Мия соғломлиги — Dilkashradio.com\nАссалому алайкум қадрдон опа-сингиллар. Инсон ёши ўтгани сари нафақат танаси балки мияси соғломлигини ҳам ўйлаши керак бўлади. Қариганда эс-ҳуши жойида ва ақлан теран бўлиб юришни истаган кишилар ўрта ёшлариданоқ мия фаолиятини активлаштириш ҳақида ўйлашлари лозим. Психолог ва “Ирода иш бермаяпти” китоби муаллифи Бенжамин Харди Medium’даги устунчасида ўқиб ўрганиш мияга қай даражада ижобий таъсир кўрсатиши, хотирани яхшилаб, одамни бахтлироқ қилиши ҳақида ёзган. “Кўк зоналар амалиётда: Қандай қилиб узоқ умр кўриш мумкин?” китобида ёзувчи Дэн Бюттнер узоқ ва бахтли умр кечириш тўғрисида фикр билдиради. Сирлардан бири – доим бирор янги нарса ўрганиш. Агар таълим олишни тўхтатсангиз, тезда қарийсиз. Таълим олишнинг турли усулларини қўлланг. Бир ғоя ёки предметни ўрганиш учун кўп вақт сарфлаш жуда муҳим. Бироқ ўрганишнинг турли усулларидан фойдаланишингиз зарур.\nАлбатта, айнан НИМАни ўрганаётганингиз ҚАНДАЙ ўрганаётганингизга қараганда муҳим. Агар сиз фақат китоб ўқиётган бўлсангиз, миянгизнинг муайян қисми “қотиб қолади”, шу сабаб тезроқ қарийсиз. Ҳаммамизда ўрганишнинг ўзига хос усуллари бор. Мураккаб вазиятларда ёрдамчи усуллардан фойдаланамиз. Бироқ биз инкор этадиган ва “қочадиган”лари ҳам бор. Уларга: Тасаввур: ғояларни ўйлаб топиш; Акс эттириш: ўйлаб топган ғояларингизни ўрганиш; Таҳлил: ўрганганларингизни синтез қилиш, ғояларни эндиликда қандай қўллаш борасида стратегик режалар тузиш; Ҳаракат: мақсадга эришишда ёрдам берадиган ҳаракатлар; Синов: муаммони турли ракурсдан ўрганиш; Таълим олишнинг кўплаб усулларига мурожаат этинг, ана ўшанда миянгиз тезроқ ва яхши ишлайди. Ҳар куни 15-30 дақиқани бирор янги нарсани ўрганиш учун ажратинг — Болалигимизда кўплаб турли нарсаларни қўллаб кўрганмиз.\nМиянгиз ривожланган. Афсуски, вақт ўтиши билан одамлар янги машғулотлар билан тажриба ўтказишни тўхтатадилар. Бу нотўғри. Ҳар куни бирор янги нарсани ўрганинг. Масалан: Тиллар — Бу мия учун аъло даражадаги машқ. Фақат тилни бир услубга асосланган ҳолда ўрганиш маъқул эмас. Буни амалга ошириш бўйича бир неча маслаҳатлар бор: Карточкалар; Фильмларни асл ҳолида томоша қилиш; Хорижликлар билан мулоқотда бўлиш; Хорижий тилда мусиқа тинглаш; Китобларни асл ҳолида мутолаа қилиш; Хориж маданиятини ўрганиш. Амалиётда қанча кўп услубни қўлласангиз, шунча яхши. Бундан ташқари, кунига фаол ўрганиш учун сарфланган 15-30 дақиқа онгингизни кенгайтиради. Мусиқа асбоблари — Бу ҳам мия учун фойдали. Ўрганиш жараёнини ўйинга айлантиринг. Масалан, сиз вазифалар ва мақсадларни бажаришингиз лозим. Олдингизга кичик мақсадлар белгиланг.\nТелефондаги илова ёрдамида фортепианода чалишни ўрганиш. Бу қизиқ. Бундан ташқари, қанчалик чуқур ўрганишингиз мумкинлиги олдиндан маълум эмас. Янги нарсаларни ўрганганингизда миянгиз қандай ўзгаради? Биринчидан, ўрганиш хотирани яхшилайди. Ишқибозлар ҳатто фотографик хотирани ҳам яхшилашлари мумкин. Бу ҳақиқат. Иккинчидан, кичик ғалабаларга эришгач, ўзингизга бўлган ишонч ҳисси ортади. Учинчидан, бир предметни ўрганиш ҳаётингизнинг бошқа соҳаларидаги ижодий натижаларга сабаб бўлади. Ўрганишнинг умуман янги усули ёрдамида бирор предметни ўзлаштириш орқали мия ҳозирги машғулотлар учун ғаройиб алоқаларни ишлаб чиқаради. Бу “қўшимча ўрганиш” деб аталади. Бу энг самарали инструмент бўлса керак. Айнан шу усул билан Альберт Эйнштейн, Битлз ва энг яхши инноваторлар ҳамда рассомлар илм ва ижодда катта натижаларга эришишган.\nРағбантиришлар хаётимизни осонлаштиради\nТонгдан завқ ол


777 Ўқиш режими + -\n«Эсла, вақтики Роббинг фаришталарга: «Мен ер юзида халифа қилмоқчиман», деди. Улар: «Унда фасод қиладиган, қон тўкадиган кимсани қилмоқчимисан? Ва ҳолбуки, биз Сенга тасбиҳ, ҳамд айтиб ва Сени улуғлаб турибмиз», дедилар. У: «Мен сиз билмаганни биламан», деди (30-оят).\nУшбу оятдан Аллоҳ таоло Одамни Ўзининг ер юзидаги ўринбосари – халифаси бўлишини ирода этгани маълум бўляпти. Демак, инсонга улкан ишонч билдирилган, у улуғ Аллоҳнинг халифаси бўлишдек олий мақомга лойиқ кўрилган. Бундай марҳаматнинг ўзига яраша буюк масъулияти ҳам бор. Инсон шуни англаган ҳолда, уни халифа қилиб қўйган Зотнинг топшириқларини бажармоғи, яратган Зот муносиб кўрган олий мақомга доғ туширмасликка ҳаракат қилмоғи керак.\n«Унда фасод қиладиган, қон тўкадиган кимсани қилмоқчимисан?» деган гапларидан улар ўзларигагина маълум йўл билан инсон ер юзида фасод, бузғунчилик қилиши ва қон тўкишини билишгани, айни чоғда, улар фаришталик табиати билан, ўзлари айтиб турган тасбиҳу ҳамдларни ва қилиб турган улуғлашларни ушбу махлуқотларнинг яратилиш мақсади, деб билишгани маълум бўлмоқда.\nШунингдек, фаришталарнинг тасбиҳ ва ҳамд айтиб, Аллоҳни ҳамиша улуғлаб туришлари ҳам улардан бошқа мавжудотни яратишдан тўса олмайди.\n«Инсонни сополга ўхшаш қуриган лойдан яратди» (Роҳман сураси, 14-оят).\nБу оятда «инсонни» деганда Одам Ато назарда тутиляпти. «Қуриган лой» деб таржима қилган иборамиз оятда «солсол» деб келган. «Солсол» деб лойнинг қотиб, чертса овоз чиқарадиган бўлиб қолган ҳолига айтилади.\nҚуръон таъкидлашича, инсонни йўқдан бор қилган Зот уни тупроқдан яратган Аллоҳ таолодир. Ҳозирги замон илми ҳам буни тасдиқламоқда. Илмий тажрибалардан исботланишича, тупроқда қандай моддалар бўлса, инсон жисмида ҳам ўша моддалар бор экан. Тупроқда карбон, кислород, фосфор, гугурт, азот, калций, хлор, темир, мис, йод, альюмин каби йигирма хил модда бор бўлса, худди шу моддалар инсон жисмида ҳам бор. Тупроқдан борлиқнинг энг улкан мўъжизаларидан бири бўлган инсонни, унинг фикри, руҳи, ҳис-туйғулари, асаблари ва ҳозиргача инсоннинг ўзи ҳам тушуниб етмаган ажойиботлари билан ким ярата олади? Бу ишни фақат Роҳман сифатига эга бўлган қудратли Аллоҳ таологина қилиши мумкин.\nҲа, Роҳман сифатли Аллоҳ таоло тупроқдан инсон яратди:\n«Ва У Зот Одамга исмларнинг барчасини ўргатди, сўнгра уларни фаришталарга рўбарў қилди. Кейин: «Агар ростгўйлардан бўлсангиз, анавиларнинг исмларини менга айтиб беринг», деди» (Бақара сураси, 31-оят).\nАллоҳ таоло одамни Ўзининг ер юзидаги халифаси қилаётган пайтда унга улуғ бир сирни бергани ушбу оятдан билиниб турибди. У ҳам бўлса, исмларнинг барчасини ўргатишидир. Яъни инсон ўзини ўраб турган барча ашёларнинг белгиси сифатида исмни, маънони ишлатади. Ҳис қилинадиган, жисмга эга бўлган нарсаларни фаҳмлаш учун нутқий рамзларни ишлатиш қудрати инсон ҳаётида энг улуғ қудратлардан бири ҳисобланади.\nАкс ҳолда, бировга тоғни тушунтирмоқчи бўлсанг, уни тоғнинг олдига олиб бориб, айлантириб кўрсатишдан ўзга чора бўлмасди. Агар Аллоҳ таоло инсонга ушбу қобилиятни бермаганида, ер юзида ҳаётни тасаввур қилиш қийин бўлар эди. Ривоятларда келишича, бунинг исми от, буниси туя, манави қуёш, бу эса юлдуз, деб ҳатто кичкина нарсаларгача ўргатилган. Яъни одамнинг ер юзида халифа бўлишининг асосий сабабларидан бири – илм олишга истеъдодининг борлигидир. Ҳозирда инсон илми ила борлиқнинг сирларини кашф этаётгани ҳам ўшанда берилган қобилият натижасидир.\nАллоҳ таоло Одамга исмларнинг барчасини ўргатгандан кейин уларни фаришталарга рўбарў қилди ва, «Ер юзида фасод қилувчи ва қон тўкувчи кимсани яратасанми, деган даъволаринг рост бўлса, ушбу нарсаларнинг исмларини менга айтиб беринглар», деди. Фаришталар у нарсаларга исм қўйишдан ожиз қолдилар ва ўз ожизликларини тан олиб:\n«Улар: «Эй пок Парвардигор! Бизда Сен билдиргандан бошқа илм йўқ. Албатта, Сенинг Ўзинг билувчисан ва ҳикматли Зотсан», дедилар» (Бақара сураси, 32-оят).\nФаришталар бу ерда юксак одоб мисолини кўрсатдилар. Билмаган нарсаларини сўзсиз, билмаймиз, деб айтдилар. Билмаган нарсасини тан олиб, вақтида билмайман дейиш ҳам катта одоб, ҳам катта илм ҳисобланади. Шунда Аллоҳ таоло Ўзининг ер юзидаги халифаси – одамнинг фазлини изҳор қилиш учун:\n«Эй Одам, буларга у нарсаларнинг исмларини айтиб бер», деди. Уларга ўша нарсаларнинг исмларини айтиб берган чоғида, «Мен сизларга осмонлару ернинг ғайбини биламан ва сизлар беркитмагану беркитган нарсаларни ҳам биламан демабмидим», деди» (Бақара сураси, 33-оят).\nШу билан Одамнинг фаришталардан устунлик тарафи намоён бўлди. У ҳам бўлса, илм-маърифат. Инсон ер юзида фасод қилиши, қон тўкиши ҳам мумкин, илоҳий неъмат бўлмиш илмни ўз ўрнида ишлатиб, фаришталардан устун бўлиши ҳам мумкин.\nУшбу мавқифда, хусусан, Одамнинг фазли фаришталар кўз олдида намоён бўлгандан кейин, Аллоҳ таоло фаришталарга қуйидаги фармонни берди:\n«Эсла, фаришталарга: «Одамга сажда қилинглар!» деганимизни. Бас, сажда қилдилар, магар Иблис бош тортди, мутакаббирлик қилди ва кофирлардан бўлди» (Бақара сураси, 34-оят).\nАллоҳ таоло фаришталарга сажда қилишни буюриб, Одамга улкан мартаба ато этди. Аммо бу сажда ибодат учун эмас, балки Одамни – Аллоҳ таолонинг улуғ ижодини табриклаш маъносида эди. Фаришталар дарҳол сажда қилдилар, чунки уларнинг фитратида Аллоҳ таолонинг амрига исён қилиш хусусияти йўқ. Фақат Иблис сажда қилмади. Ушбу иборадан келиб чиқиб, баъзилар: «Иблис аслида фаришталардан эди, аммо амрга итоат этмай, одамга сажда қилмагани учун уларнинг сафидан чиқарилган», дейишади. Аслида ундай эмас. Иблис асли жиндан бўлган, бу ҳақда оят бор. Қолаверса, Қуръони Карим оятида айтилганидек, фаришталарда Аллоҳ таолонинг амрига исён қилиш табиати йўқ. Шундан Аллоҳ таоло фаришталарни Одамга сажда қилишга буюрган пайтда Иблис ҳам ўша жойда ҳозир бўлган, деб хулоса қилса бўлади.\nАллоҳ таоло ҳамма нарсани дақиқ жойларигача билгувчи Зотдир. У Зот Иблиснинг Одамга нима учун сажда қилмаганини билиб турса ҳам, унинг дилидагини тилига чиқариш учун сўради.\n«У Зот: «Эй Иблис, Ўз қўлим билан яратган нарсага сажда қилишингдан сени нима ман қилди?! Мутакаббирлик қилдингми?! Ёки олий даражалилардан бўлдингми?!» деди» (Сод сураси, 75-оят).\nАввал айтилганидек, Аллоҳ таоло нима учун Иблиснинг Одамга сажда қилмаганини жуда яхши билар эди. Аммо Иблисга айбини ўз тили билан эътироф қилдириш учун бу саволни берди. Натижада, Иблиснинг дилидаги тилига чиқди.\n«У: «Мен ундан яхшиман. Мени оловдан яратгансан. Уни лойдан яратгансан», деди» (76-оят).\nУламоларимиз Иблиснинг шу жавобига таяниб, унинг жинлар тоифасидан эканини айтадилар. Иблис фаришталардан эди, деган гапларни рад қиладилар. Иблис фаришталардан бўлмаса ҳам, Аллоҳ таоло фаришталарни одамга сажда қилишга амр этганида, у ҳам ўша ерда бор эди. У ҳам амрга дохил бўлган эди. Иблис ўзининг оловдан яратилганини афзал билди. Шунинг учун лойдан яратилган одамга сажда қилмасликни, Аллоҳ таолонинг амрига бўйсунишдан бош тортишни ўзига раво кўрди.\nИблис ким нимадан яратилгани эмас, балки Аллоҳнинг руҳи билан руҳлангани муҳим эканини тан олгиси келмади. Шунда:\nВа, албатта, сенга жазо кунигача менинг лаънатим бўлгай», деди» (77–78-оятлар).\nАллоҳ таоло, эй Иблис, сен энди жаннатдан чиқ, сен, албатта, лаънатланган – раҳматимдан қувилгансан, сенга қиёмат кунигача менинг лаънатим бўлгай, деди.\n«У: «Эй Роббим, менга улар қайта тирилтирилажак кунгача муҳлат бергин!» деди» (79-оят).\nИблис Аллоҳ таолога ёлбориб, одамлар қайта тирилтириладиган қиёмат кунигача бу дунёда туришга муҳлат сўради. Аллоҳ таолонинг Ўзига маълум ҳикмат юзасидан Иблисга ўша кунгача муҳлат берди.\n«У Зот: «Сен муҳлат берилганлардансан, Маълум вақт кунигача», деди» (80–81-оятлар).\nАллоҳ таоло Иблисга қиёмат кунигача муҳлат берилганлар қаторида эканини айтди.\nМагар улардан танланган бандаларинггина (иғвога учмас)», деди» (82–83-оятлар).\nИблис Аллоҳ таолонинг иззати ила қасам ичиб, Одам болаларини қиёмат кунигача иғво қилишни қасд этди. Шу билан бирга, Аллоҳга ихлос қилган, Аллоҳ таоло танлаб олган бандаларга иғвоси таъсир қилмаслигини ҳам айтиб қўйди. Инсонни шайтоннинг иғвосидан сақловчи қалқон унинг Аллоҳга ихлос билан ибодат қилишидир. Аллоҳга ихлос билан ибодат қилмаганлар эса Иблиснинг иғвосига учраши–турган гап. Иблиснинг иғвосига учганларнинг оқибатини Иблиснинг ўзига ўша пайтдаёқ эълон қилиб қўйган.\nАлбатта, Мен жаҳаннамни сен ва улардан сенга эргашганлар билан жамлаб тўлдирурман», деди» (84–85-оятлар).\nАллоҳ таоло ҳақиқатни айтди: «Эй Иблис, сен одамларни иғво қилавер, улардан хоҳлаганлари сенга эргашаверсинлар, аммо сен ҳам билиб қўй, улар ҳам билиб қўйсинлар, Мен, албатта, сени ҳам, сенга эргашганларни ҳам жаҳаннамга тушираман, деди ва Иблисни жаннатдан қувиб чиқарди.\nИблис билан инсон орасида душманлик шундан бошланади...\n08:46 / 24.12.2016 1630\n07:04 / 01.12.2016 1538\n00:32 / 24.11.2016 1861\nБарча маъсият, ғафлат ва шаҳватнинг асли нафсдан розиликдир. Барча тоат, уйғоқлик ва иффатнинг асли сенинг нафсдан норозилигингдир. Нафсидан норози бўлган давоми...\n01:15 / 27.03.2018 2057


Новвой-қандолатчи, технолог ва тикувчилар Россияга ишга таклиф қилинмоқда\n09:06 21 Апрел 2018\n13:35 07.10.2017 (Янгиланган 14:10 07.10.2017) Ҳавола олиш\nИшга бориш истагида бўлганлардан рус тилини яхши билиш, тартиб ва интизомга риоя қилиш, саранжомлик ва зарарли одатлардан холи бўлиш талаб қилинади\nТОШКЕНТ, 7 окт — Sputnik. Россия Федерацияси ҳудудида меҳнат фаолиятини амалга ошириш истагида бўлган Ўзбекистон Республикаси фуқаролари қабул қилинмоқда, деб эълон берди Ташқи меҳнат миграцияси масалалари агентлиги ижтимоий тармоқдаги саҳифасида.\nМиграция агентлиги фуқароларни Россияга ишга таклиф этмоқда\nЭълонга кўра, новвой-қандолатчи, технолог, юкловчи-упаковкачи, тикувчи касблари бўйича эркак ва аёллар ишга таклиф қилинмоқда.\nИшга бориш истагида бўлганлардан рус тилини яхши билиш, тартиб ва интизомга риоя қилиш, саранжомлик ва зарарли одатлардан холи бўлиш талаб қилинади.\nЭълонда айтилишича, турар-жой, овқатланиш, транспорт, иш жойига етиб олиш ва патент сарф-харажатлари тўланади.\nАгентлик Тошкентда амалга ошириладиган ўқув сарф-харажатлари (яшаш билан бирга) 666 000 сўмни, фирма иш кийими сарф-харажатлари — 142 000 сўмни, тиббий текширув — 140 300 сўмни ташкил қилишини маълум қилган.\nБатафсил маълумотларни Агентликнинг Тошкентдаги +998 71 202 33 44, +998 71 202 33 55, +998 71 202 33 66, +998 71 202 33 88, +998 71 202 33 99 телефон рақамларига, шунингдек, Ташқи меҳнат миграцияси масалалари агентлигининг ҳудудий бўлинмаларига мурожаат қилиб олиш мумкин.


19:25 / 14.06.2017\nБугунги кунда ўзбек зиёлилари қандай адабиётлар мутолааси билан банд ва айнан нима учун? Айнан мана шундай саволлар билан «Янги китоб» нашриёти ва ziyouz.uz портали ҳамкорликда кичик тадқиқот ўтказди ва 120 дан зиёд жавоб олди. Ана шу тадқиқот хулосаси айрим қисқартмалар асосида берилмоқда.\nШукрулло, Ўзбекистон халқ шоири: — «Бўш қоп тик турмас» деганларидек, ёзувчининг иши фақатгина ижод қилиш эмас, у муттасил ўқиши, ҳаётни ўрганиши, жаҳондаги воқеа-ҳодисалардан, адабий жараёндан бохабар бўлиши ҳам керак. Ҳозир фақат китоб мутолааси билан бандман. Акмал Саиднинг «Ҳазрати Занги Ота», Абдуқаҳҳор Иброҳимовнинг «Руҳий озуқа махзани», Ғиёсиддин Хондамирнинг «Макорим ул-ахлоқ» асарларини, Ҳалима Худойбердиеванинг янги китобини ўқияпман.\nУмарали Норматов, филология фанлари доктори, профессор: — Мен шу кунларда Хуршид Дўстмуҳаммаднинг «Донишманд Сизиф» номли романини ўқияпман. Бир қарашда асар учун танланган мотив ғарбча бўлса-да, романни ўқиб, чинакам ўзбекона руҳни ҳис қилдим.\nХудойберди Тўхтабоев, Ўзбекистон халқ ёзувчиси: — Ойбек домланинг «Болалик» асарини қайта ўқияпман. Ўткир Ҳошимовнинг «Дунёнинг ишлари» китоби столимда турибди. Ўткир Ҳошимовдаги тилнинг тозалиги, руҳнинг софлиги менга ёқади. Деярли ҳар куни болаларга оид китобларни ўқишга, варақлашга тўғри келади. Афсуски, бугунги болаларимизнинг китобхонлик даражаси мақтагулик эмас. Уларнинг сўз бойлиги жуда кам, 1200-1300 та сўз, холос…\nЖамол Камол, Ўзбекистон халқ шоири: — Ҳозир Шайх Низомий Ганжавийнинг “Хамса”си таржимаси билан бандман. “Маҳзанул асрор” ва “Лайли ва Мажнун” чоп этилди. Бошқа достонларни ҳам Худо хоҳласа 2018 йилгача тамомламоқчиман.\nЭркин Малик, ёзувчи: – Айни пайтда Чингиз Айтматовни ўқияпман. Нечанчи марта мутолаа қилаётганимни ўзим ҳам билмайман. Чингиз Айтматов асарлари ёд бўлиб кетган, лекин барибир ўқийвераман. Мен у кишидан илҳом оламан. Мисол учун, ёзишдан тўхтаб қолсам, Чингиз Айтматовга мурожаат қиламан. Диалогларини эмас, асосан тасвирларини ўқийман. Жуда самимий! Ўзбекистон мустақилликка эришгач, Айтматов китобларини чиқаришга тўғри келган эди. Ўшанда Чингиз оға Стокҳольмда элчи бўлиб ишларди. Одил Ёқубов орқали Айтматовга мурожаат қилдик (Одил ака муаллифлик ҳуқуқи бўйича идора бошлиғи эди). У киши Чингиз акага қўнғироқ қилиб, «Ўзбекистонда сизнинг китобларингизни чиқармоқчимиз, қалам ҳақини қандай ҳал қиламиз?» деганида, Айтматов хат ёзиб юборган (бу мактуб менда турибди). «Ўзбекистон шароитида қандай лозим бўлса чиқараверинглар, мен розиман», деб ёзилган ўша хатда.\nҚудрат Дўстмуҳаммад, ёзувчи, иқтисод фанлари номзоди, профессор: — Шу кунларда Аҳмад Заки Валидийнинг «Бўлинганни бўри ер» деб аталган китобини ўқияпман. Уни ziyouz.com сайти кутубхонасидан кўчириб олдим. Бу китоб ХХ аср бошларида туркий халқлар мустақилликни қўлдан бермаслик учун Россия империализмига қарши қандай курашганини ҳужжатлар асосида ҳикоя қилиб беради.\nАҳмад Заки Валидий буюк инқилобчи, сиёсатчи, тарихчи ва ҳақиқатда ҳам, закий, яъни зийрак, ақлли, нозик дидли инсон, гўзаллик ошуфтаси бўлганига ишонч ҳосил қилиб турибман. Рус босқинига қарши ҳам мафкуравий, ҳам қуролли кураша туриб, советларнинг «Ўлим машинаси»ни доғда қолдирган, Аллоҳ берган бу дунёда саксон йил яшаб ўтган инсон экан, жойи жаннатларда бўлсин.\nОйдин Ҳожиева, Ўзбекистон халқ шоири: — Сўнгги бор Алишер Мирзонинг «Мусаввир» романини, Хуршид Дўстмуҳаммаднинг «Лолалар» ҳикоясини, Дилбар Маҳмудованинг халқ шоири Ҳалима Худойбердиева ҳақидаги «Ҳалима» китобини, Энахон Сиддиқованинг янги китобини ўқидим. «Китоб олами» газетасининг сўнгги сонидаги барча материалларни ўқиб чиқдим. Ёшлар ижодини мунтазам кузатаман. «Ёшлик», «Шарқ юлдузи» журналларини доим ўқиб тураман.\nШайх Абдулазиз Мансур, Ўзбекистон Мусулмонлари идораси раиси ўринбосари: — Умуман олганда юртимизда чиққан 15000 дан ортиқ диний-маърифий китобни ўқиб чиққанман. Ҳар куни аҳолидан тушаётган диний-маърифий саволларга жавоб бериш жараёнида 10 дан ортиқ китоб кўраман. Бир кунда 50-100 та саволга ёзма ва оғзаки жавоб беришга тўғри келади. Фатво китобларидан «Фатовои Оламгирия», «Фатовои Қозихон», «Хулосатул фатово», тафсир китобларидан «Тафсири Насафий», «Баҳрул улум», ҳадис китобларидан Суютийнинг «Ал-жомеъ ас-саҳиҳ», фиқҳ китобларидан «Ал-мавсуъ ал-фиқҳия» (30 жилдли исломшунослик энциклопедияси), «Мухтасар ул-виқоя», «Ҳидояи шариф» китоблари кундалик кўрадиган манбаларимдир.\nБаҳодир Йўлдошев, режиссёр, Ўзбекистон халқ артисти: — Жастин Мароццининг «Тамерлан. Завоеватель мира» (Москва, 2004) китобини ўқияпман. Муаллиф асарда буюк Амир Темур ҳаёти ва фаолиятига янгича нигоҳ билан қараган. Абдулла Қодирий ҳақидаги илк роман – Абдулҳамид Исмоилнинг «Жинлар базми ёхуд катта ўйин» («Академнашр», 2017) ҳам яхши таассурот қолдирди.\nТоҳир Малик, Ўзбекистон халқ ёзувчиси: – Шу кунларда ҳинд адиби Рабиндранат Тагор ҳикояларини мутолаа қиляпман. Ҳисоблаб кўрсам, унинг ҳикояларини бундан эллик йил муқаддам ўқиган эканман.\nЭркин Комилов, Ўзбекистон халқ артисти: — Тўғрисини айтсам, иш, учрашувлар, югур-югурлар билан бўлиб фақатгина пьесалар ўқишга вақт бўляпти, холос. Сўнгги марта Қамчибек Кенжанинг «Палахмон» романини ўқигандим. Бахтиёр Ҳайдаровнинг «Инсоннома», «Бахт нима?» китобларини доим варақлаб тураман.\nАнвар Обиджон, Ўзбекистон халқ шоири: — Кечагина Иқбол Мирзонинг болалар учун кичик шеърлари тўпланган «Эркатой эрка той» китобини ўқидим. Аввалроқ «Турон қавмлари», Шукур Қурбоннинг «Эркин Воҳидов сабоқлари» китобини тугатгандим. Маҳмуд Кошғарийнинг «Девони луғотут-турк» асари янги нашрини («Мумтоз сўз» нашриёти) ҳайрат билан мутолаа қиляпман. Боболаримиз ишлатган сўзлар, туркий тилнинг ажойиботлари мени яна ўзига тортди. Янги нашрда сўзлар изоҳи такомиллаштирилибди.\nХуршид Даврон, Ўзбекистон халқ шоири: — Айни пайтда венгер файласуфи Ева Анчелнинг «Этос и история» китобини қайтадан ўқияпман. Биринчи марта ўтган асрнинг 90-йилларида ўқиган эдим. «Этос» атамаси қадимги юнон фалсафасида «инсон ахлоқи ва унинг амалий иши ўртасидаги боғлиқлик» ёки эркинроқ, яъни ўзимнинг таърифимча, «маънавий тартиб» маъносини англатади. Этос инсоннинг ҳар бир иши юзасидан у бу ишни нимадан келиб чиқиб, нима учун қилди, деган саволларга жавоб излайди. Бу асарни яна қайта ўқишга эҳтиёжимга келсак, бугун дунё, инсоният шунчалик мураккаблашдики, англаш тобора қийин кечмоқда. Саволларимга жавоб изламоқчиман. Ўзимизда кечаётган жараёнларни, жуда кўп одамларнинг қилмиш-қидирмишини тушунишга уринмоқчиман. Бу миллатни бугунги маънавий аҳволини, маънавий тартибини ҳам англашга фойда берармикан, деб ўқияпман.\nАнвар қори Турсунов, Тошкент шаҳар бош имом-хатиби: — Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф ҳазратларининг «Тафсири Ҳилол», Муфтий Усмонхон Алимов ҳазратларининг «Тафсири Ирфон» китобларини ўқияпман. Шунингдек, Абдуллоҳ Қодирийнинг «Ўткан кунлар»ини ўқияпман. Мен бу китобни 10 ёшимдан ҳар баҳор ва кузда қайта ўқийман. Бу йил сал кечикдим. Яна Навоийни ҳар куни қўлимга оламан.\nКарим Баҳриев, ёзувчи, журналист: — «Рисолаи азиза» (Сўфи Оллоёрнинг «Саботул ожизин» асарига шарҳ) китобини ўқияпман.\nМинҳожиддин Мирзо, Ўзбекистон Республикаси Маданият вазирининг биринчи ўринбосари: — Эркин Воҳидовнинг янги чиққан “Танланган асарлар”ини ўқияпман. Алишер Навоийнинг “Лисонут тайр”ини, Абдулла Ориповнинг “Илоҳий комедия”дан таржималарини қайта ўқидим. Кўҳна япон шеъриятидан таржималар қилдим.\nМубашшир Аҳмад, ношир, исломшунос: — Айни пайтда Фёдор Достоевскийнинг «Жиноят ва жазо» китобини ўқияпман.\nБотир Эргашев, шоир: — Рамазон – покланиш ойида Аҳмад Лутфий Қозончининг «Саодат асри қиссалари» асарини бешинчи марта ўқиб чиқяпман. Бундан аввал Чингиз Айтматовнинг «Сомон йўли» қиссасини ўқигандим.\nУмид Бекмуҳаммад, тарихчи ва публицист: – 8 май куни Санкт-Петербург-Урганч йўналишидаги самолётда 48 килограмм китоб, газета-журналлар олиб келдим. Улар орасида Михаил Лермонтов ва Лев Толстойнинг 1889 йили нашр этилган сайланмалари, кўплаб бадиий, тарихий, фалсафий китоблар, «Загадки истории», «Секретные архивы», «Совершенно секретно», «Секретные материалы», «Тайны и загадки», «Невыдуманные истории», «Запретная история», «Война и отечество», «Историк», «Ступени», «Загадки ХХ века», «История», «Мир криминала», «Биография», «Секреты и архивы», «Архивы ХХ века», «Тайны СССР» каби журналлар бор. Айни пайтда фақат журналларни ўқиб чиқишга улгурдим.\nАброр Мухтор Алий, исломшунос: — Имом Суютийнинг «Итқон» деган асарларини ўқиб тугатдим. Бу китоб Қуръони каримга оид илмлар борасида сўз юритади. Айни пайтда Абдулмажид Туркмонийнинг «Диросотун фий усулил ҳадис алаа манҳажил ҳанафия» (Ҳанафийлик манҳажига кўра ҳадис усулида дарслар) китобини мутолаа ва таржимаси устидаман. Бу асар бизнинг ҳанафий мазҳабимиз асосчиси Имом Абу Ҳанийфа раҳимаҳуллоҳнинг, у зотнинг шогирдлари Имом Абу Юсуф, Имом Муҳаммадларнинг, улардан кейин ҳанафийлик мазҳаби усулларини жамлаган Ийсо ибн Абоннинг асарларидан «Ал Ҳужажул Кабир» ва «Ал Ҳужажус сағир»ни ўз ичига олади. Китоб энг ишончли ва эътиборли ҳанафий уламоларнинг мутақаддимларидан бошлаб мутааххирларигача барчаларини усуллари борасида сўз юритади. Тоҳир Маликнинг «Одамийлик мулки» асарини ҳам ўқияпман. Бу китоб маънавият, ахлоқ ва инсоний қадриятлар борасида жуда ажойиб услубда сўз юритади. Шеъриятдан Хайрулла Ҳамидовнинг «Суянчиқ» асарини мутолаа қиляпман. Нажиб Фозилнинг «Зиндондан Маҳмудга мактуб»ини таржимаси устида ҳам ишлаяпман.\nИсмоил Муҳаммад Юсуф, «Ҳилол-нашр» нашриёти раҳбари: — Рамазон ойи муносабати билан Шайх Абдуллоҳ Иззиддиннинг «Рўза ойининг улуғлигини даъватчи ва авомларга эслатиш» китобини ўқияпман. Бундан аввал Шайх Муҳаммад Саид Муҳаммад Ҳасан ал-Бухорийнинг «Аллоҳни кўп зикр қилувчи эркак ва аёлларнинг вирдлари (вазифалари)» китобини ўқигандим.\nНодир Жонузоқ, «Ёшлик» журнали бош муҳаррири: — Сўнгги дам олиш куни ёзувчи Орзиқул Эргашнинг «Шоҳсанам» номли китобидаги иккита қиссасини ўқидим. Биринчиси — «Шоҳсанам», иккинчиси — «Олис юлдузлар». Очиғи, уларни берилиб, мароқ билан ўқидим. Ўқидим-у, биз кўпинча классик, донгдор ёзувчиларнинг асарларига талпинамиз-у, шундоқ ёнимизда юрган камтар, аммо яхши ёзувчиларнинг битикларини эътибордан четда қолдирамиз, деб ўйладим.\nкутубхона шоир китоб ёзувчи


Газетамизнинг 8.12.2014 йилдаги 49 (1061)-сонида чоп этилган «Ҳисобварақ», «Ҳисоб рақам», «Счёт» – қай бири тўғри? Ёки иқтисодий атамалар орасида адашиб қолмаслик масалалари» номли мақоласига Тошкент молия институтининг бир гуруҳ профессор ва ўқитувчилари томонидан фикр-мулоҳазалар билдирилган материалларни олдик. Қизиғи шундаки, улардаги нуқтаи назарлар ҳам бир-биридан бирмунча фарқланади. Бугун ана шу мулоҳазаларни эътиборингизга ҳавола этган ҳолда мунозараларимиз давом этишини эслатиб ўтамиз.\n«Муҳаррир минбари» рукни остида иқтисодчи Ф.Қурбонбоевнинг «Ҳисобварақ», «Ҳисоб рақам», Счет»– қай бири тўғри?» номли мақоласи («СБХ», 2014 йил 8 декабрдаги 49 (1061)-сон) иқтисодиётимизда кўп учрайдиган мавзуга бағишланган бўлиб, унда «Ҳисобварақ», «Ҳисоб рақам», Счёт» атамалари ҳар жойда ҳар хил қўлланилаётганлигига эътибор қаратилган.\nДарҳақиқат, рус тилидаги «счет» сўзи ўзбек тилида турлича талқин қилинган. Афсуски, рус тилидаги айрим иборалар ўзбек тилига ноаниқ таржима қилиниши ҳоллари ҳам кўп учрайди.\nМуаллиф фақат «счет» сўзининг таржимаси устида тўхталиб ўтган. Иқтисодиётимизда калька (сўзма-сўз) таржима қилиниб қўлланилаётган сўз ва сўз бирикмалари кўп. Масалан, «Ўзбекистон Республикаси молиявий қонунлари» (№14 2000 йил, бош редактори Леткеман Н.Э.) номли китобда муаллифнинг исми-шарифи кўрсатилмасдан 21-НСБУ «План счетов бухгалтерского учета финансово-хозяйственной деятельности хозяйствующих субъектов и инструкция по его применению»нинг фақат «План счетов» қисми таржима қилинган (йўриқнома қисми қолиб кетган). Бу таржимани ўқиб ҳайратдан беихтиёр ёқангни ушлаб қоласан киши. Чунончи, 2950 «Тара под товаром и порожняя» сўз бирикмаси «Товар ости идишлар ва бўш идишлар» деб таржима қилинган. Аслида «Товар билан банд ва бўш идишлар» дейилиши керак эди.\n8720-«Накопленная прибыль» сўз бирикмаси «Йиғилиб қолган даромад» деб таржима қилинган. Аслида «Жамғарилган фойда» дейилиши керак. Таржимада бундай ғализлик, ноаниқлик ва хатоликлар оз эмас.\nМуаллиф «счет» сўзини «ҳисобварақ» деб номлашга шунчалик берилиб кетганки, ҳатто 5110 «Расчетный счет» сўз бирикмасини «ҳисобварақ» деб номлаган (40-бет).\n«Счет» сўзини ҳисобварақ деб қўллаш олдинги асрнинг 90-йилларидан бошланиб, 1998 йилдан қабул қилина бошланган БҲМСларда кенг қўллана бошлади.\nБиз юқорида айтиб ўтган китобда ҳам «счёт» сўзи ўрнига «ҳисобварақ» сўзи қўлланилган. Лекин «ҳисобварақ» сўзи муаллифга ноқулай, чалкаш туюлган бўлса керакки, кўп жойларда ҳисобварақнинг ўрнига «счёт» термини ҳам қўлланилган. Масалан, 6010 «Счета к поставщикам и подрядчикам» жумласи «Товар етказиб берувчилар ва пудратчиларга тўланадиган счетлар» деб таржима қилинган (41-бет).\nБундай чалкашликлар бошқа адабиётларда ҳам учрайди. Таржима қилиш қоидаларидан бири шундаки, русчадан ўзбекчага таржима қилинган жумлани яна қайтариб русчага таржима қилиб кўриш лозим, бу таржима тўғри ёки нотўғри қилинганлигини аниқлашга кўмаклашади. Масалан, русчадаги «счет» сўзи «ҳисобварақ» деб таржима қилинган. Бу сўзни русчага таржима қилсак, «учетный лист» бўлади. «Учетный лист» тушунчасининг маъноси (русчада) «счет» сўзи маъносига тўғри келмайди. Шу нуқтаи назардан «счет» сўзини «ҳисобварақ» деб таржима қилиш ҳам нотўғри бўлиб чиқади.\nИқтисодий атамаларни ўзбекчага ўринсиз ўгириш ноқулайлик ва чалкашликларни келтириб чиқаради. Шунинг учун иқтисодий атамаларнинг баъзи бирларини азалдан қандай қабул қилинган бўлса шундайлигича қолдириш мақсадга мувофиқ деб ҳисоблаймиз.\nБу борада Молия вазирлиги томонидан тасдиқланган, Адлия вазирлигида рўйхатга олиниб, 2005 йилдан амалда қўлланиб келинаётган Ўзбекистон Республикаси бухгалтерия ҳисобининг миллий стандарти (21-БҲМС) таҳсинга сазовор деб ўйлаймиз. Чунки ягона шу расмий ҳужжатда «счёт» сўзи таржима қилинмасдан қўлланилган. Фикримизча, Молия вазирлигининг бу борадаги ёндашуви қўллаб-қувватланиб, «счёт» сўзи турлича таржима қилинмасдан, изчиллик билан ҳаётга татбиқ этилиши мақсадга мувофиқдир.\nБухгалтерия ҳисобидаги «счёт», «баланс», «дебет», «кредит» ва шу каби сўзлар азалдан қўлланиб, иқтисодиёт соҳаси ходимларининг кундалик ҳаётига сингиб кетган. Масалан, собиқ Иттифоқ давридаги 1939 йил 31 январдаги 147-сонли «Ёрдамчи (аналитик) ҳисобни ташкил этиш ва икки ёқламали колхоз ҳисобчилиги бўйича счетлар корреспондецияси кўрсатмаси»да ҳам «счёт» сўзи қўлланилган. Демак, «счёт» сўзи кўпдан буён муомалага киришиб кетган тушунча экан. Биз бу сўзни «ҳисобварақ» десак том маъноси бузилади.\nШуни эътиборга олиш керакки, ҳар бир халқ, элат, миллат тилига чет тиллардан маълум бир атамалар кириб келадики, улар кейинчалик ўша миллатнинг тил бойлигига айланиб кетган.\nМасалан, айрим тадқиқотчиларнинг таъкидлашларича, рус тилида «А» ҳарфи билан бошланадиган сўзларни қарийб барчаси чет тилдан кириб келган экан.\nБошқа халқлар тилларидан кириб келган атамаларни «чиқиштирмай» ётсираш ўрнига уларнинг баъзиларини ўша асл ҳолида миллий тил хазинасига қабул қилиб ишлатсак, тил бойлигимизнинг кўпайиши аниқ.\nҲар қандай сўз ва сўз бирикмасини ўзбек тилига таржима қилиш, муқобилини топишдан мақсад ўқувчиларга ўша тушунчани англатиш, фикрни тўғри, равон, равшан, тушунарли ифода этиш ва тушунтиришдир. Агар шундай бўлса, бу соҳада ортиқча чираниш, «ноҳия» («туман» сўзи ўрнига), «учоқ» («самолёт» сўзи ўрнига) каби терминларни киритиб, ўта оғмачилик йўналишидаги миллийлаштиришга берилишнинг ҳожати йўқ деб ўйлаймиз.\nБаъзи бир сўзлар ва атамаларнинг ўрнига ўзимизнинг атамаларимизни қўлласак бўлади. Лекин, халқимизда қош қўяман деб кўз чиқариш деган ибора бор. Барча атамаларни сурункасига миллийлаштиришга уринаётган мутахассислар ҳаракатларини ушбу ибора билан ифодаласа бўлади.\nМасалан, «бухгалтерия», «счёт», «актив», «пассив», «дебет», «кредит», «счет-фактура», «товар-транспорт накладнойи», «ведомость» ва шу каби сўзлар ва атамаларга халқ, ҳар бир иқтисодчи одам ўрганиб қолган, «ўзимизники» бўлиб қолган бу сўзлар. Шунинг учун бундай сўзларнинг ўзини муомалада қолдирсак, назаримизда, ҳеч нарса йўқотмаймиз, аксинча, тил бойлигимизга яна бойлик қўшилган бўлади.\nҲар ким ўз билгича таржима қилиб, иқтисодиётимизга тиқиштираётган атама ва ибораларни бир хил қилиб қўллаш вақти келганга ўхшайди. Бу масалани ҳал этиш ташаббусини «Солиқ ва божхона хабарлари» газетасининг таҳририяти ўз зиммасига олиб конференция ёки семинарлар уюштирса мақсадга мувофиқ бўлар эди1.\nТилимизни авайлаб асрайлик, уни бойитайлик, бизнинг ажойиб ўзбек тилимиз бу – улуғ боболаримиз бизга қолдирган мерос, хазинадир. Бу қудратли қуролга ҳурмат билан муносабатда бўлайлик, ишбилармонлар қўлида у мўъжизалар яратишга қодир.\nЎзбек тили дунёдаги энг бой тилларнинг биридир. Бунга ҳеч қандай шубҳа йўқ!\n1Таҳририятдан. Газетамиз саҳифаларида ушбу мавзуни давом эттириб, бошқа атамалардаги тафовутларга бағишланган мақолаларни ҳам чоп этиш мўлжалимиз бор. Ушбу режани амалга ошириб, иқтисодчи олимлар ва мутахассисларнинг кенг доираси фикр-мулоҳазаларини ёритиб, илгари сурилган таклифларни умумлаштириш ва якуний таклифлар ишлаб чиқиш мақсадида жорий йилда таҳририят амалий семинар ўтказиш ташаббускори бўлиш ниятида.\nАбдураҳмон Сотиволдиев, и.ф.н., профессор,\nЎзбекистонда хизмат кўрсатган иқтисодчи,\nБахтиёр Болибеков, и.ф.н., доцент.\n2020-11-25 17:59:23, Гость_Лобар:\nМақолани ўқиб чиқдим ва унга қўшимча қиладиган гапларим кўп. 1990-йиллар бошида Вазирлар Маҳкамаси ҳузурида бемаъни Атамалар қўмитаси ташкил қилинган эди. Нега "бемаъни" дейсизми? Чунки "қўмитачилар" билар-билмасдан, махсус билимга эга бўлмасдан туриб, аввал ўзбек миллатининг тарихида ва унга хос бўлмаган буюм ва объектлар номини ёппасига таржима қилишга тушди. Кўпчилик "тайёра"(самолет), "олийгоҳ" (от сифатга ҳеч қачон қўшилмайди) ўзбек тилининг қонун-қоидасига биноан) ва шунга ўхшаган сўзларни эслаши мумкин. 90-йилларда собиқ президент ўзбек тилини лотин графикасига ўтказиш тўғрисида қарор имзолаган. Лекин, у вақтдаги сиёсат бўйича Ўзбекистон Туркия давлатининг ривожланиш моделига биноан тараққий этиши керак бўлган. Шунинг учун Туркиядан, шу жумладан, ёзув соҳасида ҳам андоза олинган. Давлат жаҳон тилларида дарс берган таниқли профессорлар, масалан Собир Солиев, бу бемаъни эканлигини айтиб ўтган. Лекин, собиқ давлат раҳбари тилшуносликнинг "т" ҳарфини ҳам тушунмай, буйруқ берган.Ана томоша-мана томоша бошланди. Кулгили, ҳатто фарс даражасида холатлар рўй берди ва рўй беришда давом этмоқда. Мақолада ёзилганидек, тилда бўлмаган реалиялар таржимасини "ўйлаб топмасдан", асл тилдаги маъносини қолдириш лозим. Масалан, бутун дунёда "аэропорт" сўзи "аэропорт"лигича қолган. Яъни халқаро даражада ишлатиладиган "байнал-милал" сўзлар жуда кўп. Энг одамни ғазабини келтирадиган нарса - "ц" товушини "замонавий" ўзбек тилида бекор қилиниши. "Ц" товуши сўзларнинг аксарияти ўзбек миллатининг ҳаётида аввал бўлмаган реалиялар билан боғлиқ. Нима учун уни йўқ қилиш керак? Бу товуш кимга ҳалақит берди? Мен тилшунос сифатида бундай аҳмоқгарчиликка тушуниб етолмайман. Эътиборингиз учун раҳмат!


Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси » Бир маошдан бир китоб олинг!\nАсосий Янгиликлар Бир маошдан бир китоб олинг!\nДенов туманида “Бир маошдан бир китоб олинг!” акцияси бошланди.\nДенов туман ҳокими Бахтиёр Ибодов “Чағониён” китоб савдо мажмуасига ташриф буюриб, бу ерда ўқувчилар учун яратилган қулайликлар билан танишар экан китоб мутолаасининг инсон ҳаётидаги ўрни, бола тарбиясидаги аҳамияти ҳақида фикрларини айтди.\nТадбир давомида Денов туман ҳокими Бахтиёр Ибодов, Денов туман прокурори Алишер Тоғаймуродов, Денов туман ИИБ бошлиғи Илхом Юсупов, Денов туман ДСИ бошлиғи Одил Якубов ўзбек ва жаҳон, шунингдек, шарқ мумтоз адабиёти дурдоналаридан сотиб олишди.\nДенов туманида ташкил этилгант ушбу китоб мажмуасида уч минг номдаги беш юз миллион сўмлик адабиётлар мавжуд.\n“Чағониён” китоб савдо мажмуаси раҳбари, туман кенгаши депутати Ислом Худойбердиев томонидан ташкил этилган мазкур кутубхона бугунги кунда Денов, Олтинсой, Узун, Сариосиё, Шўрчи туманидан мижозлар ташриф буюрмоқда.\nАкция 31 декабргача давом этади.\n© 0965 Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси


Барча касалликлар учун дори: афсонавий «юлдузча» тарихи » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\nМДҲда ушбу афсонавий малҳамни эслолмайдиган бирор киши бўлмаса керак. У қаердан келиб чиққан? Уни ким кашф этган? Нима учун у деярли барча касалликда ёрдам беради? Келинг, биргаликда ўрганайлик.\nАслида малҳам Ветнам заводларида ишлаб чиқарилган ва «Ветнам юлдузи» деб номланган. «Danapha Pharmaceutical JSC» фармацевтик компанияси олимлари ушбу дорининг муаллифларидир. «Cao Sao vàng» номи америкалик фармацевтлар томонидан «Олтин юлдуз малҳами» деб таржима қилинди ва собиқ Совет иттифоқи бозорларига шу ном билан тарқатилди. Одамлар дастлаб ундан фойдаланишмади: йўриқномаси негадир ветнам тилида ёзилган эди. Дастлабки чиққан пайтда унга эвкалипт мойи қўшилмаган эди. Мазкур мой қўшилгандан кейин дори ҳақиқий мўъжизага айланди.\nАсл малҳамнинг таркиби фақат ветнам тиббиётида бир неча юз йил давомида ишлатилган моддаларни ўз ичига олади. Бу ҳақиқатан ҳам бутун дунёда фармакологлар томонидан фойдали дея эътироф этилган жуда кам сонли дорилардан биридир. У фақат доривор ўсимликларнинг эфир мойларидан иборат бўлиб, таркибига кимёвий моддалар қўшилмаган. Ишлаб чиқарувчи йўриқномада дорининг таркибини санаб ўтади: унда турли ўсимликлардан олинган моддалар билан хуштаъм қилинган қалампирмунчоқ, эвкалипт ва ялпиз мойлари мавжуд.\nМДҲ ҳудудида ҳозиргача унинг тўрт хили сотилади. Улар гел, крем, суюқ малҳам ва ингаляция қалами. Улар фақат ишлатишдаги қулайлиги билан фарқланади, таркиби эса бир хил. Энг кўп «умр кўргани», шубҳасиз, малҳамдир.\nМалҳам шамоллаш, тумов ва шу каби касалликларда ишлатилади. «Олтин юлдуз» пашша чақишида энг зўр ёрдамчи ҳисобланади.\nМалҳамни фақат сиртдан суркаш керак. Шиллиқ қаватга жуда оз миқдорда тушса ҳам ёқимсиз ҳолатга олиб келиши мумкин. Бош оғриғидан халос бўлиш учун малҳам чаккага суркалади. Шамоллашда уни елка, кўкрак ва қоринга суртиш лозим.\nҲатто шундай табиий дори ҳам ёқимсиз таъсирларга эга бўлиши мумкин. Чунки у турли хил доривор ўсимликлардан таркиб топган. Уни яна таркибидаги моддаларга нисбатан таъсирчанлиги юқори бўлган ва шилинган, тилинган терига суркаш мумкин эмас.\n18:02 Японлар гриппни 24 соатда даволайдиган дори воситаси яратди\n08:15 Америка олимлари саратон хасталигини йўқ қилишнинг энг қулай усулини топишди…\n14:00 Пиёз бўлакларини уйнинг ҳар ерига қўйсангиз, нима бўлишини биласизми?\n10:26 Олимлар соч оқаришига қарши янги дори яратишди...


Туркманистонлик фермер ва тадбиркорларга Россияга маҳсулот экспорти кўпайгани ҳақида хабар берилди\nУкраинага бостириб кириши сабабли Москвага нисбатан жорий қилинган халқаро санкциялар фонида Туркманистон расмийлари маҳаллий пудратчилар ва тадбиркорларни мева-сабзавот экспорти кўпайиши ҳақида огоҳлантира бошлади.\nМоскванинг Украинага бостириб кириши муносабати билан жорий этилган халқаро санкциялар фонида Туркманистон ҳукумати маҳаллий пудратчилар ва тадбиркорларни Россияга мева-сабзавот, қорамол ва майда шохли мол гўшти, парранда гўшти ва бошқа озиқ-овқат маҳсулотлари экспортини кўпайтириш режалаштирилгани ҳақида огоҳлантира бошлади.\n«Мари ҳукумати пудратчилар билан учрашувлар ўтказишни бошлади ва озиқ-овқат маҳсулотларига тегишли аксарият маҳсулотлар энди Россияга жўнатилиши ҳақида огоҳлантирди. Улар қанд лавлаги етиштиришга алоҳида эътибор қаратиш лозимлигини таъкидладилар. Расмийларнинг айтишича, Россияда шакар танқислиги, гўшт маҳсулотлари ҳам етишмайди. Ҳатто тўқимачилик маҳсулотларини ҳам Россияга экспорт қилиш мумкин», деди 23 март куни мухбиримизга марилик тадбиркорлардан бири.\nЎзининг хавфсизлигидан қўрқиб номини ошкор қилмасликни сўраган Мери шаҳридан бир тадбиркорнинг айтишича, ҳукуматнинг экспортни ошириш учун озиқ-овқат ишлаб чиқаришни кўпайтириш талаби деярли барча пудратчилар орасида кучли норозиликка сабаб бўлган.\nТуркманистон Қишлоқ хўжалиги ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш вазирлигидан Россияга озиқ-овқат экспорти ошиши мумкинлиги ҳақидаги хабарларга изоҳ олишнинг иложи бўлмади.\nТаъкидлаш жоизки, ижарачилардан лавлаги ишлаб чиқаришни кўпайтириш талаб қилинадиган Мари вилоятида Туркманистондаги энг йирик шакар заводи мавжуд. Туркманистон пудратчилари томонидан давлат билан тузилган шартнома асосида ишлаб чиқарилаётган қанд лавлаги асосан ушбу заводга хомашё сифатида етказиб берилмоқда.\nТуркманистоннинг ўзи Россия, Озарбайжон, Ҳиндистон каби давлатлардан шакар импорт қилади.


Оммавий ахборот воситалари давлат органлари фаолиятини назорат қилади\n21 январ 2021, Тошкент вақти: 14:16\nТошкентдаги маҳалла фахрийлари (Иллюстратив сурат)\nПрезидент Шавкат Мирзиёев 12 апрель куни "Жамоатчилик назорати тўғрисидаги" қонунни имзолади.\nLex.uz сайтида эълон қилинган қонунда белгиланишича, бундан буён Ўзбекистонда фуқаролар, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари, нодавлат нотижорат ташкилотлари ва оммавий ахборот воситалари жамоатчилик назорати субъектлари ҳисобланади.\nБу субъектлар "давлат органлари, шу жумладан ҳуқуқ-тартибот ва назорат идоралари ҳамда уларнинг мансабдор шахсларининг фаолияти"ни жамоатчилик тартибида назорат қилиб боради.\nШунингдек, қонунда белгиланишича, жамоатчилик назорати қуйидаги шаклларда ўтказилади:\n- давлат органларига мурожаатлар ва сўровлар;\n- давлат органларининг очиқ ҳайъат мажлисларида иштирок этиш;\n- жамоатчилик муҳокамаси, жамоатчилик эшитуви, жамоатчилик мониторинги, жамоатчилик экспертизаси, жамоатчилик фикрини ўрганиш;\n- фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари томонидан давлат органлари мансабдор шахсларининг ҳисоботларини эшитиш.\nҚонунда жамоатчилик назорати натижаси асосида ҳозирланган ҳужжатларнинг "ахборот ва тавсия хусусияти"га эга бўлиши, аммо, бу ахборот ва тавсияларнинг давлат органлари томонидан кўриб чиқилиши "мажбурий тартибда" амалга оширилиши белгиланган.


Дунёдаги энг яхши парҳез усули маълум бўлди\nДунёдаги энг яхши парҳез усули маълум...\n07.01.2018 11:29 0 391\nАмериканинг юрак, ўпка ва қон миллий институтининг тадқиқотчилари саккизинчи бор дунёдаги энг яхши парҳезни танладилар. Олимларнинг таъкидлашича, DASH (гипертонияни тўхтатиш парҳези) диетаси организмнинг умумий яхшиланишига, қон босимининг барқарорлашишига ва ошқозон-ичак тракти тозаланишига олиб келади.\nБундай овқатланиш талабларидан бири таркибида туз бўлган таомлардан буткул ёки қисман воз кечиш, унинг ўрнига эса натрийга бой маҳсулотларни истеъмол қилишдир.\nОлимлар DASH диетаси 40 хилдаги парҳез схемалари орасида энг яхшиси, деган хулосага келишди. Тиббиёт ходимларининг айтишича, бу каби овқатланиш тартиби сизни гипертонияга қарши дори-дармонларни қабул қилмаслик имконини яратар экан.


Бош прокурор бир кун самарқандликлар дарду ташвишлари билан яшади (фото) - Darakchi\nЖАМИЯТ 22.12.2019, 10:32\nТеглар: Самарқанд, Бош прокурор, сайёр қабул\nБугунги кунда прокуратура органлари томонидан ўтказилаётган қабулларда фуқароларнинг бир неча йиллардан буён ўзининг ечимини топмаётган муаммо ва таклифларини жойида ҳал этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда.\nХусусан, кеча, 19 декабр куни Бош прокурор Ниғматилла Йўлдошев томонидан Самарқанд вилоятида сайёр қабул ўтказилиб, унда жами 44 нафар жисмоний ва юридик шахслар вакиллари қабул қилиниб, уларнинг мурожаатлари олинди.\nБош прокуратура Матбуот хизматининг маълум қилишича, қайд этилган мурожаатларнинг 11 таси суд масалалари, 8 таси прокуратура, 6 таси ички ишлар иш юритувига ҳамда 19 таси ижтимоий-иқтисодий масалаларга оид мурожаатларни ташкил этди.\nМурожаатларнинг 12 таси жойида қаноатлантирилди.\nШунингдек, Ниғматилла Йўлдошев Самарқанд шаҳрига ташриф буюриб, шаҳардаги ижтимоий-иқтисодий соҳада амалга оширилаётган ишлар аҳволи, аҳолининг турмуш тарзи билан танишиб чиқди.\nЖумладан, шаҳарнинг “Нурафшон” маҳалла фуқаролар йиғинида истиқомат қилувчи кам таъминланган оила сифатида рўйхатга олинган фуқаро Р.Мамаев ва иккинчи жаҳон уруши қатнашчиси Д.Борункин хонадонларига ташриф буюриб, уларнинг турмуш тарзи ва оилавий аҳволидан хабар олинди.\nШунингдек, ташриф чоғида Самарқанд шаҳар 61-сонли эшитишда нуқсони бўлган болалар учун ихтисослаштирилган мактаб-интернати ўқувчилари билан учрашиб, уларнинг шароитлари билан яқиндан танишди.\nБош прокурорнинг ташрифи доирасида Пастдарғом туманидаги “Мирзатуп” маҳалла фуқаролар йиғини ҳудудидаги 1,05 км. масофадаги тупроқ йўлга шағал ётқизилди, кўча бўйлаб 12 та электр симёғочлари ўрнатилиб, кабеллаштирилиши таъминланди.\nЭнг муҳими, фуқаролар томонидан қабулда топширилган мурожаатлар назоратга олиниб, қонуний ҳал этилиши таъминланади.\nСурхондарё вилоятидаги Халқ қабулхонаси ташкил қилаётган вилоят секторлари раҳбарларининг оммавий қабулларида марказдан тортиб, то олис-чекка ҳудудларда яшаётган аҳоли қамраб олинмоқда. Жонли мулоқотларда жойида ҳал қилиш...


Биз киммиз ўзи? « O'zbekiston ERK Demokratik Partiyasi\n20 September 2013 - 9:10\nКаримовнинг қилмишларини ёзган билан адо бўлмайди. Халқ бошига тушган ғам-ғуссасининг чеки йўқ. Зулмдан қутилиш учун нима қилиш керак?\nМен ҳайронман, 30 миллион одам ичида шу тўғрида ўйлаб, бирон бир чора кўриш йўлини кўрсатадиган одам йўқми. Мухолифат таркибида профессор, академиклар тиқилиб ётибдику. Қолаверса, ўзини мухолифатчи деб билмаган, аммо эсли-хушли, виждонли , шу билан бирга қуллик азобини тортиб юрганлар камми?\nБиз киммиз ўзи?…\nҲа, мана шундан бошлаш керак эди гапни.\nБиз қўрқоқ халқмиз.\n“Халқни ҳақорат қилманг”,демоқчимисиз?\nБу ҳақорат эмас, бу айнан ҳақиқат!\n22 йилдан бери бир шарлатаннинг мусиқасига ўйнаб, қолганига азоб чекиб, чидаб келаётган халқ – қўрқоқ халқ бў-ла-ди!\nКим қарши бу фикрга, марҳамат қилиб, бир қадам олдинга чиқсин.\nМен ўз халқини айблайдиган, ҳақорат қиладиган одам эмасман.\nГапни очиқ-ойдин, дангалини гапиришни яхши кўраман. Агар, у эди, бу эди,деб иш қилинадиган бўлса, керакли натижага етишиш қийинлашади. Битта бизнинг халқмас, бошқа халқлар ҳам бизнинг вазиятда шу ҳолатга тушарди. Хўш, бизнинг ҳолатга нима қилибти?!\nБизнинг бугунги ҳолатимиз шундайки, бир муттаҳам, халқнинг ошкоралик давридаги эйфорик ҳолатидан фойдаланиб, тахтга чиқиб олди ва куч ишлатар тизимлар, депутатлар, қонун чиқарувчи тизимларни лақиллатиб ўз мавқеини мустаҳкамлаб олди. Кети ўрнашиб олгандан кейин мутлақ ҳоким бўлди-қолди.\nУнга қарши чиққан, нафақат қарши чиққан, ҳатто қарши чиқиши мумкин бўлганларни тамоман эзиб ташлади.\nХалқ эса ҳаммасидан хабардор, умр эса қисқа. Оч қорним – тинч қулоғим принципига (тўғрироғи принципсизлигига) ўтиб олди халқ.\nҚани энди ҳурматли адолатпарварлар, мухолифатчилар, оптимистлар бу халқни демократик услубда жойидан қўзғотиб ёки ўша муттаҳамни ўрнидан кўчириб кўрингчи, қўлингиздан келармикан?!\nМен – “ЙЎҚ”- деб жавоб бераман. Агар ишонмасангиз, тарихчилардан, психологлардан, социологлардан сўраб кўринг.\nҚўрқув остидаги одамни қайси йўл билан зулмга қарши курашга чиқариш, қайси йўл билан кўчага олиб чиқиш, қайси йўл билан ўз ҳаққини талаб қилишга ўргатиш мумкин? Айниқса порахўрлик, коррупция, зулм болалаб ётган жамиятда…\nШу жойда озгина лирик чекиниш қиламиз.\nТарихга назар солсак. Дунёни ларзага келтирган Чингизхон, Темурларга ўхшаганлар қандай қилиб бу даражага етишишди?Ҳозирги пайтда бир чимдимгина бўлган мўғиллар ўша асрда, Чингизхон даврида қанча эди?\nЧингизхон армияси аскарларининг сони кимларнинг ҳисобига кўпайиб кетди\nЖаноб тарихчилар, нега биз ярим ҳақиқат билан яшашимиз керак?\nЧингизхон шундай сиёсат тутдики, натижада унга қарши курашадиганлар у томон ўтиб кетишди.\nСабаб? Сабаб – инсон психологиясида. Юқоридан қанча важ карсон кўрсатманг, халқ барибир ўзи учун хавфсизроқ, оптимал вариантни танлайди.\nХалқ оилалардан иборат, буни ҳаммамиз биламиз. Инсон ҳаётда оилам, бола-чақам деб яшашга ўрганиб қолган. Айниқса ўзбек халқи. Оила учун тинчлик-осойишталик жуда муҳим ўринда туради.\nИккинчи ўринда моддий таъминот, яъни еб-ичар, кийим – кечак, уй-жой, мол-мулк деганларидай. Ўша, Чингизхон даврида ҳам шундай эди. Ҳимояси суст ҳалқнинг устига бостириб келган чингизхончилар ё ўлим ё тобеълик деганда кўпчилик тобеъликни танлаган. Чунки бу тобеълик ортида ҳам шахсий манфаатлар ётган. – Сизлар мағлуб ҳалқсизлар. Шунинг учун бизга ўлпон тўлаб яшайверасизлар. Иккинчи вариант-агар бизга қўшилишиб бошқа давлатларга қарши урушда қатнашсаларинг, талонда олинган бойликнинг бир қисми ўзларингга қолади.- Ана сизга сиёсат. Албатта кунини зўрға кўраётган одамлар енгил даромад йўлини танлайдилар. Бу ёғини тарихдан билиб олинаверади. Темурчи, у нима қилган?! Яна ўша мавзу,-Халққа тинчлик керак. Тинчликми? Марҳамат! -Мен босиб олган ерларда тинчлик бўлади. Даромадми, марҳамат.- Ким менга содиқ бўлса бадавлат бўлади.\nАна шундай қилиб унинг армияси сафи кенгайиб бораверди, давлатлар тиз чўкаверди. Тўғри, бу жаҳонгирларга қарши жон-жаҳди билан курашганлар ҳам бўлди. Аммо уларнинг ҳам сиёсати шунга яқин эди. Нариги тарафдагилар нариги тарафдан кутишар эди бу марҳаматларни. Каримов бекорга Темурни улуғлаб чиқмади. У Темур тузукларини (балки Чингизхон сиёсатини ҳам) жуда мукаммал эгаллаган шахс.\nУнинг мухолифларидан устунлик тарафи шундаки , у ўз манфаатлари йўлида ҳар қандай разилликдан тоймайди.\nАндижон қирғини бунга яққол мисолдир.Унинг ташқи сиёсатдаги мунофиқликлари иккинчи мисолдир. Бу гапларни кимга айтаяпман? Тиз чўкиб турган, қўрувга енгилган халққа, бу зулмдан қутилиш йўлларини излаётган, зулмга қарши курашаётганларга айтаётибман. Азизлар, сиз ким бўлишингиздан қатъий назар, оддий ишчими, деҳқонми, илмий ходимми, ўқитувчи, хукумат рахбарими, мухолифатчими фарқи йўқ. Кўзингизни очинг, қаранг қаршингизда ким турибтию, ёнингизда ким турибти!\nЎша ўша одамлар. Фақат тарихда эмас, бугунги кунда, шу замонда.\nКаримовда-ўз манфаатини халқ манфаатидан юқори қўйувчи депутатлар, “гаҳ” деса қўлига қўнадиган рахбарлар, кимўзарга бойлик тўплаш ишқига тушган ҳуқуқшунослар, судя, терговчилар, бос деса бераётган катта-катта маошларини оқлаш учун тайёр турган куч ишлатар тизими аскарлари, югурдак ҳоким, ҳокимчалар, маҳаллий бошқарув органлари ходимлари, салла деса каллани кўтариб келувчи раҳбарлар, тонна-тонна олтин, газ, нефт, пахта…, тиш-тирноғигача қуролланган, жанг қилиш борасида устаси фаранг армия, айғқчилик ташкилоти, беш сўм кўрсатсанг иштони тушиб кетадиган оддий ялоқхўрлар етарли.\nУни енгиш учун шунга қарама қарши куч керак. Агар романтикани бир чеккага қўйиб, реал шароитдан келиб чиқиб иш кўрадиган бўлсак, авваламбор биз-мухолифат аъзолари кучимизни бирлаштиришимиз керак. Агар биз ҳақиқатдан ҳам душманни (Халқ душманини демоқчиман) енгмоқчи бўлсак ўз тарафдорларимизга курашиш учун шароит яратиб беришимиз керак. Чор россиясининг қуролли армиясига қарши кетмонлар билан чиққан Дукчи Эшонга ўхшаб эмас. Душман танк дивизиясига отлиқ эскадрон билан қарши чиққан Чапаевга ўхшаб эмас, забардаст йигитларни замон шароитлардан келиб чиққан ҳолда, техник воситалар, конспиратив квартиралар, етарли даражада маблағ (токи курашчининг бир ҳаёли бола-чақасига нон топиш бўлмасин), ўта ҳавф остида қолганларни зудлик билан бехавотир ерга етказиш, тарғибот-ташвиқот воситалари билан таъминлаш, бемаъниларча, барча инсоний қоидаларга зид равишда (яна ўша депутатлар томонидан) норозилик митинглари, йиғилишларни таъқиқловчи( мухолиф томоннинг тазъйиққа олинишини қонунлаштириб берувчи) қарорларнинг тан олинмаслигини ўз чиқишлари билан билдиришларини ташкиллаштириш зарур.\nЙўқ, биз ўзбекмиз – ўз ўзимизга бекмиз дейувчиларга эса яна бир йўл бор. Марҳамат, агар имкониятингиз бўлса ўз ташкилотингиз билан душманга ҳар тарафлама зарба бераверинг. Бу ҳам ғалабага етакловчи йўл, аммо сал узунроқ йўл.\nҚандай бўлмасин курашиш ва ғалабага эришиш керак.


Куннинг қайси пайтида югуриш фойдалироқ? - 28 Августа 2021 - BEPUL MP3 KO'CHIRISH, VIDEO KLIP, FOTO SURATLAR, YANGI\nСреда, 2021-09-22, 11:39 PM\nГлавная / Bosh sahifa » 2021 » Август » 28 » Куннинг қайси пайтида югуриш фойдалироқ?\n-Танани уйғотиш учун камида икки соат керак бўлади. Кескин кўтарилиш ва кучли югуриш юрак мушаклари учун стрессдир. Ва стресс соғликка салбий таъсир кўрсатиши мумкин (айниқса, юрак уриши беқарор бўлган одамларда).


Россия-Грузия музокараси бўлиб ўтди\nЖенева шаҳрида Россия ва Грузия расмийлари ўртасида музокара бўлиб ўтди.\nХавфсизлик ва қочқинлар масалалари муҳокама этилган сўзлашувдан кейин Грузия томони музокараларни давом эттиришга розилик билдирди. Грузия делегацияси бошлиғи Ташқи ишлар вазири ўринбосари Гига Бокериа кўрилган масалалар ҳақида “Озодлик” радиосига маълумот берди.\n- Жорий қилинган ҳозирги хавфсизлик режими ўзгартирилиши, унинг ўрнига бошқа тартиб ўрнатилиши керак. Бизнингча, ҳар қандай ҳолатда босқинчи кучлар ўрнини тинчликпарвар ёки полиция кучлари эгаллаши керак. Янги хавфсизлик тартибига ўтишда дастлабки қадам сифатида, бугунги учрашувда биз можаро зонасига, бошқача айтганда, босиб олинган ҳудудларга барча кузатувчиларни, энг аввало, ЕХҲТ кузатувчиларини киритишга имконият яратиш масаласини муҳокама қилдик, – деди Грузия делегацияси бошлиғи Гига Бокериа.


Қ. ТЎҚАЕВ: Фуқаролар ҳуқуқларининг бузилишига йўл қўйилмайди — Ўзбекистонда ва дунёда рўй бераётган энг сўнгги янгиликлар ва хабарлар, жамият, иқтисодиёт, маданият, спорт, технологияларга оид қизиқарли мақолалар.\nHome/Jahon/Қ. ТЎҚАЕВ: Фуқаролар ҳуқуқларининг бузилишига йўл қўйилмайди\n3 793 17 minutes read\nҚозоғистон Президенти Қасим-Жўмарт Тўқаевнинг “Хабар” телеканалига берган мусоҳабаси\n– Қасим-Жўмарт Кемелули, мен орқали қозоғистонлик ОАВга мусоҳаба беришни рад этмаганлигингиз учун Сизга миннатдорчилик билдирмоқчиман. Бунинг учун Сизга катта раҳмат! Чунки, тушунишимча, Сизнинг ҳузурингизга “ёриб кириш” ва мусоҳаба олиш жуда қийин.\n– Дарҳақиқат, ушбу кунларда менга кўплаб мурожаатлар тушмоқда, жумладан, ғарб ва россия телекомпаниялари, каналлардан ҳам. Барчасига рад жавобини беряпман, чунки, ҳозирча мусоҳаба бермаслик ҳақида қарор қилдим, бироқ “Хабар” учун, сиз орқали, истисно қилмоқдаман.\n– Бугун барча учун гўё ўтган, оқибатларини биз ҳануз идрок этолмаётган тарихий онлар – мудҳиш январь воқеаларидан кейин қозоғистонлик ОАВга берилаётган илк мусоҳабадир. Ўша кунларда камина суюкли шаҳрим – Алматида, таътилда бўлдим. Ва, албатта, бунинг барчасини эшитибгина қўймасдан, ўз кўзим билан кўрдим. Ҳозир, ўша лаҳзалар ортда қолганда, барча инсонлар биргина савол билан мурожаат қилишмоқда ва бу саволнинг жавоби аллақандай фитналар тизмаси билан қоришиб кетмоқда. Ҳамма, ўзи нима бўлди, деган мулоҳазада. Бу – бир лаҳзада назоратсиз қолган оддий тинч намойишлармиди ёки режалаштирилган фитна, давлат тўнтариши эдими?\n– Назаримда, бу – режалаштирилган тадбир эди. Тинч намойишлардан бошланиб, қотиллик, талончилик билан якун топган тартибсизликларнинг барча босқичлари кўз ўнгимизда юз берди, бу – касбийлар томонидан пухта ўйланган ва улар томонидан амалга оширилган яхлит операция эди.\nТинч намойишларга келсак, улар ўтди, намойишчиларга қарши бирон куч ишлатилмади, бундай бўлиши мумкин ҳам эмасди. Сўнг уларнинг ўрнига ёшлар чиқишди ва полициячиларнинг қалқони ва бошқа нарсаларга ташланиб, безорилик қила бошлашди. Сўнг учинчи тўлқин келди. Бу – талончилар, бинобарин, уларнинг сони кўп эди, қотиллар, зўравонларга, энг муҳими, махсус тайёргарликдан ўтган, бу жойда жуда яхши мўлжал ола биладиган касбий жангарилар бошчилик қилишди. Улар, шунингдек, куч ишлатар органлари жойлашган иншоотларни яхши билгани учун бу биноларга ҳужум қилишди. Бу одамларни, табиийки, моддий бойликлар қизиқтирмади. Улар маъмурий биноларга уюштирилган ҳужумларга раҳнамолик қилишди, уларни жиноий ишлар, ҳуқуқни муҳофазалаш органлари ходимларининг шахсий ҳужжатлари қизиқтирган эди.\nБу жуда пухта режалаштирилган, хориждан жангарилар жалб этилган, моҳиятига кўра террорчилик операцияси эди. Сиз эҳтимол, эътибор берган бўлсангиз, жангарилар Алматидаги аэропортни босиб олишни ташкил қилишди. Ҳозир тергов шуни кўрсатмоқдаки, Марказий Осиёнинг бир шаҳридан учиб келган фуқароларни ўтказиш учун аэропорт босиб олинганди. Улар тайёргарликдан ўтган жангарилар ва қўмондонлар эди. Улар, табиийки, гастарбайтерлар қиёфасида учиб келган шахсларнинг барчасини чегара тўсиқларидан ўтказишиб, шаҳарга қўйиб юборишган ва улар операцияга раҳбарлик қила бошлашган. Сўнг, ҳуқуқни муҳофазалаш органлари ташаббусни қўлига олиб, қарши зарба беришгач, улар яна Алмати аэропорти орқали эвакуация қилинган ва шундан кейингина аэропорт қонуний ҳокимиятга топширилган. Бу, такрор айтаман, пухта режаланган операция эди. Унинг мақсади давлат институтларини бартараф қилиш, конституциявий тузумни парчалаш, алал-оқибат, билишимизча, ҳокимиятни эгаллаш эди.\nСиз, балки “Нима учун бунга йўл қўйилди?” деб савол бермоқчисиздир? Биз ҳозир, юқорида таъкидлаганимдек, “воқеалар таҳлилини” олиб боряпмиз. Афсуски, ҳуқуқни муҳофазалаш органларининг мана шунга ўхшаш вазиятларда яхлит, аниқ хатти-ҳаракати алгоритмининг йўқлиги аён бўлди. Камина давлат раҳбари сифатида баъзи – бошқарув-штаб, ҳарбий машғулотларда иштирок этганман. Бу машғулотларнинг реал вазиятга, жумладан, Алматида содир бўлган ҳолатга ҳеч бир алоқаси йўқ бўлиб чиқди. Хатти-ҳаракат алгоритми бўлмади.\nБиз намойишчиларга қарши ҳеч бир қурол ишлатилмаслиги керак, деган ёндошувга асосланамиз. Полициячилар ўзлари билан қурол олиб юрмайди. Улар шовқинли граната, ёш оққизувчи газ билан қуролланишган эди, шунингдек, улар ихтиёрида сув пурковчи машиналар бўлди. Бундай машиналар ишлатилмади, чунки, шу заҳоти безорилар томонидан босиб олинганди. Улар, полициячиларда “намойишчилар” деб аталувчиларга нисбатан қурол ишлатмаслик ҳақида аниқ кўрсатма бўлганини яхши билишган. Бу ҳам операциянинг улар томонидан юқори даражада тайёрланганини исботлайди.\nЁнларида қуроли бўлмаган, атиги белкурак ва калтак билан қуролланган навқирон йигитлар – десантчилар жуда қаттиқ жабрланишди. Улар десантчиларни ечинтиришиб, Президент резиденциясига ҳужум пайтида “тирик қалқон” тарзида фойдаланишди. Бу – биринчи.\nИккинчидан, улар аёллардан фойдаланишди. Ҳозир тергов кўрсатмоқдаки, бевосита жанговар ҳаракатларда иштирок этган босқинчилар гиёҳванд моддалар таъсирида бўлгани сабабли, оғриқни ҳис қилишмаган. Якуний босқичда куч ишлатар органлар қурол қўллана бошлаб, масалан, уларнинг оёқларини нишонга олиб ўқ отишганда, йиқилгач, одатда, ярадорлар ҳис қиладиган оғриқни сезишмаган. Бу яна бир бор операциянинг пухта режаланганини кўрсатади.\nБундан ташқари, яна қизиқ далил. Босқинчиларнинг кўп сонли гуруҳларидан бири Алматидаги беш юлдузли меҳмонхонада яшаган. Буларнинг барчасининг ҳақини ким тўлаган? У қўмондонлик штабини “Қазақстан” меҳмонхонасининг биринчи қаватига жойлаштирган. Ҳозир тергов боряпти, одамлар сўроқ қилиняпти. Илгари тасаввур қилиш қийин бўлган далиллар ошкор бўляпти.\n– Сизнингча, ушбу давлат тўнтаришининг ортида ким турган?\n– Буни тергов кўрсатади. Мен унинг боришига халақит бергим келмайди. Бу нотўғри бўларди. Ишлар ҳам жуда кўп. Масала шундаки, кўплаб жангарилар, шу жумладан, уларнинг раҳбарлари ҳам, Алматини тарк этишди. Кимдир қишлоқларда ғойиб бўлди, кимдир чегара ошиб, қўшни республикаларга кетди, кимдир пухта ниқобланиб, яшириниб олди. Улар соқолларини қириб, қиёфаларини ўзгартиришгани, оддий фуқароларга айланишгани каби далиллар ҳам бор ва уларни ҳибсга олишса, “Биз тасодифий ўткинчимиз”, дея дод солишади. Бироқ бундай бўлмайди. Алматида бўлганингизда қирғинлар кўламини кўрдингиз.\nНегадир уларнинг ҳаммаси тасодифий ўткинчи бўлиб қоляпти. Табиийки, фуқароларни қонунга хилоф равишда ушлаб туриш, қолаверса, уларга нисбатан куч ишлатиш билан боғлиқ ҳолатлар атрофилича ўрганилади. Бу билан жуда жиддий шуғулланиш зарур.\n– Ҳозир ҳуқуқ-тартибот органларида юз бераётган воқеалар жуда кўп танқидга учрамоқда. Сиз эътибор қаратиб, Бош прокуратурага, Твиттер орқали ҳам топшириқлар беряпсиз. Бунинг ҳаммасини кўриб, эшитяпмиз. Шунга қарамай, ижтимоий тармоқлар тинч аҳолининг калтакланаётгани, қийноққа солинаётгани ҳақидаги хабарлар билан тўлиб-тошган.\n– Бу каби мурожаатларда катта бўрттиришлар бор. Алматидаги воқеалар атрофида ҳам сафсатабозлик жуда кўп. Одамлар хавотирда, буни тушуниш керак. Шунинг учун мен Бош прокуратурага ҳар бир ҳолат юзасидан тергов юритишни топширдим.\nБундан ташқари, ОАВ орқали таниқли ҳуқуқ ҳимоячиси Айман Умарова раҳбарлигида Жамоат комиссияси тузилганидан хабар топдим. Бу қарорни қўллаб-қувватлайман. Дарҳақиқат, биз мустақил жамоатчиликни жалб этиб, ўша фожиали кунларда юз берган, шунингдек, ҳозирда содир бўлаётган ҳолатларга холис баҳо беришимиз керак. Мен инсон ҳуқуқлари бўйича омбудсмен Элвира Азимова ва таниқли ҳуқуқ ҳимоячиси Женис Турмағамбетованинг тергов изоляторларига бориб, қамоққа олинганлар билан учрашишаётгани, у ердаги шароитлар билан танишаётгани, шунингдек, арзларини тинглашаётганини биламан. Бу жуда фойдали иш.\nМен, давлат раҳбари сифатида фуқаролар ҳуқуқларининг поймол қилинмаслигидан манфаатдорман. Ҳар бир ҳолат, такрор айтаман, текширилиши ва ўрганилиши керак.\n– Жамоатчилик жалб этилгани яхши. Лекин гап бошқа-ю, амалда – бошқача. Сизнингча, ҳуқуқ-тартибот органлари бу вазиятларда “ошириб юборишмаяптими?”\n– Бизга бу масалада “Сцилла ва Харибда” орасидан ўтишимизга тўғри келади. Алал-оқибат бизга тинч аҳоли ва Алмати фуқароларига қарши босқинчилик акцияларида амалда иштирок этган шахсларни топишимиз керак бўлади. Бу – биринчидан. Бошқа томондан, инсон ҳуқуқларининг поймол этилишига йўл қўймаслик керак.\nМен полициянинг ноқонуний ҳаракатларини, агар мавжуд бўлса, оқламайман. Ички ишлар вазири огоҳлантирилди. Фурсатдан фойдаланиб, ишонтириб айтаманки, фуқароларнинг, Алмати аҳолисининг ҳуқуқлари поймол этилмайди.\n– “Йигирма минг” рақамига тегишли саволлар жуда кўп. Қани улар, қаерга йўқолиб кетишди?\n– Биринчидан, Алматидаги қўпорувчилик ҳаракати бир соат давом этгани йўқ. Полиция департаменти биноси учун жанглар икки кеча давом этди. Полиция икки кеча давомида босқинчиларга қарши курашди. Иккинчидан, уларнинг сони полиция ва ҳарбий хизматчилардан кўп эди. Бундан шу нарса маълум бўладики, қуролли босқинчилар жуда кўпчилик бўлган. Учинчидан, улар Алматига уч томондан ҳужум уюштиришди, ўрнатилган полиция блокбекатлари қароқчилар томонидан бузиб ташланди.Қароқчилар кам эди, деб, ҳазилга йўйиш, менимча, аҳмоқликдир. Аслида улар босқичма-босқич ҳаракат қилишди. Уларни кимлардир бошқариб турди. Бир тўлқин келиб ўғирлик, босқинчилик қилиб йўқолиб қолганида, иккинчиси пайдо бўлди.\n– Огоҳлантиришсиз отиш буйруғингиз демократик жамиятда, айниқса, АҚШ ва Европада норозиликларга сабаб бўлди. Бундай қатъий қарор қабул қилишга нима сабаб бўлди? Ортга чекиниш, эҳтимол, жуда қимматга тушарди?\n– Мен бу вазиятда хавфсизлик идоралари раҳбарларининг ягона алгоритми, ҳаракат режаси йўқлигини айтдим. Очиғини тан олиш керак, “чалкашлик” бор эди. Ташаббуснинг тўлиқ етишмаслиги туфайли ҳуқуқ-тартибот идораларининг раҳбарлари жавобгарликни ўз бўйниларига олишга қўрқишди. Мен уларга шундай дедим: агар маршал Рокоссовский ёки маршал Жуков ҳар куни Сталиндан ҳар бир ҳаракат учун рухсат сўраганида, урушда ғалаба қозонишармиди?\nБу ҳам ҳақиқий уруш эди. Ҳар ким масъулиятни ҳис қилиши керак эди. Шунинг учун ҳам мен расмий баёнот бермасимдан аввал қуролланган қароқчиларга қарши ўт очиш зарурлигини айтган эдим. Мен жавобгарликни ўз бўйнимга олдим. Ва ўз баёнотимда мен буни омма олдида такрор айтдим, чунки одамлар қўрқиб қолишган эди.\nБундай вазиятларда Президент, Давлат раҳбари жавобгарликни зиммасига олиши керак, деб ҳисоблайман. Мен касбий дипломатман. Мен оқибатларини билардим. Мен айнан шундай акс-таъсир бўлишини билардим. Лекин мен учун давлат манфаатлари, фуқароларимиз хавфсизлиги манфаатлари ҳамма нарсадан устундир. Мен бу пайтда Ғарбнинг акс-таъсири ҳақида кўп ҳам ўйламадим, фақат мамлакатимизда тартиб ўрнатиш ҳақида ўйладим.\n– Шу даражага бориб етдикки, биз тинчликпарвар кучларга мурожаат қилдик. Сиз ЖҲШТнинг тинчликпарвар кучларини таклиф қилдингиз. Муваффақиятли операциядан сўнг ЖҲШТ гўёки Владимир Путиндан “қарздор бўлган” ва энди биз қатор масалаларда бироз ён босишга мажбур бўламиз, деган фикр бор. Чунончи, бундай фикр Ғарбда ҳам, Россияда ҳам тилга олинмоқда.\n– Биринчидан, ЖҲШТ бизнинг умумий ташкилотимиз. Қозоғистон – ушбу ташкилотнинг аъзоси. Унинг 1992 йилда ташкил этилишида биз ҳам иштирок этганмиз. Тўнғич Президентимиз Нурсултан Назарбаев ушбу ташаббусни кўтарган эди. Ташкилот 30 йил аввал, 1992 йилнинг май ойида ташкил топган. Яъни, ЖҲШТга мурожаат қилар эканман, мен бегоналарга мурожаат қилмадим. Мен амалда ўзимга ва иттифоқчиларимга мурожаат қилдим. Бу биринчидан.\nИккинчидан, ЖҲШТнинг тинчликпарвар кучлари мазкур ташкилотнинг ҳамкорлик ҳужжатларига мувофиқ таклиф қилинди. Бу мутлақо қонуний эди.\nУчинчидан, Қозоғистонга ташриф буюрган ЖҲШТнинг тинчликпарвар кучлари бирон марта ўт очмади. Аввалданоқ тинчликпарвар кучлар билан қўллаб-қувватлаш, яъни стратегик иншоотларни ҳимоя қилиш вазифаларини бажариши тўғрисида келишувга эришилди. Бошқа масалалар билан ўзимиз шуғулланамиз. Бизга ортимизда суянчиқ керак эди.\nТўртинчидан, шуни яхши тушуниш керакки, Қозоғистонга тинчликпарвар кучларнинг келиши ҳақидаги хабарнинг ўзи босқинчилар учун муҳим руҳий, айтиш мумкинки, қўрқитувчи аҳамият касб этди. Бу қандай куч эканлиги аниқ. Айтганча, бу қўшма контингент. Унда Россиядан ташқари, Беларусь, Арманистон, Тожикистон ва Қирғизистоннинг ҳарбий бўлинмалари мавжуд эди.\nБизнинг “қарздор” бўлиб қолганимиз ва бошқа миш-мишлар хусусида. Мен масъулият билан айтаманки, Владимир Владимирович Путин билан кўп ва узоқ суҳбатлар бўлди, лекин қарзимизни кейин “тўлаймиз” деган гап бўлгани йўқ. Кремль томонидан ҳам олдиндан ҳеч қандай шартлар қўйилмади. Алал оқибат, Россия Қозоғистон учун иттифоқдош давлатдир. 2013 йилда Екатеринбургда тегишли шартнома имзоланган. Мен бу пайтда Женевада эдим, шу сабабли шартномани тайёрлаш ишларида иштирок этмаганман. Унда ҳам Қозоғистон ва Россия ўртасидаги иттифоқчилик муносабатлари ҳақида баён этилган. Мамлакатларимиз ўртасидаги муносабатлар Алматидаги ушбу воқеаларга қадар ҳам ҳамиша яқин, амалий, чинакам ҳамкорликка асосланган шерикчилик асосида бўлиб келган ва бундан кейин ҳам шундай бўлиб қолади.\nМен Россия Президентининг таклифига биноан тахминан февраль ойининг ўрталарида Москвага ташриф буюраман ва биз – мамлакатларимиз ўртасидаги узоқ йиллик ҳамкорлик тўғрисидаги жуда муҳим ҳужжатни имзолаймиз.\n– Қасим-Жўмарт Кемелули, Интернетнинг хавфсизлик мақсадида ўчириб қўйилгани тушунарли. Биз буни тушунамиз. Аммо, шунга қарамай, бу “таёқнинг икки учи бор” деганларидек, бизнинг ва дунё жамоатчилигининг унга нисбатан муносабатлари турлича бўлди.\n– Ахборий жиҳатдан биз ютқаздик – буни тан олишимиз керак. Менинг буйруқларим ва ҳаракатимни ҳеч ким атрофлича тушунтириб беролмади. Кейинчалик, қўлда бошқариш тартибида мен у ерда гапириш, бу ерда сўзлаш ва ҳоказолар ҳақида кўрсатмалар бердим. Ахборий жиҳатдан ютқаздик, деган фикрингизга қўшиламан. Бунинг фурсати эмас эди. Ҳаммамизнинг ақлимиз тушдан кейин киради. Бундай пайтда биз ҳақимизда кимлар нима дейиши тўғрисида ўйлаш мумкинми, ахир? Бундай вазиятларда Интернет нафақат Қозоғистонда, балки, бошқа давлатларда ҳам ўчириб қўйилади, чунки нопок кимсалар ундан ўзларининг ғаразли мақсадларини амалга ошириш учун фойдаланишлари мумкин. Шуни алоҳида таъкидлаш жоизки, қўпорувчи тузилмалар орасида маълумотларга бой, жуда яхши тайёргарлик кўрган одамлар бор эди. Оммани чалғитиш, ёлғон хабарлар жуда болалаб кетганди. Бу – Қозоғистонга қарши кучли тайёргарлик кўрилганини яна бир бор тасдиқлайдиган жиҳат.\n– Тўнғич Президент мавзусига нуқта қўядиган фурсат келди. Биз эса бу борада жиммиз. Мен қозоғистонлик ОАВларни назарда тутаяпман. Сиз билан Тўнғич Президент ўртасида тил бириктириш ёки қандайдир келишув борми? Айниқса, у кўринмаган бир неча кунлар, телевидениеда чиқиш қилгунгача бўлган муддат ҳақида гап бормоқда. Сизнинг ўртангизда унинг шахсий дахлсизлиги ва унинг оила аъзоларига берилган баъзи имтиёзлар юзасидан қатор масалаларда “савдолашиш” бўлган, деган фикр мавжуд.\n– Йўқ, ҳеч қандай “савдолашиш” бўлмади, албатта. Шахсий имтиёзлар ҳақида ҳам гап бўлмади. Хавфсизлик Кенгаши раиси мақоми масаласини зудлик билан ҳал этиш зарурлиги ҳақида суҳбатлашдик. Яширишнинг ҳожати йўқ, вазият кескинлашиб кетгач, мен халқимизга шу дақиқадан бошлаб Хавфсизлик Кенгашининг раиси эканлигимни айтаман дедим. Масала тез ҳал бўлди.\n28 январь куни Nur Otan партиясининг съезди ўтиб, унда маъруза қилдим ва Нурсултан Абишули Назарбаевнинг тарихий ролига баҳо бердим. Ўйлайманки, бу баҳо холис ва келажакда одамлар ушбу тавсифномани инобатга олишига ишонаман.\n– Намойишлар бошланган пайтда жуда кўплаб таниқли ва машҳур шахслар одамларни кўчага чиқишга даъват этгани ҳақида қандай фикрдасиз? Бунинг ҳеч қандай ёмон жойи йўқ, эҳтимол, чунки ўша пайтда биз бу нима эканлигини билмасдик ва одамларнинг талаби бироз бошқача эди. Бизнинг зиёлиларимиз, ҳар қандай вазиятда ўз сўзини айтадиган ҳозирги машҳур шахслар ҳақида фикрингиз?\n– Ҳақиқатан, тарихнинг кескин даврларида зиёлиларнинг роли муҳим аҳамиятга эга. Биз бошдан кечирган фожиага келсак, тушунаманки, зиёлилар, медиа соҳасидаги шахслар, афтидан, руҳий зарбага учраган эдилар, чунки «манзара ўзгариши» жуда тез рўй берди. Тинчликпарвар намойишчилар ўрнига дастлаб безорилар, кейин эса касбий босқинчилар чиқди. Мана шу «манзара ўзгариши»ни баъзилар англамадилар.\nБалки айрим ОАВлар ҳамма нарсани остин-устун қилиш учун атайлаб шундай йўл тутгандир. Айтишларича, тинч намойишчиларга қарши қатоғон жазо чоралари қўлланилган экан. Лекин, аслида ушбу фожиа қандай бўлганини уни ўз бошидан ўтказганлар яхши билади. Эҳтимол, Қозоғистонга ҳужум қилган ташкилотчилар ушбу сценарийни, яъни тез “манзара ўзгартиришни” олдиндан кўра билган бўлиши ҳам мумкин. Қароқчилар шаҳарга кириб борганларида, Алмати аҳолиси тушуниб улгурмаган ҳолда уларни ўз балконларидан туриб, қутлаб қарши олишди. Ҳа, шундай дақиқалар ҳам бўлди. Баракалла, азаматлар, кўчага чиқишди, ҳокимиятга қарши норозилик билдиришмоқда ва ҳоказо деб ўйлашди. Ахир, улар бундан кейин нима бўлишини, қароқчилар бутун Алматини барбод қилишларини ўйлаб ҳам кўришмаганди.\n– Севимли шаҳримиз Алмати ҳақида. Энди бу борада баҳс-мунозаралар ҳам бор, яъни Алмати, Алма-Ата атамаси бўйича. Россияликлар қайсарлик билан уни Алма-Ата дейишмоқда. Бунга муносабатингиз қандай? Алма- Ата номини шаҳарга қайтариш ҳақида ўйлаб кўрганмисиз? Ҳозир алматиликларни ташвишлантираётган энг муҳим савол – бу Бақитжан Сағинтаев ва унинг ўринбосарларига нисбатан кадр алмашишига оид қарорлар. У ўз лавозимида қоладими?\n– Сиз ўзингиз ҳокимнинг қолишини хоҳлайсизми ёки алмаштирилишиними?\n– Петицияни кўрдингизми? Унда қарийб 26 минг имзо бор.\n– Кўрдим. Ҳокимга келсак, у ҳақиқатан ҳам жуда оғир аҳволда қолди. Умрида илк бор бундай вазиятга тушган бўлса керак. Ахир, бундай вазиятда, бундай шароитда ҳар ким ҳам тезда бир қарорга кела олмайди. Шунинг учун мен уни айбламайман. У хизмат вазифаларини виждонан бажарадиган шахс.\nАммо алматиликларнинг кайфиятини ҳам ҳисобга олишим керак. Шунинг учун вақти келиб, ҳаммасини билиб оласизлар. Бу биринчи. Иккинчидан, шаҳар номи ҳақида. Нега энди барча ҳужжатларни қайта янгилашимиз, қарор қабул қилишимиз ва ҳоказолар керак? Алмати қозоқтиллилар учун кўпроқ мос келади. Рус тилида сўзлашувчиларга келсак, Алма-Ата қандайдир талаффуз учун қулайроқдир. Шундай экан, келинг, келишиб олайлик, Алмати номи расман сақланиб қолсин, шаҳар эса унинг аҳолиси ва шаҳримизга четдан жуда илиқ муносабатда бўлганлар учун қулай тарзда айтилишига рози бўлайлик.\n– Чиқишларингиз ва юртга мурожаатларингиз оҳангги ўзгарганини ҳамма сезди. Бу қувонтиради, албатта. Бу, шунингдек, бизда содир бўлиши мумкин бўлган ўзгаришлардан дарак беради, умид бағишлайди. Сўнгги маърузангиз – тадбиркорлар ва ишбилармонлар билан учрашув бўлди. Ёшларнинг кўпроқ техник мутахассисликларни эгаллашлари кераклигини айтдингиз. Ва бу устувор мутахасиссликларни Россияда олиш яхшироқдир, дедингиз.\nКимдир нима учун Россияда, балки Ғарбда олса ҳам бўлади-ку, деди. Сиз ҳақиқатан ҳам Россия таълимини илғор деб ҳисоблайсизми?\n– Россия таълими жуда яхши, айниқса, техникага оиди. Бу барчага маълум. Масалан, Москвада Москва физика-техника институти, Бауман номидаги билим юрти, шунингдек, Новосибирск университети, Томск университети ва ҳоказолар. Албатта, ҳеч қандай мажбурият йўқ. Шунчаки, Россияга ўқишга жўнатсак яхши бўлади, деган фикрни илгари сурдим. Чунки, тил масаласи ҳам мавжуд, яъни тил бўйича ҳеч қандай тўсиқлар бўлмайди. Бу биринчи. Иккинчидан эса, биз стратегик ҳамкорлармиз, қўшма корхоналаримиз, жумладан, йирик бизнес соҳасида ҳам корхоналаримиз борлиги учун бизга Россияда малака оширган мутахассислар зарур.\nКимдир Ғарбда ўқишни исташи мумкин. Табиийки, биз бунга ҳеч қачон қарши бўлмаймиз. Лекин биз жуда аниқ таълим борлигини тушунтиришимиз керак. Қолаверса, мен Ғарб таълимини кўкка кўтармаган бўлардим. У ерда ҳам ўзига яраша муаммолар бор. Биз биламизки, Ғарб университетлари ҳам диплом босиб чиқарадиган муассасаларга айланиб бормоқда. Марҳамат, ҳақини тўлаб, бироздан кейин дипломни олавер. Буни баъзи ёшларимиз суиистеъмол қилиб, “Ўқишни тугатдим, Ғарбдаги қайсидир машҳур ўқув юртида ўқидим”, дейишади.\n– Бизнес ҳақида. Тадбиркорлар билан бўлган ўша учрашувда мамлакатимизда ўзига хос олигополия ривожланганини айтдингиз. Бу билан нимани назарда тутдингиз? Ишбилармонларнинг кичик гуруҳи иқтисодиётнинг асосий шўъбаларини назорат қилмоқдами?\n– Аслида, бу ҳолат мени хавотирга солмоқда. Олигополия нима? Бу, афсуски, мамлакатимизда иқтисодиётнинг асосий тармоқларини кичик бир гуруҳ ҳақиқатан ҳам тўлиқ назорат қилишининг классик тушунчасидир. Қолаверса, улар ҳокимият қарорларини қабул қилишда жиддий ва кучли таъсирга эга, яъни олий раҳбариятга жуда яқин. Бизда бу жараён тўлалигича мавжуд.\n– Албатта, биз буни тан олдик. Ва энди нима қиламиз?\n– Иш жуда залворли. Аввало, кичик ва ўрта тадбиркорлар сонини кўпайтиришдан бошлашимиз керак. Бошқа йўл йўқ. Шароитлар яратиш, шу жумладан, уларнинг кредит захираларидан фойдаланишини таъминлаш керак.\nБизнинг иқтисодиётимиз унчалик катта эмас. Ҳозир, албатта, Евроосиё интеграциясининг ижобий ва салбий томонларини муҳокама қиладиган вақт эмас. Биз Евроосиё интеграцияси воқелигида мавжудлигимизни тан олишимиз керак. Шунинг учун, унга мослашиб, ижобий томонларини аниқлашимиз, давлатимиз манфаатлари нуқтаи назаридан афзаллик жиҳатларини топишимиз керак. Бу Ҳукуматимиз учун жуда катта, ниҳоятда нозик иш деб айтган бўлардим. Шу сабабли Ҳукуматимиз фаолиятининг айнан шу йўналишига жиддий эътибор қаратяпман ва бунга тегишли вазирга Бош вазир ўринбосари мақоми берилди. Чунки у Евроосиё иқтисодий комиссияси доирасида тенг ҳуқуқли, шу жумладан, Москвада музокара олиб бориши керак.\n– Парламентда нутқ сўзлаб, сентябрь ойида сиёсий ва иқтисодий ислоҳотларнинг қандайдир жамланмасини тақдим этишингизни айтдингиз. Агар ҳозир пардани очиш мумкин бўлса, у нима бўлади? Шуни тушунишни истардимки, умуман ҳаммасидан бир йўла қутулиб, сафларни тозалаш мумкинми ва кейин ҳамма нарсани синдириб, янгисини барпо этиш мумкинми?\n– Мен кадрлардан оммавий воз кечишга қаршиман. Ходимлар малакаси ва иш сифатига қараб баҳоланиши керак. Шундай қилиб, жамоатчилик эҳтиёжлари учун Ҳукуматни 100 фоизга бутунлай ўзгартириб, “Мана, мен келдим, мен инқилобчиман”, дейиш бу менинг усулим эмас. Бу бир томондан.\nБошқа томондан эса саралаш рўйхати унчалик узун эмас. Биласизми, эски латифада бўлгани каби ёки бу ҳақиқатдир. Берия Сталиннинг олдига келиб: “Ёзувчилар билан нимадир қилиш керак. Фадеев, Шолохов, Вишнёвский, Симонов, Алексей Толстой ҳам ичади”. Сталин унга: “Аммо менда бошқа ёзувчилар йўқ.”, деди.\nБу ерда ҳам муносиб вазирларни излаш керак. Албатта, вазирларни кўчадаги одамлар орасидан тайинлаш ҳам мумкин. Тарихда, жаҳон тарихида шундай воқеалар бўлган. Аммо бу беқарорлик, бутун вазият мувозанатини бузиш, очиғини айтганда, бу жуда мўрт иш. Шунинг учун кадрлар масаласига эҳтиёткорлик билан ёндашиш керак. Бу уларни “бир жойга михлаб қўйиш” дегани эмас, албатта. Табиийки, келажакда ўзгаришлар бўлади, лекин улар ўйланган, тасдиқланган ҳолда амалга оширилади.\nБиз Хавфсизлик кенгаши доирасида миллий хавфсизлик тизимини ислоҳ қилиш билан шуғулланамиз, зеро, фожиали воқеалар ушбу муаммонинг мутлақ долзарблигини кўрсатди. Ва бу муаммони кечиктирмасдан ҳал қилишимиз керак.\n– Ҳаммамизга қизиқ, бу ислоҳотлар ниманидир ўзгартириши учун қанча вақт керак?\n– Ислоҳотлар фақат одамларни ўзгартириш билан чекланмайди. Ислоҳотлар, энг аввало, тизимни ўзгартириш ёки ҳар ҳолда, тизимнинг ўзи ҳаётийлигига, унинг фаолиятига жиддий таҳрирлар киритишга хизмат қилади. Шу нуқтаи назардан келиб чиқиб, саволингизга жавоб берар эканман, худди келажакдаги воқеаларни олдиндан кўриб тургандек, айтишим мумкинки, мен мамлакатимизда Парламент тизимини ва албатта, партиявий тизимни ислоҳ қилиш ҳақида жиддий ўйланмоқдаман. Чунки мен буни Давлат раҳбари сифатида 28 январь куни партия съездида айтдим. Мен барча жамоат партиявий ва сиёсий тузилмалардан анча юқори туришим керак, – деб ҳисоблайман.\nТурли ижтимоий сиёсий кучларни давлатимиз манфаатларидан келиб чиқадиган ўз нуқтаи-назарлари бўйича умумий махражга олиб келиш учун ўзига хос “оҳанрабо” бўлиб хизмат қилиши.\n– Ҳа, балки ўшанда қандайдир ўз-ўзидан соғлом мухолифат пайдо бўлади. Бўлмаса бизда ҳозир, менинг фикримча, бу шунчаки гаплар бўлиб қолмоқда.\n– Табиийки, бизда мухолифат бор, лекин кўпроқ кўчада. Мен Сизнинг фикрингизга қўшиламан. Ҳукмрон партиянинг ўзида ҳам мухолифат бор. Партия эса, юқорида айтганимдек, жамиятимиз эҳтиёжларини инобатга олган ҳолда ўзини ислоҳ қилиши керак.\nМенимча, парламентда бир нечта кучли партия бўлиши керак. Агар конституциявий кўпчилик бўлмаса, сўнгги чора сифатида улар бир қарорга келишлари керак. Алал-оқибат, Ҳукуматни шакллантириш нуқтаи назаридан умумий тил топиш муҳим. Шу билан бирга, сиёсий маданиятни, кучли сиёсатчиларни тарбиялашимиз керак. Қаранг, Германияда барча тадбирлар маданий равишда содир бўлаяпти. Партиялар ўзгармоқда. Одамлар жуда хотиржам фикр билдиришади. Бошқа партиялар уларни тинглайди, қандайдир келишувларга келади, Ҳукуматдаги асосий лавозимларга ўз одамларини тавсия қилади ва ҳоказо.\nЎйлайманки, вақт ўтиши билан биз бунга эришамиз. Нима бўлганда ҳам, менинг президентлик давримда шундай бўлишини истардим.\n– Дарҳақиқат, ҳозир Сизга катта умидлар боғланган. Жамоатчилик Сизга юксак ишонч билан қарайди. Биласизми, мен шу юртда қанча яшаган бўлсам, эҳтимол буни илк бор ҳис қиляпман. Бизда ниманидир ўзгартирадиган ва амалга ошира оладиган Президентнинг борлигини англаб етдим. Кўряпсизми, аввал ундай бўлмаган.\n– Илгари юз берган воқеаларни танқид қилмайлик. Ахир бу бизнинг тарихимиз. Лекин менинг Президент сифатидаги вазифам бутун жамият ва сиёсий тизимни ўзгартиришда ижобий натижаларга эришишдир. Ва, албатта, иқтисодиёт тизимида ҳам.\nМен Қозоғистон халқига йўллаган Мактубимдаги биринчи нутқимдаёқ сиёсат ва иқтисодиёт бирга боради, деб айтгандим. Биз, энди иқтисодиёт билан шуғулланамиз, сиёсат эса кутади, дейиш тарихий воқелигимизда мумкин эмас. Маълум бўлишича, сиёсат иқтисодий ўзгаришлар учун туртки сифатида ҳам ўз ролини ўйнайди. Ахир ҳаммамиз Марксдан ўрганганмиз. Ва Маркснинг бу борада айтганларини эслаймиз: “Асос бу иқтисодий базисдир. Аммо иқтисодий асосга ўз ички турткиларини юборадиган сиёсий устқурма мавжуд. Баъзан эса иқтисодий асосдан кўра сиёсий устқурма муҳимроқ роль ўйнайди”. Шунинг учун жамиятнинг сиёсий ва иқтисодий ўзгаришлари билан бир вақтда шуғулланиш керак. Бу менинг бурчим.\nҚозоғистон Президенти лавозимида қанча вақт туришимни билмайман. Лекин, мен аниқ биламан, Конституцияга кўра икки муддатдан ортиқ эмас. Яъни Конституция у ёқда турсин, қонунларга ўзгартиришлар киритилмайди.\n– Одил суд тизими… Бу борада қандайдир ислоҳот бўладими?\n– Очиғини айтиш кераккки, суд-ҳуқуқ тизими қонун жиҳатидан ташвиш туғдирмоқда. Ҳозир бу ислоҳот амалга оширилмоқда. У қандай амалга оширилмоқда, қандай суръатда, албатта, мунозарали масала. Лекин у амалга оширилмоқда. Тадбиркорлар билан учрашувда илгари мавжуд бўлмаган маъмурий ишлар бўйича ҳайъат ташкил этилишини маълум қилдим. У бизнес масалалари ва сармояга оид баҳсларни ҳал қилишга ихтисослашади.\nБиз ҳозирда судьяларни танлашда ҳал қилувчи роль ўйнайдиган Олий судьялар кенгашининг мақомини сезиларли даражада мустаҳкамлаяпмиз. Биз судьялик корпусига, касбий судья бўлмаган одамларни юборяпмиз. Лекин касбий судьянинг доим тўғри ҳукм чиқараётганига кафолат йўқ. Биз мутахассисларни, шу жумладан, корпоратив шўъба ва бошқа соҳаларга юборамиз. Яъни, судьяларнинг касбий таркибини ранг-баранглаштириш зарур. Ва, албатта, асосий мезон – виждонлилик ва одиллик.\n– Сизнинг ташаббусингиз билан ташкил этилган “Қозоғистон халқига” жамғармаси васийлик кенгашини тузди ва ҳозирда тушган маблағларнинг бир қисми ушбу жамғармага жўнатилмоқда. Адашмасам, 20 миллиард тенгедан сал кўпроқ. Афтидан, олигархлар жамғармага ҳисса қўшишга шошилмаяптилар. Мунтазам бўлиши учун уларга нисбатан қандай чоралар кўрасиз. Ушбу жамғарманинг фаолиятини ва у ердаги маблағлар тушумининг келажаги қандай бўлади?\n– Бугунги кунда Жамғармада 20 миллиарддан зиёд маблағ бор, тахминан 50 млрд.га яқин. Мен шахсан Жамғарма фаолиятига аралашмайман. Жамғармага собиқ молия вазири Бўлат Жамишев раҳбар этиб тайинланди. Васийлик кенгаши мавжуд. Мен унинг шаклланишида иштирок этмадим. У ихтиёрийлик асосида фаолият юритади. Менинг вазифам ушбу Жамғармага бадаллар оқимини рағбатлантиришдир ва менимча, даъват жуда аниқ бўлди. Биринчидан, бу солиқ эмас. Бу – хайрия. Лекин доим баъзи ўлчовларни белгилаш зарур. Менга маълум бўлишича, Ҳукумат солиққа тортиладиган даромаднинг 3 фоизини белгилаган ва бу ҳақиқатан ҳам йирик корхоналарга тегишли. “Қозоғистон халқи” жамғармаси бемор болаларга ёрдам беради, оммавий болалар спортини, шу жумладан қишлоқ жойларда ривожлантиради, Алмати шаҳрини тиклайди, маданиятни юксалтиради ва ҳоказо. Бу васийлик кенгашига тегишли масала.\n– Европа парламенти ҳақида. У Қозоғистондаги воқеалар юзасидан резолюция қабул қилди ва халқаро тергов ўтказилишини талаб қилмоқда. Ушбу ҳужжат ва институт – Европарламентга муносабатингиз қандай?\n– Европарламентга институт сифатида муносабатим ижобий, таъбир жоиз бўлса, институтнинг ўзи мавжуд. Агар одамлар аъзо давлатларга бу қанчалик қимматга тушаётганини билсалар эҳтимол, бу институтга нисбатан танқидий муносабат кучлироқ бўларди. Лекин мен изоҳ беришни истамайман, чунки бу Европа Иттифоқининг иши. Агар улар йирик маблағлар эвазига ушбу ташкилотни сақлаб қолиш зарур деб ҳисобласалар, унда марҳамат.\nРезолюция мажбурий эмас. Бу мажбурий бўлмаган қарор. Улар Қозоғистон бўйича иккинчи бор қарор қабул қилишмоқда. Ва ушбу ҳолатда мутлақо нохолис, бир ёқлама. Шунинг учун бу резолюцияга муносабатим мутлақо хотиржам.\nҚозоғистондаги воқеалар бўйича халқаро терговга келсак, мен бундай текширув ўтказиш заруратини кўрмаяпман. Келинг, буни ўзимизга қўйиб беришсин. Бизда, адолатли, холис одамлар бор. Уларнинг ўзлари ихтиёрий равишда шу тахлитдаги институтни яратишга қарор қилишди. Мен ўзим ҳақиқатга, адолатга эришишимиздан манфаатдорман.\nЯна бир жиҳат – бу резолюция сиёсий ва молиявий жиҳатдан манфаатдор гуруҳлар томонидан қабул қилинган. Улар бир пайтлар мамлакатимизда катта пул топиб, Қозоғистонни тарк этган ҳамюртларимизнинг буюртмаси асосида ишлаяпти, ҳозир эса “қанчалик ёмон бўлса, шунча яхши” тамойили асосида ҳаракат қилишяпти, одамлар ўртасида фитна чиқариб, намойишлар уюштиришга катта маблағ сарфлаяпти.\nБу борада мен ўзимизнинг корчалонларимизни Ўзбекистондан ташқарида кўп пул ишлаб топган ўзбекистонлик бойлар билан таққослайман. Улар ўз тарихий ватанларига келиб, Ўзбекистон Президентидан “Биз ўзбек халқи учун нима қила оламиз, қандай ёрдам бера оламиз?” дея топшириқ кутишади. Ва улар ўз маблағлари ҳисобидан касалхоналар қурадилар, инфратузилма барпо этадилар. Бу ўзбек олигархлари ҳамда шу ерда ёки хорижий давлатларда туриб ўз давлатига ҳужум қиладиган бизнинг корчалонларимиз орасидаги тафовутдир.\n– Сўнгги пайтларда синофобиянинг намоён бўлиши кузатилди, одамлар Хитойнинг мамлакатимизда, айниқса, иқтисодиётда мавжудлигига норозилик билдирдилар. Хитой билан ҳамкорлик таснифи ўзгарадими? АҚШ билан муносабатларимиз қандай ривожланади? Уларнинг ёмонлашуви кутиляптими?\n– Хитой масаласига келсак, биринчидан, у бизнинг яқин қўшнимиз, Худо берган қўшни сингари. Биз қўшнимизни алмаштира олмаймизку. Иккинчидан, Хитой ўзининг иқтисодий тараққиётида улкан муваффақиятларга эришган. Бу мамлакат юқори технологиялар, сунъий заковат тараққиёти бўйича илғор давлатлардан биридир. Биз, албатта, Хитой билан ҳамкорлик қилишимиз керак. Биз Хитой бозорига қараммиз. Стратегик ҳамда қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқарувчи йирик тадбиркорларимизнинг Хитой бозоридан умидлари катта. Ва буни инкор этиш мутлақо нотўғри бўларди.\nХитойга қарши намойишлар уюштираётган одамлар, табиийки, ўзларининг сиёсий мақсадларини кўзлайдилар. Эҳтимол, улар бизнинг иқтисодиётимиз эҳтиёжларини мутлақо тушунмайдилар, балки иқтисодий воқеликни тўғри идрок эта олмайдилар. Балки улар тегишли жамғармалар, тузилмалар томонидан молиялаштирилаётгандир, чунки жаҳон ҳамжамиятида геосиёсий тўқнашувлар давом этмоқда.\nМен яқинда “Марказий Осиё – Хитой” саммитида иштирок этиб, ўтган йилнинг 11 ойида ўзаро товар айирбошлаш ҳажми 17 млрд. долларга етганини таъкидладим. Бу салмоқли рақам. Ва биз Хитой билан савдо-иқтисодий ва сармоявий ҳамкорликни янада ривожлантиришдан манфаатдормиз. Биз Хитойни, уларнинг тилини ўрганишимиз зарур. Бепоён буюк мамлакат билан жуда яхши муносабатда бўлиш зарурлигини англамоғимиз керак.\nАмерика Қўшма Штатлари масаласига келсак, мен бу давлатнинг замонавий дунёдаги аҳамиятини жуда яхши тушунаман. Биз доим энергетика соҳасида ҳамкорликни ривожлантириш тамойилларига асосланиб келганмиз ва ядровий қуролларни тарқатмаслик тарафдоримиз. Қозоғистон ушбу йўналишни давом эттиришга тайёр.\n– Сиз ҳақиқатан ҳам давлат манфаатларини ўзингизнинг яхши шахсий муносабатларингиздан устун қўясизми?\n– Менимча, сўнгги воқеалар, ҳақиқатан ҳам давлат манфаатлари менинг учун биринчи ўринда эканлигини кўрсатди. Мен “Афлотун менинг дўстим, лекин ҳақиқат қимматроқ”, деган ибора шунчаки, оммани тинчлантириш учун айтилмади, бу баландпарвоз гап эмас. Аслида давлат манфаатлари, айниқса, гап Президент ҳақида борганда, албатта, ҳаммасидан юқори туриши керак, деб ўйлайман. Менимча, бу яхши даъват, айниқса, мен билан дўстона муносабатдаги одамлар учун ҳам. Агар гап давлат манфаатлари ҳақида борса, улар буни тушунишлари керак.\n– Балки бу одамгарчилик жиҳатдан оғир ва мураккаброқдир?\n– Давлат раҳбарининг вазифаси айнан шундан иборат – мураккаб қарорлар чиқариш. Бугун биз қуролли босқинчилар бўйича ҳуқуқ-тартибот органларига берган буйруғим ҳақида фикр юритдик. Балки менинг бу ҳаракатим ўзимга ёки обрўйимга путур етказгандир. Жаҳон ҳамжамиятида қўл олишиб, нутқ сўзлаб, бенуқсон шахс бўлиб кўриниш яхши, албатта. Ва сени танқид қилишса, бу жуда ёмон. Ахир гап давлат хавфсизлиги ҳақида боряпти, шу ҳақда ҳам ўйлаш керак. Шу онлар Давлат раҳбарининг хаёлидан ҳеч қачон кўтарилмаслик керак.\n– Ғалаёнлар ёки муваффақиятсиз инқилоб пайтида жамиятимиз сизнинг қарорингизни қўллаб-қувватлади. Ҳозир сизга мақтовлар ёғилмоқда, ҳатто қозоқ шоирларидан бири шеър ҳам ёзибди. Умуман бундай мақтовлар, бундай муносабатлар ҳақида қандай фикрдасиз?\n– Фикрим салбий. Гап шундаки, мен таҳсинлар айтилмайдиган, ўзига хос воқеликда тарбияланганман. Ҳатто мақтов сўзлари бўлмаган. Мутлақо бўлмаган. Ҳа, менда бу каби муносабатларга абадий, табиий иммунитет мавжуд, деб айта оламан. Лекин бизнинг зиёлиларимизни қайта тарбиялаб бўлмайди, чунки улар мутлақо бошқа воқеликда тарбияланишган.\n– Қасим-Жўмарт Кемелули, бугунги мусоҳаба учун миннатдорман. Барчамиз ажойиб замонда яшаяпмиз. Биз чеҳрангизда қандайдир умид учқунларини кўряпмиз ва албатта, бу умидларимиз оқланишини истаймиз. Менимча, ҳар бир фуқаро масъулиятни ҳис эта билиши керак. Давлатимизда ниманидир ўзгартириб, фаровон яшашга интилишимиз керак ва албатта, бу ўз қўлимизда.\n– Ҳаётимизга шундай умид-ишонч билан ёндашувингиз учун сизга ҳам раҳмат!\nСуҳбатдош – В. Захарчук\nБайден АҚШ президенти сайловида ғалаба қозонди — Америка нашрлари


Қирғизистонда мамлакатни Россияга қўшилишга чақираётган сиёсатчиларга қарши норозилик намойиши ўтказилди\nАйрим экспертларнинг фикрича, Қирғизистоннинг Россияга қўшилиши ҳақидаги можароли баёнотлар ортида Россия махсус хизматлари турган бўлиши мумкин.\n30 сентябр куни Бишкекдан 20 км узоқликдаги Қўйтош қишлоғида «Бир бол» («Бир бўл») партиясининг реклама баннери олдида мева-чева сотаётган аёл. [Вячеслав Оселедко/AFP]\nБИШКЕК – Ўтган ҳафта охирида юзлаб қирғизлар ўз мамлакатлари суверенитетини ҳимоялаш ва Қирғизистонни Россияга қўшилишга чақирган айрим сиёсатчиларнинг баёнотларини қоралаш учун Бишкекка йиғилдилар.\nБу баёнотлар ўз мамлакатининг Совет Иттифоқидан мустақиллигини қадрлайдиган ва 2014 йилда Россия қўшинларининг Қримни ноқонуний равишда эгаллаб олганидан ҳайратга тушган қирғизларнинг таъбирини хира қилди.\nБундай ғоя табиий ресурсларга бой Қозоғистон учун ҳам дуруст эмас, сабаби у амалга ошган тақдирда Қозоғистон Россиянинг турли ҳудудлари орасида қолиб кетган бўлар эди. Қирғизистон Россия билан чегарадош эмас.\n27 сентябрь куни ижтимоий тармоқлар фойдаланувчилари якшанба (4 октябрь) куни бўлиб ўтадиган парламент сайловлари олдидан тинч намойиш ўтказдилар, деб хабар беради 24.kg нашри.\nРоссия президенти Владимир Путин (ўнгда) 28 сентябр куни Россиянинг Сочи шаҳрида қирғизистонлик ҳамкасби Сооронбай Жеенбековнинг қўлини сиқмоқда. [Михаил Климентьев/SPUTNIK/AFP]\nНорозилик намойиши яқинда Қирғизистон парламенти депутати Марат Аманқуловнинг 2019 йили Москвада сўзлаган нутқининг видеотасвири Facebook ижтимоий тармоғида чоп этилиши ортидан ўтказилган. Видеолавҳада у қарийб 30 йил давом этган мустақилликдан сўнг Қирғизистон Россия билан интеграциялашиши кераклиги ҳақида сўзлаган.\nПрезидент Сооронбай Жеенбековга содиқ деб кўриладиган «Биримдик» (Бирлик) партияси раҳбари Аманқулов президентнинг укаси ва парламент собиқ спикери Асилбек Жеенбековни парламентга номзодлар сафига қўшган, деб хабар беради AFP.\nУнинг партияси мамлакатни «Евроосиёлашув»га қайтаришни мақсад қилган, дейди Омонқулов видеолавҳада Россия президенти Владимир Путин ва унинг атрофидагилар томонидан оммалаштирилган атамани қўллаб.\n«Қирғизистондан қўлингни торт»\n26 сентябр куни Аманқулов ўзига қўйилган айбловларни рад этар экан, Москвада носиёсий тадбирда сўзлаганини айтди.\nАйтиш керакки, жорий йил бошида Путин Кремлнинг постсовет республикаларни Москва назоратига қайтариш ҳақидаги тасаввурини баён қилган эди.\n19 апрел куни Путин совет Иттифоқини тиклашнинг «афзалликлари» ҳақида сўзлаган.\n«Ўтмишнинг фобиялари, Совет иттифоқи ва империясининг тикланишига оид қўрқувларни енгиб, бирлашиш ҳамма учун манфаатли эканлиги ҳақидаги тушунча ўзи учун муқаррар йўл очиб бормоқда», деган эди у «Россия-1» давлат телеканали эфирида.\nПутин ва Аманқуловнинг бундай баёнотлари Қирғизистон фуқароларини ғазабини қўзғаган, уларнинг аксари Аманқуловни Кремлнинг қўғирчоғи деб атаб, уни хоинликда айбламоқдалар.\nБишкекдаги норозилик намойишига чиққанлар «Мустақил Қирғизистон тарафдоримиз», «Йўқолсин хоинлар», «Қирғизистон мустақил бўлиб қолади» ва «Қирғизистондан қўлингни торт» деган шиорларни ушлаб туришган.\nҚирғизистондаги мустақиллик ва сўз эркинлиги бебаҳо неъмат, фуқаролар улар учун курашиши керак, деди Бишкек марказий майдонидаги намойишчилар раҳбари.\n«Мамлакатимиз Совет Иттифоқидан мустақил бўлганидан сўнг ўтган 30 йил ичида янги, озод қирғизистонлик дунёга келди. Биз энди асло тиз чўкмаймиз», деди у.\n«Мустақил Қирғизистон» номи билан танилган Facebook гуруҳи аъзоси, бишкеклик Қундуз Акматова Омонқуловга ишора қилиб, Қирғизистоннинг Россияга қўшилишини қўллаб-қувватловчи сиёсатчиларни лаганбардорлар деб атади.\n«Улар Путиннинг ноғорасига ўйнамоқда. Биз 70 йилдан кўпроқ вақт Совет Иттифоқи деб аталган бу ботқоққа ботиб яшадик [1917-1991]. Яна қанча чидаш мумкин? Мамлакатимизга лаганбардорлар эмас, балки ҳақиқий ислоҳотчилар керак», деб ёзган Акматова.\nТаҳлилчиларга кўра, Қирғизистон суверенитетининг ҳимоясига бағишланган намойиш мамлакат сиёсий ҳаётида юз бераётган замонавий тенденцияларни акс эттиради.\n«Намойиш миллий суверенитет ғояси, унинг давлатчилик ва сиёсий тақдирни мустақил белгилаш асоси сифатидаги инкор этилмас қиммати ва аҳамияти, айниқса қирғиз сиёсатчиларининг янги авлоди орасида тобора оммалашиб, мустаҳкамланиб бораётгани билан рамзий маъно касб этди», дейди бишкеклик сиёсий таҳлилчи Аскат Дукенбаев.\nДукенбаев яқинда ўтган намойиш «Қирғизистон сиёсий ҳаётида бурилиш нуқтаси» бўлишига умид билдирди.\n«Мамлакатдаги таниқли сиёсий арбобларнинг бу каби баёнотлари, авваламбор, сиёсатчиларнинг ўзлари учун ачинарли, зеро бундай баёнотлардан кейин улар Путиннинг Қирғизистондаги таъсири хизматкорларига ўхшаб қолмоқдалар», деб қўшимча қилди у.\nАманқуловнинг Қирғизистоннинг Россия билан қўшилиши ҳақидаги провокацион баёнотларига Қирғизистоннинг бошқа сиёсатчилари ҳам муносабат билдиришган.\nҚирғизистон ва Россиянинг бирлашуви масаласи Қирғизистонда ва Россиядаги қирғиз диаспораси орасида муҳокама қилинмоқда, деган эди Қирғизистоннинг Россиядаги собиқ элчиси Раимқул Аттокуров 12 сентябр куни Правда.ру интернет-нашрига интервьюсида.\n«Бирга бўлиш – тарихан тақдиримизда бор. Белорус дўстларимиз билан содир бўлаётган воқеалардан айтиш мумкинки, халқаро стратегик объективлик шуни тақозо этмоқда», деди Аттокуров.\nМосквадаги қирғиз диаспораси ташкилоти – «Қирғиз биримдиги» (Қирғиз бирдамлиги) раиси Абдуғани Шакиров дарҳол Аттокуровнинг баёнотини рад этган.\n«Қирғиз Биримдиги»да ватанимизнинг бошқа мамлакат таркибига кириши ҳақида ҳеч қандай мунозаралар бўлмаган ва бўлиши ҳам мумкин эмас. Биз Раимқул Аттокуров Россияда яшаётган қирғизлар номидан бу мавзуда гапиришга ҳақли эмас, деб ҳисоблаймиз, деди Шакиров 14 сентябр куни 24.kg нашрига.\n«У Қирғизистон суверенитетини қадрлаши керак», деди Шакиров.\nАттокуров бир неча кундан кейин Озод Европа/Озодлик радиосининг қирғиз хизматига берган интервьюсида Россия нашри унинг сўзларини бузиб талқин қилганини айтган.\n«Эҳтимол, уларнинг (россиялик журналистларнинг) ўз мақсадлари ва манфаатлари бордир», деди Аттокуров.\nАйрим сиёсатчиларга кўра, Қирғизистон ва Россиянинг эҳтимолий бирлашувига оид бу икки баёнот ўртасида боғлиқлик бўлиши мумкин.\n«Бир Бол» (Бир бўл) партияси аъзоси, Қирғизистон Республикасининг инвестицияларни ҳимоялаш ва рағбатлантириш агентлигининг собиқ директори Эсен Мўминкулов қирғиз сиёсатчиларининг сўнгги провокацион баёнотлари Россия разведкасининг саъй-ҳаракатлари маҳсули эканига ишонишини айтган.\n«Мамлакатимиз мустақиллиги сиёсатчиларга эмас, халққа тегишли», деди у.\nБизнинг подшоҳ мамлакатингизни молиялаштиришни тўхтатиб қўйди. Бизнинг байроғимизни ёқинг, раҳбаримиз суратини таҳқирланг... Кейин Арманистоннинг куни бошингизга тушади. Биз сизга ёрдамга келамизми-йўқми, масала шунда. Империяни тарк этдингиз; энди яшанг. Бизни нега айблаяпсиз? Бизга сизнинг ерингиз керак эмас; ўзимизники етарли.\nРоссия Қирғизистонга ёрдам беришни бутунлай тўхтатиши керак, ёрдам берадиган бўлса ҳам, фақат диаспорага ёрдам бериши керак, шундай қилиш адолатдан бўлади. Акс ҳолда, кредитлар еб юбориляпти, натижа эса йўқ, кейин қашшоқ ва жарликка қулаётган Россия бой ва обод Қирғизистоннинг қарзларидан воз кечади. Россия бундан кейин ҳеч кимни ўзига қўшиб олмайди, агар уларнинг ўзи сўрамаса; охир-оқибат, уларнинг ўзлари сўрайдилар буни. Яна озгина вақтдан кейин аввалдан Хитой тегишли бўлган ерлар (Қирғизистон) қарзлар оқибатида Хитойга қайтади.\nНамойишчиларни тўлиқ қўллаб-қувватлайман.\nҚаршилик иқтисодга зарба бермаслиги керак, лекин мустақиллик учун кураш ўзини оқлайди.\nҲозир Россия санкциялар остида қолган. Чўкаётган кемага чиқиб нима қиламиз?\nҚирғизистон мустақиллиги ҳамма нарсадан устун. Биз Россия билан бирлашишни хоҳламаймиз.\nЎзларингни жуда юқори баҳолаб юборманглар. Россияга бунақа даҳмазани нима кераги бор, сизларни қўшиб оламан деб ўлиб тургани йўқ Россияни, хомхаёлга берилманг 60190\nНамойишчиларни тўлиқ қўллаб-қувватлайман. Қашшоқ Россиянинг кераги йўқ.\nНима дейишим мумкин? Булар ўз тарихларини унутган эсипаст, тентак либераллар. Бир пайтлар қирғизлар қўқонлик ва хитойликлардан ҳимояланиш мақсадида Россияга паноҳ сўраб келишганди. Энди нега типирчилайсанлар? Қанақа суверенитет, жин урсин? Сизларни аллақачон ичак-чавоқларингиз билан бирга сотиб олишган. Қумтордан олинган 300 тоннадан зиёд олтин қани? 30 йил давомида барпо этилган, кўплаб корхоналарга эга саноат қани, битта ташландиқ нефтни қайта ишлаш заводи бор, уям бўлса Хитойники? Нега ночор тиланчилар каби бутун дунёдан садақа сўрайсизлар, кейин бирор кор-ҳол юз берса, дарров Россияга чопасизлар? Ўзингиз учун Х камераси ва демократиядан бошқа ҳеч нарса\nБизга Россия билан ҳеч қандай иттифоқ керак эмас.\nАйнан Россия билан бирлашиш Марказий Осиёни феодал жамиятдан цивилизациялашган давлатга айлантирди. Айнан русларнинг ёрдами билан мактаблар, университетлар, завод ва фабрикалар қурилган, давлат расмийлаштирилган.\nЁлғонни бас қилинг, аввал ҳамма нарсани йўқ қилдинглар, энди эса тарихни қайта ёзмоқчисизлар. Бу ерда ким абориген эканлигини ҳаёт кўрсатди. Шунча имкониятларга эга Россияни ёқилғи қуйиш шохобчасига айлантирдинглар; ҳалиям подшоҳингиз олдида тиз чўкиб, ҳеч қачон сизга тегишли бўлмаган ерлардаги экологияни ўлдиряпсизлар. Ўтмишда яшашда давом этинг, чунки ҳозирги замон сизга муҳтож эмас.