Қатор авиакомпаниялар Ўзбекистонга парвозларни тиклашга тайёрлигини билдирди | Qalampir.uz\nҚатор авиакомпаниялар Ўзбекистонга парвозларни тиклашга тайёрлигини билдирди\nЖамият\t11 Июнь 13:59 6776\n20 дан ортиқ хорижий авиакомпания Ўзбекистонга парвозларни тиклашга тайёрлиги билдирди. Бу ҳақда “Uzbekistan Airports” АЖ хабар берди.\nКомпания берган маълумотга кўра, Хорижнинг 20 дан зиёд авиация соҳасидаги Turkush Airlines, Fly Dubai, Korean Air, Asiana, Air Astana, Aeroflot, Сибирь сингари қатор авиакомпания вакиллари ҳамда “Ўзавиация” агентлиги иштирокида мулоқот бўлиб ўтган.\nМузокараларда пандемия ва ундан кейинги ҳолатларда хорижий авиакомпанияларнинг ўзаро парвозларни қайта тиклаш ва самарали йўлга қўйиш масалалари атрофлича муҳокама қилинди.\n“Албатта Ўзбекистон аэропортлари авиаташув, йўловчиларга сифатли хизмат кўрсатиш соҳасида халқаро алоқаларни тиклаш ва ҳамкорликда фаолият олиб боришдан манфаатдор. Бу ўз навбатида, муҳтарам Президентимиз таъкидлаганларидек, давлатлар ўртасида сайёҳлик ва экспортнинг ривожланишига, инвестициялар оқимининг кучайишига олиб келади”, деди “Uzbekistan Airports” АЖ бошқаруви раиси Равшан Исмоилов.\nУчрашувда сўзга чиққан хорижлик шериклар ўз таклиф-мулоҳазалари орқали Ўзбекистон Республикасига парвозларни қайта тиклашга ҳар жиҳатдан тайёр эканликларини билдиришди.\nЎз навбатида “Ўзавиация” агентлиги ва “Uzbekistan Airports” АЖ ҳам келгусидаги режаларни амалга ошириш механизмларини янада мустаҳкамлаш, пандемия шароитида барча талабларга риоя қилган ҳолда ҳамкорликни кучайтириш юзасидан ўз нуқтаи-назарларини баён қилишди.\nАввалроқ, Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев ташқи туризмни тиклаш ҳақида гапира туриб, Туркия билан авиақатновлар тикланишини маълум қилганди.\n24 Сентябрь 11:27 154849\n25 Сентябрь 18:04 51684\n24 Сентябрь 15:09 49205\n26 Сентябрь 13:35 29747\n24 Сентябрь 16:54 29055


ЎзР Конунчилиги Давлат ҳуқуқий тизими асослари Ўзбекистон Республикаси Президенти\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 16.04.2020 й. ПФ-5980-сон "Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Жамоатчилик палатасини ташкил этиш тўғрисида"ги Фармони\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 03.10.2019 й. ПҚ-4472-сон "Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Давлат хизматини ривожлантириш агентлиги фаолиятини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида"ги Қарори\nЎзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 14.07.2019 й. 584-сон "Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил фаолиятини самарали ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида"ги Қарори\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 19.02.2019 й. ПҚ-4197-сон "Ўзбекистон Республикаси Президентининг Халқ қабулхоналари фаолияти билан боғлиқ низомларни тасдиқлаш тўғрисида"ги Қарори\nЎзбекистон Республикаси Президентининг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳридаги Халқ қабулхоналари тўғрисидаги Низом (ЎзР Президентининг 19.02.2019 й. ПҚ-4197-сон қарорига 1-илова)\nЎзбекистон Республикаси Президентининг туманлар ва шаҳарлардаги Халқ қабулхоналари тўғрисидаги Низом (ЎзР Президентининг 19.02.2019 й. ПҚ-4197-сон қарорига 2-илова)\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 17.01.2019 й. ПФ-5633-сон "Аҳоли муаммолари билан ишлаш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида"ги Фармони\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 10.01.2019 й. ПФ-5624-сон "Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Лойиҳа бошқаруви миллий агентлиги фаолиятини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида"ги Фармони\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 26.08.2018 й. ПФ-5519-сон "Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрациясини ташкил этиш тўғрисида"ги Фармони\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 03.04.2018 й. ПФ-5395-сон "Амалга оширилаётган ислоҳотларни ҳуқуқий таъминлаш фаолиятини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида"ги Фармони\nЎзбекистон Республикасининг 29.08.2017 й. ЎРҚ-440-сон "Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил тўғрисида"ги Қонуни (Қонунчилик палатаси томонидан 14.08.2017 й. қабул қилинган, Сенат томонидан 24.08.2017 й. маъқулланган)\nЎзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 04.08.2017 й. 587-сон "Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил институти фаолиятини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида"ги Қарори\nЎзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Лойиҳа бошқаруви миллий агентлиги тўғрисида Низом (ЎзР Президентининг 27.07.2017 й. ПҚ-3150-сон қарорига 2-илова)\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 27.07.2017 й. ПҚ-3150-сон "Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Лойиҳа бошқаруви миллий агентлиги фаолиятини ташкил этиш тўғрисида"ги Қарори\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 05.05.2017 й. ПФ-5037-сон "Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакили институтини таъсис этиш тўғрисида"ги Фармони\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 01.03.2017 й. ПФ-4974-сон "Ўзбекистон Республикаси Президенти Администрацияси фаолиятини янада такомиллаштириш тўғрисида"ги Фармони\nЎзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 22.06.2012 й. 182-сон "Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Давлат бошқаруви академиясининг фаолиятини ташкил этиш ва моддий-техника базасини мустаҳкамлаш чора-тадбирлари тўғрисида"ги Қарори\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 04.08.2011 й. Ф-3691-сон "Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги афв этиш масалалари бўйича комиссия таркибига ўзгартишлар киритиш тўғрисида"ги Фармойиши\nЎзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Амалдаги қонун ҳужжатлари мониторинги институтининг Устави (ЎзР Президентининг 04.05.2011 й. ПФ-4305-сон Фармонига 1-илова)\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 04.05.2011 й. ПФ-4305-сон "Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Амалдаги қонун ҳужжатлари мониторинги институти фаолиятини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида"ги Фармони\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 02.04.2005 й. ПФ-3590-сон "Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Амалдаги қонун ҳужжатлари мониторинги институтини ташкил қилиш тўғрисида"ги Фармони\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 01.05.1995 й. ПФ-1149-сон "Ўзбекистон Республикасининг Миллий хавфсизлик Кенгаши тўғрисида"ги Фармони\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 05.03.1994 й. Ф-368-сон "Назорат инспекциялари тўғрисидаги Низомни тасдиқлаш ҳақида"ги Фармойиши\nНазорат инспекциялари тўғрисида Низом (ЎзР Президентининг 05.03.1994 й. Ф-368 сонли Фармойишига илова)\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 12.12.1992 й. ПФ-507-сон "Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Давлат котиби лавозимини бекор қилиш тўғрисида"ги Фармони\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 29.08.1992 й. ПФ-466-сон "Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузурида Жаҳон муаммолари институтини ташкил этиш тўғрисида"ги Фармони


Шавкат Мирзиёев бухороликлар оиласида меҳмон бўлди - EFFECT.UZ\nЎзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев Қоракўл туманидаги Хўжалар маҳалласида аҳолининг яшаш тарзи билан танишди.\nМаҳалла Қоракўл тумани марказида жойлашган бўлиб, 2 минг 800 нафардан зиёд аҳоли яшайди. Бу ерда кўплаб савдо шохобчалари, тўқимачилик корхоналари бор.\nМирзиёев шу маҳаллада яшовчи Соҳиб Хўжамбердиев хонадонида меҳмон бўлди.\nОила бошлиғи тадбиркор. Турмуш ўртоғи Дилоромхон билан икки фарзандни тарбиялаб, вояга етказган.\nУлар маҳалладаги омилкор оилалардан. Томорқада ва кичик иссиқхонада полиз маҳсулотлари етиштирилади. Чорва ва парранда рўзғорга барака киритади.\nХонадон соҳиблари билан мамлакатимиздаги тинчлик, бугунги имкониятлар, ислоҳотлар натижаси ҳақида самимий суҳбат бўлди.\nМаҳалла нуронийлари юртимизга қут-барака ва фаровонлик тилаб дуо қилди.


09:10 / 17.03.2017 2979 pdf Ўқиш режими + -\nАгар талаба Аллоҳ учун холис бўлса ажр-савобга эга бўлади ва саъйу харакатига барака берилади. Оқибатда Аллоҳ олимлар ва уларнинг йўлидан юрганлар учун берган шарафга лойиқ бўлади. Аксинча, у ихлосни йўқотса, амалига риё аралашса, илм олишдан мақсади мақтаниш ёки сохта обрў топиш ёҳуд мартаба ва раҳбарликни қўлга киритиш бўлса, бундай илм қиёмат куни ўз соҳибига қарши ҳужжат бўлади ва Аллоҳнинг ҳузурида на ажр ва на насибага эришади. Аллоҳ таоло айтади: «Ким ўз амали билан охират экинини (яъни савобини) истар экан, Биз унга экинларнинг ҳосилини мўл-зиёда қилурмиз. Ким дунё экинини истар экан, Биз унга ўшандай дунё матоларидан берурмиз ва унинг учун охиратда бирон насиба бўлмас». (Шўро: 20).\nИлм талаб қилиш фазилати ва уламолар мартабаси\nТалабанинг одоби ҳақида сўз бошлашдан аввал илм талаб қилишнинг фазилати, уламолар мартабаси ва уларнинг Аллоҳ субҳанаҳу ҳузурида қадр-қийматларининг баландлиги ҳақида қисқача гапириб ўтсак. Бу мавзуда келган қуръон оятлари, ҳадиси шарифлар, саҳобаи киромлар ва салафи солиҳларнинг сўзларини ҳам келтирамиз.\nЗеро талаба илм талаб қилиш билан юксак шарафга ва олий мартабага эришиш мумкинлигини билса таълим олиш ва таълим бериш йўлидан юришга, шаръий одоб билан ҳулқланишга янада кўпроқ ҳаракат қилади. Оқибатда Аллоҳ субҳанаҳу наздида унинг мартабаси ва фазилати зиёда бўлади, қадр-қиймати ошади, одамлар ҳам ундан манфаат кўрадилар.\nҚуйида илм талаб қилишга тарғиб қиладиган ҳужжатларни, уламолар эришадиган мартаба ҳамда Аллоҳ улар учун ҳозирлаб қўйган катта ажр-мукофотлар ва улуғ фазилатлар ҳақида қисқача айтиб ўтамиз.\nИлм талаб қилишнинг фазилати ва уламолар мартаби ҳақида келган қуръон оятлари\nАллоҳ таоло уламоларнинг фазилати ҳамда уларнинг мартабалари ва қадр қийматлари ҳақида бундай дейди: Айтинг: «биладиган зотлар билан билмайдиган кимасалар баробар бўлурми?! Дарҳақиқат ақл эгаларигина панд-насиҳат олурлар». (Зумар-9).\nЯна Аллоҳ таоло айтади: «Аллоҳ сизлардан иймон келтирган ва илм ато этилган зотларни (баланд) даража-мартабаларга кўтарур». (Мужодала-11).\nАлбатта даражаларни кўтариш улуғ фазлу марҳаматга далолат қилади ва дунёда олий мартаба, шон-шуҳрат каби маънавий юксакликни ҳамда жаннатдаги олий мартаба каби ҳиссий юксакликни ўз ичига олади. (Фатҳул-Борийдан).\nИлмнинг фазилатига ва уни доимо зиёда қилишга қуйдаги оят ҳам далил бўлади.\n«Айтинг, (эй Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам): «Роббим, илмимни зиёда қилгин»». (Тоҳо-114).\nАллоҳ субҳанаҳу пайғамбари Муҳаммад соллаллоҳу алайши васалламни илмдан бошқа бирон нарсани кўпайтиришга буюрмади. Албатта ояти каримада назарда тутилган илм, бу бандага роббисини танитадиган ҳамда ибодат ва муомаладаги дин буйруқларини ўргатадиган шариъй илмдир.\nАллоҳ илмни ва уламоларни шарафлаб, уларга кўп ва умумий яхшиликларни берди.\n«У ўзи истаган кишиларга ҳикмат (фойдали илм) беради. Кимга ҳикмат берилган бўлса, бас, аниқки, унга кўп яхшилик берилибди. Ваъз-эслатмаларни фақат аҳли донишларгина оладилар». (Бақара-269).\nМужоҳид айтадилар: «Оятда зикр қилинган ҳикматнинг маъноси илм ва фиқҳдир».\nҚуйдаги оят ҳам илмнинг нақадар аҳамият касб этишини ва илм талаб қилишнинг зарурлини ифодалайди.\n«Бас, (эй Муҳаммад) хеч қандай илоҳ йўқ, магар Аллоҳгина бор эканлигини билинг ва ўз гуноҳингиз учун ҳамда мўъмин ва мўъминалар (нинг гуноҳлари) учун мағфират сўранг». (Муҳаммад-19).\nБу ояти-каримада Аллоҳ таоло имом Бухорий айтганларидек, амалдан аввал илмни ёд этди.\nФойдали илмнинг кўп самаралари бўлиб, уларнинг энг муҳими – илм Ўз соҳибида Аллоҳдан қўрқишни пайдо қилади. Зеро уламолар инсонлар ичида Парвардигордан энг қўрқувчироқ бандалардир. Чунки уларга Роббиларини танитадиган қалблардаги иймонни мустаҳкамлайдиган илмни таълим олганлар.\nАллоҳ субҳанаҳу ва таоло айтди: «Аллоҳдан бандалари орасидаги олим-билимдонларгина қўрқур». (Фотир-28)\nУламолар ақл-идрокли ва фаҳм-фаросатли кишилардир.\n«Ушбу масалаларни биз одамлар (ибрат олсинлар) учун айтурмиз. (Лекин) уларни фақат илм эгаларигина англай олурлар». (Анкабут-43)\nҚуръони Карим оятларини ўрганган киши илмнинг ва уламоларнинг мартаба-даражаларини билиб олади. Қуръонда унинг самараси ҳамда фаҳмлаш, идрок этиш, мунозара қилиш, фикрлаш ва ақл ишлатишга тарғиб этувчи кўплаб оятлар бор.\nИЛМ ТАЛАБ ҚИЛИШ ВА УНИНГ МАРТАБАСИ ҲАҚИДАГИ ҲАДИСЛАР\nҲадис китобларида илм олишга буюрадиган ва тарғиб этадиган, уламоларнинг мартаба ва шарафларини улуғлайдиган ҳамда улар сифатланиши лозим бўлган ҳулқу одоблар ҳақида кўплаб ҳадислар келган. Саҳиҳ Бухорийнинг ўзида илм, уни талаб қилиш ва унга тарғиб қилиш ҳақида юздан ортиқ ҳадис келган. Ҳаттоки Имом Бухорий ўз китобида «Имон китоби» дан кейин алоҳида «Илм китоби» ни келтирганлар.\nБошқа ҳадис китобларида ҳам Набий соллоллоҳу алайҳи васалламнинг ҳадислари, саҳоба ва тобеинларнинг илм ҳақидаги сўзлари кўплаб келтирилган. Буларнинг барчаси уламолар эгаллаган буюк мартабаларга, Аллоҳ таоло талабага беражак юксак мақомлара ишора килади.\nИжозатингиз билан қуйида бу хусусдаги айрим ҳадисларни келтириб ўтамиз.\nМуовия разияллоҳу анҳу айтадилар: Мен Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай деганларини эшитдим: «Аллоҳ бир кишига яхшиликни ирода қилса, уни динда фақиҳ (билимдон) қилиб қўяди». (Бухорий: 1-25)\nДинда фақиҳ (билимдон) бўлиш Аллоҳнинг бандаларига берган энг катта неъматидир\n1. Абу Мусо Ашъарий разияллоҳу анҳудан ривоят. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай дедилар: «Аллоҳ мен орқали юборган ҳидоят ва илмнинг мисоли ерга ёққан жалага ўхшайди. Баъзи ерлар борки сувни қабул қилиб, кейин кўп ўт–ўлан ва кўкатларни ундириб чиқаради. Баъзи ерлар тақир бўлиб, сувни ушлаб қолади. Натижада Аллоҳ у билан инсонларни фойдалантиради. Одамлар уни ичадилар, чорвалари ва экинларини суғорадилар. Ёмғир суви бошқа (учинчи) турдаги ерга ҳам тушади. У текис бўлиб, на сувни ушлаб қолади ва на кўкат ундиради. Бу (биринчи ва иккинчи ернинг) мисоли Аллоҳнинг динида фақиҳ (билимдон) бўлган ва Аллоҳ мен орқали юборган нарсани унга фойдали қилган, натижада таълим олган ва таълим берган кишига ўхшайди.(Учинчи ернинг) мисоли унга (илмга) қайрилиб қарамаган ва мен олиб келган Аллоҳнинг ҳидоятини қабул қилмаган кишига ўхшайди».\nБу ҳадисда илм олиш ва ўрганишга тарғиб бўляпти. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам ўзлари олиб келган динни инсонлар муҳтож бўлиб турган вақтларида устларига ёққан ёмғирга ўхшатаяптилар. Сўнгра динга қулоқ солувчиларни ёмғир тушган хар ҳил ерга қиёс қиляптилар.\nУларнинг биринчи тури амал қилувчи ва бошқаларга таълим берувчи олим бўлиб, у серҳосил ерга ўхшайди. Бу ер сувни ичиб, ўзи ҳам фойдаланади ва ўт–ўлан ўстириб, бошқаларга ҳам фойда беради.\nИккинчиси илмни эгаллаб ўзида жамлаган киши. Лекин у илмига амал қилмайди ёки жамлаган илмида билимдон эмас. Аммо бошқаларга етказади. Бундай одам сувни устида ушлаб қолиб инсонларга фойда берган ерга ўхшайди.\nУчинчиси илмга қулоқ солади. Лекин уни ёдламайди, амал қилмайди ва бошқаларга ҳам етказмайди. Бундай киши сув турмайдиган текис ерга ўхшайди.\nҲадисда аввалги икки тоифа, гарчи мартабалари ҳар хил бўлса-да, илм билан фойдаланишда муштарак бўлганлари учун битта мисол билан чекланди. Учинчи - қораланган тоифага илм билан фойланмагани учун алоҳида мисол келтирилди. (Фатҳул борий: 1-77) Шубҳасиз, илм йўлидан юриб, ўзи ундан фойдаланадиган, ўзгага ҳам фойда берадиган киши билан жоҳилликка рози бўладиган, зулматларда яшайдиган, нубувват меросидан бирор бир насиба олмайдиган кимса ўртасида катта фарқ бор.\n2. Абу Дардо разияллоҳу анҳу айтадилар: «Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай деганларини эшитдим: «Ким илм истаб бир йўлдан юрса, Аллоҳ уни жаннат йўлларидан бирига йўллаб қўяди. Фаришталар илм толиби учун қанотларини пасайтирадилар. Албатта олим ҳаққига осмонлару – ердагилар, ҳаттоки сув остидаги балиқлар ҳам истиғфор айтадилар. Ҳақиқатда олимнинг обиддан афзаллиги бадр кечасидаги тўлин ойнинг бошқа юлдузлардан афзаллиги кабидир. Олимлар Пайғамбарларнинг меросхўрларидир. Пайғамбарлар динор ва дирҳамни мерос қолдирмадилар. Балки илмни мерос қолдирдилар. Ким уни олса, (меросдан) тўлиқ насибасини олибди». (Абу Довуд: 3641)\nУшбу ҳадисда талаба қўлга киритадиган катта ҳурмат зикр қилиняпти. Фаришталар уни улуғлаб унинг олдида хокисорлик билан қанотларини пасайтирадилар. Осмондаги, ердаги ва денгиздаги ҳисобини Аллоҳнинг ўзи биладиган маҳлуқотларнинг ҳаммаси талаба учун истиғфор айтиб, унинг ҳаққига дуо қилади. Талабанинг пайғамбарлар меросидан насиба олиш пайида юришининг ўзи унга етарли фахр бўлади. Улар дунёни, дунёнинг арзимас матоларини йиғиш билан машғул бўладиган ва унинг ортидан ҳаллослаб чопадиган дунё аҳлига ташлаб қўйишади.\nАбдуллоҳ ибн Масуъд разияллоҳу анҳу айтадилар: Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай деганларини эшитдим: «Биздан бирон бир нарсани эшитиб сўнг уни бошқаларга эшитганидек етказган кишиниг юзини Аллоҳ ёруғ қилсин. Баъзан етказилган киши эшитувчидан кўра ёдида сақлагувчироқ бўлади». (Термизий: 2659)\nШубҳасиз, бу талаба учун жуда катта фазилатдир. У илмни ўрганиб, бошқаларга ўргатгани, ҳадисни ёд олиб, ривоят қилгани учун Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам унга кўркамлик ва гўзаллик тилаб дуо қиляптилар. Гарчи у ўзи ривоят килаётган ҳадиснинг баъзи маъноларига тушунмаса-да, уларни ёдлаб, омонатдорлик билан етказгани учун ажр–савобга эга бўлаверади.\nИмом Ибн Қаййим айтадилар: «Юзнинг ёруғ бўлиши – юзда балқ уриб турувчи гўзаллик ва чирой бўлиб у иймон, ичнинг софлиги ва қалб сурури белгисидир». («Мифтоҳу дарус-саода» китобидан)\n3. Абу Ҳурайрадан ривоят: Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай дедилар: «Одам боласи вафот этса, уч нарсадан бошқа (барча) амали ундан узилади. (Бу уч нарса) садақаи жория ёки фойда берадиган илм ёҳуд унинг ҳақига дуо қилувчи солиҳ фарзанддир». (Муслим: 1631)\nҲа, мўл-кўл ёмғир каби ёғилиб турувчи савоб ва ҳасанотлар нақадар яхши. Олимнинг илмини шогирдлари авлоддан - авлодга етказар эканлар, китобларидан турли ҳлкаларги инсонлар фойдаланар эканлар, ҳасанотлар унга тўхтамай бориб тураверади. Шундай қилиб олим ўзидан кейин қолдириб кетган фойдали илми туфайли ажр-савобдан баҳраманд бўлаверади.\nСАҲОБАЛАР ВА САЛАФИ СОЛИҲЛАРНИНГ ИЛМ ТАЛАБ ҚИЛИШ ФАЗИЛАТИ ҲАҚИДА АЙТГАН СЎЗЛАРИ\nАли разияллоҳу анҳу айтадилар: «Илм мол-дунёдан яхшидир. Илм сени сақлайди. Мол- дунёни эса сен сақлайсан. Илм ҳукм қилувчидир, молнинг устидан эса ҳукм қилинади. Мол йиғувчилар ўтиб кетдилар. Илм тўплагувчилар эса боқий қоладилар. Ўзлари орамизда йўқ бўлсалар-да, шахслари қалбларда мавжуддир». (Адабу-дунё вад-дин)\nИбн Масъуд талаба ёшларни кўрганда бундай дер эканлар: «Марҳабо, эй ҳикмат булоқлари, зулмат чироқлари, кийими эски-ю қалби янгилар, уйларнинг маҳбуслари ва ҳар бир қабиланинг райҳонлари». («Жомеу баёнил илми ва фазлиҳ»)\nЯъни илм талаби билан машғул бўлиш, дарс ва мубоҳаса учун уйда ўтириш уларнинг энг асосий сифатларидандир. Илм излаш янги кийимларни кийишдан, тенгдошлари каби кўчаларда сайр қилишдан уларни тўсиб туради.\nМуоз ибн Жабал разияллоҳу анҳу айтадилар: «Илм ўқинглар. Зеро уни Аллоҳ учун ўрганиш қўрқувни пайдо қилади. Илм талаб қилиш ибодат, уни ёдлаш тасбеҳ, у ҳақда баҳс қилиш жиҳоддир. Уни билмаган кишига ўргатиш садақа, эгаларига сарфлаш Аллоҳга яқин бўлишдир. У ҳалол билан ҳаромни ажратувчи белги ва жаннат аҳли йўлларини ёритувчи маёқдир. Илм ёлғизликда улфат, ғарибликда ҳамроҳ, холи қолганда суҳбатдош, шодонлик ва хафаликда йўл кўрсатувчи, душманга қарши қурол, дўстлар ўртасида зийнатдир. Аллоҳ илм сабабли баъзи қавмларни юксакларга кўтариб, уларни яхшиликда йулбошчи ва пешво қилиб қўяди. Илм туфайли уларнинг изларидан юрадилар, амалларига эргашадилар ва фикрларини қабул қиладилар. Малоикалар улар билан дўстлашишни хоҳлайдилар, қанотлари билан уларни сийпалайдилар. Улар учун барча ҳўлу-қуруқ, денгизнинг катта балиқларию майда ҳашоратлари, қуруқликдаги ертиқичлару чорва ҳайвонларнинг барча–барчаси истиғфор айтади. Илм қалбларга ҳаёт бериб, жаҳолатдан қутқаради, кўзларга нур бериб, зулматдан қутқаради. Банда илм туфайли солиҳлар даражасига, дунё ва охиратдаги олий мартабага етиб олади. Илм борасида фикр юритиш рўзага тенгдир. Уни дарс қилиб ўрганиш қиёми лайл билан баробардир. У билан қариндошлик риштаси боғланади. У туфайли ҳалол ҳаромдан ажралади. Илм амалнинг имоми, амал эса унинг эргашувчисидир. У бахтли кишиларга берилади. Бахтсизлар эса ундан маҳрум этилади». («Мифтоҳу дорис-саода» китобидан).\nУмар ибн Хаттоб бундай дедилар: «Бир киши Тиҳома тоғларича гуноҳ билан уйидан чиқади. Илмга қулоқ солса, унда қўрқув пайдо бўлади ва гуноҳидан қайтиб, тавба қилади. Натижада биронта гуноҳсиз уйига қайтиб келади. Бас, уламолар мажлисидан ажралманглар». ( «Мифтоҳу дорис-саода»)\nУмар яна дедилар: «Эй, инсонлар, илмни маҳкам ушланглар. Зеро Аллоҳ субҳанаҳунинг яхши кўрадиган ридоси бор. Ким илмнинг бир бобини ўрганса, Аллоҳ унга ўз ридосиди кийдиради. Агар у гуноҳ қилса, то вафот этгунича ундан ридосини олиб қўймаслик учун ундан ғазабини тияди». (Юқоридаги манбадан)\nАбу Дардо разияллоҳу анҳу айтадилар: «Бир масалани ўрганишим менга кечаси билан намоз ўқишимдан яхшироқдир». (Юқоридаги манбадан)\nҲасан Басрий айтадилар: «Илмнинг биронта бобини ўрганиб, сўнг уни бир мусулмонга ўргатишим менга дунёнинг ҳаммаси Аллоҳ йўлида меники бўлмоғидан яхшироқдир». (Ал-мажмуъ шарҳи муҳаззаб)\nИмом Шофеий айтадилар: «Фарз ибодатларидан кейин илм талаб қилишдан афзалроқ нарса йўқ». (Юқоридаги манбадан)\nИлм ва унинг мартабаси ҳақида айтилган шеър ва байтларнинг ҳисоби йўқ. Мисол тариқасида шоирнинг қуйидаги байтини келтирамиз.\nФахрланиш илм аҳлига хосдир, зеро улар\nҲидоят излаганга тўғри йўл кўрсатурлар.\nҲар кимнинг қадри қилган яхши иши биландир\nЖоҳиллар эса илм аҳлига душмандир.\nИмом Шофеий айтадилар:\nБилгин, киши олим бўлиб туғилмас,\nИлм эгаси жоҳил сингари бўлмас.\nҚавмнинг улуғи гар билимсиз экан,\nХалқлар унга боққанда кичик экан.\nҚавмнинг кичиги агар олим бўлса,\nМажлислар унга боққанда катта экан.\nАллоҳ субҳанаҳу бандаларига элчиси Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламни башоратчи, огоҳлантирувчи ва Аллоҳга унинг изни билан даъват қилувчи, нур сочувчи чироқ қилиб юборди. У зотга ҳидоят, таълим ва ислоҳ китоби бўлмиш Қуръонни нозил қилди.\n«У (Аллоҳ) омийлар (яъни илмсиз кишилар) орасига ўзларидан бўлган, уларга Қуръон оятларини тиловат қиладиган, уларни (ширк ва жаҳолатдан) поклайдиган ҳамда уларга Китоб - Қуръон ва Ҳикмат – ҳадисни ўргатадиган бир пайғамбарни (яъни Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламни) юборган зотдир. Шак-шубҳасиз, улар (ўзларига пайғамбар келишидан илгари) очиқ залолатда эдилар». (Жумъа: 2)\nОяти каримада келганидек, Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг даъватлари учта асосни ўз ичига олади: Аллоҳнинг ваҳйини етказиш, гуноҳлардан поклаш ҳамда таълим бериш.\nПоклашдан мақсад, исломни тадбиқ этиш, унинг буйруқларига бўйсуниб, қайтарганларидан тийилиш йўлида нафсни тарбиялаш ҳамда ислом чақираётган фазилатли хулқлар ва юксак одоблар билан хулқланишдир.\nРосулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам саҳобаларнинг нафсларини тарбиялаш ва поклаш вазифасини гўзал равишда адо этдилар ҳамда уларга исломий одобларни ўргатдилар. Ниҳоят, улар зўравон ва қўпол кишилардан меҳрибон, гўзал хулқли ва мулойим инсонларга айландилар. Хулқи Қуръон бўлган Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳулқларидан намуна олдилар. Саҳобаи киромлар ҳам исломни тарқатишда ўз вазифаларини адо этдилар. Улар ўз шогирдлари бўлган тобеинларга илмдан олдин одобни ўргатишга ҳаракат қилар эдилар. Улар талаба учун энг аввало керак бўладиган ахлоқни, қолаверса ўзи, оиласи, устозлари, ёру биродарлари ва атрофидаги барча инсонлар билан муомала қилиш одобини таълим берар эдилар. Саҳобалардан кейин бу вазифа тобеинларга ўтди. Улар ҳам ўз шогирдларига одоб ва илмда устоз бўлдилар. Бу анъана авлоддан авлодга шундай давом этиб кетаверди. Улар илмни таълим олгандек одобни ҳам таълим олар эдилар.\nХатиб Бағдодий Молик ибн Анасдан ривоя қиладилар. У киши айтадиларлар: «Ибн Сийрин бундай деганлар: «Улар (саҳобалар) илмни таълим олганлари каби ҳидоятни ҳам таълим олар эдилар». («Ал-жомеъ ли ахлоқир – ровий ва одобис-сомиъ» китобидан)\nМолик, Ибн Шиҳобдан ривоят қиладилар. У киши бундай деган эканлар: «Бу илм Аллоҳнинг одобидир. У билан Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламга одоб берди. Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам ўз ўрнида умматларига одоб бердилар. Бу Аллоҳнинг ўз Росулига бошқаларга етказиши учун берган омонатидир. Кимда – ким бирон илмни эшитса, уни ўзи билан Аллоҳ азза ва жалланинг ўртасида ҳужжат қилсин». (Юқоридаги манбадан)\nИброҳим ибн Ҳубайб айтадилар: «Отам менга бундай дер эдилар: «Эй ўғлим, фақиҳ ва олимларнинг олдига бориб, улардан таълим олгин ҳамда уларнинг одоб – ахлоқлари ва кўрсатмаларини олгин. Зеро бу иш менга сенинг кўп ҳадис ёдлашингдан кўра маҳбуброқдир». (Юқоридаги манбадан)\nИбн Муборак айтдилар: «Муҳаммад ибн Ҳусайн менга бундай дедилар: «Биз кўп ҳадисдан кўра кўп одобга муҳтождирмиз». (Юқоридаги манбадан)\nЗакариё Анбарий айтадилар: «Одобсиз илм ўтинсиз олов кабидир. Илмсиз одоб эса жасадсиз руҳ кабидир». (Юқоридаги манбадан)\nМолик ибн Анасдан ривоят қилинади. Оналари уларга бундай дер эканлар: «Робиъанинг олдига бор. Унинг илмидан олдин одобини ўрган». («Танвийрул – ҳаволик» китобидан)\nЮқорида талабага одобнинг нақадар зарурлиги, олимнинг ҳам, шогирднинг ҳам ҳаётида одоб алоҳида аҳамият касб этиши ҳақида салафи солиҳ имомларининг сўзларини келтириб ўтдик.\nҚуйида талаба бошқалардан ажралиб туриши лозим бўлган одоб ва хулқларни ўқувчининг ҳукмига ҳавола этамиз. Шояд, на мол, на фарзанд фойда бермайдиган, Аллоҳ ҳузурига тоза дил билан келган кишигина нажот топадиган кунда талабага илми фойда берса, унинг зарарига эмас, балки фойдасига ҳужжат бўлса.\nБиринчи - Ихлос\nТалаба аввало ихлос билан қуролланиб, сўзи ва амалида Аллоҳ субҳанаҳу ва таоло учун ихлосли бўлишни ўз олдига мақсад қилиб қўйиши лозим. Чунки Аллоҳ холис Ўзи учун бажарилган амалнигина қабул қилади.\n«Ҳолбуки улар фақат ягона Аллоҳга, У зот учун динни холис қилган, тўғри йўлдан оғмаган ҳолда ибодат қилишга ва намозни тўкис адо этишга, закотни адо этишга буюрилган эдилар». (Баййина: 5).\nКимда-ким илми билан дунё бойликларига эришишни ёки одамларни рози қилишни ёҳуд инсонлар устидан ҳукмрон бўлишни мақсад қилган бўлса, «мукофотини» ўшалардан олаверсин.\nРосулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам солиҳ амалларнинг қабул бўлиши ният ва ихлосга боғлиқ эканлигини баён қилдилар. Бухорий ва Муслим Умар ибн Хаттобдан ривоят қиладилар. Умар (р.а) дедилар: Мен Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг бундай деганларини эшитдим: «Амаллар ниятларга боғлиқдир. Ҳар бир кишига ният қилган нарсаси берилур. Кимнинг ҳижрати Аллоҳ ва Росули учун бўлса, бас, унинг ҳижрати Аллоҳ ва Росули учун деб эътибор қилинур. Кимнинг ҳижрати дунё топиш ёҳуд бир аёлга уйланиш бўлса, бас унинг ҳижрати, ҳижрат қилган нарсаси учун деб эътибор қилинур».\nАбу Ҳурайра (р.а) айтди: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай деганларини эшитдим: «Қиёмат куни инсонлар ичида энг биринчи ҳукм қилинадигани жангда шаҳид бўлган кишидир. Уни олиб келинганда Аллоҳ унга берган неъматларини эслатади, у Аллоҳнинг неъматларини тан олади. «Бу неъматларни нимага ишлатдинг?» сўрайди Аллоҳ. У айтади: «Сенинг йўлингда жанг қилиб, шаҳид бўлдим». Аллоҳ айтади: «ёлғон гапирдинг. Сен «бу баҳодир экан», деб айтилиши учун жанг қилгандинг, ҳақиқатда шундай дейилди». Сўнгра (фаришталарга) буюрилади. Уни юзтубан судралиб дўзахга улоқтирилади. (Яна бири) илм олган, илм берган ва қуръон ўқиган кишидир. Уни ҳам олиб келинади. Аллоҳ унга берган неъматларини эслатади. У Аллоҳнинг неъматларини эътироф этади. «Бу неъматларни нимага ишлатдинг?» сўрайди Аллоҳ. У айтади: «Илм олдим, илм бердим ва Сен учун қуръон ўқидим». Аллоҳ айтади: «Ёлгон гапирдинг. Сен, «олим экан», деб айтишлари учун илм ўқиган эдинг, «қори экан» деб айтишлари учун қуръон ўқиган эдинг. Ҳақиқатда шундай дейилди». Сўнгра (фаришталарга) буюрилади. Уни юзтубан судралиб дўзахга улоқтирилади». (Муслим: 1950).\nАбу Ҳурайрадан ривоят қилинади: Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бундай дедилар: «Кимда-ким Аллоҳ азза ва жалланинг юзини истаб ўрганиладиган илмни дунёвий мақсадга эришиш учун ўрганса қиёмат куни жаннатнинг ҳидини ҳам топа олмайди». (Абу Довуд: 3664).\nАллоҳнинг юзини истаб ўрганиладиган илм, шаръий илмдир. Демак бу ҳадиси шарифдан маълум бўляптики шаръий илм ихлос билан ўрганилсагина Аллоҳ уни қабул қилар экан. Аммо дунёвий илмларга келсак, уларни касб ва ризқ топиш мақсадида ўрганилади. Шундай бўлсада, агар мусулмон киши дунёвий илмни холис ният билан ўрганса хамда умматни оёққа турғазиш, уни душманлардан устун қилиш учун фарзи кифояни амалга оширишни мақсад қилса, албатта унга Аллоҳ субҳанаҳу ва таолонинг ҳузурида ажр-мукофот берилади.\nИхлос ҳақида саҳобалар ва салафи солиҳлардан жуда кўп асарлар ривоят қилинган. Қуйида уларнинг баъзиларини келтирамиз.\nАли (р.а.) айтадилар: «Эй илмни ёд олувчилар, унга амал қилинглар. Илмига амал қилган ва илми амалига мувофиқ келган кишигина ҳақиқий олимдир. Яқинда илмни ёд олган, лекин илми ҳалқумидан юқори кўтарилмайдиган қавмлар келади. Уларнинг илмлари амалларига, ичлари ташқиларига тескари бўлади. Ҳалқа-ҳалқа бўлиб ўтириб олиб бир-бирларига мақтанадилар. Ҳаттоки бир киши суҳбатдошидан унинг ҳалқасини ташлаб иккинчи ҳалқага бориб қўшилгани учун ғазабланади. Уларнинг бундайин мажлислардаги амаллари Аллоҳ таолога кўтарилмайди». (Нававийнинг «Мажмуъ» китобидан).\nСуфён (р.ҳ) айтадилар: «Банданинг илми зиёда бўлиши билан дунёга рағбати ҳам зиёдалашса Аллоҳдан шунчалик узоқлашаверади». (Нававийнинг «Мажмуъ» китобидан).\nШунинг учун уламолар холис бўлиш ва ҳолисликни мустаҳкамлаш ҳақидаги ҳадисларга, ҳусусан, талабани риё ва сохта обрўдан эҳтиёт бўлишга чақирувчи ҳадисларга қаттиқ эътибор берганлар.\nИмом Абу Бакр Ожуррий (р.ҳ.) талабанинг одоби ҳақида гапириб, бундай дейдилар: «Талаба билсинки, Аллоҳ таоло унинг зиммасига ўзига ибодат қилишни фарз қилган. Ибодат эса илм билан амалга ошади. Демак, унинг илм талаб қилишдан мақсади шу бўлсин. Албатта илм талаб қилиш вақтида ихлосни ўзига қурол қилсин. Агар илмий ютуқларга эришса, фазилатни ўзига нисбат бермай, Аллоҳдан деб билсин. Зеро фарзларни адо этиш ҳамда ҳаром нарсалардан тийилишни унга фақат Аллоҳ таоло ўргатди». («Ахлақул-уламо» китобидан)\nИмом Нававий (р.ҳ.) илмнинг фазилати ва уламоларнинг мартабаси ҳақида гапиргандан кейин бундай дедилар: «Билинки, илм талаб қилишнинг фазилати ҳақида айтган гапларимиз уни дунёвий мақсад учун эмас, балки Аллоҳнинг розилигини истаб ўрганган киши ҳақидадир. Кимда-ким илмни мол-дунё орттириш ёки мансаб ва обрў-эътиборга эришиш ёҳуд машҳурлик ва одамларни ўзига қаратиш ёки мунозараларда рақибларни енгиш каби дунёвий мақсад учун ўрганса, бундай илм қоралангандир» (Нававийнинг «Мажмуъ» китобидан)\nАгар талаба риё ва манманликни яхши кўриш каби иллатлар ўзида пайдо бўлаётганини сезиб қолса, ниятини тўғрилашга ҳаракат қилсин ва нафсини ихлосга мажбур этсин. Шайтон васвасаларидан узоқлашиб, унинг ёмонлигидан паноҳ сўрасин. Шундагина нияти покланади ва шайтоннинг нафсга кириб олувчи туйнуги тўсилади.\nХатиб Бағдодий Ибн Саммокдан ривоят қиладилар. У киши айтадилар: «Суфён Саврий бундай деганини эшитдим: «Ниятимни тўғрилашдан кўра оғирроқ нарсани бошимдан кечирмадим, чунки у ҳадеб ўзгариб кетаверади». (Алжомеъ лиахлақир-ровий китобидан).\nРивоят қилинишича Башр ибн Хорис ҳадис айтиб, санадини зикр қилди. Сўнгра «Астағфируллоҳ. Санадни зикр қилишда ҳам қалбда кибр пайдо бўлар экан», деди. (юқоридаги манба).\nҲақиқатда у қалбига кибр ва мақтанчоқлик кириб қолишидан ташвишланди. Ҳолбуки у фақатгина санадни, яъни ровийларни ва ҳадис ривоят қилувчи шайхларнигина зикр қилган эди. Мана шу ҳам риёга йўл очиш эхтимоли борлиги учун нафсига келадиган хатардан огоҳланиб истиғфор айтди.\nУбайдуллоҳ ибн Абу Жаъфарнинг бундай деганлари ривоят қилинади: «Бир киши мажлисда гапириб туриб ўзида фахрланиш сезса, дарҳол жим бўлсин. Агар сукут сақлаб ўтирганида сукути ўзига ёқиб фахрланса, гапира бошласин». (юқоридаги манба).\nАввало талаба шайтоннинг нафсга кирувчи туйнукларини билиб олиши ва ундан эҳтиёткор бўлиши керак. Шайтон риё ва ундан сақланиш мавзусини ўзига қурол қилиб олади. Шу билан у талабани илм олишдан, олимни илм мажлисидан, даъватчи ва мударрисни таълим ва панд-насиҳатдан тўсади. У: «Одамларга сенинг гапинг ёқяпти. Бу риёга олиб боради» деб васваса қилади. Ёки уларнинг ўзлари «одамларга менинг гапим ёқиши ва мени мақташларидан риё пайдо бўлмасмикан» деган хавотирга бориб амални тўхтатадилар.\nУламолар айтадилар: «Бошиданоқ риё мақсадида қилинган амал билан холис ва соф ниятда бошланиб, амалини бажариб бўлгач эса одамларнинг мақтовини эшитиб хурсанд бўлиш ўртасида катта фарқ бор». (Мухтасар Минҳажил-қосидийн китобидан)\nАбу Зар (р.а) айтадилар: «Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга айтилди: «Бир киши яхши амални бажарганда одамлар уни мақтасалар, бундай инсон ҳақида нима дейсиз?» У зот соллаллоҳу алайҳи васаллам жавоб бердилар: «Бу мўминга мана шу дунёда берилган нақд башоратдир»». (Муслим: 2642).\nУламолар огоҳлантирадилар: «Талаба ўзида озгина риёни сезиши билан илм олишни тўхтатмасин. Балки илм олишни ва тарқатишни давом эттириш билан бирга ниятини тўғирласин».\nИмом Нававий (р.ҳ.) айтадилар: «Бирон кишига ниятининг яхши бўлмагани учун таълим бермаслиги дуруст эмас. Чунки унинг нияти яхшиланиши мумкин. Кўпинча янги бошлаганларга нафслари кучсиз бўлгани ёки ниятни тўғрилашга одатланмаганлари учун уни тўғрилаш қийин бўлиб туюлади. Аммо юқоридаги сабаб туфайли ўқувчиларга илм беришни тўхтатиш кўпгина илмни йўқотишга олиб боради. Қолаверса, илм олишни давом эттирсалар, унинг баракасидан ниятлари тўғриланиб кетиши мумкин. Ахир салафлар айтганларку: «Илмни Аллоҳдан бошқаси учун талаб қилдик. Лекин илм фақат Аллоҳ учун талаб қилинишини хоҳлади». Бунинг маъноси улар охир-оқибатда илмни Аллоҳ розилиги учун ўрганадиган бўлдилар». (Мажмуъ китобидан)\nИмом Ибн Жавзий ҳам бу хатардан огоҳлантириб, бундай дейдилар: «Кўпинча Иблис даъватчига васваса қилиб, бундай дейди: «Сендай одамнинг маъруза қилиши ярамайди. Бундай маърузани қалби уйғоқ кишигина қилиш мумкин». Бу васваса таъсир қилиб, даъватчи маъруза айтмай қўяди. Мана – шайтоннинг ҳийласи! У қандай йўл билан бўлса ҳам яхшиликдан тўсишга ҳаракат қилади. Шайтон яна шундай васваса қилади: «Сен айтаётган панд-насиҳат ўзингга ёқяпти, сўзингга ҳамма қулоқ солишидан фахрланяпсан. Бундай ҳолатда риё аралашиб қолади. Одамлардан узоқда ёлғиз бўлсанг риёдан саломат бўласан». Аслида шайтоннинг мақсади яҳшилик эшигини тўсиш бўлади».\nУшбу мавзуни имом /аззолийнинг сўзлари билан якунлаймиз. У киши талабага ўзини ҳисоб-китоб қилиши, нима учун илм талабида юрибди, нима учун илм машаққатларини кўтаряпти? каби саволлар билан ўзини сўроқ қилиши кераклигини сўзлаб, бундай дейдилар: «Илмни такрорлаб, китобларни мутолаа қилиб саноқсиз кечаларни бедор ўтказдинг. Уйқуни ўзинга харом қилдинг. Бундай машаққатнинг сабаби нима? Мен билмайман. Агар ниятинг дунёвий обрўга эга бўлиш, дунё матоси ёки мансабни қўлга киритиш ёҳуд тенгдошларинг ва илмдаги шерикларингдан ўзиб кетиш билан фахрланиш бўлса, сенга азоб бўлсин азоб бўлсин! Агар илм таҳсилидан мақсадинг Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг шариаътини тирилтириш, ахлоқингни тузатиш ва ёмонликка буюрувчи нафсни синдириш бўлса сенга Аллоҳнинг раҳмати бўлсин, раҳмати бўлсин!» (Аййуҳал-валад китобидан).\nИккинчи – илмга амал қилиш ва маъсиятлардан узоқ бўлиш\nИлмга амал эргашсагина у фойдали илм бўлади. Илмига амал қилмайдиган олимдан қиёмат куни илми ҳақида сўралади. Илмга амал қилиш шартлиги ҳамда амалсиз илмдан огоҳлантириш ҳақида қуръонда, хадисда ва салаф имомларнинг сўзларида кўп далиллар бор. Аллоҳ таоло айтади: «Эй мўминлар, сизлар нега ўзларингиз қилмайдиган нарсани (қиламиз деб) айтурсизлар? Сизларнинг ўзларингиз қилмайдиган ишни (қиламиз деб) айтишларингиз Аллоҳ наздида ўта манфур ишдир». (Соф: 2,3)\n«Одамларни яхшиликка чорлаб, ўзларингизни унутасизларми? Ҳолбуки, ўзларингиз китоб (Таврот) тиловат қиласизлар. Ақлингизни юргизмайсизларми?» (Бақара: 44)\nШубҳасиз тақво қилиш ва шариатда барқарор туриш, қуръон ва хадисни махкам ушлаш талабанинг қуролидир. Агар у Аллоҳ субҳанаҳунинг розилигини, илмнинг нури, баракаси ва фазилатини қўлга киритмоқчи бўлса бу қуролни асло тарк қилмаслиги керак. Аллоҳ таоло айтади: «Аллоҳдан қўрқингиз! Аллоҳ сизларга (ҳақ - ҳидоят йўлини) билдиради. Аллоҳ ҳамма нарсани билгувчидир». (Бақара: 282)\nДарвоқе, Росулуллох соллаллоҳу алайхи васаллам олим қиёмат куни илмига амал қилган ёки қилмагани ҳақида сўралишини айтганлар.\nАбу Барза ал-Асламийдан ривоят қилинади: Росулуллох соллаллоху алайхи васаллам айтдилар: «Қиёмат куни банда умрини нима билан ўтказгани, илмига амал қилгани, молини қаердан топиб қаерга сарфлагани ва жасадини нима ишларда эскиртгани ҳақида сўралмагунича қадамлари жойидин силжимайди». (Термизий: 2417)\nУсома ибн Зайд (р.а) дедилар: Росулуллох соллаллоху алайхи васаллам шундай деганларини эшитдим. «Қиёмат куни бир киши олиб келиниб, дўзахга ташланади. Унинг қорнидаги ичаклари осилиб тушади. Худди эшак тегирмон тоши атрофида айланганидек у ҳам ичаклари атрофида айланиб юради. Дўзах аҳли унинг олдига йиғиладилар ва сўрайдилар: «Эй фалончи сенга нима бўлди? Сен яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтармасмидинг?» У айтади: «Ҳа яхшиликка буюрардим, бироқ ўзим қилмасдим. Ёмонликдан қайтарар эдим, лекин ўзим уни қилардим»». (Муслим: 2989)\nХадисда зикр қилинган, баданни титратиб юборадиган бундай кўриниш, Аллоҳ тарафидан берилган илмга амал қилмайдиган кишининг уқубатидир. У инсонларни яхшиликка буюриб, ёмонликдан қайтариш билан чекланди. Нафсини эса одамлар кўзидан узоқда, ғафлатда, маъсиятлар ортидан қувган ҳолида ташлаб қўйди. Лекин у ҳар қанча яширмасин Аллоҳдан махфий иш қилолмайди. Аллоҳ дунёда унинг гуноҳларини яширгани учун одамлар уни солиҳ киши деб гумон қилганлар. Қиёматда эса унинг жирканч амаллари барчага ошкор қилиниб, шармандаи шармисор бўлади.\nШунинг учун Саҳобаи киромлар тақво аҳлидан бўлсалар-да, қуръон ва ҳадисга қаттиқ амал қилсалар-да, қиёмат куни Аллоҳнинг ҳузурида туриб, билган илмларига амал қилганлари тўғрисида сўралишдан қаттиқ қўрқар эдилар.\nАбу Дардо (р.а) дедилар: «Қиёмат куни менга, «билдингми ёки билмадингми?» - деб айтилишидан қўрқаман. Албатта мен «билдим» - деб айтаман. Шунда Аллоҳ азза ва жалланинг китобидаги буюрувчи ёки қайтарувчи биронта оят қолмай барчаси менинг олдимга келиб ўзининг мажбуриятини сўрайди. Буюрувчи оят «Буйруққа амал қилдингми?» деб сўраса, қайтарувчи оят «Қайтарилгандан тийилдингми?» деб сўрайди. Мен Аллоҳдан фойдасиз илмдан паноҳ беришини сўрайман». (Жомеъу баёнил-илми ва фазлиҳи китобидан).\nАбу Дардо яна шундай дедилар: «Илмингга амал қилмагунингча олим бўлолмайсан». (Ахлақул-уламо китобидан)\nДарҳақиқат илмнинг самараси амалдир. Одамлар фойдали илмнинг таъсирини илм соҳибининг юзидаги нурда, қалбидаги қўрқувда, ахлоқидаги покликда ҳамда Аллоҳга, инсонларга ва ўзига нисбатан самимий бўлишида кўрадилар. (Ар-расул вал-илм китобидан).\nХатиб Бағдодий Ҳасан Басрийнинг бундай деганларини ривоят қиладилар: «Бир киши илм ўрганишни бошлайди. Кўп ўтмай илм унинг хушуъсида, юриш-туришида, тилида, кўзида ва қўлида кўрина бошлайди». (Алжомеъ лиахлақир-ровий ва адабис-самиъ китобидан)\nШунингдек талаба гуноҳни тарк қилиш учун нафси билан курашмоғи лозим. Зеро гуноҳдан узоқ бўлиш илмнинг баракаси, нури ва ихлосни ҳосил қилишда катта ёрдам бўлади. Чунки гуноҳлар туфайли қалбни зулмат қоплайди. Зулмат чулғаган қалбда илм нури учун ўрин йўқ. Фақат тавба қилиш, Аллоҳ таолога истиғфор айтиш билан зулмат чекинади. Салафи солиҳлар гуноҳларни тарк қилиш илмни эгаллашдаги ва ёдлаб уни унутмасликдаги асос эканлигини яхши билардилар.\nБишр ибн Ҳорис айтадилар: «Илм эгаллашни хоҳласанг, гуноҳга қўл урма» (Ал-жомиъ лиахлақир-ровий ва адабис-самиъ)\nҚосим ибн Абдураҳмондан ривоят қилинади. Абдуллоҳ айтадилар: «Киши гуноҳи сабабли илмни унутади деб ўйлайман». (юқоридаги манбадан).\nИмом Шофеъий (р.ҳ) зеҳнлари жуда ўткир бўлсада, бир куни устозлари Вакиъга ёдлаш қувватлари сустлашиб қолганидан шикоят қилдилар. Шунда устоз ўз шогирдига даволаниш йўлини ўргатди. У ҳам бўлса маъсиятдан узоқ бўлиш ва Аллоҳнинг ғазабини келтирувчи ҳар қандай нарсани қалбдан қувиб чиқариш эди. (юқоридаги манбадан).\nИмом Шофеъий бу ҳодисани назмга солиб, бундай деган эканлар:\nНолидим хотирамдан Вакеъга,\n«Гуноҳ қилма!» - уқтирди у менга.\nАйтди у илм илоҳий нур эканин,\nБундан эса осий маҳрум эканин. (Шофеий девони)\nШубҳасиз, қалбнинг дунё ишлари билан машғул бўлиши, қалбни илмдан юз ўгиришига олиб боради. Шайтон маъсият зулмати қоплаган қалбни Аллоҳнинг зикридан ва илм талабидан буриб қўяди. Шундай қилиб у паришонхотир бўлиб қолади.\nАллоҳ таоло айтади: «Уларни шайтон эгаллаб олиб, уларга Аллоҳни эслашни унуттирди». (Мужодала: 19)\nИмом Ибн Мунодий (р.ҳ) айтадилар: «Тез ёд олишнинг бир неча сабаблари бор. Улардан бири ҳар қандай гуноҳдан узоқ бўлиш. Киши нафсини койиса ва Аллоҳга қалби билан юзланса, қулоғи эшитгани эсида қолади. Зеҳни ҳам унинг устига қопланган гуноҳдан тоза бўлади». (Муташобиҳ ал-қуръонил-азийм китобидан)\nАллоҳ таоло айтади: «Йўқ, (ундоқ эмас)! Балки уларнинг дилларини ўзлари касб қилгувчи бўлган гуноҳлари қоплаб олгандир». (Мутаффифун: 14).\nШунинг учун талаба нафсини текшириб, ҳисоб – китоб қилиши, агар нафси биронта маъсиятга мойил бўлса уни тийиб қўйиши, шунингдек нафс ҳийласи ва шайтон васвасасидан эҳтиёт бўлиши даркор.\nАлбатта илм билан амал ўртасида мустаҳкам алоқа бўлиши керак. Илм ва амал бирлашсагина кўнгилни мусаффо этади ва сув баданни поклаганидек нафсни поклаб тозалайди. Аллоҳ таоло илм ва ибодатни «ҳаёт» деб номлаган:\n«Эй, мўминлар, Аллоҳ ва унинг Расули сизларни абадий ҳаёт берадиган нарсага даъват қилар экан, уни қабул қилинглар». (Анфол:24)\nАмал билан ҳамроҳ бўлган илмгина қиёмат куни ўз соҳибига фойда беради, мана шундай илм боқий қолади.\nАли (р.а) айтадилар: «Илм амални чақиради, агар келса яхши, йўқса у кўчиб кетади». («Иқтизо ул-илмил-амал» китобидан.)\nХубайб ибн Убайд Раҳбий (р.ҳ) айтадилар: «Илмни ўрганинглар, ёд олинглар ва ундан фойдаланинглар. Уни зийнатланиш мақсадида ўрганманглар. Ҳали умрингиз узун бўлса одамлар ҳудди кийим билан безангандек илм билан безанишларини кўрасиз». (Юқоридаги манбадан)\nФузайл ибн Иёз айтадилар: «Олим илмига амал қилмас экан, жоҳил бўлади. Қачон илмига амал қилса олим бўлади.» (Юқоридаги манбадан).\nБишр ибн Ҳорис (р.ҳ) айтадилар: «Илм амал қилган кишига чирой бўлади. Амал килмаган кишига эса у накадар зарарли-а». (Юқоридаги манбадан)\nМолик ибн Динор (р.ҳ) айтадилар: «Олим илмига амал қилмас экан, худди сув силлиқ тош устида турмаганидек, унинг ҳам маърузаси қалбларда ўрнашмайди». (Софватус-софва» китобидан)\nШу ўринда мавзуга тааллуқли гўзал шеърлардан бир неча байтлар келтирамиз.\nИлм сени шараф чўққисига еткарур,\nАҳли илм хурофотдан омон сақланур.\nИлмни маъсиятга булғамагин, эй олим,\nИлм учун ўринбосар йўқлиги маълум.\nЭй, насиҳат ўқувчи, нечук шубҳага тушдинг,\nЎзинг айблаган ишга охири ўзинг тушдинг?\nЭй, ўзгаларга таълим берувчи,\nЎзингга ҳам бу таълимни бер-чи.\nНафсингни тия олсанг, унга ҳокимсан,\nЎзингни залолатдан қайтариб кўр-чи.\nШунда гапинг олинур, илмингга ҳам\nЭргашилур, фойда берур таълим ҳам.\nДаво йўлин хасталарга кўрсатасан,\nВаҳоланки хастасан-ку, ўзинг ҳам!\nҚайтармагин бир хулкни қилиб туриб мислини\nОрдир сенга жуда катта қилиб турсанг ўзини.\nқилғилиқни қилиб туриб, ундан қайтарсанг,\nЎта кетган уят иш бу, агар сен билсанг.\nИмом Нажмиддин Насафий талабага васият қилиб шундай дейди:\nБуйруқ ва қайтариқлар риоясин қил,\nНамозга бардавом бўл, ҳимоясин қил.\nШариат илмини изла, ижтиҳод қил,\nОлим бўлай десанг, пок ризқни ҳосил қил.\nИлоҳингдан сўра, зеҳнинг бутун сақласин,\nБўшашмагин, умидингни Аллоҳ оқласин.\nШу ерда суҳбатимизни Имом Ғаззолийнинг талабага қилган васиятлари билан тугатсак.\nШундай дедилар: «Агар юз йил илм ўқиб, мингта китоб жамласанг ҳам илминга амал қилмас экансан, Аллоҳнинг раҳматига мушарраф бўла олмайсан. Аллоҳ таоло айтади: «Инсон учун фақат ўзи қилган ҳаракатигина бўлур. (яъни, ўзгаларнинг қилган яхши амалларидан унга бирор фойда етмас)» (Ван-нажм: 39).\n«Бас, ким Парвардигорига рўбарў бўлишдан умидвор бўлса, у ҳолда яхши амал қилсин.» (Каҳф: 110) («Аййуҳал-валад» китобидан)\nҒаззолийнинг илмга амал қилиш ҳақидаги васиятларидан яна бири: «Билгинки, илминг бугун сени маъсиятлардан қайтариб, тоатга ундамаётган экан,эртага сени жаҳаннам азобидан тўса олмайди. Агар бугун амал қилмасанг, ўтган кунларингни ўрнини тўлдирмасанг, эртага Қиёмат куни «Бизни дунё ҳаётига қайтаринг, яхши амаллар қиламиз», деб айтишинг тайин».\nУчинчи – тавозуъ (камтарлик)\nТавозуъ мўминларнинг умумий, талабанинг эса хос сифатларидандир. Аллоҳ таоло Росулуллох соллаллоху алайхи васалламни тавозуъли, камтар ва мулойим бўлишга буюрди.\n«Ўзингизга эргашган мўминлар учун қанотингизни паст тутинг (яъни, уларга ҳуш хулқ билан камтарона муомалада бўлинг)» (Шуаро:215)\nШунингдек, такаббурлик, бировни менсимаслик Аллоҳ ёқтирмайдиган ва қайтарган хулқлардан эканини хабар беради.\n«Одамлардан (мутакаббирлик билан) юзингни ўгирмагин ва ерда кибру ҳаво билан юрмагин. Чунки Аллоҳ барча кибру ҳаволи, мақтанчоқ кимсаларни суймас.» (Луқмон:18)\nКамтарликка тарғиб қилувчи, мутакаббирликни ёмонлаб, ундан қайтарувчи ҳадислар жуда кўп. Улардан баъзиларини келтирамиз.\nИёз ибн Химор (р.а) дан ривоят қилинади. Росулуллох соллаллоху алайхи васаллам бундай дедилар: «Аллоҳ менга ваҳий қилиб (деди): «Камтарин бўлинглар. Токи биров бировга фахрланмасин. Бирон киши бирон кишига зулм қилмасин»». (Муслим: 2865)\nАбдуллоҳ ибн Масъуддан ривоят қилинади: Росулуллох соллаллоху алайхи васаллам дедилар: «Қалбида зарра оғирлигича кибр бўлган киши жаннатга кирмайди». (Муслим: 91)\nАбу Ҳурайра (р.а) айтадилар: «Бир киши (чиройли) кийимда,ўзига оро бериб, сочи таралган холда кибр билан қадам босиб юриб борар эди. Тўсатдан Аллоҳ уни ерга юттириб юборди. Энди у Қиёмат кунигача ерга шўнғиб кетаверади.» (Муслим: 2088)\nСаҳобалар ва салафи солиҳлардан ҳам талабани мутакаббирлик, мақтанчоқлик ва ўзини баланд тутишдан қайтарганлари ривоят қилинган.\nУмар ибн Хаттоб (р.а) айтадилар: «Илмни ўрганинглар. Илм учун сокинлик ва ҳалимликни ўрганинглар. Сизлар таълим бераётганларга камтарин бўлинглар. Таълим олаётган кишиларга ҳам камтарин бўлинглар. Шафқатсиз олимлардан бўлманглар. Акс холда илмингиз жоҳиллигингиздан устун бўла олмайди.» («Жамиъу -баянил - илм ва фазлиҳ» китобидан)\nМужоҳид (р.ҳ) айтадилар: «Илмни уятчан одам ҳам, мутакаббир одам ҳам ўргана олмайди» («Ал-Мажмуъ» китобидан)\nФузайл ибн Иёз айтадилар: «Аллоҳ таоло камтарин олимни яхши кўради. Шафқатсиз олимни ёмон кўради. Ким Аллоҳ учун камтарин бўлса Аллоҳ унга ҳиматини беради». («Ал-фақиҳ вал-мутафаққиҳ» китобидан).\nМасруқ айтадилар: «Кишининг Аллоҳдан қўрқиши илмли эканига кифоя қилади. Кишининг илми билан мақтаниши эса жоҳил эканига кифоя қилади».\nТалаба энг аввало камтаринлик билан сифатланиши ҳамда ўзини баланд тутиш ва Аллоҳ берган илм билан мақтанишдан сақланиши керак. Шунингдек у ўз қадрини билсин. Модомики илм олишда давом этар экан у талаба ҳисобланади. Ҳеч қачон «олим бўлдим, етар энди», деган гумон билан илмни тўхтатмасин. Тенгдошларидан ўзини илмлироқ деб санамасин, оддий одамларни эса «Улар жоҳиллар, менинг илмимга муҳтожлар», деган даъво билан менсимай, мажлислар тўрида керилиб ўтирмасин.\nИмом Абу Бакр Ожуррий олим ва шогирднинг ахлоқи ҳақида гапириб, шундай дейдилар: «Агар Аллоҳ унинг номини мўминлар орасида «Аҳли илм», деб танитса ва одамлар унинг илмига муҳтож бўлсалар, у олимга ҳам омига ҳам камтарин бўлсин. Агар илмда ўзи билан тенг бўлганларга камтарлик қилса уларнинг қалбида муҳаббат пайдо бўлиб, унга яқин бўлишга ҳаракат қиладилар. Агар уларга кўринмай қолса у билан кўришишга муштоқ бўладилар. Модомики илм олар экан уламоларга ҳам камтарлик қилиши унга вожиб бўлади. Илмда ўзидан паст бўлганларга камтарин бўлиш эса илмнинг Аллоҳ ҳузурида шарафли эканлигидандир». («Аҳлақул- улама» китобидан)\nТалаба билсинки такаббурлик–бу одамларни ундан узоқ қиладиган, одамларга уни ёмон кўрсатадиган бад сифатлардандир. Аксинча камтарлик ва мулойимлик одамларни унга яқинлаштирадиган, илмидан фойдаланишга ундайдиган сифатлардандир.\nАли (р.а) айтадилар: «Кимнинг сўзи мулойим бўлса, унга муҳаббат қўйиш вожиб бўлибди.» («Ал-фақиҳ вал-мутафаққиҳ» китобидан).\nОдатдагидек, сўзимизни шоирнинг сўзи билан якунлаймиз. У олимни такаббурлик ва бировларни менсимасликдан огоҳлантиради. Илмнинг офати кибр ва ғазаб Молнинг офати исроф ва наҳаб (талон-тарож)\n(«Жамиъу – баянил – илм» китобидан)\nТўртинчи – Уламоларни ҳурмат қилиш ва илм мажлисларида иштирок этиш\nТалабанинг одобларидан бири – уламоларни ҳурмат қилиш, улар олдида камтарин бўлиш, уларга ёмонлик қилишдан ва обрўларини тўкишдан эҳтиёт бўлишдир. Зеро олимлар юксак мартаба ва олий шараф эгалари ҳисобланадилар. Аллоҳ уларнинг қадрини кўтарди, мартабаларини олий қилди. Албатта Аллоҳ Ўзи ҳаром қилган нарсаларга риоя қилишга буюрган.\n«Кимки Аллоҳ ҳаром қилган нарсаларни ҳурмат (риоя) қилса, бас, бу Парвардигори наздида ўзи учун яхшидир». (Ҳаж: 30)\n«Ким Аллоҳ қонунларини ҳурмат қилса, бас, албатта (бу ҳурмат) дилларнинг тақводорлиги сабабли бўлур». (Ҳаж:32)\nАллоҳ ҳурмат қилишга ва улуғлашга буюрган барча нарса Аллоҳнинг қонунларидир. Шубҳасиз, уламолар ҳам мана шу буюрилган нарсалар жумласига киради. Зеро илмнинг фазилати ва уламоларнинг мартабаси ҳақида жуда кўп оят ва ҳадислар келган. Аллоҳ таоло мўмин бандаларига Пайғамбар солллаллоҳу алайҳи васаллам ҳузурларида товушларини пасайтиришга, камтарин ва ҳокисор бўлишга буюрди. Шундай қилсаларгина улар Аллоҳнинг раҳмати ва мағфиратига лойиқ бўладилар.\nАллоҳ таоло айтади: «Эй, мўминлар, (токи қилган яхши) амалларингиз ўзларингиз сезмаган ҳолларингизда беҳуда-бефойда бўлиб қолмаслиги учун сизлар (пайғамбар билан сўзлашган пайларингизда) овозларингизни пайғамбарнинг овозидан юқори кўтарманглар ва унга бир-бирларингизга очиқ (дағал) сўз қилгандек очиқ-дағал сўз қилманглар. Албатта Аллоҳнинг пайғамбари ҳузурида овозларини паст қилган зотлар-ана ўшалар Аллоҳ дилларини тақво учун имтиҳон қилган (яъни, тақво имтиҳонидан ўтган) зотлардир. Улар учун мағфират ва улуғ ажр-мукофот бордир». (Ҳужурот: 2-3)\nАлбатта, Аллоҳ таоло бандаларига буюрган бу одоб уламолар ва илм мажлисларига ҳам тааллуқлидир. Чунки уламолар пайғамбарларнинг меросхўридир. Қуръон оятлари тиловат қилинадиган, ҳадислар ривоят қилинадиган, ҳалол-ҳаром ҳукмлари айтиладиган шаръий илм мажлисларини ҳурмат қилиш ва у ерда товушни пасайтириш вожибдир. Уламоларга одобсизлик ҳисобланадиган, уларга озор берадиган нарсалардан эҳитиёт бўлиш лозим. Аллоҳ таоло айтади:\n«Мўмин ва мўминаларга бирон гуноҳ қилмасалар ҳам озор берадиган кимсалар бўҳтон ва очиқ гуноҳни ўз устиларига олибдилар». (Аҳзоб: 58)\nУламоларни ҳурмат қилишга ундовчи, уларга ёмонлик килишдан қайтарувчи ҳадислар жуда кўп бўлиб, уларнинг баъзиларини келтирамиз.\nАбу Ҳурайрадан ривоят қилинади. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам айтдилар: «Аллоҳ азза ва жала айтади: «Ким Менинг дўстимга озор берса, Мен унга уруш эълон қилурман»». (Бухорий: 7,190)\nХотиб Бағдодий Имом Шофеъий ва Абу Ҳанифадан ривоят қиладилар. Улар дейишди: «Агар уламолар Аллоҳнинг дўстлари бўлмаса, унда Аллоҳнинг дўсти йўқ экан». («Тибян» китоби)\nАбу Мусо Ашъарий (р.а) дедилар: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай дедилар: «Сочи оқарган мусулмонни ва Қуръонга чуқур кетмайдиган ёки ундан узоқлашиб кетмайдиган ҳофизи Қуръонни икром қилиш ҳамда адолатли султонни ҳурмат қилиш Аллоҳ таоло (бу кишиларни) улуғлашининг (аломатидандир)». (Абу Довуд: 4843)\nИбн Аббос айтдилар: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай дедилар: «Кичигимизга раҳм қилмаган, каттамизни ҳурмат қилмаган, яхшиликка буюриб ёмонликдан қайтарманган киши биздан эмас»». (Термизий: 1921)\nБошқа ҳадисда шундай дедилар: «Каттамизни улуғламаган, кичигимизга раҳм қилмаган, олимимизни ҳаққини билмаган киши биздан эмас». (Аҳмад: 1258)\nҚуйида уламоларни ҳурмат қилиш, илм мажлисларини икром қилиш ва у ерда одоб сақлаш ҳақида саҳобалар ҳамда салафи солиҳларнинг сўзлари ва қилган ишларидан баъзиларини келтирамиз.\nАмирул-мўминийн Али ибн абу Толиб айтдилар: «Сенинг зиммангдаги олимнинг ҳақлари: одамларга умумий салом бериб, унинг ўзига алоҳида салом беришинг, унинг олдига ўтиришинг, унинг ҳузурида қўлинг ва кўзинг билан имо-ишора қилмаслигинг, унга «Фалончи сизнинг гапингизнинг аксини айтган эди», деб айтмаслигинг, унинг олдида бировни ғийбат қилмаслигинг» (Тибян китобидан)\nАли (р.а) яна шундай дедилар: «Унга кўп савол бермаслигинг, жавоб беришда уни машаққатга қўймаслигинг, эриниб турганида уни мажбурламаслигинг, кетиш учун ўрнидан турса, кийимидан тортмаслигинг, унинг сирини фош қилмаслигинг, унинг ҳузурида биронтасини ғийбат қилмаслигинг, буларнинг ҳаммаси олимнинг ҳақларидир. Олим хурмо дарахтига ўхшайди. У сенга мевасидан ташлашини кутиб туришинг керак». (Ал-фақиҳ вал- мутафаққиҳ).\nМарҳамат қилиб умматнинг билимдони, улуғ саҳобий Абдуллоҳ ибн Аббос (р,а) илм талабидаги одоби ва илмга муштоқлиги ҳақида бизга айтганларига қулоқ солайлик. У айтадилар: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам вафот этгач, мен бир ансорий биродарга айтдим: «Келинг, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобаларидан сўраб, улардан таълим олайлик. Ҳозир улар кўпчилик». У менга шундай жавоб берди: «Эй, Ибн Аббос сенинг гапингдан ажабланаётирман. Одамларни сенга муҳтожлар, деб ўйласанми? Ахир уларнинг ичида Росулуллох соллаллоху алайхи васалламнинг қандай улуғ саҳобалари бор». Шундай қилиб, у илмни тарк қилди. Мен бўлсам саҳобалардан ҳадисларни сўраб ўргана бошладим. Агар бир кишининг ҳадис билиши менга маълум бўлса, унинг уйига борардим. Агар у тушки уйқуда бўлса, эшиги олдида ридоимни ёстиқ килиб кутиб ётар эдим. Шамол эса устимга тупроқ сочарди. Саҳобий уйқусидан уйғониб олдимга чиқиб, айтарди: «Эй, Расулуллоҳнинг амакиваччаси, сизни бу ерга нима етаклаб келди? Одам юборсангиз олдингизга ўзим борардим-ку». Мен айтардим: «Мен сизнинг олдингизга келишга ҳақлиман». Сўнгра ундан ҳадисни сўрардим. Орадан анча вақт ўтгач ансорий биродарим, мендан масала сўраш учун атрофимга одамлар йиғилиб олганини кўрди ва «Бу йигит мендан ақллироқ экан»-деди. (Алжомеъ лиахлақир-ровий ва адабис-самиъ).\nШаъбий айтадилар: «Зайд ибн Собит (р.а) уловларига миниш учун бордилар ва оёқларини узангига қўйдилар. Ибн Аббос (р.а) дарҳол бориб, узангини ушладилар. Зайд: «Қўйинг, эй Расулуллоҳнинг амакиваччаси, бундай қилманг» - дедилар. Ибн Аббос: «Йўқ, биз уламолар ва улуғларга шундай муомала қиламиз» - деб жавоб бердилар». (Жомеъу баёнил-илми ва фазлиҳи).\nҲасан ибн Али ўғлига дедилар: «Эй, ўғлим, агар уламолар билан ўтирсанг, гапиришдан кўра кўпроқ эшитишга интилгин. Чиройли жим туришни ўрганганингдек чиройли қулоқ солишни ҳам ўрган. Гарчи узун бўлса ҳам, ўзи тўхтамагунча бировнинг гапини бўлма». («Жомеъу баёнил-илми ва фазлиҳи» китобидан).\nИмом Шофеъий айтадилар: «Моликнинг ҳузурида уни иззат-икром қилганимдан китоб саҳифасининг шитиллашини эшитиб қолмасин, деб секин варақлар эдим». (Тазкиратус-сомеъ).\nШубҳасиз, толиби илмдан уларнинг олдиларида ўтириши, илмларидан ўрганиши, уларнинг хузурларида одоб сақлаши ва хизматларида бўлиши талаб қилинадиган уламолардан мақсад, илмларига амал қилувчи ва Роббиларидан тақво қилувчи уламолардир\nИбн Сийрин (р.ҳ) дедилар: «Бу илм диндир, уни кимдан олаётганизга қаранглар». («Ал-жомеъ» китобидан).\nИброҳим дедилар: «Агар бир кишидан илм олиш учун борсалар, унинг юриш-туришига, намозига ва холига қараб кейин илм олардилар». («Ал-жомеъ» китобидан).\nМашҳур уламолар талабанинг уламоларга нисбатан одоб сақлаши, камтар ва камсуқум бўлиши, мулойим ва ҳокисор бўлиши ҳақида батафсил гапирганлар. Уларнинг баъзиларини келтирамиз.\nИмом Абу Бакр Ожуррий (р.ҳ) айтадилар: «Агар талаба уламолар билан ҳамсуҳбат бўлишни яхши кўрса, уларнинг олдиларида одоб сақлаб ўтирсин ва камтарин бўлсин. Овозини уларнинг овозларидан пастлатиб гапирсин. Сўраса, камтаринлик билан сўрасин. Аксар саволи ибодатни ўрганишга қаратилган бўлсин. Сўраган нарсасини билишга муҳтож эканлигини уларга билдирсин. Агар улардан бирор илмни ўрганса, «Сизлардан кўп яхшилик ўргандим» деб айтиб, сўнгра ташаккур билдирсин. Агар улар ғазаблансалар ҳам улардан ғазабланмасин. Балки уларни ғазаблантирган сабабни қидирсин. Сўнгра дарҳол шу нарсадан тийилиб уларга узр билдирсин. Уларни хафа қиладиган савол бермасин. Барча ишида мулойим бўлсин. «Мен сизлардан кўра билимдонроқман» қабилида улар билан мунозара қилмасин. Балки баҳслашишдан мақсади, уларга чиройли муомала қилиш билан бирга улардан фойдалниш бўлсин». (Ахлоқул-улама).\nИмом Нававий айтадилар: «Талаба илмга ҳам, муаллимга ҳам камтарин бўлсин. Зеро муаллимига камтарин бўлса, илмга эришади. Биз барчага камтарин бўлишга буюрилганмиз. Устозга камтаринлик қилиш эса биринчи ўринда лозимдир. Талаба муаллимга бўйсунсин. Ишларида у билан маслаҳатлашсин. Сўнгра хаста одам билимдон, холис табиб кўрсатмаларига амал қилганидек муаллимнинг панд-насиҳатларига риоя қилсин.» («Ал-мажмуъ» китобидан).\nИмом Нававий яна айтадилар: «Агар нафсига зид бўлса ҳам муаллимини рози қилиши, унинг ҳузурида бировни ғийбат қимаслиги, унинг сирини фош қилмаслиги, уни ғийбат қилишса, тўхтатиши, агар кучи етмаса шу мажлисдан туриб кетиши, унинг рухсатисиз олдига кирмаслиги, унинг ҳузурига ҳурмат-эҳтиром билан, қалбини бекорчи нарсалардан фориғ қилиб, покиза бўлиб кириши, мажлисдаги одамларнинг елкасини хатлаб олдинга ўтмасдан, бўш жой топиб ўтириши фақат муаллимнинг ўзи ёки мажлисдагилар юқорига таклиф қилсалар олдинга ўтиши шогирднинг одобларидандир. Талаба шунингдек ўзининг тенгдошлари ва мажлис иштирокчиларига ҳам одоб билан муомала қилсин. Чунки уларга нисбатан одоб сақлаши устозига нисбатан одоблилиги ва унинг мажлисини ҳурмат қилишининг белгисидир». («Ал-мажмуъ» китобидан).\nИмом Нававий сўзларида давом этиб шундай дейдилар: «Агар муаллим унга қўрслик қилса ҳам, у биринчи бўлиб узр сўрасин. Айб ўзида эканини изҳор қилсин. Бу иши унга динида ҳам дунёсида ҳам фойда беради. Ҳамда муаллимнинг қалбида унга нисбатан яхши таассурот қолдиради. Ахир айтганлар-ку: «Ким таълим олиш хорлигига сабр қилмаса, умри жаҳолат сўқирлигида ўтади. Ким илм машаққатига сабр қилса, унинг оқибати дунё ва охиратда азизлик бўлади.» (Юқоридаги манбадан)\nТалаба уламоларни ҳурмат қилиш ва илм мажлисларини икром қилиш каби Ислом тарғиб қилган сифатлар билан сифатланиши учун қуйидаги одобларга ҳам риоя қилиши лозим.\n1- Талаба устозидан ўзи билган ҳадис ёки масалани эшитса, дарҳол устозининг сўзига қўшилмаслиги балки сукут сақлаб, қулоқ солиши лозим. Салафи солиҳлар бунинг аҳамиятли эканлигини фаҳмлашган.\nМуоз ибн Саид айтадилар: «Ато ибн Абу Рабоҳ (р.а) ҳузурида эдик. Бир киши ҳадис айта бошлаганди, бошқа бир одам унинг ҳадисига аралашди. Шунда Ато айтди: «Субҳаналлоҳ! Бу қандай ахлоқ? Бу қандай ақл? Мен бир кишидан ҳадис эшитсам, унга ўзимни бу ҳадисни яхши билмайдиган қилиб кўрсатаман. Ваҳоланки ҳадисни мен ундан кўра яхшироқ биламан»». («Ал-жомеъ» китобидан).\nХолид ибн Сафвон айтадилар: «Агар бир киши сиз эшитган ҳадисни айтаётган ёки сиз билган хабарни етказаётган бўлса, ёнингиздагиларга бундан хабардорлигингизни билдириб қўйиш мақсадида унинг сўзига қўшилманг. Чунки бу енгилтаклик ва одобсизлик ҳисобланади». («Ал-жомеъ» китобидан).\n2- Кўп бахсдан қайтариш.\nИлмда кўп бахслашиш жанжал, тортишув ва адоватга ҳамда уламоларга нисбатан ёмон гумонга бориш, уларни айблаш, ноҳақ туҳмат қилиш ва шу каби ҳаром ишларга олиб боради. Шунинг учун Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам чиройли тарзда кечмайдиган мунозарадан қайтардилар. Росулуллох соллаллоху алайхи васаллам дедилар: «Бир қавм ҳидоятдан кейин, (фойдасиз) мунозарага киришсагина адашади». (Термизий: 3250).\nСалафлардан бирлари айтганлар: «Аллоҳ бир бандага яхшиликни хоҳласа, унга амал эшигини очиб, мунозара эшигини ёпиб қўяди. Агар Аллоҳ бир бандага ёмонликни ирода қилса, унга амал эшигини ёпиб, мунозара эшигини очиб қўяди». (Фазлу илмис-салаф а(ъ)лал-холаф).\nМолик (р.ҳ) айтадилар: «Илмда тортишув қалбни қотиради ва камситишни олиб келади». (Юқоридаги манбадан).\nҲасан Басрий тортишаётган қавмни эшитиб қолиб, шундай дедилар: «Анави қавм ибодатдан зерикибди, сўз уларга енгил бўлибди, тақволари камайиб, гапга берилибдилар». (Юқоридаги манбадан).\nИмом Ибн Ражаб Ҳанбалий (р.ҳ) айтадилар: «Ҳозир одамларнинг кўпчилиги мана шу иллатга, яъни илмда кўп баҳсу мунозара қилишга гирифтор бўлганлар. Улар ким кўп гапириб, диний масалаларда кўп бахс-мунозара қилса, уни бошқалардан кўра олимроқ, деб ўйлайдилар. Бу ҳақиқий жоҳилликдир. Чунки илм кўп гапириш ёки кўп ҳадис ёд олиш эмас, балки у қалбга ташланадиган нур бўлиб, банда унинг ёрдамида ҳақни англайди ва ҳақ билан ноҳақ ўртасини ажратади». (Юқоридаги манбадан)\nИмом Абу Бакр Ожуррий (р.ҳ) илмда тортишиш ва кўп мунозара қилишдан огоҳлантирганларидан кейин бундай дедилар: «Агарда биров: бирорта илмий масала тушунарсиз бўлиб қолса, унда нима қилиши керак?»- деб сўраса, қуйидагича жавоб берилади: «Ҳақиқатда, мақсади тушунмаган илмини ўрганиш бўлса, тақводор, илмига амал қилувчи олимнинг олдига борсин ва у билан илм талаб қилувчи киши сифатида мунозара қилсин. Шунингдек, у олимга «Мен ҳақни аниқлаш мақсадида сиз билан мунозара қиляпман» - деб айтсин. Сўнгра инсоф билан, адолатли мунозара қилсин». (Ахлаақул улама)\nИмом Шофеъий айтадилар: «Агар биров билан мунозара қилган бўлсам, у тўғри йўлни топиб, ҳаққа муваффақ этилишини ҳамда Аллоҳнинг ҳифзи-ҳимоясида бўлишини хоҳладим. Агар биров билан мунозара қилган бўлсам, Аллоҳ менинг тилимдан ёки унинг тилидан ҳақни баён қилишига парво қилмадим.» (Алфақиҳ вал-мутафаққиҳ)\nИмом Ибн Жавзий уламолар ва талабаларни мунозарали масалаларда шайтоннинг васваса қилишидан огоҳлантириб, дедилар: «Улардан бири ҳақиқат рақиби томонда эканини била туриб ҳам сўзидан қайтмайди ҳамда рақиби ҳақида: у қандай ҳақ бўлиб чиқадия, деб сиқилади. Кўпинча рақиби ҳақ эканини била туриб раддия беришга ҳаракат қилади. Бу энг қабих ишдир. Аслида мунозара қилишдан мақсад ҳақиқатни аниқлаш эди.» (Юзага чиқариш эди)\nИмом Шофеиий ҳам айтганлар-ку: «Бир киши билан мунозара қилганимда, у ҳужжатни инкор этса, менинг наздимда обрў-эътибори қолмасди. Агар ҳужжатни қабул этса, иззат-икром қилар эдим». («Талбийсу Иблис» китобидан)\n3- Чигал масалалардан узоқ бўлиш\nСавол илмнинг калитидир. Лекин ўз қадрини биладиган ва уламоларни ҳурмат қиладиган талаба сўраш одобига ҳам риоя қилиши керак. У илм талабида ва ҳақни истаб савол сўраши керак. Баъзида уламоларга савол ёғдираётган шундай кишини кўрасизки унинг мақсади тўғри йўлни топиш эмас, балки уламоларни мот қилиш, оёғидан тойиш камчилигини фош қилиш ва одамлар ўртасида обрўсизлантириш бўлади.\nУламолар бундай кимсаларни тинглаб ўтириш ва уларга жавоб беришдан қайтарганлар. Чунки улар жавобга арзимайдиган аҳмоқ кимсалардир.\nИмом Ғаззолий айтадилар: «Кимда-ким ҳасад қилиб ва кўролмаганидан савол берса, унга қанчалик чиройли, фасоҳатли ва аниқ жавоб берсангиз ҳам унинг кўролмаслиги, адовати ва ҳасади зиёда бўлаверади. Яхшиси унга жавоб бермаслик, ундан юз ўгириб ўз ёғига қовурилган ҳолда ташлаб қўйиш керак.\nАллоҳ таоло айдати: «Бас, (Эй, Муҳаммад алайҳис-салом) сиз бизнинг эслатмамиздан орқа ўгириб кетган ва фақат ҳаёти дунёнигина истаган кимсалардан юз ўгиринг!» (Ван-нажм: 29-оят. «Аййуҳал-валад» китобидан).\nИмом Нававий айтадилар: «Мот қилиш ва қийин аҳволга солиш мақсадида савол берадиган киши жавобга лойиқ эмас.» («Ал-мажмуъ» китобидан).\nОлимлар ёки талабалардан бирининг обрўсини тўкиш учун чигал масалаларни восита қилиб олиш билан шайтон тузоғига илиниб қолишдан толиби илм эҳтиёт бўлиши керак.\nШунинг учун салафи солиҳлар ҳаётда деярли содир бўлмайдиган нодир масалалар хусусида бахс юритишдан ўзларини олиб қочардилар. Сабаби жуда оддий, улар мунозара ва бахсга берилиб, тойилиб кетишдан ташвишланар эдилар.\nИмом Ожуррий Хорижа ибн Зайд ибн Собитдан ривоят киладиларки, агар у кишидан биронта масала сўралса, «Бу ҳодиса рўй берганми?»-деб сўрардилар. Агар «Рўй бермади»- деб айтишса, жавоб бермас, «Ҳа»- дейишса, жавоб берардилар». («Ахлаақул-улама» китобидан)\nИмом Ожуррий бошқаларнинг хатосини топиш ва мулзам қилиш учун фақат бахс-мунозарали масалалар билан машғул бўлиб қолишдан огоҳлантириб, салафи солиҳлар бир-бирларининг хатосини топишга ҳаракат қилмаганлари, балки илмда холис мунозара қилувчи, ақлли уламо бўлганлари, шунинг учун Аллоҳ уларнинг илмини манфаатли қилганини баён қилганлар. (юқоридаги манбадан).\n4- Уламоларни камситишдан узоқ бўлиш.\nБаъзи талабалар Иблиснинг ҳийласига алданиб, биродарларидан ёки уламолардан бирининг фикри унинг фикрига зид бўлгани учун ғийбат қилади, ёмонлайди. Гоҳо бу холат ихтилоф қилиш ўринли бўлган ижтиҳодий масалаларда ҳам рўй беради.\nСўнгра ўзини унга меҳрибон кўрсатиб «Бечора фалочи фитнага тушиб қолди ёки фалон масалада хато қилди» - деб сохта дуо қилади. Бундай бадбахтликдан Аллоҳ бизни асрасин. («Талбийсу Иблис» китобидан).\nШунинг учун талаба ихтилоф одобини ўрганиши лозим. У биродарларини яхши кўришга ва илмий ихтилоф сабабли биродарининг обрўсини тўкмасликка ўзини ўргатиши керак. Шунингдек, бошқалар фикрини ҳурмат қилиш, муҳаббат ва дўстликни йўқотмаган холда, илмий йўл билан мунозара қилиш талабанинг доимий йўли бўлиши, ундан бир лаҳза ҳам ажралмаслиги лозим.\nАфсуски, фикрдаги қарама-қаршилик кўпинча шахсий адоватга, мунозарада одобсизлик қилишга, мусулмонларнинг, айникса уламоларнинг обрўсини тўкишга, хато ва камчиликларини топиб, фош қилишга олиб боради.\nИмом Нававий Ҳофиз ибн Асокирдан қуйидагиларни нақл қилдилар: «Эй биродар, Аллоҳ бизни ва сизни ўз розилигига муваффақ этсин ҳамда Ўзидан чинакам қўрқадиган, ҳақиқий тақво эгаларидан қилсин. Билингки уламоларнинг гўшти заҳарлидир. Уларни камситувчиларни шарманда қилишдаги Аллоҳнинг одати маълумдир. Ким уламоларни айблаш ва камситишда тилига эрк берса, Аллоҳ таоло уни ўлимидан олдин қалбини ўлдириш билан балога гирифтор қилади.\n«(Пайғамбарнинг) амрига хилоф иш қиладиган кимсалар ўзларга бирон фитна- кулфат етиб қолишидан ёки аламли азоб етиб қолишидан ҳазир бўлсинлар.» (Нур: 63) («Тибян» китобидан).\nБешинчиси – Илм олиш йўлида сабр қилиш\nСабр- Ислом буюрган фазилатли ахлоқлардандир. Сабр уч хил бўлади:\nАллоҳга ибодат қилишдаги машаққатларга сабр қилиш;\nАллоҳга осийлик бўладиган ишлардан тийилишда сабр қилиш;\nДунё мусибатларига сабр қилиш.\nИнсон мақсадига етиши учун сабрнинг мазкур турлари зарурдир. Зеро дунёдаги муваффақият ва охиратдаги нажот фақатгина сабр билан қўлга киритилади. Деҳқон сабр билан экинни парвариш қилмаса хосилини йиғиб-териб ололмаганидек, талаба ҳам дарс машаққатларига сабр қилмаса илмни эгаллай олмайди. Олий мақсадларга фақатгина, оғир машаққатларни босиб ўтиш ва аламли ғам-ғуссаларни бошдан кечириш билан эришилади.\nАллоҳ таоло Қуръони Каримнинг жуда кўп оятларида Росулуллох соллаллоху алайхи васалламни сабрга буюрди.\n«( Эй, Муҳаммад алайҳис-салом машаққат ва озорларга) сабр қилинг! Зотан, Аллоҳ чиройли амал қилувчиларнинг ажр-мукофотларини зое этмас.» (Ҳуд: 115).\n«(Эй, Муҳаммад алайҳис-салом бу даъват йўлида сизга етган озор-азиятларга) сабр-тоқат қилинг. Ёлғиз Аллоҳ ёрдами билангина сабр қилишга қодир бўлурсиз. Уларнинг (яъни, мушрикларнинг динга кирмаганликлари) устида маҳзун бўлманг. Уларнинг макру ҳийлаларидан сиқилманг ҳам! Зотан Аллоҳ тақводор бўлган ва чиройли амал қилувчи зотлар билан биргадир.» (Наҳл: 127-128).\n«Парвардигорларининг Юзини кўзлаб (мехнат-машаққатларга) сабр тоқат қилиб намозларини тўкис адо этган ва биз ризқ қилиб берган нарсалардан махфий ва ошкора инфоқ – эҳсон қилган ҳамда ёмонликни яхшилик билан қайтарадиган зотлар-ана ўшалар учун охират диёри бордир.» (Раъд: 22).\nАллоҳ субҳанаҳу буюрган сабр турларидан бири Аллоҳга тоат-ибодат қилишда сабр қилишдир. Аллоҳ субҳанаҳу деди:\n«У осмонлар, ер ва уларнинг орасидаги бор нарсаларнинг Хожасидир. Бас, сиз унга ибодат қилинг ва бу ибодатда сабр-тоқатли бўлинг! Унинг учун бирон «Тенг» ни билурмисиз?! (Йўқ! Билмассиз!)» (Марям: 65)\nАраб грамматикасида қатъий буйруқни ифодаловчи шакл бўлиб, оятда ана шу шакл келган «...бу ибодатда сабр-тоқатли бўлинг», яъни ўта сабрли бўлинг. Чунки тоат йўли нафснинг ичидан ҳам ташқарисидан ҳам тўсиқлар билан ўралган.\nБанда Аллоҳга ибодат қилиш борасида тоат-ибодатдан олдин ниятни тўғирлаш ва ибодатдан чалғитувчи нарсалардан юз ўгиришда сабрга мухтож бўлади. Шунингдек ибодат вақтида Аллоҳ унинг амалини кузатиб турганини ҳис қилиши ва ибодатини гўзал суратда адо этиши учун ҳам сабрга муҳтож бўлади. Ибодатни адо этгач, риё ва сумъа билан уни бекор қилиб юбормаслик учун ҳам сабр қилишга муҳтож бўлади.\nШубҳасиз, сабрга муҳтож бўладиган ибодатларнинг энг муҳими: Аллоҳнинг розилигини истаб ўрганиладиган илмдир. Хусусан, нафс роҳат ва дангасаликка жуда моилдир. Илм олиш эса оғир меҳнатга, машаққат чекишга, кечалари бедор бўлишга ва дунё неъматларининг кўпидан воз кечишга, шунингдек илм ўрганиш ва уламолар билан учрашиш учун сафар қилишига ҳамда доимий музокара, ёд олиш ва такрорлашга муҳтождир.\nҲофиз ибн Абдул Бар Яҳё ибн Абу Касирдан ривоят қиладилар. У киши айтдилар: «Отамнинг шундай деганларини эшитдим: «Илмга бадан роҳати билан эришилмайди», бошқа ривоятда: «Илм жисм роҳати билан қўлга киритилмайди.»- дейилган.\nТалаба қийинчиликларга бардошли бўлишга, кундузги машаққатлар ва тунги бедорликларни бошидан кечиришга, илм йўлида сафар оғирликларига чидамли бўлишга нафсини тайёрлаши керак. Уламолар Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг битта ҳадисларни ўрганиш учун узоқ сафарларга чиқардилар.\nҲофиз ибн Абдул Бар ривоят қиладилар. Жобир ибн Абдуллоҳга (р.а) Абдуллоҳ ибн Унайс Ансорийда (р.а) Жобир билмайдиган ҳадис борлиги ҳабари келди. Шунда Жобир (р.а) йўлга отландилар ва Абдуллоҳдан (р.а) ушбу ҳадисни тинглаш учун бир ойлик масофа йўл босиб Шом вилоятига етиб келдилар. (юқоридаги манбадан)\nИбн Аббос (р.а) дедилар: «Бизга Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг саҳобаларидан бирида ҳадис борлиги хабари келарди. Агар хоҳласам унга одам жўнатишим ва у менинг олдимга келиб ҳадис айтиб бериши мумкин эди. Лекин мен ўзим унинг олдига борардим. Токи у менинг олдимга чиқиб ҳадис айтиб бермагунича эшиги олдида кутиб турардим.» (юқоридаги манбадан).\nЯҳё ибн Саид айтдилар: «Бир ҳадис талабида бир неча кунлар ва тунларни юриб ўтказишга тайёр эдим.» (юқоридаги манбадан)\nШаъбий дедилар: «Агар бир киши Шомнинг узоқ ўлкасидан, Яманнинг узоқ ўлкасига бир ҳикматли гапни этишиш учун сафар қилса, уни «бекорга сафар қилибди»- деб ўйламайман.» (юқоридаги манбадан).\nШубҳасиз, илм орзу қилинадиган юксак мақом ва Аллоҳнинг бахтли бандалари унга интиладиган шарафли ғоядир. Ким илм талабида сабр қилса мақсадига етади. Аллоҳ унга ишини енгил, тўсиқларни босиб ўтишни осон қилиб қўяди. Айниқса ёлгиз Аллоҳдан мадад сўраса ҳамда илмнинг фазилати ва уламоларнинг мартабалари ҳақидаги далилларни қалбидан ўтказса, малоикалар унинг қилаётган бу ишидан рози бўлиб қанотларини пасайтириб туришлари ҳамда бу илм пайғамбарларнинг қолдирган мероси, тақводорларнинг озуқаси, муваффақият ва нажот йўли эканлигини доим ёд этиб турса, буларнинг барчаси толиби илмни зиёда сабрга ва илм ўрганиш учун жидди-жаҳд қилишга ундайди.\nХатиб Бағдодий Жунайддан ривоят киладилар. У зот: « Бир киши бирон нарсани жидду-жаҳд ва содиқлик билан талаб қилса, албатта уни қўлга киритади. Гарчи ҳаммасига эришмаса ҳам бир қисмини қўлга киритади» - деб айтдилар.\n(Ал-жомеъ ли ахлоқир ровий ва адабис-саамиъ)\nХатиб Бағдодий Фазл ибн Саид ибн Салимнинг қуйидаги сўзини ҳам ривоят қилганлар: «Бир киши илм таҳсилига киришди-ю, уни эгаллай олмади. Сўнг илм олишдан воз кечмоқчи бўлди. Тасодифан тоғ тепасидан катта тош устига оқиб тушаётган сув олдидан ўтиб қолди. Сув тошда ўз изини қолдирган эди. У бундан таъсирланиб ўзига: «Сув шундай майин бўла туриб мустаҳкам, баҳайбат тошда из қолдирибди. Аллоҳга қасамки, илм таҳсил қилганим бўлсин» -деди ва илм таҳсилига киришиб уни қўлга киритди» (юқоридаги манбадан)\nИмом Шофеъий айтадилар: «»\nМашаққатлар миқдорича юксакликка чиқилар\nОлийлик талаб қилган, тунларни бедор ўткизар.\nГар олийликни талаб қилса машаққатсиз\nЗое қилур умрини маҳол талабида.\n( Шофеъий девонидан)\nАбдуллоҳ ибн Муборак (р.ҳ) айтади:\nЭй, толиби илм, тақвога шошгин,\nКам ухлагин-у, тўйишдан қочгин.\n( Жамеъ баянил илм)\nКўнглингга ёқмаса жазирама ёз,\nКузнинг салқинию, қишдаги аёз.\nРом этса сени баҳор ҳавоси,\nҚачон илм оласан, ўйлагин бироз?!\nТалаба илм таҳсил қилиш вақтида оладиган лаззат ва роҳат уни сабрга ундайдиган кучли сабаблардандир.\nИмом Мовардий айтадилар: «Илм ҳар бир лаззатнинг ўрнини босувчи, ҳар қандай шаҳватдан беҳожат қилувчидир. Ким илм билан ёлғиз қолса, кимсасизликдан зерикмайди. Ким китоблардан тасалли топса, овунчоқсиз қолмайди. Илм каби ҳамсуҳбат, ҳалимлик каби ёрдамчи йўқдир.» («Адабуд дуня вад дин» китобидан).\nБундай роҳат талабага етаётган машаққатларни унуттиради ва бажараётган оғир меҳнатини енгиллатади. Чунки у илм дунёсига кириш билан ям-яшил майсазорни кўради, у ерда яйрайди, роҳатланади, натижада у илм учун бағишлаган кунларида бошқа биронта нарсада топилмаган лаззат ва роҳатни топади.\nШундай қилиб илм олишга бўлган рағбати кучаяди. Илм талабанинг наздида шундай бир нарсага айланадики ундан бир лаҳза ҳам ажралишга сабр қилолмайди, унинг ўрнига бошқа нарса бўлишига кўзи қиймайди ва ундан ҳечам тўймайди. Шунинг учун Анас ибн Молик (р.ҳ) ривоят қилган ҳадисда Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай дедилар: «Икки очкўз ҳечам тўймайди. (бири) Илмнинг талабгори, (иккинчиси) молнинг талабгори». (Ҳоким ривоят қилди)\nЯъни бу икки тоифа ўзи истаган нарсани қанчалк қўлга киритса ҳам тўймайди. Балки истагани кўпайгани сари қизиқиши ва ҳарислиги қаттиқ бўлгани сабабли яна кўпроқ қўлга киритиш пайига тушади. Лекин бу икки тоифа тенг эмас.\nШоирнинг қуйидаги гапи нақадар чиройли:\nИлм косасин сипқордим бирма-бир\nНа шароб тугади ва на мен қондим\nТалаба Имом Шофеъийнинг (р.ҳ) қуйидаги байтларини ўзига шиор қилиб олиши лозим:\nТаълим аччиғин бир соат тотмаган\nЖоҳилият хорлигин бир умр тортур\nЙигитлик, Аллоҳга қасамки, илм, тақво билан.\nЙигитлик эътиборсиздир гар иккиси йўқ бўлса.\nМуаллиф: доктор Анас Аҳмад Корзун.\n09:10 / 17.03.2017 1725\n09:11 / 17.03.2017 1724\n1797 14:03 / 24.03.2017\nҚарз олдиберди муомаласиҚарз олдибердиси жамият аъзолари ўртасидаги ўзаро муносабатлардан биридир. Инсон ҳаётининг барча жабҳаларидаги каби, динимизда бу давоми...\n2226 21:47 / 21.04.2017\nБутун оламлар сарвари Муҳаммад алайҳиссаломга очиқ мактубСаломлар бўлсин сизга, ё Расулаллоҳ Жоним пойингизга тасаддуқ, ё РасулаллоҳСизни илк бор кўрганим давоми...\n1495 10:27 / 24.03.2017\n2049 09:16 / 24.03.2017


Тошкент ерусти ҳалқа метросининг биринчи босқичи ишга тушди\nБу улкан лойиҳани лойиҳалаштириш 2017 йилда бошланган эди. Қурилишнинг бориши давлатимиз раҳбарининг доимий эътиборида бўлди. Шу кунларда ерусти ҳалқа метросининг биринчи босқичи битказилди.\nПрезидент Шавкат Мирзиёев 29 август куни бу ерга ташриф буюриб, жамоатчилик вакиллари билан бирга поездда юрди.\n«Дўстлик-2» бекатидан «Қўйлиқ» бекатигача бўлган мазкур йўналиш узунлиги 11 километр бўлиб, 7 та бекат барпо этилган. Биринчи бекатдан охиргисигача 19 дақиқада етиб олиш мумкин. Бу масофада ҳар бири 4 та вагондан иборат 4 та поезд қатнайди. Ушбу йўналиш кунига 46 минг йўловчига хизмат кўрсатиш имкониятига эга.\nБекатлар миллий колорит асосида, ўзига хос дизайнда қурилган. Улар йўловчиларга қулайлик яратувчи замонавий технологиялар, йўл кира ҳақини электрон тўлаш имконини берувчи турникетлар, эскалатор билан жиҳозланган. 225 та янги иш ўрни яратилган.\n«Қўйлиқ» бекатида кейинги босқичлар қурилиши бўйича тақдимот ўтказилди. Ерусти ҳалқа метроси лойиҳасининг умумий қиймати 422 миллион доллардан зиёд бўлиб, бешта босқичда амалга оширилиши режалаштирилган. Иккинчи босқичда Қўйлиқ бозори билан Тошкент ерости метросининг “Олмазор” бекати боғланади. Учинчи бўлиб “Беруний”, ундан кейин “Бодомзор” бекатигача бўлган қисм қурилади. Сўнгги босқичда эса ҳалқа метро линияси яна “Дўстлик” бекатига уланади. Бу йўлларнинг жами узунлиги қарийб 55 километр, бекатлар 35 та бўлади.\nНима учун дунёда атом энергетикасига бўлган муносабат ўзгармоқда\nЎзбекистон Республикаси Президенти Туркия Республикаси миллий мудофаа вазири, армия генерали Ҳулуси Акарни қабул қилди\nМБ валюта курслари 27/10/2020


ЎзМУда таълим ривожи учун «антиқа усул»...\n07.05.2019 20:00 0 5068\nКуни кеча ижтимоий тармоқларда бир расм «айланди»: Ўзбекистон миллий университетининг физика факультетида ўқишга кечикиб келаётганлар суратини ўзига хос «сазойи тахтаси»га илиб қўйишаётган экан.\n«Физика факультетида ўқийман. Эрталаб дарсга кечикиб келган талабаларни факультетга қўйишмаяпти. Устига-устак уларни суратга олиб, эшик олдига — «сазойи тахтаси»га илиб қўйишган. Маъмуриятнинг дарсга қўймасликка ҳаққи борми? Биз контракт пулини нима учун тўлаяпмиз: дарс учунми ёки ташқарида кутиб ўтириш учунми?» дея изоҳ берилади суратга. Суратни кўргач, хаёлимга келган илк савол қуйидагича бўлди:\nШундай қилиш шартмиди?\nБарчамиз болаликда севиб ўқиган «Сариқ девни миниб» асарида Ҳошимжон Рўзиевни тошбақага менгзашиб, деворий газетада уриб чиқишади. Албатта, аввало асар ёзилган давр бошқа, иккинчидан, Ҳошимжон ёш бола. Бу вазиятда эса — жаҳон университетларида ўқиш жараёнлари мутлақо ўзгача кўриниш олиб, интернет орқали таҳсил ривожланаётган даврда биз дарсга беш-ўн минут кечиккан талабани суратга олиб «мана кўринглар қолоқларни!» дея жар солмоқдамиз.\nҲалиям таълимдаги илдизи чуқур муаммолар қолиб, ташкилий ишлар ва иккиламчи нарсаларга уриниб ётибмиз. Ўйлайманки, таълим сифати кўтарилса, талаба ўқишдан манфаат сезса, ўқитувчи уни оҳанрабодек тортувчи дарслар ўтса, юз фоиз бўлмаса ҳам, кўпгина толиби илмлар дарс қолдириш тугул кечикишни ўзларига эп кўрмасалар керак.\nИчки тартиб-қоидалар нима дейди?\nЎзбекистон Миллий университети уставида талабаларга сабабларсиз дарс қолдирмаслик, кечикиб келмаслик мажбурияти юкланган. Шунингдек, бир ўқув семестри давомида сабабсиз 74 соатдан ортиқ дарс қолдириш ўқув юртидан четлатилишга сабаб бўлади. Аммо ушбу талаб ва мажбуриятлар орасида расмга олиб, барчага кўринадиган жойда илиб қўйиб, жазолаш деган қоида йўқ. Жумладан, бошқа ўқув муассасаларида ҳам. Демак, кечиккан талабаларни суратга олиб, очиқдан-очиқ уларнинг суратини жамоат жойида намойиш этиш-қонунга зид. Бунинг устига «фалон факультетни орқага тортаётган талабалар» деган тамға билан!\nБуни талаба ҳуқуқининг поймол этилиши дейиш ҳам мумкин.\nДарсга беш-ўн минут кечиккан талабани ярим соат изза қилиш, жазолаш — бу унинг таълим олиш учун сарфлайдиган вақтини талон-тарож қилишдир. Бу талабада ўқийдиган жойига нисбатан салбий муносабат шаклланишига олиб келади. Ҳеч бўлмаса, эрталаб киришга рухсат бериб, дарсдан сўнг талаба билан конструктив мулоқот олиб бориш керак. Олий ўқув юрти талабаси вояга етган онгли фуқаро саналади. Унинг дунёқараши ва фикрлаши мактаб ёки коллеж ўқувчисидан фарқ қилади.\n«Талабаларга қаттиқ туриш керак», «шундай қилмаса, дарсга ҳеч ким келмай қўяди» деган фикрлар ҳам янгради. Лекин, таълим асосини фақат қаттиққўллик ташкил этмайди. Онгли талаба авало ўз келажаги учун муҳим таълимдан мутлақо юз ўгирмайди. Талаба дарсга истар-истамас келяптими, келишни истамаятими, демак, муаммо фақат унинг ўзида эмас.\nЎзМУнинг журналистика факультетига яқинда комиссия келибди. Дарслар бошлангач, кириш эшиклари тақа-тақ беркилибди. Аммо кечиккан талабалар дераза орқали хонага киришиб, дарсда иштирок этишнинг уддасидан чиқишибди (мазкур жараён тасвирини кўриб қолдим). Хўш, кечиккани учун талабаларни киритмай, уларни таълимдан мосуво қилиб, ютамизми, ютқазамизми?\nБу гаплар билан дарсга кечикишни оқламоқчи эмасман. Таълим ўз вақтида олиниши, қоидалар ҳурмат қилиниши шарт. Аммо талабага бундай муносабат (бунинг устига «отахон» университетда) ярашмайди. Бу жамиятда тескари акс-садо бериши мумкин. Унинг ўрнига, талабани ўқитувчи келмасдан дарсхонада ҳозир бўлишга ундайдиган таълим тизими яратайлик. Талаба ҳар кунидан мамнун бўлсин. Модомики, у ҳалиям ўқув даргоҳи фаолиятидан қониқмас экан, кечикишлар, дарс қолдиришлар такрорланаверади.\nталаба кечикиш ЎзМУ\nЖамият 15/11, 15:49\nҲажв 05/12, 07:38\nҲодиса 25/07, 18:54\nХитойда ўзбекистонлик талаба ҳалок бўлди. Яна бири жиддий жароҳатлар билан касалхонага ётқизилган


5А230107 – Иқтисодиётда ахборот технологиялари ва тизимлари – TDIU\nИқтисодиётда ахборот технологиялари ва тизимлари\nМутахассислик номи, шифр: 5А230107 – Иқтисодиётда ахборот технологиялари ва тизимлари\nҚишки таътил 1-курс талабалари учун ўқув йилининг 18,19, 23, 24-ҳафталарида 2-курс талабари учун эса 17, 18,19, 23, 24-ҳафталарида бўлиб ўтади.\nБаҳорги семестр қоида тариқасида ўқув йилининг 25-ҳафтасидан бошланади. Ўқув йилинининг 40, 41 ва 42-ҳафталарида баҳорги семестр учун якуний назоратлар бўлиб ўтиши режалаштирилган.\n1-курс талабалари учун ўқув йилининг 43-52-ҳафталари ёзги таътил учун ажратилган.\n2-курс талабалари учун ўқув йили 25-39-ҳафталарда магистрлик диссертациясини ёзиш ва ҳимоя қилиш билан якунланади.\nДастур мақсади: турли мулк шаклларига тегишли, турли тармоқ, соҳаларнинг хўжалик юритувчи субъектлари, молия, кредит ва суғурта муассасалари, давлат ҳамда маҳаллий ҳокимият органлари, академик ва тармоқ илмий тадқиқот ташкилотларига тадбиқ этиш учун замонавий ахборот тизимлари ва технологияларини ишлаб чиқишни, корхона/ташкилотларда ахборотларни компьютерли қайта ишлашни, бошқарув жараёнларида фойдаланадиган ахборот тизимлари ва технологияларининг техник ва дастурий воситаларини танлашни, корпоратив ахборот тизимлари, рақамли иқтисодиётнинг технологиялари ва замонавий дастурий воситалар ёрдамида бошқарув тизимини ислоҳ қилиш орқали электрон ҳукуматни йўлга қўйишни ҳамда ривожлантириш истиқболини белгилаш билан боғлиқ комплекс масалалар мажмуасини ўргатиш.\n-замонавий ахборот тизимлари ва технологияларини яратиш ва улардан фойдаланиш билан боғлиқ бўлган ишлаб чиқариш жараёнлари мониторинги ва сифатини баҳолаш методлари ҳамда механизмларини ишлаб чиқиш;\n-корхона ва ташкилотларнинг ахборот тизимлари фаолиятини режалаштириш;\n-замонавий дастурлаш тилларидан фойдаланган ҳолда ахборотларни қайта ишлашнинг намунавий технологик жараёнларини ишлаб чиқиш;\n-ишлаб чиқариш жараёнларида ахборот тизимлари фаолиятини бошқариш;\n-ташкилот ва корхоналар фаолиятини стратегик ривожлантиришда замонавий ахборот тизимлари ва технологияларини қўллай олиш;\n-бажарилаётган назарий ва амалий ишлар мавзуси доирасида иқтисодий-математик, информацион ва имитацион моделларни ишлаб чиқиш;\n-турли мулк шаклларига тегишли, турли тармоқ ва соҳаларнинг хўжалик юритувчи субъектлари ахборот коммуникация хизматлари бўлимлари фаолияти бошқарувини ташкил этиш ва такомиллаштириш ҳамда ишлаб чиқариш ва хизмат кўрсатиш сифатини ривожлантиришнинг ахборот стратегияларини ишлаб чиқиш қобилиятларига эга бўлиши лозим.\n-қарор қабул қилиш, фаолиятни режалаштириш ва бошқарув жараёнини самарали йўлга қўйиш учун ишончли маълумотларни тўплаш ва таҳлил қилиш;\n-корхона/ташкилотнинг ички ахборот тизимини яратиш ва татбиқ этиш;\n-корхона/ташкилотнинг фаолиятининг турли кўрсаткичлари бўйича маълумотлар базасини яратиш;\n-ахборот-таҳлил фаолияти натижалари бўйича ҳисобот тайёрлаш.\nИқтисодий ҳисоб-китоб фаолияти:\n-корхона/ташкилотни ривожлантиришда иқтисодий ва ижтимоий-иқтисодий кўрсаткичлар ҳисоб-китоби учун зарур бўлган бирламчи маълумотларни тайёрлаш;\n-ҳаракатдаги меъёрий-ҳуқуқий базада келтирилган андозали услуб асосида иқтисодий ва ижтимоий-иқтисодий кўрсаткичлар ҳисоб-китобларини амалга ошириш;\n-давлат ва шахс ҳамда хўжалик фаолияти субъектлари иқтисодий фаолиятини ахборотлаштириш;\n-давлат ва шахс ҳамда хўжалик фаолияти субъектларининг замонавий ахборот тизимлари инфратузилмасини ташкил этиш;\n-ечилаётган илмий муаммолар ва топшириқларнинг концептуал ҳамда илмий ечимларини ишлаб чиқиш ва илмий-тадқиқот натижалари бўйича тавсиялар ва рақамли ишланмаларни амалиётга татбиқ этиш қобилиятларига эга бўлиши лозим.\n-корхона/ташкилот бошқарувига замонавий ахборот технологиялари ва тизимларини жорий этиш юзасидан аниқ иқтисодий ҳисоб-китобларни амалга ошириш учун зарур бўлган, олинган топшириқ бўйича ахборот маълумотларини излаш, тўплаш ва таҳлил қилиш;\n-иқтисодий маълумотлар тўпламини қўйилган топшириққа асосан замонавий ахборот технологиялари ёрдамида қайта ишлаш, таҳлил қилиш, баҳолаш, олинган натижаларни қиёслаш ва асосланган хулосаларга келиш;\n-замонавий ахборот коммуникация технологиялари ёрдамида ҳисоботлар ва ахборотлар шарҳини тайёрлаш;\n-статистик кузатишлар, электрон сўровлар, анкета сўровлари ва уларнинг бирламчи натижаларини қайта ишлаш;\n-рақамли трансформациянинг ижобий ҳамда салбий оқибатларини аниқлашда иштирок этиш, ишлаб чиқилган ахборот коммуникация дастурларини хаётга татбиқ этиш бўйича таклифлар ишлаб чиқиш қобилиятларига эга бўлиши лозим.\nДавлат ва нодавлат ташкилот;\nкорхона ва муассасалар, компаниялар (фирмалар);\nишлаб чиқариш бирлашмалари ва таркибий қисмларининг рақамли иқтисодиётдаги ахборот фаолияти;\n-таълим муассасалари ҳамда уларни бошқаришдаги ахборот жараёнлари;\n-ахборотларни компьютерли қайта ишлашни ташкил этиш восита ва усуллари, ҳамда ҳисоблаш тизимларининг дастурий ва техник воситаларини ишлаб чиқиш жараёнлари;\n-бизнесни бошқаришда ахборот тизимлари ва ахборот-коммуникация технологияларини қўллаш жараёнлари;\n-ахборот ва коммуникация технологиялари соҳасида инновациялар ва инновацион жараёнлар.\nтехнологиялари кафедраси мудири М.Абдуллаев\nGSMISM557.5Глобал стратегия, бошқарув ва ахборот тизимлари (7.5 ECTS)\nDSDM557.5Маълумотлар базаси тизимини яратиш (7.5 ECTS)\nNOM557.5Тармоқ операциялари (7.5 ECTS)\nITSIM557.5Ахборот технологиялари ва сервис инновацияси (7.5 ECTS)\nDBMM557.5Бизнесни рақамли бошқариш (7.5 ECTS)\nICTEPM557.5АКТ иқтисодиёти ва сиёсати (7.5 ECTS)\nGSMBITSM557.5 Глобал манбалар ва бизнес ва ИТ хизматларини бошқариш (7.5 ECTS)\nFPM6630 Магистерлик диссертация (30 ECTS)\nBIAE667.5Бизнес идрок ва иловалар (7.5 ECTS)\nICTSEE667.5Ахборот-коммуникация технологиялари ва ижтимоий-иқтисодий ривожланиш (7.5 ECTS)\nDIQE667.5Маълумотлар ва ахборот сифати (7.5 ECTS)\nIISCPE667.5Инновация ва ахборот тизимлари: тушунчалар ва истиқболлар (7.5 ECTS)\nSNAE667.5Ижтимоий тармоқ таҳлиллари (7.5 ECTS)\nDCMBDE667.5Маркетинг ва Big Data (катта маълумотлар) нинг рақамли муаммолари (7.5 ECTS)\nSMME667.5Ижтимоий медиа маркетинги (7.5 ECTS)\nEDMSE667.5Электрон ҳужжат айланиш тизимлари (7.5 ECTS)\nGISEAE667.5Иқтисодий таҳлилда график ахборот тизимлари (7.5 ECTS)


Ўзбекистоннинг минтақадаги мавқейи зарба едими? - BBC Uzbek - O'zbekiston\nЎзбекистоннинг минтақадаги мавқейи зарба едими? Сўнгги янгиланиш 12 октябр 2013 - 10:05 GMT\nКатта миқдордаги қарзлари сабаб, "Қирғизгаз" Россиянинг йирик давлат газ ширкатига деярли текинга тушди\nЕтакчи минтақавий таҳлилчиларга кўра, 'Қирғизгаз' давлат ширкатининг Россия қўлига ўтиши худди шу нарсани англатади.\nУларнинг фикрича, Ўзбекистон энди ўзи сув масаласида қарам бўлган Қирғизистонга таъсир кўрсатишнинг энг кучли воситасидан деярли айрилган.\nШу ҳафта жума куни Қирғизистон парламенти "Қирғизгаз"ни Россиянинг йирик "Газпром" ширкатига бериш тўғрисидаги келишувни ратификация қилди.\nБу эса, қирғиз давлат газ ширкатининг тўлиқ Россия ихтиёрига ўтганини англатади.\n"Албатта, Ўзбекистоннинг қўшни Қирғизистонга таъсир кўрсатишининг энг кучли воситаси бу - ўша газ билан боғлиқ эди. Энди, бу маънода Ўзбекистон ўзининг битта катта иқтисодий муҳим бир воситасини йўқотди", - дейди ўзбекистонлик иқтисодий таҳлилчи Анвар Ҳусаинов.\n"Яъни, "Газпром"га тазйиқ ўтказиб бўлмайди. "Газпром"нинг имкониятлари жудаям баланд. Газнинг сифати, уни ўз вақтида етказиб бериш ёки тўхтатиб қўйиш билан Қирғизистон ҳукуматини ҳушёрликка чақириб туриш имкониятига эга эдик. Ана шу имконият, менимча, жиддий бир равишда камайди":\nИқтисодий масалалар бўйича таҳлилчи. Тинглашmp3\nТаҳлилчиларга кўра, "каттагина бозори"ни йўқотиши баробарида вужудга келган бу каби вазиятнинг оқибатлари Ўзбекистон учун жиддийгина бўлиши мумкин.\nУлар Ўзбекистон ниҳоятда сувига қарам Сирдарё ва Норин дарёларининг Қирғизистондан бошланишини назарда тутиб, минтақада шундоқ ҳам ҳассос бўлган сув муаммоасининг кўлами янада кенгайиши мумкин, дейишади.\nЎзбекистон Президенти Ислом Каримов ўтган йил сентябр ойида Қозоғистонга қилган сўнгги сафари чоғидаТожикистон қураётган Роғун ва Қирғизистон тиклаётган Қамбарота ГЭСларини назарда тутиб, "вазият шу даражада кескинлашиб кетиши мумкинки, бу нафақат қарама-қаршилик, балки урушга ҳам олиб келиши эҳтимоли" мавжудлиги билан огоҳлантирганди.\n2010 йилги қонли миллий низолардан ўн минглаб одамлар жабр чекишганди\nТаҳлилчилар, шу ўринда, Қирғизистонда икки миллионга яқин ўзбеклар яшаши воқеълигини ҳам назардан қочирмаслик лозимлигини алоҳида урғулашади.\n"Уларнинг аҳволларидан хабардор бўлиб туриш, маънавий томондан ёрдам бериш учун ҳам Ўзбекистон, албатта, ҳамма вақт Қирғизистонга ўзининг сиёсий таъсирини ўтказадиган даражада кучли бўлиши керак. Мана шу маънода, сўзсиз, бу каби иқтисодий таъсир воситаларининг ўрни баланд", - дейди Анвар Ҳусаинов.\nЭслатиб ўтиш жоиз, 2010 йил июн ойида Қирғизистоннинг Ўзбекистон билан бевосита чегарадош жанубий минтақаларида ўзбеклар ва қирғизлар орасида юз берган қонли миллий низолар юзлаб инсонларнинг умрларига зомин бўлганди.\nҚурбонлар ва зўравонликлардан ҳар томонлама жиддий зиён кўрган жабрдийдалар аксариятининг ҳам маҳаллий ўзбеклар экани айтилганди.\nАгар, Қирғизистон жанубидаги фаолларнинг бераётган баҳоларига таянилса, минтақадаги ўша қирғин асоратлари ҳануз барҳам топмаган ва жабрдийдалар ҳар тарафлама ёрдамга муҳтожлар.\nТаҳлилчиларга кўра, "Қирғизгаз"ни қўлга киритиши билан Россия Туркманистон ва Ўзбекистондан Хитойга жуда катта миқдорда газ ўтадиган қувурлар назоратига ҳам имконли бўлади. "Бу эса, Хитойга қанча миқдорда газ экспорт қилинаётганини билиб туриш, муносабатлар мураккаблашган пайтда эса, ана шу газ қувурларидан таъсир қилиш воситаси сифатида фойдаланиш имконини беради", - дейди таҳлилчи Анвар Ҳусаинов.\nТаҳлилчилар наздида ҳозир Марказий Осиёда Россия ва Ғарб ўртасида гео-сиёсий рақобат ҳолати шаклланмоқда\nТаҳлилчилар наздида ҳозир Марказий Осиёда Россия ва Ғарб ўртасида гео-сиёсий рақобат ҳолати шаклланмоқда.\nАмерика Афғонистон можароси ва Хитойнинг кучайиб бораётган ҳарбий салоҳияти манзарасида минтақада қолишни истайди.\nМарказий Осиёни ўзининг "эски томорқаси" сифатида кўрувчи Россия эса, Ғарбнинг пайини қирқиш ҳаракатида.\nҒарб шу мақсадда сўнгги йилларда яна ўзининг эски иттифоқчиси бўлган Ўзбекистон билан алоқаларини кучайтириш ҳаракатига тушиб қолган.\nРоссия билан алоқалари совиб бораётган расмий Тошкент ҳам "бугун яна мутлақ Ғарб гео-сиёсатига ориентир олган давлатга айланган".\nАгар, ўтган йилги хабарларга таянилса, Ғарб Афғонистондаги ҳарбий ускуналарининг ҳам маълум қисмини Ўзбекистонда қолдирмоқчи.\nРоссия эса, айнан сув ва энергия захиралари юзасидан Ўзбекистон билан алоқалари анчайин танг Тожикистон ва Қирғизистонга орқа қилмоқда.\nЖумладан, расмий Москва Тожикистонда ўз ҳарбий базасини яна ўттиз йилча қолдириш ҳаракатида.\nРоссия сўнгги йилларда Ўзбекистон билан алоқалари ниҳоятда совуқлашган Тожикистонда ўз ҳарбий базасини яна ўттиз йилча қолдирмоқчи\nЎтган икки ўн йилликда расмий Душанбега берган ҳарбий ёрдами 400 миллион доллардан ортган.\nЯна ўз базасининг қолиш муддатини узайтириш эвазига Тожикистон Қуролли кучларини замонавий қурол-аслаҳалар билан таъминламоқчи.\nТожик ҳарбийларини ҳам текинга ўз ҳудудида тайёргарликдан ўтказиб бермоқчи.\nТаҳлилчиларга кўра, йилларки ўзи ҳар томонлама жиддий ёрдам бериб келаётган қўшни Қирғизистонни Россия минтақадаги "хос" дўсти сифатида кўради.\nУлар Россия Қирғизистонни бу қадар кучли, очиқчасига қўллаб-қувватламаганида, у мустақил давлат сифатида оёққа тура олмаган бўлишини алоҳида таъкидлашади.\nЯқинда расмий Москва Қирғизистонга 1 миллиард доллардан ортиқроқ, Тожикистонга эса, 200 миллион долларлик қурол-яроғ беришини маълум қилди.\nУстига устак, Россия Президенти Владимир Путин сўнгги йилларда Оврўосиё Иттифоқини барпо қилиш ҳаракатига тушиб қолган.\nМаҳаллий таҳлилчилар бу каби рақобат манзарасида минтақа мамлакатларига "кичик давлатлар"га хос сиёсат юритишдан ўзга чора қолмаётганини таъкидлашади.\nУларга кўра, Марказий Осиё давлатлари ўз қизиқишлари ва гео-сиёсий жойлашувларидан келиб чиқиб, Россия, АҚШ ва Хитой билан "чайқовчилик" сиёсатини тутишга мажбурлар.\nВужудга келган бу каби вазият манзарасида эса, таҳлилчилар минтақа мамлакатлари орасидаги ҳамкорлик ҳар доимгисидан ҳам муҳим ва ўзаро фойдали эканини айтишади.\nАммо таҳлилчилар биринчи раҳбарлар орасидаги муносабатлар яхшиланмас ва улар сиёсий истак-хоҳиш кўрсатишмас экан, бу нарса имконсиз эканини ҳам таъкидлашади.\nИзоҳлар Изоҳлар учун ёпиқ Изоҳларга ўтиш Барча изоҳлар 1 Aжратиш: Oхирги чоп этилган Энг кўп ўқилгани Кам ўқилгани тавсия қилиш 0 тавсия қилиш 0 Изоҳ рақами 1. Дилмурод 14/10/2013 - 6:20 GMT Зарба егани йўқ. Чунки Ўзбекистон газини сотиши керак. Ички бозорда газ сотилиши қийин кечади. Қайтага яхши бўлади.Газпром пулни вақтида тўлайди. Лўлини эшагини суғориб, пулини ол. ушбу изоҳ бўйича шикоят қилиш (Изоҳ рақами 1) Боғланма (Изоҳ рақами 1) Изоҳ қолдириш Ушбу мавзуга оид кўпроқ материаллар\nЎзбек газининг 'таги кўриниб қолдими' ё халқ ҳақида ғамхўрлик?26.10.11\n'Ўзбекистон ҳам, Тожикистон ҳам муросага бориши керак'16.04.12\n'Ўзбекистон ишлатаётган конларни Қирғизистон қайтариб олсин' 16.04.12


Роналду «Реал» учун қасос олиб, финалда Мессига қарши ўйнайдими? ЕЧЛ жуфтликлари ҳақида - Sport - Новости - Antiqa.Net\nГлавная » Доска объявлений » Sport\nЧемпионлар лигасининг чорак финали учун қуръаси шундай кўриниш олдики, 1 июнь куни кубок учун финал ўйинида Лионель Месси ва Криштиану Роналду бир-бирига қарши майдонга чиқиши мумкин.\nНимчорак финалнинг жавоб учрашувларида Роналду «Атлетико» дарвозасига ҳет-трик қилиб, жамоасини кейинги босқичга олиб ўтди, Лионель Месси эса «Лион»га ҳукм ўқиди, унинг икки голи ва икки голли паси биринчи ўйинда голсиз дуранг қайд этган французларни турнирни йирик мағлубият билан тарк этишга мажбур қилди.\nКриштиану Роналдуни Туринга ЕЧЛ кубогини ютиш учун олиб келишган, Лионель Месси ҳам ўтган йилнинг августида мавсум учун асосий вазифа - «қулоқли кубок»ни Каталония пойтахтига қайтариш эканини айтганди. Қуръадан кейин маълум бўлдики, бу икки юлдузнинг жамоалари финалга қадар ўзаро тўқнашмайди.\n10 йил давомида Роналду ва Месси ақлбовар қилмас ўйинлар кўрсатиб, 5 мартадан «Олтин тўп»ни қўлга киритишди. «Реал» ва «Барселона» эса Чемпионлар лигасида жами 7 марта ғолиб бўлди (3 марта кўк-анорранглилар, 4 марта «қаймоқранглилар»). Лекин замонанинг бу икки буюк футболчиси ЕЧЛ финалида фақат 1 марта тўқнаш келишган - 2009 йилнинг майидаги финалда ҳали Криштиану Роналду «МЮ» либосида тўп сурарди. Ўшанда сэр Алекс Фергюсоннинг охирги йилларини бошдан кечираётган манчестерликлар Пеп Гвардиола қўли остида янги даврни бошлаётган «Барселона» қаршисида ожиз қолишганди.\nЎтган йиллар давомида икки футболчи Испанияда класиколарда кўп марта ўзаро тўқнаш келишди, аммо уларни катта финалларда бир-бирига қарши кўрмадик - на клублар даражасида ва на терма жамоалар даражасида (Испания Кубоги ва Испания Суперкубоги ҳисоб эмас, бу турнирларга қизиқиш даражаси юқори эмас).\nРоналдунинг Италияга кетиши икки юлдуз атрофидаги баҳс-мунозараларни янги босқичга олиб чиқди - энди португалиялик футболчи бошқа бир топ-чемпионатда ҳам ўзини кўрсатаётгани, аргентиналик футболчи эса ўзи учун қулай шароит ҳосил қилинган қадрдон жамоасидан ташқарига чиқмаслиги ҳақида гапира бошлашди.\nБу мавсумдаги баҳслар учун 1 июнь куни «Ваньда Метрополитано»да бу икки юлдузнинг тўқнашуви ўзига хос мантиқий якун бўлган бўларди.\nАлбатта, бундай финал барча баҳсларга охирги нуқтани қўя олмайди. Лекин футбол дунёси Роналду бошчилигидаги «Ювентус» ва Месси бошчилигидаги «Барселона» ўртасидаги қарама-қаршиликка гувоҳ бўлишга ҳақлидир. Бунинг учун эса, жамоалар 4тадан учрашув ўтказиб, керакли натижаларга эришиши керак бўлади. Рақиблар ҳам финалга чиқишни истайди, масалан, «Барселона» йўлида дастлаб «МЮ» чиқади. Агар бу тўсиқдан ўта олса, каталонларни яримфиналда «Манчестер Сити» ва «Тоттенҳэм» жуфтлиги ғолиби кутиб туради.\n«МЮ» - «Барселона»\nЛа Лиганинг бу саккизликдаги охирги вакилини чорак финалда «эски таниш» бўлмиш «Барселона» кутмоқда. Кейинги 10 йил ичида бу жамоалар ЕЧЛда икки бор тўқнаш келишган, сэр Алекс Фергюсон бошчилигидаги «қизил иблислар» 2009 ва 2011 йилларда икки бор «Қулоқли кубок»ни тўртинчи бор ўзиники қилишга яқин келган, аммо икки сафар ҳам Пеп Гвардиоланинг «Барса»си устун келганди. Энди манчестерликларда ўша аламли мағлубиятлар учун ўч олиш имконияти юзага келган.\n«ПСЖ» устидан Парижда қозонилган ғалаба Оле Гуннар Сульшер ўз жамоаси футболчиларини мўъжизавий ўйинга тайёрлай олиши мумкинлигини кўрсатди. Неймар ва Мбаппе «МЮ»нинг қурбонига айланди. Навбат Месси ва Суаресга келиши мумкинми?\n«Ливерпуль» - «Порту»\nБиринчи жуфтлик ғолиби ярим финалда «қизиллар» ва «аждарлар» жуфтлиги ғолибига рўбару келади. «Ливерпуль» 1 йил муқаддам нимчорак финалда португалларга қарши ўйнаган, Клопп шогирдлари «Драгау»даги биринчи ўйиндаёқ 5:0 ҳисобида ғалаба қозониб, қарама-қаршилик тақдирини ҳал қилганди. Яқиндагина «Бавария»ни ожиз қолдирган инглизлар бу сафар ҳам яққол фаворит сифатида кўрилмоқда.\n«Аякс» - «Ювентус»\nАмстердамликлар кўпчилик учун кутилмаганда Мадридда «Реал»нинг қаторасига тўртинчи чемпионлик учун юришини тўхтатди ва мадридликларнинг Европадаги гегемонлигига чек қўйди. Энди «аяксид»ни мадридликларнинг гегемонлиги даврида асосий фигура бўлган Роналдунинг янги жамоаси «Ювентус»га қарши баҳс кутмоқда. Ўз навбатида, португалиялик ҳужумчида собиқ жамоадошлари учун ўч олиш имконияти мавжуд.\nРоналдунинг ҳет-триги «Атлетико»ни ўз уйида ўтадиган ЕЧЛ финалида томошабин бўлишга мажбур қилди. Энди унинг голлари туринликларга «Аякс»дан бир бош баландлигини исботлаш учун зарур. Ҳозирги «Ювентус» ҳозирги «Реал»дан бирмунча кучли, аммо «Аякс»да ҳам «олтин авлод» етишиб чиққан.\n«Тоттенҳэм» - «Манчестер Сити»\nЕЧЛнинг чорак финалида «инглизча чойхўрлик»дан қочиб қутилиб бўлмади. Кейинги 10 йил ичида илк марта АПЛдан биратўла 4 жамоа чорак финалга чиқди ва энди камида битта инглиз жамоаси яримфиналда бўлиши учун иккита инглиз клуби ўзаро ўйнайди. Уларнинг жорий мавсумдаги ягона учрашуви ўтган йилнинг октябрида ўтказилган, ўшанда «шаҳарликлар» Лондондаги ўйинда минимал ҳисобда ғалаба қозонишган.\nЕЧЛда «шпорлар» 8 йилдан буён чорак финалга чиқа олмаган (2010/2011 йилги мавсумда лондонликлар чорак финалда ўйнаб, «Реал»га қарши икки ўйинда 0:4 ва 0:1 ҳисобларида мағлуб бўлганди), «Аякс» эса кейинги 16 йил ичида ЕЧЛнинг бу босқичида ўйнамаган. Агар «Сити» ва «Юве» ўз ўйинларида ғалаба қозонса, яримфиналда Хосеп Гвардиола ОАВда ўзининг кейинги жамоаси деб айтилаётган «Ювентус»га қарши ўйнайди.\nUshbu Xabar Haqida Do'stlaringizga Ham Xabar Bering!\nЕщё (Boshqa bo'limlar)\nKorona Virus haqida barcha yangiliklar va ma'lumotlarga ega bo'ling\nSIZ QAYSI VILOYATDANSIZ?\nMen boshqa davlatdan\nНаш Контакты • Для рекламы\nwww.Antiqa.net 2016 - 2020\nMobile version PDA | Copyright Design by Pro "S"\nDesign version 1.00