ФАРЗ НАМОЗЛАРИНИНГ СУННАТЛАРИ\nУмму Ҳабийба розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади: «Қайси бир мусулмон банда ҳар куни фарздан ташқари ўн икки ракъат ихтиёрий намоз ўқиса, албатта, Аллоҳ унга жаннатда уй қуриб беради», дедилар.\nУмму Ҳабийба: «Шундан кейин уларни доимо ўқиб келмоқдаман», дедилар».\nТермизий: «Пешиндан олдин тўрт ва кейин икки ракъат. Шомдан кейин икки ракъат, Хуфтондан кейин икки ракъат. Бомдоддан олдин икки ракъат»ни зиёда қилган».\nШарҳ: Ҳанафий мазҳаби ушбу ривоятни маҳкам ушлаб, ҳаётга яхшилаб татбиқ қилган мазҳабдир. Ушбу ҳадисда фарз намозларига тобеъ суннатларни қўймай ўқиб боришга қаттиқ тарғиб ва улкан ваъда бордир.\nБу ваъда, жаннатда ушбу намозлар учун мукофот тарийқасида Аллоҳ таоло томонидан қуриб бериладиган алоҳида уйдан иборатдир.\nФарз намозларга тобеъ суннат намозларини қўймай ўқиб боришга бундан ортиқ тарғиб бўлмаса керак. Шунинг учун ҳам Умму Ҳабийба онамиз, ушбу ҳадисни эшитганларидан бошлаб, у намозларни асло қўймаганлар. Биз ҳам худди шундоқ қилишимиз керак.\nФарз намозларидан олдин ўқиладиган суннат намози ўзига хос равишда фарз намоздан олдин, машқ - тайёрланиш вазифасини ҳам ўтайди. У намозни ўқиб, анча тайёрланиб олган намозхон учун фарз намозининг хушуъ-хузуъини жойига қўйиш осон бўлади.\nФарз намозларидан кейин ўқиладиган суннат намозлари эса, фарз намозда баъзи қусур ва камчиликлар содир бўлса, ўрнини тўлдириш вазифасини ўтайди.\nШунинг учун ҳам шариатда бу намозларни «мукаммилот» - тўлдирувчи намозлар деб аталади.\nОиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Бомдоднинг икки ракъати дунё ва ундаги нарсалардан яхшидир», дедилар». Муслим, Аҳмад, Термизий ва Абу Довуд ривоят қил ган.\nАҳмад: «Агар сизни отлиқлар қувиб турса ҳам иккисини қўйманглар»ни зиёда қилган».\nШарҳ: Ушбу ҳадисда Бомдоднинг икки ракъат суннати ҳақида сўз бормоқда. У икки ракъат намоз энг фазилатли вақтда ўқилади. Унинг савоби ниҳоятда улкандир. Агар Бомдоддаги икки ракъат суннат намознинг савобини бу дунёнинг ўлчови билан ўлчайдиган бўлсак, дунёнинг ҳаммасидан ва ундаги нарсаларнинг ҳаммасидан ҳам яхши бўлади.\nДемак, ҳар куни саҳар туриб, яхшилаб таҳорат қилиб икки ракъат Бомдод суннатини ўқиган одам дунёдаги энг кўп савоб олган одам бўлар экан.\nБомдоднинг суннатини ўқиш қанчалар зарур эканини Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг:\n«Агар сизни отлиқлар қувиб турса ҳам иккисини қўйманглар», деган сўзларидан тушуниб олсак бўлаверади. Яъни, душман бостириб келиб турса ҳам Бомдоднинг икки ракъат суннатини тарк қилманг, деганлари.\nЯна ўша кишидан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам нафллардан ҳеч бирига Бомдоднинг икки ракъатига аҳд қилганларидек шиддатли аҳд қилмаган эдилар». Учовлари ривоят қилишган.\nШарҳ: Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг Бомдоднинг икки ракъат суннатини бирон марта тарк қилганларини ҳеч ким билмайди. Ҳатто, саҳобалар билан ғазотдан келаётиб ухлаб қолганларида ҳам, олдин икки ракъат суннатни ўқиб олиб, кейин фарзнинг қазосини ўқиганлар.\nДемак, сиз билан биз ҳам бу намозга қаттиқ эътибор беришимиз керак.\nЯна ўша кишидан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам Бомдод намозидан олдинги икки ракъатни енгил ўқир эдилар. Ҳаттоки, мен, «Уммул китоб»ни ўқидиларми?» деб ўйлардим». Учовларидан фақат Термизий ривоят қилмаган.\nШарҳ: «Уммул Китоб» - «Фотиҳа» сураси. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Бомдоднинг икки ракъат суннатини жуда ҳам енгил ўқиганларини Оиша онамиз «Фотиҳа» сурасини ўқиганчалик, деб васф қилмоқдалар.\nБу шак эмас, балки тез ўқишни баён қилиш услуби, холос. Зотан Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг Бомдоднинг икки ракъат суннатида нимани ўқишлари ўта маълум ва машҳур нарса.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Бомдоднинг икки ракъатида «Қул йа' айюҳал кафиру'н» ва «Қул ҳуваллоҳу аҳад»ни ўқирдилар». Бешовларидан фақат Бухорий ривоят қилмаган.\nШарҳ: Уламолар жумҳури ушбу икки сурани Бомдоднинг суннатида зам қилиш мустаҳабдир, деганлар.\nИбн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам Бомдоднинг икки ракъатида «Қу'лу' а'манна' билла'ҳи ва ма' унзила илайка» билан «Оли Имрон»даги: «Таъа'ла ила' калиматин сова'ин байнана' ва байнакум»ни ўқир эдилар». Муслим ва Абу Довуд ривоят қилган.\nШарҳ: Демак, аҳёнда Пайғамбар алайҳиссалом ушбу икки оятни ҳам Бомдод суннатида зам қилганлар.\nИбн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан ўн ракъатни ёдлаб олдим: Икки ракъат Пешиндан олдин, икки ракъат ундан кейин. Икки ракъат Шомдан кейин, уйларида. Икки ракъат Хуфтондан кейин, уйларида. Икки ракъат Бомдод намозидан олдин. У соатда Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг олдиларига кирилмас эди».\nШарҳ: Шофеъий ва Ҳанбалий мазҳаблари ушбу ривоятга амал қиладилар. Ушбу ривоятдан суннат намозни уйда ўқиш афзал экани чиқади.\n«У соатда Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг олдиларига кирилмас эди».\nЧунки у зот бу пайтда ибодат ила машғул бўлур эдилар.\nЯна ўша кишидан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам билан Пешиндан олдин икки сажда, ундан кейин икки сажда, Шомдан кейин икки сажда, Хуфтондан кейин икки сажда, Жумадан кейин икки сажда ўқидим. Шом, Хуфтон ва Жума(суннати)ни Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам билан бирга уйларида ўқидим».\nШарҳ: Ушбу ривоятда «ракъат» сўзи ўрнига «сажда» сўзи ишлатилмоқда.\nДемак, ўша вақтда ушбу истилоҳ ҳам ишлатилган. Жумадан кейин икки ракъат суннат ўқишни Шофеъийлар шу ривоятдан олганлар. Бу ривоят ҳам олдингисини таъкидлаб келмоқда. Фақат бунда Бомдод зикр қилинмаган. Афтидан ўша куни Ибн Умар ёки Бомдодни бошқа томонда ўқиганлар, ёки Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам билан бирга ўқиш имконлари бўлмаган. Ёки аввалги ривоятда зикр қилинганидек:\n«Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг олдиларига кира олмайдиган вақт» бўлгани учун кира олмаганлар.\nОиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам Пешиндан олдинги тўрт ракъатни ва Бомдоддаги икки ракъатни ҳеч қўймас эдилар». Ушбу уч ҳадисни Бешовлари ривоят қилишган.\nШарҳ: Ушбу зикр қилинган намозлар таъкидланган суннат намозлардир. Фақат Пешиндан олдинги суннатнинг сони икки хил. Икксини ҳам Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ўқиганлар. Тўрт ракъатлисини Ҳанафийлар, икки ракъатлисини бошқалар олганлар.\nХулоса қилиб айтадиган бўлсак, таъкидланган суннат намозларига ҳанафий мазҳаби алоҳида эътибор билан қараган. Бунга Пайғамбар алайҳиссаломнинг суннатларидан ҳужжатлар келтирганлар.\nУ зот баъзи вақтларда суннат намознинг қазосини ўқиганлари ҳақида ривоятлар ҳам бор.\nШунингдек, сафарда ҳам юриб кета туриб суннатни ўқиш имкони бўлмаса ўқимаса, майли. Аммо тўхтаб турганда ўқилади, деганлар.\nАбдуллоҳ ибн Муғаффал розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Икки азоннинг орасида намоз бор», деб икки марта айтдилар. Сўнгра учинчисида: «Ким хоҳласа», дедилар». Бешовларидан фақат Термизий ривоят қилмаган.\nШарҳ: Ушбу ҳадисдаги икки азондан мурод вақтли намозга айтиладиган азон ва иқоматдир. Иккисини қўшиб, икки азон, деб аташлик урф бўлгандир. Бундан ҳар бир азондан кейин ва иқоматдан олдин икки ракъат қўшимча намоз ўқиб олиш яхшилиги келиб чиқади.\nАммо ўша амрдан кейин, ким хоҳласа, деб, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам томонларидан истисно қилиниши, бу ишни таъкид қилинмаган суннат намоз ҳолига айлантиргандир.\nАбдуллоҳ ал-Музаний розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Шом намозидан олдин намоз ўқинглар, деб айтдилар, учинчи мартада одамлар уни суннат қилиб олишини ёқтирмай, ким хоҳласа, дедилар». Бухорий ва Абу Довуд ривоят қилган.\nШарҳ: Аввало ҳадиси шарифнинг ровийcи Абдуллоҳ ал-Музаний розияллоҳу анҳунинг тўлиқ исмлари Абдуллоҳ ибн Муғаффал ал-Музаний бўлиб Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан бир нечта ҳадислар ривоят қилди.\nБу кишидан Абдуллоҳ ибн Бурайда, Абу Муаммар, Абдулворис, Ҳусайнул Муаллимлар ривоят қилишди. Бу зот ривоят қилган ҳадисларни уч «Саҳиҳ» соҳиблари ўз китобларига киритишган.\nБошқа бир, Абу Довуд қилган ривоятда: «Шомдан олдин икки ракъат намоз ўқинглар», дейилган.\nБу юқоридаги ривоятни ўзига хос шарҳ қилади. Бу ҳадиснинг ҳукми ҳам худди олдинги ҳадисни ҳукмига ўхшаб, таъкидланмаган ишга айланиб қолган.\nҲанбалий мазҳаби ҳақиқатан ушбу ҳадисни суннат қилиб олган, десак муболаға қилмаган бўламиз. Уларнинг бугунги кунги вакиллари доимий равишда Шомдан олдинги икки ракъат намозни ўқишади. Шунинг учун айниқса, ҳарамайни шарифайнига борган кишилар бу ҳолни кўриб ҳайрон бўлишлари керак эмас.\nБошқа мазҳаблардан Шофеъий мазҳабида бу намозни ўқиш ҳақида сўз борса ҳам уларнинг ўқишлари унча мулоҳаза қилинмайди. Моликий мазҳаби эса вақт қисқалиги учун бу намозни ўқиш макруҳ, деганлар. Афтидан уларга ушбу ҳадис саҳиҳ равишда етиб бормаган бўлса керак.\nУмму Ҳабийба розияллоҳу анҳодан ривоят: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким Пешиндан олдинги тўрт ракъатни ва ундан кейинги тўрт ракъатни муҳофаза қилса, Аллоҳ унга дўзах ўтини ҳаром қилади», дедилар». Сунан эгалари ривоят қилган.\nШарҳ: Пешиндан кейин икки ракъат суннат ўқиш таъкидланган қўшимча намозлар ичида ўтган эди. Энди таъкидланмаган қўшимча намозлар ичида унинг ўрнида тўрт ракъат зикр қилинмоқда.\nИбн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Асрдан олдин тўрт ракъат намоз ўқиган одамни Аллоҳ раҳм қилсин», дедилар». Абу Довуд ва Термизий ривоят қилган.\nШарҳ: Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам гап оҳангларининг ўзи бу намозни таъкидланмаган, қўшимча намоз эканини кўрсатиб турибди. Ким рағбат қилиб, Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг тавсиялари, асрдан олдинги тўрт ракъат суннат, деб ният қилиб ўқиса, савоб олади, Аллоҳ таоло унга раҳм қилади.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ким Шомдан кейин олти ракъат намоз ўқиб, уларнинг орасида ёмон гап гапирмаган бўлса, бу унинг учун ўн икки йиллик ибодатга тенг бўлади», дедилар».\nБошқа бир ривоятда: «Ким Шомдан кейин йигирма ракъат намоз ўқиса, Аллоҳ унинг учун жаннатда бир уй бино қилур», дейилган. Икки ҳадисни Термизий ривоят қилган.\nШарҳ: Ушбу намоз ҳақида бошқа ҳадислар ҳам келган. Уларда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ўзлари ва саҳобаи киромлар бу намозни ўқиганлари ҳақида сўз боради.\nБу намоз «ғафлат» намози номи билан машҳур бўлган. Чунки кўпчилик бу намозни ўқимай ғафлатда қолади. Ушбу, ғафлат намози ҳам таъкидланмаган қўшимча намозлардан ҳисобланади. Ким суннатга амални ният қилиб, уни ихлос билан ўқиса, қилинган ваъдаларга эришади.\nВоил ибн Ҳужр розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам қачон сажда қилсалар, икки тиззаларини икки қўлларидан олдин қўяр эдилар. Қачон турсалар, икки қўлларини икки тиззаларидан олдин кўтарар эдилар». «Сунан» эгалари ривоят қилишган.\nШарҳ: Аввало ҳадиснинг ровийcи Воил ибн Ҳужр розияллоҳу анҳу билан яқиндан танишиб олайлик:\nВоил ибн Ҳужр ибн Робиъа ал-Ҳазрамий, кунялари Абу Ҳунайд.\nБу саҳоба «Ҳазрамавт» қабилаларининг биридан бўлиб, оталари шу қабиланинг бошлиғи эдилар.\nОталари бу кишини Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга элчи қилиб юборишларидан олдин, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам у кишининг келишларини башорат бериб:\n«Воил ибн Ҳужр узоқ бўлган Ҳазрамавтдан, Аллоҳ ва Расулига рағбат билан итоат қилган ҳолда келади», деб айтдилар.\nУ келганда ўз ёнларига ўтказиб:\n«Эй, Парвардигоро, Воил ва унинг зурриётини баракалик қилгин», деб дуо қилдилар.\nСўнгра Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бу кишини қабилаларига яна бошлиқ қилиб тайинладилар.\nКейинчалик у киши Куфада истиқомат қилди. Али розияллоҳу анҳу билан Сиффин урушида иштирок этдилар.\n1. Саждага кетаётганда олдин тиззаларни, кейин қўлларни қўйиш.\n2. Саждадан тураётганда олдин қўлларни, кейин тиззаларни кўтариш.\n«Саждада мўътадил бўлинглар. Бирортангиз ҳам чиғаноғини итга ўхшаб ёймасин», дедилар». Бешовлари ривоят қилган.\nШарҳ: Ит икки кафти ва чиғаноқларини ерга қўйиб ётади. Намозхон ўшандоқ қилмаслиги керак. Кафтларини қўйиб, чиғаноқларини кўтариб туриши керак.\n«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам қачон намоз ўқисалар, икки қўлларини очиб қўяр эдилар. Ҳатто қўлтиқларининг оқи зоҳир бўлар эди». Икки Шайх ривоят қилганлар.\nБошқа бир ривоятда: «Қачон намоз ўқисалар, қўлларини қочирар эдилар. Ҳатто, қўзичоқ қўллари орасидан ўтмоқчи бўлса, ўта олар эди», дейилган.\nШарҳ: Бу ривоятда саждада турган одам чиғаноқларини қанчалик кўтариб туриши ҳақида сўз бормоқда. Демак, у уларни ерга ҳам, қорнига ҳам яқин қилмай кўтариб туриши лозим.\n«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам билан бирга намоз ўқир эдик. Биримиз ҳароратнинг шиддатидан кийимнинг бир тарафини сажда қиладиган ерга қўяр эди». Бешовлари ривоят қилган.\nШарҳ: Бу ҳадисни тўғри тушунишимиз учун ўша вақтдаги шароитни тўғри тасаввур қилишимиз керак. У вақтда сажда қиладиган гиламлар, турли жойнамозлар йўқ эди. Ҳатто Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг масжидлари ҳам қуруқ ердан иборат эди. Намозхонлар ёмғир ёғса, лойга, ҳаво исиб кетса, оловдек қизиб турган тошли ерга сажда қилар эдилар. Сажда қиладиган жойларига соладиган нарсалари йўқ эди. Шунинг учун ноилож қолганларидан сажда қилаётиб, кийган кийимларининг бир тарафини қўйиб туриб сажда қилиб олар эдилар. Шунинг учун ҳам уламоларимиз ноилож қолган одамдан бошқага кийимининг бир тарафига сажда қилиш мумкин эмас, деганлар.\n«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам қачон сажда қилсалар «Аллоҳумма лака сажадту ва бика а'манту ва лака асламту. Сажада важҳи' лиллази' холақаҳу ва соввароҳу ва шаққо самъаҳу ва басороҳ. Табарокаллоҳу аҳсанул холиқийн», дер эдилар».\nШарҳ: Дуонинг таржимаси:\n«Эй, бор Худоё, Сенга сажда қилдим ва Сенга иймон келтирдим ва Сенга Ислом келтирдим. Юзим ўзини халқ қилган, суратини берган, қулоғи ва кўзини очган зотга сажда қилди. Энг яхши холиқ Аллоҳ олий ва муқаддас бўлди».\n«У киши Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам билан бирга намоз ўқиган, у зот рукуъларида «Субҳа'на Роббиял Азийм» ва саждаларида «Субҳа'на Роббиял Аъла'» дер эдилар. Қачон раҳмат оятидан (ўқиб) ўтсалар, тўхтаб сўрар ва азоб оятидан (ўқиб) ўтсалар, тўхтаб паноҳ тилар эдилар».\nАбу Довуд ва Термизийлар ривоят қилганлар.\n1. Рукуъда «Субҳа'на Роббиял Азийм»ни айтиш.\n2. Саждада «Субҳа'на Роббиял Аъла'»ни айтиш.\n3. Раҳмат оятини ўқиганда, Аллоҳ раҳматини сўраш.\n4. Азоб оятини ўқиганда, Аллоҳдан паноҳ сўраш.\n«Қачонки «Фасаббиҳ бисми Роббикал Азийм» нозил бўлганда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:\n«Буни рукуъларингизда қилинг», дедилар.\nҚачонки, «Саббиҳисма Роббикал Аъла'» нозил бўлганда у зот:\n«Буни саждаларингизда қилинг», дедилар».\nШарҳ: Бу ҳадисдан рукуъ ва сажда ўқиладиган тасбиҳларимиз Қуръони Карим оятлари эканини билиб оламиз.\n«Фасаббиҳ бисми Роббикал Азийм» (улуғ Роббингнинг исмини поклаб ёд) эт ояти нозил бўлганда Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам бу оятни рукуъларингизда айтинг деган эканлар.\n«Саббиҳ исма Роббикал Аъла'» (Олий мақом Роббингнинг исмини поклаб ёд эт) ояти нозил бўлганда эса, бу оятни саждаларингизда айтинг, деган эканлар.\nШунинг учун бу оятларни ҳаммамиз рукуъ ва саждаларимизда айтиб келамиз. Аввал айтилганидек энг ози уч марта айтилиши керак. Кўпи эса ўн марта дейилган. Чунки Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам шундоқ қилганлар.\n«Маҳбубим, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам мени рукуъ ва сажда қилган ҳолимда қироат қилишдан наҳий қилдилар».\nШарҳ: Шунинг учун уламолар рукуъ ва саждада Қуръон қироат қилиш ҳаром, деганлар.\nАввало, у ибодат, Аллоҳга қурбат ҳосил қилиш учун зарур нарса. Иккинчидан, поклик, озодалик ва соғлик учун ўта муҳим омил.\nАллоҳ таоло: «Агар жунуб бўлсангиз, бас покланинг», деган. (Моида сураси, 6-оят)\nВа яна: «Ва жунуб ҳолингизда, то ғусл қилмагунингизча (масжидда турманг) магар йўлдан ўтсангиз», деган. (Нисо сураси, 43-оят)\nШарҳ: «Жунуб» сўзи луғатда четда турувчи, маъносини англатади.\nШариатда эса жинсий яқинлик, уйқуда булғаниш ва бошқа сабабга кўра маний чиқариб, ғусл вожиб бўлган шахсга айтилади.\nҒусл вожиб бўлган одам намоздан, Қуръондан, масжиддан ва шариат кўрсатган бошқа нарсалардан четда бўлгани учун ҳам «жунуб» номини олган.\nҒусл масаласи Қуръони Карим муолажа қилган масала эканлигини, ушбу бобдаги ҳадислар Қуръонда ғусл ҳақида келган оятларнинг шарҳи каби эканлигини англатиш учун Аввало, оятлар зикр қилинмоқда.\nБиринчи оятда жунуб бўлган одам покланиши, яъни, ғусл қилиши вожиблиги таъкидланмоқда.\nИккинчи оятда эса жунуб одам ғусл қилмагунча масжидда тура олмаслиги, магар ғусл учун ўтишга бошқа йўл бўлмаса, масжид орқали ўтиши мумкинлиги ҳақида сўз бормоқда.\nДемак, жунублик одамнинг баъзи бир нарсалардан четда бўлишига сабаб бўлар экан.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қачонки, у (эр) у(хотин)нинг тўрт мучаси (қўл-оёғи) орасига ўтирса ва унга яқинлик қилса, батаҳқиқ, ғусл вожиб бўлади», дедилар».\nБошқа ривоятда: «Агар туширмаса ҳам», дейилган.\nЯна бошқа бир ривоятда: «Хатна қилинган жой хатна қилинган жойга тегса», деганлар. Бешовларидан фақат Термизий ривоят қилмаган.\nШарҳ: Ушбу ҳадисда ғуслни вожиб қилувчи сабабларнинг энг асосийси ҳақида сўз юритилмоқда. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам жинсий яқинликни англатувчи сўзни очиқчасига айтмай, киноя билан баён қилмоқдалар.\n1. Жинсий яқинликдан кейин ҳам эрга, ҳам хотинга ғусл вожиб бўлади.\n2. Жинсий яқинликда маний тушишининг ғусл вожиб бўлишига алоқаси йўқ. Жинсий алоқа бўлдими, маний тушса ҳам, тушмаса ҳам ғусл вожиб бўлаверади. Буни «Агар туширмаса ҳам» деган жумладан олинади.\n3. Ғусл вожиб бўлиши учун эркакнинг хатна қилинадиган жойи аёлнинг хатна қилинадиган жойига тегса бўлди. Иссиқ минтақаларда, хусусан, араб юртларида қизларни ҳам хатна қилиш одати бор. Унда фаржнинг ичидаги бир оз ўсиб турадиган қисми хатна қилинади. Уламоларимиз эркакнинг хатна қилинган жойи аёлнинг хатна қилинган жойига тегиши учун эркак аъзосининг бош қисми аёл аъзосига кириши керак, дейдилар. Ана шу ҳолат юзага келганда икковларига ҳам ғусл вожиб бўлади.\nОиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади: «Бир одам аҳлига яқинлик қилиб, маний туширмаган киши ҳақида, икковларига ғусл вожиб бўладими», деб сўради. Оиша ўша ерда ўтирган эди. Бас, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Албатта, мен буни манави билан қиламан. Сўнгра ғусл қиламиз», дедилар». Муслим ривоят қилган.\nШарҳ:Ушбу ҳадиси шарифда жинсий алоқа пайтида маний тўкилмаса ҳам барибир эркакка ҳам, аёлга ҳам ғусл вожиб бўлиши таъкидланмоқда. Сўровчи ҳам саволида «икковларига ғусл вожиб бўладими?» деб ҳам эр, ҳам хотин ҳақида сўрамоқда. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳам ўз жавобларида:\n«Албатта, мен буни манави билан қиламан. Сўнгра ғусл қиламиз», деб Оиша онамизни кўрсатмоқдалар ва маний тушмаса ҳам эр хотинга баробар ғусл вожиб бўлишини таъкидламоқдалар. Шундан, бу Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ўзлари қилган иш эканини ҳам билиб олмоқдамиз.\nЯна Оиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади. У киши айтадиларки: «Қачонки, хатна қилинган жой хатна қилинган жойдан ўтса, батаҳқиқ, ғусл вожиб бўлади. Мен буни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам билан қилганман ва иккаламиз ғусл қилганмиз». Термизий ривоят қилган.\nШарҳ: Оиша онамиз баён қилаётган бу масала ҳам, яъни эркакнинг хатна қилинган жойи аёлнинг хатна қилинган жойига тегса, икковларига ҳам ғусл вожиб бўлиши масаласи ҳам бобнинг биринчи ҳадисида ўтган эди. Аммо бу ҳадисда батафсилроқ баён қилинмоқда. Бу ишни Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам қилганликлари очиқ-ойдин айтилмоқда.\nБу масалада ҳушёр бўлиш зарур. Тўлақонли жинсий яқинлик бўлмади-ку, деб дангасалик туфайли ғусл қилмай гуноҳга ботишдан сақланиш керак.\nУбай ибн Каъб розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади. У киши айтадиларки: «Сувдан сув (вожиб) бўлади», деб берган фатволари Исломнинг аввалида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам берган рухсат эди. Сўнгра, кейинроқ ғусл қилмоққа амр қилдилар». Абу Довуд ва Термизий ривоят қилишган.\nШарҳ: Ушбу ривоят ила жинсий яқинлик қилганда маний тўкилмаса ҳам ғусл вожиб бўлишига қарши пайдо бўлиши мумкин бўлган бир иштибоҳ кўтарилмоқда. Чунки авваллари «Сувдан сув (вожиб) бўлади» деган фатво кенг тарқалган. Бу - маний сувидан, ғусл суви вожиб бўлади, дегани. Яъни, ким маний сувини тўкса, сув ила ғусл қилмоғи вожиб бўлади. Борди-ю маний тўкилмаса, сув ишлатиб ғусл қилиш ҳам вожиб бўлмайди, дейилмоқчи.\nДарҳақиқат, Исломнинг дастлабки пайтларида маний тушмаса ғусл қилмасликка Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам рухсат берганлар.\nИмом Муслим ривоят қилган ҳадисда қуйидагилар айтилади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам Атабоннинг остонаси олдида тўхтаб, уни чақирдилар. У иштонини судраб югуриб чиқди. Расули Акрам соллаллоҳу алайҳи васаллам бу одамни шошириб қўйдикми, дедилар. Атабон эса:\n«Эй, Аллоҳнинг Расули, қачонки эр шошилиб хотинига манийсини туширмаса, унга нима вожиб бўлади?» деди.\n«Фақат сувдан сув (вожиб( бўлади», дедилар.\nМана шу гапдан кейинчалик, саҳобалар ичида тарқалган, сувдан сув (вожиб) бўлади, деган фатво бериб юборилган.\nЭҳтимол, умуман, ғусл нималигини билмай юрган одамларга бирданига оғир келмасин, деб аввал фақат маний тушгандагина ғусл вожиб бўлади, дейилгандир. Кейинчалик эса бу ҳукм насх этилиб (амалдан қолдирилиб), маний тушмаса ҳам ғусл вожиб бўлиши тайин қилинган.\nҲозирги кунимизда ҳам кўпгина китобларда мазкур ҳадис ва фатволар ҳеч қандай изоҳсиз ёки шарҳсиз келтирилганини кўрамиз. Демак, бу нарса амал учун эмас, фақат маълумот учун келтирилган бўлади.\nШунинг учун «фалон китобдаги келтирилган ҳадисда «Сувдан сув (вожиб) бўлади», дейилган экан, жинсий яқинлик пайтида маний тушмаса ғусл вожиб бўлмас экан», дейишга ҳеч кимнинг ҳаққи йўқ.\nУмму Салама розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади: «Умму Сулайм Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ҳузурларига келди ва: «Эй, Аллоҳнинг Расули, албатта, Аллоҳ ҳақдан ҳаё қилмайди. Аёл киши эҳтилом бўлса, ғусл қиладими?» деди.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ҳа, вақтики сувни кўрса» дедилар.\n«Қўлгинанг қурисин, бўлмаса, боласи унга нимадан ўхшар эди», дедилар». Учовлари ривоят қилишган.\nШарҳ: Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан савол сўраб келган саҳобия аёл Умму Сулайм ҳазрати Анас ибн Молик розияллоҳу анҳунинг оналари бўлади. У киши Умму Сулайм кунялари ила машҳур бўлганлар. Шунинг учун ҳам исмларини аниқлашда уламоларимиз бироз тортишганлар. Баъзилари Саҳла, десалар, бошқалари Румайла, учинчилари яна бошқа исмни айтганлар.\nУмму Сулайм бинти Милҳон Хазражия, Нажжориядирлар. У киши Абу Толҳа розияллоҳу анҳуга турмушга чиқганлар. Умму Сулайм ўта диндор, аҳли фазл аёллардан бўлганлар. Ўғиллари Анас розияллоҳу анҳуни кичиклик чоғларида Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг хизматларига берганлар. Шу сабабдан ҳам Пайғамбаримизнинг оилаларига тез-тез келиб турар ва турли ҳодисаларга гувоҳ бўлиб, саволлар сўраб турар эдилар. Умму Сулайм розияллоҳу анҳонинг исмлари кўпгина ҳадисларда зикр қилинади.\n«Эҳтилом» дегани уйқуда жинсий яқинликни кўрмоқ, уйқуда булғанмоқ, деганидир.\nУмму Сулайм розияллоҳу анҳо одатда аёл киши, эркак кишидан сўрашга ҳаё қиладиган саволни сўрашдан олдин:\n«Эй, Аллоҳнинг Расули, албатта, Аллоҳ ҳақдан ҳаё қилмайди» дедилар. Бу, шунинг учун мен ҳам ҳаё қилмай бир ҳақ нарсани сўрамоқчиман, деганларидир. Мен сўрайдиган савол аслида ҳаё қилиш лозим нарса. Лекин ҳақни билиш йўлида ҳаё қилмаслигимга ижозат беринг, деганларидир.\nҲамма мусулмон халқларда ҳам ҳаёли нарсаларни сўрашдан олдин шунга ўхшаш узр маъносидаги иборалар айтилади. Баъзи жойларда, энди «шариатда шарм йўқ», сўрайверамиз-да, дейишади ва ҳоказо.\nМазкур муқаддимадан кейин Умму Сулайм розияллоҳу анҳо бевосита саволга ўтиб:\n«Аёл киши эҳтилом бўлса, ғусл қиладими?» деди.\nБу саволни Пайғамбаримиздан фақат Умму Сулаймгина сўраган эмас. Балки, бир неча саҳобия аёллар ҳам сўраганлар. Жумладан, Хавла бинти Ҳакийм, Бусра ва Саҳла бинти Суҳайл розияллоҳу анҳолар ҳам сўраганлар ва уларнинг ҳадисларини муҳаддисларимиз ривоят қилганлар.\nЭҳтимол, у кишилар шу ҳолатни бошларидан кечирганлар ва динимизнинг бу борадаги ҳукмини аниқлаб олиш учун, гуноҳкор бўлмаслик учун уятни йиғиштириб, савол беришган. Аллоҳ улардан рози бўлсин, уларнинг шаръий ва илмий жасоратларидан ҳосил бўлган фойдадан мусулмонлар авлоддан-авлодга фойдаланиб келмоқдалар.\nУмму Сулайм розияллоҳу анҳонинг саволига Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам:\n«Ҳа, вақтики сувни кўрса», дедилар.\nЯъни, хотин киши тушида жинсий алоқани кўрса-ю, кейин манийни кўрса ёки сезса, унга ғусл вожиб бўлади. Аммо тушида жинсий алоқани кўрса-ю, кийимида, баданида маний кўрмаса, бошқа бир аломатни сезмаса ғусл қилмайди. Бу ҳукм эркак кишига ҳам тегишли. Аксинча тушида ҳеч нарсани кўрмаса ҳам манийни кўрса, ғусл қилади.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам билан Умму Сулайм розияллоҳу анҳонинг ораларида бўлиб ўтаётган бу савол-жавобни эшитиб турган Умму Салама онамиз ҳам уялдилар (бошқа ривоятда Умму Салама юзини бекитиб олди, дейилган) ҳам ажабландилар. Шунинг учун Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламга савол бериб:\nУмму Салама онамизнинг бу саволларидан баъзи аёллар эҳтилом бўлмасликлари чиқади. Бўлмаса, у киши бу саволни бермас эдилар. Умму Салама онамизнинг бу саволларига Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам:\n«Қўлгинанг қурисин, бўлмаса, боласи унга нимадан ўхшар эди», деб жавоб бердилар.\n«Қўлинг қурисин» ибораси арабчада «тарибат ядаак» дейилади. Маъноси эса қўлинг тупроққа қоришсин. Яъни, камбағал бўлгин, дегани. Лекин арабларда яхши маънода ҳам ишлатилаверади. Уларда бу иборани фақат ёмон дуо, деб тушунмай ўрганиб қолишган. Бунга ўхшаш иборалар бошқа мусулмон халқларда ҳам бор. Мисол учун, баъзи жойларда, «ҳа, шўринг қурисин-а», дейилади.\nДемак, боланинг ота-онасига ўхшаши уларнинг манийси орқали бўлар экан. Аёл кишида ҳам маний мавжуд экан. Фақат баъзи аёлларда жинсий алоқадан бошқа пайтда, уйқуда туш кўрганда ҳам маний чиқар экан, баъзиларида фақат жинсий алоқа пайтида чиқар экан.\n1. Шариатдаги ҳақни билиш учун ҳаё қилмаслик.\n2. Саҳобия аёлларнинг ҳаққини билишга қизиқганлари.\n3. Аёл кишининг эҳтилом бўлиши.\n4. Аёл киши эҳтиломдан кейин маний сувини кўрса ёки сезса, унга ғусл вожиб бўлиши.\n5. Эҳтиломдан кейин сувни кўрмаса, ғусл вожиб эмаслиги.\n6. Аёл кишида маний суви борлиги.\n7. Баъзи аёллар эҳтилом бўлмаслиги.\n8. Боланинг ота-онага ўхшаши уларнинг манийси орқали бўлиши.\nБу ҳақда, яъни, эркак ва аёлнинг манийси, болаларни уларга ўхшашлигига сабаб бўлиши масаласида ушбу ҳадиснинг бошқа ривоятларида қўшимча маълумотлар келган. Ҳозир ўшаларни ўрганамиз.\nМуслим: «Эркак кишининг манийси қуюқ ва оқ, аёл кишининг манийси суюқ ва сарғиш бўлади. Улардан қайси бириники устун келса ёки олдин бўлса, ўхшашлик ўшандан бўлади», деган жумлани зиёда қилган.\nШарҳ: Имом Муслим ривоятида келган қўшимчада Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам эркак ва аёлнинг манийсини очиқ-ойдин васф қилиб бермоқдалар. Шу соҳа бўйича мутахассисларнинг айтишларича, яқин-яқинларгача аёл кишининг манийси борлиги илмий доираларда тан олинмас эди. Аммо илм ва фаннинг тараққий этиши билан бу ҳақиқат худди Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам васф қилганларидек бўлиб чиқди. Шунингдек, ҳадиси шарифдаги:\n«Улардан қайси бириники устун келса ёки олдин бўлса, ўхшашлик ўшандан бўлади» деган гаплари ҳам тасдиқланди. Яъни, эркакнинг манийси аёлнинг манийсидан устун келса ёки олдин бўлса, улардан бўлган бола отасига ўхшаган бўлади. Агар аёлнинг манийси эркакникидан устун келса ёки олдин бўлса, бола онасига ўхшаган бўлади.\nЗамонавий илм ҳам болага маний орқали ота-онанинг турли хусусиятлари ўтишини тасдиқлади.\nЯна ўша киши (Муслим) қилган ривоятда: «Қачон аёлнинг суви эркакнинг сувидан устун келса, бола тоғаларига ўхшайди. Қачон эркакнинг суви аёлнинг сувидан устун бўлса, бола амакиларига ўхшайди», дейилган.\nШарҳ: Дарҳақиқат, болаларда тоғаларига ёки амакиларига ўхшашлик аломатлари бўлиши ҳаммага маълум. Бу ўхшашлик ҳам ота ёки онанинг сувини бир-бирига устун келишидан эканлигини ушбу ҳадисда очиқ-ойдин айтилмоқда. Бу ҳақиқатни ҳам ирсиятни ўрганиш илми тасдиқлади.\nБошқа бир ривоятда: «Қачон икковлари жам бўлсалар ва эркакнинг манийси аёлнинг манийсидан устун келса, Аллоҳнинг изни ила ўғил бола кўрадилар. Қачонки, аёлнинг манийси эркакнинг манийсидан устун келса, Аллоҳнинг изни ила қиз бола кўрадилар».\nШарҳ: Ушбу ривоятда ҳамма нарса Аллоҳнинг изни ила бўлиши сабаблари ҳам баён қилинмоқда.\nМинг тўрт юз йил муқаддам айтилган бу гаплар энди-энди илмий тараққиёт туфайли тасдиқланмоқда. Дунёдаги энг кўзга кўринган гинеколог олимлар Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг шу хусусда айтган гаплари илмий мўъжиза эканлигини тасдиқламоқдалар. Улардан баъзилари Исломга кириб, баъзилари мойил бўлмоқдалар.\nОиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васалламдан ҳўлни кўрган, лекин эҳтиломни эслай олмаган одам ҳақида сўралди. У зот: «Ғусл қилади», дедилар. Эҳтиломни кўрган, лекин ҳўлни кўрмаган одам ҳақида (ҳам сўралдилар) У зот: «Унга ғусл вожиб эмас», дедилар.\nБас, Умму Сулайм: «Аёл киши ҳам ўшани кўради. Унга ҳам ғусл вожиб бўладими?» деди. У зот:\n«Ҳа, албатта, аёллар эркакларнинг туғишганларидир», дедилар». Абу Довуд ва Термизий ривоят қилишган.\nШарҳ: Ушбу ҳадисда баён қилинаётган масала ҳам кўп учраб турадиган, айниқса, ёшларда тез-тез такрорланиб турадиган масаладир. Шунинг учун саҳобаи киромлар томонидан Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламга бу ҳақда савол берилди.\nБошқа биров тушида жинсий алоқани кўрган, аммо уйғонса, ҳеч қаерда манийнинг ҳўли йўқ. Ундоқ одамга ғусл вожиб бўлмайди. Чунки ундан воқеъликда ғусл вожиб бўладиган нарса чиққан эмас.\nЯъни, аёл киши ҳам эҳтиломни кўрмайди-ю, ҳўлни кўради. Унга ҳам ғусл қилиш вожиб бўладими, дедилар.\nБу саволга Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам ижобий жавоб бериб:\nЯъни, ҳа, аёл кишига ҳам ғусл вожиб бўлади. Аёл киши ҳам худди эркак кишига ўхшаш, деганларидир.\nБу ҳадисдаги ҳукмларни ҳар бир киши яхшилаб ўрганиб олиши зарур. Айниқса, энди балоғатга етган ёшларга ўргатиб қўйиш лозимки, улар эътиборсизлик ила гуноҳкор бўлиб қолмасин.\nЯна ўша кишидан ривоят қилинади: «Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам тўрт нарсадан ғусл қилар эдилар; жунубликдан, Жума куни, қон олдирган ва маййитни ювгандан кейин». Абу Довуд ривоят қилган.\nШарҳ: Бу ҳадиси шарифда Оиша онамиз Пайғамбаримиз ғуслларининг баъзи сабабларини айтмоқдалар.\n«Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам тўрт нарсадан ғусл қилар эдилар» дейилганидан бу тўрт нарсадан бошқа нарсадан ғусл қилиб бўлмас экан, деган фикрга бормаслик керак. Бошқа ҳадислардан бу ҳақиқат зоҳир бўлади. Мисол учун, икки ийд кунлари ва Арафот куни ғусл қилиш марғубдир.\nАммо бу ҳадисда фақат тўрт нарса зикр этилмоқда:\nБу ҳақда муфассал сўз юритилди.\n2. «Жума куни».\nАбу Саъид розияллоҳу анҳудан ривоят қилинган ҳадисда «Жуманинг ғусли ҳар бир эҳтиломга етган учун вожибдир», дейилган.\nҲанафий мазҳабида эса Жума кунги ғусл суннат дейилган.\n3. «Қон олдирганда».\nЭски вақтда махсус услуб билан қон олдириш одати бўлган. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳам олдирганлар. Ундан кейин эса ғусл қилганлар. Чунки баданга қон сачраш эҳтимоли кучли. Ҳанафий мазҳабида бу масала тўлиқ ўрганиб чиқилиб, қон олдиргандан кейинги ғусл мандубдир, дейилган.\n4. «Маййитни ювгандан кейин».\nБу масалада келган ҳадисларда ихтиёр маййитни ювган одамнинг ўзига қўйилгани мулоҳаза қилинади. Ҳазрати Умар розияллоҳу анҳудан қилинган ривоятда:\n«Маййитни ювар эдик. Бас, биздан баъзиларимиз ғусл қилар эдик. Баъзиларимиз ғусл қилмас эдик», дейилган.\nБошқа бир ҳадисда эса: «Албатта, маййитингиз пок ҳолида ўлади. Қўлларингизни ювиб олсангиз бўлади», дейилган.\nУшбу ва бошқа ҳадисларни ҳисобга олиб туриб Ҳанафий мазҳабида маййитни ювган одам ғусл қилиши мандуб, дейилган.\nБундай ҳолда битта ҳадисни ўқиб олгач, ўшанга қараб ҳукм чиқариб, кишиларнинг бошини айлантирмаслик керак. Тажрибада шундоқ ҳолатлар ҳам бўлган. Ҳадис китобларининг биридан баъзилар:\n«Ким маййитни ювса, ғусл қилсин, ким уни кўтарса, таҳорат қилсин», деган ҳадисни ўқиб олиб, кишилар ўртасида ихтилоф чиқарганлар.\nҲолбуки, ўша одамлар бу масаладаги бошқа ҳадисларни ҳам ўқисалар, бу ҳадислар асосида уламоларимиз олиб борган илмий баҳсларни ўргансалар ихтилофга ҳеч ўрин қолмайди.\nИмом Абу Довуд мазкур ҳадисни мансух (амалдан қолган), деб очиқ-ойдин айтиб қўйган.\nҚайс ибн Осим розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «У киши Исломга келганларида Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам сув ва сидр ила ғусл қилишга амр қилган эканлар». «Сунан» эгалари ривоят қилишган.\nШарҳ: Аввало, ҳадиснинг ровийси Қайс ибн Осим розияллоҳу анҳу билан яқиндан танишайлик:\nҚайс ибн Осим ибн Синон Мунқирий ат-Тамимий. Кунялари Абу Али, арабларнинг тадбирли амирларидан, шижоат ва ҳалимлик билан танилган, жоҳилиятда шоир ва саййидлик билан машҳур бўлган саҳобалардан эдилар.\nБу саҳоба арақ ичишни Исломга киришдан олдин ҳам ўзларига ҳаром қилган эдилар. Ҳижратнинг 9 санасида Тамим қабиласи томонидан Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга элчи бўлиб келиб, ана шу йили Исломга кирдилар.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам бу зотни қавмларидан садақаларни йиғиш учун масъул этиб тайинладилар.\nБу зот Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан кўп ҳадислар ривоят қилдилар. У кишидан Ҳасан, Аҳнаф, Хулайфа ибн Ҳусайн, ўғиллари Ҳаким ибн Қайс ва бошқалар ривоят қилишган.\nҚайс ибн Осимнинг 33 фарзандлари бор эди. Вафот этишларидан олдин уларни чақириб:\n«Эй, болаларим, менинг васиятимни эшитинглар. Чунки мендан бошқа киши сизларга насиҳат қилмайди. Молларингизни тадбир билан ишлатинг, бундай қилишларингиз сахий бўлишлик учун огоҳ этади ва маломатдан сақлайди. Одамлардан нарса сўрашликдан сақланинглар, чунки кишининг охирги касби сўрашликдир».\nБу зот ҳаётларининг охирида Басрада истиқомат қилдилар. Ҳижратнинг 20 санасида (640 милодий) ана шу ерда вафот этдилар.\n«Сидр» бир ўсимлик бўлиб, сувга қўшилса, совун вазифасини ўташи мумкин.\nҚайс ибн Осим розияллоҳу анҳунинг ушбу ҳадисларини далил қилиб, Моликий ва Ҳанбалий мазҳаблари кофир одам мусулмон бўлганда ғусл қилиш вожиб бўлади, дейдилар.\nҲанафий ва Шофеъий мазҳаблари эса янги мусулмон бўлган собиқ кофирнинг ғусл қилиш ҳукмини иккига бўладилар.\n1. Агар янги мусулмон бўлган одам жунуб бўлмаса, ғусл қилиш унинг учун мустаҳаб бўлади. Чунки Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳар бир янги мусулмон бўлган одамни ғусл қилишга буюрмаганлар. Шунинг учун янги мусулмон бўлган одам жунуб бўлмаса, таҳорат қилиб олса бўлади.\n2. Агар янги мусулмон бўлган одам жунуб бўлса, унинг учун ғусл қилмоқ вожиб бўлади. Чунки жунуб кишига ғусл вожиблигида ҳеч қандай шак-шубҳа йўқ.\nШу билан ғуслга сабаб бўладиган нарсалар ҳақидаги бобда келтирилган ҳадислар тамом бўлди. Аммо бу ҳақда мазкур бобдаги ҳадислардан бошқа ҳадислар йўқ дегани эмас.\nШунингдек, ғуслга сабаб бўладиган нарсалар фақат ушбу бобда ўрганган нарсаларимиз эмас, балки, бундан бошқа нарсалар ҳам бор, мисол учун:\n1. Ҳайз ва нифос.\nИмом Бухорий ва Имом Муслимлар ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам Фотима бинти Қайс розияллоҳу анҳога: «Агар ҳайз келса, намозни қўй. Қачонки, ҳайз кетса, ғусл қил ва намоз ўқи», деганлар.\nШунинг учун ҳайздан пок бўлган аёлга ғусл вожиб.\nНифос эса янги туққан аёлда тўпланиб қолган ҳайздир. Шунинг учун нифосдан пок бўлган аёлга ҳам ғусл вожиб бўлади. Бу ва бунга тегишли масалалар ўз бобида батафсил ўрганилади, иншааллоҳ.\n2. Шаҳид бўлмаган мусулмон маййитга ҳам ғусл вожиб бўлади.\nРасулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг даврларида ҳаммага шу муомала қилинган.\nИмом Бухорий ва Имом Муслимлар Ибн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилган ҳадисда уловидан йиқилиб ўлган киши ҳақида Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам:\nБу бобда зикр қилинмаган суннат ғусллар ҳам бор:\n1. Икки ийд намози учун ғусл қилиш.\nЧунки Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам шундоқ қилганлар.\n2. Ҳаж ёки умра учун эҳром боғлаганда ғусл қилиш.\nБуни Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам қилганлар.\n3. Арафотда туриш учун ғусл қилиш.\nБу ҳам Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламдан собит бўлган суннатдир.\n4. Истеҳоза (одатдан ташқари қон) кўрган аёл учун.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам Умму Ҳабиба ва Зайнаб бинти Жаҳш оналаримизга шу амрни қилганлар.\n5.Ҳушидан кетган одам ўзига келганда ғусл қилиш.\nПайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам шундоқ қилганлар.\nУламолар бунга жинниликдан тузалган ва мастликдан ҳушёр бўлган одамларни ҳам қўшадилар.\n6. Кўпчилик тўпланиб қилинадиган ибодатларда тер ва бошқа сабабларга кўра нохуш ҳидларнинг тарқалиб кетишининг олдини олиш ниятида ғусл қилиш тавсия қилинади.\nБундоқ ишларга; Муздалифада тунаш, шайтонга тош отиш, зиёрат ва видо тавофлари, қуёш ва ой тутилгандаги намозлар ва истисқо намозлари киради.\n«Сутра», деганда намозхоннинг олдидан бирор нарса ўтмаслиги учун қўйилган тўсиқ тушунилади. «Сутра»ни Ҳанафий ва Моликий мазҳаблари мандуб, Шофеъий ва Ҳанбалий мазҳаблари мустаҳаб, деганлар. Девор, устун, найза, асо, бошқа бирор нарса сутра бўлиши мумкин. Ҳеч нарса топилмаса, бир чизиқ чизиб қўйса ҳам бўлади. Мақсад намозхоннинг олдидан бирор нарса ўтиб кўнглини бузмасин, хусусан, Шайтон васваса қилмасин.\nСаҳл розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг намоз жойлари билан девор орасида бир қўй сиғадиган жой бор эди». Уччовлари ривоят қилишган.\nШарҳ: Баъзи бир уламолар, у зот соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қадамлари билан деворнинг орасида бир қўй сиққудек жой бор эди, дедилар. Тўғрироғи, саждага бош қўядиган жойлари билан девор орасида деганимиздир.\nЯзийд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Салама розияллоҳу анҳу мусҳаф ёнидаги устун олдида намоз ўқишни танлар эди. Мен унга: «Эй, Абу Муслим, ушбу устун олдида намоз ўқишни танлаганингизни кўрмоқдаман?» дедим. У: «Набий соллаллоҳу алайҳи васалламни унинг олдида намоз ўқишни танлаганларини кўрган эдим», деди». Икки Шайх ривоят қилишган.\nШарҳ: Ушбу ривоятда номлари зикр қилинаётган шахс машҳур саҳобий Салама ибн ал-Акваъ розияллоҳу анҳудирлар.\n«Мусҳаф ёнидаги устун» дегани, Қуръони Карим ёзилган саҳифалар бир сандиққа солиниб, ўша сандиқ «Муҳожирлар устувонаси» номли бир машҳур устуннинг остига қўйиб қўйилган эди. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам кишилар олдиларини кесиб ўтмаслиги учун суннат ва нафл намозларни кўпроқ ўша устунни тўсиқ қилиб олиб ўқир эдилар.\nСалама ибн ал-Акваъ розияллоҳу анҳу Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг ушбу одатларини яхшилаб кузатиб юрган эканлар ва ўшанга тақлид ҳам қилар эканлар. Бу ҳолни эса ушбу ҳадиснинг ровийcи Салама ибн ал-Акваъ розияллоҳу анҳунинг озод қилган қуллари Язийд ибн Абу Убайд розияллоҳу анҳу мулоҳаза қилиб, ўз хожаларидан сўраб билиб олиб, сўнгра гапириб юрар эканлар.\nБунда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламга ҳар бир нарсада эргашиш, у зотнинг намоз ўқиган жойларида намоз ўқиш яхши эканлиги билинади.\nДемак, масжидда якка ўзи намоз ўқиётган одам устунни ўзига тўсиқ қилиб олиб ўқигани яхши. Баъзи бирларимиз шу нарсанинг фарқига бормаймиз. Кўринган жойда, ҳатто, кўпчилик ўтиб турадиган жойларда ҳам намоз ўқиб юбориб ўзимизга ҳам ўзгаларга ҳам танглик яратамиз.\nИбн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васалламга калта найза санчиб бериларди ва у зот ўшанга томон намоз ўқир эдилар». Учовлари ривоят қилишган.\nШарҳ: Саҳобалардан бирлари «Ҳарба» ёки «Анза» деб аталадиган калта найзани кўтариб юрар эди. Очиқ жойларда намоз ўқиладиган бўлса, Набий соллаллоҳу алайҳи васалламнинг тўғриларига санчиб қўйилар эди. Ўша найза тўсиқ вазифасини ўтар эди. Имомнинг тўсиғи қавмга ҳам тўсиқ ҳисобланар эди.\nЯна ўша кишидан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам уловларини кўндаланг қилиб туриб, ўшанга томон намоз ўқир эдилар». Уччовлари ривоят қилишган.\nШарҳ: Демак, миниб юрган ҳайвонни тўсиқ қилиб олиб намоз ўқиса ҳам бўлар экан.\nОиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан намозхоннинг сутраси ҳақида сўрашди. Бас, у зот: «Эгарнинг суянчиғи баландлигича», дедилар». Муслим ривоят қилган.\nШарҳ: Демак, савол сутранинг баландлиги ҳақида бўлган. Арабларда одам суяниб кетиши учун эгарнинг орқаси махсус равишда баланд қилинади. Ана ўша суянчиқ баландлигидаги нарса сутра учун кифоя қилар экан.\nТолҳа розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қачонки, бирингиз олдига эгар суянчиғичалик нарсани қўйса, унинг ортидан ким ўтганига эътибор бермай намозни ўқийверсин», дедилар». Муслим, Абу Довуд ва Термизий ривоят қилишган.\nШарҳ: Демак, сутра қўйиб олган одам сутра орқасидан ким ёки нима ўтганига эътибор бермаслиги керак. Зотан, сутра ўзи шунинг учун қўйилади. Сутранинг орқасидан ўтган нарса унинг намозига ҳеч қандай зарар қилмайди.\nАто раҳматуллоҳи алайҳи: «Эгарнинг суянчиғи бир аршин ва ундан баландроқдир», деди». Абу Довуд ривоят қилган.\nШарҳ: Ушбу ривоят соҳиблари машҳур тобеъин Ато ибн Абу Рабоҳдирлар. У киши ўз илмлари ила ҳатто саҳобалар ичида ҳам машҳур бўлганлар. Ислом умматининг илм денгизи, лақабини олган буюк саҳобий Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳудан Макка аҳли бир масалани сўрашганида, ичингизда Ато туриб мендан сўрайсизларми, деган эканлар.\nАто ибн Абу Рабоҳ раҳматуллоҳи алайҳи эгарнинг суянчиғи ўша вақтларда, яъни, ҳадисларда зикр қилинганлари қанчалик баландликка эга эканини тушунтириб бермоқдалар. Биз, аршин, деб таржима қилган сўз арабчада «зироъ» дейилиб, аслида қўлнинг панжа учидан, чиғаноққача бўлган қисмига айтилади. Узунлик ўлчови сифатида 58 сантиметрни ташкил этади. Демак, сутра қилинадиган нарса ана шу баландлик ёки ундан бироз юқорироқ бўлса кифоя қилар экан.\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қачон бирингиз намоз ўқийдиган бўлса, юзи томонга бирор нарса қўйиб олсин. Агар ҳеч нарса топмаса, асони тиклаб қўйсин. Бас, агар у билан асо ҳам бўлмаса, бир чизиқ чизиб қўйсин. Сўнгра унинг олдидан ким ўтса ҳам зарар қилмайди», дедилар».\nШарҳ: Бу ҳадисда намоз ўқувчининг олдида сутраси бўлишига катта эътибор берилмоқда. Шунингдек, сутра нималардан иборат бўлиши мумкинлиги тартиб билан баён қилиб берилмоқда. Аввал имкони бўлса, бирор нарса қўйиб олиш керак. Агар ундоқ нарса бўлмаса, асони тиклаб қўйиш керак. Агар асо ҳам бўлмаса, чизиқ чизиб қўйиш керак. Шундан сутра намозхоннинг кўнгли мушавваш бўлишининг олдини олиш учун қилинадиган нарса экани билиниб турибди.\nШарҳ: Демак, намозхон сутранинг қоқ рўбарусига олмай бироз ўнг ёки чап томонига олиши керак экан.\nИбн Умар розияллоҳу анҳу қачон Каъбанинг ичига кирсалар эшикка орқасини қилиб юриб борар, токи ўзи билан деворнинг орасида уч аршинча қолганда тўхтар ва Билол унга хабар берганидек, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам намоз ўқиган маконда намоз ўқир эди ва: «Бир киши Байтнинг қайси тарафида намоз ўқиса бўлаверади», дер эди». Бухорий ва Аҳмад ривоят қилишган.\nШарҳ: Каъбанинг ичида намоз ўқишга ҳар бир мусулмон қаттиқ қизиқади. Каъба ўз номи билан Каъба-Байтуллоҳ. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳам унинг ичида намоз ўқиганлар. У зот соллаллоҳу алайҳи васаллам билан бирга Каъба ичига Усома ибн Зайд, Усмон ибн Толҳа ва Билол ибн Рабоҳ розияллоҳу анҳумлар кирганлар. Сўнгра эшикни ёпиб қўйганлар. Улар Каъбаи Муаззаманинг ичида бир муддат қолиб кетганлар.\nКаъбанинг ичидан қайтиб чиққанларида Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳу ҳазрати Билол розияллоҳу анҳудан, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам нима қилдилар, деб сўраганлар. Шунда Билол, бир устунни ўнг, бир устунни чап, учта устунни орт тарафларида қилиб намоз ўқидилар, деб айтган.\nЎша пайтда Байтуллоҳнинг ичида олтита устун бор экан. Ҳазрати Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳу кейинчалик қачон Каъбанинг ичига кирсалар, худди Билол розияллоҳу анҳу хабар берганларидек қилиб Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг қилганларини такрорлашга уринар эканлар.\nҲозирги кунда Каъбаи Муаззаманинг ичида, қоқ ўртасида учта устун ўрнатилган. Устунлар мезоб - тарнов томон билан Ҳажарул Асвад ва Рукни ямоний орасидаги девор тарафга қаратиб ўрнатилган. Уч устуннинг тепасида тўсин бор. Устунлардан иккитасининг орасига ёғоч сандиқ ҳам қўйилган. У сандиқда Каъбаи Муаззамани тозалайдиган, хушбўй қиладиган нарсалар қўйилган. Ушбу сатрларни ёзувчи ожиз бандага ҳам Аллоҳ таоло кўплаб маротаба кириб, Каъбанинг ичида намоз ўқишни насиб этди.\nКаъбаи муаззаманинг остонаси ташқаридан ҳам кўриниб турганидек, одам бўйидан баланд. Ичкарига фақат эшикдан ёруғлик тушади.\nКаъбаи муаззаманинг ери мармар билан қопланган. Ён деворларининг одам бўйидан баландроқ жойигача ҳам мармар билан қопланган. Деворларнинг қолган қисми ва шифт «лаа илаҳа иллаллоҳу» деб ёзилган яшил рангдаги қимош - мато билан қопланган. Ҳажарул Асваддан тавоф қилиб юриб кетганда келадиган биринчи бурчакнинг девори ичкарига бир метрча туртиб чиққан. Ичкарига кирган одам ўзини бошқа оламга кириб қолгандек ҳис қилади. Ҳамма кўринган томонга қараб намоз ўқийди, йиғлаб дуолар қилади. Ҳамма тарафга хушбўй атирлар суртилган бўлади. Ушбу сатрлар муаллифи бир марта кирганидан кейин Каъбанинг ичини тўлиқ васф қилиб, бир неча саҳифага ёзиб ҳам қўйган эди.\n1. Байтуллоҳнинг ичида намоз ўқиш жоизлиги.\n2. Сутрага яқинлашиб намоз ўқиш кераклиги.\n3. Намозхон билан сутранинг ораси уч аршин бўлиши.\n4. Иложини қилган одам Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам намоз ўқиган жойда намоз ўқиса яхши.\n5. Каъбанинг ҳамма томонида, ҳар тарафга қараб намоз ўқиса бўлавериши.\nАбу Довуд ва Аҳмад ривоят қилишади: «Қачонки бирингиз сутра томон намоз ўқиса, унга яқинлашсин, шунда шайтон унинг намозини кесмайди», дейилган.\nШарҳ: Бу ҳадисда сутрага яқинлашиб намоз ўқиш зарурлиги баён қилинмоқда. Шу билан бирга сутра олишнинг ҳикмати ҳам баён қилинмоқда. У ҳам бўлса, шайтоннинг васвасасидан қутулиш экан.\nНАМОЗХОНИНГ ОЛДИДАН ЎТГАН ГУНОҲКОР НАМОЗХОН УНИ ДАФЪ ҚИЛИШГА ҲАҚЛИ\nАбу Жуҳайм розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Агар намоз ўқувчининг олдидан ўтувчи ўзига қанчалик гуноҳ бўлишини билганида, албатта, унинг олдидан ўтишдан кўра қирқ...гача тўхтаб турмоғи ўзи учун яхши бўлар эди», дедилар.\nШарҳ: Ривоятда исми келган Абу Назр ушбу ҳадисни ривоят қилувчилардан биридир. У киши ўзларига ушбу ҳадисни айтиб берган шахс, Буср ибн Саъид раҳматуллоҳи алайҳ қирқ кун, дедиларми, ёки қирқ ой, қирқ йил, дедиларми билмай қолган эканлар. Ана ўша омонатга хиёнат қилмай, қандай бўлса, шундай ҳолида ривоят қилар эканлар.\nБу ҳадиси шарифда намоз ўқувчининг олдидан ўтиш қанчалар қаттиқ гуноҳ эканлиги ҳақида сўз бормоқда. Агар, ўша намоз ўқувчининг олдини кесиб ўтувчи, ўзига бу ишидан қанчалар гуноҳ бўлишини билса, қирқ йилгача қимирламай кутишга ҳам рози бўлар экан.\nДемак, эътиборсиз бўлмай, намоз ўқиётган одамнинг олдини ҳеч қачон кесиб ўтмасликка ҳаракат қилишимиз зарур экан.\nТермизий ва Ибн Ҳиббонлар қилган ривоятда: «Албатта, сиздан бирингизнинг юз йил тўхтаб турмоғи, унинг учун намоз ўқиётган биродари олдидан ўтишидан кўра яхшидир», дейилган.\nШарҳ: Бу ривоят аввалги ривоятдаги қирқ, қирқ кун ёки ой эмас, қирқ йил эканини тасдиқлайди.\nАбу Саъид розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қачон бирингиз ўзини одамлардан тўсиб турадиган нарсага қараб намоз ўқиса-ю, биров унинг олдини кесиб ўтмоқчи бўлса, бас, уни дафъ қилсин. Агар кўнмаса, уришсин. Ундоқ одам шайтондир», дедилар». Учовлари ривоят қилишган.\nШарҳ: Абу Саъид ал-Худрий розияллоҳу анҳунинг бу ҳадисларининг машҳур бўлишига бир ҳодиса сабаб бўлган.\nБу ҳақда Имом Бухорий Абу Солиҳ ас-Саммондан қуйидагиларни ривоят қиладилар:\n«Абу Саъид ал-Худрий розияллоҳу анҳуни Жума куни ўзини одамлардан тўсадиган нарсага қараб намоз ўқиётганини кўрдим. Бас, Бани Абу Муъайтлик бир йигит унинг олдидан ўтмоқчи бўлди. Абу Саъид унинг кўкрагидан дафъ қилди. Йигит назар қилиб, Абу Саъиднинг олдидан бошқа ўтадиган жой топа олмади-да, қайтадан яна ўтишга ҳаракат қилди. Бас, Абу Саъид уни аввалгидан кўра қаттиқроқ дафъ қилди. Шунда йигит Абу Саъидни сўкди ва Марвоннинг олдига кириб шикоят қилди. Абу Саъид ҳам унинг ортидан Марвоннинг олдига кирди. Бас, у:\n«Сен билан биродарингнинг ўғлига нима бўлди, эй, Абу Саъид?» деди. Шунда, Абу Саъид ал-Худрий розияллоҳу анҳу юқоридаги ҳадисни айтдилар.\nМарвон деганлари Умавийларнинг бошлиқларидан бўлиб, Марвон ибн Ҳакам номи билан машҳур. У халифа Абдулмалик ибн Марвоннинг отасидир.\nМаълум вақт у Мадинаи Мунавварага амир бўлиб турган. Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам вафот этганларида у саккиз ёшда эди.\nМарвон ибн Ҳакам олтмиш уч ёшида, Димашқ шаҳрида, 65 ҳижрий санада вафот этган.\n1. Намоз ўқийдиган одам сутрага қараб намоз ўқиши кераклиги.\n2. Намоз ўқиётган одамнинг олдидан ўтиш керак эмаслиги.\n3. Намоз ўқиётган одам ўз олдидан ўтмоқчи бўлган шахсни қайтариши зарурлиги. Қайтариш қўл билан уни дафъ қилиш орқали бўлади.\n4. Агар шунга ҳам қайтмаса, қаттиқроқ қайтариш зарурлиги.\n5. Намоз ўқиётган одамнинг олдидан огоҳлантиришига ҳам қарамай ўтишга ҳаракат қилган одам шайтонга тенглиги.\nУшбу ҳадиси шарифга ҳаётимизда амал қилишимиз керак. Намоз ўқувчилар олдидан ўтмаслигимиз, ўзимиз намоз ўқиётган пайтимизда олдимиздан ўтмоқчи бўлганларни қайтармоғимиз лозим.\nИМОМНИНГ СУТРАСИ ҲАМ ЎЗИГА, ҲАМ ОРҚАСИДАГИЛАРГА\nИбн Умар розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам қачон ийд куни чиқсалар, амр қилар эдилар, олдиларига бир калта найза қўйиларди. Бас, у зот ўшанга қараб, одамлар эса, у кишининг орқаларидан намоз ўқир эдилар. Шуни сафарда ҳам қилар эдилар. Амирлар шунинг учун ҳам бу нарсани одат қилганлар». Бешовларидан фақат Термизий ривоят қилмаган.\nШарҳ: Ушбу ҳадисдан очиқ-ойдин кўриниб турибдики, имомнинг олдидаги битта сутра ҳаммага кифоя қилади.\nАбу Жуҳайфа розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам бизнинг олдимизга ҳаво иссиқ пайтида чиқдилар. У кишига таҳорат суви келтирилди. Таҳорат қилдилар. Сўнгра бизга Пешин намозини, кейин Аср намозини ўқиб бердилар. Ўшанда У зотнинг олдиларида калта найза турар эди. Унинг ортидан эса аёл киши ҳам, эшак ҳам ўтаверар эди». Учовлари ривоят қилишган.\n1. Улуғ, бошлиқ кишиларга таҳорат суви тайёрлаб бериш.\n2. Иссиқ пайтида Пешин намозини ўқиш жоизлиги.\n3. Имомнинг олдидаги сутра қавмга ҳам кифоя қилиши.\n4. Сутранинг ортидан ўтган аёл киши намозни бузмаслиги.\n5. Сутранинг ортидан ўтган эшак намозни бузмаслиги.\nНАМОЗНИ КЕСАДИ ДЕЙИЛГАН НАРСАЛАР\nАбу Зарр розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Қачонки бирингиз намозга турса, унинг ҳузурида эгарнинг суянчиғига ўхшаш нарса бўлса, сутра қилиб олади. Қачонки, унинг олдида эгарнинг суянчиғига ўхшаш нарса бўлмаса, унинг намозини эшак, аёл киши ва қора ит кесади», дедилар. Мен: «Эй, Абу Зарр қора итнинг қизил итдан, сариқ итдан нима фарқи бор?» дедим. У: «Эй, биродаримнинг ўғли, мен ҳам сен мендан сўрагандек, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламдан сўрадим. Бас, у зот: «Қора ит Шайтондир», дедилар». Бешовларидан фақат Бухорий ривоят қилмаган.\nШарҳ: Ушбу ҳадиснинг зоҳиридан намоз ўқиётган одамнинг олдида сутраси бўлмаса-ю, унинг олдини эшак, аёл киши ва қора рангли ит кесиб ўтса намози бузилади.\nҲадис китобларда ушбу ҳадисни ўқиб, дарҳол ҳукм чиқаришга шошилмаслигимиз керак. Балки, бошқа ҳадисларни ҳам ўрганиб, кейин шошилмай ҳукм чиқаришимиз лозим бўлади.\nАбу Довуд ва Насаий ривоят қилган ҳадисда: «Қачонки, бирингиз сутрасиз намоз ўқиса, ит, чўчқа, яҳудий, мажусий ва аёл киши унинг намозини кесади. Агар улар бир тош отса етадиган жойдан ўтсалар, намози жоиз бўлади», дейилган.\nШарҳ: Бу ривоятда олдинги ривоятдаги нарсаларга яҳудий, мажусий ва чўчқа қўшилмоқда. Яна мазкур нарсалар маълум масофа узоқдан ўтсалар таъсир қилмаслиги айтилмоқда.\nЛекин уламоларимиз, намоз ўқувчининг олдидан ушбу икки ривоятда зикр қилинган нарсалар кесиб ўтса, намоз бузилмайди, бироз нуқсон бўлиши мумкин холос, дейдилар. Бу эса уларнинг ҳадисларни инкор қилиб, ўз фикрларини ўтказиш учун уринишларидан эмас, балки, бу масаладаги ҳамма ҳадиси шарифларни чуқур ўрганиб, қачон айтилганликларини текшириб чиққанларидан кейин эришган натижалардир.\nЎша текширишлар ушбу икки ҳадисни маълум сабабларга кўра айтилгани, кейин эса бошқа ҳадислар ила насх қилинганини кўрсатади.\nИбн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам одамлар билан Минода девордан бошқа томонга намоз ўқиб турганларида эшак миниб илгарилаб бордим. Ўшанда балоғатга етай, деб қолган эдим. Сафнинг баъзисини ўтиб туриб тушдим ва эшакни ўтлатиш учун қўйиб юбориб, сафга кирдим. Буни менга ҳеч ким инкор қилмади». Бешовлари ривоят қилган.\nБошқа бир ривоятда: «Бас эшак уларнинг олдиларидан ўтди ва намозларини бузмади», дейилган.\nШарҳ: Ҳазрати Абдуллоҳ ибн Аббос розияллоҳу анҳу ҳикоя қилаётган ушбу ҳодиса видолашув ҳажи йилида бўлган. Бу ҳаж Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг охирги ҳажлари эди.\nДемак, бу ҳодиса олдинги икки ривоятдан кейин бўлгани аниқ. Шунинг учун бу ҳадис уларни насх қилади.\nИбн Аббос розияллоҳу анҳунинг эшак миниб сутрасиз намоз ўқиётган кишиларнинг олдидан ўтишлари, қўйиб юборган эшаклари ҳамма намозхонларнинг олдидан ўтиб кетиши ҳамда ҳеч ким бир оғиз гап айтмаслиги, сутрасиз намоз ўқиётган одамнинг олдидан эшак ўтса, ҳеч гап йўқлигига далолат қилади.\nБунда Ибн Аббос розияллоҳу анҳу ёшликларидан кўп нарсани билган, тақводор бўлганлари чиқади.\nОиша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади: «У кишининг ҳузурларида намозни кесадиган нарсалар зикр қилинди.\n«Батаҳқиқ, бизларни эшаклар ва итларга ўхшатдингиз. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам намоз ўқиётганларида мен у киши билан қибланинг орасида бўлганим бор. Мен сўри устида ёнбошлаб ётар эдим. Агар бирор ҳожатим чиқиб қолса, у кишига юзланишни ёқтирмай, секин сурилиб чиқиб кетар эдим», дедилар».\n1. Оиша онамизнинг ҳузурларида саҳобаи киромларнинг илмий мажлис қилишлари.\n2. Кейинчалик ҳам ит, эшак ва аёл киши намозхоннинг олдидан ўтса, намоз бузиладими йўқми, деб баҳслар бўлгани.\n3. Оиша онамизнинг мазкур гаплардан аёлларни камситиш, деб хафа бўлганлари.\n4. Оиша онамизнинг илмий мажлисларда сўзлашлари.\n5. Аёл киши намозхоннинг олдидан ўтса, намоз бузилмаслиги.\n6. Эр ётган хотинига қараб намоз ўқиса жоизлиги.\n7. Намоз ўқиётган одамнинг қаршисидаги шахс унга юзланмаслиги кераклиги.\nЎша киши розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг олд томонларида ухлар эдим. Икки оёғим у кишининг қибласида бўлар эди. Қачон сажда қиладиган бўлсалар, қўл тегизар эдилар ва мен оёқларимни йиғиштириб олар эдим. Ўша кунларда уйларда чироқлар бўлмас эди». Икки Шайх ривоят қилган.\nШарҳ: Ушбу ҳадис ҳам аёл киши намоз ўқувчи одамнинг олдида ётса, ҳатто баданига тегса ҳам намоз бузилмаслигига кучли далилдир. Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам кечаси таҳажжуд намоз ўқишларига, чироқсиз тор уйда яшаганларига далилдир. Бу нарсаларнинг барчасидан ибрат олишимиз керак.\nАбу Довуд, Молик ва Дора Қутнийнинг ривоятида: «Намозни ҳеч нарса кесмайди. Қудратингиз етгунча қайтаринг. Бас, у шайтондан бошқа нарса эмасдир», дейилган.\nШарҳ: Яъни, намоз ўқиётганингизда олдингиздан ўтувчининг қудратингиз етгунча қайтаринг, у шайтондан бошқа нарса эмасдир, деганлари.\n1. Намозхоннинг олдидан ўтган нарса унинг намозини ботил қилмаслиги.\n2. Намозхон ўзининг олдидан ўтаётганни иложи борича ўтказмай қайтариши лозимлиги.\n3. Намозхонинг олдини кесиб ўтиш гуноҳлиги.\n4. Ким намозхоннинг олдини кесиб ўтса, шайтонга тенг эканлиги.


Оловранг товуқ йили бизга нималарни ваъда қилмоқда?! - soglom.uz\nОловранг товуқ йили бизга нималарни ваъда қилмоқда?!\nЯна бир неча кунлардан сўнг янги 2017 йилни кутиб оламиз. Шарқ тақвими бўйича ушбу йил оловранг товуқ йили саналади.\nТовуқ энг ёрқин ва жуда киришимли мучал саналади. У ўзига нисбатан бўлган диққат-эътиборни хуш кўради, мақтовлар, рағбатлар, хушомадларга чўмилиш унинг феъл-атворига хос. Яна бу мучал эгалари нозик дидли, сўзамол, синчков, сезгир, инжиқ, талабчан, ҳушёр, масъулиятли ҳисобланади. У буйруқ беришни яхши кўради, бироз қизиққон, доимо нимани ўйласа, шуни рўй-рост гапиради. Баъзида бу сифатлар товуқ мучали вакилларига зиён келтиради. Улар муҳаббат ва бизнес борасида жуда омадли саналишади. Ўткир ақл-идрок ва тиришқоқлик бошлаган ишларини осон ҳал бўлишига кўмак беради. Улар ўз фикрларида қатъий туришади. Қолаверса, мучал вакиллари ўта кузатувчан, топқир ва билимдон саналади. Агар кимдир уни мағлуб қилиш ҳақида ўйласа, у ҳеч нарсага эриша олмайди. Товуқ – майда нарсаларни ҳам тез сезиб қолади.\nТовуқ – ажойиб рўзғор бекаси. Агар оилада шу мучалда туғилганлар бўлса, демак келаётган йил ўша оилада тўкин-сочинлик ҳукмрон бўлади. Бу йилда режалари ва орзулари эзгулик, яхшилик ва ишончга асосланган ҳақиқатпарвар ва адолатли инсонларга омад кулиб боқади.\nТовуқ дангасаликни ёқтирмайдиган жонивор бўлгани учун, бу йилда эрта туриш, жисмоний машғулотлар билан шуғулланиш, шифокорлар билан учрашиш, кўпроқ табиат қўйнида сайр қилиш ва иммунитетни мустаҳкамлашга жиддий эътибор қаратинг. “Эрта-индин” каби баҳоналарни четга суриб, соғлигингиз ҳақида қайғуринг. Унутманг, саломатлик сизнинг ҳақиқий бойлигингиздир.\n2017 йил либоси қандай бўлиши керак?\nШуни таъкидлаш жоизки, кийимлар ҳашамдор ва улар турли безакларлар билан безалган бўлиши керак. Оловранг товуқ – ёрқин ва ғурурли бўлгани учун байрамга ҳам шунга монанд либос танлаш айни муддао саналади. Кўйлак органза, ипак, атлас, духоба, парча матосидан тикилган бўлса, айни муддао. Оловранг товуқ зеб-зийнатни яхши кўради. Янги йил либосингиз қизил ёки шунга ўхшаш ранг бўлгани маъқул. Қизил, алвон, тўқ қизил, олов ранг, тўқ сариқ, қора, жигарранг, тилларанг каби ранглардан тикилган либосларни кийиш тавсия этилади.\nБайрамда яқинларингизни хушнуд этинг\nБобо ва бувижонинггиз учун энг яхши совға бу уларга кўрсатган эътиборингиздир. Бувижонинггиз учун иссиқ оёқ кийими, рўмол, оилавий сурат тасвирланган йиллик тақвим совға қилишингиз мумкин. Бобожонинггизга эса радио, қўл соати ёки оилавий сурат туширилган чашка ҳадя қилсангиз бўлади.\nОнажонингиз ҳаётингиздаги энг қадрли, азиз инсон. У сиздан олган ҳар қандай совғани катта қувонч билан қабул қилади. Фотоальбом, атир ёхуд ажойиб тақинчоқ волидаи муҳтарамингизни шод этади.\nОта учун фарзандининг соғ-омон бўлишидан ортиқ совғанинг ўзи йўқ. Аммо ҳадя улашиб падари бузрукворингизни хурсанд қилишга нима етсин?! Оталар кутилмаган совғаларни хуш кўришади. Китоб, севимли қўшиқлари ёзилган диск улар учун ҳақиқий туҳфа бўла олади.\nАёлингизга ҳам совға олишни унутманг. Унутманг, аёл киши ҳам ёш боладек, Янги йилда совғалар кутади. Фақат зинҳор уй-рўзғор буюмлари ҳадя қила кўрманг. Яхши атир, дид билан танланган тақинчоқ уларни чин дилдан хурсанд қилади.\nАгар турмуш ўртоғингизнинг асосий вақти компьютер олдида ўтса, унга янги клавиатура ёки симсиз ишловчи янги “сичқонча” совға қилинг. Автоулов эгасига машинасини безаб турадиган бирор аксессуар танланг.\nЯқин дўстларингиз учун уларнинг қизиқтштдан келиб чиқиб совға тақдим қилсангиз бўлади. Қизлар учун унинг хоҳиш-истагини инобатга олган маъқул, яъни пардоз-андоз воситаларини исталган бирини танлашингиз мумкин.\nБиз эса кириб келаётган 2017 йил юртдошларимиз учун бахтли ва омадли келишини тилаймиз!\nХуршида ТОЛИБЖОН қизи\nЭмлаш: инсон ҳаётини асрашда унинг аҳамияти 3 сония олдин\nВУЖУД ҚЎРҒОНИ ҲИМОЯСИДА 6 сония олдин\nОлчали ширинлик 20 сония олдин\nСпорт ва ОАВ: муҳим уйғунлик 26 сония олдин\nКитобхонлик: анъана ва замон уйғунлиги 27 сония олдин\nНоанъанавий дарс 29 сония олдин\nЭски йилнинг одами 31 сония олдин\nХАМИР ХАСИП 43 сония олдин\nЗамонавий бинолар иш бошлади 48 сония олдин\nҚабул жараёнидаги янгиликлар: улар нималардан иборат? 54 сония олдин


Тожикистонда қўшилган қиймат солиғи ставкаси пасайтирилди – Kommers.uz\nМолия\t22:00 | 23.12.21\nТожикистонда қўшилган қиймат солиғи ставкаси пасайтирилди\nПрезидент Эмомали Раҳмон мамлакатнинг янги таҳрирдаги Солиқ кодексини имзолади\nТожикистонда янги таҳрирдаги Солиқ кодекси қабул қилинди ва қўшилган қиймат солиғи 18 фоиздан 15 фоизга камайтирилди. Бу ҳақда Asia-Plus хабар берди.\nТаъкидланишича, Эмомали Раҳмон 23 декабрь куни 45 та қонун, жумладан, Солиқ кодексининг янги таҳририни имзолади.\nЯнги таҳрирдаги Солиқ кодексида илгари берилган имтиёзлар сақланиб қолган ва баъзи енгилликлар киритилган. Хусусан, солиқ турлари камайтирилган, айрим ставкалар пасайтирилган.\nАввалроқ Ўзбекистонда 20 фоиздан 15 фоизга туширилган ҚҚС 2023 йилдан 12 фоизгача пасайтирилиши ҳақида хабар берилган эди.


Рио 2016: Олимпиадага ҳозирлик - BBC O'zbek\nРио 2016: Олимпиадага ҳозирлик\nМезбон шаҳар бўйлаб фотосаёҳат.\nБу - Олимпия хиёбони учун баҳридан кечилган машҳур "Жакарепагуа" автодроми. Формула 1 Гран при автопойгасига мезбонлик қилиб келган автодром 2012 йилда бузиб ташланган. (Сурат: Marketing)\nPreifeitura do Rio\nРионинг шундоқ биқинидаги Барра-да-Тижука мавзеси 2016 йилги Ёзги Олимпиада Ўйинларининг юраги бўлади. 2014 йилнинг бошида олинган мана бу суратда сатҳда эндигина бошланган қурилиш ишлари акс этган. (Renato Sette Camara/Рио-де-Жанейро шаҳар ҳокимияти)\nМана бу сурат эса, 2015 йилнинг июл ойида олинган. Унда Баррада қад ростлаётган Олимпия Хиёбони акс этган. Фотосуратда битиш арафасидаги янги стадионларни кўриш мумкин. (Renato Sette/Рио-де-Жанейро шаҳар ҳокимияти)\nБу - Деодоро собиқ ҳарбий базаси бўлади. Бу база 2016 йилги Рио Ёзги Олимпиада Ўйинлари чоғида 11 спорт тури бўйича беллашувларга мезбонлик қилади. Уларнинг орасида регби ва чим устида хоккей мусобақалари ҳам бор. Сурат 2014 йилнинг январ ойида олинган. (Renato Sette/Рио-де-Жанейро шаҳар ҳокимлиги)\nДеодоро, бундан ташқари, мотоцикл спорти ва каноэда эшкак эшиш беллашувларига ҳам мезбон қилади. Бу сурат 2015 йилнинг июл ойида олинган. (Renato Sette/Рио-де-Жанейро шаҳар ҳокимияти)\nБаррада Тижукадаги мана бу ерда гольф мусобақалари бўлиб ўтади. Аммо сатҳ катта табиий қимматга эга, деб кўрилгани боис, бу иш тўғримикан, деган зиддиятли қарашлар ҳам йўқ эмас. (Renato Sette/Рио-де-Жанейро шаҳар ҳокимияти)\nФаоллар бу ердаги қурилиш ишларини тўхтатиш учун, ҳатто, маҳкамага қадар чиқишган. Сурат 2015 йилнинг июл ойида олинган. (Renato Sette/Рио-де-Жанейро)\nБу - Порто Маравила бўлади. Рио Ёзги Олимпиада Ўйинларига тайёргарлик доирасида шаҳар марказидаги машҳур Elevado da Perimetral осма йўли ҳам бузиб ташланган. (Сурат: CidadeOlimpica.com)\nОсма йўлнинг бузиб ташланиши ортидан, Порто Маравиланинг ҳозирги қиёфаси мана бундай кўриниш касб этган. (Рио-де-Жанейро шаҳар ҳокимияти).\nJoa Viaduct даги қурилиш ишлари ортидан, Рио жанубини Барра билан боғловчи осма йўл икки маротабага узанган. Баррада эса, Рио Ёзги Олимпиада Ўйинларининг асосий беллашувлари бўлиб ўтади. Бу сурат 2014 йилнинг охирида олинган. (Renato Sette/Рио-де-Жанейро шаҳар ҳокимияти)\nОрадан бир йил ўтиб, тайёр ҳолдаги йўл мана бундай кўриниш касб этган. (Сурат: Renato Sette/Рио-де-Жанейро шаҳар ҳокимияти)\nБарра-да-Тижукада Олимпиада қишлоқчаси жойлашади. Бу сурат 2013 йилда олинган. (Сурат: Рио-де-Жанейро шаҳар ҳокимияти)\nОлимпиада қишлоғи Рио Ёзги Олимпиада Ўйинларида беллашувчи 18000 та спортчини ўз бағрига олади. Шундоққина соҳилбўйида жойлашган бу қишлоқни барпо этиш учун сатҳдаги барча уй-жойлар суриб ташланган. (Renato Sette/Рио-де-Жанейро шаҳар ҳокимияти)\nОлимпия Хиёбони чеккасидаги Вила Аутодромадаги чайлаларнинг бузиб ташланиши эса, зўравон намойишларга ҳам сабаб бўлганди. Аммо ўз турар-жойларидан мажбуран кўчирилган одамларнинг шикоятлари ҳеч бир иш бермаган, Олимпия Хиёбони режаланган жойида қад кўтарган.


Каратэ (японча — ҳеч нарсасиз қўл билан) — қуролсиз ўзини-ўзи ҳимоя қилиш, инсон танасининг нозик жойларига қўл ёки оёқ билан зарбалар беришга асосланган спорт курашининг бир тури. Каратэнинг ҳозирги қоидалари 20-асрнинг бошларида японча жиужицу яккакурашини такомиллаштириш асосида шаклланган. Унинг дастлабки усул ва қоидаларини Г.Фунакоси (1869— 1957, Япония) ишлаб чиққан. Каратэчилар 8х8 м татамида яккама-якка ёки жамоа бўлиб мусобақалашади, бажарилган зарба усулларига қўйилган баҳоларга қараб ғолиблар аниқланади. Халқаро Каратэ федерацияси (WUKO)гa 1968 йилда асос солинган. У 157 миллий федерацияни бирлаштиради (2002), Ўзбекистон миллий Каратэ федерацияси унга 1996 йилда кирган. 1970 йилдан жаҳон чемпионатлари ўтказиб келинади (ҳар 2 йилда).\nКаратэ Осиё, Лотин Америкаси мамлакатлари, АҚШ, Испания, Франция ва бошқа давлатларда тараққий этган. Ўзбекистонда Каратэ 20-асрнинг 80-йилларидан оммалаша бошлади. 1995 йилда республика Каратэчилари битта федерацияга бирлашди (Каратэда 4 та йўналишда мусобақалар уюштирилади). Федерациянинг барча вилоятларда бўлимлари бор.\nЎзбекистонда 60 мингдан кўпроқ киши Каратэ билан шуғулланади, 40 дан зиёд Каратэ клублари рўйхатдан ўтган (2002). Нурхон Нафасов, Алишер Содиков, Михаил Голованов каби тажрибали мураббийлар қўл остида шуғулланган Илҳом Каримов, Отабек Қосимов, София Каспўлатова, Дониёр Холматов, Азамат Али Қаландаров сингари Каратэчилар жаҳон кубоги ва Осиё чемпионатларида совринли ўринларни эгаллашган.\nКаратэ бўйича Марказий Осиё чемпиони...\nРаис: Мирзақулов Бахтиёр Чориевич\nБош котиб: Тулимбаев Даурбек Исмаилович\nТашкил топган йили: 2003 йил\nМанзил: Тошкент шаҳри, Олимкент кўчаси, 8-а уй\nРаис: Анваров Шуҳрат Исмагилович\nРаис ўринбосари: Саидхожаев Жамшид Шухриддинович\nБош котиб: Кучкаров Бектемир Боходирович\nТашкил топган йили: 2006 йил\nМанзил: Тошкент шаҳри, Жаҳон Обидов кўчаси, 22-а уй\nРаис: Муллаев Аланжон Тўхтасинович\nИжрочи директор: Иминов Нурмахаммед\nМанзил: Тошкент шаҳри, Шайхонтохур тумани, Усмон Юсупов кўчаси 1 уй\nЎзбекистон ашихара каратэ федерацияси\nРаис: Ким Вадим Германович\nБош котиб: Крушенский Анвар Абдурашидович\nТашкил топган йили: 2010й.\nМанзил: 100190, Тошкент ш., Мирза Ахмедов кўчаси 1\nЎзбекистон ояма киокушункай-кан каратэ-до федерацияси\nРаис: Нигматуллаев Сардорбек Ўктамжон ўғли\nРаис ўринбосари: бўш\nБош котиб: Тожиев Шерзод Шералиевич\nТашкил топган йили: 2004й.\nМанзил: 100050, Тошкент ш., Қорасув 6, 19-б уй


Мамлакатимизда халқаро молия институтлари билан иқтисодий ҳамкорлик яхши йўлга қўйилган. Бу жараёнда кўплаб лойиҳалар амалга оширилмоқда. Шу ўринда таъкидлаш жоизки, бугунги кунда банк маҳсулотлари ва хизматларидан тўғри фойдаланиш молиявий бозорни ривожлантиришнинг зарур шарти ҳисобланади.\nБу жиҳатларни эътиборга олган “Асака” банк раҳбарияти кичик ва ўрта бизнес вакиллари, шунингдек, хусусий тадбиркорлар молиявий саводхонлигини оширишга алоҳида эътибор қаратмоқда.\nШу мақсадда “Асака” банк Европа тикланиш ва тараққиёт банки (ЕТТБ) билан ҳамкорликда семинар ўтказди. Тадбирда ЕТТБ вакили Жаҳон Шамсиев ишбилармонларни, энди иш бошлаётган тадбиркорларни савдони молиялаштириш воситалари билан таништирди. Шунингдек, “Асака” банкнинг мазкур халқаро молия ташкилоти билан ҳамкорликда ишлаб чиққан молиявий воситалар ва молиявий қўллаб-қувватлаш лойиҳаси тақдимоти ҳам бўлиб ўтди.\nЕТТБ вакили замонавий банк хизматларини ўзлаштириш ва улардан фойдаланишга бўлган қизиқиш, шубҳасиз, молиявий бозорларни янада ривожлантиришга хизмат қилишини таъкидлади.\nТурли соҳаларда амалга оширилиши режалаштирилган лойиҳалар, янги самарали молиявий воситалардан фойдаланиш имкониятлари, товарлар экспортини ривожлантириш муҳокама қилинди.\nСеминарда, шунингдек, ЕТТБ савдони ривожлантириш дастури, кафолатларни тақдим этиш, қисқа муддатли молиялаштириш, ички ва ташқи фактор, кичик ва ўрта бизнес вакилларига маслаҳат бериш каби мавзулар бўйича ҳам маълумотлар тақдим этилди.\nТўқимачилик саноати вакиллари бизнесни муваффақиятли юритиш тажрибаси билан ўртоқлашди, банк билан мустаҳкам алоқаларни ривожлантириш, замонавий банк маҳсулотларидан фойдаланиш, бизнес масалаларининг самарали ечимлари ва келажакдаги истиқболлар ҳақида сўзлаб берди.\nТаъкидлаш жоизки, “Асака” банк ЕТТБ билан ҳамкорликда мамлакатимизнинг барча ҳудудларида бизнесдаги молиявий саводхонликни ошириш бўйича тадбирларни давомли ташкил этишни мақсад қилган.\n“Асака” банк Матбуот хизмати.


Қирғиз расмийлари сайловлар бўйича келиша олмаяптилар\nҚирғизистон Марказий сайлов комиссияси раиси Ақилбек Сариев мамлакатда МСКнинг янги таркиби аниқланмагунича эски таркибдаги комиссия ўз фаолиятини давом эттираверишини айтди.\nҚирғизистонда парламент ва президент ўртасида Марказий сайлов комиссияси юзасидан келишмовчилик юзага келди.\nПарламент ва президент ўртасидаги қарама-қаршилик “Марказий сайлов комиссияси” ва “Сайлов тўғрисида”ги қонунларга президент вето қўйгач, пайдо бўлди.\nПрезидент ветоси туфайли мазкур қонунларни қабул қилиш икки ой ортга сурилиб кетди, натижада шу кунгача Марказий сайлов комиссиясининг тўла таркиби ва президентлик сайлови куни аниқлангани йўқ.\nПарламент депутатлари ноябр ойида ўтиши лозим бўлган президентлик сайловига тайёргарлик жараёни ортга сурилмаслиги учун мазкур қонунлар қабул қилинмай турибоқ, Марказий сайлов комиссиясининг 12 аъзосидан 8 нафарини тайинладилар.\nҚирғизистондаги жорий қонунчиликка мувофиқ, Марказий сайлов комиссияси аъзоларининг 4 нафари парламентдаги ҳукмрон коалиция, 4 нафари мухолифат ва 4 нафари президент томонидан тайинланади.\nМамлакат сайлов тизимига оид икки қонун қабул қилинмасидан туриб парламент депутатлари Марказий сайлов комиссиясига аъзо сайлаганлари учун президент Ўтунбаева мазкур тайинловни ноқонуний, деб топди. Айни пайтда Марказий сайлов комиссиясининг эски таркиби фаолият юритмоқда.\n- Ҳозир эски таркибдаги комиссия ишлаяпти. Қонунчиликка биноан, янги таркиб аниқланмагунича, биз ўз фаолиятимизни давом эттираверамиз, - деди Марказий сайлов комиссияси раҳбари Ақилбек Сариев.\nПарламент депутатлари эса эски таркибдаги Марказий сайлов комиссиясининг янги президентлик сайловларига тайёргарлик жараёнига раҳбарлик қилиши ноқонуний бўлишини иддао қилмоқдалар.\nАйни пайтда парламент президент ветоси қўйилган “Сайловлар тўғрисида”ги қонунни янгитдан муҳокама қилишни бошлади. Бу қонун парламент томонидан 30 июнгача қабул қилиниши керак. Чунки 1 июлдан бошлаб парламент таътилга чиқади ва шу кунгача президентлик сайлови кунини аниқлаб бериши керак.\nАгар парламент кўпчилик овоз билан мазкур қонундан президент ветосини олиб ташлаш тўғрисида қарор чиқарса, унда “Сайловлар тўғрисида”ги қонун кучга киради ва депутатлар президентлик сайловининг қайси куни ўтказилишини аниқлайдилар. Агар президент ветосини олиб ташлаш учун овозлар етмай қолса, унда президентлик сайловини аниқлаш кузга қолдирилади. Бу ҳолатда эса президентлик сайлови 2012 йилга қолдирилиши мумкин.\nАммо президентнинг парламентдаги вакили Азимбек Бекназаров депутатлар сайлов кунини кузда аниқласалар ҳам, президентлик сайловини 2011 йилда ўтказиш имконияти сақланиб қолинишини, энг муҳими, сайлов билан боғлиқ барча жараёнлар қонун асосида ҳал этилиши лозимлигини билдирди.\nБундан аввалроқ Қирғизистон ҳукумати парламентга президентлик сайловларини 20 ноябрда ўтказишни таклиф қилган эди. Аммо қонунлар қабул қилинишининг кечиктирилиши оқибатида, парламент президентлик сайловини тахминан 30 ноябрга ўтказилишини режаламоқда. Аммо бу режа “Сайловлар тўғрисида”ги қонун 30 июнгача қабул қилинган тақдирдагина амалга оширилиши мумкин.


Mazda 2015 йилнинг экологик жиҳатдан энг тоза ва тежамкор автомобили деб топилди - Автомобильные новости UZ - Скачать музыку бесплатно новинки музыки 2016-2017\nMazda 2015 йилнинг экологик жиҳатдан энг тоза ва тежамкор автомобили деб топилди\nMazda автомобиллари тежамкорлиги ва экологик томонлама хавфсизлиги билан бошқа компания машиналаридан яққол ажралиб туради. Табиатни муҳофаза қилиш Агентлигининг тузган тежамкор автолар рўйхатида кетма-кет уч марта олий ўринга муносиб кўрилгани бунинг исботидир. АҚШ кўчаларидаги Mazda машиналарининг ўртача ёнилғи сарфи 100 кмга 8 литр. Мутахассислар фикрича, бу ўтган йилгидан 5 фоизга яхшиланган кўрсаткичдир. Қолаверса, 1 кмда чиқариб ташланадиган карбонат оксиди гази 188 граммга қисқарди, бу ўтган йилги кўрсаткичдан 9 фоизга яхшироқ. Mazda SKYACTIV — такомиллашган узатмалар қутиси яратилганлиги туфайли Mazda энг тоза машина номига эришди. Mazda SKYACTIV йўл босиш унумдорлигини оширади, хавфсизлини таъминлайди, ёнилғи ёниш жараёни ўзига хос технология бўйича кечади. Мазда турбодамлаш (рус. Турбонаддув, инг. Turbocharger) услубини танламаган, двигателни ҳам кичрайтирмаган. Тежамкорлиги боиси гибрид мотор ва электр узатмаларидадир. Компания Mazda SKYACTIV технологияси ёрдамида 2008 йилдагидан кўра автомобилларини 30 фоиз тежамкорроқ ишлаб чиқаришнинг уддасидан чиқди. Япон компанияси тежамкорлик йўлида изланишларни давом эттиришини билдирди.\nTeglar: Mazda Категория: Автомобильные новости UZ Нашли ошибку?


Туркия бош вазири: Туркия ҳаво ҳудудини бузган ҳар қандай самолёт уриб туширилади\n00:30 / 18.10.2015\nТуркия бош вазири Аҳмад Довудўғли шуни алоҳида таъкидладики, мамлакат ҳаво ҳудудини ноқонуний бузган нафақат учувчисиз бошқариладиган учиш аппаратлари, балки самолётлар ҳам уриб туширилади. Бу ҳақда Reuters маълум қилмоқда.\n“Биз кеча учувчисиз бошқариладиган учиш аппаратини уриб туширдек. Агар бу самолёт бўлган тақдирда ҳам худди шу ишни қилган бўлардик. Бизнинг қонунларимиз маълум. Кимки бизнинг чегарамизни бузса, биз, албатта, жавоб қайтарамиз”, — деган бош вазир.\nАввалроқ Туркиянинг Сурия билан чегараси яқинида учувчисиз бошқариладиган учиш аппарати уриб туширилгани ҳақда хабар қилинган эди.


Олигархлар фойдаси учун халқ ва давлат товон тўлаган “ислоҳот”\nЎзбекистонда стратегик аҳамиятдаги йирик корхоналарни олигархларнинг шубҳали компанияларига ишончли бошқарувга бериш амалиётининг миси чиқди. Ҳукумат яқинда уларнинг бири билан тузилган шартномани бекор қилишга мажбур бўлди.\nГап ўзбек аслли олигархлар – Шодиевларга тегишли “SFI Management Group” компаниясига ишончли бошқарувга берилган “Ўзметкомбинат”, Олмалиқ кон-металлургия комбинати ва “Иккиламчи қора металлар” АЖ борасида тузилган шартномалар тўғрисида бормоқда.\nСуратда: Қобул Шодиев (ўнгда)\nГарчи расмий маълумотда “SFI Management Group” “ўз олдига қўйилган вазифаларнинг асосий қисмини бажаргани ва бу корхоналарнинг очиқ бозор шароитида фаолият кўрсатишга деярли тайёр бўлгани” сабаб шартнома бекор қилингани айтилса-да, коса тагида нимкоса борга ўхшаб кўринмоқда.\nХабарларга кўра, жорий йил 20 январда “Ўзметкомбинат”га кутилмаганда бош вазир Абдулла Арипов келиб, комбинат бошқаруви раиси Жаҳонгир Мустафоев ва унинг ишлаб чиқариш бўйича биринчи ўринбосари Сергей Чайковскийни ишдан олган.\n“Бунинг сабаби жуда оддий. Барчаси корхона бошқарувида “SFI Management Group” бўлган вақтдаги улкан ҳажмдаги ўғирликларга, бунинг оқибатида “Ўзметкомбинат” деярли инқироз ёқасига келиб қолганига бориб тақалади”, деди комбинатдаги манба “Элтуз”га йўллаган маълумотда.\nБу маълумот анча батафсил бўлгани сабабли уни ўқувчига тушунарли бўлиши учун манбанинг ёзганлари асосида қисқача баён қиламиз:\n“SFI Management Group”нинг амалдаги хўжайинлари Қобул ва Бобур Шодиевлар унинг бош директори Улуғбек Муҳаммедов ва хавфсизлик бўйича директор Шерзод Матиев билан биргаликда “Ўзметкомбинат” АЖ ва “Иккиламчи қора металлар” АЖни оғир аҳволга солиб қўйди.\nҲатто “Иккиламчи қора металлар” банкрот бўлиш даражасига келиб қолди, “Ўзметкобинат” эса кўп миллиардлик йўқотишларга дучор бўлди. Бу маблағларнинг барчаси амалда Шодиевлар тўдасининг чўнтагига кирди.\nБунда бир вақтлар Ўзбекистон бош прокурорининг биринчи ўринбосари бўлиб ишлаган Шерзод Матиев асосий роллардан бирини ўйнади. Шодиевларнинг чексиз ишончига эришган Матиев Ўзбекистон ҳукумати томонидан “SFI Management Group”га ишончли бошқарувга берилган корхоналарга раҳбарларни тайинлашда ҳал қилувчи овозга эга бўлди.\nХусусан, “Ўзметкомбинат” “SFI Management Group” бошқарувига ўтгач, барча раҳбар лавозимларга прокуратуранинг собиқ ходимлари – Шерзод Матевнинг қўлида ишлаганлар, дўстлари ва танишлари олиб келинди. Айнан улар воситасида Матиев Шодиевларга уларга ишониб топширилган мулкни талон-торож қилишга кўмаклашди, йўл-йўлакай ўзи ҳам бойиди.\nТабиийки, бу жараёнга корхонага умуман алоқаси бўлмаган, аммо Шерзод Матиевга алоқадор шахс ва фирмалар ҳам аралашган. Шулардан бири Сирдарё вилоятининг Гулистон шаҳрида рўйхатдан ўтган, металлоломни саралаш ва қайта ишлашга ихтисослашган “WANGDA METAL” Ўзбекистон-Хитой қўшма корхонасидир.\nУшбу корхона низом жамғармасидаги 30 фоиз улуш Баҳодир Абдуллаевга тегишли. Асли наманганлик бу шахс прокуратурадаги карьерасини ўша ерда бошлаган Матиевнинг дўсти эди.\n2018 йил бошидан 2019 йил августгача Шерзод Матиев ушбу қўшма корхона билан 10 минг тонна металлолом олди-бердиси қилиш орқали қарийб 5 миллиард сўмни ўз чўнтагига урган. Аслида бу пул “Иккиламчи қора металлар”АЖнинг ҳақи эди.\n“Ўзметкомбинат” “SFI Management Group”нинг ишончли бошқарувига берилгандан кейин металлолом топширувчи бирорта тадбиркор Шерзод Матиевнинг розилигисиз комбинат билан шартнома туза олмади.\nБундай шартномалар фақат “танланган” корхоналарга насиб этди. Улар “Иккиламчи қора металлар”ни четлаб ўтиб, металлолом топширувчилардан маҳсулотни паст нархда олиб, “Ўзметкомбинат”га тўғридан тўғри қиммат нархларга сотишни йўлга қўйди.\nМана уларнинг номлари: “BUISNESS SMART GROUP” МЖЧ, “ARGAYL” МЖЧ, “DOOZY WORKING” МЧЖ, “CHINOZ FERRUM” МЖЧ. Улардан фақат сўнггиси Шерзод Матиев билан бевосита боғлиқ.\nҚолганларининг раҳбарлари ва таъсисчилари сифатида бошқа кишилар кўрсатилган бўлса-да, аслида улар бир одамга – Анвар Раҳматуллаевич Нурхўжаевга тегишли. Улар бир кишига қарашлилигини кўрсатувчи жиддий факт шуки, давлат рўйхатида барчасининг электрон почтаси манзили бир хил кўрсатилган – wallrus1987@mail.ru.\nАнвар Нурхўжаев эса ҳар мавриди келганида ўзининг Ҳафиз исмли куратори президентнинг куёви Ойбек Турсуновнинг акаси Улуғбек Турсуновнинг яқин дўсти ва ёрдамчиси эканини эслатишни унутмайди.\n“Ўзметкомбинат”ни талон-торож қилиш схемаси жуда оддий. “ARGAYL” МЖЧ мисолида айтганда, у “Иккиламчи қора металлар”ни четлаб ўтган ҳолда комбинатга юқори ликвидли ломнинг ҳар тоннасини 2 150 000 сўмдан тўғридан-тўғри етказиб бериш тўғрисида шартнома тузади.\nАслида эса аҳолидан тоннаси 900 000 сўмга сотиб олинадиган паст сифатли металлоломни етказиб беради. Бу ишларнинг барча Матиевнинг кўрсатмаси билан бажарилади албатта.\nБунинг устига, юк машиналарига аввал шағал ва шлак (тошқол – металл эритишдан қолган қотишма) ортилиб, устига номига металл парчалари ташланиб, юқори ликвидли маҳсулот сифатида ўтказилган. 2019 йил августдан 2020 йил январь охиригача шундай қинғирликлар қилинган. Натижада бугунги кунда комбинат ҳудудида оғирлиги 5 минг тоннага яқин шлак тоғи пайдо бўлди, комбинатнинг ўзи эса кўп миллиардлик зиён кўрди.\nБундан ташқари, “танланган” корхоналар қоидага зид равишда комбинатнинг тайёр маҳсулотларини олдиндан тўловсиз олди. Бу эса кўп миллиардлик дебиторлик қарзларини вужудга келтирди. Ҳозир комбинат бу қарзни ундиришга муваффақиятсиз уриниб ётибди.\nКомбинат раҳбарияти ўзгаргандан сўнг ташқаридан бошқариш тизгинини йўқотган Ш.Матиев ўз ҳамтовоқларига эксклюзив шартномалар муддатини узайтириш энди ўзининг ваколатидан чиққанини билдириб, уларга янги раҳбарлар билан тил топишиш йўлларини ўзлари излашини тавсия қилган.\nШундан буён Анвар Нурхўжаев барча ломни “Подъёмик” АЖнинг Яшнобод туманидаги ҳудудига олиб келиб тўкмоқда. Айни пайтда бу ерда қарийб 15 минг тонна метоллолом тўпланган. У бу маҳсулотни Чирчиқ шаҳрида қурилаётган, 2021 йил майда ишга тушадиган янги заводга сотишни мўлжалламоқда.\nШодиевлар тўдаси жиноий бойишнинг бошқа йўлларини ҳам ўйлаб топган.\nВазирлар Маҳкамасига тақдим этилган ҳисоботда 2020 йилнинг 9 ойи давомида хорижга 325 минг тонна, шундан Афғонистонга 84 минг тонна, Тожикистанга 50 минг тонна, Қозоғистонга 10 минг тонна, жами 144 минг тонна металл маҳсулотлари экспорт қилингани айтилади. Қолган 181 минг тоннаси қаерга кетди?\nЖавоби қуйидагича. Улар аффилланган офшор компаниялар – “DIKAM”, “SOFIA”, “URTA OSIYE”, “BORNOVA” ва “AZIA SKAY” хусусий корхоналари воситасида жиноий йўл билан ўзлаштирилган.\nМасалан, 2020 йил 1 июлда “Ўзметкомбинат” АЖ Қозоғистоннинг Туркистон вилояти Сариоғоч туманида рўйхатга олинган “DIKAM” ХК билан қора металл прокатини тўғридан тўғри сотиш ҳақида шартнома тузган. Гарчи комбинат маҳсулотини биржадан ташқари сотиши тақиқланганига қарамай, қонунчиликдаги “туйнук”лардан фойдаланилган.\nХусусан, тўловни шартнома бўйича контрагент бўлмаган учинчи томонидан амалга ошириш имконияти белгиланган. Шунингдек, товар Ўзбекистон ҳудудида турли объектлар қурилиши учун жўнатилаётгани, хорижга чиқарилиши ва қайта сотилиши мумкин эмаслиги кўрсатилган.\nШу йўл билан, маҳсулот комбинат ҳудудидан олиб чиқиб кетилган ва Ўзбекистондаги бозорлар орқали аҳолига сотилган. Табиийки, бундан “Ўзбметкомбинат”, унинг тимсолида давлатга жуда катта зарар етказилган.\nБу жиноий ҳаракатлар ортида Дилмурод Пўлатов (Ойбек Турсуновнинг дўсти), россиялик олигарх Алишер Усмоновнинг куёви бўлмиш Эркин Нарзиевнинг куёви Шоҳруҳ Носирхўжаевнинг укаси Фаррух Носирхўжаев турибди.\nБугунга келиб Шодиевларнинг металлолом ва қора металл прокати савдоси бўйича ноқонуний бизнесига чек қўйилди. Аммо уларнинг ўрнига Ўзбекистон иқтисодиёти флагманларидан бирига кўз олайтирган бошқалар пайдо бўлди.\n“Ўзметкомбинат”дагиларнинг сўзларига кўра, ҳозир лом тайёрлаш ва қайта ишлаш бизнеси бош вазир Абдулла Арипов ва унинг куёви қўлига ўтган. Заводдаги бошқа ишларни эса кўпчиликка маълум “ERIELL Group” компанияси бошқаряпти.\nАйни пайтда бир вақтлар “SFI Management Group” компаниясининг ишончли бошқарувига берилган барча корхоналарда жиддий текширувлар кетмоқда. Ўз навбатида, “SFI Management Group”да ҳам можаро бошланган. Жумладан, “Ўзметкомбинат” ва “Иккиламчи қора металлар” АЖларни шу кўйга солган Шерзод Матиев компаниядан шармандаларча ишдан ҳайдалган.\nЎз вақтида Шодиевлар ишончини қозонган бу одам аслида хўжайинлари бурни тагидан миллиардларни ўмарадиган оддий каламуш бўлиб чиқди. Лекин Шодиевлар буни жуда кеч англади”…\n2018 йил 14 январда фейсбукда Бекобод металлургия комбинати меҳнат жамоаси номидан президент Шавкат Мирзиёевга мурожаатнома эълон қилинганди.\nБу мурожаатнома “Ўзметкомбинат” АЖ 2017 йилда “SFI Management Group” компанияси ишончли бошқарувига ўтганидан сўнг Шодиевлар манфаати йўлида Шерзод Матиев комбинат билан алоқадор ўнлаб тадбиркорларни Бош прокуратура ёрдамида қатағон қилганига оид.\nМурожаат муаллифларининг билдиришича, ўша йили Бекобод металлургия комбинати билан боғлиқ жиноят ишини тергов қилишда Бош прокуратура бошқарма бошлиғи Улуғбек Мустафоев, унинг ўринбосари Мақсуд Ўролов, терговчилар Улуғбек Умарова ва Санжар Файзиев ўта қабиҳ ва шафқатсиз усуллардан фойдаланган.\nБу иш 2017 йил августи охирида, Мирзиёев комбинатга келиб, уни хорижий инвесторнинг ишончли бошқарувига беришга тайёрлаш ҳақида топшириқ берганидан сўнг бошланган.\nХуллас, шундан сўнг ўтказилган аудидорлик текшируви натижасида комбинатнинг бир қанча мансабдор шахслари ҳибсга олиниб, шафқатсиз тарзда сўроққа тутилган.\nОрадан кўп ўтмай, 2017 йил 20 октябрдан бошлаб эса комбинат билан металл олди-сотдисини амалга ошириб келган кўплаб фирмалар раҳбарлари ҳам бирин-кетин ҳибс этилган. Уларга нисбатан руҳий ва жисмоний қийноқлар қўлланилган.\nТерговчининг кўрсатмаси асосида тергов сирини ошкор этмаслик баҳонасида уларнинг адвокатлар ва яқинлари билан учрашувига ҳам рухсат этилмаган. Ҳатто айбланувчиларнинг баъзилари адвокатдан воз кечиш тўғрисида ариза ёзишга мажбурланган.\nБу орада юқорида ҳомийлари бўлган 12 та “танланган” корхонага нисбатан айбловлар бекор қилинган. Ҳолбуки, улар ҳам бошқа корхоналар билан бир хил фаолият юритган.\nУшбу мурожаат эълон қилингандан сўнгги воқеалар комбинат билан металл олди-сотдиси жараёни “бегона” корхоналардан туткул тозаланиб, тўлалигича Шерзод Матиев ва унга алоқадор фирмалар қўлига ўтганини тасдиқланмоқда.\nҚизиқ, энди Шерзод Матиевнинг ўзи ҳам металл олди-сотдиларидан, “SFI Management Group” компанияси эса комбинатни ишончли бошқаришдан четлаштирилгандан сўнг бу жиноий ҳаракатларга бош-қош бўлганлар жазоланрмикин?\nҲар ҳолда, бу қайтар дунё-ку!\ndata-title="Олигархлар фойдаси учун халқ ва давлат товон тўлаган “ислоҳот”" data-description="<!-- wp:paragraph --> <p>Ўзбекистонда стратегик аҳамиятдаги йирик корхоналарни олигархларнинг шубҳали компанияларига ишончли бошқарувга бериш амалиётининг миси чиқди. Ҳукумат яқинда уларнинг ..." data-image="https://eltuz.com/wp-content/uploads/2021/03/RT5-R45.jpg" data-url="https://eltuz.com/kundalik/217178/" data-services="facebook,odnoklassniki,twitter,telegram" data-counter="ig">\nЎзА томонидан давлат арбоби Шароф Рашидовнинг 100 йиллик юбилейига бағишлаб тайёрланган мақолани мамлакатнинг бир қанча газеталари босди. Ш.Рашидов билан ...


Dream City Development компанияси Seoul Mun йирик савдо ва кўнгилочар марказининг қурилишидаги янгиликлар ҳақида маълумот берди.\nЎтган йилнинг сентябр ойида компания пойтахт марказида янги лойиҳани қурилиш ишларини бошлади. Улкан ва кенг кўлами Seoul Mun савдо-кўнгилочар маркази тадбиркорларга Бўрижар канали бўйлаб 22000 квадрат метр майдонда савдо жойларини таклиф этади. Лойиҳа икки соҳилда уч қаватли қилиб бунёд этилади. Объектнинг умумий майдони 40000 квадрат метрни ташкил қилади. Тижорат маркази 13 дан 1000 квадрат метргача бўлган жойлардан иборат.\nОчиқ майдон лойиҳанинг асосий ажралиб турадиган хусусиятларидан бири ҳисобланади. Бир неча ой давомида бу ерда қирғоқнинг турли баландликдаги сатҳларини жипслаш, шунингдек тупроқ қатламларини барқарорлаштириш ва мустаҳкамлаш бўйича кенг кўламли ишлар олиб борилмоқда. Бу вақт мобайнида пойдеворни мустаҳкамлаш ва қуйиш, деворларни ўрнатиш ва жанубий соҳилда ҳар бирининг баландлиги 6,5 м бўлган учта қаватни кўтариш жараёнлари амалга оширилди.\nҲозирги вақтда ушбу блокларда турли босқичларда деворларни, устунлар ва томларни мустаҳкамлаш ва бетонлаштириш ишлари олиб борилмоқда. Ўтган ойда қурилиш ишларига 300 тоннадан ортиқ арматура ва 2000 м³ бетон ишлатилди. Жараёнда метро, кўприклар ва бошқа ер ости иншоотларини қуриш учун ишлатиладиган мустаҳкам, совуққа ва намликка чидамли М450 маркали бетондан фойдаланилмоқда.\nЛойиҳанинг шимолий қирғоғида тупроқ ишлари олиб борилмоқда. Май ойида майдондан 20200 м³ тупроқ олиб ташланди. Энди мутахассислар тупроқ қатламларини тайёрлаш ва мустаҳкамлаш ишларига киришадилар. Лойиҳанинг фаол қурилиш босқичида компания савдо ва кўнгилочар марказида тижорат кўчмас мулкини сотиб олиш учун қулай шартларни таклиф этади.\nҲозирги вақтда тижорат биноларининг 70% дан ортиғи сотилган. Seoul Mun'да нафақат бизнесингизни бошлашингиз мумкин, балки узоқ муддатли ижара шаклида пассив даромад олиш имкониятини берадиган кўчмас мулк ҳам ҳисобланади.\nSeoul Mun – тижорат кўчмас мулкига фойдали сармоялар учун юзлаб вариантларни тақдим этади.\nМўлжал: «Халқлар дўстлиги» майдонидан Алишер Навоий шоҳ кўчаси томон йўл


Рўзиқул Бердиев: "Ал-Садд билан дуранг ёмон натижа эмас, лекин..."\n9 апрель, 00:32\nОсиё Чемпионлар лигаси 1-тури доирасидаги "Ал-Садд" - "Насаф" учрашуви якунига етди. Унда томонлар 1:1 ҳисобидаги дурангга имзо чекди. Баҳсдан кейинги матбуот анжуманида "аждарлар" устози Рўзиқул Бердиев қуйидаги фикрларни билдириб ўтди:\n"Ўйин қизиқарли ва кутилмаган воқеаларга бой ўтди: вазиятлар, қизил карточкалар ва ҳоказо. Аслида, "Ал-Садд"га қарши қўлга киритилган дуранг ёмон натижа эмас, аммо баҳснинг боришини ҳисобга олсак, ғалаба қозонишимиз керак эди.\nБевосита беллашув ҳақида гапирсам, очиқ ўйин гувоҳига айландик. Ҳар икки жамоа ҳам сўнгги сонияларгача ғалабани илиб кетиши ҳеч гап эмасди. Лекин мен буни кўпроқ биз икки очко йўқотдик, деган бўлардим. Боиси, барчангиз кўрдингиз, биз рақибдан икки киши кўпроқ бўлиб ҳаракат қилдик. Ютишимиз керак эди.\nИкки киши кўп бўлиб ўйнаган билан ҳам рақиб бутунлай ҳимояга "ётиб олса", вазият яратиш қийин бўлади. Бугун шунга гувоҳ бўлдик. "Ал-Садд" кучли клуб, улар камчиликда бўлиб ҳам вазиятлар ярата олди".\nЗахирадан майдонга тушганлар уйинри кучайтира олмади, наборот емонлашди, нега уйинчилао жарима майдонига кира олмайди, Салавев ериб кириш урнига узини майдон чеккасигп тортади, Насаф квадратни яхши уйнайдику, майдон марказидан ериб киришга харакат килиш керак эди, иккинчи каватда ракиб яхши уйнади, Мазгавойда умуман жаоима майдонида уйнолмайди, Акрамов билан Смайлагичнинг сай харакатлари эвазига кизил булди, колган уйинчилар хам шундай уйнаганда камида 3-1 еки 4-1 буларди, Абдурахимов нега майдонга тушди.Захирадан майдонга тушган уйинчиларга уйинни пастдан уйнатиб бир бирига аник пас бериб ериб киришни тушунтирса булардику.Майли шунисига хам рахмат лекин бу борада ишлаш керак, болаларни тарбиялаш керак. Наполи билан Спартакни уйини курганлар булса 1 -0 ютказиб туриб хужумга зур бериб 3 та урган эди. Футболчиларни узи хаи э биз 11 киши уйнаяпмиз бошка бундай шанс буладию йук деб шижоат билан уйнамайдими, буларга энди психологиядан дарс бериш керакми еки рузани таьсири сезилдими.\nБолаларга психологик тарафдан яхши тайер эмас. 2 чи таймда шижоат йуколди. Кани эди хамма Акрамовдек жонини койитиб уйнаса. Сал харакат килиб гурухдан чикса булади.Киска ва урта пастлар билан любой араб камандасини ютса булади. Баниясни шундай ютдикку!\nкушиламан! Насаф хакикий узбек жамоаси! Узбекларни яхши томони виждон ва мехнат бор, лекин тажовузкорлик ва шижоат йук! Рузикул ака хам жуда яхши мураббий, лекин ута камтар. Эмоционал томондан хиссиётга берилмайди. Лобановскийни шогирдини шогирди булгани учун жимгина кузатади. Диего Симеоне, Тухельни харакатидаги ишонч ва гайрат афсуски Рузикул акада йук.\nРузикул икки киши куп булибам йутолиадиларинг уйат .Ессиз шунча сарф харачат харомга чикйапти


Халқаро меҳнат ташкилоти бош директори янги “яшил” иш ўринлари яратиш зарурлигини айтди\n10:19 / 13.06.2015\nЖеневада иқлим ўзгаришларига қарши курашишга бағишланган олий даражадаги учрашув очилди. Бу учрашувда Халқаро меҳнат ташкилоти (ХМТ) бош директори Гай Райдер нутқ сўзлади.\nРайдернинг фикрича, агар тўғри стратегия танланса, унда “яшил” ва кам углеродли ривожланиш шароитларида 60 млн.га яқин янги иш ўринлари пайдо бўлиши мумкин. “Иқлим ўзгариши борасидаги ҳозирдаги ҳаракатсизлик келажакда қимматга тушиши мумкин”, деб айтди ХМТ раҳбари ХМТ конференцияси доирасида ўтаётган Жаҳон меҳнат саммитида.\nГай Райдер кам углеродли ривожланишга ўтиш йўлидаги чақириқлар ва устунликларни таъкидлади. У иқлим ўзгариши билан курашиш миллионлаб янги “яшил” иш ўринларининг яратилишига олиб келиши мумкинлигини айтиб ўтди. Гап қайта тикланувчи энергияни ривожлантириш, атроф-муҳитни сақлаш, қишлоқ хўжалиги ва саноат, сайёҳлик ва бошқарув соҳасида меҳнат унумдорлигини оширишга кўмак берувчи иш ўринлари ҳақида бормоқда.\nСаммитда АҚШлик хонанда ва продюсер Фаррелл Уильямс ҳам иштирок этди. У халқаро ҳамжамиятни миллионлаб ёшлар меҳнат қилиш ва таълим олиш имкониятига эга бўлмаган ҳозирги вазиятни ўзгартиришга чақирди. Уильямс “яшил” ва муносиб иш ўринлари ёшлар орасида ишсизлик муаммосига жавоб бўлиши кераклигини таъкидлаб ўтди.


Александр Мочинов: Болаларнинг футболдан роҳат олиб ўйнашаётганлигидан хурсандман / CHAMPIONAT.asia\n10:18"Рома" Дибалага таклиф жўнатди. Тотти унга 10-рақамни беришга тайёр 4 09:55Тен Хаг Роналду ва клубдаги мақсадлари ҳақида гапирди 4 09:45Кавани МЮ 7-рақамни ундан тортиб олиб, Роналдуга берганидан жаҳли чиққан 4 09:30ПСЖ Почеттинони яна бир йилга қолдириб, кейин АПЛ гранди мураббийини жамоага олиб келмоқчи 8 09:15Бундеслига. “Герта” ва “Гамбург” ўртасида плей-офф учрашуви бўлиб ўтди 0 09:00Ибрагимович: “Ваъда бергандим ва уни уддаладим. Менга ишонишмаганди” 6 08:50Френки де Йонг МЮга эмас, бошқа клубга ўтиши мумкин 3 08:35АПЛ. Салоҳ Оуэн билан тенглашди, олдинда эса фақатгина икки футболчи бор 5 08:25Пиоли учун хушхабар 4 08:10Мбаппе АПЛ клуби билан ҳам музокаралар бўлганини ошкор қилди 10 07:50Суперлига. Бугун 10-турга якун ясалади 7 01:14"WhoScored" АПЛнинг мавсум рамзий термасини тузиб чиқди 12 00:54Славче Войнески матбуот анжуманида рус, турк, инглиз тилларида гаплашди, ўзбек тилини ҳам ўрганмоқчилигини айтди 14 00:26Ҳелайфи: "Реал" Мбаппега биздан кўра кўпроқ тўламоқчи эди" 24 00:06Денис Коростиченко: "Пахтакор" биздан кўра кучли кўринмади" 3\nАлександр Мочинов: Болаларнинг футболдан роҳат олиб ўйнашаётганлигидан хурсандман\n08 июл 2013 15:55\n“Бунёдкор”нинг ёшлар таркиби биринчи даврани пешқадам сифатида якунлади.\nЖамоа устози Александр Мочинов клубимиз расмий сайти учун биринчи давра якунлари борасида эксклюзив интервью берди.\n- Шогирдларингиз билан биринчи даврани муваффақиятли якунлашингизнинг асосий омили нимада деб ўйлайсиз?\n- Аввало, қўл остимдаги футболчилар бизнинг мақсадимиз қандай эканлигини ва унга қай тарзда эришиш мумкинлигини жуда яхши англаб етишди. Учрашувларга пухта ҳозирлик кўрилди, шогирдларим берилган кўрсатмаларни тўғри бажаришди. Асосий жамоада захирада қолиб, ўйин амалиётини йўқотиб қўймаслик мақсадидида ёшлар жамоамизга кўмаклашган футболчиларнинг хизмати беқиёс бўлди. Улар ёшларимиз сафига қўшилишганда шунчаки вақт ўтказиш учун эмас, балки ўзларининг бор маҳоратларини ишга солишди. Айнан улардан ёш йигитларимиз ҳақиқий профессионал футболчи қандай ҳусусиятларга эга бўлиш кераклигини ўрганишди.\n- Жамоангизнинг қайси жиҳатлари Сизга маъқул келди?\n- Болаларнинг учрашувлардан роҳат олиб ўйнашаётганлиги жудаям хурсанд қилмоқда. Жангавор руҳ, ғалаба сари интилиш ва албатта ўз ўйинидан аввало футболчиларимизнинг ўзлари роҳатланишаётгани ёқимли. Йигитларимизнинг ўсишаётгани шундоққина сезилиб турибди. Энг асосийси – мана шу!\n- Биринчи давра мобайнида Сизни ранжитган омиллар ҳам борми?\n- Тайёргарлик кўриш, учрашувларни ўтказиш борасидаги яратилган шароитлар борасида “Бунёдкор”даги имкониятлар катта. Шу боисдан ҳам футболчиларимиз идеал майдонларда тўп тепишга кўникиб қолишди. Бироқ, Фарғона водийсига уюштирган сафаримиз мобайнида нотекис майдонларда ҳаракат қилишимизга тўғри келди. Бу эса футболчиларнинг техник имкониятларини чеклаб қўйди. Умид қиламанки, вақти келиб ҳамма жойда идеал майдонлар яратилади.\n- Рақиб жамоалардан кимлар Сизда яхши таассурот қолдирди?\n- Шак-шубҳасиз “Локомотив”, шунингдек Бекободнинг “Металлург” ёшлари. Иккала жамоа ҳам жуда тартибли ва чиройли ўйин намойиш этади. Ҳар икки жамоа билан кечган ўйинларимиз биз учун осон ўтмади. “Пахтакор” ва “Бухоро” ёшларидан кўп нарсалар кутгандим. Бухороликларнинг ўйинлари ўта суст эмас, бироқ улар биринчи давра мобайнида атиги икки очко жамғаришгани ачинарли.\n- Яқин орада қандай режалар бор?\n- Футболчиларга 12 июлгача таътил элон қилганмиз. Шундан сўнг Тошкент ташқарисида қисқа муддатли йиғин ўтказишни режалаштириб турибмиз. 24 июндан бошлаб эса иккинчи даврага қаратилган сўнгги тайёргарлигимизни ўз қароргоҳимизда давом эттирамиз.\n- Давралар оралиғида жамоа таркибида ўзгаришлар бўладими?\n- Айтарли ўзгаришлар қилмоқчи эмасмиз. Ҳозирда жамоамиз ўзаги шакллантирилмоқда. Ўйлайманки, шу футболчилар эртанги “Бунёдкор”нинг етакчиларига айланишади.


25.06.2018 15:13 | ЎФА\nЎзбекистон тарихий сиймо ва қаҳрамонларга, улуғ аллома ва қомусий олимларга бой ўлка. Ўзбекистон футбол Ассоциацияси юртимиз ёшларини тарихий шахслар, аллома ва буюк сиймолар билан яқиндан таништиришна улар номи билан ўтказиладиган турли мусобақалар орқали амалга оширишга қарор қилди.\nШундай мусобақалардан бири Самарқанд шаҳрида 2008 йилда таваллуд топган футболчилар ўртасида бўлиб ўтади. Самарқанд футбол Ассоциацияси билан ҳамкорликда илк маротаба ташкил этиладиган "Амир Темур" Кубоги мусобақаси баҳонасида тарихий Моварауннаҳр пойтахтига ташриф буюрадиган иштирокчилар Амур Темур сиймоси ва Темурийлар авлодлари билан яқиндан танишадилар.\n2007 йилда таваллуд топган футболчилар эса "Олтин водий" дастури асосида Фарғонада "Ал Фарғоний" Кубогида чемпионлик учун баҳс олиб борадилар. Бу мусобақа Фарғона футбол Ассоциацияси билан ҳамкорликда ташкил қилинмоқда.\n2006 йилда таваллуд топган футболчилар Амир Темур таваллуд топган Қашқадарё ўлкасида чемпионлик учун кураш олиб борадилар. "Воҳа Кубоги" деб ном олган мусобақа "Насаф" ва Қашқадарё футбол Ассоциацияси билан ҳамкорликда ўтказилади.\nЎзбекистон миллий терма жамоаси сардори Одил Аҳмедов ҳар йили Наманганганда "Odil Cup" мусобақасини ўтказиб келар эди. Жорий йилги мусобақа ЎФА ва Россиянинг “Детская футбольная лига” (ДФЛ) ташкилотлари билан ҳамкорликда ташкил этилади. Мусобақа ғолиби ДФЛнинг энг катта лойиҳаларидан бири бўлган "Большие звезды светят малым" мусобақасида ихтиёрий иштирок этиш имкониятига эга бўладилар. Мазкур турнир Наманган вилояти футбол Ассоциацияси билан биргаликда ташкил этилади.


Жамият Дунё Футбол Мутолаа Жиноят Савол-жавоб Шоу-бизнес Hi-tech Lady Саломатлик Мозийдан садо Ҳидоят сари Шоҳжаҳон Жўраев янги имиджи ҳақида: “Мен куйламоқчи бўлган қўшиқларга мўйловли Шоҳжаҳон тўғри келмас экан”\t11:17, 03 октябрь 2016\tХонанда Шоҳжаҳон Жўраев имиджини ўзгартиргани ва ўзининг “ташриф қоғози”га айланиб қолган мўйлови билан хайрлашгани ҳақида хабар берган эдик. Шоҳжаҳон “Даракчи” газетасига берган интервьюсида ташқи кўринишига ўзгартириш киритиши сабабларига тўхталиб ўтди. “Бу ҳақда гапирсам, тарихи узун. Биласизми, ўзимга қолса бу имиджда аллақчон кўриниш берган бўлардим. Аммо ижодимни бошлаган йилларим истасам-истамасам, дадамга қиёсловчилар кўп бўлган. Мана ўн йилдирки, дадамнинг йўналишида, уларнинг қўшиқларини қайта куйлаб ижод қилдим, тўпламлар яратдим. Тан олишим керак, шу кунгача саҳнага чиққанимда мен учун эмас, дадам учун қарсак чалинарди, яъни уларнинг қўшиқларини куйлаганим учун. Аммо бутун умр сояда юришим тўғри эмаслигини яхши биламан. Бугун дадамга муносиб ўғил эканимни етарли даражада исботладим. Энди кўрганлар кимнингдир ўғли эмас, Шоҳжаҳон Жўраев дейишяпти. Секин-секин икки йўналишни қориштириб, ўзим истаган йўналишга ҳам етиб келяпман. Айтмоқчиманки, аслида мен яратишни истаган қўшиқлар бугунги кунда жаранг сочишни бошлади, премъераси кутилаётганлари ҳам бор. Мен истаган йўналишдаги қўшиқларга эса мўйловли Шоҳжаҳон тўғри келмас эди. Шунинг учун имидижимга бироз ўзгартириш киритдик. Бугунги яратадиган қўшиқларим 35 ёшдан кичик бўлганларга мўлжаланган. Рок-н-ролл элементлари қўлланилаётган янги қўшиқларимни эски шинавандаларим тушунмай қолишадими дейман-да. Тез кунларда янги альбомдан жой олган “Гўзалим” қўшиғи эфирларга узатилади. Бу қўшиқ миллий йўналишда эмас, у ёшларбоп жанрда. Нима демоқчилигимни мухлислар қўшиқни тинглаганда билиб олишади”,—дейди Шоҳжаҳон Жўраев. Хонанда билан тўлиқ интервьюни “Даракчи” газетасининг пайшанба куни сотувга чиқадиган 40-сонида ўқишингиз мумкин.