2 апрель, 2021, 11:03\nТеглар:ЕЧЛ | Ливерпуль | Реал | Муҳаммад Салоҳ | Серхио Рамос\nЭнди "Реал" Рамоссиз, "Ливерпуль" эса Салоҳ билан\n2018 йил 26 май, Киев. Украинадаги "Олимпийский" стадиони Европа Чемпионлар лигаси финалига мезбонлик қилган. Унда "Реал" ҳамда "Ливерпуль" ўзаро тўқнаш келганди.\nИкки ажойиб жамоа ҳал қилувчи баҳсда чиройли ўйин намойиш этиб беришини кўпчилик кутганди. Бироқ кутилмаганда англияликлар етакчиси сафдан чиқди. Муҳаммад Салоҳ 31-дақиқада алмаштирилди. У Серҳио Рамос билан тўп учун курашда жароҳат олди.\nКўпчилик Рамос атайлаб Салоҳга жароҳат етказди, деб билади шу кунгача. Ҳа, чиндан ҳам бир қарашда ўша ҳолатни эсласак, испаниялик футболчи мисрлик юлдузни атайлаб йиқитган. Натижада, Муҳаммад учрашувни даом эттира олмади ва унинг ўрнига Адам Лаллана майдонга тушди. Юрген Клоппнинг режалари тамомила ўзгарди. Чунки ўша кезлар Салоҳ жамоанинг етакчиси ва кўплаб тактикалар унинг атрофида қуриларди. Мухлисларнинг умиди тикилганди унга.\nМуҳаммад Салоҳгача "Ливерпуль" қандай ўйнардию, ундан кейинги жамоа қандай бўлганини англияликлар яхши эслашади. Ҳужумкор футболчи майдонни тарк этгач мадридликларнинг иши анча осонлашди, ҳимоячилар бироз енгил тортишди. Чунки Салоҳ чиндан ҳам хавфли эди. Рамос ҳимоячи ва у қаршисидаги рақибни ўтказмади, имкон бермади. Бир томондан у вазифасини бажарди. Бироқ чиройли ўйин тарафдорлари унинг бу ишини қоралашди.\nСалоҳ илк бор ушбу мусобақа финалида ўйнаётганди ва яхши ҳаракат қилаётганди. У учрашув охиригача майдонда бўлганида, балки гол урар ёки шерикларини қулай вазиятларга олиб чиқарди. Аммо бу унга насиб этмади, кўзда ёш билан майдондан чиқиб кетди.\nЯкунда "Реал" 3:1 ҳисобида ғалаба қозонди ва ЕЧЛда навбатдаги кубокни қўлга киритди. Бу "қироллик клуби"нинг ҳозирча, мусобақадаги охирги соврини бўлиб турибди. Бироқ "Ливерпуль" тўхтамади. Кейинги мавсум финалгача етиб борди ва кубокни боши узра баланд кўтарди. Салоҳ 2-дақиқада пенальтидан гол урганди.\nБуни қаранг-ки, жорий йил "Реал" ва "Ливерпуль" яна тўқнаш келмоқда. Фақат чорак финалда. Энди бу гал "Реал" Рамоссиз, "Ливерпуль" эса Салоҳ билан. Чунки Серхио Испания терма жамоаси ўйинидан кейин жароҳат олди. Унинг тикланиши 4 ҳафтага бориши мумкин. "Реал" муҳим беллашувда ўз сардорисиз қолди. Мадрид 35 ёшли етакчисисиз ливерпулликлар қаршилигини енгишига тўғри келади. Салоҳ 2017-2018 йилги мавсум финалида қила олмаган ишини чорак финалда амалга оширишга уриниб кўради.


16:58, 07.06.2019 // 88045\n«Дарё»га йўлланган галдаги мурожаатларнинг бири фарзанд доғида куяётган онаизордан. Онаизорнинг маълум қилишича, 29 ёшли қизи жорий йил 3 апрель куни «Янги Жейнов» МФЙ ҳудудидаги эски бинода жойлашган гўзаллик салонидан осилган ҳолда топилган. Мурожаатчи қизининг ўлимида туман ИИБ терговчиси, бино эгалари ва профилактика инспекторининг иштироки борлигини, улар қизини ўзини ўзи ўлдириш даражасига етказганини айтмоқда.\nСурат марҳуманинг яқинлари томонидан тақдим этилган.\nВоқеа тафсилотларини ўрганиш мақсадида «Дарё» мухбири Миришкор туманининг «Янги Жейнов» маҳалласида бўлди.\nСалон жойлашган эски бинонинг ташқи томони.\nСалон жойлашган бинонинг ички кўриниши.\nМарҳума шу эшикка осилган ҳолда топилган.\nЭшик ўлчаб кўрилганда 1 метр 98 сантиметр чиқди.\nМарҳуманинг оёғи тагида шу стул бўлган.\n14:09 Бугун // 241190\n17:51 Кеча // 183687\n21:51 Кеча // 173979\n22:55, 31.03.2020 // 163826\n11:50 Бугун // 150807


Тошкентда фожиали ЙТҲ содир бўлди — видео - UzNews.uz\nSpark автомобили мумкин бўлмаган жойдан бурилаётган Matiz билан тўқнашиб кетди. Ҳодиса оқибатида бир киши ҳалок бўлган, яна беш нафар шахс эса касалхонага ётқизилган.\n6 февраль куни ярим тун атрофида Арнасой кўчасида 25 ёшли Ж.М. Spark русумли автомобилида (давлат рақами 01 R 752 YA) 36 ёшли Д.А. бошқарувидаги Matiz русумли автомобиль (давлат рақами 01 L 601 RA) билан тўқнашган. Бу ҳақда Тошкент шаҳар ИИББ хабар бермоқда.\nЙТҲ оқибатида Matiz русумли автомобиль ҳайдовчиси 36 ёшли Д.А. олган тан жароҳатлари сабабли воқеа жойида ҳаётдан кўз юмган, 27 ёшли йўловчи А.М. эса тан шикастлари билан шифохонага ётқизилган.\nSpark русумли автомобиль ҳайдовчиси 25 ёшли Ж.М. ҳамда унинг йўловчилари 22 ёшли А.А., 18 ёшли А.Х. ва 20 ёшли А.Х.лар тан жароҳатлари билан тиббиёт муассасасига олиб борилган.\nЙТҲнинг тахминий сабаби: Matiz автомобили ҳайдовчиси ЙҲҚни бузган ҳолда (белгиланмаган жойдан) қайрилиб олишга қарор қилган, қайрилаётганида унга ўз йўлагидан ҳаракатланиб кетаётган Spark автомобили билан тўқнашган.


«www.press-uz.info» сайти Ўзбекистон бош прокурорининг сўзларини инкор этмоқда - Фарғона.Ру ахборот агентлиги\n20:19 msk, 13 Июль 2020\n30.01.2006 14:32 msk\nАндижон воқеаларида ҳалок бўлган аёллар сони анча кўп эди. Ўзбекистон ҳукуматининг «www.press-uz.info» ташвиқот сайти яқинда Ўзбекистон бош прокурорининг сўзларини бутунлай рад этди. Бу сайтда «Қора ниятнинг қилиқлари ёки Андижонда содир этилган терактларда ҳалок бўлганларнинг сони расмий маълумотларда кўрсатилганидан кўп эмаслиги кимга тинчлик бермаяпти» дея узундан узоқ сарлавҳа остида эълон қилинган мақолада ҳалок бўлганларнинг Москвадаги «Мемориал» ҳуқуқни ҳимоя қилиш маркази томонидан эълон қилинган рўйхати ҳақида сўз боради.\nЭслатиб ўтамиз, бу рўйхат ҳуқуқни ҳимоя қилиш маркази ходимлари томонидан Ўзбекистон бош прокуроратурасининг «Андижон иши» бўйича биринчи суд жараёнидаги айблов хулосаси асосида тузилган эди. Унда Андижон воқеалари пайтида ҳалок бўлган 183 одамнинг фамилияси бор.\n«www.press-uz.info»даги мақола муаллифи Ғулом Мирзаев «Мемориал»даги рўйхат ҳақида яхши фикр билдириб, бу рўйхатнинг ҳақиқатга тўғри келиши ва жуда тўлиқ эканлигини таъкидлайди:\n«Бизнинг фикримизча, «Мемориал»даги рўйхатда келтирилган фамилиялар билан айблов хулосасидаги фамилиялардаги баъзи тафовутлар (масалан, Атабеков-Отабеков, Иргашев-Эргашев, Юлдашев-Йўлдошев, Ясиров-Ясинов, Абдуносир-Муҳаммадносир) ва айрим исм-шарифларнинг тартиб қаторидаги фарқни ҳисобга олмасак, улар деярли ўхшаш. Биргина тафовут «Мемориал» марказининг рўйхатида 2005 йилнинг 13 май куни Андижон вилояти ҳокимияти олдида террористлар томонидан отиб ўлдирилган жабрланувчи Маҳамат Маматқулов ҳамда Қирғизистоннинг Ўш вилояти Аравон туманида яшаган ва Тешиктош қишлоғида ўлдирилган террорчи Турғунова Рўзахонларнинг исми-шарифлари келтирилмаган”, - деб ёзади ўз мақоласида Ғ.Мирзаев. Шундай кейин мақола матнидан аниқланадики, ҳуқуқни ҳимоя қилиш марказининг маълумотлари билан бу қадар ҳайратланарли розилик муаллифга қуйидаги хулосани чиқариш учун керак экан:\n«Ҳар икки ҳолатда ҳам ҳалок бўлганлар сони бирдай эканлиги муҳим. Бу нима ҳақда гувоҳлик беради? Биринчидан, бу Андижон воқеалари бўйича тўпланган расмий маълумотларнинг аниқ, тўла ва узил-кесил эканлигини тасдиқлайди. Иккинчидан, бу Ўзбекистон ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари, суд органлари ҳамда дипломатик корпус вакилларидан иборат ишчи гуруҳ ва парламент комиссияси Андижонда содир этилган террористик актларнинг сабаб ва оқибатларини ҳар томонлама ўрганиб чиққан ва асосга эга бўлган хулоса ва қарорларни чиқарганлигини тасдиқлайди. Учинчидан, бу баъзи чет эл оммавий ахборот воситалари ва ҳуқуқни ҳимоя қилиш ташкилотларининг «қурбон бўлганлар сонининг расмий эълон қилинганидан бир неча бор кўп эканлиги» ҳақидаги ўйлаб топилган хаёл ва фаразларини асосли равишда рад этиш фактидир».\nЮқорида айтилганлардан кўриниб турибдики, ўзини «Сиёсат» ахборот – таҳлилий марказининг эксперти деб атаётган жаноб Мирзаев «Мемориал»да эълон қилинган рўйхатни бошқа, бегоналар учун ёпиқ бўлган рўйхат билан солиштириш имкониятига эга бўлган. Бошқача айтганда, у мустақил журналист ва сиёсатшунослар учун ёпиқ бўлган маълумотларни олиш ҳуқуқига эга бўлган. У берган маълумотлар «Мемориал»даги аталган рўйхатни тўлдиради ва бунинг учун унга раҳмат. Бироқ шу вақтнинг ўзида улар Ўзбекистон бош прокурорининг гапларини тасдиқламайди, балки рад этади.\nЭслатиб ўтаман – Андижон воқеаларида ҳалок бўлганларнинг сони - 187 нафар. Бу рақам қаёқдан олинди? Ўзбекистон бош прокурори «Андижон иши» бўйича Олий Мажлис учун биринчи суд жараёни олдидан махсус ҳисобот тайёрлаган. Бу ҳужжатда айтилишича, ҳаммаси бўлиб Андижон воқеалари пайтида 187 киши ҳалок бўлиб, улардан биттаси аёл киши ва икки нафари балоғат ёшига етмаганлар бўлган. Бу маълумотлар ҳалигача расмий ҳисобланади. Ғ. Мирзаев айнан ана шу баёнотни, тўғрироғи унинг 187 кишининг ҳалок бўлганлиги ҳақидаги биринчи қисмини «Мемориал» марказига таянган ҳолда тасдиқлашга уринган. Бироқ «Мемориал»нинг рўйхатида бош прокуратура айтганидек бир эмас, балки уч аёлнинг исми-шарифлари келтирилган. Улар Ҳидоят Зоҳидова, Ёрқиной Қодирова ва Одинахон Тешабоева. Ғулом Мирзаев эса унга тўртинчи аёл - Рўзахон Турғуновани қўшмоқда. Демак, бош прокурор атайлаб Олий Мажлис комиссиясини алдаган эканда?\nЎрни келганда айтиш керакки, шахсан мен Андижон кўчаларида ҳалок бўлган уч аёлни ўз кўзим билан кўрганман. Агар улардан бирини Ёрқиной Қодирова деб фараз қилганда ҳам, уларнинг қолганлари кимлар? Ахир «Мемориал»нинг рўйхатига кўра қолган уч аёл Андижонда эмас, Қирғизистон билан чегарадош бўлган Тешиктош қишлоғида ҳалок бўлган-ку?! Шуни белгилаб ўтиш керакки, Андижон воқеаларида фақат бир аёл ҳалок бўлгани айтилган якуний ҳисоботни бош прокурор сентябрь ойида, ўша машъум воқеалардан кейин тўрт ой ўтгач эълон қилган. Бошқача айтганда, ҳалок бўлганларнинг сони унга яхши маълум бўлиб, бу ҳатто айблов хулосасига ҳам киритилган. Бироқ бош прокурор парламент комиссиясига атайлабдан қалбакилаштирилган маълумотларни берган. Бу ерда шундай савол туғилади: агар бош прокурор ҳолда алдаётган бўлса, эҳтимол у кўрсатган 187 сони ҳам тўрт аёл ўрнига бир аёл кўрсатилганидек, ҳақиқатга тўғри келмас? Ёки бу таққослаш натижаси яна ҳам кўпроқми?\nШуни айтиш керакки, расмий ҳокимият вакиллари ва улар билан яқин алоқада бўлган одамларнинг тасодифий айтиб юборган гапларидаги хатолар ҳавас қиларли даражада тез-тез такрорланиб туради. Мисол учун, бош прокурор қошида тузилган Андижон воқеаларини текшириш бўйича экспертлар гуруҳи таркибига кирган исломшунос ва сиёсатшунос Бахтиёр Бобожонов гўёки бош прокурорнинг Андижон воқеалари пайтида фақат икки балоғатга етган болалар ҳалок бўлгани ҳақидаги расмий баёнотини унутиб қўйгандек Россиянинг ТВЦ каналига шундай дейди: «отиб ташланган мана шу тинч аҳолининг 80 фоизи эксгумация қилинганда уларнинг ўғирланган қуроллардан отилганлги маълум бўлди. 20 фоизи аниқланмади. Улардан кўпчилиги болалар. Мана шу қонли тартибсизликларда мен ҳаммадан ҳам болаларга ачинаман». Бобожоновдан шуни сўрагим келади: сиз жуда кўп болаларнинг отилганини айтяпсизми? Хўш, унда фақат икки боланинг отилгани ҳақидаги бош прокурор баёноти ҳақида нима дейсиз? Сизлардан кимингиз ёлғон гапиряпсиз – сизми ёки бош прокурор?\nРасмий маълумотлардаги бундай қарама-қаршиликлар нима учун шу пайтгача ҳалок бўлганларнинг рўйхати эълон қилинмаганини изоҳлайди. Сиртдан қараганда бундай махфийлик тергов сири деб кўрсатилмоқда. Ғулом Мирзаев ўзининг мақоласида ёзишича, Ўзбекистон бош прокурори матбуот хизматида унга ҳалок бўлганлар рўйхати ЖПКга мувофиқ тергов ва суд ишлари якунига етгунига қадар тергов сири сифатида сақланишини маълум қилишган. Ўз вақтида қурбонлар рўйхати парламент комиссияси ва Андижон воқеаларини ўрганиш бўйича дипломатик корпус вакилларидан иборат ишчи гуруҳига тақдим этилган. Афсуски ҳозирча парламент комиссиясига берилган рўйхатга қанча аёлнинг фамилияси киритилганлиги номаълум. Биттами, тўрттами?\nБу саволни мутлақо риторик деб ҳисоблаш мумкин. Чунки расмий шахслардан ҳеч ким жавоб бермаслиги аниқ.


Қарнаблик қаҳрамонни танийсизми? - zarnews.uz\nҚарнаблик қаҳрамонни танийсизми?\nҚишлоғимиздан уч нафар Социалистик Меҳнат Қаҳрамони чиққанини билардим. Аммо уруш қаҳрамонига тенг орденлар эгаси борлигидан бехабар эдим. Навоийда яшовчи ҳамқишлоғим Шаҳло Нарзиева юборган ихчам маълумотни ўрганиш жараёнида қаҳрамонимизнинг қизи Сайёра, невараси Отабек билан суҳбатлашдим.\nБарно Сулаймонов 1917 йилда Пахтачидаги Қарнаб қишлоғида туғилиб ўсган. У 22 ёшида ҳарбий хизматга қабул қилиниб, озроқ тайёргарликдан сўнг Совет-Фин урушида жангга кирди ва бутун умрини ҳарбий хизматга бағишлади. 1960 йилгача Ватандан ташқарида хизмат қилди. Шу сабабли қишлоқдошлари бу фидойи инсон ҳақида кўп билишмайди. Нафақага чиқиб, юртига қайтгандан сўнг ҳам Барно ака камтарона умр кечирди, хизматларини миннат қилишдан тийилди.\nУ иккинчи жаҳон урушининг илк кунлариданоқ фронтга жалб этилди. Жанубий-Ғарбий, Шимолий-Ғарбий ва Украина фронтларида жанг қилди. Миномётчилар ротаси, кейинчалик артиллерия батальонига бош бўлди. Днестр, Смоленск, Сталинград учун, Вена, Будапешт ва Прага шаҳарларини озод этишда қатнашди, жасорат кўрсатди.\nКейин совет-япон урушини якунлашга жалб этилди ва унда 1945 йил 2 сентябрь, яъни Квантун армияси мағлубиятга қадар иштирок этди.\nБарно ака жанглар давомида бир неча бор яраланди, бир марта госпиталда даволаниб, яна сафга қайтди. Уч марта Қизил Юлдуз, бир марта Қизил Байроқ ордени, Прага, Будапешт ва Венани озод қилишда жанговар медаллар билан тақдирланган.\nУнга Қизли Байроқ ордени беришга ёзилган тавсияномада қуйидагилар ёзилган: “Қўл автоматидан душман пулемётидан ўқ ёғилиб туришига қарамасдан, батарея таркибини 200 метр наридаги душман таянч манзилига бошлаб борди ва ёвга қарши ўт очди, жонини таҳликага қўйиб, душман манзилига 50 метр қолгунча эмаклаб борди, фашистларнинг жойлашиши ва гавжум жойларини аниқлади. 15 нафар немис аскарини асир олди. Боши ва қўлидан яраланган бўлса-да, госпиталда ётишни рад этиб, жанг майдонида қолди. 1944 йил август”. Бу воқеа Литвада, Каунасга яқин ерда содир бўлган эди.\nБ.Сулаймонов билимдон ва ташкилотчи, тажрибали зобит эди. Шу сабабли урушдан кейин ҳам хизматни Одердаги Франкфурт ва Потсдамдаги оккупацион манзилда хизматни давом эттирди. 1960 йилда подполковник унвони билан она Ватанига, Самарқандга қайтди. Кўп йил Самарқанд озиқ-овқат техникумида директор ўринбосари бўлиб ишлади.\nСобиқ жангчи 2001 йилда 84 ёшида вафот этди ва Самарқандда дафн этилган.\nНусха хола Қарнабнинг оддий аёлларидан эди. Икки ўғил, икки қиз туққан. Лекин қизлари ёшига ҳам етмай нобуд бўлишди. Бунинг устига Сулаймон ака эрта оламдан ўтгач, икки ўғилнинг юки зиммасига тушди. Барно билан Амин бахтига оилапарвар чиқишди, онасига ёрдам бериб, ўзларини уддалашни ўрганишди. Фақат...\nИкки ўғил бирин-кетин мактабни битириб аввал ўқишга, сўнг армияга кетгач, ҳайҳотдек ҳовлида онанинг ёлғиз ўзи қолди. Ҳайрият, яхши одамлар кўп экан, жиянлари, оғайнилари, қўшнилари ўз даврасига олишди.\nУруш бошланганда онанинг қалбига тушган ғулғула катта ўғли Барно 1949 йилда “уруш тугади, она, мен соғ-саломатман”, деган мактуб юборгандан сўнг сал таскин топди. Кўп ўтмай, кенжаси Амин урушдан қайтди ва узоқ йиллар миллий хавфсизслик хизматида ишлади. Ёши улуғлар Амин аканинг ниҳоятда адолатпарвар, одамохун эканини фахр билан гапиришади.\nБарно Сулаймонов Самарқанд педагогика техникумида ўқиганда самарқандлик Фотима исмли қиз билан танишиб, кўнгил қўяди ва улар кейинчалик турмуш қуришади. Улардан икки нафар фарзанд бор. Баҳодир вилоятдаги тажрибали автомобиль муҳандисларидан эди. 70 ёшида оламдан ўтди. Сайёра опа эса ота-онасининг чироғини ёқиб ўтирибди.\nТаклиф шундай: менимча бу икки ака-ука, айниқса, Барно Сулаймонов фаолияти, жамиятга мард икки ўғлон етиштириб берган она ҳаёти тўғрисида изланиш олиб борилиши ва китоб чоп этилиши зарур. Бундан ташқари, Қарнаб қишлоғидаги ўрта мактаб маънавият хонасида, туман халқ музейида, мактабида жангчининг бюсти ўрнатилиб, алоҳида бурчак ташкил этиш керак. Пахтачи зиёлилари бунга нима дер экан?


ОАВ: Хитойда девор қулаши натижасида 8 нафар киши ҳалок бўлди\n12:32 / 02.07.2016\n1 июль куни Марказий Хитойнинг Хубэй провинциясидаги Ухань шаҳрида вайрон бўлган девор бўлаклари остида 8 нафар киши ҳалок бўлди. Бу ҳақида Синьхуа агентлиги маълум қилди.\nУзоқ давом этган сел ёмғирларидан кейин қурилишлардан биридаги 15 метрли ҳудуддаги девор қулаб тушди. 8 нафар йўловчи 2 метр баландликдаги қулаётган девор бўлаклари остида қолган. Қутқарувчилар вайроналар остида бирорта тирик жонни топа олишмади.\nСел ёмғирлари 1 июлдан бери Шарқий, Жанубий ва Марказий Хитойда давом этмоқда. Шаҳарлар ва туманлар сув остида қолди. Ҳимоя тўғонлари ва сув омборлари ҳам хавф остида. Сўнгги кунларда мазкур ҳудудда ҳалок бўлганлар сони ўнлаб кишиларни ташкил қилмоқда.


Пентагон Афғонистондаги АҚШ ҳарбийларининг аниқ сонини эълон қилди\nҚўшма Штатлар 30 август куни Афғонистондаги қўшинлари тўғрисида янги маълумотни эълон қилди.\nАввалги маълумотларда Афғонистонда 8400 АҚШ ҳарбийси бор экани билдирилган эди.\nПентагон генерали Кеннет Маккензи чоршанба куни Афғонистондаги АҚШ ҳарбийлари сони айни пайтда 11 минг кишини ташкил этиши ҳақида маълумот берди.\nҲарбий раҳбарият узоқ йиллар давомида Афғонистонда президент Барак Обама белгилаб берган кўрсаткичдан кўпроқ Америка ҳарбийлари борлигини яшириб келган.\nПентагон матбуот котиби Дан Уайт Афғонистондаги ҳарбийларнинг аниқ сони шаффофликни таъминлаш мақсадида эълон қилинганини айтди.


“Транспаренси интернешнл” янги ҳисобот чиқарди\n“Транспаренси интернешнл” ташкилоти жаҳон мамлакатларида коррупция даражасига оид ўзининг навбатдаги йиллик ҳисоботини эълон қилди.\nБу йилги ҳисоботда Сомали коррупция даражаси энг юқори бўлган мамлакат сифатида эътироф этилди. Шунингдек, ҳисоботда Ўзбекистон коррупция даражаси энг юқори бўлган давлатлар сафига киритилган. Мьянма, Гаити, Ироқ ва Афғонистон ҳам коррупция ўта кучли давлатлар қаторидан жой олган.\nДания, Швеция ва Янги Зеландия эса коррупция ҳолатлари деярли кузатилмайдиган мамлакатлар, деб тан олинди.


ФИФА Қрим аҳолиси учун Жаҳон чемпионати чипталари сотувини тақиқлаб қўйди\nФИФА Қрим аҳолиси учун Жаҳон чемпионати...\n14.12.2017 16:10 0 127\nФутбол мухлисларининг эътибори Росссияга қаратилади\nҚримликлар футбол бўйича Россияда бўлиб ўтадиган 2018-йилги жаҳон чемпионати учун ФИФА расмий сайтидан чипта сотиб олишлари мумкин эмас. ФИФА уларни бундай имкониятдан маҳрум этди. Чунки ФИФА Қримни Россиянинг бир қисми эканлигини тан олмайди.\nҚрим футбол иттифоқи раҳбари Юрий Ветоха вазиятни шундай изоҳлади.\n«Айнан шунга ўхшаш вазият жорий йилда бўлиб ўтган Конфедерациялар кубогида ҳам кузатилган эди. Мана энди ЖЧ учун биз чипталарни осонлик билан сотиб ололмаймиз. Биз ҳайронмиз. ФИФА Қримни Украинага тегишли деб ҳисоблайди», дейди Ветоха.\nРоссия томони эса қримликлар чипталарни Россия футбол уюшмасининг расмий сайти орқали харид қилишларини маълум қилган ва улар учун билетлар ажратилган. Шу каби вазият Абхазия ва Жанубий Осетияда ҳам кузатилмоқда. ФИФА ва кўплаб халқаро ташкилотлар бу давлатларни умуман тан олмайди.


Қирғизистон прокуратураси ҳибсга олишлар бўйича ҳисоб берди\n26 октябр 2021, Тошкент вақти: 16:10\nЎш ва Жалолободдаги қирғиндан сўнг қурол чиқди¸ деган иддао билан ҳибсга олинаëтганларнинг аксари ўзбеклардир.\nҚирғизистон прокуратураси ўтган ой Ўш ва Жалолободдаги хунрезликлар юзасидан олиб борилган текширув жараëнининг дастлабки натижаларини эълон қилди. Айни пайтда Бишкек расмийлари оммавий кўламдаги жиноятлар бўйича ҳибсга олинганлар миллатини айтишдан бош тортаëтир.\nҚирғизистон Бош прокуратураси мамлакат жанубида рўй берган қонли тўқнашувлар юзасидан олиб борилган текширув натижаларига оид янги маълумотларни ошкор қилди.\nБош прокуратуранинг билдиришича, Ўш шаҳри бўйича жами 921та жиноят иши очилган бўлиб улардан 101таси оғир жиноят бўйича қўзғатилган ишдир. Ушбу жиноятларни содир этганликда гумон қилинган 38 киши қўлга олинган ва улардан 34 нафари ҳибс этилган. Бедарак йўқолган фуқаролар бўйича милицияга 62та шикоят аризаси тушган ва мазкур ҳолат юзасидан 46 та жиноят иши очилган.\nЎш вилояти бўйича 446та жиноят иши қўзғатилган. Вилоятда содир этилган жиноятларга алоқадорликда гумон қилинган 68 шахс қўлга олинган ва улардан 63 нафари ҳибс этилган. Бедарак йўқолган фуқаролар бўйича 29 та шикоят аризаси тушган ва улар бўйича 10 та жиноят иши очилган.\nЎш шаҳар ҳарбий прокуратураси ҳам мамлакат Мудофаа вазирлиги ва Чегара хизмати ходимларига ҳужум қилиш ҳолати бўйича жами 14та жиноий иш қўзғатилганини билдирди.\nПрокуратурага кўра, Ўш вилояти бўйича 278 та объект вайрон қилинган, улардан 229таси аҳоли истиқомат қилувчи уйлардир.\nҚирғизистон Фавқулодда ҳолатлар вазири лавозимини вақтинча бажариб турган Дуйшенқул Чотонов 26 июн куни қилган чиқишида Ўш вилояти бўйича 744та хонадон ёқиб юборилганини тан олган эди. Бироқ БМТ қошидаги UNOSAT тадқиқот институти спутник орқали олиб борган текширув ишлари натижасида биргина Ўш шаҳри марказида 1807 та хонадонга шикаст етказилгани, улардан 1749 тасининг вайрон қилингани¸ 58тасининг тўлиқ вайрон қилинганини эълон қилди.\nМустақил манбаларга кўра, биргина Ўш шаҳрининг ўзида 3000 га яқин хонадон вайрон қилинган бўлиши мумкин.\nЖалолобод вилояти бўйича эса, Қирғизистон прокуратураси тарқатган хабарга кўра, жами 147 жиноят иши очилган. Улардан 27таси қотиллик бўйича қўзғатилган ишдир.\nҚирғизистон Фавқулодда ҳолатлар вазирлиги тарқатган хабарга кўра, ўтган ой Ўш шаҳар ва Жалолобод вилоятида рўй берган этник тўқнашувлардан етказилган моддий зарар миқдори 3 миллиард 265 миллион сомни ташкил қилган.\nҚирғизистон кучишлатар тизимлари Ўш ва Жалолободдаги жиноятларга алоқадорликда гумонланаëтганлар қўлга олинмоқда¸ деб ҳисоб бераëтган айни пайтда¸ иккала вилоятдаги ўзбеклар¸ бу жараëн баҳонасида асосан ўзи ҳужумга учраган айбсиз ўзбек йигитлари ҳибсга олинганидан шикоят қилмоқда.\nОзодлик¸ қолаверса бошқа халқаро ахборот агентликларининг Қирғизистон расмийларига қўлга олинганларнинг миллий мансублигини аниқлашга қаратилган саволлари жавобсиз қолмоқда.\nХусусан¸ Қирғизистон Бош прокурори ўринбосари Озодлик билан суҳбатда қўлга олинганларнинг миллати ҳақида гапиришни ахлоқсизлик дея атади.\nАйни пайтда¸ Қирғизистон Омбудмани Турсунбек Ақун Ўш ва Жалолободда ҳибсга олинганларнинг камида 80 фоизи ўзбеклар эканини маълум қилди.


Арманистонда миналанган автобус портлаб кетди\nЖамият Дунё Футбол Мутолаа Жиноят Савол-жавоб Шоу-бизнес Hi-tech Lady Саломатлик Мозийдан садо Ҳидоят сари Арманистонда миналанган автобус портлаб кетди\t09:51, 26 апрель\tАрманистон пойтахти Ереван шаҳрида мина ўрнатилган автобус портлаб кетди. Бу ҳақда “Вести” нашри хабар бермоқда.\nПортлаш Алабян кўчасида 63-сонли “Богдан” автобусида маҳаллий вақт билан 21:51 да содир бўлган. Портлаш оқибатида икки киши вафот этган, етти киши яраланган. Яраланганлардан бирига тез тиббий ёрдам кўрсатилгач, уйга рухсат берилган, яна бири эса операция қилинган. Жабрланганлар орасида ҳомиладор аёл ҳам бор. Унинг аҳволи қониқарли эканлиги айтилмоқда. Ҳалок бўлган икки кишининг шахси аниқланмоқда. Жабрланганлар орасида хорижий давлатлар фуқаролари йўқ.


Йиғилиш 28.04.2020 12:21\nГеология соҳасида амалга оширилаётган ишлар таҳлил қилинди\nОхирги уч йилда ушбу соҳани тубдан ислоҳ қилиш бўйича муҳим қарорлар қабул қилинди. Шу даврда тармоққа ажратилган маблағлар 3 баробарга ошди. Ускуналарнинг учдан бир қисми янгиланди. 850 тадан зиёд илғор ва инновацион технологиялар жорий этилди.\nНатижада қидирилаётган қазилма бойликлари турлари 3 тадан 17 тага кенгайди. Руда таркибида аниқланадиган элементлар сони 12 тадан 40 тага етказилди. 2019 йилда Марказий Осиёда илк бор замонавий аэрогеофизик комплекс ишга туширилиб, ер қаърини инновацион усулларда ўрганиш йўлга қўйилди.\nЕр ости сувларини мониторинг қилиш ва кадастрини юритиш ҳам такомиллаштирилди. 250 та кузатув қудуғида ер ости суви параметрларини масофадан автоматик ўлчаш қурилмалари ўрнатилди.\nСоҳадаги ишларни изчил давом эттириш мақсадида жорий йилда геология-қидирув ишларига 1,6 триллион сўм ажратилди.\nБугунги йиғилишда мазкур ишлар ҳажмини ошириш, хорижий инвестициялар жалб этиш масалалари кўриб чиқилди.\nШу боис жорий йилда геофизика, бурғилаш, тоғ-кон ва лабораторияда қўлланиладиган 385 та ускунани модернизация қилиш бўйича топшириқ берилди. Йил якунига қадар углеводородга истиқболли 16 та майдонни аниқлаш, 23 та янги кон захираларини тасдиқлаш вазифаси қўйилди.\nСоҳанинг инвестицион жозибадорлигини ошириш масаласи муҳокама қилинар экан, давлатимиз раҳбари бунинг учун халқаро стандартларни жорий этиш кераклигини таъкидлади. Хорижий мутахассисларни жалб қилиб, геологларни JORC стандартлари бўйича маълумот тайёрлашга ўқитиш муҳимлиги қайд этилди.\nЎзлаштириш учун тайёр 20 та конга тажрибали инвесторларни жалб қилиш, бошқа истиқболли майдонлар бўйича сармоявий лойиҳаларни шакллантириш юзасидан кўрсатмалар берилди.


"Темирйўлчилар" билан ўйинни Эрматов бошқаради | "NAVBAHOR" FUTBOL JAMOASINING RASMIY WEB SAHIFASI\n"Темирйўлчилар" билан ўйинни Эрматов бошқаради\nБугун Ўзбекистон чемпионати 15-тур учрашувларига тайинланган ҳакамлар рўйхати маълум бўлди. Унга кўра, 1 июль (чоршанба) куни Тошкентда "Локомотив" билан кечадиган биринчи давранинг сўннгги беллашувини Равшан Эрматов бошчилигидаги ҳакамлар бригадаси бошқариб боради. Пойтахтлик ФИФА реферисига қанотларда Абдухамидулло Расулов (Тошкент) ҳамда Жахонгир Саидовлар кўмаклашишса, Найим Қосимов (Қарши) захира ҳаками вазифасини бажаради. Беллашув назоратчиси сифатида Дмитрий Роман (Тошкент) қайд этилган.\nРавшан Эрматов жорий мавсумда "Навбаҳор" иштирокидаги иккита беллашувни бошқаришга улгурган. "Нефтчи" (3-тур) ва "Андижон" (9-тур) билан сафарда кечган икки "водий дербиси"ни айнан ушбу ҳакам бошқарган. Эрматов амалдаги мавсум Олий лигада энг кўп учрашув бошқарган рефери саналади. Унинг бошчилигида ўтказилган 13 ўйинда жами футболчиларга 51 маротаба (ўртача бир ўйинда 4 та) сариқ ва 5 та қизил карточка кўрсатилган. Эрматов ҳозиргача умумий ҳисобда 5 маротаба пенальти белгилаган. Улардан бири Андижондаги ўйинда "Навбаҳор" дарвозасига тайинланганини таъкидлаш лозим. Ўртача ҳар бир ўйинда ушбу ҳакамнинг олган бахоси 9,2 баллни ташкил этмоқда. Ўз ҳамкасблари орасида Равшан Эрматов бу кўрсатгич бўйича пешқадам.


20 май 2022, Тошкент вақти: 11:45\nПрезидент Обаманинг НАТО Бош котиби билан учрашувида ҳам асосан афғон стратегияси муҳокама этилди.\nАфғонистонга қўшимча ҳарбий куч жўнатиш сўрови АҚШ ва НАТО нинг Афғонистондаги қўмондони генерал Стэнлей МакКристал томонидан киритилди. Генерал мамлакатдаги ҳарбий амалиётлар ва хавфсизлик вазиятини уч ой давомида ўрганиб чиқиб, шундай хулосага келди.\nУнинг 66 саҳифалик ҳисоботи 30 август куни тақдим этилди ва хабарларга кўра унда генерал, йил охирига қадар қўшимча ҳарбий жўнатиш шарт, акс ҳолда, АҚШ нинг Афғонистондаги миссияси батамом муваффақиятсизликка учрайди, деган хулосани берган.\nШунингдек, генерал МакКристал, “вазият жиддийлигига қарамай, муваффақиятга эришиш имкони бор”, деб таъкидлаган.\nУчрашувда АҚШнинг хавфсизлик масалалари бўйича барча расмийлари, жумладан, вице-президент Жое Байден, Давлат котиби Ҳиллари Клинтон, Мудофаа вазири Роберт Гэйтс, АҚШ нинг Афғонистон ва Покистондаги махсус вакили Ричард Ҳолбрук, АҚШ Марказий қўмондонлиги раҳбари Дэвид Петреус, Миллий хавфсизлик масалалари бўйича маслаҳатчи Жэймс Жонс ва Бирлашган қўшинлар бош штаби раҳбари¸ адмирал Майк Малленларнинг қатнашиши кутилмоқда.\nЎтган ҳафтада “The New York Times” нашрига берган интевьюсида генерал Стэнлей МакКристал ўзига Оқ уй томонидан Афғонистондаги вазиятни асл ҳолича кўрсатиб берадиган ҳисобот тайёрлаш ва АҚШ миссияси муваффақияти учун зарур ҳар қандай ёрдамни сўраш имкони берилганини айтган эди.\nОқ уйга кўра, бу миссия Ал-Қоида ҳамда унинг экстремист иттифоқчиларини қуролсизлантириш, буткул парчалаш ва яксон қилиш, Афғонистон хавфсизлиги ҳамда полициясини тиклаш, бу давлатнинг террорчилар учун хавфсиз маконга айланиши олдини олишдан иборат.\nГенерал МакКристалнинг қўшимча ҳарбий ҳақидаги сўрови эса Обама маъмурияти Афғонистонга оид стратегик ўзгаришни муҳокама қилаётган бир пайтда янгради.\nАҚШ нинг Афғонистондаги миссиясига қувватлов айни пайтда ҳам жамоатчилик ва ҳам Конгресс вакиллари орасида пастлаб бормоқда. Жумладан, нуфузли сиёсатчи, Сенат қошидаги Қуролли хизматлар қўмитаси раиси¸ муқаддам Афғонистондаги миссияни қувватлаган Карл Левин ҳам ҳозирга келиб, ҳарбийлар сонини оширишга қарши чиқмоқда.\nПрезидентлик лавозимига келиши биланоқ Обама Афғонистонга яна 17 минг ҳарбий ва 4 минг ҳарбий машғулот ўтқувчи мураббийни жўнатиш тўғрисидаги ҳужжатни имзолаган, оқибатда, Афғонистондаги АҚШ ҳарбийлари сони 68 мингга етган эди.\nПентагон расмийлари Афғонистонга оид қай стратегияни тутишини аниқлаб олмагунча Оқ уй генерал Мак Кристалнинг сўровини муҳокама этишни истамаётгани ҳақида маълум қилган эди.\nСешанба куни Оқ уй матбуот котиби Роберт Гиббс стратегияни қайта кўриб чиқиш масаласи президент Обама Афғонистон ва Покистонга оид янги режаларни эълон қилган март ойида режалаштирилганини маълум қилди.\nАйни пайтда НАТО бош котиби генерал Андерс Расмуссен агар АҚШ ва НАТО қўшинларининг Афғонистондаги миссияси муваффақиятсизликка учраса, бу давлат “террорчилар лагери”га айланиши мумкинлиги ҳақида огоҳлантирди.\n- Мен хаёлга берилаётганим йўқ. Олдимизда турган вазифаларнинг бирортаси тезда амалга ошмайди ва бирортаси осон амалга ошмайди. Биз сабр қилишимиз керак. Биз янада кўпроқ заҳирага муҳтожмиз. Шунингдек, биз толиблар уюштирган ҳужумларда яна кўплаб ёш аскарларни қурбон берамиз. Бироқ, мен президент Обамани тўлиқ қувватлайманки, бу ихтиёрий танланган уруш эмас. Бу зарурат учун қилинаётган урушдир, деди НАТО бош котиби.\nШунингдек, Расмуссен генерал МакКристал тайёрлаган ҳисоботнинг қўшимча ҳарбийга эҳтиёж борлиги тўрисидаги хулосасини қувватлашини айтиб, “агар кейинчалик камроқ иш қилишни истасак, ҳозир кўпроқ иш қилишимиз керак”, деди.\nҲозирда Афғонистонда НАТОга аъзо давлатлардан юборилган 38 мингга яқин ҳарбий бор ва яқинда Барак Обама Германия каби аъзо давлатларни янада кўпроқ ҳарбий йўллашга ундаган эди.\nСешанба куни Расмуссен Оқ уйда президент Обама билан учрашди. Учрашувдан сўнг АҚШ президенти томонлар Афғонистондаги уруш муваффақияти учун барчанинг тенг саъй-ҳаракати зарур, деган хулосага келганини айтди.\n- Бу Америка уруши эмас. Бу НАТО миссияси ҳамдир ва биз бу йўлнинг ҳар бир қадамини НАТО билан фаол ва қатъиятли маслаҳатлашувлар асосида босиб ўтаяпмиз, деди Барак Обама.


Маҳсулот коди: 2077\nМаҳсулотни кўрганлар сони: 2090\nКитобда олам ва одам, дин ва илм борасида Ислом ва Ғарбнинг қарашлари ҳақида баҳс қилинади. Хусусан, илм, тозалик, фалсафа, инсоннинг яралиши ва бошқа мавзуларда алоҳида тўхтанилган.\nНоми: «Олам ва одам, дин ва илм»\nҲажми: 440 бет\nЎзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Дин ишлари бўйича қўмитанинг 2017 йил 18 декабрдаги 7999-сонли хулосаси асосида тайёрланди.\nАллоҳ таолога У Зотнинг жалолига муносиб ҳамду санолар бўлсин!\nМуҳаммад Мустафога гўзал ва мукаммал салавоту саломлар бўлсин!\nАслида дин илмдан, илм эса диндан иборат бўлса ҳам, турли сабабларга кўра одамлар орасида, хусусан, диндорлар доирасида дин ва илм хусусида кўпгина англашилмовчиликлар бўлиб тургани ҳаммага маълум. Шу ва яна бошқа баъзи масалалардан келиб чиқиб, кўпчилик томонидан доимий равишда қуйидаги саволлар берилади:\nНима учун мусулмонлар дунёвий ишларда қолоқ бўлиб қолганлар?\nНима учун ғарбликлар дунёвий илмларда, ижтимоий-маиший соҳада, спортда ва бошқа соҳаларда илғор бўлиб кетишган?\nНима учун мусулмон оламида техника тараққиёти орқада қолган?\nНима учун мусулмонларда бирлик ва ҳамжиҳатлик йўқ?\nШу ва шунга ўхшаш саволлар ҳар доим такрорланиб келгани, ҳозир ҳам давом этаётганини эътиборга олиб, ушбу мавзуда Аллоҳ таоло билдирганича керакли саҳифаларни қоралашга қарор қилдик. Мавзуимиз асосан Европа, унинг черкови, халқи ва тарихига оид бўлгани учун кўпроқ европаликларнинг ўзларининг манбаларидан фойдаланишга ҳаракат қилдик. Бунда ҳозирги шароитда кўпчилик ўзимизнинг гапдан кўра Ғарбнинг гапини қабул қилиши осонлигини ҳам ҳисобга олдик. Турли сабабларга кўра, одамларимиз бирор масала ўзимиздаги маълумотлар асосида баён қилинса, унча таъсирланмайдиган, «Европада ёки Америкада аниқланибди», «Европада ундай бўлибди», «Америкада бундай бўлибди», дейилса, астойдил ишонадиган бўлиб қолишган. Бунинг устига, қарши тарафнинг ўзи эътироф қилган ҳақиқатларнинг таъсири кучли бўлиши ҳам турган гап.\nАсосан рус тилида ёзилган ва шу тилга таржима қилинган матнлардан кўпроқ иқтибослар келтиришни маъқул кўрдик. Зотан, ҳозиргина айтиб ўтилганидек, европача маданиятни бошқалардан устун кўрадиган, европаликларнинг гапини осон қабул қилишга кўниккан кишилар орамизда талайгина. Китобнинг асосий мақсади, мавзуси Европа билан боғлиқ бўлгани учун унда европаликларнинг ўзларининг гаплари ва эътирофларини келтирсак, ўқувчиларимизга кучли таъсир қилиб, муродимиз ҳосил бўлар, деган умиддамиз.\nШу боис ҳамма билиб қўйиши лозим бўлган бир масалага тўхталиб ўтмоқчимиз. Европаликлар ўзларининг вазиятидан, зеҳн ва тушунчасидан келиб чиқиб, «Ислом» ва «мусулмон» сўзлари ўрнига асосан «араб» сўзини ишлатадилар. Мисол учун, «Ислом маданияти» дейиш ўрнига «Араб маданияти» дейишади, «мусулмонлар ихтиро қилдилар» жумласи ўрнига «араблар ихтиро қилдилар» деган жумлани ишлатишади. Бунинг ўзига яраша сабаблари бор. Биз мусулмонларнинг фикримизча, йиллар давомида бутунлай аслини йўқотган насроний динидан мислсиз ёмонликлар кўрган европаликлар дин деса кўнгиллари озадиган даражага бориб қолганлар. Уларнинг тушунчасига кўра илм-фан, тараққиёт, бахтли ҳаёт, эркинлик каби яхшиликлар диндан, диндорлардан чиқиши мутлақо мумкин эмас. Шунинг учун ҳам мазкур яхшиликларни Исломга, мусулмонларга ҳам нисбат беришга тиллари бормайди. Ислом шарофати билан содир бўлган яхшиликларнинг барчасини арабларга нисбат бераверадилар.\nАслида эса араблар Исломдан олдин ҳеч нарсага арзимайдиган халқ бўлганлар. Бир сўз билан айтганда, Исломсиз улар ҳеч ким эмас эдилар. Ислом туфайли улар инсоният тарихидан алоҳида жой олдилар. Исломга амал қилиб, дунёга танилдилар. Исломга амал қилиб, илм, фан, маданият ва ҳазоратга эга бўлдилар. Бунинг устига, эришилган ютуқларнинг кўпида асли араб бўлмаган мусулмон халқларнинг салмоқли ҳиссалари бор. Мисол учун, ҳадис илмида мусулмон уммати томонидан энг саҳиҳ олти китоб дея эътироф қилинган тўпламларнинг муаллифларидан биттасигина асли арабдир. Қолганлари араб эмас. Бошқа барча соҳаларда ҳам худди шу ҳолни кўриш мумкин.\nМаълумки, Қуръони Карим араб тилида нозил бўлган, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳам, деярли барча саҳобалар ҳам араб бўлганлар, шунингдек, барча илмий ишлар араб тилида олиб борилган. Ушбу омиллар ҳам «Ислом» ва «мусулмонлар» истилоҳлари ўрнига европаликлар томонидан «араб» ва «араблар» деган сўзларнинг ишлатилишига сабаб бўлган. Шунинг учун европаликлардан олган иқтибосларимизнинг баъзи ўринларида улар ишлатган ибораларнинг ёнига қавс ичида исломий ибораларни келтиришни лозим кўрдик.\nБаъзи матнларни рус тилидан таржима қилишда ёрдамчи таржимонларнинг хизматларидан фойдаландик. Берган беғараз ёрдамлари учун ул азизларимизга алоҳида ташаккурлар айтамиз ва ҳақларига дуолар қиламиз.\nҲақ субҳанаҳу ва таолодан кўмак сўраган ҳолимизда бу ишга қўл урар эканмиз, унинг ҳаммамиз учун фойдали бўлишини Аллоҳ таолонинг Ўзидан сўраб қоламиз.\nХристианликнинг тарқалиши ва ривожланиши\nИсломий фатҳларга оид мулоҳазалар\nНаботот илмининг ривожи\nУшбу даврда Европадаги ҳолат христианлик ва илм\nТурмуш тарзи ва гигиена\nИсломда турмуш тарзи ва озодалик\nЧиройли яшаш санъати\nИсломда инсон соғлиғига эътибор\nИсломий тиббиётга ўхшаш тиббиёт борми?\nИсломий тамаддуннинг Европага кириши ва сингиши\nАраб (исломий) тамаддуннинг Европага кириши ва сингиши\nСалиб юришларининг савдо-сотиқнинг кенгайишидаги аҳамияти\nШарқнинг санъат соҳасида ғарбга таъсири\nМусулмонлар ва юнон фалсафаси\nЕвропаликлар ва юнон фалсафаси\nБалчиқ ўзини янгилайдими?\nЕвропа илм-фанининг ҳақиқати\nИнквизициянинг машҳур қурбонлари\nТафтиш маҳкамаси қўллаган қийноқлар\n«Муқаддас инквизиция» ёхуд черков томонидан одамларнинг қириб ташланиши\nТафтиш маҳкамаларининг касофати\nЖаҳаннам йўлининг бошланиши\nДин ҳақидаги тушунчанинг бузилиши\nУйғониш давридаги фалсафий ғоя тараққиётининг якунлари\n«Буюк» географик кашфиётлар\nЕвропа мустамлакачиларининг дунёни тақсимлаб олиши\nДунёнинг мустамлака бўлган мамлакат ва ҳудудлари рўйхати\nМустамлакачилик сиёсатидан намуналар\nМустамлакачилик ва қарамлик шароитида маънавият\nМустамлакачиликнинг бошқа зарарлари\nМусулмонларнинг таназзули ҳақида\nУмавийлар ва аббосийлар давридаги таназзулнинг хулосаси\nМусулмон олами таназзулга юз тутишининг ташқи сабаблари\nБиринчи ташқи сабаб. Салиб юришлари\nИккинчи ташқи сабаб. Мўғул-татарлар босқини\nМамлуклар ҳукмронлиги даври\nМусулмонлар таназзулининг учинчи ва энг даҳшатли ташқи омили – Европанинг мустамлакачилик сиёсатидир\nМусулмон олами мустамлака асоратида\nМиср Британия мустамлакаси остида


АҚШ Олий суди Обаманинг аризасини қабул қилди\n27 январ 2021, Тошкент вақти: 03:45\nАҚШ Олий суди 19 январь куни президент Барак Обаманинг шикоят аризасини кўриб чиқиш учун қабул қилди.\nАҚШ аппеляция суди Обаманинг иммиграция тўғрисидаги фармонни амалга оширишни тўхтатиш тўғрисда қарор қабул қилган эди. АҚШ президенти аппеляция судининг мазкур қарорига норозилик билдириб, Олий судга шикоят аризаси киритган.\nМазкур фармонда беш миллионга яқин ноқонуний мигрантни АҚШдан депортация қилиш тақиқлаб қўйилган эди. Фармон 2014 йилда Обама томонидан қабул қилинган. Фармонга Конгрессда мухолифатдаги республикачилар қаршилик билдириб келаётган эди.\nОбаманинг аризаси бўйича суд жараёни 2017 йилнинг июнигача давом этиши тахмин қилинмоқда.


Бизда адабий тафтишлар эндигина бошланмоқдадир. Бу майдон қанча кенг бўлса, шунча ҳам ишлар билан тўладир. Бизда адабиёт билан машғул кишилар ҳам оздир. Лекин бу оз ва йўқ билан қаноатланиш мумкин эмасдир. Нима бўлса бўлсун, қўлдан келганча хизмат қилиш керакдир. Ман бу йўлларни ёзишға фақат шунинг учун журъат қила олдим.\nБу ёзғонларим бир танқид эмасдир. Чунки ҳали танқид ишларига киришиш учун керак қадар куч менда йўқдир. Мақсадим, ҳеч бўлмаса, буюк кишиларимиз билан элимизни танишдирмоқдир. Шу мақсадим йўлида озғина муваффақ бўлсам, бахтиёрман. Нуқсонларимнинг кечирилишини, хато ва саҳвларимнинг кўрсатилишини аҳлидан сўрайман.\nЎзбек адабиётининг анча эски бир тарихи бордир.\nБу тарихда Навоий даври, Умархон даври каби гуллаган тарихий даврлар ҳам бордир. Бу даврлар ва буларнинг орасида ўткан замонлар беш юз йилдан ошуқдир. Бу узоқ фурсат ва замоннинг ҳар вақтида ўзбек-чиғатой шоирлари кўрулгандир. Буларнинг орасида энг буюк санъаткорлар бўлганидек, доҳийлар ҳам мавжуддир.\nЧиғатой адабиёти даври ўзбек адабиёт даврининг отасидир. Лутфийлар, Навоийлар, Султон Ҳусайнлар, Бобурлар, Солиҳлар, Яссавийлар, Умархонлар, Фазлийлар, Зебунисолар, Нодиралар ва булар сингари кўб шоирлар бу адабий даврларнинг бизга маълум бўлғон гулларидирлар.\nБир ўртоғимизнинг айтганича, майда-чуйда нозимлар истисно қилинғонда, анчагина муҳим ўрун тутатурғон шоирлар беш юзга яқиндир. Бу шоирларнинг кўбини елғиз отлари билан, бир-икки парча шеърлари билангина таниймиз. Булар текширилсалар, бизнинг анча муҳим хазиналаримиз очилғон бўладирким, бу вазифа бу кунги адабиётчилар бўйнидадир.\nЮқоридағи миқдор ҳам менга қолса муболағалик эмасдир. Чунки шу замонамиздаким, бутун тарихимизда кечирган ҳолларимизнинг энг бадбахтида яшаймиз, элликдан ортиқ шоирлар борлиғи кўринмакдадир.\nУзун тартибсизликлар орқасида бузулган, биткан ўлкамизнинг окибат ўлдургувчи истибдод идораси остида ижтимоий ва иқтисодий ҳаётимиздаги пастланиш адабиёт тарихимизда очиқ сезиладир. Ҳеч бир даврда шу кунда бўлғони каби адабий пастлик кўринмагандир, десак янглишмаймиз. Чунки тарихимизнинг ҳеч бир даврида иқтисодий ва ижтимоий ҳолимизнинг бу қадар пастланган даври йўқдир.\nБу кун халқимиз шу қадар фақир, шаҳарларимиз, қишлоқларимиз шу қадар харобдирки, бундай ҳоллар сўнгги асрдан бошқа вақтда кўрулган эмасдир.Санъатимиз, тижоратимиз ҳам бу сўнгги асрдан илгариги асрларда жуда юқори турғони маълумдир.\nЎткан, шарафли асрларимизнинг маҳсули бўлғон меъморимиз, тўқимачилиқдағи юксаклигимизнинг сўнгги учқунлари ҳам бугун сўнмакдадир.\nБухоронинг машҳур Қарши олачалари инқилобқача давом этди; бугун эса афсуслар орасида эшитамизким, сўнмишдир. Бир санъаткоримиз қолғон экан, уда битмишдир. Меъморимизда буюк санъаткоримиз бор экан, бу кун бутун Туркистонда ёлғиз қолғон «уста»ларимиз ҳам сўнгги дақиқаларини ўтказмакдалар.\nМусиқийда ҳам ҳолимиз шу эмасмидир? Бухорода сўнгги мусиқий санъаткорлар ортиқ қариб қолғондирлар, Бухородағи «миллий мусиқий мактаби» жуда кўб фидокорлар орқасида ҳеч бўлмаса, шу санъатни тағин бир неча йилга яшатмоқ учун тузулган эмасмидир?\nСўнгги ижодчи ашулачимиз Тўйчидан кейин тағин бир шундайимизни кўришимизга ҳар ҳолда анча замон ўтиши керакдир. Ҳолбуки, тарихимиз бундай санъаткорларни юзларча санайдир. Бу санъатларнинг иқтисодий ва ижтимоий ҳаётининг юксалиши орқасида бўлиши аниқдир.\nЎзбекнинг чиғатой адабиётида истар назмнинг шаклида бўлсун, турли жараёнлар бордир.\nТурк тилида табиий назм шакли ҳижо вазнларидир. Аруз вазнининг «оҳангдор» ва «сомеънавоз» бўлиши туркларнингда уни қабул қилишлариға бир сабаб бўлғондир. Фақат аруз вазни ила ёзилғон назм ва шеърларда туркчанинг «талаффуз оҳангини» риоя этганлари оз учрайдир. Иккинчи сабаб эса туркларнинг Эрон маданияти таъсири остида бўлишларидир.\nҲижо вазни аввалдан бери ора-сира тузук шоирлар етишдиргандир ва ҳалигача халқ вазни бўлуб халқ ашулаларида ишлатилиб келинмакдадир.\nАруз вазни эса «юксак адабиёт» учун ишлатилгандир ва шунинг учунда умумий адабий вазн ўлароқ қабул қилинғондир.\nЎзбекнинг чиғатой шоирларининг шева айирмалиқлариға келсак, икки шева ҳукм сурганини кўрамиз.\nБири шарқ турклари ёки чиғатой шевасидирким, бизда асосий шева шудир ва Навоийлар, Бобирлар, Фазлийлар шу шева билан ёзғондирлар. Бошқаси ғарб турклари ёки Туркия шевасидирким, бу машҳур лирик шоир Фузулий орқали бизда тарқалғондир. Кўб шоирлар бунинг орқасидан борғонлар. Бу икки шеванинг биринчиси ўзимизники бўлғони эътибори билан, иккинчиси суйилуб ўқилғонидан бизга ёт эмасдир.\nҒарб шевасининг бизда тарқалишиға иккинчи сабаб унинг баъзи жиҳатлардан енгилрак бўлишидир.\nБу мақоламизда текширмак истаганимиз самарқандлик муосир шоиримиз Ажзийдир. Исми Сайидаҳмадхўжа, унюни Сиддиқийдир. Ўзининг асосий касби бўлиши эътибори ила ҳозир ҳам Самарқанд теграсида Ҳалвойи қишлоғида деҳқончилик билан машғулдир. Буюк бир истеъдодга эга бўлғонидан кўб санъатларнинг устосидир. Бошлаб Сиддиқий яхши бир техникдир. Соат ва турли мошиналарни тузатмоқ ишига моҳирдир. Яхши тўққувчи за тикувчидир, кўб йиллар бу санъат ила яшағондир. Мусиқа билан ҳам анча шуғуллангандир. Ўз тилидан бошқа араб, форс, рус тилларини биладир. Форсча шеърлари форс адабиёти билан яхши таниш эканига шоҳиддир. Араб ва рус адабиётлари билан ҳам анча ошнодир. Сўнгги йилларгача Самарқанд газит ва журналларида босилгон шеър ва мақолалари кўбдир. 1913-нчи йилда Туркистон сензури рухсат бермаган ва Кафказда босдирулғон форсча «Анжумани арвоҳ» ва «Миръоти ибрат» деган хаёлий ҳикояси Самарқанд ва Бухороға катта таъсир қилғондир ва Самарқандда жадидларнинг бошида Беҳбудий, Сиддиқий ва жадид мактабининг муаллимларидан Шакурий ўлароқ расман такфир этилишлариға сабаб бўлғондир. Мактаб ва мадрасалар учун тузулган бир тажвиди, форсий ғазаллар мажмуаси, «Ганжинаи адабиёт»и бордир. Туркча ўлароқ «Айн-ул-адаб» исмида ғазаллар мажмуаси ва манзум ўлароқ «Миръоти ибрат»и бордир.\nМансур бир асарининг ёзилғони ҳам маълумдирким, фақат босилмағондир. Бу шоир сўнгги даврда - таъбир жоиз бўлса, Уйғониш даври шоирлари орасида муҳим ўрун тутадир.\nАжзийнинг ижтимоий фикрлари ҳақиқатан уйғониш даврининг руҳини ташаххус этдирадир. Қўлимиздаги асарлари ижтимоий дардлар билан кўмилган вақгида ёзилгон нарсаларидир, булардан илгари ёзилғон нарсалари босилмағондир. Бир шоирнинг тамом ҳаётини, кучини англамоқ учун, албатта, унинг тараққий даврини билмак зарурдир. Бизда Уйғониш даврига кирган кўб шоирларнинг ишқий асарларининг майдонга қўйилмагони у вақтнинг умумий руҳининг таъсири биландир. Кўб шоирларимиз «жадид» бўлиш ила эски шеърларини йиртиб, ёндируб ташлағондирлар. Ҳолбуки, бу асарларда ҳақиқатан санъат эътибори ила қийматли нарсалар кўб бўлғондир.\nТасаввуфчи шоирларнинг зоҳирий ишқни тасвир этиб туруб, асосан мутасаввуфона фикрлар тасаввур этишлари маълумдир.\nБизнинг шоир эски шеърнинг шаклий жиҳатларини, ифода тарзини айнан қабул қилиб, ичига эскига тамомила қаршу бўлғон ўз руҳини, янги руҳни киргизгандир. Ажзий шевада Фузулий йўлини туткан шоирлардандир.\nБу шоиримиз ҳам ошиқдир. Фақат бунинг ишқи у на тасаввуф ишқидир, на реалист шоирларнинг зоҳирий ишқидир. Шоиримиз ошиқдир, маъшуқ эса халқдир, миллатдир. Миллати ва халқиға муҳаббати унинг ишқидир. У ишқ эса бизга шуни билдирадир.\nАжзий миллатининг ишқи, дарди билан суғорилғон бир шоирдир. Унинг бу ҳаяжонлари ясалма эмасдир, чиндир, табиийдир. Ул кўзёш тўкса, миллати учун тўкадир, бировдин хафаланса, миллатининг ҳолига боқмағони учун хафаланадир. Бировдин хурсанд бўлса хам миллати, халқи учун бўладир. Қарангиз, шоир ўзининг дардли эканини қандай англатадир:\nНиҳол дардидир бани ҳосилим ашк қаторимдир,\nФано гулзорин обод айламиш жисм низоримдир.\nДўкар қон бағрими гул яфроғитек чоки-чокиндин,\nЧаманда ғунча бағрим ҳолидин ойинадоримдир.\nЧаман раъноларин сирридин истиғнодаям зеро\nСариғ рухсора оқмиш қон ёшим ранг баҳоримдир.\nДиликлар жисми бетобимда тийғи зулм гардунидин\nОчилмиш гулшаним тан боғида ё лолазоримдир, -\nдейдир ва ўзининг бу дардинингда «мақсуд»ининг «кўз олдида» бўла туруб, «ундан маҳрум» эканини айтадир:\nКўзим оллинда мақсудим эдар жавлон, маҳрумам,\nБу аҳволим гувоҳи кўзларимда интизоримдир,—\nдеб ўзининг бир «мақсуд»и борлиғини айтадир ва бу «мақсуд»ининг нима эканини мана шунда ишора қилиб кетадир:\n«Ҳаёти маънавий» мафтунам, зинҳор айб этманг,\nБу савдо кулфати-ла бешуур ўлмоқ шиоримдир.\nДемак, бу шоирнинг бир дарди бордир, яъни шоиримиз «дардли» шоирдир ва дардининг «маънавий ҳаёт» эканида маълумимиздир. Юқорида айтган дардини, изтиробини қандай шарҳ этадир:\nБанго қарорсиз ўлмоқда вордир боис,\nҚарори вермакда алдан қарордир боис,-\nдейдир ва кўрингиз «қарор» сўзи билан қандай ўйнайдир. Бу эса шарқ шоирлиғининг энг мўътабар бир хусусиятидир. Бунинг «маъно» жиҳатидан ҳам қандай тўла экани оз мулоҳаза билан англашиладир. Сўнгра юқорида сўзлаган «кўзларидаги интизор»ининг нимага эканини очиқдан-очиқ майдонга отадир:\nВатан харобасин ислоҳина интизоридаям,\nБу интизорима бир интизордир боис,-\nдегандан кейин бу интизор бўлишининг сабабини шундай шарҳ этадир:\nНа ўлди миллат ўлуб эътибордин маҳрум,\nБу йўлда маслаки беэътибордир боис, -\nдеб янгилик умумруҳига кириб, миллатининг «эътибордан маҳрум» қилинғонини ва бунинг сабабини эса «маслаки беэътибор» эканини кўрсатадирким, шоир бу фикрини ҳақиқатан исбот эткандир.\nБир миллатнинг, бир қавмнинг ёки бир гуруҳнинг эътибор қозонмоғи, ўзини яшатмоғи учун бирдан-бир восита бўлғон бир мафкурага молик бўлиш кераклиги бадиҳийдир. Ажзий ўз миллатида шу «мафкура»нинг йўқлиғини аччиғ ўлароқ сезгандир, «ватан харобаси»нинг ислоҳи учун бир «маслаки боэътибор» кераклигини халқиға талқин қилмоқчи бўладир.\nШоир ишқини мана шу байтда том маъноси-ла майдонга қўядир:\nБул ҳаваслар хўбравлар кокилин мафтунидир, Фитнаи даврона сайд ўлмоқ бан мафтуна хос.\nЯъни «ҳавас» орқасидан юрганлар чиройликларнинг кокилига ўрулғондирлар, «даврон»нинг фитнасига ўрулмоқ ёлғиз менга махсусдир, деб ўзини боғлаб олғонларнинг у чиройликлар эмас, давроннинг фитнаси эканини айтадир. Руҳи бўлмағон ундай чиройликларнинг деворнинг суратидан бошқа нарса эмас эканлигини билдирмоқчи бўладир.\nСурат девора мафтун жамсли ўлмаким,\nЙўхдирур тасвир дардиво, девор ўлмаса, - дея.\nУндай нарсаларнинг аҳамияти йўқлиғин, асосий аҳамиятнинг юзда эмас, ичда — руҳда эканини айтадир ва шу сўзи билан бизнинг шу давримиздаги шоирларнинг ҳали ҳам шу бўш «ишқ», «муҳаббат» сафсаталари билан юрганларига қаттиғ зарба бермакчи бўладир.\nАжзий шу «тарзи тафаккур»и билан адабиётни ижтимоийлаштирмак ва уни жамият учун фойдали бир шаклга сўқмоқ истаганини билдирадир.\nҲақиқатан ва «янгилик» даврининг таъбирича айтсақ, «миллий шеър» ва «миллий шоирлиқ» тарафида эканини кўрсатадир. Бўш «ҳол, хат, зулф»лардан фойда чиқмаслиғини ва бу калималарни «ҳаётийлашдирмак» кераклигини чин тушунганидан бу сўзларга бошқа ранг бера бошлайдир.\nМодомики, «ишқ» халқ муҳаббатидир, бу сўзларнида нега унинг учун ишлатмак мумкин бўлмасун?!\nМана, «зулф, Лайло, Мажнун, нашот, базм» таъбирини ўз ишқига қандай уйдирадир:\nПарирўлар паришон зулфининг хотирпаришонам,\nПаришонам недан, хотирпаришонлиқа ҳайронам.\nНедан овора дашти ғамда нолон кездигим, билмам,\nМагар Мажнуни Лайлойи нашоти базми урфонам.\nАжзий «урфон базми нашъасининг Лайлоси» учун «паришон»дир, унинг «Мажнуни»дир. Кўрунгиз, «шароб» ни, «базм»ни ўз адабий маслакига қандай уйдурадир:\nБани ғафлат шароби сархуш этмиш жоми макрингдан,\nБошимга лашкари ғам фавж-фавжини раҳо этдинг...\nМаризи иттиҳодам, анжуман базми табибимдир,\nБанинг шўро шароби боис дафъи хуморимдир,—\nбайтида «ғафлат шароби», «шўро шароби» таъбирлари ясайдир. «Дардинг нима?» деб сўрағонларга «Иттиҳод!» дейдур, табибнинг эса «анжумани жамият» базми эканини ва давосининг эса «маслаҳат-машварат» бўлиши кераклигини айтадир.\nШунинг билан ўз халқининг ҳеч «иттиҳод, уюшмак, маслаҳатлашмак» деган маданият муассирларига яқинлашмаслиғидан зорланадир. Ҳақиқатанда шоирнинг фикри тўғри эмасми? Ҳар бир иш «қўл бирлиги, уюшмак, кенгаш» билан илгари босмайдирми? Ўз халқининг саодатини Ажзий ҳам «шуларда» кўрадир:\nГирифтори саводи хатту холи сафҳаи дардам,\nАсири кулфату ранжу балоу доғи хирмонам.\nДавойи захми носурам эмишдир суҳбати «ориф»,\nВале махдуми пайкони балойи «қавми нодонам»,—\nбайтлари биланда ўзининг дардини шарҳ этадир. Ўзининг «ориф, яъни маърифатли»лар суҳбатидан маҳрум эканини ва «нодон қавм»нинг бало ўклариға «нишон» бўлғонини айтиб, яна ўзига ўзи таскин берадир:\n«Рақиб»дан на жафо келса, собир ўл, Ажзий,\nКим ўлмади очи сув ичра беқарор садаф.\n«Рақиб» ҳар қанча жафо қилса ҳам сан сабр қил, дейдир.\nАжзий «ҳижрон, бахт, рухсор, сархуш» сўзларинида ўз фикрига маҳкум қилиб оладир. Ўз тилагини шулар билан ҳеч қийналмасдан ифода қиладир:\nСубҳ умидим магар этмиш шаби ҳижрона арз,\nКим қаро бахт этди рухсорин бан қайрона арз.\nНашъаи жом таназзули сархуш этмиш даҳр элин,\nЁ Раб, этмазми бизи бу нашъа қабристона арз.\nКўрунгиз, Ажзий «сурат асҳоби»ни қандай таҳқир этадир:\nСурат асҳоби дагил маҳрам кўнгул асрорина,\nОқил эрмас кимса мақсудин эдар нодона арз.\nЭски «ҳусн, ишқ» шоирларига қарши бундан катта ҳужум қандай бўла олур?! «Сурат асҳоби»нинг «нодон» эканлари маълум бўла туруб, «кўнгул» сирларини айтиш «оқил» иш эмасдир, дейдир.\n«Ишқ, ҳусн, хат, хол» шоирларининг ўз маҳбублари орқасидан югуриб, югуриб чарчагач ва ундан бир илтифот кўрмагач, маъюсона қилғон «куфр»лари бордир. Фақат Ажзий бу қабилдан эмасдир, бу тўғридан-тўғри у йўлдаги адабиётни, шеърни ҳаёт учун кераксиз биладир. Шунинг учунда у йўлдан қайтадир, «ишқ»ни бошқа йўлға бурмак истайдир, халқ қайғуси билан қайғурмоқ, эл дарди билан ёнмоқ йўлини тутадир. Бутун борлиғини шунга сарф этадир:\nВоқиф ўлким, доша найсон душмадии таъсир йўх,\nСўйламак нодона дош, этмакдир ғалтона арз.\nМояи инсофи йўх пандинг қимашин найласун,\nГавҳари мақсудинг эт бир соҳиби виждона арз.\nСўрма амният тариқин, Ажзи(й), ҳар бемағздин,\nСоҳиби урфона арз эт, соҳиби урфона арз.\nБу бандимизни шоирнинг тубандаги самимий, об-дор фарёди билан тугатамиз:\nНадур, ё Раб, бу гирён чашми хунборим таманноси,\nБани ғарқи бало тўфони этмишдир бу дарёси.\nНа гулшандир буким, ҳар гулдадир бинг ханжари хунрез,\nНедандир бенгзамиш жаллода ҳар бир сарви раьноси.\nБу гулшан, гулшан эркан, даҳр хористон эмиш якса,\nНасил хор ўлди гулшан, гулшан ўлди хор маъноси?\nТамаддун биза эркан чўла гезмиш ваҳший асҳоби,\nНедан, ё Раб, бу дам ваҳшата ўртанмиш сарупоси.\nМаориф турраи мушкини савдоси-ла мафтунам,\nНа сеҳр этмиш бани холу хат урфон Лайлоси.\nБу кун ҳибс садолари фанни осор жадид эрмаз,\nБизим чўхдан садомиз ҳибса олмиш жаҳл хулёси.\nМатойи маърифат бозори савдосиндаям, Ажзий,\nҚаму савдо солиб бошимга бу савдони савдоси?!\nАжзийнинг ижтимоий фикри\nШоиримиз у катта инқилобгача чўзилғон охирги асрнинг етишдирган кишисидир. Шу даврда етишган мутафаккирларимиз каби уда тамомила ўрус истило сиёсатига душман бир руҳга моликдир. Ажзий ижтимоий ҳаётимизнинг ҳар сафҳасига жуда чуқур тушунган ва унинг ислоҳи учун фаол бир суратда чолишканлардандир.\nБеҳбудий ўз ишларида Ажзийни биринчи ёрдамчи ўлароқ ҳар вақт кўргандир. Эски даврда, яъни букж Русия инқилобигача бўлғон бизнинг ҳаракатларимизнинг Ҳар соҳасида билфеъл иштирок қилғон кишидир.\nЖадидлик даврининг энг биринчи фаолият майдони хатқни - миллатни етишдирмакдан иборат эди. Бу давр маорифчилик даври аталса ҳам мувофиқ бўлур. Ўрус миллатчилик заҳарли заҳмлари Ажзийнинг бағриға чуқур излар қолдирғондир. У ҳар вақт элнинг қонли панжалари остида қолишдан зорланадир, ҳар томонға қараса, шуни кўрадир, ҳар воқеадан шуни истихрож этадир, юлдузлар Ажзийча элнинг бағриға отилғон тошлардир:\nКавкабларинг-ла миллати ислома отма дош,\nБағрин жароҳати диламаз шимдидин харош.\nБулут унинг кўзига миллатини маърифатдан маҳрум қилғон бир девордир:\nАбри жаҳолат ила бизи пардапўш эдуб,\nЧўхдан ёшурдинг эл ёнидан шуълаи қуёш.\nМана, кўрингиз «лола» Ажзийнинг кўзига қандай кўринадир ва ундан нималар чиқадир:\nКўранда лола яфроғин гумон этмак чамандир бу,\nЛисони ҳол ҳарифи дарси ибрат, анжумандир бу.\nШаҳиди ханжари ишқи ватанлар лахта қонидин,\nКўрунмиш парда номус илан хуни кафандир бу!\nЭскидан маҳбуба ва маъшуқаларнинг юз яноғи ва лабларига ўхшатилғон гул ранглари унинг кўзига кўрун-гиз, қандай кўринадир:\nБу гулшан саҳнида гул яфроғи ранги гумон этмонг,\nҚизармиш хуни ноҳақ рангидин хоки ватандир бу!\nРаста, бозорлар ҳам унга зулм тирноғи билан тилинган тилимлардир:\nДиликлардир сўқоқу расталар гардун харошидин,\nТазаллум новакидин йўқса чок ўлмиш бандандир бу!\nАжзий ойна кўрганда унинг тозалигини эмас, унинг юзидаги «лака»ни кўрадир ва ундан миллатини эслайдир:\nЮзинг курси қамар рухсор янглиғ чок-чок ўлмиш,\nҚаму бахти қаролари, тийра дилар этди жамолинг! -\nАжзийнинг ватан ва миллатини суйгани ва бундан олғон таассурини ҳар қадамда изҳор этгани, ҳатто таъбир жоиз бўлса, ҳеч бир дам миллат, ватан андишасидан айрилмоғони шеърларидаги нола ва фарёдларидан очиқ кўринадир.\nШоирнинг бу суйгани, элининг дарди билан мутахис бўлғони қуруқ бир севиш ёки бир бўш таассурдан иборат бўлуб қолмайдир. Балки сўз билан қанча куйуб-ёнса, шунча амалий ишга ҳам киришадир. Бошлаб маъшуқининг асир экани кўзига кўринадир ва йиғлай бошлайдир:\nКимса, ё Раб, бу дили зорима этмазми илож,\nДили гам дийдайи афкорима этмачми илож.\nҒам ҳужуми-ла дўкар дийдаларим қон, ҳеч ким\nБани бу дийдайи хунборима этмазми илож.\nдегандан кейин ёшлик кўзлари билан сизга зорлана бошлайдир:\nХалқдин ёрлиқ истарман ул умид илаким,\nКелмиш ағёрдин озорима этмазми илож, —\nдегач, бу «ғайр»дан келган «озор»нинг «қавмият шаънининг» қандай «паймол» қилғонини тўлуб-тошиб англата бошлайдир:\nШаън қавмият душворки, кўрсам поймол,\nКимса бу ҳолати душворима этмазми илож.\nАжзий ўз оҳ-воҳидан ва кўб йиғлағснидан кейин қанча йиғласа ҳам, дод деса ҳам ўз мақсадини ўз элига очиқ билдира олмағонидан ўзи мунфаил бўлуб, мукаддар саволга жавоб бера бошлайдир:\nНолау фарёд этарму кимса бемор ўлмаса,\nСийнаси тиғи «таззалум»лар-ла афкор ўлмаса.\nЁра арзи муддао тақдим этарман ошкор,\nМахфилий дилбарда номаҳрам-ла «агёр» ўлмаса,—\nбайти ила дилбарининг мажлисда «номаҳрамлар» билан «ағёр», яъни ўз миллатининг ғайри миллатлар чангалида бўлиш жиҳатидан шоир муддаосини очиқ айта олмаслиқидан зорланадир ва фитначиларниш тузоғидан «ақл ва фаросат» эгаларининг ҳеч вақт «эмин» бўла бўлмағонларини, эҳтиёт қилмаса, қўлға тушуб қолиш эҳтимоли борлиғини айтиб ўзининг орқасидан ўрус хуфияларининг тилга юрганига ишорат қиладир:\nФитнажўлар кедидин эмин дегил аҳли тамиз,\nСайди доми фитна ўлгай кимса ҳушёр ўлмаса.\nВа ўзининг сирларини қандай пардалар орасида ёшурғанини ва муаммодан хабардор бўлмағанларнинг сўзнинг мазмунига тушунмаелигини билдуриб ўтадир:\nШеваи гуфторим асрориға маҳрам ўлмади\nКимсаким, Ажзий, муаммодан хабардор ўлмаса.\nЮз йиллар бўйинча узун муддат тартибсизликлар ичида яшағон ва сўнгра эллик йиллаб сиёсий ва иқгисодий бир истибдоднинг оғир юки остида бирдан-бир тебранмакчи бўлғон буюк бир каталанг етишдирган кишисининг шундай ватанчи ва миллатчи бўлиши керак эди. Биз Ажзийнинг «миллат» деган тарзи талаққийсидан англаймизки, бу кундаги тарзи истеъмолидан бошқа бир маъно берадур, унингча «ислом» бир миллатдир, ҳар «мусулмон» ўз миллатининг бир аъзосидир. Бу тарзи талаққий ёлғуз Ажзийда эмас, бу даврда яшаган кўб кишилардан кўриладир. Булар ислом динининг миллат сажиясини бир миллатга керак бўлгон қадар, биргаликда даъво қиладир. Инсонларнинг ҳеч бирининг бошқасидан (қон — узв) жиҳатидан айирмасй йўқлиғини, бўлса - сажия, тил, анъана, ғоя эътибори ила бўлиши мумкин эканини илгари сурадилар. Шунда минг уч юз йилдан бери ислом миллатларининг бир-бирови билан яқин муносабатлари орқасида (ахлоқ — одат) эътибор ила ҳар ерда бир турлук эканини ва ҳар бир мусулмоннинг «ислом байнамилал тили» арабча орқали бир-бировни англай олишини ва бир минг йил илгари анъананинг давр анъанаси остида секин йўқ бўлуб кетганини баён қиладирлар.\nБундан бошқа мусулмон миллатларининг ғоя эътибори билан ҳам бир шаклда, бир йўлда эканларини айтадирларким, уда бутун мусулмонларнинг Оврупо зулми остида бўлишлари ва бундан қутилиш кераклигидир.\nБизнинг Ажзий ҳам шу замирдандир. Унинг учун турк, форс, араб, ҳинд миллати йўқдир. Буларнинг мусулмон бўлғон қисми ҳаммаси бир миллатдир. Бу фикр мусулмонлар орасида асосан эскидир. Ислом дини ҳақиқатан шу қадар таъсир эткандирки, уруғ, насл эътибори ила келган айирмалардин айирмаси остида сўнуб, эътибордин тушгандир. Араб қонининг бошқа «ислом» миллатлари қониға кўб қўшилиши ҳам бунга кўб ёрдам қилғондир. Ҳозир ҳам халқдан «кимсан» деб сўралса, «мусулмон» деган жавоб олинади.\nБир миллатнинг бу тарзи тараққийси Ажзийнинг ўз даврининг кишиси эканини кўрсатадир.\n«Турк шоири Ажзий» мақоласи «Инқилоб» журналининг 1924 йил 11-12-сонларида эълон қилинган. Бу манбани адабиётшунос Б. Қосимов кичик сўзбоши билан «Ўзбекистон адабиёти ва санъати» газетасининг 1989 йил 10 ноябрь сонида қисқартириб қайта нашр этган. Мазкур манбани ҳозирлашда профессор Б. Қосимов нашрга тайёрлаган ўша нусхадан аслига қиёслаб фойдаландик.


Мижоз эмас, «Uzonline» ҳар доим ҳақми?\n17:20 / 21.12.2016\nБугунги кунда истиқомат қилиб турганимиз, 21-аср технологиялар асри дейилишига ҳеч ким шубҳа қилмайди. Шу билан бирга, бу аср тезлик, интернет ва ахборот асри ҳамдир. Буни исботлашга ҳам вақт сарфлашнинг ҳожати йўқ. Турмушимизнинг ҳар бир жабҳасига интернет билан боғлиқ амалиётлар катта суръатда кириб келмоқда.\nХусусан, Ўзбекистон ҳукумати томонидан ахборот технологияларни жадал ривожлантириш, ҳукумат бошқарувида интернет билан боғлиқ бўлган «электрон ҳукумат», «виртуал қабулхона» каби хизматларнинг жорий этилиши фикримиз исботидир. Шу билан бирга, ахборот технологиялари ва телекоммуникация тузилмаларини янада ривожлантириш ҳукуматнинг асосий эътиборида бўлмоқда.\nАммо,…афсуски, шу ўринда, республикамизда интернетга уланиш бўйича провайдерлик хизматини таклиф қилаётган фирма ва компаниялар, хусусан, юртимиздаги энг йирик, таъбир жоиз бўлса, интернет хизмати ва телекоммуникация соҳасида монополия даражасидаги «Ўзбектелеком» компаниясининг ушбу соҳадаги фаолияти сифат даражасида эмаслиги, ушбу компанияда мижоз билан ишлаш, унинг талабларини эътиборга олиш, боз устига шартнома шартларига оғишмай амал қилиш тўғри йўлга қўйилмагани ҳар бир мижознинг хуноби чиқишига, асаби бузилишига сабаб бўлмоқда.\n«Ўзбектелеком» компаниясининг «Uzonline» интернет провайдерлик хизмати мутасаддилари бозор талаблари асосида меҳнатни ташкил қила олмаётгани исбот талаб қилинмайдиган аксиома даражасига кўтарилган, десам муболаға бўлмаса керак. Балки, шунинг учун ҳам, республикадаги интернет тезлиги, етакчи рейтинг агентликлари томонидан тузилган жаҳон мамлакатларидаги интернет тезлигига доир тадқиқотларда охирги бешликка киритилар?! Тўғри, ушбу компания интернетга уланиш бўйича бир неча хил тарифларни таклиф қилади. Чўнтак ва эҳтиёжингиздан келиб чиққан ҳолда, улардан исталганини танлашингиз мумкин. Бу борада ҳаммаси кўнгилдагидек, гўё.\nБироқ, барчаси интернет хизмати бўйича шартномани имзолашдан сўнг бошланишига шай бўлиб туришни тавсия қиламан. Чунки, «Uzonline» интернет провайдерлик хизмати мижоз билан тузилган шартномани шунчаки хўжакўрсинга имзоланган бир парча қоғоз сифатида қабул қиладиган кўринади. Акси бўлганида, ҳар бир тарифда белгиланган ва сониясига фалонгача кафолатланган тезликни таъминлаш бир ёқда турсин, ҳеч бўлмаганида, унинг ярмини тақдим этган бўларди.\nАгар сиз, «Uzonline» мижози бўлсангиз, ҳозирда, турли хил интернет тезлигини ўлчашнинг имконини берувчи иловаларнинг биридан фойдаланган ҳолда тариф бўйича белгиланган тезликни ўлчаб кўришингиз мумкин. Масалан, менинг ишим, оиламни боқишим шу қурғур интернет билан чамбарчас боғлиқ.\nУланган тарифим Life-4 саҳифасида ёзилишича, «ушбу тариф режасида, Интернет тармоғидан кириш трафики чекланган лимити тақвим ойи давомида 60 Гбайтдан ошиб кетганда, Интернет ташқи тармоғидан фойдаланиш тезлиги 256 кбит/секундгача пасаяди. TAS-IX тармоғига уланиш тезлиги ўзгармайди. Интернет тармоғига уланиш дастлабки тезлиги кейинги ой 1-кунидан тикланади». Аммо, ойни бошидан интернет тезлиги белгиланган энг кам тезликдан паст бўлишини қандай тушуниш мумкин? Ниҳоят, хунобингиз ошиб, белгиланган ишларни амалга оширолмай, ўйлаб ўйингизни охирига ета олмагач, муаммога ойдинлик киритиш мақсадида операторга қўнғироқ қилишга бел боғлайсиз. Бунда ҳам омадингиз келиб, биринчи, иккинчи бўлсангиз хўп-хўп, акс ҳолда тепа сочингиз тик бўлишига ёки сабр билан қуролланиб олишингизга тўғри келади. Бундан шуни англаш мумкинки, демак, компаниянинг операторлик хизматида штатлар сони жуда ҳам кам, ёхуд муаммоларнинг етарлидан ортиқчалиги сабабли, операторларнинг барчаси мижозларнинг асабини тинчлантириш билан банд.\nУмуман, нега интернет тезлиги ўзгаради, нега белгиланган тезлик таъминланмайди, нега айни тарифда тонгда бошқача тезлик, тунда бошқача, нега худди йўл ҳаракатида бўлгани каби бунда ҳам тирбандлик рол ўйнайди, нега қимматли вақтимни операторга сарф қилаверишим керак?, нега, нега…деб тишингизни қайраб турганингизда, оператор билан мулоқотга навбатингиз етиб келади. Унинг ажойиб муомаласи ҳовурингизни пасайтиради, аммо, интернет тезлигининг пастлигини қаёқдаги баҳоналар билан изоҳлашига нима дейсиз?! Нима эмиш, линия эскирган эмиш, нима эмиш, айб хорижда рўй берган носозликда эмиш, сигнал хонадон ёки модемгача келаётган эмиш ва ҳакозо ва ҳакозо. Ахир, ўша линияларнинг бенуқсон ишлаши бўйича масъулият ҳам айнан «Ўзбектелеком» компанияси зиммасида эмасми?! Қачонгача, зиммамиздаги вазифалар бажарилмаётганини мардларча тан олиб, уни тузатиш ўрнига турли важларни рўкач қилаверамиз?!\nҚолаверса, ҳар бир кишининг ишида самара бўлиши асабига ҳам боғлиқ. Энди, эрталабдан асаби чатоқ ҳолга келган инсон ўзининг иродасини қанчалик ишга солмасин, кайфият барибир кечгача ўз сўзини айтади. Ишингизда самара бўлмайди, асабингиз чатоқлигини кўрган фарзандларингиз, сиздан ўзини олиб қочишини кўриб, бироз ўзингизни қўлга оласиз, аммо, ва яна аммо, чунки эртага шу аҳвол такрорланмаслигига ҳеч ким кафолат бера олмайди…\nP.S. Ўзбекистондаги бошқа интернет провайдерларда шундай вазият эканини, гарчи уларнинг мижози бўлмасамда, тахмин қилишим мумкин. Хусусан, интернетга уланиш хизматини таклиф қилувчи мобил алоқа операторлари ҳам 4G тармоқ дея баландпарвоз гаплардан нарига ўта олишмайди. Мобил телефонингиз экранида 4G белгисининг туриши, сизга шу тезликда интернетга уланиш бахти тақдим этилаётганини англатмайди, бунга ишончингиз комил бўлаверсин. Чунки, 4G тезлиги қанақа эканини бевосита фойдаланиб кўрганлар жуда яхши билишади. Бундайлар эса, орамизда жуда кўп.\n“Ўзбектелеком” АК томонидан пойтахтимизнинг Яккасарой туманида ободонлаштириш ишлари амалга оширилмоқда\n“Ўзбектелеком” акциядорлик компанияси соҳа ходимлари учун Тошкент шаҳрида кўп қаватли уйлар фойдаланишга топширилганини маълум қилди\nЎзбекистонда телекоммуникация тармоқларини модернизация қилиш ва ривожлантириш ҳақида «Ўзбектелеком» АК брифинги


Концерт фаолиятини лицензиялаш мумтоз мусиқа ривожланишига катта тўсиқ бўлади – эксперт - Халқ сўзи\n10:19 30 Июль 2020 Жамият\n"Шашмақом Фестивaли"дан лавҳа - 2018 йил\nУшбу Фармон лойиҳасига кўра 2021 йил 1 январдан бошлаб концерт-томоша фаолиятига лицензия бериш тартибини бекор қилган ҳолда концерт-томоша фаолиятини бошлаганлик ёки тугатганлик ҳақида хабарнома тақдим этиш тартибига ўтилиши мумкин. Халқаро тоифадаги маданият ва санъат менежери, дунё мусиқаси бўйича халқаро эксперт Ҳусниддин АТО фармон лойиҳаси бўйича ўз фикрларини билдирди.\n"Ушбу қарор лойиҳасида келтирилган концерт-томоша фаолиятини лицензиялашни бекор қилган ҳолда фаолиятини бошлаганлик ёки тугатганлик ҳақида хабарнома бериш тартибини қўллаб қувватлайман. Аслида бу иш аллақачон амалга ошиши лозим эди. Ривожланган ҳамда маданияти мустаҳкам ҳеч бир давлатда бундай амалиёт мавжуд эмас. Концерт-томоша фаолиятини лицензиялаш тартиби фақат бармоқ билан санарли давлатларда мавжуд бўлиб бу ижодни, ижодий эркинликни ва ижодни намойиш этишни чеклаш, жиловлаш, бўғиш деганидир.\nКонцерт-томоша фаолиятини лицензиялаш айниқса номоддий маданий мерос ривожи ва тарғиботи, миллий чолғу ижрочилиги, ҳамда, профессионал концертлар ташкил этилишида жуда катта тўсиқ бўлиб, маҳоратли, халқаро рақобатга мос хонанда ва созандалар, жамоаларнинг етишиб чиқишига, келажагига болта урмоқда.\nҲар бир давлатнинг ўз мусиқий мероси мавжуд бўлиб бу йўналишда фаолият олиб борадиган шахслар ва хизмат кўрсатувчиларга давлат томонидан имтиёзлар, имкониятлар берилиши лозим. Ўзбекистонда ушбу йўналишда ижод қилаётган ижодкорларнинг қонун доирасида мустақил фаолият олиб боришлари учун бирор ҳужжатда ҳуқуқ ва эркинликлар келтириб ўтилмаганлиги сабабли ҳам асосан эстрада йўналишидаги концерт фаолияти учун ишлаб чиқилган қоидаларга рўпара бўлишларига тўғри келмоқда. Бу эса ўз навбатида секин кечаётган анъанавий, халқ мусиқаси ва миллий рақслар тарғиботни ва йўқолиб бораётган меросларимизни сақлаб қолиниш ва келажак авлодга етказишда тўсқинлик қиляпти.\nБир ўйлаб кўрайлик, Ўзбекистондаги мусиқа сиёсати борасида ҳеч таҳлил ва танқид эшитганмизми? Шоу-бизнес вакиллари ахлоқи ва юриш-туриши, кийинишлари ҳақидагиларидан ташқари, албатта.\nМисол учун қуйидаги саволларга жавоб излаб кўрайлик:\nМумтоз мусиқани йўналишидаги концерт дастурларини қаерда тинглаш мумкин?\nШашмақом туркуми, ҳамда, Катта ашула йўналишидаги концерт дастурларини-чи?\nТошкентда бир ойда/йилда неча бор мумтоз/шашмақом/халқ мусиқаси асосидаги концертлар бўлиб ўтади? Эстрада йўналишида-чи?\nСиз нечта эстрада ва нечта анъанавий йўналишда ижод қилаётган хонанда ва созандани санай оласиз ва уларни охирги концертлари қачон, қаерда ва неча кун давом этган?\nЎзбекистон Консерваториясини анъанавий ижрочилик бўлимини битираётган талабаларнинг неча фоизи айнан шу йўналишида ижод қилишяпти?\nМазкур бўлимни битираётган талабалар бугунги кунда Шашмақом туркумидаги йирик асарларни қаерларда ижро этишяпти?\nБу арзимас саволлар холос. Ушбу саволларга берадиган жавобларга яна бир қанча қарама-қарши саволлар беришга ҳам тайёрман.\nАнъанавий йўлда ижод қилаётган, ҳаттоки номдор Халқ артистларимиз ва ҳофизларимизни бирорта ҳам концертларини учратмаслигимизнинг сабаби ҳам айнан шу – лицензия.\nШунингдек, ҳар бир созанда ва хонанда профессионал концертлар бериши, ҳеч бўлмаса харажатларини қопланишига ҳақли ва у шу орқалигина ўз профессионал санъатини ривожлантира олади. Акс ҳолда фақатгина тўй-ҳашамлар уларнинг асосий даромад манбаи бўлиб яккахон концертлар бериш уларни қизиқтирмайди.\nАслида миллий мусиқамиз, мақомларимиз, миллий чолғуларимиз иштирокида ташкил этадиган концерт дастурлари ташкиллаштирилаётган жисмоний ва юридик шахсларни нафақат лицензиялардан озод этиш, балки ҳунармандчиликка берилгани каби имтиёзлар берилиши, республика бўйлаб концертлар ташкиллаштиришда ҳукумат томонидан қўллаб-қувватлаш тизими жорий этилиши лозим. Афсуски, концерт фаолияти борасидаги қарор ва ҳужжатларда миллий чолғулар, мақомлар ва халқ мусиқа мероси анъаналари асосидаги концертлар борасида ҳеч қандай сатр келтирилмаган бўлиб, ушбу йўналишдаги фаолият тури бевосита эстрада қўшиқчилиги учун қўйиладиган талаблар билан бир хилда ўрнатилган. Ахир бу номоддий маданий меросга, миллий анъаналарга нисбатан адолатсизлик эмасми?!\nМисол учун биз ўтган 2016-2018 йилларда хориж саҳналарида Ўзбекистон мумтоз ва халқ мусиқа мероси, миллий рақсларини тарғиботи ўлароқ 140дан ортиқ концерт, чиқишлар, маҳорат дарслари ташкиллаштиришга муваффақ бўлдик. COVID-19 сабабли 2020 йилдаги яна 40га яқин хорижий концертлар бекор қилинди. Лекин, афсуски Ўзбекистоннинг ўзида бундай концертлар ташкиллаштиришнинг умуман имкони мавжуд эмас. Сабаби бу ерда концерт фаолияти учун махсус рухсатнома талаб этилиши, муносиб концерт залларнинг мавжуд эмаслиги, мавжуд заллар учун ижара тўловлари, созанда ва хонандаларга тўловлар, аудиториянинг камайиб кетганлиги, чипта нархининг пастлиги ва бошқа харажатлар концертлар ташкиллаштиришга ва бундан даромад қилиш у ёқда турсин, харажатини қоплашга имкон бермайди.\nМумтоз, анъанавий, халқ мусиқа мероси шунчаки мусиқа мероси эмас, у битмас-туганмас тарбия воситасидир. Мусиқий тарбия бирданига ўз мевасини бермайди. Унинг натижасини 20-30-40 йиллар ўтиб сезишимиз мумкин.\nМуаммоларнинг энг каттаси шундаки бой ва турфа хил мусиқа меросга эга бўлишимизга қарамасдан эстрада йўналишидаги концерт дастурларидан фарқли ўлароқ, миллий, анъанавий, мумтоз куй ва қўшиқларимиз, миллий чолғуларимиз асосидаги жонли ижродаги махсус концерт дастурлари жуда оз ташкиллаштирилаётганлигини, ташкиллаштирилса ҳам фақат давлат дастури, асосида, давлат тасарруфидаги жамоалар асосида ташкиллаштирилаётганлигини гувоҳи бўлишимиз мумкин. Ҳаттоки, миллий мусиқа меросимиз дурдонаси бўлган «Шашмақом», ва Катта ашула анъанаси ЮНEСКО халқаро ташкилоти томонидан «Бутунжаҳон оғзаки ва номоддий маданий мероси» рўйхатига киритилганига қарамасдан, юртимизда «Шашмақом», мумтоз мусиқа, катта ашула, ёки достончилик кечаларига гувоҳ бўлишнинг имкони йўқ (шу йўналишда фаолият олиб бораётган олий ва ўрта-махсус таълим муассасаларида ташкиллаштириб борилаётган кечалар ва дастурлар бундан мустасно). Қолаверса, Ўзбекистонда «Шашмақом» мусиқа мероси билан бир қаторда яшаб келаётган Фарғона-Тошкент мақом йўллари ва Хоразм мақомлари каби дурдона миллий мусиқа меросларимиз ҳам мавжуд.\nШундай экан мумтоз мусиқа меросимиз, номоддий маънавий бойлигимиз ҳисобланадиган мақомларимиз, халқ мусиқа меросимиз, достонларимиз ва миллий чолғуларимиз ижрочилари ҳамда миллий мусиқа асосида концертлар ташкиллаштирувчи жисмоний ва юридик шахслар лицензиялар ва солиқлар борасида алоҳида имкониятлар ва имтиёзларга эга бўлишга тўлақонли ҳақлидир.\nАгарда мен ҳозир лицензия фақат миллий мумтоз мусиқа учун бекор қилиниши керак дейдиган бўлсам эртага кичик мақомларни, халқ қўшиқларини айтиб чиқиб ҳам лицензиясиз ижро этмоқчи бўлганлар чиқади. Ва бундай ҳолат фонограмма борасидаги тажрибада кузатилган. Қолаверса сизлар кайғураётган масалаларни лицензиясиз ҳам изга солса бўлади.\nЛицензиялаш тартибини қолдиришни қўллаб-қувватлайдиганларнинг изоҳларига эътибор қаратадиган бўлсак, уларнинг катта қисмини гўёки лицензия бекор бўладиган бўлса бутун мамлакат маънавий таназзулга йўл тутадигандек. Балки маънавий таназзул айнан анъанавий ва халқ мусиқа меросига асосланган, умуман, профессионал мусиқачилар концертларнинг мавжуд эмаслиги сабабли юзага келар?! Сизлар ҳам сал кенгроқ ўйланглар!\nЛицензиянинг қолишини йўқлаётганларга жавобан айтган бўлардимки, сизлар хотиржам бўлинглар, айнан олий маълумотли хонанда ва созандалар учун жуда яхши бўлади. Ижод соҳасида шунча йил таълим олиб нега яна ўз фаолиятини, ижодини давом эттириш учун рухсатнома олиши керак? Ёки Консерватория, Санъат ва Маданият институти, Олий рақс мактабининг берган билими ва сифатига шубҳа қиласизларми? Қолаверса ушбу соҳада мустаҳкам таълим олган мутахассис ўз қадрини билади, профессионал ва мазмунли дастур танлашга ҳақли. Саҳнада қандай кийиниш ва ўзини қандай тутиши борасида ҳам ҳеч қандай савол бўлиши мумкин эмас. Саҳна зўрники, агарда олийгоҳни битириб ҳам маҳоратли созанда ё хонанда бўлолмаса (ва бу амалиётда мавжуд) ҳеч қандай лицензия унинг маҳоратига маҳорат қўшиб қўя олмайди. Етарлича маҳорати бўлмаса, ҳеч қурса менга ўхшаб менежер, тарғиботчи бўлар. Тўғри, бугунги кунда тарғиботчи бўлиб рўзғор тебратолмайди, умид қиламизки яқин йилларда ҳеч бўлмаса лойиҳалари харажатлари қопланадиган шароитга келиб қолармиз. Жуда бўлмаса олийгоҳларни битирганларнинг қанчадан-қанчаси бошқа соҳаларда фаолият юритишмоқда.\nЛицензия бекор қилиниб ҳар бир хизмат учун тузилган шартнома асосида солиқ тўланадиган бўлса давлат ғазнасига кўпроқ даромад тушади. Истаган математик ва солиқчи буни ҳисоблаб чиқиши мумкин. Шу билан биргаликда хонанда ва созандалар ҳам фақатгина қилган хизматлари учун шартнома қилишлари, хизматлари йўқ маҳал лицензия учун тўлаган пуллари куйиб қолишдан ташвишланмасалар ҳам бўлади. Хонандаларнинг тўй-ҳашамлардаги хатти-ҳаракатлари, кийинишлари, ва репертуарларини бэмалол шартномада келтирган ҳолда буюртмачи белгилаши мумкин. ТВ ва радиоларнинг эса ўзларининг тажрибали бадиий муҳаррирлари етарли. Хуллас, имкониятларингиз фақат лицензияга боғланиб қолмаган.\nАслида ким қандай таклиф бериши ўз ихтиёрида, лекин сизнинг таклифингиз номоддий маданий мерос тарғиботи, ижрочилари ва концерт томоша фаолиятига, анъанавий ва халқ мусиқа мероси йўналишида ижод қилаётган ҳар бир созанда ва хонандаларнинг мустақил концертлар бериб, даромад қилишлари заррача тўсқинлик қилиши керак эмас.\nОлийгоҳларда етишиб чиқаётган ёшларнинг катта қисми турли таълим муассасалари, ўрта махсус билим юртлари ва давлат ташкилотларида фаолият юритмоқда.\nМаълумки, барча давлат муассасалари ҳам олийгоҳларни тамомлаётган мутахассисларни иш билан таъминлашга қодир эмас. Шундай экан мустақил бадиий жамоалар, ансамбллар ташкил этилиши, соҳа мутахассислари ўз йўналишларида ижодни давом эттиришлари, Ўзбекистонда ва хорижда яккахон ва жамоавий концерт дастурлари беришларига бўлган эҳтиёжни юзага келтиради.\nАфсуски, концерт ташкилотчилиги билан боғлиқ мавжуд талаблар ушбу профессионал мутахассисларнинг мустақил ўз концерт дастурларини ташкиллаштиришга йўл қўймайди ва бу олий маълумотли хонанда ва созандаларнинг (хонанда, найчи, танбурчи, саксофончи, гитарачи, доирачи, раққоса...) бирортасини яккахон концертини на пойтахтда ва на вилоятлар марказларида учратишимиз мумкин бўлмаяпти.\nЛицензиянинг бекор қилиниб хабардор қилиш тарзига ўтказилиши миллий чолғуларимизнинг маҳоратли ижрочиларининг индивидуал бўлиб шаклланишларига, ўз устиларида жиддий шуғулланишларига, мумтоз йўналишда ижод қилаётган созанда ва гуруҳларнинг концертларини кўпроқ ташкиллаштирилишига, чекка вилоятларимиз мусиқий анъаналарини ва мусиқачиларини ҳам ривожланишларига йўл очади.\nБиз ўзимизнинг мавжуд халқаро тажрибамиздан фойдаланган ҳолда аста-секинлик билан маҳаллий аҳолимизга, хорижлик меҳмонлар ва мутахассисларга анъанавий ва халқ мусиқа меросимиз намуналарини сифатли ва замонавий услубда етказиш борасида имконимиз етгунча ҳаракат қиляпмиз. «Мумтоз мусиқа оқшоми», «Шашмақом фестивали», «Достон кечаси» лойиҳалари шулар жумласидандир. Минг афсуски, амалга ошираётган концертларимиз, мусиқа ва достон кечаларимиздан даромад олиш у ёқда турсин, ҳатто бирортасини харажатини қоплолмаганмиз. Унда иштирок этган созанда ва хонандалар ҳам ўз соҳаси фидойиси бўлгани учун ҳам «лаббай» деб иштирок этиб келишмоқда.\nАгарда концерт фаолият билан фақат пули, ҳомийси бор тадбиркорларгина ёки асосан моддий даромад олиш мақсадидагилар шуғулланар экан, асл анъаналар ҳеч қачон ривожланмайди ва эстрада санъати тарозининг иккинчи палласини босиб тураверади.\nАнъанавий ва халқ мусиқаси мероси шинавандалари ҳар қачон ҳам эстрада санъати мухлисларига қараганда жуда озчиликни ташкил қилган. Ҳатто буни таққослашга ҳам одам уялади.\nБалки биз умуман мақомларимиз, анъанавий мусиқа меросимиз, халқ ижодиёти намуналари, миллий чолғуларимизни сақлаб қолиш ва ривожлантириб келажак авлодга етказиш ҳақида умуман бош қотиришимиз ва бунга вақт сарфлашимиз шарт эмасдир?! Агар шундай экан ушбу номоддий маданий меросларимизни ЮНEСКО каби халқаро ташкилотлар рўйхатига киришидан нима фойда? Ва ушбу анъаналаримиз «мавжудлиги» ҳақидаги ғурурланишдан ҳам нима наф?!\nУшбу фикрларни 5 йил мусиқа мактаби, 4 йил санъат билим юрти, Консерваториянинг бакалавр ва магистратура босқичларини тамомлаган ва 2002 йилдан буён анъанавий ва халқ мусиқа меросини ҳам Ўзбекистонда ҳам хорижда тарғиб қилиб келаётган саноқли мутахассислардан бири сифатида билдирмоқдаман.\nВа ушбу соҳа бўйича ҳар қандай баҳс ва музокараларга, ҳамкорликка тайёрлигимни билдираман", дейди эксперт.


Тарихингдир минг асрлар ичра пинҳон, ўзбегим - UzAnalytics\n2015 йили китобхонлар эътиборига ҳавола қилинган “Ўзбек халқининг келиб чиқиш тарихи” номли асарнинг рус тилида чоп этилган нашри – “История происхождения узбекского народа” китоби яқинда кенг жамоатчиликка тақдим этилди.\nКитобда асосан ўзбек халқининг миллат сифатида шаклланиш жараёни, миллий менталитет тушунчаси ва унинг ўзига хосликлари тадқиқ қилинган, бой моддий, маданият ва ёзма манбаларнинг чуқур илмий таҳлили берилган. Тан олиш керак, ўзбек тилидаги “Ўзбек халқининг келиб чиқиш тарихи” ва асарнинг рус тилида чоп этилган – “История происхождения узбекского народа” китоблари “Ўзбекистон” нашриёт-матбаа ижодий уйи томонидан юксак даражада дизайнлаштириб, чоп этилган. Сирасини айтганда, мазкур фундаментал асарнинг юксак илмий ва полиграфик асосда чоп этилиши мустақил Ўзбекистон тарих фани ривожи учун катта ютуқдир.\nКитоб муаллифи – тарих фанлари доктори, профессор, Ўзбекистон Фанлар академияси академиги Аҳмадали АСҚАРОВ UzAnalytics.com мухбирига асарнинг ёзилиш тарихи, унда баён этилган янгича қарашлар ва башқа масалалар ҳақида батафсил ҳикоя қилиб берди.\nКитоб ёзилишига нима туртки бўлди ва бунга қандай зарурият бор эди?\nМен археолог сифатида ўзбек халқининг келиб чиқиш тарихи билан 30-35 йилдан бери шуғулланиб келаман. Бу менинг шу даврдаги археологик изланишларим, топилмаларим, илмий-ижодий меҳнатларимнинг маҳсулидир. Асар ўзбек халқининг этногенези, этник ва миллат бўлиб шакилланиш тарихига бағишланган бўлиб, унда халқимизнинг яқин 4 минг йиллик тарихи археологик, антропологик, этнографик, лингивистик, тарихий топонимика ва қадимги ёзма манбалар маълумотларининг илмий таҳлили асосида баён этилган. Ушбу асарни ёзишга туртки бўлган сабаблар масаласига келсак, аввало, биз олимларга Истиқлол берган ижодий эркинлик бўлса, ундан кейин она ватан ва халқимга бўлган садоқатим, мавзу бўйича мутахассис сифатида бурчим эди.\nАсар ўзбек халқининг этногенези, этник ва миллат бўлиб шакилланиш тарихига бағишланган. Халқимизнинг яқин 4 минг йиллик тарихи илмий таҳлил асосида баён этилган\nАслида олимлар бу мавзу билан узоқ йиллардан бери шуғулланиб келишади. ХХ аср бошларида академик В.В.Бартольд раҳбарлигида бир гуруҳ олимлар ўзбек халқи Мовароуннаҳр, ҳозирги Ўрта Осиё ҳудудига XVI асрда келгинди, кўчманчи бўлиб кириб келган деган назарияни ривожлантиради ҳамда бу фан томонидан тан олинади. Бу қараш жадидлар томонидан ҳам қўллаб-қувватланган, чунки ўша пайтда илм-фаннинг даражаси шундай хулосани тақазо этарди. Сўнг 1940-йилларнинг бошида археолог олим, Ўрта Осиё халқлари тарихининг чуқур билимдони, академик А.Ю. Якубовский олиб борган тадқиқотлари натижасида ўзбек халқининг этногенези, халқ сифатида шаклланиши VI аср ўрталарида Турк хоқонлиги даврига бориб тақалади, деган таълимотни илгари сурди. Якубовский асосан ҳудудий бирлик, этномоддий бирлик, тил бирлиги, антропологик тип (қиёфа) бирлиги, маданий, диний ва давлат бирлиги каби этник омилларга суяниб, шундай хулосага келган. Унгача Ўрта Осиёда қадимий эрон тилларида гаплашувчи суғдийлар, хоразмийлар, бақарийлар, саклар яшаган дейди олим. Бу Бартольд ғоясига берилган илк зарба эди.\nВақт ўтиши билан замон, фан, илм тараққий топиб, олимларнинг изланишлари ҳам кенг кўлам ола бошлади. Борган сари турли янги қарашлар, янги назариялар илгари сурилди. Бизнинг авлод олимлари ана шу ғоялар остида шаклланганмиз. Бундай назарий ва маърифий қараш Ғарбий Европа ва Шўролар даври тарих фанининг хукмрон ғоялари асосида қурилган бўлиб, бу ғоя Авесто ва Веда каби қадимги эроний тилларда битилган зардуштийлик диний ривоятларига асосланиб айтилган илмий фаразлар ва улар асосида қурилган хулосалар эди. Боз устига, археологик қазишмаларда учратилган (суякка, сополга, ёғочга, тошга ёзилган), орамий алифбоси асосида битилган ёзув парчалари деярли қадимги эроний тилларда ёзилганлиги қайд этилиб, уларнинг илмий таҳлили ҳам эроний тиллар фойдасига хизмат қилиб келди. Тили эроний бўлмаган ёзув парчалари эса, фанда “номаълум ёзув” деб эълон қилинди.\nШўролар даври тарих фанининг назарий ва мафкуравий концептуал дастурида бронза, илк темир, ҳатто антик даврида ҳам Евроосиё даштларининг Тоғли Олтойдан бошқа барча ҳудудларида аҳоли эроний тилларда сўзлашганлар, деган ғоя олға сурилди ва шу руҳда илмий асарлар битилиб, ёшлар, бадиий ижод ва илм аҳли шу руҳда тарбияланди. Бу ўзбек олими сифатида менга ёқмас эди.\nСобиқ СССРнинг парчаланиши ва унинг ўрнида таркиб топган мустақил давлатлар кундалик ҳаётининг барча жабҳаларида туб ўзгаришлар юз берди. Ўзбекистон Республикаси Биринчи Президенти Ислом Каримовнинг 1998 йилда бир гуруҳ тарихчилар билан бўлган суҳбатида мустақиллигимиз берган ижодий эркинликлардан фойдаланиб, эндиликда ўз тарихимизни ўзимиз ёзишимиз даври келди, “қачонгача биз тарихимизни бировларнинг нуқтаи назари, қаричи билан баҳолаймиз?”, деб айтган гаплари менга қанот бағишлади. Мен “Ўзбек халқининг келиб чиқиш тарихи” китобининг ўзбек тилидаги нашрида (2015 йил) Каримовнинг ушбу гапларини тўлиқ келтириб, илк саҳифасига жойлаштирган эдим. Афсуски, ушбу доно даъват унинг рус тилидаги нашрида (2018 йил) менга номаълум сабабларга кўра чиқариб ташланибди.\nАслида асосий туртки 2006 йилда бошланган. Бир куни Президент Каримов номидан 2 киши мавзу билан шуғулланаётган олим сифатида менга учраб, тарихий адолатни тиклаш, тарихни ҳаққоний очиб бериш, ўзбеклар келиб чиқиши тарихини асослаб борича кўрсатиб бериш масаласида суҳбатлашишди. Шу ишни қилиш учун нималар қилиш керак, умуман, шу вазифани амалга ошириш мумкинми, деган саволларни беришди. Мен уларга мавжуд муаммоларнинг борини айтдим. Ўзимни қийнаётган саволлар, масала ва муаммоларни рўйи-рост гапирдим. Орадан 4-5 кун ўтиб улар яна келишди. Президент сизнинг ғояларингизни маъқуллади. Сизга барча шароитларни яратиб бериш ва китоб ёзилиши, чоп этилиши ҳамда тарқатилиши билан боғлиқ барча муаммоларни ҳал этишни тегишли кишиларга топширди, деб айтишди. Мен дархол ишга киришдим ҳамда дастлаб “Ўзбек халқининг этногенези ва этник тарихи” китоби 2007 йилда дунё юзини кўрди.\nСўнг маълумотларни тўплашда давом этдим. Орада не-не қийинчиликлар, қаршиликлар, оғир кунлар бўлди. Мавзуни давом эттириб, янги-янги манбаалар топиб, уларга асосланиб, китбни яна тўлдириб боравердим. 2015 йил арафасида китобни катта олимларга, сафдошларимга, мутахассисларга ўқитдим. Ҳаммага ёқади, ижобий фикрлар билдиришади, аммо раҳбарлардан ўтмайди, нашрга рухсат беришмайди. Бу аслида Биринчи раҳбарнинг топшириғи билан битилган китобнинг давоми, десам ҳам фойдасиз-да. Президент ҳузурига кирмоқчи ҳам бўлдим. Йўлатишмади. Кирсам, кўп гаплар очилиб кетишидан хадиксирашди. Китоб грант доирасида нашр этиладиган бўлгани учун, муддатига 1 кун қолганда қийинчиликлар билан ўша пайтдаги молия вазири ҳузурига кирдим. Бир кун кеч қолсам, маблағ куйиб кетарди, ғазначилик пулни ўтказмас эди. Вазирга тушунтирдим. Инсофи бор экан, тушунди, пул ўтказилди. Улкан ва катта машаққатлар билан бўлсада, ўзбек тилидаги “Ўзбек халқининг келиб чиқиш тарихи” китоби нашр этилди. Қийинчилик ва қаршиликлар шу билан тугамади. Арзимаган важлар билан китобни сотишга, тарқатишга монеликлар авж олди. Иложсиз, ўқув юртларига, изланувчиларга, тадқиқотчиларга ўзимиз тарқатдик, бепул. Орадан бирмунча вақт ўтиб, нуфузли комиссия тузилди ва комиссия китоб кенг оммага тавсия этилсин, деган хулоса берди. Шу зайл китоб бир неча бор чоп этилди.\nКитобни Президент Шавкат Мирзиёевга ҳам совға қилдим. Жуда хурсанд бўлди, мени табриклади, раҳмат айтди. 1 соатга яқин мен билан суҳбатлашди. Суҳбатдан янги ғоялар олдим, янги режалар пайдо бўлди.\nЎзбеклар этногенези мураккаб ва баҳсталаб мавзу. Сиз илгари сураётган ўзбекларнинг келиб чиқишига оид ғоя аввалги назариялардан нимаси билан фарқ қилади?\nМаълумки, қадимдан давом этиб келаётган этносиёсий вазиятга кўра, Ўрта Осиёда икки тилли этник уруғ жамоалари, қабила ва элатлар яшаб келган. Улар микроҳудудий жиҳатдан алоҳида, ёнма-ён, кўп ҳолларда аралашиб яшаганлар. Улар ўртасидаги иқтисодий, маданий ва этник алоқалар узоқ давом этган тарихий жараёнлар бўлиб, маълум ҳудудлар доирасида, улар ўзаро қаришиб, янги этник бирликларнинг вужудга келишига, янги этносларнинг шаклланишига олиб келган. Ана шундай этногенетик жараёнларнинг этник ҳосиласини айниқса ўзбек ва тожик халқлари мисолида кўриш мумкин. Уларнинг ҳар иккаласи ҳам эроний ва туркий этник бирликларнинг маълум нисбатда, узоқ асрлар давомида қаришуви асосида таркиб топган. Уларнинг ҳар иккаласи ҳам икки этник илдизли Ўрта Осиёнинг туб жойли автохтон аҳолиси ҳисобланади.\nЎзбек халқининг этногенези муаммосида, унинг археологик манбалар билан боғлиқ икки масаладаги кузатувларим, менга тинчлик бермай келар эди. Улардан бири Марказий Осиё бронза даври дашт қабилаларига тегишли археологик ёдгорликларнинг ашёларидаги айнан ўхшашликлар бўлса, иккинчиси ўша давр одамларининг антропологик типидаги айнан бир хиллик эди. Чунки, Шўролар даврида лингивистик фаразлар асосида яратилган концепцияга кўра, Ўрта Осиё, ҳатто Евроосиё даштларининг бронза даври чорвадор аҳолиси қадимги эроний тилларда сўзлашган, уларнинг Тоғли Олтой районида истиқомат қилувчи қисмигина туркий тилли эди, деган қараш тарихшуносликда устувор эди. Бошқача қилиб айтганда, нега бир хил моддий маданият ва бир хил антропологик типли аҳолининг Тоғли Олтой зонасида яшаганлари туркийда, қолганлари эса эроний тилда сўзлашган, деган фараз жумбоқлигича қолиб келмоқда эди.\nКейинги йилларда қадимги Хитой ёзма манбаларининг аслияти асосида олиб борилган изланишлар туфайли Евроосиё даштларининг сўнгги энеолит ва бронза даври чорвадор қабилалари – хулар, дилар, тиек каби прототурк уруғ жамоалари бўлганлиги ҳақида янги маълумотлар олинди. Бунга кўра, у прототурк уруғ жамоаларининг археологик маданиятларда акс этган муқобиллари Евроосиё даштларининг чорвадор сруб-андроново қабилалари бўлиб, уларнинг моддий маданият излари милоддан аввалги II-минг йилликнинг иккинчи ярмида Ўрта Осиё ҳудудларида кенг тарқалган. Бу жараён археологик адабиётларда орийларнинг жанубга миграцияси билан узвий боғланиб келинади.\nШундай қилиб, юқорида келтирилган археологик материаллар ва уларнинг қадимги Хитой ёзма манбалари билан қиёсий локализациялаш асосида шундай хулосага келиш мумкинки, Евроосиё даштларининг энеолит ва бронза даври қабилалари ҳамда улар билан келиб чиқиш илдизлари бир бўлган Калтаминор маданияти аҳолиси прототуркий тилли бўлишган, деган фаразни ўртага ташласа бўлади. Демак, икки тиллилик Ўрта Осиё қадимги аҳолиси учун характерли бўлиб, ўзбек халқининг ҳар икки тарихий илдизи автохтон асосга эга бўлган.\nВатанимиз тарихий илдизларига чуқурроқ кириб борадиган бўлсак, ўзбек халқининг энг қадимги аждоди 1988 йилда Фарғона водийсининг Селунгур ғоридан топилган ашель даври одамларининг суяк қолдиқлари бўлиб, улар 35-40 ёшлардаги эркак, 40 ёшлардаги аёл ва 10 ёшлардаги болага тегишли бўлган. Улар антрополог олимларнинг хулосаларига кўра, одамзод илк аждоди, яъни архантроплардан палеоантропларга ўтиш даври одами билан характерланади. Ундан кейинги босқич одамининг скелети (мустье даври) 1938 йилда Сурхондарё вилояти Бойсун тоғининг Тешик-Тош ғоридан топилган. Тешик-Тош одамининг суяк қолдиқлари Сельунгур одамига нисбатан анча ёш бўлиб, у неандерталлар даври одами типига киради. Аммо, антрополог олимлар орасида узоқ йиллар илмий бахсларга сабаб бўлган бу топилма ўзининг ривожланган морфологик қиёфасига кўра, Европанинг классик неандерталидан фарқ қилиб, у келиб чиқиш жиҳатидан одамзоднинг Яқин ва Ўрта Шарқ ўчагига тегишли эканлиги билан характерланади.\nМаълумки, 1972-1974 йилларда Хоразм археологик экспедицияси томонидан куйи Амударёнинг Сарикамиш делтаси районидан, Тумек-Кичиджик қабристонидан 30 га яқин неолит даври қабрлари очиб ўрганилган. Антрополог Т.Трафимованинг таъкидлашича, бу ердан топилган одам бош чаноқлари бир томондан Яқин Шарқ антропологик типини (Ўртаер денгизи типини) эслатса, иккинчи томондан шимолнинг протоевропеоидтипининг айнан ўзгинасидир. Тумек-Кичиджик антропологик комплексини Л.Яблонский мухтасар ўрганиб, Калтаминор аҳолисининг жисмоний тузилишида протоевропеоид антропологик асос ётади, деган хулосага келади. Т.Трафимова таъкидлаган Ўртаер денгизи типига хос элементларга келсак, улар аниқ кўзга ташланмайди, эхтимол неолит даврида Ўртаер денгизи типининг қандайдир гурухи шимолга, протоевропеоидлар жамоасига кириб келган бўлиши мумкин. Аммо, улар маҳаллий протоевропеоидлар этник асосини ўзгартириб юбара олмаганлар. Бундай мисол ва далилларни яна истаганча келтиришим мумкин.\nЎз қарашларингизни яна қандай далил ва исботлар билан ҳимоя қилдингиз?\nЮқорида келтирилган археологик ва антропологик материаллар обзоридан маълумки, Ўрта Осиё, хусусан Ўзбекистон ҳудудларида инсоният ҳаётининг илк босқичларида ҳам одамзод яшаган. Аммо, уларнинг ҳеч бирини ҳозирги замон Ўрта Осиё аҳолиси этносининг биронтаси билан бевосита боғлаш мумкин эмас. Чунки, у кезларда, яъни қадимги, ўрта ва янги тош даврида уларнинг (ҳозирги замон этносларининг) ҳеч бири муайян элат, халқ бўлиб шаклланмаган эди.\nМаълумки, аждодларимизнинг уруғ, жамоа бўлиб шаклланиши юқори палеолит давридан бошланди (бундан тахминан 40 минг йил аввал). Айнан шу даврда географик мухит таъсирида одамларнинг ирқларга (европеоид, негротоид ва монголоид) бўлиниши юз берди. Мезолит (ўрта тош) даврида эса, ҳар бир ирқнинг минтақавий антропологик типларга бўлиниши содир бўлди. Неолит (янги тош) даврида эса ибтидоий деҳқончилик ва хонаки чорвачилик кашф этилиб, минтақавий маданий-хўжалик зоналари таркиб топди. Аждодлар ҳаётида юз берган бу туб ўзгаришлар аҳолининг антропологик қиёфасида ҳам ўз аксини топди.\nТаъкидлаш жоизки, дунёда биронта ҳам моногенезли этнос йўқ ва бўлмайди ҳам. Бу назарий ва илмий методологик қарашдан ўзбек ва тожик халқлари ҳам мустасно эмас. Ҳар бир халқнинг этник таркиби кўп компонентли этник бирликлар қаришувидан иборат. Муайян халқ этник тарихидаги илк қаришув унинг этногенез тарихининг бошланишини англатади. Ўзбек ва тожик халқлари мисолида уларнинг этногенез тарихи археологик манбалар таҳлилига кўра бронза давридан бошланган. Бу жараён орийларнинг мил. авв. II-минг йиллик ўрталарида юз берган жанубга миграцияси билан боғлиқ бўлиб, протоевропеоид типли чорвадор орийлар Ўрта Осиёнинг барча ҳудудларига кенг кўламда кириб келди. Уларнинг ерли протоевропеоид ва шарқий Ўртаер денгизи типли аҳоли билан қоришуви бошланди, антик даврига келганда жадал давом этган этномаданий алоқалар ва этник қоришувлар натижаси сифатида ўзбек ва воҳа тожикларига хос янги антропологик тип шаклландики, у фанда “Ўрта Осиё икки дарё оралиги типи” номи билан ўз ўрнини топди.\nЎрта Осиё, жумладан Ўзбекистон ҳудудлари жуда қадим-қадим замонлардан хронологик кетма-кетликда одамзод яшаган макон бўлиб келган\nДемак, аввалги назарияларга қарши бемалол айтиш мумкинки, ўзбек халқи “келгинди” ёки “кўчманчи” бўлган эмас?\nЎрта Осиё, жумладан Ўзбекистон ҳудудлари жуда қадим-қадим замонлардан хронологик кетма-кетликда одамзод яшаган макон бўлиб келган. Унинг табиий-географик шароити, экологик имкониятлари қадимги тош давридан бошлаб аждодлар эътиборини ўзига тортган. Ашель даврида яшаган фергантроплар, мустье даврининг неандерталлари яшаб ўтган бу ўлка мезолит, айниқса неолит даврига келганда жаҳон цивилизация марказларининг бирига айланишига асос берган. Ўрта Осиёнинг бу бепоён муштарак бағрида неолит даврида икки маданий-хўжалик ва икки тилли автохтон уруғ жамоалари шаклланади. Минтақанинг шимолий ҳудудлар аҳолиси генетик жиҳатдан Евроазия этномаданий дунёси (протоевропеоид, прототурк) билан боғлиқ бўлса, унинг жанубий ҳудудлар аҳолиси иқтисодий-хўжалик ва тил жиҳатидан(шарқий ўртаер денгизи типи ва эроний тиллар оиласи) Яқин ва Ўрта Шарқ минтақалари билан боғлиқ эди. Шу боисдан Ўрта Осиёнинг қадимги дунёсида икки тиллилик (туркий ва эроний) мавжуд эди. Уларнинг бири неолит даврининг Калтаминор маданияти мисолида минтақанинг шимолий ва марказий қисмининг ғарбида таркиб топса, иккинчиси минтақанинг жануби-ғарбида Жайтун маданияти мисолида шаклланади.\nКитоб нима учун орадан 3 йил ўтиб рус тилига таржима қилинди? Яна қайси тилларга таржима устида иш олиб бориляпти?\nКитобни рус ва бошқа хорижий тилларга таржима қилиш бўйича жуда кўп таклифлар бўлди. Аммо таржима – меҳнат, демак пул туради. Ҳомий, яъни маблағ масаласи катта муаммо бўлиб юзага чиқди. Шогирдларим, сафдошларим ва ўзимнинг саъй-ҳаракатимиз билан топган мурувватли ташкилотлар ва жисмоний шахслар ҳам маблағнинг бир қисмидан ортиғини бера олишмаслигини айтишарди. 2016 йили нашриётдан қўнғироқ қилиб, менга китобнинг ўзбек тилидаги нашри учун анчагина қалам ҳақи чиққанини айтишди. Орада Президент Шавкат Мирзиёев 2016 йил 30 декабрь куни республикадаги таниқли академиклар билан учрашиб, улар билан дилдан суҳбат қуриб, ҳар биримизга рағбатлантирувчи пул мукофотларини берди. Ана шу шахсий маблағларимни йўналтириб, рус тилига таржима ишларини бошлаш учун мутахассисларни жалб қилдим.\nЯқинда Хитой давлатида бўлиб ўтган йирик халқаро илмий конференцияда иштирок этдим. Китобдан бир нечта нусхасини олиб кетган эдим. Хитойлик олимлар китобимга қизиқиб қолишди. Хитой манбаалари ва у ердаги археологик топилмаларга асосланиб ёзган китобимни ўз тилларига таржима қилиш истагини билдирдилар. Келишувга ҳам эришдик. Айни пайтда “Ўзбек халқининг келиб чиқиш тарихи” рисолам хитой тилига таржима қилиниш жараёнида.\nҲозир инглиз ва бошқа Европа тилларига таржима қилишга жазм қила оладиган, ўзига ишонган мутахассис-таржимонларни излаяпмиз. Чунки, китоб илмий асар. Қисқартмалар, атамалар, топонимларнинг илмий исботланган изоҳлари, мураккаб тарихий, илмий ва соҳага оид атамалар жуда кўп. Уни таржимаси ҳам шунга яраша мураккаб, заҳматли меҳнат талаб қиладиган жараён. Хуллас, талабга ва вазиятга қараб бошқа тилларга таржима қилиш ниятларимиз йўқ эмас.\nКитобингиз кенг жамоатчилик орасида қандай кутиб олинди? Илмий доираларда уни ўрганиш, талабалар ва ёш мутахассисларга ўқитиш ишлари бошландими?\nМутахассислар асарга юқори баҳо беришди. 660 бетдан иборат ушбу монография ўзбек халқи тарихини янада бойитишда илмий асос бўлиб хизмат қилишини, китоб сўнгги йилларда Ўзбекистон тарихи бўйича яратилган энг яхши асарлар қаторидан ўрин олишини таъкидлашди. У илмий тадқиқот институтлари илмий ходимлари, этнография, тилшунослик, Ўзбекистон тарихини ўрганаётган талабалар ва профессор-ўқитувчилар, шунингдек, Ўзбекистон этноси тарихига қизиқувчилар учун тавсия этилган эди. Ҳозирда истаган киши уни китоб дўконларидан сотиб олиши ёки кутубхона, ўқув юртларида дарслик сифатида фойдаланиш имконияти мавжуд.


26.06.2009 Чоп этиш учун\nУнда Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасининг депутатлари билан бир қаторда қонун лойиҳаларини экспертизадан ўтказиш билан шуғулланувчи муассасаларнинг вакиллари, Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Амалдаги қонун ҳужжатлари мониторинги институти вакиллари, мутахассислар, олимлар ҳамда оммавий ахборот воситалари вакиллари иштирок этишди.\nКонференцияда қонунлар лойиҳаларини экспертизадан ўтказишнинг ҳуқуқий асослари, бу соҳадаги миллий тажрибамиз, хорижий мамлакатлар тажрибалари, шунингдек қонун лойиҳаларини экспертизадан ўтказишнинг илмий-назарий масалалари муҳокама қилинди.\nТаъкидландики, Ўзбекистонда қонунлар лойиҳаларини экспертизадан ўтказишни тартибга солувчи қонун ҳужжатларида экспертиза ўтказишнинг тартиб таомиллари , шакллари батафсил кўрсатиб ўтилган. Қонунчилик жараёнининг барча босқичларида экспертизадан ўтказиш, айниқса ҳуқуқий экспертизадан ўтказиш амалиёти ҳаётга тадбиқ қилинган. Бу ҳолатлар Ўзбекистонда қонунлар лойиҳаларини экспертизадан ўтказишнинг ўзига хос миллий тажрибаси яратилганлигидан ва бу тажриба қонунларимизни пухта, сифатли бўлишига ва қабул қилинган қонунларимизни самарали ишлашига хизмат қилаётганлигидан далолат беради.\nКонференцияда сўзга чиққанлар қонун лойиҳаларини экспертизадан, шу жумладан ҳуқуқий, илмий экспертизадан ўтказишнинг ўзига хос ўрни, амалий аҳамияти, эришилган ютуқлар ва бу соҳадаги муаммолар ҳақида алоҳида тўхталдилар. Шунингдек, ушбу йўналишга дахлдор қонун ҳужжатларини янада такомиллаштириш зарурлигини, халқаро тажрибаларни янада кенгроқ ўрганиш лозимлигини таъкидладилар.\nКўришлар сони: 3707