурхондарё вилоятининг шаҳар ва туманларида кенг нишонланди.\nФарғонанинг серқирра ижодкор фарзанди\nСўлим Фарғонанинг оташнафас фарзанди - Сайдали Одилов узоқ йиллар давомида журналист, публицист, драматург ва ёзувчи сифатида самарали ижод қилиб келмоқда.\nМангу ҳилпираб тур, байроғим!\nҲар бир халқ, миллат учун ўз ватанининг рамзлари муқаддас ҳисобланади. Боиси уларда ўша халқнинг шонли ўтмиши ва буюк келажаги, асрий анъана ва урф-одатлари ўз аксини топади.\nНаманганда "Беш ташаббус” фестивали ғолиблари 1 миллиард сўмлик жиҳозлар билан тақдирланди\nДавлатимиз раҳбари томонидан илгари сурилган Беш муҳим ташаббус доирасидаги кенг қамровли ишлар келажагимиз ворисларини юксак марралар сари руҳлантирмоқда.\nДарсликлар, кундаликлар ва бошқаларга реклама жойлаштириш тақиқланади — Қонун лойиҳаси\nРеклама ва ОАВ соҳасида фаолият юритадиган тадбиркорлар учун ортиқча бюрократик тўсиқлар ҳамда уларнинг фаолиятига ортиқча аралашувларнинг олдини олиш мақсадида айрим нормалар бекор қилинди.\nФарғонада қиш мавсумида кўмир танқислиги бўлмайдими?\nЮртимизда ҳар йили қиш мавсуми олдидан тайёргарлик жараёнида аҳоли ва ижтимоий соҳа объектларини табиий ва суюлтирилган газ, электр энергияси, кўмир ёқилғиси таъминлаш масалаларига устувор эътибор қаратилади.\nТуркий дунёда — янги Ўзбекистоннинг янги қиёфаси\nПрезидентимизнинг Туркий тилли давлатлар ҳамкорлик кенгаши саммитидаги нутқи, шубҳасиз, мазкур Кенгашга аъзо давлатларнинг умумий манфаатлари ва ривожланиш тамойилларини инобатга олган, энг муҳими, ўзида туркий тилли халқларнинг ўзаро бирдамлигини ифода этувчи, бугунги давр ҳамда глобаллашув оқимида ғоят долзарб масалаларга ўзига хос...\nР. Давлетов: «Жазо катта-ю кичик «балиқ»ларга бирдек муқаррар бўлиши керак»\nКоррупцияга қарши энг яхши чора қайси? Кўпчилик ўлим жазоси дейди.\nПрезидент Тиббиёт ходимлари куни муносабати билан соғлиқни сақлаш соҳаси ходимларига табрик йўллади\nShowing 201-212 of 3,763 items.


26 феврал 2021, Тошкент вақти: 14:38\n7 январь куни Парижда Charlie Hebdo саритик журналига уюштирилган террорга муносабати сўралганида, Рим Папаси Фрэнсис бирор дин номидан одам ўлдириш ҳеч бир динга оид эмаслигини урғулади.\nАссосшиэйтед Пресс агентлигининг хабар қилишича, Шри Ланкадан Филлипинга саёҳат қилаётган Рим Папаси 15 январь куни бу борада журналистларда йиғилиб қолган саволларга 45 дақиқа давомида жавоб берган.\nЎз баёнотида папа Фрэнсис диний эркинлик ва сўз эркинлиги инсониятнинг “фундаментал ҳуқуқларидандир” деб таъкидлади:\n“Бирор кимса бошқа бирининг дини номидан, яъни Парвардигор номидан бошқаларни ҳақорат қилиши, уруш чиқариши ёки қотиллик қилиши мумкин эмас. Парвардигор номидан бирини ўлдириш инсонийликка ётдир”, дея пападан иқтибос келтирди АП агентлиги.\nАммо, бу баёноти давомида папа асосий эътиборни сўз эркинлигининг суиъстемол қилинишига қаратди:\n“Бирор кимса бошқалар эътиқодини провокация қилиши, ҳақорат қилиши, масхара қилиши мумкин эмас. Бу ўринда сўз эркилигида чегара бўлиши лозим. Чунки ҳар бир дин қадр-қимматга эга”, деди, жумладан, Рим папаси.\nАйни пайтда журналистлар ундан ўз ҳаётига таҳдид қилган исломий экстремистларга муносабатини сўрадилар:\n“Бун ҳолда жавоб беришнинг энг яхши йўли юмшоқлик билан жавоб беришдир”, деди папа.\nГлобал иқлим ўзгариши, табиий офатлардан азият чекаётган одамларга ёрдам каби қатор инсонпарварлик мавзуига оид саволларга жавоб берган Рим папасидан дунёнинг баъзи давлатларида суиқасд ҳужумлари ортаётгани, бунинг аксар қурбони эса болалар ва аёллар бўлаётгани сабабларига оид фикри ҳам сўралди.\nБунга жавобан Рим Папаси: “Тоталитар тизимлар, гарчи инсон ҳаётини олмасада, имкониятларни ўлдирмоқда: келажакни, кўплаб бошқа муҳим нарсаларни ўлдирмоқда. Бу муаммо ҳал бўлгани йўқ ва у фақатгина Шарқнинг муаммоси эмас”, дея жавоб берди.\nПапа Фрэнсис Филиппинга иккинчи бор сафар қилмоқда ва бунга қадар у сешанба-пайшанба кунлари Шри Ланкада бўлди.\nПайшанбадан якшанбага қадар у Филипинда бўлади ва Манилага бориб 2013 йилда Ҳайян тўфонидан азият чеккан оилалар билан учрашишни режалаштирган.\nЯкшанба куни эса унинг Маниладаги Ризал Парк боғида миллионлаб яқин одам келиши кутилган ибодат маросимини ўташи режалаштирилган.


“ҚАЛБИМДАГИ ЖАВОҲИР” - “Китоб дунёси” газетаси сайти\nМактабда ўқиб юрган кезларимизда “Қувноқлар ва зукколар” номли кулги кечаларида кўп қатнашардик. Устозларим сенда истеъдод, иқтидор бор, деб кўп айтишарди. Хуллас, шунданми, актёрлик санъатига қизиқишим ортди. Қирқ уч йилдан буён кино, театр ва дубляжда фаолият юритаман, аммо ўзимни кўпроқ театр актёри, деб ҳисоблайман. Театр, бу – тирик организм. Тўғрисини айтсам, умримнинг ярми театрда ўтгани учун уни иккинчи уйим, деб биламан. Бу даргоҳ ҳақиқатданам ҳаётимнинг мазмунига айланган.\nКинонинг йўриғи бошқа. Кинода ишлашнинг ўзига яраша қийинчиликлари бор. Шундай вазиятлар бўладики, режиссёр сизга қўққисдан йиғлашни буюради, лекин ўша\nпайтдаги сиз у талаб қилган ҳолатга киролмаслигингиз ҳам мумкин. Театрда кун давомида йиғлашга тайёргарлик кўрасиз. Бундан ташқари театр саҳнасида қайта ўйнашингга имкон бор ва сен ролингдаги камчиликларни кундан-кунга тўғрилашга эришасан. Кино эса тарихда қоладиган кадр. Ундаги ролингда хатоликни тўғрилашнинг имкони бўлмайди.\n“БАҲОДИР ЙЎЛДОШЕВНИНГ ФИКРИНИ НИГОҲИДАН\n1974 йил август ойи устоз режиссёр Баҳодир Йўлдошев Ф. Шиллернинг “Қароқчилар” спектаклини режадан ташқари саҳналаштираётган пайтлар эди. Қароқчилардан бирини Жамшид Зокиров ўйнаётганди. Бир куни Жамшид ака спектаклга келмай қолди. Шунда Баҳодир Йўлдошев: “Дублёр ким?” деб сўради. “Мен”, деб жавоб бердим. Ўша кун театрга келганимга атиги бир кун бўлганди. Хуллас, менга топширилган ролни ўйнадим ва устознинг назарига тушдим. Баҳодир акани кўз қарашидан тушунаман. Мени ҳарбий хизматга чақириб қолишганда ҳам ҳассос режиссёр: “Мен сени театрда кутаман”, дегандилар. Бу режиссёр актёр сифатида шаклланишимда катта ёрдам берган. Ҳарбий хизматдан сўнг “Қалби олов” ва “Рўйхатларда йўқ” спектаклларида роль ижро этдим. Мана шу икки спектаклдан кейин театр жамоасида танилиб қолдим. Кинодаги муваффақиятим “Лейтенант Ўразов” фильми орқали келган. Кейин режиссёр Айюб Шаҳобиддиновнинг “Кўргилик” фильми ҳам менга омад келтирди. Айюб қўлимга сценарийни бераётганда: “Элёр ака, бу фильмдаги роль сизга аталган” деганди. Сценарийни ўша куннинг ўзида ўқиб чиқдим ва ролга розилик бердим. Санъатга энди кириб келган пайтларим кўп фильмларга қабул қилишмаган. “Овозим тушгани билан, балки ташқи кўринишим тўғри келмагандир”, деб ўйлаганман. Аммо бугун шуни айта оламанки, Элёр Носиров бўлиш учун қирқ уч йил ишладим. Бунда Аброр Ҳидоятов ва Баҳодир Йўлдошев, Ҳалима Носирова каби устозларимнинг ҳиссаси беқиёс.\nДУБЛЯЖНИНГ ИЧИДА ЯШАШ КЕРАК\nДубляж, дубляж... Биринчи марта мени дубляжга Ҳожиакбар Нурматов олиб борган. Унинг ичига кириш керак. Бу санъат актёрнинг тилини чархлайди, равон гапиришига ёрдам беради. Дубляж актёрининг кино актёридан фарқи шундаки, у томошабинга сўзни етказади. Авваллари битта фильмни икки-уч бўлакка бўлиб, ҳар бири алоҳида ёзилган. Фильмда ўттиз нафар актёр қатнашган бўлса, ўттиз нафар дубляж актёри овоз берарди. Аммо ҳозир кадр ортида умуман бошқа жараён кечади. Мисол учун Афзал Рафиқов билан иккимиз “Сарой жавоҳири” киносига овоз берганмиз. Унда етмиш нафар актёр қатнашган. Баъзан дубляж келажагидан хавотирда қоламан. Бу мактаб деярли йўқолиб бормоқда, унинг йўқолишига эмас, юксалишига эътибор қаратишимиз керак, деб ўйлайман.\nАЙРИЛИБ БЎЛМАЙДИГАН ДЎСТ\nУстозларим ҳақида сўзлаб яна бир камтаргина устозимнинг номини тилга олишни унутибман. Бу китобдир. Менинг қалбимдаги жавоҳирим. Уни жуда қадрлайман, у эса мени мендан-да яхшироқ қадрлайди. Китоб мени ҳам инсон, ҳам актёр сифатида юксалтирди. Бунинг учун ундан миннатдорман. Энг биринчи ўқиган китобимни ҳамон унутолмайман. Эртагу достонлар эмас, балки “Граф Монте Кристо” қалбимда адабиётга, китобга ва мутолаага иштиёқ уйғотган. Мен бу асар қаҳрамонининг изтироблари билан яшаганман. Баъзан ўзимни худди граф Монте Кристодай ҳис қилардим. Китобларим – ширин ҳамсуҳбатим, дўстим ва қувончимдир. У ҳеч қачон сени ўзидан узоқлаштирмайди. Актёр китобдан олисласа, ўзидан йироқлашади. Шунинг учун ҳам айтиш мумкинки, китоб айрилиб бўлмайдиган дўстдир.