Қамчибек Кенжа. Эрон бўйлаб (лавҳалар) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиҚамчибек Кенжа (1946)Қамчибек Кенжа. Эрон бўйлаб (лавҳалар)\nМАСЖИДДА ТУНАЛГАН КЕЧА\nСоат бизнинг вақтимиз билан кечки олти ярим, Эронда беш (ўн етти) бўлаётган эди. Раҳбарлар кетиб қолишган экан. Навбатчилар паспортларимизни шошилмай, синчиклаб, анча муддатда текширувдан ўтказишди. Энг асосийси, автоуловни расмийлаштириш кўп фурсат талаб этарди. Шунинг учун автобусимиз божхонада қоладиган бўлди. Оқсоқоллар ва уларнинг маҳрами асрорларини Сарахс шаҳарчасига кузатдик. Қолган уч оғайни ботир «Отайўл» ичида тамадди қилгач, Илҳомжон машинада қолди, бошқа гапга зинҳор кўнмади (унга юклатилган масъул вазифалардан бири — автобусни кўз қорачиғидай асраш эди). Муҳаммад Содиқ иккимиз сафар тўшакларимизни кўтариб, ҳовли ўртасидаги ҳайбатли масжидга кириб кетдик. Деворларга Эрон халқи ва ҳукуматининг бузурглари Оятилло Ҳумайний билан Муҳаммад Ҳотамийларнинг йирик суратлари осилган, полга бир хил қаймоқранг гулли, қалин шерозий гиламлар тўшалган. Кун чиқиш тарафида театрларнинг орқа ложасига ўхшаган болохона бўлиб, унинг олди кулранг мато билан тўсиб қўйилган, бу хонаи хос — аёллар намозгоҳи эди…\nСаҳар туриб қарасак, автобус ойналарини оппоқ, қалин муз-қиров қоплабди, мотор ишлатиб қўйилгач, анчадан кейин эриди.\nСарахсга кетган ҳамроҳларимиз келишди.\nБожхоначилар бизнинг вақт билан соат тўққиздан иш бошлашлари керак эди, анча ўтди, бизга зарур кимсалардан дарак йўқ. Кутаяпмиз. Сарахс, демакки, Машҳад томондан юк ортилган улкан ва поезд вагони каби узун машиналар қаторлашиб кириб келмоқда.\nТаниш дашт оралаб Машҳад сари кетдик. Афғонистонда кўрганим — тепа қисми қалъани эслатувчи тоғлар силсиласи бу ёқда ҳам бор эди. Даврдош, қисматдош тоғлар бўлса керак, деб ўйладим.\nКўча соз ва озода, тоғлар, адирлар гиёҳли, истарали. Ёнбошдан яна янги, ғоят пухта йўлга ҳозирлик кўрилмоқда эди.\nҲар ўн чақиримда йўл кўрсаткич лавҳалар, устунлар.\nШунча узоқ — икки юз километрдан зиёд масофада солярка бўлмади. Бир ёнилғи қуйиш шахобчаси учради-ю, у ҳам берк экан.\nҲар сафаргидай, Машҳадга оқшом тушганда, аммо чироқлар кўчаларни, шаҳарни чароғон қилиб турганда кириб бордик.\nМАШҲАД. ИМОМ РИЗО ВА УНИНГ ҲАРАМИ\n2004 йил, 24 декабр, чоршанба\nЭрталаб машварат, яъни қисқа мажлис бўлди. Умумий тартиб-қоидалар, келгусидаги режалар, хусусан, шу бугунги дастур, иқтисодий-молиявий масалалар яна бир карра муҳокама қилинди, фикрлашиб олинди.\nОпалар меҳмонхонада қолишди. Бошқаларимиз Имом Ризо ҳарамига жўнадик.\nҲамма кўчаларнинг икки бетидаги зич дўконлар янада қалинлашган, бинолар чиройли пештоқларидаги ном-лавҳалар, рекламалар қуюқлашган, гўзаллашган. Дўкон ичларида мол бисёр, ранг-баранг ва хилма-хил.\n«Машҳад»нинг асли луғавий маъноси «шаҳидлар қони тўкилган жой», «шаҳид бўлган жой» дегани, аммо эндиликда у мулки тижоратга айланган, шаҳар катта бозору, аҳли фақат олди-сотди билан шуғулланадигандай таассурот уйғотади одамда.\nМашҳад — ҳайратлар шаҳри! Зеро, у мамлакат вилоятлари ичида энг каттаси ва машҳури бўлмиш Хуросон музофотининг марказидир.\nШаҳар ҳақида аввалги сафарномаларда қисман тўхталиб ўтган эдим. Китобхонларимиз эътиборига яна шуларни ҳавола қилиш мумкин: Машҳад ҳам анча қадимий шаҳарлардан бўлиб, бу ном дастлаб X аср араб жуғрофиюнларининг асарларида тилга олинган. Ундан аввал Машҳад ўрнида Санобод деган қишлоқ бўлган. XI-XII асрларда ғазнавийлар ва салжуқийлар ҳукмронлик қилишган. XIII аср охирларида шаҳарга мўғуллар ҳужумидан жиддий шикаст етган. Темурийлар, сафавийлар даврида Машҳад ҳар жиҳатдан равнақ топган. 1736-47 йилларда Нодиршоҳ давлатининг пойтахти бўлган. 1795 йили шаҳарни кажорлар эгаллаган. Шаҳарда Имом Ризо ҳарамидан ташқари, Гавҳаршодбегим масжиди, Мадраса, карвонсаройлар, Нодиршоҳ мақбараси ва бошқа археологик ёдгорликлар, тарихий обидалар сақланиб қолган.\nДарвоқе, «Бобурнома»да келтирилишича, Машҳадда бир қанча муддат Султон Ҳусайн Мирзо (Бойқаро)нинг ўғли, Бобур Мирзонинг яқин жигарларидан Ҳайдар Мирзо ҳам ҳокимлик қилган.\nАлалхусус, Имом Ризо ким бўлган? Аввало, мазҳаб ҳақида. Шариатимиздаги мазҳаблар диний ҳуқуқлар, йўналишлар, вазифаларни белгилаб берадиган оқим, таълимот мазмунидан вужудга келган. Ҳозир суннийликда тўртта — ҳанафия (асосчиси Абу Ҳанифа -Имоми Аъзам), моликия (асосчиси Молик ибн Онас), шофиъия (асосчиси аш-Шофиъий), ҳанбалия (асосчиси Ибн Ҳанбал), шиаликда эса битта — Жаъфария (асосчиси Жаъфар ас-Содиқ) мазҳаблари мавжуд.\nСуннийлик «сунна» сўзидан олинган бўлиб, анъана, хатти-ҳаракат тарзи деган маъноларни ифодалайди ва Муҳаммад пайғамбаримиз сўзлари, яъни ҳадислари, саъй-ҳаракатларига асосланган йўналишдир. Мутахассисларнинг ҳисобларига кўра жаҳон мусулмонларининг қарийб тўқсон фоизини суннийлар ташкил этади. (Суннийликда чорёрлар (тўрт дўст) — Абу Бакр, Умар ибн Хаттоб, Усмон ибн Аффон, Али ибн Абу Толиб Муҳаммад пайғамбаримиз давлатининг қонуний ворислари, давомчилари ҳисобланади). Қолган ўн фоиз ҳам суннийлар каби Қуръони каримни илоҳий деб эътироф этсалар-да, халифалар даврида унинг айрим қисмлари тушириб қолдирилган деб ҳисоблайдилар ва фақат Ҳазрати Али ва унинг авлодларини, шу жумладан, ўн икки имом ҳокимиятини тан оладилар. Халифа Али билан Фотима (Муҳаммад алайҳиссаломнинг қизи)дан тарқалган, исломнинг қонуний раҳнамолари деб ҳисобланувчи имомлар сулоласи қуйидагилардир: 1. Али ибн Абу Толиб. 2. Ҳасан. 3. Ҳусайн, 4. Зайн ал-Обиддин Али. 5. Муҳаммад ал-Бакир. 6. Жаъфар ас-Содиқ. 7. Мусо ал-Козим. 8. Али ар-Ризо. 9. Муҳаммад ат-Тақий. 10. Али ан-Нақий. 11. Ҳасан ал-Аскарий. 12-имом Муҳаммад ал-Маҳдийни яширинган (дунёвий илм китобларида ғойиб бўлган) дейилади ва замона охирида ерга қайтиб келиб, адолатли тузум ўрнатади, деб ҳисоблайдилар.\nМашҳад шаҳрининг муқаддас зиёратгоҳга айланишининг асосий сабабчиси, ўн икки имомнинг тартиб бўйича саккизинчиси, мана шу, биз ҳарамини ҳайрат билан томоша қилаётганимиз Али ар-Ризо (Али ибн Мусо ҳам дейилади) саккизинчи аср охири ва тўққизинчи аср бошларида Мадинада яшаган. Китобларда ёзилишича, халифа ал-Маъмун шиалар билан яқинлашиб, улар ёрдамида ҳокимиятини мустаҳкамлаш мақсадида Али ар-Ризони тахт вориси деб эълон қилади. Суннийлар бунга қарши чиқадилар. Кўп ўтмай Али ар-Ризо Хуросоннинг Тус шаҳри яқинида заҳарлаб ўлдирилган ва Санобод қишлоғига дафн этилган. Кейинчалик унинг қабри устига мақбара барпо этилган ва қишлоқ унинг шарафига Машҳад Али Ризо (Али ар-Ризо шаҳид бўлган жой) деб атала бошланган, орадан йиллар ўтиб Машҳад номидаги йирик шаҳарга айланган.\nИлҳомжоннинг Машҳадга, Имом Ризо ҳарами остонасига бешинчи бор қадам ранжида этиши, лекин бирор марта ёдгорлик ичига кирмаган, зиёрат қилмаган экан. (Бояқиш машинани пойлайди-да). Бу гал ҳам шундай қарорга келинаётган эди, мен кўриқчиликдек шарафли вазифани зиммамга олиб, ўз ваколатимни камтарин ва камсуқум сафардошимизга бердим. Унинг чеҳрасига мамнунлик ранги югурганини кўриб, ўзим ҳам хушнуд бўлдим.\nМашина кўп, қатнов, тиғиз, ҳайдов шитоб — ҳарамга кириб-чиқувчилар оқимининг охири йўқ. Хусусан, аёллар кўп — бари қора ридода. Бояқиш ожизалар… камига қўлқоп ҳам кийиб олишган.\nМажмуа ҳудуди катта — бир неча гектар бўлса керак. Уни хотиржам, астойдил айланаман десангиз, Машҳадда бир неча кун қолиш керак бўлади.\nЗиёратгоҳ билан ёндош Имом Ризо майдони мавжуд. У ҳам кенг, ундан чор атрофга йўллар кетган. У ёқдан-бу ёққа ғизиллаб юрган машиналарни кўриб бошингиз айланади. Майдон тагидаги ер ости кўчаларида эса ақлингиз шошади: тепадаги каби доира йўл, ҳар ер-ҳар ердан ўнгга юриб, худди спортлото коптогидай четга — юқорига чиқиб кетилади. Орқага қайтиш мумкин эмас, бунинг иложи ҳам йўқ. Биз ҳам уч мартача айланиб ўтиб, ҳарамнинг асосий кириш дарвозасига олиб чиқадиган бурилишни аранг топиб олдик. Чунки қатнов бир неча қат, тез, шиддатли, форс ва инглиз ёзуви ва тилларидаги осма лавҳаларни — йўл кўрсаткичларни ўқиб, англашга улгуриш қийин.\nҲарам теварагида қад кўтарган темир ҳавозалар зиёратгоҳ кенгайтирилаётганидан далолат беради.\nНазорат расталари аввалги сафар кўрганимиздай: «деворлари» матоҳдан, чор бурчакли чодирсимон «хона»чалар. Эркаклар алоҳида, аёллар алоҳида «хона»дан ўтишади. Текширувчилар қўлтиғу чўнтакларингизни пайпаслаб туришади. Фотоаппарат, видеокамера олиб кириш қатъиян тақиқланган.\nАвтобус атрофида айланиб юрибман — вазифа ўта масъулиятли. Хийладан кейин Муҳаммад Содиқ ҳарамнинг бир ходими билан чиқиб, coвғa-саломлар ва «Усмон қуръони» китобининг микрофильмини олиб кириб кетди.\nҲарам зиёратидан чиқиб, Жом қишлоғига жўнадик — «Шоҳнома» асарининг муаллифи Абулқосим Фирдавсий қабрини — «Оромгоҳи Фирдавсий»ни зиёрат қилгани. Илгари икки ёни асосан тутқатор бўлган йўл кенгайиб, ўзгариб кетибди, қурилишлар, янги бинолар кўп эди. Дарвоқе, Жомни эндиликда Тус шаҳарчаси дейилади — у Машҳаднинг ғарб томонида.\nФирдавсий бир замонлар ўз юртига сиғмай, дарбадарлик ҳирқасини елкасига ташлаб чиқиб кетган эди, энди унинг шарафли номини улуғ шоир қабр-мақбарасини тавоф айламоққа келган минг-минглаб инсонлар ёд этмоқда.\nМуҳаммад Содиқ тележурналист дўстимиз Фаррух Расуловдан ҳам синчковроқ чиқиб қолди. У қўлига тушган нарса борки, обдон кавлаб, ички сир-асрорини тўла ўрганиб, тузукни ишдан чиқариб, бузуқни ўнгламагунча қўли ҳам, кўнгли ҳам тинчимасди. Раҳбарнинг фотоаппаратини бузиб, хийла таъзир еб эди, аммо этаги ҳазил-ҳузулга (кўпчилик яхши-да) айланиб, танбеҳ тиғининг дами ўтмаслашди. Қолаверса, у беғараз, самимий инсон, дили кибру ғубордан холи, югуриб-елиб хизмат қилиб юрибди. Биргина шахснинг таржимони бўлишлик қанчалар оғиp, заҳматли юмуш. Олти кишига тилмочлик қилишни айтинг. Яна, ҳаммаси ҳар хил тоифа… Бунинг устига, у аввал ҳам экспедициянинг бир неча сафарида иштирок этгани учун раҳбарнинг феълу одатларини, унинг жаҳли кўпга чўзилмаслигини тушуниб қолган эди.\nСафарда юзни қаттиқроқ, ориятни сал юмшоқроқ тутиб юрган маъқул. Акс ҳолда, узоққа бориш қийин. Сафардаги аския, ҳазил-ҳузулларда ёш унча инобатга олинавермайди, амал, мартаба ҳам…\nОпалар палов дамлашди. Бир лаззатли бўлибди. Эрон турпи ҳам Андижон ошига хўп айтаркан-да!\nРежамизда атоқли туркман шоири Махтумқулининг қабрини зиёрат қилиш мўлжали ҳам бор эди. Бобур экспедицияси учун буюк зотларнинг миллати, туғилган жойлари эмас, уларнинг маърифий-ижодий фаолияти, илму фан ривожига, Шарқ, умумжаҳон маданиятига қўшган ҳиссаси муҳим! Қолаверса, билим ва заковатини мукаммаллаштириш мақсадида Мовароуннаҳру Хуросоннинг кўпгина маълум ва машҳур шаҳарларида бўлган адибнинг ёшлигида Хива, Бухоро билан бир қаторда Андижондаги мадрасалардан бирида таҳсил кўрганлиги ҳам биз учун алоҳида эътиборга молик далилдир. Шоирнинг бадиий тасвир воситалари Фарғона водийсига хос иборалар, рамзлар, кўчиримлар билан бойитилган айрим шеърлари Андижонда истиқомат қилган вақтларида ёки ўша даврларнинг хотиралари, таассуротлари асосида ёзилган, деб тахмин этиш мумкин.\nХуллас, Махтумқули ҳам ўз ватани, элидан мосуво бўлиб, маърифат ва зиё излаб юртма-юрт кезган сиймолардан. Шоир қабрини Эроннинг машҳур Мозандарон шаҳрида, Машҳаддан етмиш чақирим нарида, деб эшитган эдик, ундоқ эмас экан, 500-550 километр атрофида экан. Суриштирганимизда у ерга Гургон (Астробод) шаҳри яқинидаги Оқ қалъа орқали ҳам бориш мумкин, дейишди. Оқ қалъанинг имом-хатиби Муҳаммад Содиққа таниш экан, меҳмонхона телефонидан мулозимлар ёрдамида қўнғироқ қилиб гаплашди.\nМасофа ҳам, вақт ҳам кетмоқда — Машҳадгача икки минг километр юриб, муддатнинг, умрнинг беш кунини сарфлаб кўйган эдик. Йўналишларни ўрганиш муаммоси туғилиб, менга Эрон харитасини топиб келиш топширилди. Кўчага чиқдим — йўл билмайман. Харита сотадиган дўкон қайда, харитани нима дейишади — сўролмайман — гунгман. Хуллас, анча қидириб, дўконни топдим, имо-ишора билан харитани сотиб олдим.\n1 доллар –830-840 туман — 8300-8400 риёл, яъни 1 туман — 100 риёл.\nМеҳмонхонанинг унча катта бўлмаган қабулхонаси — кутиш зали деворларида ҳам эронликлар даҳоси, пири Руҳулло Ҳумайний, мамлакатнинг ҳозирги диний, олий раҳбари Саид Али Ҳаменийнинг улкан суратлари осиб қўйилганди. Президент Саид Ҳотамий расми негадир камроқ.\nКеча чарчаб, донг қотиб, ухлаб, туни билан машина қатнови тинмаслигини билмаган эканмиз, шекилли. Безовта бўлиб ухладим. Эрталаб Муҳаммад Содиқ билан Илҳомжон ҳам (учовимиз хонадош эдик) вужудларининг эзилиб кетганидан шикоят қилишди. Менимча, шароитнинг азбаройи яхшилигидан. Автобусда тош йўлларда силкиниб юрган баданларга бу ердаги парқу тўшаклар ўта юмшоқлик қиляпти, чоғи.\n2004 йил, 25 декабр, пайшанба\nКеча Зокиржон ака Имом Ризо мажмуасидаги «Остони қудс» («Муқаддас остона») кутубхонасида «Хатти Бобурий»дан нусха олишни илтимос қилганида кутубхона мутасаддилари юқори маҳкамалардан сўраб кўрамиз, дейишган экан, бугун яна бордик.\nНазорат масканларидан чиқилган жойда, ҳарамга кираверишда ичкарига ўтган зиёратчиларга бир-икки донадан конфет улашиб туришарди. Суриштириб билсак, бугун Имом Ризо синглисининг таваллуд куни экан.\nКитобхонада 2000 йили бизни Қуръон музейигача кузатиб қўйган, шахсан менга ҳамроҳ, бўлиб, ғалча-назоратчи ҳузурига борган одамни кўриб қолдим — уни пастак, ғўласимон гавдасидан, олди томони сийраклаша бошлаган, калта кузалган мошгуруч сочидан танидим. У ҳам бизни эслаганди, жилмайганича қўл узатиб: «Шомуродий, сизларчасига Шомуродов», деб ҳазиллашди.\nЛекин, бу ташрифимизнинг ҳам самараси нақд бўлмади.\n«Қисқа фурсатда китобдан нусха кўчириб бериш имконимиз йўқ, агар Машҳадда кўпроқ турсаларингиз тайёрлаб қўйишимиз мумкин», — деди кутубхона мудири оғои Миржова гўё таассуфланган оҳангда.\nҲаётий тажрибаси мўл, нозик ҳолатларни нозик ҳис қиладиган Зокиржон акада ҳамиша эҳтиёт шарт фикр, чора бўларди.\n– Хўп, неча кун муҳлат берасизлар бизга? — деб сўради у буюртмачилик ҳуқуқини кутубхоначиларга инъом этиб.\n– Кам деганда ўн беш-йигирма кун… — дейишди.\n– Ваъдаларингизга умид қилса бўладими? — сўради раҳбар сал бўшашгандай.\n– Бизнинг сиёсатимиз — айни диёнат, диёнатимиз — айни сиёсат, — деб ўзича лутф қилди Миржова жаноблари. У ҳар қандай экспедиция ҳам бир шаҳарда шунча узоқ муддат туролмайди, деб ўйларди.\n– Бир ой десангиз ҳам кутамиз, — деди Зокиржон ака қатъий. Зеро, раҳбарнинг ушбу экспедициядан кўзда тутган асосий мақсадларидан бири ҳам Бобур Мирзонинг ана шу табаррук асарини қўлга киритишдан иборат эди. Қолаверса, биз кейинги мамлакатларни айланиб келгунимизча бир ойдан ҳам кўпроқ фурсат ўтиши аниқ эди.\nКутубхонанинг илтифотли фармонбардорлари бир-бирларига қарашди. Улар раҳбарнинг дангаллиги, қайтмаслигига ҳайратларини ёки «энди бу ёғи нима бўлди?», деган саволни бир-бирларига сўзсиз изҳор этишди, чамаси. Зокиржон ака худди шу жойда мубоҳасага нуқта қўйилганига шама қилгандай, мезбонлар билан тезгина хайрлашди.\nХуллас, пешиндан кейин, соат учларга яқин отландик. Меҳмонхонанинг иш юритувчиси Муҳаммад Носир шаҳар ташқарисигача олиб чиқиб, йўлни кўрсатиб юборди.\nНишопурнинг эски йўли янги кўча билан анчагача ёнма-ён борди-да, кейин ўнгга бурилиб, бир боғ ичига кириб кетди.\nЁмғир севалай, йўқ, зарралай бошлади, кейин савалашга ўтди ва бир кучайиб-бир сусайиб, охири қорга айланди.\nДарахтзор ичидан бошланган йўл дашт, тоғлар оралаб давом этди. Тоғликдан тушганимизда қор йўқ эди, яна озгина юрганимизда булутларни йириб-йиртиб қуёш йилтиллади-да, кўп ўтмай чарақлаб кетди. Хуллас, бир йўлда, бир неча соат мобайнида қиш ва куз ҳаволарига шоҳид бўлдик.\nБевазан (тул хотин), Машҳад, Алиобод, Муҳаммадобод, Ишратобод, Ҳусайнобод қишлоқларидан ўтдик. Чиндан-да, обод, саришта масканлар эди. Аммо, ҳар тўкисда бир айб деганларидай, ёнилғи қуйиш шохобчаси учрамасди. Нишопурга кираверишда бор-у, навбат катта экан, ўзбекчасига «ёнбош»дан бориб қуйдириб олдик.\nЭроннинг шимоли-шарқий қисмида, Хуросон остонасида жойлашган ушбу шаҳарга учинчи аср ўрталарида асос солинган, номи Шопур-1 ёки Шопур-2 исми билан боғлиқ дейилади манбаларда (тарихий асарларда «Найсабури» ҳам ёзилади). Еттинчи аср ўрталарида уни араблар эгаллаган. Тўққизинчи асрда Тоҳирийлар, X асрда Сомонийлар давлатига қараган, XI-XII асрларда Салжуқийлар қароргоҳи бўлган. Сўнг шаҳарни ўғузлар вайрон қилишган.\nҲа, Нишопур ҳам Балх каби, Бомиён каби жабрдийда шаҳар. Манбаларда битилишича, ёвуз мўғул босқинчилари 1221 йилнинг айни баҳорида боғу гулзорлар чаман-чаман гул очган, ердан ризқу рўз тафти кела бошлаган бир паллада Нишопурга бўри галасидек ёпирилиб киради. Шаҳарни ишғол этиш пайтида ҳалок бўлган ҳар бир саркарданинг ўчи, қасоси учун тўрт юз ҳунарманддан бошқа ҳаммани тиғдан ўтказадилар, шаҳарни ер билан яксон этиб, ўрнини шудгорлаб ташлайдилар.\nXIV-XV асрларда шаҳар қайта тикланади.\nШуҳрати Балхдан қолишмайдиган, бир замонлар Хуросон пойтахти бўлган Нишопур ва унинг атрофида табиий ва қўл меҳнати билан бунёдга келадиган бойликлар кўп, масалан, шаҳарга яқин жойда феруза кони мавжуд. Аммо, биз — маънавият кишилари учун Нишопурнинг энг катта бойликлари — Умар Хайём ва Фаридиддин Аттор каби буюк сиймолари азиз ва қадрлироқдир. Шунингдек, бу файзли шаҳарда юртдошимиз — шоир, олим ва мусаввир Адиб Собир Термизий (XI аср) ҳам кўп йиллар истиқомат қилган, таниқли давлат арбоби, маърифат ҳомийси, ал-жабр ва илми нужум олими Абулқосим Али бинни Жаъфар томонидан қурилган расадхонада ишлаган.\nҲаким, файласуф, риёзатчи-мунажжим, шоир Умар Хайём — Fиёcuддин Абдулфатҳ Умар ибн Иброҳим (XI асрнинг иккинчи ярми, XII аср бошлари) Нишопур, Балх, Бухоро, Самарқанд, Исфаҳон шаҳарларида ўқиган, илму фаннинг жуда кўп соҳалари билан изчил шуғулланган. Масалан, Исфаҳон расадхонаси олимларига раҳбарлик қилиб, бу ерда ал-жабр, фалакиёт бўйича илмий тадқиқотлар олиб борган. «Ал-жабр ва ал-муқобала исботлари ҳақида рисола» асарида сонлардан бутун мусбат илдиз топишнинг умумий қоидасини математика тарихида илк бор исботлаган, Григорий тақвимидан ҳам аниқроқ қуёш тақвимини яратган, афсуски, бу ихтиро ўша пайтда соҳа билимдонларининг камлиги ва халқаро миқёсда оммалашмагани боис ҳаётга татбиқ этилмаган.\nУ «Коинот ва унинг вазифалари ҳақида рисола», «Борлиқ ҳақида рисола», «Борлиқнинг умумийлиги ҳақида рисола» ва бошқа ўнлаб фалсафий асарларида Пифагор, Арасту, Птоломей, Ал-Хоразмий, Ибн Сино каби улуғ мутафаккирларнинг қарашларини ёқлайди, шарҳлайди, муносабат билдиради, табиат сирлари, ҳаёт ҳақиқатини излайди, ўз кузатишлари, мулоҳазаларини баён этади.\nУмар Хайёмнинг «Наврўзнома» асари Шарқ халқларининг Янги йил байрами бўлмиш Наврўз, унинг келиб чиқиш тарихи, аждодларимизнинг шу баҳор, шодлик айёми ила боғлиқ таомил, урф-одатлари тўғрисида муфассал маълумот бериш билан бирга, форс адабиёти тарихида наср жанри тараққиётига маълум даражада хизмат қилган.\nАммо Умар Хайёмга унинг дунёдаги кўп тилларга таржима қилинган рубоийлари оламшумул шуҳрат келтиради. Шоирнинг ҳажман ғоят сиқиқ, фалсафий теран, инсон ва ҳаёт, умрнинг ғаниматлиги, уни хуш, мазмунли ўтказишга даъват этадиган, бадиий жиҳатдан юксак рубоийлари ҳали-ҳануз турлича талқин этилади. Бир замонлар (ҳатто ўзи ҳаётлигида ва энг кейинги шўро даврида) файласуф шоирни даҳрийга чиқардилар. Ҳолбуки, унинг асарлари муқаддимасидаги Оллоҳга ҳамду санолар ва Муҳаммад алайҳиссаломга салому саловотлар баёни, умри охирида Бухорога келиб саҳиҳ, ҳадислар тўплами муаллифи Имом Бухорийнинг қабрини зиёрат қилиб, сўнгги рубоийларидан бирида Тангрига истиғфор айтгани, шундоқ исломий юрт — Эронда шоир шаънининг шунчалар иззату икромга буркалиб, хотирасига муҳташам ёдгорликлар бунёд этилгани бу ғалат фикрларнинг аксини исботлаб турибди. Ижодкор истеъдодининг кучи, сири ҳам шундаки, унинг асарларини ўқиган ҳар бир китобхон ўзича маъно ва ғоя топади, ақли ва дунёқараши доирасида хулоса чиқаради.\nҚисқаси, Умар Хайём тўрт сатрдан иборат бўлган шеърият тури — рубоийнинг мумтоз адабиётимизда мустақил асар — жанр сифатида шаклланишига ва такомилига мислсиз ҳисса қўшган. Унинг бу борадаги ўзига хос анъаналари кейинчалик кўплаб аҳли қалам томонидан давом эттирилди ва давом эттирилмоқда. 1912 йили уммонга чўкиб кетган машҳур «Титаник» кемасида Умар Хайёмнинг рубоийлари қўлёзмаси ҳам бўлганлиги ва унинг қиммати ниҳоятда юқори баҳоланганлиги бежиз эмас, албатта.\nКўҳна Нишопур кўчалари бўйлаб борар эканмиз, беихтиёр Умар Хайём рубоийлари ёдга тушади:\nСен-мендан олдин ҳам тун-кун бор эди,\nАйланган фалак ҳам бутун бор эди.\nТупроққа авайлаб қадамингни қўй,\nБу тупроқ қаро кўз бир нигор эди….\nШаҳар марказида бир неча тарихий обида бўлиб, энг содда, камтарона, айни вақтда кўркам қурилган, Умар Хайём хотирасига бағишлаб бунёд этилган, расмий маълумот-китобларда «Павильон-ротон» деб номланувчи сағана-ёдгорликдир. Одатдаги мақбаралардан батамом фарқ қилувчи мазкур қурилма бир қарашда қабр устига тикланган иншоотга ҳам ўхшамасди: қабр тоши атрофида салобат, виқор билан кўкка бўй чўзган, узун ромб шаклидаги ўнта гулдор, нақшли мармар-бетон устун ярим йўлда бир-бири билан кесишиб, rўё ҳандасавий бурчаклар ҳосил қилиб, учлари гумбазсимон кўринишда туташиб кетган. Бир қарасангиз, илми нужумга ишоратдай, тўгарак жаҳон — фалакиёт рамзидай… Яна бир боқсангиз, гулчамбарни ҳам эслатиб юборади. Сарасаф солиб кузатсангиз, ўтовга, томи баланд қилиб кўтарилган чодирга ҳам менгзаш мумкин. Зеро, шоирнинг тахаллуси «Хайём» ота касби чодирдўзликдан олинган-ку.\nМенинг назаримда эса, даҳма Умар Хайёмнинг рубоийларига қиёсан, тақлидан яратилгандай: сиртдан соддага ўхшайди — кам сўз сарфланган, лекин улардан турфа маъно жилваланиб туради.\nРИВОЯТ. Мактабдош уч дўст — Низом-ул-мулк, Ҳасан Саббоҳ ва Умар Хайём бир-бирларига бир умр садоқатли бўлишга, қай бирлари юксак мартабага кўтарилса, бошқаларига ҳомийлик қилишга ваъдалашадилар. Воқеан, Низом-ул-мулк мансаб пиллапояларидан юқорилаб, салжуқийлар сулоласининг подшоҳи Маликшоҳга вазир даражасига етишади. Ҳасан Саббоҳ йирик руҳоний бўлиб кетади. Умар Хайём эса илму ижод йўлидан бориб, қашшоқликда кун кечиради. Бир куни у Низом-ул-мулкка болаликдаги онтларини эслатганда: «Сенга Нишопур ҳокимлигини бердим», дейди вазир. «Улусга ҳокимлик қўлимдан келмас, — деб эътироз билдиради Умар Хайём. — Яхшиси, буюр, менга йилда бир бора нафақа берсинлар, бир пиёла сариқ сув, бир бурда нон билан куним ўтар, илм чўққиларини эгалласам бас». Низом-ул-мулк Нишопурдан келадиган солиқлардан дўстига 10 минг динор нафақа тайин қилади.\nУмар Хайём ёдгорлиги рўпарасида жойлашган Имомзода Муҳаммад Moҳpyҳ номидаги ҳашаматли, аммо эски мақбара-масжид остонасида хуфтон намозини ўқиб чиқаётганларга дуч келдик. Менинг эътиборимни аксарият кекса эркакларнинг қотмалиги ўзига тортди. Таажжубки, қора ҳижоб ёпинган аёллар ҳам шундай эди.\nФорс-тожик мутафаккири, тасаввуф шеъриятининг йирик намояндаларидан бири, «сирлар жавоҳирини тузувчи» (Навоий) Шайх Фаридиддин Аттор — Муҳаммад ибн Абубакр бинни Иброҳим ўн иккинчи аср ўрталарида, ҳижрий 513 йилда Нишопур яқинидаги Хадкана қишлоғида таваллуд топган. Сўфийликнинг таниқли тарғиботчиларидан Боязид Бистомий (IX acp), Ҳусайн ибн Мансур ал-Халлож (IX-X асрлар) ғояларини давом эттирган. У ўз асарларида инсон ва табиат хусусиятлари, ахлоқ ва маданият, яхшилик ва ёмонлик, камтарлик ва такаббурлик, олижаноблик ва худбинлик ҳақидаги эзгу қарашларини рамзий кучлар, тимсоллар воситасида ифодалаб, дўстликни, вафо, садоқат, сахийлик каби одамий фазилатларни улуғлайди, ижтимоий иллатларни қоралайди.\n«Султон-ул ҳақиқатёр» деб ном қозонган шайх ва шоир Фаридуддин Атторнинг турли соҳа ва мавзуларда «Мухторнома», «Хисравнома», «Асрорнома», «Булбулнома», «Гул ва Хурмуз», «Уштурнома», «Васиятнома», «Илоҳийнома», «Меърожнома», «Мусибатнома», «Жавоҳирнома» ва бошқа ўнлаб асарлари маълум. Шулар жумласига кирувчи «Тазкират ул-авлиё» ислом оламида мўътабар, «Мантиқ ут-тайр» эса маънавият, бадиият аҳли ўртасида машҳуру мукаррамдир.\n«Буюк тилшунос, юзларга боқиб юракларни ўқувчи», ўзи ҳам авлиё мақомини олган бу улуғ зотнинг «Гўзал ахлоқ битиги» дея таърифланмиш «Тазкират ул-авлиё» («Авлиёлар китоби») рисоласида пировард мақсад-мазмуни имон-эътиқод собитлиги, маънавий-руҳий поклик, комил инсонликка эришиш йўллари, валийларнинг ибратли ҳаётлари, ҳайратомуз кароматлари, ўгитлари, ҳис-туйғулари мисолида кўрсатилади.\n«Тазкират ул-авлиё» («Ўзбекистан миллий энциклопедияси» давлат илмий нашриёти, Мирзо Кенжабек таржимаси), асарининг таржимаси иловасида нақл этилишича, шоир аллома 29 йил Нишопурда, 85 йил Шодибах шаҳрида яшаган.\nЖалолиддин Румий Балхдан қувғин қилинган отаси Баҳоуддин Валад билан Маккаи мукаррамага бораётганида Нишопурда Фаридуддин Аттор ҳузурига киришган ва бўлғуси улуғ донишманд пир, устоз дийдори, суҳбатидан баҳра олган. Мавлоно у маҳал ёш бола, Аттор эса кексайган эди. Жалолиддинга «Асрорнома» асарини ҳадя қилади. У китобни ёнидан қўймай, доимо ўзи билан олиб, ўқиб юради.\nФаридиддин Аттор вафоти билан боғлиқ бир ривоят машҳурдир. Шайх Аттор умрининг охирида узлатни ихтиёр этган. 114 ёшга етганда мўғул Чингизхон аскари қўлига асир тушада ва бир муштарий-харидор уни минг дирҳамга сотиб олмоқчи бўлади. «Ўз асарларида инсоннинг камолот йўлини чизиб берган, ўнлаб шеърий китоблари ила дунёга донг таратган, лекин ҳеч қачон давлатдорлар ва сарватдорлар мадҳида қаламини булғамаган бир сиймо» (Радий Фиш) бу ҳимматни рад этади:\n– Сотма, — дейди душман аскарига, — менинг нархим бундан баланддир.\nОхири яна бир мўғул навкари шеригини масхара қилиб:\n— Бу пирни бир қоп сомонга сотасанми? — деб сўрайди. Шунда Шайх:\n— Энди сотгил, менинг нархим шудир, — дейди.\nҒазабланган мўғул навкари қари, заиф чолнинг бўйнига қилич тортади ва ҳазрати Аттор шу тариқа кофирлар қўлида шаҳид кетади.\nТасаввуф мулкининг дурдоналаридан бири саналмиш «Мантиқ ут-тайр» асари бутун Шарқ маданияти оламида беқиёс шуҳрат қозонган. У Жалолиддин Румий, Маҳмуд Шобистарий ва бошқа йирик шоирлар ижодига кучли таъсир кўрсатган. Ўша руҳда, ўша мавзуда яна бир қанча асарлар вужудга келган.\n«Бу дунёнинг энг тоза гавҳарларини бағрига жо этган» (Р.Фиш) «Мантиқ, ут-тайр»ни ёд олган, унинг таассуротлари ва таъсиротларини бир умр онгида, юраги қатида сақлаб юрган Алишер Навоий ҳам ниҳоят, умри поёнида у мўътабар асарга жавоб, тазмин тарзида «Лисон ут-тайр» («Қуш тили») асарини ёзган.\nФаридиддин Аттор мақбараси, шаҳардан бир неча чақирим кунчиқиш томонда боғсимон, хиёбонсифат жойда бўлиб, яқин-атрофида бир-икки тижорат дўкончасию чоққина емакхонадан бошқа бино йўқ, унга олиб борадиган йўл ҳам алоҳида, кенг, текис, икки бетида дарахтлар саф тортган, шинам эди.\nАфсуски, кечиккандик. Ёдгорликнинг ишчи-хизматчилари кетиб қолишганди, ҳатто қоровулни ҳам топиб бўлмади. Мақбарани теварагидан — темир панжара орасидан ва устидан томоша қилиш билан чекланишдан ўзга чорамиз йўқ эди. Зиёратчилар учун рус тилида чиқарилган «Нишабура» сарлавҳали, тўғрироғи русчага нўноқларча ўгирилган суратли букламда (уни бизга Хайём сағанаси олдида беришди) шундай фикр ва далиллар битилган эди: Шайх Фаридуддин Аттор Нишопурийнинг мақбараси дастлаб шаҳар бош қозисининг саъй-ҳаракати билан барпо этилган. Мазкур сағана бузилиб кетгач, Алишер Навоий Аттор қабри устига чиройли бир даҳма қурдирган. Аммо у мақбара ҳам Кажорлар ҳукмронлигининг сўнгги даврларида вайрон бўлган. Ҳозирги ёдгорлик 1341 (ҳижрий-қамарий бўлса керак — Қ. К.) Миллий мерос жамияти томонидан буржи мусамман усулида икки гумбазли қилиб тикланган.\nФаридуддин Аттор ёдгорлиги яқинида яна бир тарихий обида — ўз даврининг етук ижодкорларидан бўлган Камололмулк сағанаси ҳам бор. У мумтоз меъморчилик билан замонавий биносозлик анъаналарини ўзида мужассамлантирган кўркам иншоот ҳисобланади.\nОДАМЛАР ВА ОТЛАР\nВақт кеч бўлишига қарамай Нишопурдан жўнаб кетдик. Икки соатча юриб, дурустроқ жойда тунамоқчи эдик. Биз адашдик. Шу адашиш жараёнида Сабзавор бикинидан ҳам ўтдик.\nСарбадорлар давлати вужудга келган, ўн тўртинчи аср охирларида Амир Темур ўз мамлакати ҳудудига қўшиб олган бу таниқли шаҳарга маълум муддат Алишер Навоийнинг отаси Ғиёсиддин Кичкина ҳокимлик қилганини эсладик.\nСабзавор билан боғлиқ, хотирлашга муносиб яна бир далил, тарихий шахс бор эди — бу қадимий шаҳарда теран маъноли, нозик қочиримлар, лутфларга мўл ҳикоятлар устаси, кўҳна ва бой Шарқ адабиётида биринчи бўлиб ўзидан аввал ўтган буюк тарихий шахслар, адиблар ҳақидаги нақлу ривоятларни тўплаб, катта адабий-илмий қимматга эга бўлган «Латоиф-ут-тавоиф» («Турли тоифалар тўғрисидаги латифалар») деган китобига жамлаган ва Алишер Навоийнинг юксак баҳосини қозонган Мавлоно Фахриддин Али Сафий таваллуд топган. Бўлажак адиб ёшлигида Ҳирот мадрасаларида ўқиб, Абдураҳмон Жомийдек устоз таълимини олган, кейинчалик Самарқандга келиб, Хожа Убайдулла Аҳрорга котиблик қилган.\n— Шўрвани араб тилида нима дейдилар? — сўрашибди бир арабдан.\n— Сахун! — жавоб берибди араб.\n— Совуғини-чи? — яна сўрашибди.\n— Биз шўрвани совутмасдан ичиб қўямиз, — дебди у ҳозиржавоблик билан.\nОта-бола айбдорни ҳоким олдига келтиришиб, аввал отани юз дарра урдилар — ота вой, демади. Аммо ўғлини ётқизиб, бир дарра уришлари ҳамон «оҳ!», деб юборди.\n— Ўзинг юз дарра калтак еганингда ғинг демадинг, нега энди бунга бир дарра уришимиз билан фарёд чекасан? — деб сўрашибди.\n— Аввалги калтаклар менинг танамга ботганди, бу зарба жигаримга тегди, — дебди падари бузруквор.\nУзоқ юриб, Султонобод, Феруз, Бузғон, Чаканд шаҳарчаларидан ўтиб, Эрон вақти билан кечки ўн бир, бизда тунги ўн икки ярим — кечанинг деярли қоқ белида Кучан шаҳрига етиб бордик. Меҳмонхона излаб чорак кам бир соат кўча кездик. Ниҳоят, бир мусофирхона (бундан бошқа сўз билан таърифлаб бўлмайди) топдик. Уйқусираб эшикни очган мулозим — пастак бўйли кекса киши бизни хушламайгина қарши олди, тезроқ киришга даъват этиб, остона ҳатлаб ўтишимиз билан анча путурдан кетган ёғоч эшикни шарақлатиб ёпди, ҳатто автобусда қолаётган Илҳомжонга «яхши ётиб туринг» дейишга ҳам улгурмадик.\nОтахон бизни кичкина, бесаришта ҳовлидаги бинонинг иккинчи қаватига тор, ғирчиллайдиган лиқилдоқ зиналардан бошлаб чиқди-да, икки хонани кўрсатди. Бирига опалар киришди, иккинчисига — биз. Кўнглимизга унча ўтиришмади, бошқа кенгроқ, дурустроқ хона йўқми, деб сўраб эдик, чол жуссасига ярашмаган қўрслик билан:\n— Йўқ, хоҳласанглар шу, — деди, — ярим кечада келишади-ю, тағин жой танлашади, — деб тўнғиллади яна.\n— Ҳай, майли, — дедик ноилож. Чарчаганимиз учун апил-тапил ечинишга киришдик. Тавозе юзасидан бир оз пойгаҳ ҳам талашдик. Лекин энди уйқуси очилиб кетган жиккак қария каравотлардан бирига астойдил ўтириб олиб, бизни суриштиришга ва гапга солишга тушди. Уй эгасини чиқиб кетинг, дейиш ноқулай, бунинг устига, сиркаси сув кўтармайдиганроқ кўринди. Тўнини тескари кийиб олмасин, шу жойдан ҳам маҳрум бўлиб қолмайлик, деб эснаб-эснаб ўтирдик. «Очилган қўриқ» рўмонидаги Шукар бобони эслатадиган ҳожи Қуломон бобо етмиш саккиз ёшда экан. Асли амали нима билмадиг-у, ўзини худди хўжайиндай тутарди. Икки йўл ҳаж қилибди. Лекин у Маккаи мукаррамани назарда тутдими, Машҳад (Имом Ризо ҳарами)ними — сўрамадик. Соч-соқоли бир хил ранг — кумушсимон, бир хил қалинликда — қисқа; соқоли махсус қўйилмасдан, шунчаки ўсиб кетганга ўхшарди.\nМўйсафид қувгина, шайтонгина эди. Гапириш асносида эҳтиросга берилганида бармоқларини силтаб қисирлатар, гоҳ-гоҳ тишлари орасидан ҳуштак чалиб қўярди. Аслида ёшига номуносиб бу бачкана қилиқлар ўзига ярашиб турар, лекин азбаройи толиққанимиздан унинг алмойи-алжойи гапларини кесишга мажбур бўлдик.\nШундай қилиб, бир-бирига тегиб турган каравотларга тўртовлон жойлашдик. Каравотлар тахтали экан. Энг басавлатимиз Зайнобиддин аканинг бели оғpиp эди, қаттиқ ва тор ўрин фойда берди шекилли, саҳар анча дадил турди. Ҳатто бомдодни ҳам каравот устида бошлари пастак шифтга тегай-тегай деб, бироз энгашиб ўқидилар (ерда ўқишга жой ҳам йўқ эди-да).\nИлҳомжон ювингани кирди. Яхши ухлай олмаганми, машқи пастроқ эди. Бояқиш автобусда совқотган бўлса керак. Кеча рулда узоқ юриб чарчаган эди. Бунинг устига раҳбар:\n– Илҳомжон, қалайсиз, совқотмадингизми? — деди баланд, тантанавор овозда, гўё шу оҳанг билан унга далда, руҳ бермоқчи бўлгандай.\n– Ҳм, — деб қўйди Илҳомжон. Бошқа нимаям десин. Бомдод¬¬дан кейин йўлга чиқдик.\nШирвондан ўтдик. Йўлга гап йўқ. Икки томон даштликлар, ҳайдалган, ҳайдалмаган, нимадир экилган, экилмаган бепоён ерлар. Аммо дарахт дегани жуда кам. Яқин-узоқ тоғлар бепоёнликка қандайдир руҳ, файз бағишлаб тургандай…\nМашина ичи совуқ.\nШаҳар ва шаҳарчалар тартибли, озода. Дўконлар сероб. Шаҳру йўлларда кундузгию тунги чироқлар беҳад кўп: чекка, хилват жойларда ҳам ҳадиксиз юриш мумкин.\nБожурга яқинлашяпмиз. Кўчадаги оқ ҳошия-чизиқлар, улар ўртасидаги сариқ рангли тунги ёритгичлар йўлнинг безагидек. Турли кўрсатгич-белгилар беҳисоб.\nПаст тоғ ёнбошлари ва қиршовларида бир-бирига ўхшаш уйлар… Ажабки, томлари текис — шиферли, тунукалиги йўқ. Қандайдир шийпоннамо бинолар тепаси эса оқ тунука билан ёпилган эди.\nБожурга кираверишда, шаҳар ичида ҳам, йўлнинг икки тарафи, ўртадаги хиёбонларда турли дарахтлар, хусусан, қарағай ва арча кўп эди.\nШаҳарни кесиб ўтадиган кўчада нон ёпишаётган экан. Зобитлар камаридан энлироқ, узун-узун тасма нон деса ҳам бўлади. Ўн дона олдик. Пул берсак, меҳмон экансизлар, деб қайтаришди. Салдан кейин бир ошхонада 1 термос доғ сув учун 150 туман тўладик! Жойлар банд экан, қўшни ошхона столида (йўл бўйидаги бундай емакхоналар ниҳоятда тор, ташқарига икки ё учта стол қўйилган эди) ўтириб тамадди қилаётганимизда эгасининг ғаши келиб, тўнғиллади. Ўзи ҳам тунд одам эди…\nБир оз юрганимиздан кейин автобусга солярка қуймоқчи эдик, навбат катта, машиналар уч саф эди, нотўғри туриб олган эканмиз, бир ҳайдовчи ўз ўрнини бериб, манави қаторга кириб олинглар, бўлмаса, сизларга ҳали-вери навбат етмайди, — деди.\nҲа, шунақа дунё-да бу!..\nБир тепаликдаги чиройли тулпор от сурати ҳаммамизнинг диққатимизни тортди. Унинг ёнига йирик ҳуснихат билан «Туркман оти — дунёда энг олий зотли отдир» деган ёзувли улкан панно ўрнатилган эди.\n— Демак, шу яқин-атрофда туркманлар яшайди ва уларнинг йилқичилик хўжалиги бўлса керак, — деди Зокиржон ака.\nШу муносабат билан отлардан гап кетди. Ҳайвон турларидан инсонга энг яқин ва садоқатли бўлган бу ақлли жониворнинг турлари, фазилатлари тўғрисида ҳар ким ўқиган, эшитганини ўртага ташлади.\nОтларнинг келиб чиқиши хусусида тахминий мулоҳазалар бор-у, аниқ далиллар йўқ. Аммо аввалда ёввойи ҳайвонлар сирасида эркин юрган бу жониворларнинг хонакилаштирилиб, тизгин урилганига беш минг йилдан ошган, деб ёзадилар. Уларнинг зоти икки юздан ортиқ бўлиб, оғиp юк тортадиган, йўртоқи (йўрға), аравакаш, спорт отлари, бўрдоқига боқиладиган, пойгага мўлжалланган ва бошқа турларга бўлинади. Уларнинг номлари ҳам ранг-баранг ва ўзига хос: владимир, першерон, голланд йўрғалари, америка стандартбереди, фин, немис, венгер, латиш отлари, шунингдек, қирғиз, кабарда, лақай, қopaбоғ, ахалтака, араби, кариб, ёвмут, барбари ва ҳоказо…\nЎзбекистонда эса отларга уларнинг туси, ташқи алоҳида белгиларига, феъл-атворига қараб исм қўядилар: жайрон, саман, кўкқашқа, қорабайир, тўриқ, захча кўз… Отларнинг ақллилиги, инсон зотига дўстлиги, эгасига садоқати ва бошқа сифатлари акс эттирилган ҳужжатли, бадиий асарлар, фильмлар кўп. Чингиз Айтматовнинг «Алвидо, Гулсари» қиссаси эса заҳматкаш от (аслида рамзий, албатта) таржимаи ҳоли, умрлик фаолияти, инсоният, жамият ҳаётида тутган ўрни, чеккан азобу уқубатлари, аламли кексалик қисматига бағишланган, яъни от йирик ва зўр бир асарнинг бош қаҳрамони тимсолида гавдалантирилган.\nОт ҳақидаги ривояту ҳикматларнинг caноғи йўқ.\nМен сохт-сумбатидан мардоналик, шиддат, жўшқинлик ёғилиб турадиган бу гўзал махлуқнинг, айниқса, бир хислатига қойил қоламан. Айғир қариндош байталга «яқинлашмас» экан. Мабодо зот олиш мақсадида онаси ё бошқа авлодига кўзини боғлаб қочиришса ва кейин айғир ўша бияни таниб қолса, баландликдан жарга сакраб, ўзини ҳалок қиларкан!\nГУРГОН — ҚАДИМИЙ АСТРОБОД\nОппоқ қор билан қопланган бу ҳудудларда қуёш чарақлаб турарди.\n«Сафарингиз бехатар бўлсин!», «Оҳиста юринг!» каби ёзув-шиорлар кишида қандайдир илиқ кайфият ҳосил қиларди. Унча баланд бўлмаган, «чиғаноқ»лари нисбатан кам довонларда ҳам «Эҳтиёткорлик — саломатлигингиз гарови» деган лавҳа ҳайдовчи ва йўловчиларни ҳушёрликка, сергакликка даъват этарди.\nУзоқдаги баргсиз дарахтлар ва ҳар турли ҳандасавий шаклларни эслатувчи пастак тоғлар ҳайратни оширади.\nЙўлда «ДАН» назоратчилари борлигидан огоҳлантириб чироқ ёқиб ўтиш бу ёқларда ҳам бор экан, демак, бу борада бутун дунё ҳайдовчиларининг тили бир, якдил, шекилли-да.\nСалдан кейин исиб, тўнларни ечдик, телпакларни дўппига алмаштирдик.\nОзод шаҳрига ўн чақирим қолганда тоғлар йириклашиб, йўлни қуршаб олди. Уларнинг туси, шакл-шамойили ўзгача — қалин дарахтли тоғлар. Йўл ёқалаб кетган дарасимон пастликдаги дарахтларнинг бир дона ҳам япроғи йўқлиги учун қуриб қолганга ўхшаб кўринарди. Шунчалар зички, уларни барги билан тасаввур қилиб, ёпирай, дейсиз.\nМинудашт шаҳридан чиқаверишдаги манзара гўзал эди. Ўнгдаги текис қора тупроқли ерлар, чапдаги адирлар, паст тоғларнинг ёнлари шудгорланган, пушта тортилиб, экишга тахт қилиб қўйилган эди. Ора-орада, катта-катта майдонларда қаричга келган ям-яшил буғдой гўё оламга ҳусн бериб турибди.\nТутзор, пўртаҳол ва бошқа мевали боғлар…\nҚиршовлари арчазор тоғлар…\nТомлар асосан шийпоннамо…\nШу йўлда Алиобод деган учта қишлоқ ва бир шаҳар бор экан. Бу — шиаларнинг тўртинчи халифаси Ҳазрат Али ибн Толибни ниҳоятда улуғлашларидан нишонадир (Аммо, Муҳаммадобод деган жойлар ҳам кам эмас).\nБу ҳудудларда, хусусан, айланма йўл ўртасидаги майдонлар, хиёбонларда танаси йўғон, барглари ингичкароқ турдаги чиройли пальмалар кўп эди.\nЙўл бўйларида болалар боқиб юрган қўй сурувларига дуч келдик.\nЯна бир Алиобод деган манзилга етмай тушлик қилдик. Овқатларнинг нархи хийла қиммат эди: етти ҳисса гуруч-палов 14500 туман — 18 доллар!.. Лекин қатиқхўрлик зўр бўлди. Бир банка қатиқ ва бир термос қайнаган сувни олижаноблик қилиб, бепул берворишди!\nШаҳардан чиққанда норанж, турунж боғлари бошланди: бўлак-бўлак, кўргазма учун махсус экилгандай; зангор япроқлар орасидан кўзга ташланадиган, деярли бир хил ҳажмдаги тўқ-сариқ мевалари гўё қўл билан териб чиқилган каби эди. Бу ёқларда ҳатто ҳовлиларда ҳам нуқул пўртаҳол ва мандарин етиштириш урф экан — бизнинг Гуркировда фақат анор экилгандай.\nИлгарироқ Хуросон остони (вилояти)нинг бўш ётган бепоён ерларини кўриб, қишлоқ хўжалигига эътибор мундайроқ, шекилли, деб ўйлаб эдим. Гулистон вилоятидан, хусусан, Алиобод шаҳридан ўтгач, фикрим ўзгарди. Ерлар ниҳоятда текис ҳайдалган, чиройли эгатлар олинган эди. Шудгорланган ерларни яна қайта ҳайдашмоқда эди. Демак, булар «куз ҳайдасанг юз ҳайда», деган ақидага амал қилишади чоғи…\nКатта-катта пайкалларга карам, помидор ва бошқа полиз, сабзавот экинлари экилган, экилмоқда эди. Нибу зотли ўсимликлар, гул кўчатлари pacтa-раста бўлиб улғаймоқда, умуман, қаровсиз ер йўқ ҳисоби.\nТошкент вақти билан кечки соат бешларда Гулистон вилоятининг маркази Гургонга кириб борганимизда ҳаво анча илиқ, одамлар енгил кийимда юришар, аксарияти бош яланг эди.\nДарахтларнинг кўплиги, уларнинг йўл бўйларига, хиёбонларга тартиб билан экилганлиги шаҳарга чирой бағишлаб турарди.\nҲозирги Эроннинг шимоли-шарқий қисмида жойлашган йирик шаҳарлардан бири Гургоннинг аввалги номи Астробод бўлиб, бронза давридаёқ жануби-шарқий Каспий бўйининг йирик марказларидан эди. Шаҳар яқинида олиб борилган қазишмаларда қўлга киритилган қадимшунослик топилмалари Астрободнинг милоддан аввалги 3–2-минг йилликлар давомида юксак тараққиётга эга бўлганлигидан шоҳидлик беради, дейилади манбаларда.\nАстробод узоқ йиллар темурийлар салтанати таркибида бўлиб, айниқса, Султон Ҳусайн Бойқаро ҳукмронлиги пайтларида энг бой ва муҳим вилоятлардан, умуман, мулки Хуросонда ҳар жиҳатдан пойтахт Ҳиротдан кейинги кент, таянч нуқта ҳисобланади, шу боисдан у ерда асосан подшонинг хос, содиқ кишилари, валиаҳд шаҳзодалар ҳоким бўлганлар.\nЖумладан, мумтоз адабиётимизнинг кўкка бўй чўзган пойдор, сержило устуни, ғазал, нафақат ғазал, бадиият мулкининг султони — шоҳи, Ҳирот маданият-маърифат гулшанининг ўктам боғбони Навоий ҳам…\nАстробод Туркман давлати билан чегарадош эди, мана шу ҳудудни мустаҳкамлаш, қўшнилар билан муносабатни яхшилаш зарурати туғилади. Академик Азиз Қаюмовнинг «Ажойиб кишилар ҳаёти» туркумидаги «Алишер Навоий» номли илмий-бадиий биографик асарида ва бошқа адабиётларда ёзилишича, туркман давлатининг ҳукмдори Ёқуббек Навоийни ғоятда ҳурмат қиларди.\nТарихий ва замонавий китобларда Алишер Навоийнинг Астрободга юборилиши сабаби борасида турлича фикрлар мавжуд. Яъни, Навоийнинг инсонпарварлиги, ҳалолу ростгўйлиги Султон Ҳусайн саройидаги айрим вазиру вузаролар қалбида ғашлик, ҳасад оловини ёқиб, улар адолатпарвар амир ва шоир устидан подшога такрор-такрор арз этадилар. Масалага яна ўзгача тус берувчилар — Ҳусайн Бойқаро ўз дўсти-қадрдони, улкан истеъдод эгаси, нозик кўнгил шоири алломани ғаламис аъёнлар қутқуси, ғаразидан эҳтиёт қилиш мақсадида уни Ҳиротдан вақтинча узоқлаштириб туришни маъқул кўради, дегувчилар ҳам бор. Бизнингча, фаразларнинг бари ҳам маълум асосга эга эди. Ҳарнечук, аксарият тадқиқотчиларнинг қарашларида, бадиий асарларда Навоийнинг Астрободга ҳукмдор этиб тайинланишини Мир Алишернинг хоҳиш-иродасисиз юз бергандай, бу ҳодиса, бу даврни шоир умр дафтарининг зерикарли, зорлиғу изтиробларга тўла саҳифалари сифатида талқин қилишга мойиллик яққол сезилади.\nНавоийнинг Астрободга юборилиши тафсилотлари улуғ шоир билан замондош атоқли муаррихларнинг китобларида ҳам қисман ёритилган. Жумладан, саховатпеша аллома ҳомийлигида камол топган Хондамир бобоси ва устози Мирхонднинг тарихий маълумотларини такрорлаб, давом эттиради: «…Олий- макон хоқон (Султон Ҳусайн Бойқаро — Қ. К.) Журжонда ҳоким бўлиб турган амир Mўғулни пойтахтга чақириб олиш, султон ҳазратларининг яқин дўсти Низомуддин Алишерни дорулфатҳ Астрободнинг ҳокимлиги билан сарафроз қилишга майл қилди, равшан дилидаги сирни тўғри тадбирли амир олдида ўртага қўйганда, Тангрига шукрким, аввал тариқат сулукига муҳаббати ортиқлигидан муаттар хотирига хоқонийнинг муҳим ишларига кафил бўла олиши ва бу амрни қабул қилиши хусусида оғиз очмади. Лекин хоқон ўтиниб сўрагандан ва муболағадан кейин рози бўлди»\nТарихчи олимнинг таъкидлашича, адолат хислатли Амир (Навоий)нинг келиши муносабати билан уламою фузалолар бағоят мамнун бўладилар, раият, деҳқонлар амну омонликка, фароғат ва осудаликка эришадилар. Мозандарон, Рустамдор, Ғилон вилоятларининг ҳокимлари Астрободга туҳфалар билан элчилар юбориб, мулки Хуросон пешволаридан бирини ҳокимият тепасига келганлиги билан муборакбод айлашиб, унинг амру фармони адосига, яхши қўшничилик ришталарини мустаҳкам тутишга ҳозир эканликларини маълум қиладилар. Султон Ёқуб Мирзо ҳам бир неча бор улуғ шоир-ҳокимга ишончли кишилари орқали шарафли либослар, тансиқ таомлар, Астробод раҳбарияти ва аҳли манфаатларига мос келадиган фармон ва ёрлиқлар жўнатиб, юксак илтифот кўргизади, камоли муҳаббат ва яқин дўстлик туйғуларини изҳор этади.\nКитоблардаги тасвирларга қараганда, Астробод табиатида ўша замонда ҳам сўлим ва тароватли, шоирга илҳом бергувчи манзаралар мўл бўлган.\nХуллас, Навоий Астрободда илму ижод билан ҳам, давлат юмушлари билан ҳам жиддий шуғулланади: идора ишларида тартиб ўрнатади, халққа зулму озор етказаётган айрим мансабдорларни вазифасидан четлаштиради, олиму уламолар, шоиру фузалолар, аҳли санъат билан гурунглар, ижодий суҳбатлар уюштириб, уларга маънавий ва моддий ёрдам кўрсатади. Шаҳар ободончилиги борасида бир талай тадбирларни амалга оширади, «гул сочувчи Астробод ул кишининг шарофатли қадами баракотидан гулистони Эрамнинг рашкини келтиради»ган даражага етади. Айни вақтда Навоий Ҳирот билан узвий алоқада бўлиб, Ҳусайн Бойқаро ва бошқаларга бот-бот мактублар ёзади, пойтахтдан олисда туриб ҳам подшо ва унинг амиру аъёнларини адлу инсофга, имону эътиқод мустаҳкамлигига, халқпарварлик ва маърифатпарварликка даъват этади.\nМутафаккир, адиб ва давлат арбоби Алишер Навоийнинг Астрободда бор-йўғи икки йилга яқин (1487-88 йиллар) ҳокимлик қилиши музофот номининг кенг ёйилишига, янада равнақ ва шуҳрат топишига катта ҳисса қўшди. Раҳбаримизнинг узоқ бўлса ҳам, бу йўналишни танлаши боиси ҳам шу — бобокалонимиз, фахру ифтихоримиз қадами теккан заминни кўрмоқ, зиёрат қилмоқ орзуси эди. Аввалги сафарлар Эрон ҳудудидан ўтганимизда бу кўҳна ва тарихий воқеаларга бой масканга йўлимиз тушмас ва Навоий қадамжоларини тавоф этиш армон бўлиб қолар эди. Оллоҳга шукрки, шул орзу-ниятимиз мустажоб бўлди, буюк армонларимиздан яна бири ушалди. Фақат Гургон замонавийлашиб, тарихий жойлар камайиб кетгани учунми, бино ва йўлларда, арчаларнинг ям-яшил япроқлари қатида ҳазрат Навоий бўй-басти, нафаси сезилиб турган, шахсан менинг тасаввуримдаги шаҳарга унчалик ўхшамасди. Лекин, барибир ёрқин туйғуларга тўлаётган кўнглимнинг таскин топаётганини аниқ ҳис қилардим.\nШаҳар марказидан тўғрига — Теҳронга, ўнгга — Оқ қалъага кетилар эди. Биз шу тарафга бурилдик…\nТеҳронга яқинлашяпмиз. Қор ҳамон бўраламоқда.\nШаҳар остонаси (катта бир мамлакат бўсағасидай туюлди менга)га етдик. Икки томондаги адирсимон тоғларнинг ёнларида, тепаларида, пастликларда, йўл четидаги жамики бўш майдонларда боқий яшиллик тимсоли бўлмиш арчалар қорни, совуқни писанд этмай, қунишмай, эгилмай, мағрур яшнаб турарди. Шунча катта ва ноқулай ҳудудларга кўчат ўтқазиб чиқишни эса тасаввур қилиш қийин эди!\nЙўлда четроққа аранг чиқиб тўхтадик. Раҳбар билан таржимонимиз ўша атрофдаги маҳкамадан элчихонамизга қўнғироқ қилдилар. Элчихонамизда бизни, яъни Бобур халқаро экспедициясини кутишмокда экан.\nТакси ёлладик. Таксичи ҳам Ўзбекистон элчихонаси манзили — Настарон кўчаси жойлашган Фармония мавзеини яхши билмас экан, адашиб-адашиб, сўраб-сўраб (бир хиёбон ёнидан тўрт марта ўтдик), сал кам икки соатда ваколатхонамизни топдик. Элчимиз Икромжон Акрамов ва унинг ёрдамчилари кутиб олишди.\nТакси ҳайдовчининг адашувига сабаб, у «Настарон»ни «Пастарон» деб (нарироқда шу номдаги кўча ҳам бор) эшитган экан.\nБизни бир неча кўча нари Ниоворон боғи яқинидаги Эрон ташқи ишлар вазирлиги меҳмонхонасига олиб боришди. 3-қаватдаги рўпарама-рўпара бўлмаларга жойлашдик. Гап йўқ: хоналарда телевизор, магнитофонли катта радиоприёмник, ўриндиқлар, якка ва жуфт каравотлар, ювиниш хоналари… Полнинг очиқ ери йўқ — қалин палос тўшалган. Совутгичда турли-туман ширинликлар, анвойи идишларда салқин ичимликлар… Шулар орасида Бавариянинг спиртсиз пиволари ҳам маржондек териб қўйилганди.\nОқшом телевизорда шу куни Эроннинг Бом шаҳрида содир бўлган табиий офат — кучли зилзила туфайли юз берган вайронгарчилик, талафотларни намойиш этиб қолди. Аҳвол ўта нохуш ва аянчли эди. Зокиржон ака шитоблик билан Андижонга, ўғли Зоҳиджонга қўнғироқ қилди. Зоҳиджон Москва телевидениеси мазкур офатда аввал йигирма беш минг, кейинроқ қирқ минг киши ҳалок бўлгани тўғрисида хабар берганини, биздан жуда хавотирланишаётганини билдирди. Раҳбар бизнинг зилзила бўлган шаҳардан анча олисда, Теҳронда эканлигимизни айтиб, унинг кўнглини тинчитди.\n2004 йил, 28 декабр, якшанба\nЭрталаб элчимиз, консулхонамиз котиби Низомиддин, элчихонамиз ходими Бобур ҳамроҳлигида Эрон Ташқи ишлар вазирлиги қошидаги Сиёсий ва ҳалқаро тадқиқотлар институтига бордик. У ерда биз билан учрашув мўлжалланган эди.\nАнжуманни институтнинг тарих ва маданият департамента раиси жаноб Назар Оварий очиб, бизга мезбонларни (улар етти-саккиз киши эди) таништирар экан, бинонинг институт ҳузуридаги хорижий мамлакатлар билан алоқадор ҳужжатлар архиви эканлиги, унда қирқ миллиондан ортиқ қимматли далил-ашёлар мавжудлигини таъкидлаб ўтди. Кейин элчимиз Икромжон Акрамов Бобур халқаро фонди ва унинг илмий экспедицияси, уларнинг ташкилотчиси, раҳбари, Ўзбекистан Республикаси Олий Мажлиси депутати Зокиржон Машрабов фаолияти тўғрисида сўзлаб берди.\nРаҳбаримиз аввало Бом шаҳридаги зилзила туфайли Эрон халқи бошига тушган оғиp мусибат муносабати билан ҳамдардлик изҳор қилди. Бобур фондининг аждодларимиз қолдирган бой маданий меросни тўплаш ва ўрганишдан иборат мақсад ва режалари, экспедициянинг ўтган гал кўҳна ва бой тарихга эга бўлган Эрон мамлакати заминига қилган сафари чоғида амалга оширилган ишлар, изланишлар натижалари асосида яратилган фильмлар, китоблар ҳақида қисқача ахборот берди. Мустақиллик туфайли Ўзбекистонда халқнинг маданий бойликларини, қадриятларини тиклаш, улуғ аждодларимиз хотирасини абадийлаштиришга эътибор мислсиз даражада кучайгани, Ал-Фарғоний, Исмоил Бухорий, Имом Термизий ва бошқаларнинг юбилейлари халқаро миқёсда нишонлангани, уларнинг қабр-мақбаралари батамом қайта таъмирланиб ободонлаштирилгани тўғрисида жўшиб гапирди. Эрон Ислом Республикасининг аввалги элчиси жаноб Наракиён илтимосига кўра, ноёб Усмон Қуръонининг фотонусхасини бир неча кун аввал Машҳаддаги Имом Ризо ҳарами мажмуининг Қуръон китоблари мозийгоҳига топширганини алоҳида қайд этиб, деди:\n— Бизнинг илтимосимиз, мақсадимиз иккита: Теҳрондаги миллий кутубхонада сақланаётган «Куллиёти Бобур» ва Имом Ризо ҳарами музейидаги «Хатти Бобурий»дан нусха олиш. Бу борада кўрсатажак ёрдамларингиз, ўйлайманки, Ўзбекистон билан Эрон мамлакатлари ва халқлари ўртасидаги маданий алоқалар, ўзаро ҳамкорликнинг мустаҳкамланишига ва кучайишига хизмат қилади.\nСўзи ниҳоясида Зокиржон ака «Бобурнома»нинг Бобур фонди томонидан чоп этилган гўзал нашрини институт кутубхонасига ҳадя этди.\nНазар Оварий ўрта бўйли, буғдойранг, қошлари керилган одам эди.\nУ сўзининг якунида ўн олти жилдга мўлжалланган «Ислом қомуси»нинг ҳозирга қадар нашр этилган олти китобини (Бобур Мирзога оид саҳифалари алоҳида белгилаб қўйилган эди) экспедициямизга туҳфа қилди.\nЗокиржон ака Назар Оварийни Андижонга лутфан таклиф қилди.\n— Бизда, меҳмонга чақирсанг, у ўша заҳоти етиб келади, деган мақол бор, — деб кулди раис.\n— Бош устига, — деди раҳбар ва раисга қарсаклар остида Бухоро зар чопонини кийгизди.\nМулоқот мобайнида ёнимда ўтирган Муҳаммад Содиқ пичирлаб: «Зокиржон аканинг фотоаппаратини тузатиб қўйдим», деб суюнчилади. У фотоаппаратни Машҳадда бузиб қўйган, шундан бери бояқиш хижолатда эди.\nҚайтишда бир ҳол эътиборимизни жалб этди.\nБомдаги зилзиладан зарар ва жабр кўрганлар учун Қизил Ярим ой жамияти томонидан муюлишларда, хиёбонларда хайрия қутилари, чодирлари ташкил этилган, уларга кимдир пул, кимдир кийим-бош, адёл ва бошқа нарсалар ташлаб кетишарди. Чунки Кермон (маҳаллий аҳоли, шу жумладан, теҳронликлар «Герман» деб талаффуз қилишади) вилояти маркази, пойтахтдан минг чақирим шарқи-жанубда жойлашган Бом — сайёҳлик ва маданий аҳамиятга молик катта, нуфузли шаҳар ер билан яксон бўлган, Эрон телевидениеси воқеа юз берган жойларни, ўлганлар, ярадорлар, девор-ғиштлар, бетонлар остида қолган кексалар, аёллар, болаларни, уларнинг фарёд уриб йиғлаётган жигаргўшаларини, бошқа аянчли манзара-ҳолатларни ҳеч яширмай, хаспўшламай дам-бадам кўрсатиб турарди. Юрт мотамда эди.\nНизомиддин ва Бобурнинг айтишича, Эрон аҳолисининг сони кейинги йигирма икки йилда ўттиз миллиондан олтмиш миллионга етган. 1970 йилларнинг охиридан урушлар туфайли мамлакатда, хусусан, қишлоқларда яшаш даражаси пасайиб кетгач, кўплар шаҳарга — марказга интила бошлаган. (Ҳамма жойда, барча замонларда шундай бўлади, чунки шаҳарда пул топиш имкони, йўллари кўп). Ўшанда Теҳрон нуфуси икки миллион бўлган, айни вақтда эса ўн-ўн уч миллион орасида экан.\nСобиқ шоҳ Муҳаммад Ризо Паҳлавий даврида пойтахт аҳолисининг ортиб кетиши устидан назорат бор эди, ҳозир унчалик эмас, дейишди улар.\nОқшом элчимиз бизни меҳмонга чақирди.\nЭлчихонамиз маҳкамаси мўъжазгина ҳовлили, қўш қаватли бинода эди. Фойеда икки мамлакат раҳнамолари биргаликда тушган суратлар, шунингдек, Ислом Каримов, Муҳаммад Саид Ҳотамий ва Ҳамид Карзайнинг Теҳрондаги учрашувлари (2003 йил) тасвирлари, Ўзбекистон манзаралари, Соҳибқирон Амир Темур портрети, Алишер Навоий сиймоси туширилган пахта гулли ликоб, кўҳна Бухоронинг чинни буюмларга солинган расмларидан жонажон ватанимиз таровати уфуриб тургандай эди.\nФойе тўрига — расмий ва норасмий мулоқотларга мўлжалланган жойдаги диван, ўриндиқларга энди ўтирган эдик, Икромжон Акрамовни телефонга чақиришди. Тошкентдан, Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирининг биринчи ўринбосари Норов эртага самолётда Бом зилзиласидан жабр кўрганлар учун ёрдам келаётганини хабар қилибди. Президентимиз болаларга кўпроқ эътибор бериш лозимлигини тайинлабди.\nБироздан кейин Эроннинг Ўзбекистондаги собиқ элчиси жаноб Муҳсин Покойин кулимсираб кириб келди ва ҳаммамиз билан эски танишлардай (Зокиржон ака билан, шубҳасиз қадрдон эди) бағирлашиб кўришди. Уни раҳбаримиз хоҳишига кўра элчимиз таклиф қилган экан.\nЖаноб Покойин ҳақида кўп эшитгандим-у, ўзини кўрмагандим. У ўрта бўйли, бурун, соч-соқоли мошкичири киши эди.\nЗокиржон ака гапни Бобур Мирзодан, унинг «Хатти Бобурий» асаридан бошлади.\n— Бу китоб нусхасининг маълум бир қисмини шахсан ўзим Бобур ватанига олиб бориб берганман, — деди Муҳсин Покойин ўз ишидан мамнун бўлиб.\nЗокиржон ака мазкур парча ҳозир Бобур Миллий боғидаги «Бобур ва жаҳон маданияти» музейининг энг эътиборли жавонида сақланаётганини айтди.\nДаврада форсийзабон дўстлар билан бемалол тиллашиб ўтирган ҳамроҳимиз Муҳаммад Содиқ ҳожи Шайх Саъдий ҳақида сўз кетганда, Машриқу Мағрибда буюк сўз санъаткори сифатида шуҳрат қозонган шоир шеърларидан ёд ўқий бошлади:\nБаний одам аъзои якдийгаранд,\nКи дар офаринаш зи як жавҳаранд.\nЧу узве бадард оварад рўзгор,\nДигар узв хоро номонад қарор…\nПокойин жаноблари давом эттирди:\nТу кас меҳнати дийгарон беғамий,\nНашоядки номат ниҳанд одамий…\n— Улуғ алломамизнинг мана шу байтлари Бирлашган Миллатлар Ташкилоти биноси пештоқига битиб қўйилган, — дея таъкидлади мезбон ғурурини яширмай. Ҳикматлар дури бўлмиш ушбу шеърнинг ўзбекча матни бундай:\nБани одам аъзои бир бадандир,\nҲаммаси бир моя, бир гавҳардандир.\nТанангда бир аъзо гар бўлса бемор,\nҲаммасида қолмас сабр ила қарор.\nЎзгалар ғамини чекмаса одам,\nАнга нолойиқдир инсон деган ном.\nБадиий мероси башариятнинг барча маданиятли аҳлига тегишли бўлган Саъдий Шерозийнинг фалсафий сатрлари бутун дунё тинчликсеварлари, эзгу ниятли кишилари қадами узилмайдиган халқаро мўътабар бир даргоҳнинг шиорига, панд-даъватномасига айланиши, чиндан-да, ҳар бир шарқлик учун фахр ва ифтихордир.\nМулоқот-зиёфат охирида Зокиржон ака азмойиш олиш ниятида Ироқдаги ҳолат, Эрон билан Ироқ алоқалари, Эрон ҳукумати ва халқининг жанггоҳ бўлиб турган қўшни мамлакатдаги воқеаларга муносабати тўғрисида сўради.\nАмерика ракеталарининг Ироққа ҳужуми нисбатан сустлашган, Саддам Ҳусайн қаёққадир ғойиб бўлган, хуллас, жанг олови бир қадар пасайган палла эди. Экспедициямиз дастурида умрининг сўнгги йилларида Бағдодда яшаган ва ўша ерда вафот этган яна бир буюк юртдошимиз Мусо Хоразмий қабрини излаш тўғрисида ҳам алоҳида банд қайд этилган эди.\nРаҳбаримиз дангалчи, лекин ҳар бир тадбир, сафар, қидирувга вазиятни ҳар томонлама ўрганган ва ҳисобга олган ҳолда пухта киришадиганлардан.\n– Ироқдаги вазият ҳозир бирмунча дуруст, — деди Муҳсин Покойин мужмалроқ қилиб.\n– Имкон бўлса, Ироққа, ундан Қувайтга, сўнг Саудияга ўтиб, қайтишда Иордания, Сурия, Туркия билан юрсакмикин, деган ниятимиз бор эди, — дея мақсадга аниқлик киритди Зокиржон ака.\n– Ҳали сафарда беш-олти ой юрасизлар экан-да. Бунақада Марко Поло рекордини синдирасизлар-ку, — деб кулди жаноб Покойин.\nКаминанинг «Бобурийлардан бири» номли китобимда собиқ элчининг сурати бор эди, Зокиржон ака иккимиз дастхат ёзиб, туҳфа этдик. У кўп мамнун бўлганлигини айтиб, ташаккур билдирди.\n2004 йил, 29 декабр, душанба\nЭрталаб Алишер ва ҳайдовчи Янгибой ҳамроҳлигида, элчихонамиз машинасида шаҳар айлангани чиқдик.\nТеҳрон… Элбрус тоғининг жанубий этагида, денгиз сатҳидан 1100–1300 метр баландликда жойлашган бу шаҳар қарийб саккиз юз йиллик тарихга эга бўлиб, XII асрда Рей яқинида барпо этилган, икки юз йиллардан сўнг йирик савдо маркази сифатида довруғ қозонган. 1722 йили шаҳарни афғонлар вайрон қилади, лекин яна тезда тикланади. 1786 йили Кажорлар султони Теҳронни ўз давлатининг пойтахти қилиб олади. 19-аср охирларида шаҳар кенгайтирилади. Йигирманчи аср бошларида Теҳрон мамлакат меҳнаткашларининг инқилобий ҳаракатлари ўчоғига айланади.\nТеҳрон билан боғлиқ дунёвий аҳамиятга молик воқеалардан бири шуки, 1943 йили бу ерда уч иттифоқчи давлат — собиқ СССР Халқ комиссарлари раиси И.В.Сталин, АҚШ президенти Ф.Рузвельт, Англия Бош министри У.Черчилл иштирокида Халқаро конференция ўтказилиб, унда Германияга қарши урушда биргаликда ҳаракат қилиш, уч давлатнинг урушдан кейинги даврдаги ҳамкорлиги ва бошқа масалалар бўйича декларация қабул қилинади.\nЙигирманчи аср форс насрининг асосчиларидан бири, таниқли Эрон ёзувчиси Мушфиқ Козимийнинг «Қўрқинчли Теҳрон», арман адиби Гарегин Севунцнинг «Теҳрон» романларини эслайман. Ўтган асрнинг йигирманчи йилларидаги форс халқининг ҳаёти, жамиятдаги тушкун ҳолатлар, мамлакат, шу жумладан, пойтахт аҳлининг миллий-озодлик ҳаракатлари ифодаланган мазкур асарларда Теҳрон шаҳрининг маҳобати бугунги даражада эмас, зеро, у китоблардаги воқеалар содир бўлган даврда бунчалик катта ва салобатли, кўркам бўлмаган, албатта.\nШаҳар марказида илгари қурилган ва янги қад кўтарган замонавий иншоотлар — маъмурий идоралар, меҳмонхоналар, истироҳат боғлари, катта-кичик хиёбонлар сероб эди. Одамлари асосан оқ, буғдойранг юзли, калта соқолли ва, албатта, мўйловли.\nТеҳрон атрофида ва пойтахтнинг ўзида яшовчиларнинг чеҳраси кавказликларга — озарбайжон, гуржиларга ўхшаб кетарди. Бир заминда турли улус ва элатларнинг истиқомат қилиши, хилма-хил элатларнинг аралашиб, алмашиниб туриши тарихнинг ҳамма даврларига, деярли барча мамлакатларга хос табиий жараён. Лекин гоҳида бу ҳолат баъзи ҳукмдорлар хоҳиш-иродаси, сиёсати туфайли сунъий равишда, зўрма-зўракилик билан амалга оширилган замонлар ҳам кўп бўлган. Шўро даврида месхети турклари, қрим-татарлар ва бошқа айрим миллат вакилларининг Сталин сиёсати ва тазйиқи билан тубжойларидан мажбурий равишда кўчирилганлигини эслайлик. XVIII асрда курдлар Хуросонга (бир қисми Онадўлига) сургун қилинган. XVI асрда эса Эронга арманлар билан гуржилар ғайриихтиёрий тарзда кўчирилган.\nАёлларнинг деярли тўқсон тўққиз фоизи узун чодрада. Асли улар аввалдан чодра ёпинишган. Мамлакатда хотин-қизларнинг ҳол-аҳволи йигирманчи аср бошларида ҳам жудаям ночор, эрксиз бўлганлигини айрим ижодкорларнинг асарларидан билиш мумкин. Жумладан, жасоратли шоира Бадеъ Жоланинг шундай сатрлари бор:\nЭй, сен Эронимнинг хандон аёли,\nБу гўзал боғимнинг гули, чиройи.\nИстиқбол онаси, мардонасисан,\nСен меҳру вафонинг дурдонасисан.\nСен у нокасларга қул токайгача?\nБўлмоғинг хасларга гул токайгача?\nГул юзингни чимматинг токай тўcap?\nДунёдан токай юрарсан бехабар?\nҲур жамолингни ёпарсан не учун?\nHyp сочувчи ойни беркитдинг нечун?\nЧўрилик, бу зорликлар энди бас,\nНотавонлик, хорликлар энди бас!\nАлбатта, энди Эронда ҳаёт бутунлай бўлакча, бинобарин, шоирларнинг мавзулари, услублари, мақсад-ғоялари ҳам тамоман ўзгача. Мамлакатнинг ҳозирги замон шоирлари ичида Машриқзаминнинг орифмашраб, ошиқ бир шоири Суҳроб Сипеҳрийни алоҳида тилга оладилар. «У сўз санъати сеҳри орқали сизни илоҳий нурлар тажаллийси бўлган Борлиқ ва Инсон сирлари билан ошно этади», — деб ёзади форс адабиётшуноси, филология фанлари доктори Иброҳим Худоёр. Биргина далил: Сипеҳрийнинг «Саккиз китоб» номли куллиёти — девони Эронда 17 маротаба қайта нашр қилинибди!\n1920 йили тузилган коммунистик партия ва мамлакатга суқилиб кирган инглизлар таъсирида 1935 йили кийим-бош ислоҳоти ўтказилиб, хотин-қизларнинг чодрани ташлашлари тўғрисида махсус декрет қабул қилинган эди. 1979 йилдаги инқилобдан кейин Ислом республикаси мақомини олган ҳукумат томонидан Эрон мусулмон аёлларининг миллий кийими — ёпинчиғи сифатида қора чодра қайта, қатъий жорий этилган.\nДастлабки пайтларда тирноғига лак суркаганлар эговлаб жазоланган. Ҳозир аста-секин чодралар тарк этилиб, оқ ва бошқа рангдаги рўмол, калтароқ кийимлар пайдо бўлмоқда, кўпаймоқда экан. Чодрада юрганларнинг ҳам дадил, шаҳдамлиги сезилиб туради. Қолаверса, уларнинг ҳарқалай юзлари очиқ, зипиллаб машина ҳайдаб кетаётган форс қиз-жувонларини ҳам тез-тез учратиш мумкин. Бу аломатлар умумий тараққиёт, ижтимоий ҳолат поғонасининг юқорилиги билан боғлиқ бўлса керак.\nУмуман олганда, Эроннинг бугунги фаровон, осуда кунларга етиб келиши ҳам осон кечмаган. Турли империалистлар тазйиқи, сиқувларидан, ички бош-бошдоқликлар, тўғри тузум излаб довдирашлардан кушод бўлиб, ҳар жабҳада эркин қулоч ёзиб, тараққиёт сари юз тутганига энди чорак аср бўлди.\n← Аввалги Аввалги Профессор Санжар Содиқов вафот этди\nКейинги → Кейинги: Мусо Тожибоев. Муҳаммад Шайбоний ижодий мероси


Мексика чегарада девор қурилиши учун пул бермайди - Халқ сўзи\n10:50 30 Август 2018 Дунё\nМексика президенти Энрике Пенья Ньето ўз мамлакати АҚШ билан чегарада девор қурилиши учун ҳақ тўламаслигини эълон қилди. У бу ҳақда ўзининг Twitter саҳифасида ёзган.\nМаълумки, АҚШ раҳбари Дональд Трамп ФИФА президенти Жанни Инфантино билан бўлиб ўтган учрашувда Мехико девор учун пул тўлаши ва бу ишни бажариш у учун осонлигини айтиб ўтганди.\nМексика президенти эса ана шу фикрга шу тариқа муносабат билдирди.\nМаълумот учун, Трамп 2017 йил январь ойида инаугурация маросимидан сўнг давлат чегараларини муҳофаза қилишга оид ҳамда иммиграция тўғрисидаги иккита фармонга имзо чекканди. Мазкур ҳужжатларда ноқонуний муҳожирлар ва наркотикларнинг кириб келишини тўхтатиш, АҚШга келган ноқонуний меҳмонларни оммавий тарзда кўчириб юбориш белгилаб қўйилганди.\nЭслатиб ўтамиз, Трамп Мексика билан чегарага тўсиқ ўрнатиш учун Конгрессдан 25 миллиард доллар ажратишини сўраб келаётган бўлса, Сенатда бу мақсадлар учун 1,6 миллиард доллар йўналтиришни кўзда тутувчи қонун лойиҳаси кўриб чиқиляпти.


GM Uzbekistan автомобиллар экспортини Қирғизистонга қайта йўлга қўйди\n8 Июл 2020 Чартер рейслари жадвалига ўзгартириш киритилди\n23 Апр 2019 1774\n22 апрелдан GM Uzbekistan АЖ автомобилларини Қирғизистон Республикасига экспорт қила бошлади. Қирғизистонга автомобиллар Ravon бренди остида экспорт қилинади, деб хабар тарқатди компания матбуот хизмати.\nАввал хабар берилганидек, бугунги кунгача компания автомобиллари Беларус, Афғонистон ва Тожикистонга амалга ошириларди. Шунингдек, Қозоғистоннинг Костанай шаҳридаги “СариаркаАвтоПром” заводида компания автомобилларини йирик узелли йиғиш йўлга қўйилди.\n2019 йил GM Uzbekistan фаолиятида экспорт салоҳиятини ошириш йили деб эълон қилинган, бугунги кунда компания мазкур йўналишдаги фаолиятини янада кенгайтириш борасида музокаралар олиб бормоқда.\n11 Июн 2020 2447\n12 Июн 2020 2305\n12 Июн 2020 1903\n12 Июн 2020 1815\n8 Июн 2020 1714\n8 Июн 2020 1553\n14 Июн 2020 1423\n15 Июн 2020 1388\n18 Июн 2020 1287\n27 Июн 2020 1279\n23 Июн 2020 1273\n12 Июн 2020 1201\n10 Июн 2020 1109\n24 Июн 2020 1087\n13 Июн 2020 1038\n10 Июн 2020 941\n9 Июн 2020 850\n9 Июн 2020 762


Хакерлар Дональд Трамп меҳмонхоналаридаги тўлов тизимига бузиб киришди\nМиллиардер Дональд Трампга тегишли Trump Hotel Collection меҳмонхоналар тармоғи хакерлар томонидан пластик карталар ёрдамида яшаш учун тўловларни амалга ошириш тизимини бузиш ҳолатини аниқлади, дея хабар бермоқда Associated Press.\nШу билан биргаликда, Трамп меҳмонхоналаридаги ресторанлар ва эсдалик совғалари дўконларидаги тўлов тизимлари ҳам хакерлар ҳужумига учраган бўлиб, мижозларнинг кредит ва дебет карталари рақамлари ўғирланган бўлиши мумкин.\nМеҳмонхоналар тармоғининг маълум қилишича, хакерлар 2014 йил майдан 2015 йилнинг июнь ойигача бўлган вақтдаги тўлов тизимига кира олишган, бироқ мустақил экспертиза ахборотларнинг ўғирланиши бўйича ҳеч қандай ноқонуний ҳаракатларни қайд этмади.\nҲодиса тармоқнинг Нью-Йорк, Чикаго, Майями, Лас-Вегас, Торонто ва Гавайядаги меҳмонхоналарида кузатилган.\nАйни пайтда АҚШ махфий хизмати ва МРБ томонидан тергов ишлари олиб борилмоқда.\nАвгуст ойида хакерлар Республикачилар партиясидан АҚШ президентлигига номзод Дональд Трампнинг расмий сайтига бузиб киришган эди.


Коронавируснинг «британча» штамми Жанубий Корея ва Иорданияда ҳам аниқланди - Daryo\n13:23, 28.12.2020 18792\nКоронавируснинг биринчи марта Буюк Британияда аниқланган янги штамми Иордания ва Жанубий Кореяда ҳам қайд этилди, деб ёзади «РБК». Ушбу мамлакатлар ҳукуматлари илк касалланганлар аниқлангани ҳақида хабар берди, уларнинг барчаси аввалроқ Британияда бўлиб қайтган.\nКорея касалликлар назорати ва профилактикаси бошқармаси маълум қилишича, вируснинг янги тури уч кишида тасдиқланган, уларнинг барчаси бир оила аъзолари. Касалланганлар Буюк Британиядан ўтган ҳафта қайтиб келган.\nКореялик шифокорлар яқинда Британиядан қайтган яна бир оилани ҳам янги штаммга текширади. Унинг аъзоларидан бири, кекса эркак аввалроқ вафот этган эди, ўлимдан кейинги таҳлил унда COVID-19 бўлганини кўрсатган, аммо штаммнинг аниқ тури ҳозирча белгиланмаган.\nИордания соғлиқни сақлаш вазири Назир Обейдат маълум қилишича, мамлакатда икки киши коронавируснинг янги штаммига чалинган, булар 19 декабрь куни Британиядан қайтиб келган эр-хотиндир. Вазирнинг сўзларига кўра, уларнинг саломатлиги жойида, эр-хотин уй карантинига юборилган. Иордания ҳукумати уларнинг мулоқот доирасини аниқлаштирмоқда.\nБуюк Британияда коронавируснинг янги тури аниқлангани, шу туфайли мамлакатнинг айрим ҳудудларида касаллик тарқалиш суръати тезлашгани ҳақида 14 декабрь куни маҳаллий Соғлиқни сақлаш вазирлиги раҳбари Мэттью Хэнкок маълум қилди. Буюк Британия бош вазири Борис Жонсоннинг сўзларига кўра, ушбу турдаги коронавирус аввалгиларидан 70 фоизга юқумлироқ, лекин ундан хавфли эмас.\n26 декабрь куни коронавируснинг «британча» штамми Франция ва Японияда ҳам аниқланди.\n12:43, 29.04.2022 54300\n14:27, 16.05.2022 48013\n12:00 Бугун 647\n11:44 Бугун 1612\n11:38 Бугун 2033\n11:13 Бугун 4845\n13:15, 19.05.2022 47820\n07:30, 19.05.2022 46823


Қўйларни ёшини аниқлашни ўрганиш | Агро-Олам.Uz\nБош саҳифа Чорвачилик Қўйларни ёшини аниқлашни ўрганиш\nҚўйларининг ёши, туғилган вақти қайд этилган ёзувларга, қулоқларидаги белгиларига, ташқи кўриниши ва тишларига қараб аниқланади.\nҚўйлар ёшини аниқлашнинг энг ишончли услуб биринчи ва иккинчи услубдир, аммо уларни ҳамиша ҳам қўллаб бўлавермайди (сабабини тушинтириб бериш керак). Қўйларнинг ташқи кўринишига қараб ёшини аниқлашда қора ва тўқ ранг қўйларнинг тумшуғи билан жунида оқариб қолган мўйлар пайдо бўлгани, шунингдек экстеръерида ўзгариш борлиги (жуссасининг катта-кичиклик, орқасининг солиниб қолгани ва бошқалар) ҳисобга олинади. Бироқ, бу услуб унчалик аниқ эмас. Шу сабабдан вояга етган қўйларнинг ёши тишига қараб аниқланади.\nТишларнинг алмашининиш ва едирилиши қўйларнинг зотига, жинсига, ёшига, тез етилувчанлигига, конституциясига, индивидуал хусусиятларига, озиқ рационининг таркибига (рациондаги сершира, юмшоқ ва қаттиқ озиқлар нисбатига) бошқа омилларга боғлиқ.\nВояга етган қўйда 32 та тиш бўлади, шулардан 8 таси фақат пастки жағда бўладиган курак (кесувчи) тишлар ва 24таси пастки ва устки жағларнинг ҳар қайси томонида 6 тадан бўладиган жағтишлардир.\nҚўйларининг курак тишлари ва соҳта жағ тишлари сут тишлар билан доимий тишларга бўлинади. Доимий курак тишлар сут тишлардан сербарроқ ва йирикроқ бўлади. қўйларнинг тишлари умри бўйи алмашиниб боради – сут тишлар ўрнига доимий тишлар чиқади. Қўйлар 4 яшар бўлгунча сут курак тишларининг доимий курак тишлар билан алмашинишига қараб аниқланади.\nҚўзилартишсиз ёки иккита курак тиши – омбур тишлари чиқиб туғилади.\nБир ойли бўлганида қолган курак тишлари ҳаммаси чиқади, бунда биринчи, иккинчи ва учинчи сохта жағ тишлари ҳам чиқади (тишларнинг умуий сони 20 та бўлади).\nТўққиз ойли бўлганида иккинчи асл жағ тиш чиқади (тишларнинг умумий сони 28 та бўлади).\n12 ойликдан 18 ойлик бўлгунча биринчи жуфт сут омбур тишлар лоимий тишлар билан алмашидани. Худда мана шу даврда 3 асл жағ тиш чиқади (тишларнинг сони 32 та бўлади).\nИкки ёш бўлганда ички ўртача курак тишлар алмашинади. Бунда 1-,2- ва 3-соҳта жуғ тишлар ҳам доимий тишлар билан алмашинади.\n2,5 ёшдан 3 ёш бўлгунча ташқи ўрта сут курак тишлар доимий тишлар билан алмашинади.\n3,5 ёшдан 4 ёшгача четки тишлар тушиб, ўрнига доимий тишлар чиқади.\nТўрт ёшли қўйнинг тиш қатори текис, тишлари яхши туташган, ҳали едирилмаган бўлади.\nТўрт ёшдан катта қўйларнинг ёши курак тишларининг нечоғлик едирилгани ва улар ўртасидаги тирқишларининг катта-кичиклигига қараб аниқланади.\nБеш ёшга бориб, барча курак тишларнинг устки четлари едирилиб кетади ва орасида тирқил\_шлар пайдо бўла бошлайди.\nОлти ёшда биринчи жуфт курак тишлар орасида тирқиш пайдо бўлади, юзаси едирилиб сарғаяди, қимирлай бошлайди.\nЕтти ёшда биринчи уч жуфт курак тишларнинг коронкалари едирилади.\nЕтти-саккиз ёшда қўйларнинг тишлари туша бошлайди, қўйлар озиқни яхши чайнаб ея олмайди, бундай ҳайвонлар бракка чиқарилади – тиши туфайли бракка чиқариш деб шуни айтилади.\nМанба: Ф.Джасимов,Н.Т.Шоймуродов – «Қўйчилик ва эчкичилик фанидан амалий машғулотлар»


Янгиликлар – 10 sahifasi – Monomarkaz\nГўзаллик академиясида имтиҳон\nМономарказнинг «Сартарошлик» касби йўналишида ҳам якуний имтиҳон. Гўзаллик академиясида бўлиб ўтган имтиҳон жуда қизиқарли, қизлар соч турмакларини уддабуронлик билан бажаришди. Уларга хилма-хил мавзуларда саволлар тушган, мисол учун европача классик соч турмаклари, махсус конуслар ёрдамида соч турмаклари, сочларни текислаб қирқиш, гафрийдан фойдаланиб сочларни Тингловчиларга омад тилаймиз.\nМономарказда якуний имтиҳонлар давом этади. Тингловчилар сертификат олиш учун бор маҳоратларини ишга солишмоқда. Бугун «Ошпазлик» касби йўналишида амалий имтиҳон жараёнлари. Тингловчилар уч гуруҳга бўлиниб, турли хил Европа ва ўзбек миллий таомларидан тайёрлашди. Биринчи гуруҳ вакиллари қовоқ сомса, хитойча гўшт, гулкарамдан салат тақдим этишган бўлса, иккинчи гуруҳ товуқли шўрва, гўштли сомса, товуқ жигаридан димлама ва учинчи...\nРХДУ – ўзаро ҳамкорлик ва келажак режалари\nБугун семинарнинг иккинчи кунида «Хорижликлар учун рус тили дарсларини ташкил этиш» мавзуси доирасида рус тилидаги дарсликлар, луғатлар ҳақида иштирокчиларга Россия Халқлар Дўстлиги университетининг рус тили ва умумтаълим факультети декани ўринбосари, педагогика фанлари номзоди Е. Лаврова маълумот бериб ўтди. Россия Интернет саҳифаларида рус тилида махсус курслар ташкил этилган бўлиб, унда ҳар бир киши рўйхатдан ўтиши, дистанцион...\nКелажакда БААга ишлаш учун кетаётган фуқароларимизни касбга тайёрлаш\nТаъкидлаш жоизки, «Ишга марҳамат» Мономарказида касб-ҳунарга ўқитиш ва иш билан таъминлаш ишлари қисқа вақт ичида жадал суръатларда олиб борилмоқда. Бу борада нафақат мамлакатимизда, балки чет элда ҳам биз билан ҳамкорлик қилиш истагини билдирган ташкилотлар кўп. Мисол учун, Бирлашган Араб Амирликларининг "Тадбиир- уй ишчиларини тайёрлаш" агентлиги вакиллари Толиб Абдулла Муҳаммад Кардали Алблуши ва Ҳалима Иса Аҳмад...\nМана бир неча кундирки, Банд бўлмаган аҳолига хизмат кўрсатувчи «Ишга марҳамат» Мономарказида турли тадбирлар ўтказилмоқда. Биз учун энг катта ютуқ «Ишга марҳамат» мономарказида «Uzbekistan Skills»нинг ўтказилиши бўлди. Ушбу мусобақалардан олган тажрибамизни келажакда бошқа лойиҳаларимизда ҳам амалда қўллаш режамиз бор. Бугунги кун ҳам сермаҳсул ўтмоқда. Биринчидан, Мономарказга Россия Халқлар Дўстлиги Университети малака ошириш факультети декани ва...\n«Uzbekistan Skills». Биз ғалаба қозондик!\nМана ўша дақиқалар, мана ўша лаҳзалар! Банд бўлмаган аҳолига хизмат кўрсатувчи «Ишга марҳамат» Мономарказида «Uzbekistan Skills» очиқ чемпионати якунланди. Ўзбекистон бир неча касб йўналишларида иккинчи ўринни ва албатта, «Сартарошлик санъати йўналишидан» 1-ўрин – Тоҳир Ҳотамов (Ўзбекистон) ҳамда «Қуруқ қурилиш ва сувоқчилик йўналиши»дан 1-ўрин – Камолжон Уралов (Ўзбекистон)лар эгаллашди. Биз барча ташкилотчиларга, бошқа давлатлардан ташриф буюрган…\nUZBEKISTAN SKILLS ОЧИҚ ЧЕМПИОНАТИГА СТАРТ БЕРИЛДИ\n✔ Айни пайтда Uzbekistan Skills очиқ чемпионати бўлиб ўтмоқда. Очилиш маросимини Ўзбекистон Республикаси Бандлик ва меҳнат муносабатлари вазирининг биринчи ўринбосари Эркин Муҳиддинов кириш сўзи билан бошлаб берди. ✔ Шундан сўнг WorldSkills International ассоцацияси президенти Йос де Гой ҳамда Ўзбекистон Республикаси Молия вазири Жамшид Қўчқоров ўтказилаётган чемпионатнинг аҳамияти ва WorldSkills International ассоцациясига аъзо бўлишнинг муҳим жиҳатларига...\nМономарказ ходимлари ҳам “Миллий тикланиш” демократик партиясига аъзо бўлдилар\n“Миллий тикланиш” демократик партияси ва “Ишга марҳамат” Мономаркази ўртасида ҳамкорлик меморандуми имзоланди\n“Депутат аёллар клуби”нинг очилиш маросими бўлиб ўтди\n2019 © Мономарказ “ИШГА МАРҲАМАТ”. Барча ҳуқуқлар ҳимояланган. Сайтни яратувчиси: monomarkaz


Android учун 5 та энг яхши боулинг ўйни - Terabayt.Uz\nБоулинг ажойиб хобби ва псевдоспорт тури ҳисобланади. Ўйинни ўрганиш осон, бироқ унда устасифарангга айланиш қийин. Боулинг туғилган кунни мароқли ўтказиш учун ҳам завқли танловлардан. Профессионал боулинг жуда қизғин тус олиши мумкин. Ваҳоланки, мобил қурилмалар учун боулинг ўйинлар сони кўп эмас. Мана шу кам сонли илова-ўйинлар орасидаги энг яхшилари билан қуйида танишамиз.\nЎҚИНГ: Android учун энг яхши 15 та фитнес илова\n1. Bowling by Jason Belmonte\nНархи: ўйнаш текин\nBowling by Jason Belmonte сифатли текин/премиум аркад боулинг ўйинларидан бири. Бу илованинг кўп жиҳати сизга ёқади. Ўйин юқори кадр янгиланиши, сифатли графика ва реалистик механикаларга эга. Ўйинни онлайн режимда бир неча бошқа геймерлар билан ўйнаш мумкин, RPG стилидаги прогрессия тизими бор ва боулинг шарини отишнинг бир неча усуллари мавжуд. Бироқ ўйин текин/премиум аралаш тизимга эга, яъни бошқа ўйинчилар билан рақобатлашиш учун пул тўлашингиз керак. Агар якка ўйнамоқчи бўлсангиз, бундай эмас. Бўш вақтингизни мароқли ўтказишингизга мазкур ўйин ёрдам беради.\nBowling King мобил қурилмалар учун энг оммабоп боулинг иловаси ҳисобланади. Илова 60 дан ортиқ шар, юзлаб йўлак темалари ва ранг-баранг графикага эга. Ўйин механикаси ва бошқарувлар ҳам жуда яхши. Иловада ўйинни бир неча ўйинчи билан онлайн ўйнаш, онлайн турнирларда қатнашиш, челленж режимида ўйнаш, мини ўйинларни ўйнаш ва ҳ.к. кабилар бор. Дастур ўндан ортиқ тилни қўллаб-қувватлайди. Компьютерда ўйнамоқчи бўлсангиз, ўйиннинг веб-версияси ҳам бор. Афсуски, Bowling King ҳам юқоридаги ўйин каби текин/премиум тоифага мансуб. Бироқ ўйиннинг бошқа барча жиҳати тақсинга лойиқ.\nНархи: текин/4,99 долларгача\nGalaxy Bowling 3D ўйнининг премиум версияси 2016 йилдан буён янгиланмаган бўлса-да, дастурнинг бепул талқини ҳали ҳам фаол равишда янгиланиб борилади. Мазкур ўйин билан боулингдан мароқ оласиз. Илова сифатли механикалар, осон бошқарув, ўртачадан юқори графика ва кўплаб бошқа хусусиятларга эга. 10 кегелли стандарт ўйинни ўйнашингиз ёки 100 кегелли челленжда ўзингизни синаб кўришингиз мумкин. Агар сизда Google Play Pass обунаси бўлса, ўйиннинг пуллик қисмларидан бепул фойдалана оласиз.\nPBA Bowling Challenge ҳам сифатли аркад боулинг ўйинларидан. Иловада кўплаб кегел, йўлак ва шар темалари бор. Ўйин графикалари яхши, рақобатлашиш учун ҳақиқий PBA боулингчилар ҳор. Бу илова ҳам текин/премиум тоифага мансуб.\nНархи: текин/9,99 долларгача\nStrike Master Bowling ранг-баранг графика, оддий бошқарув ва махсус созламаларга эга. Бир неча ўйинчили онлайн режим, челленжлар, турли турнирлар ва тўрт хил ўйин туридан завқланиш мумкин.


МСК тадбиркорларга депутатликка номзодларни молиялаштириш ҳуқуқини бермоқчи / Янгиликлар, фикрлар, воқеалар | Ўзбекистон\n22 мая 2020 50 0\nЎзбекистонда сиёсий партияларнинг сайловолди кампаниялари хусусий ташкилотлар томонидан молиялаштирилишига (чет эл ташкилотларидан ташқари) рухсат беришмоқчи. Сайловлар иштирокчилари учун ғазначиликда ҳисобрақамлар очишни мажбурий қилиб қўйишмоқчи. Ўзгаришлар республика Марказий сайлов комиссияси томонидан жамоатчилик муҳокамасига олиб чиқилган қонун лойиҳасида белгиланган, деб ёзади «Фергана» нашри.\nБунда депутатликка номзодларга хусусий компаниялардан тушган молиявий ёрдам миқдори давлат бюджетидан ажратиладиган маблағлар ҳажмидан ошмаслиги керак. 2019 йил декабрида ўтказилган парламент сайловларида ҳар бир депутатга харажат қарийб 11 млн сўмни ташкил қилганди.\nҲисоб палатасига сайловлардан кейин партияларнинг молиявий фаолиятини мажбурий текширувдан ўтказиш таклиф қилинмоқда. Мониторинг натижалари, сиёсий бирлашмаларнинг ҳисоботлари сингари очиқ манбаларда чоп этилади.\nШунингдек МСК сайлов тизимини янада демократлаштиришга йўналтирилган қонунчиликка қатор тузатишларни ҳам таклиф этган. Хусусан, депутатликка номзодга фақат битта ижрочи органга – парламентга ёки маҳаллий кенгашларга сайланишга рухсат берилади. Парламентда тўққиз ёки ундан ортиқ ўринга эга партиялар учун кампания олдидан кўмак имзоларини тўплашга хожат бўлмайди. Бюллетендан даъвогарнинг эгаллаб турган лавозими ва иш жойи ҳақидаги маълумотлар чиқариб ташланади. Суд томонидан ишга лаёқатсиз деб топилган фуқароларга овоз бериш ҳуқуқини тақдим этиш таклиф этилмоқда.\nСайловларни декабрдан мартга кўчириш режалаштирилмоқда. Чет элда яшайдиган ўзбекистонликларга, интерфаол давлат хизматларидан фойдаланган ҳолда, сайловчилар рўйхатига кириш ва яшаш жойида муддатидан олдин овоз бериш жараёнида қатнашиш имконини беришади.\nФотосурат манбаи: t.me/electionsuz


ЎзА - Наманганда заргарлик маркази иш бошлайди\nЖорий йилнинг 28 октябрь куни вилоят раҳбарининг тадбиркорлар билан ўтказган илк учрашувида “Gavhar Jewel Group” масъулияти чекланган жамияти таъсисчилари Азизбек Абдурасулов ва Тимур Ефасовлар Наманган шаҳрида тилла ишлаб чиқариш заводи ҳамда Заргарлик маркази қуриш учун ер сўраб, мурожаат қилган эди.\nОрадан тўрт кун ўтди. Тадбиркорларнинг қиймати 65 миллиард сўмга тенг лойиҳасини амалга ошириш мақсадида Асадулла Хўжаев кўчасидаги собиқ кимё заводи ҳудудидан ер ажратиб берилди. Вилоят раҳбари бу ердаги лойиҳалар тақдимоти билан танишиш асносида тадбиркорларга ўз лойиҳасини тезроқ бошлаш бўйича тавсияларини берди.\nЗавод ишга тушгач бир йилда 1,5 тонна заргарлик буюмлари ишлаб чиқарилади. Бунинг учун Италия, Германия ва Туркия давлатларидан замонавий ускуналар келтирилади.\nНаманган вилояти туризмни ривожлантириш бошқармаси бошлиғи вазифасини бажарувчи Анвар Икромовнинг қайд этишича, мазкур Заргарлик маркази лойиҳаси ўхшаши йўқлиги билан Марказий Осиёда ягона ҳисобланади. Қолаверса, Наманганда туризм жозибадорлигини янада оширишда ҳам муҳим аҳамиятга эга.\nМарказда сайёҳларга мўлжалланган алоҳида сувенир типидаги заргарлик маҳсулотларини таклиф этилиши кўзда тутилган. Туристлар билан ишлашда катта режалар ишлаб чиқилган. Келгусида йирик “Showroom” дўкон, заргарлар академияси ҳам ташкил этилади. 2021 йилнинг учинчи чорагида ишга тушиши кўзда тутилган заргарлик марказида 150 та янги иш ўрни яратилади.


08:10 / 23.12.2017 | Quddusiyo | 3994\nАссалому алайкум! Мен баъзида жума кунлари 2 ракатли намоз ўқийман. Биринчи ракатида Ясин сураси. Иккинчи ракатда Мулк сурасини. Мулк сурасини ёддан биламан, лекин Ясин сурасини ёддан билмайман. Шунинг учун Қуъонни қўлимга ушлаб, варақлаб ўқир эдим. Яқинда ханафий масҳабида буни макруҳлигини билиб қолдим. Нафлни тарк этгим келмаяпди. Лекин Ясин сурасини ёдлашим учун жуда куп вақт керак. Илтимос маслаҳат беринглар. Раҳмат. Аллоҳ рози бўлсин.\nВа алайкум ассалом! Ислом дини итоат динидир. Унда Аллоҳ ва расули нимага буюрса ўшани қилиш савоб ҳисобланади. Инсон ўзи хоҳишича иш юритиши гуноҳ ҳисобланади. Сиз жума куни тасбеҳ намозини ўқишга ўрганинг. Инсон бирор амални ўзича ибодат деб бажариши мумкин эмас. Ибодат, албатта бирор бир далилга суянган бўлиши шарт. Баъзи бир ўринларда кишилар ўз ўлчовларига қараб, ибодат бўлмаган, балки гуноҳ бўлган ишларини ҳам ибодат деб биладилар. Бунинг ҳавфли томони шундаки, киши гоҳо ўзи билмаган ҳолатда шариат ҳаром қилган ишларни ҳам ибодат ва савобли иш деб эътиқод қилиб қолади. Шариатимиздан маълумки зино, хамр ичиш, судхўрлик ва бировнинг ҳаққини ейиш каби ишлар қатъий ҳаром ҳисобланади. Мабодо шу ишларга аралашган киши “кимнидир ҳожатини чиқараяпман, бу ҳам ибодат” дейдиган бўлса, диндан чиққан бўлиб, никоҳини янгилатиб олиши шарт бўлади. Шунинг учун инсон ҳар бир қилаётган ишини шариат ўлчови ила ўлчамоғи керак. Бирор бир нарса тўғрисида ҳукм чиқаришдан аввал далилга суяниши керак. Уламоларимиз : “бир киши ҳатто таҳоратни мукаммал қилиб, риё бўлмасин деб, уйнинг энг ичкарисида йиғлаб, аср билан шом ўртасида нафл намоз ўқийдиган бўлса, гуноҳкор бўлади” деганлар. Чунки Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам аср намозидан кейин шом намози вақти киргунича нафл намоз ўқишдан қайтарганлар. Валлоҳу аълам!


Мухолифат вакиллари кузатувда\n07 март 2021, Тошкент вақти: 08:06\nМаълумотларга кўра, 26 декабрь куни Ўзбекистонда сайлов ўтаётган пайтда мухолифатдаги партиялар ва инсон ҳуқуқлари ҳимоячиларидан баъзиларининг уйлари ҳуқуқ-тартибот органлари ходимлари томонидан кучли назоратга олинган.\n“Бирлик халқ ҳаракати” партияси бош котиби Васила Иноятованинг сўзларига қараганда, у сайлов куни ҳатто кўчага чиқа олмаган. Чунки унинг уйи атрофига икки кундан буён назорат ўрнатилган. У “сайловга халақит қилдинг”, деган баҳона билан ўзига нисбатан фитна уюштирилишидан чўчиб, уйидан чиқмай ўтирибди.\nВ.Иноятованинг таъкидлашича, у сайловчи сифатида сайловга таклиф қоғози олган. Лекин ўзи истиқомат қиладиган Уста Олим 1-боши берк кўчасида 9 та хонадон аъзолари каби сайлов участкасига чиққани йўқ. Фақат шу кўчанинг ўзидан 200 га яқин сайловчи сайловга бормаган.\nЎзбекистон мустақил ҳуқуқ ҳимоячилари ташаббус гуруҳи раҳбари Суръат Икромов “Озодлик” мухбири билан суҳбатда ўзига сайловга таклиф қоғози берилмагани маълум қилди.\nС.Икромовнинг айтишича, бир ҳафтадан буён уйи атрофида номаълум кишилар машинада қўриқчилик қилмоқда. Сайлов куни Ички ишлар вазирлиги раҳбариятига бу ҳақда билдирганида қўриқчилар ғойиб бўлган. Сайловга чиққач, бу кузатувчилар яна пайдо бўлган.


18 Июнь 15:16\nALMATY. Kazinform - Тиббиёт фахрийси коронавирус инфекциясига қарши курашда эмлаш муҳимлигини таъкидлади, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nҚозоғистон давлат ва тиббиёт арбоби, Қозоғистон Республикасининг иккинчи соғлиқни сақлаш вазири, тиббиёт фанлари доктори Василий Девятко Казинформга эмлашнинг аҳамияти ҳақида гапириб берди.\n«Инсоният асрлар давомида кўплаб юқумли касалликларга дучор бўлган. Ҳар даврнинг ўз касалликлари бўлган. Энди, 21-асрда биз коронавирусдек жуда жиддий касалликка дуч келдик. Бугун бутун дунё у билан курашмоқда. Курашнинг ҳар хил турлари бор ва бугунги кунда барча саводли одамлар буни тушунишади деб ўйлайман. Аммо шубҳа йўқки, сўнгги 150 йил ичида эмлаш касалликка қарши курашнинг энг самарали усули», - дейди тиббиёт фанлари доктори, профессор Василий Девятко..\nУнинг айтишича, имкон туғилган заҳотиёқ вакцина билан эмланган.\n«Биз эмлаш қайси мамлакатларда яхши кетаётганини ва баъзи сабабларга кўра секинлашаётганини биламиз. Баъзи объектив қийинчиликлар мавжуд. Масалан, Ҳиндистон аҳолиси энг кўп, Бразилия эса касалланиш ва ўлим даражаси бўйича энг юқори кўрсаткичга эга. Шунингдек, биз кўплаб одамларни, шу жумладан шифокорларимизни йўқотдик. Сурункали касалликлари бўлса ҳам, ёшидан қатъи назар, одамларни эмлашга чақираман. Эмлаш - бу пандемиядан чиқишнинг ягона йўли. Бу на таклифнома, на тарғибот. Бу ҳақиқатан ҳам яшаш, касалликни енгиш ва касал бўлмаслик учун долзарб талаб», - дейди тиббиёт фахрийси Василий Девятко.


Шомуродов Дестрони энг зўр футболчига айлантирди!\n5 февраль, 2021, 19:45\nУларни тўхтатиб бўлмайди...\nМавсум бошидан бери А Серияда жон сақлаб қолиш учун курашаётган “Женоа” энди мусобақа жадвалида секин-аста юқорилай бошлади. Генуяликларнинг кейинги пайтдаги муваффақиятли ўйинида жамоа ҳужумчилари Элдор Шомуродов ва Маттиа Дестронинг хизматлари катта бўлмоқда.\nШомуродов ёрдамида тўпурарлик маҳорати очилиб бораётган Маттиа Дестро Италия чемпионатининг январь ойидаги энг яхши футболчиси, деб эътироф этилди. Жамоа янги йилнинг дастлабки ойида А Серияда олтита учрашув ўтказиб, шуларнинг тенг ярмида зафар қучди, икки марта дуранг ўйнади ва бир бор ўзидан анча кучли ҳисобланган “Сассуоло” майдонида бир тўп фарқи билан мағлуб бўлди.\nДестро ушбу учрашувларда рақиблар дарвозасини беш марта ишғол қилди. Шомуродов эса, “Сассуоло”га гол урди.\nБир сўз билан айтганда, Шомуродов – Дестро тандеми “Женоа”нинг асосий қуролига айланиб бормоқда ва бу жуфтликнинг самарадорлиги борган сари ортмоқда. Ўз навбатида, Давиде Баллардини қабул қилиб олганида энг қуйи поғонада турган “Женоа” ҳозир жадвалнинг 14-қаторига кўтарилди.\nЭътиборингизга “Женоа” мухлисларининг Маттиа Дестро ва Элдор Шомуродов ҳақидаги фикрларини ҳавола этишга қарор қилдик.\nМаттиа Дестро – зўр! У гол ура оладиган ажойиб ҳужумчи сифатида ҳаммага ўрнак бўлмоқда. Жумладан, Элдор Шомуродов ва Жанлука Скамаккага ҳам. Агар яна бир тўпурар ҳужумчимиз бўлганда вазият тамоман бошқача тус оларди.\nGiuseppe Caianiello: (Gildo Vuolo фикрига жавобан)\nЯхши тўпурар учун Элдор ва Скамаккага сарфланган маблағдан кўпроғини харажат қилиш керак.\nКўпчилик ўзбек ҳужумчиси тўпурар бўлиши кутган эди. Лекин ҳамма унутиб қўйган италиялик Дестро ўзини кўрсатяпти. У фаолиятини қайта кўтара бошлади.\nБаллардини ҳужумчиларни яхши ўйнатиш усулларини билади. Эдинсон Кавани ва Кшиштоф Пёнтек айнан унинг қўл остида очилган. Мана энди Дестро ҳам юқори даражада чиқди. Буёғига Элдор Шомуродов ва Жанлука Скамаккадан ҳам шундай ўсиш кутамиз.\nМенимча, Дестро ютуқларини ҳужумдаги шериги Шомуродов билан баҳам кўриши керак. Ўзбек ҳужумчиси кўп гол урмаётган бўлса-да, Дестрога катта ёрдам беряпти. У ажойиб ўйинчи. Элдор Дестронинг тўққизта голидан тўрттасида бевосита иштирок этди.\nPasquale Cardone: (Giovanni Valerio фикрига жавоб)\nБизда ўзбек футболчисини мақтайдиган фанатлар кўпайиб кетди. Улар Элдорнинг ўйинидан ҳайратга тушаётган эмиш.\nAldo D'Amelio (Pasquale Cardone жавобига муносабат)\nНима, Баллардини ҳам Элдор Шомуродовни ўзбеклар илтимос қилгани учун асосий таркибга қўяптими?! Сиз Элдор жамоага келтираётган аниқ ва катта фойдани кўра олмаяпсиз холос.\nАгар Шомуродов Россиядаги голларини бизнинг жамоада ҳам урса, “Женоа” ҳужуми сезиларли даражада кучаяди.\nАйни пайтда “Женоа” футболчилари А Сериянинг 21-тур учрашувига тайёргарлик кўрмоқда. 6 февралга белгиланган баҳсда Элдор Шомуродов жамоаси Генуя шаҳрида юқори ўринлар учун курашаётган “Наполи” вакилларини қабул қилади. Ўйин Тошкент вақти билан тунги 00:45 да бошланади.\n"Шомуродовдан нега ҳайратланишим керак?"


«Давлат ҳар бир соҳада ўз иштироки чегараларини аниқлаб олиши керак» » Muzlik.uz - O‘zbekiston yangiliklari\nЎзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев лицензия ва рухсатномалар сонини икки-уч мартага қисқартиришни топширди. Адлия вазири Русланбек Давлетов душанба куни бўлиб ўтган йиғилишдан сўнг «Ўзбекистон 24» телеканалига берган интервьюсида бу ҳақда маълум қилди. Ҳозирги кунда Ўзбекистонда лицензияланиши керак бўлган 266 турдаги фаолият ва 138 турдаги рухсат бериш тартиб-таомиллари мавжуд. Уларнинг рўйхати қайта кўриб чиқилгандан сўнг, жисмоний ва юридик шахсларнинг ҳуқуқ ва манфаатларига, шунингдек жамоат хавфсизлигига путур етказадиган соҳалардагина лицензия берилади, дея қайд этди вазир. «Давлат ҳар бир соҳада ўзининг иштирок этиш чегараларини белгилаб олиши керак. Ушбу фаолиятни тартибга солувчи қонун 20 йил олдин қабул қилинган. Шунинг учун биз ягона ҳужжат — лицензиялаш ва рухсат бериш тизимини комплекс тартибга солиш бўйича алоҳида кодексни ишлаб чиқиш топширилди», — дея хабар қилди Русланбек Давлетов. Фото: Президент матбуот хизмати. "Газета.uz"да реклама Шавкат Мирзиёев йиғилишда 33 давлат органи лицензия бераётганини таъкидлади. Масалан, Қурилиш вазирлиги 35 тадан ортиқ, Ахборот технологиялари ва коммуникацияларини ривожлантириш вазирлиги — 34 та, Таълим сифатини назорат қилиш давлат инспекцияси — 438 та, Соғлиқни сақлаш вазирлиги — 80 га яқин лицензиялар беради. «Кимга керак? Эртага коррупция бўлмаслигига ким кафолат беради?» — деб сўради давлат раҳбари. Президентнинг таъкидлашича, лицензиялаш тартиб-таомиллари сонини қисқартириш ва лицензиялаш тизимини тубдан қайта кўриб чиқиш вақти келди, акс ҳолда «барча соҳалар ривожланишда орқада қолади». Шавкат Мирзиёев адвокат мақомини олиш тартибини танқид қилди. У адвокатура тўғрисида қонун 2009 йилда қабул қилинганини эслади. Ҳужжатда лицензия олиш учун адвокатлик мақомини олиш учун даъвогар камида икки йиллик юридик мутахассис тажрибасига эга бўлиши, шу жумладан камида уч ой юристлик фирмасида амалиёт ўташи ва малака имтиҳонидан ўтиши шартлиги белгилаб қўйилган. «Бир адвокатга 33 минг киши тўғри келади. Адолат қаерда? 2009 йилда қарор қабул қилинди: унда адвокат бўлиш учун сиз икки йил юрист бўлиб ишлашингиз кераклиги айтилган. Юристларнинг ўзлари йўқ. Аслида уларга лицензия олишларига йўл қўйиб берилмаган», — деди у. Қайд этиш жоизки, президентнинг 2020 йилги Давлат дастурини тасдиқлаш тўғрисидаги фармони лойиҳасида 2020 йил 1 октябрдан Адлия вазирлиги томонидан адвокатлик фаолиятини лицензиялаш тартибларини бекор қилиш кўзда тутилган. Ундан кейин адвокатлик мақоми Адвокатлар палатаси томонидан тақдим этилади. Аввалроқ биз йиғилишда хорижий тажрибада лицензиялаш ўрнига хабардор қилиш, мажбуриятни суғурталаш, ўзини-ўзи бошқариш, техник тартибга солиш каби муқобил усуллар мавжудлиги таъкидлаб ўтилганини хабар қилган эдик. Хусусан, риэлторлик, аудиторлик, суд бошқарувчилиги каби фаолият турлари билан шуғулланувчиларнинг жавобгарлигини суғурталаш ёки ўз-ўзини бошқариш тизимларига ўтказиш мумкин. Лицензияларнинг 79 фоизи, рухсат берувчи ҳужжатларнинг 80 фоизи ҳанузгача қоғоз шаклида берилмоқда. «Лицензия» ахборот тизимлари комплекси 2014 йилда ташкил этилганига қарамай, бугунги кунда бу портал деярли фаолият юритмаяпти. Ўтган йили 4 мингдан ортиқ лицензия «бир дарча» тамойилига риоя қилинмасдан берилган. 1 августга қадар лицензия бериш билан боғлиқ барча жараёнларни тўлиқ автоматлашган ягона электрон тизимини ишга тушириш вазифаси қўйилди.\nЎзбекистон адлия вазири МДҲ мамлакатларининг адлия вазирлари кенгаши йиғилишда иштирок этди\nЛицензиялаш ва рухсат бериш тартиблари қисқартирилади ва соддалаштирилади


Олланд Brexit бўйича «қаттиқ» музокаралар билан таҳдид қилди\n08:34 / 21.10.2016\nФранция президенти Франсуа Олланд Буюк Британия бош вазири Тереза Мэйни огоҳлантириб, ЕИ Brexit бўйича музокараларда жиддий позициясини эгаллашини таъкидлаган. Бу ҳақда Associated Press агентлиги хабар қилмоқда.\nБирлашган қироллик бош вазири ЕИдаги ҳамкорларини мавҳумликда ушлаб тургани таъкидланмоқда. Чунки, Британия расман ташкилотдан чиқиш жараёнини бошлагани йўқ. Аслида, Тереза Мэй буни 2017 йил март ойи сўнггидан аввалроқ бошлашни режалаштирмаяпти. Унинг сўзларига кўра, биргаликда ишлаш Британия ва ЕИ манфаатларига мос келади.\nФрансуа Олланд эса, ЕИ биргина Британия учун ўз қадриятларини поймол қилишни истамаслигини уқдирган.\n«Мен буни жиддий айтдим: агар Тереза Мэй хоним «қаттиқ» Brexit бўлишини хоҳлаётган бўлса, музокаралар ҳам «қаттиқ» бўлади», — деган француз давлат раҳбари.\nГермания канцлери Ангела Меркелнинг қайд этишича, амалда Британиянинг ЕИ таркибидан чиқиши мураккаб бўлади ва қимматга тушади.\nАввалроқ, Европа кенгаши раиси Дональд Туск, Brexit бўйича «енгил» музокараларнинг имкони йўқлигини айтган эди.\nБуюк Британия ЕИ Brexit музокаралар Франсуа Олланд


Нега Ўзбекистон нуқул Афғонистон, Сурия ёки Венесуэлага қиёсланади? « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\n24 July 2019 - 10:11\nМиллий валюта қийматини кичрайтириш Марказий Банкнинг ваколатига киришини айтган Иқтисодиёт ва саноат вазири “ҳозирги инфляцияни тез ўсаётган деб атамаган бўлардим”, деди саволга берган рус журналистига рус тилида жавоб қайтараркан.\nRepost.uz веб-сайти мухбири “агар инфляция 10 фоиздан юқорини ташкил этса, тез ўсаётган(галопируюшая) деб аталади”, дея эътироз билдирди.\n“Лекин у(инфляция) анча юқори ва бошқариладиган. Мен ҳозир айтмаган бўлардим… 30-40 фоиз ҳам тез ўсаётган инфляция ҳисобланади. Венесуэла ва бошқалар ҳақида шундай деса бўлади. Албатта, бу инфляция валютанинг девальвацияси оқибатида ва девальвациядан кейинги даврга мослашиш оқибатида юзага келган. Барча тариф сиёсатини ва бошқаларни ана шу вазиятга мослаштириш лозим эди”, деб айтган рус тилида Ботир Хўжаев.\n“Амалдор раҳбарларимиз нигоҳи билан…” дея харита эълон қилди Фейсбукдаги “Файзбоғ” гуруҳи.\n4-5 йиллар аввал бир “донишманд” Африка билан таққослаган эди, деб ёзди Facebook фойдаланувчиси Muslim Mo’minov.\n“Биз билмаймиз-ку, ойнасини рухсатнома олмасдан қорайтириб олган ҳайдовчи қаерда нима иш қилиб юрибди. Кўпчиликнинг мақсади бошқа бўлиши мумкин”, – деб айтган Эрали Бозоров.\nЎзбекистон Хотин-қизлар қўмитаси қўмита раиси Элмира Боситхонованинг ҳам Ахборот ва оммавий коммуникациялар агентлигидаги мулоқотда “бозорчи хотинлар” ҳақида айтган сўзлари “умумий фикрдан узиб олингани”маълум бўлди.\nЖурналистлар билан мулоқотдаги баёнотлари баҳсу мунозараларга сабаб бўлган расмийлар ҳақида Фейсбук фойдаланувчиси Бадиуззамон Набиев шундай фикр билдирди: “Доим нега давлат мутасаддилари журналист ёки оддий фуқаролар билан учрашув қилишмайди ёки учрашувдан қочишини сабабини билмасдим. Энди энди тушуняпманки ҳар бир брифинг, очиқ мулоқот ёки бошқа учрашувларда булар қовун туширишяпти. Сабаб нопрофессионаллик, ўз соҳасини чуқур билмаслик ёки умуман ораторлик санъатини етишмаслиги экан. Мен шу пайтгача барча ҳокиму, прокурор ёки бошқалар, ҳаммаси шундай қовун туширишганини билиб олдик. Оббо қовунчиларе”.\nВенесуэла гиперинфляцияси ё “ўзи асрасин”…\nМиллий валюта – Боливар ҳаддан зиёд қадрсизланди. Қарийб 32 миллионлик аҳолининг 3 миллиондан ортиғи мамлакатни ташлаб чиқишга мажбур бўлди. Энг зарур озиқ-овқат маҳсулотлари, дори-дармонлар тақчиллиги юзага келди.


“Толибон” гиёҳвандликка қарши уруш бошлади | Qalampir.uz\n“Толибон” гиёҳвандликка қарши уруш бошлади\nОлам\t20 Октябрь 2021 16:42 5062\n“Толибон” Афғонистонда гиёҳвандликка қарши кураш бошлади. Ҳаракат вакиллари гиёҳвандлар тўпланадиган кўприклар тагида рейдлар ўтказмоқда. Бу ҳақда “Euronews” хабар берди.\nҚобулда аввалги ҳукумат даврида гиёҳвандларни даволаш учун 1000 ўринли реабилитация маркази очилган бўлиб, “Толибон” бошқарувни қўлга олгач, гиёҳвандларни ушлаш ва марказга ётқизиш кўпайган. Кўп ҳолларда улар куч билан марказга олиб борилади.\nҚайд этилишича, гиёғвандлик кўприклари мамлакатда наркотик моддалар савдоси ва кўча жиноятчилигининг ўчоғи ҳисобланади.\nМарказда беморлар яхшилаб текширилади ва тартибга келтирилади. Шундан сўнг, мавжуд воситалар ёрдамида наркоманларни реабилитация қилиш бошланади. Кўпчилик бу ерга бир неча марта қайтиб келади.\n“Мен мет қабул қилдим, лекин ҳозир мен бир ойдан бери тозаман. Шифохонада бўлганимдан хурсандман. Бу ерда бизга бўлган муносабатдан жуда мамнунман. Бизга овқат ва сув берилади. Биз бу ерда овқатланамиз ва ухлаймиз. Агар Худо хоҳласа, биз 45 кундан кейин тузалиб, уйга ва ишга қайтишимиз мумкин бўлади”, дейди беморлардан бири.\nМаълумот учун, ўтган асрнинг 90-йилларида “Толибон”нинг ўзи Афғонистонда гиёҳванд моддалар ишлаб чиқаришни фаол равишда рағбатлантирган ва мамлакатни наркотик етиштириш бўйича жаҳон етакчисига айлантирди. Гиёҳвандликдан олинган даромад эвазига толиблар рақобатчиларига қарши муваффақиятли кураш олиб борган. Аммо 2000-йилларда бу афғонларнинг ўзларига таъсир қилди: героин нондан арзон бўлган мамлакатда гиёҳвандлар сони кескин ўса бошлади.\n25 Январь 11:32 61649\n25 Январь 16:31 45543\n26 Январь 11:40 37713\n26 Январь 21:45 33638


Материалы за 01.02.2020 » Қарақалпақ филологиясы ҳәм журналистика факультети\nҚарақалпақ филологиясы ҳәм журналистика факультети » Материалы за 01.02.2020\nYou tube 15 ёшда!\nYou tube интернет сайти - барчамизга маълум ва машҳур. Аммо, бу сайт ҳақида нималарни биламиз? You tube - катта ҳажмдаги видео файллар тўпланган сайт. Бу сайтга рўйхатдан ўтган фойдаланувчилар видео файлларни сайтга жойлашлари мумкин. Исталган фойдаланувчи эса бу видеоларни кўриш имкониятига эга.....\n1-02-2020, 20:35 / 54\nСЎКИЛИБ КЕТГАН ШЎРТИК\nЎшанда учинчи ё тўртинчи синф ўқувчиси эдим.Буйрагим шамоллаб , Нукусга - республика болалар шифохонасига келдик онам билан. Керакли таҳлилларни топшириб, натижаларини олиб шифокор қабулига кириш учун навбатга турдик . Шифохона торгина коридорида турли ёшдаги одамлар шифокорлар қабулидаги беморлар....\n1-02-2020, 09:29 / 29\nБир кунлик имтиҳон\nАбитуриентлик – инсон ҳаётининг энг масъулиятли, энг таҳликали даври десам, хато бўлмас. Ахир ҳар лаҳзада олийгоҳга ўқишга кира олармиканман, йўқми деган ўй хаёлингдан кетмайди, шу савол иштаҳангга, ором олишингга ҳам соя солиб туради. Жорий йилда академик лицейни тугатиб, мен ҳам олийгоҳга ўқиш....\n1-02-2020, 08:42 / 30\nҲАЁТ ШИРИН,УНГА ЎЗИМИЗ ЗАВОЛ ЕТКАЗМАЙЛИК! «Диққат, чекилмасин!»Кўпгина жамоат жойларида ана шундай эълонларга кўзимиз тушади. Шунчаки ўқиймиз, маъносига деярли эътибор бермаймиз. Чунки чекувчилар бунингдек эълонларни писанд қилмайди, кўпинча истаган жойида чекаверади, бошқалар эса бундай....\n1-02-2020, 08:09 / 51\n27-09-2018, 12:33 / 621


Ингушетияда шариат қоидларига кўра аквапарк қурилади\nИнгушетияда қозоқ сармоядорлари аквапарк қуришмоқчи. Аёллар учун алоҳида, эркаклар учун алоҳида бўлим ташкил қилиниши мўължалланмоқда. Аквапарк тарихий Аби-Гув тепалиги ҳудудида жойлашиб, дам олиш ва хордиқ чиқариш марказига айланиши кўзда тутилмоқда. Аквапарк қуриш ғояси икки йил олдин пайдо бўлган эди. Ўшанда Евкуров Сунжен тумани маъмурияти билан сув аттракционлари учун қулай жой излаб юришган эди.\nНатижада Аби-Гув тепалигида қуриш ҳақида қарор қабул қилишди. Баҳорга келиб болалар аттракциони комплексини ишга тушириш кўзда тутилган. Янги лойиҳа қурилиши режа қилинаётган савдо мажмуасига яқин бўлиб, қурилиши бошланган спорт саройидан узоқроқда жойлашган бўлади.


Бухоро шаҳрига янги ҳоким тайинланди - xabar.uz\n04.03.2020 09:53 0 3761\nШу кунларда Бухорода ҳокимлар тайинланишида ўзгаришлар кескин ошаётганини кузатиш мумкин.\nЖорий йилнинг 4 март куни Бухоро вилояти Бухоро шаҳар ҳокимлигида фаоллар йиғилиши бўлиб ўтди. Йиғилишда вилоят ҳокими вазифасини бажарувчи Карим Камолов иштирок этди.\nЭслатиб ўтамиз, Карим Камолов вилоят ҳокими вазифасини бажаргунга қадар Бухоро шаҳар ҳокими лавозимида ишлаган эди.\nКенгаш йиғилишида ташкилий масала кўриб чиқилди. 2019 йилдан шу пайтга қадар Бухоро шаҳар ҳокими ўринбосари лавозимида фаолият олиб борган Жумаев Ўткир Ҳикматович энди Бухоро шаҳар ҳокими лавозимига тайинланди.\nБухоро тайинлов ҳоким Жумаев Ўткир


12:10 / 17.07.2017\nДавлат илмий ва илмий-техникавий фаолиятни қўллаб-қувватлашни кафолатлайди. Хусусан, илмий фаолиятни молиялаштиришнинг ҳар хил турлари назарда тутилмоқда: базавий, грант, мақсадли, аралаш ва нодир объектларни сақлашни молиялаштириш.\nИлмий, илмий-техникавий ва инновация фаолиятини амалга оширадиган жисмоний ва юридик шахслар ушбу муносабатлар субъектлари бўлади.\nҚонун лойиҳаси билан инновациянинг қуйидаги турлари ажратилади.\nқонун лойиҳаси инновация