Тожик-Қирғиз чегарасидаги тўқнашув: аввало одамларни тинчлантириш лозим - BBC News O'zbek\nТожик-Қирғиз чегарасидаги тўқнашув: аввало одамларни тинчлантириш лозим\nФото муаллифлик ҳуқуқи mvd.gov.kg\nImage caption Қирғизистоннинг Оқсой қишлоғида Тожикистон ва Қирғизистон Ички ишлар вазирлари учрашдилар.\nҚирғизистоннинг Оқсой қишлоғида учрашган Тожикистон ва Қирғизистон Ички ишлар вазирлари ҳалокатли тўқнашувларга гувоҳ бўлган икки мамлакат фуқароларини тинчлантириш муҳим вазифа эканини таъкидлаганлар.\nҚирғизистон ва Тожикистон ички ишлар органлар ходимларидан иборат 24 соатлик патрул хизматларини ташкил этишга келишилган.\nТомонлар рўй берган ҳодисалар юзасидан холис текшириш ўтказиш мақсадида икки мамлакат мутасадди идоралари иштирокида тергов гуруҳини тузиш, жамоат тартибини сақлаш ва чегарани қўриқлаш бўйича чоралар кўришга келишиб олинган.\nТожикистоннинг Суғд вилоятига тегишли Ворух анклави Қирғизистоннинг Боткен вилояти ичкарисида жойлашган.\nТўқнашувнинг 13 март кечки вақт рўй бергани хабар қилинмоқда.\nЖанжал Қирғизистон томонининг баҳсли ҳудуддан ўтадиган йўл қурилишини бошлаганидан келиб чиққани айтилмоқда.\nҚирғизистон Президенти Сўўрўнбай Жээнбеков ва Тожикистон Президенти Имомали Раҳмон билан телефон орқали суҳбатлашган.\nТожикистон: Ўзбекистон ва Қирғизистон чегарасида ҳарбий машқлар\nВорух қишлоқ жамоатида яшайдиган ҳамқишлоқларининг айтишларича, Рафоиддин Тешаев мерган узган ӯқ тегиб, ҳаётдан кӯз юмган.\n"Рафоиддин Тешаев моҳир уста эди. У Ворух жамоатининг Тожикон қишлоғидаги уйлардан бирида устачилик қилаётганди. Рафоиддин ҳовлига чиққан пайтда унга ӯқ келиб теккан", дейди биз билан суҳбатлашган ворухлик киши.\nОтишма кеча тушдан кейин, соат уч яримга яқинлашганда бошланиб кетган. Натижада тожикистонлик яна бир киши яраланган. Қӯлига ӯқ тегиб яраланган Ансориддин Ҳайдаров беморхонага ётқизилган.\nВорухликларнинг айтишларича, қирғиз фуқаролари икки ҳамқишлоқларининг уйларига бостириб киришган. Уй эгалари Абдуғафур Воҳидов ва Насиба Зайниева келиб теккан тошлардан жароҳатланиб, беморхонага ётқизилганлар.\nБир кун аввал тожикистонлик Ҳусейн Ҳакимов ов милтиғидан отилган ӯқдан ҳалок бӯлган. Хӯжаи аъло қишлоғида яшаган, касби муаллим бӯлган бу инсонга қирғизлар томондан ӯқ узилгани иддао этилмоқда.\nҲозиргача икки ӯртадаги можарода Тожикистон томонидан камида ӯттиз киши яралангани айтилмоқда.\nҚирғизистон томони эса, бир Қирғиз милиционерининг тожик фуқаролари отган тошдан яраланганини иддао этишмоқда.\nМожаро қандай бошланди?\nМожаро Тожик-Қирғиз чегарасидаги иккита аҳоли манзилида деярли баравар бошланган. Қирғизистон чегара хизматидан маълум этишларича, 13 март куни кечки пайтда Тожикистон фуқаролари йӯл қурилиши учун бораётган техникага қарата тош ота бошлашган. Улар Қирғиз чегарачилари тушган машинага ҳам тош отишган ва машина ойнаси синган.\nТожик расмийларига кӯра, можаро Қирғиз томонининг баҳсли ҳудудда йӯл қуришга киришгани учун келиб чиққан. Тожик фуқаролари Кӯктош-Оқсой-Томдиқ йӯли баҳсли ҳудудда қуриляпти, дея ҳисоблаб, норозилик билдиришган.\nВорухлик кишининг айтишича, агар Кӯктош-Оқсой-Томдиқ йӯли қурилса, Ворух дарёсининг юқори қисми қирғизлар томонидан эгаллаб олиниши мумкин.\n"Улар дарёнинг юқори оқимида сув омбори қуришни мӯлжаллашяпти. Сув йӯли тӯсилса, бизнинг экинзорларимиз сувсиз қолади", деди у.\nҲар икки томон ӯзини ҳақ билган ҳолда муаммони куч йӯли билан ҳал этишга киришган. Воқеа гувоҳларининг айтишларича, ҳар икки томонда тӯпланган икки юз нафарга яқин киши бир-бирларига тош ота бошлашган. "Биз қуролсиз эдик. Лекин қирғизлар буни кӯрган ҳолда бизга ӯточар қуроллардан ӯқ уза бошлашди", дейди ворухлик киши.\nҚирғиз расмийлари можаро қонли тӯқнашувга айланиши олдини олиш учун фақат ҳавога ӯқ узилганини айтиб, қайтага Тожик милиционерларини биринчи бӯлиб ӯқ отишда айблашмоқда. Уларга кӯра, Тожик фуқаролари Оқсойдаги молхоналардан бирига ӯт қӯйишган. Тожик фуқаролари эса, оқсойликларнинг Тожик қишлоғидаги моллар сақланадиган омбор ва тегирмонни ёндириб юборишда айблашмоқда.\nТожикистон Давлат хавфсизлик хизматининг Чегара қӯшинлари бошқармасига кӯра, Қирғизистон ҳуқуқни сақлаш идоралари Исфарадан Ворухга борадиган йӯлни тӯсиб қӯйишган ва йӯлда бораётган иккита "Газел" кичик автобусини тӯхтатиб, 30 нафар йӯловчини гаровга олишган. Худди шу бошқармадан билдиришларича, Қирғизистоннинг Оқсой қишлоғидан камида 50 киши ворухлик кишиларга қарата тош ота бошлашган.\nАйни бир пайтда Қирғиз расмийлари Тоштумшуқ деган жойда Тожик фуқаролари битта уйга, бир енгил ва бир юк машинасига ӯт қӯйишганини, ёнғинни ӯчиришга келаётган ӯт ӯчирувчиларни ӯтказишмаганини айтишган.\nБоткен вилояти телевидениеси орада чиққан можарода асосан тожик томонини айбловчи хабарлар тарқатган.\nИнсон ҳалокатига олиб келган иккинчи можаро Чоркӯ қишлоқ жамоатига қарашли Хӯжаи аъло қишлоғида келиб чиқкан. Тожикистон чегара хизмати бошқармасидан маълум этишларича, бу можаро қирғизистонлик Розия Ӯсарова номли аёлнинг ҳаракатлари туфайли бошланган. Боткент туманининг Оқсой қишлоғида яшайдиган бу аёл Хӯжаи аъло қишлоғига тегишли ерни ӯзлаштириб олиш учун урингани айтилган. Чегара хизмати бошқармасига кӯра, бу аёл олдинлари ҳам икки ӯртада можаро чиқариб келишга уриниб келган.\nЛекин Қирғиз томонига кӯра, Розия Ӯсарова Хӯжаиаъло қишлоғидан анча узоқдаги Кӯктош қишлоғида яшайди ва у қандай қилиб можаро чиқариши мумкин.\nХӯжаиаълода келиб чиққан можарода бир киши ҳалок бӯлиб, тӯрт киши яраланган. Қирғиз томонидан туриб ов милтиғидан узилган ӯқ кӯкрагига теккан 43 ёшли муаллим Ҳусейн Ҳакимов беморхонада жон таслим қилган. Чоркӯ жамоатида яшайдиган Мақсаджон Атамов, Раҳим Аюбов, Раҳмониддин Соҳибов ва милиция нозири Саидшариф Авезовлар жароҳатланиб, Исфара шаҳар марказий беморхонасига ётқизилган. Улар тош тегиб, яраланганлар.\nТинч йӯл билан ҳал этишга уринишлар\nҚирғиз-Тожик чегарасида чиққан можароларни тинчитиш учун Тожикистон ва Қирғизистоннинг юқори мартабали раҳбарлари иштирокида музокаралар бошланган. Музокараларга Тожикистон Бош вазирининг биринчи ўринбосари Азим Иброҳим ва Қирғизистон Бош вазирининг биринчи ӯринбосари Жениш Раззоқов бошчилик қилишмоқда. Шунингдек, воқеа жойига ҳар икки мамлакат Ташқи ишлар вазирликлари раҳбарлари, Ички ишлар вазирлари етиб боришган.\nБунгача чегарадош Суғд ва Боткен вилоятлари раҳбарлари учрашиб, можарони тинч йӯл билан бартараф этиш юзасидан фикр алмашишган. Улар маҳаллий аҳоли билан учрашганлар. Ворухликлар Суғд вилояти Раиси Ражаббой Аҳмадзодага чегарада доимий равишда келиб чиқаётган муаммолар ва уларни ҳал қилиш тӯғрисида арз қилишган.\nТожикистон Президенти Эмомали Раҳмон ва Қирғизистон Президенти Сўўрўнбай Жээнбеков телефон орқали суҳбатлашган. Президентлар инсон ҳалокатига олиб келган можаро сабабларини объектив тарзда ӯрганиш ва келажакда бундай ҳолатларга йӯл қӯймаслик учун муштарак комиссия тузиш ҳақида гапиришган. Қирғизистон президенти ҳалок бӯлганларнинг оилалари, яқинларига чуқур таъзия билдирган.\nҲар икки арезидент чегараларни аниқлаш ва белгилаш жараённини тезлаштириш ва ниҳоясига етказиш ҳақида фикр билдиришгани хабар қилинмоқда.\nҚирғизистон президенти матбуот маркази хабарига кӯра эса, Президент Сўўрўнбай Жээнбеков ҳар икки мамлакат халқлари асрлар давомида яхши қӯшничиликда яшаб келишгани, улар фақат дӯстликда, тинч яшашлари зарур, деб айтган.\nАйни пайтда Оқсойда учрашган Тожикистон ва Қирғизистон Ички ишлар вазирлари Рамазон Раҳимзода ва Қашқар Жунушалиев ҳам Тожик-Қирғиз чегарасидаги вазиятни изга солиш, аҳоли хавфсизлигини таъминлаш масалаларини муҳокама этишган.\nБунда чегарада юз берган можарони объектив текшириш учун муштарак тезкор-тергов гуруҳи тузишга келишилган.\nЧегаралар тезда аниқланиб, белгиланиши зарур\nМаҳаллий кузатувчиларга кӯра, Тожикистоннинг Суғд ва Қирғизистоннинг Боткен вилоятлари чегараларида биринчи марта можаро чиқаётган эмас.\n"Бу можаролар кӯпроқ ер ва сув устидан келиб чиқади, - дейди маҳаллий кузатувчи Аҳмад Бобожонов. - Ҳали собиқ Иттифоқ пайтидаёқ қирғиз томони тожик томонига ӯтадиган сув йӯлини тӯсиб чиққанда икки орада қонли тӯқнашув юз берганди. Ӯшанда тожикистонлик ӯн олти яшар ӯсмир ӯлдирилганди. Агар тезда зарур чоралар кӯрилмаганида, куч тизимларининг қуролли гуруҳлари етиб келмаганда, воқеа янада фожиалироқ тус олиши мумкин эди".\nШӯролар Иттифоқи парчаланиб, мамлакатлар мустақиллик эришгач, бу можаролар тез-тез юзага чиқа бошлади. Айниқса, бу можаролар Исфара тумани Чоркӯ ва Ворух қишлоқ жамоатларининг Қирғизистон қишлоқлари билан бӯлган чегараларида авж олади.\n"Бизнинг Ворух қишлоғимиз анклав ҳисобланади, Қирғизистон ҳудуди ӯртасида. Ҳозирда Ворух аҳолиси 33 минг нафарга етиб қолди. Айнан ана шу анклав бӯлиш, ворухликларнинг Тожикистоннинг бошқа шаҳар ва қишлоқларига истаса-исташмаса, Қирғизистон орқали ӯтиб боришларидан қӯшнилар ӯз манфаатлари йӯлидаги ниятларини амалга ошириш учун фойдаланишади", дейди ворухлик ӯқитувчи.\n"Можароларнинг олдини олиш йӯлида ён беришлар ҳам бӯляпти, дейди Чоркӯ қишлоғида яшайдиган кишилардан бири ӯз исмини ошкор этмаслик шарти билан. - Масалан, Қирғиз томони айни экин суғориш паллаларида сув йӯлини тӯсиб қӯявергандан кейин Тожик томони уларга йӯл учун ер ажратиб берди".\nКузатувчиларга кӯра, Тожикистоннинг чегараолди қишлоқларида фақат суғорма сув эмас, ичимлик сув муаммоси ҳам мавжуд. Мазкур муаммони ҳал қилиш учун Ворух анклавининг Тожикон қишлоғига водопровод ӯтказиш учун маблағ ажратилганди. Лекин ӯтган йили сентябрида қирғизларнинг норозилиги туфайли бу лойиҳа тӯхтатилди. Лойиҳанинг тӯхтаб қолиши Ворух ва Оқсой аҳолиси орасида қаттиқ можаро келтириб чиқарди. Лойиҳани амалга ошириш номаълум муддатга ортга сурилгани боис Тожикон қишлоғида яшовчи кишилар ичимлик сув учун уч чақирим масофага қатнаётганликларидан ёзғиришмоқда.\nКузатувчиларнинг фикрича, икки қӯшни давлат ӯртасидаги баҳсли ҳудудлар масаласи ҳал этилиб, чегаралар демаркация ва демилитация қилинмас экан, можаролар бот-бот келиб чиқиши мумкин. Тожикистон ва Қирғизистон орасидаги умумий чегара эса 974 километрни ташкил этади. Ҳозиргача бу масофанинг 470 километрга яқини аниқланмаган ва белгиланмаган.\nИлк тарқалаган хабарлар\nТожикистон томонининг тарқатган хабарига кўра, Қирғизистон томони чегаранинг баҳсли ҳудудида йўл қуришни бошлаганидан сўнг икки ўртада жанжал келиб чиққан.\nҚирғизистон томони ҳам можаро Оқсой-Томдиқ йўлини қуришдан келиб чиққанини айтган.\nҚирғиз томонига кўра, Тожикистон фуқаролари Қирғизистон ҳудудидаги молхонани ёқиб юборган ва тўқнашувда жароҳат олган қирғизистонлик шифохонага ётқизилган.\nҲодисанинг эртаси куни Тожикистоннинг Суғд вилояти раҳбари Қирғизистоннинг Боткент вилояти губернатори билан учрашган.\nСуғд вилоят ҳокими Ражаббой Аҳмадзода ундан олдинроқ чегара бўйидаги Ворух қишлоғи аҳолиси билан ҳам учрашиб, уларнинг шикоятларини тинглаган.\n"Депутатлар ва қишлоқ вакиллари ҳокимга ҳозирги ҳолат ва доимий жанжаллар ҳақида гапириб берди. Биз муаммони тезроқ ечишни ва ёрдам сўрадик. Шунингдек, йўл қурилишига қаршилигимизни билдирдик. Ҳамда Қирғизистон томони Ворух дарёнинг юқори қисмида назорат ўрнатмоқчи эканлигидан бохабар қилдик", деган қишлоқ яшовчиси Фирдавс Сангинов Asia Plus агентлигига.\nТожикистондаги мустақил журналистнинг Би-би-сига айтишича, икки давлат чегараси яқинидаги аҳоли ўртасида жанжал тарихи Совет даврига бориб тақалади.\nЧегараларнинг маҳаллий аҳоли талаблари ва жойлашувчиларини тўлиқ ўрганмасдан олиниши ва бир неча маротаба ўзгартирилиши икки давлат одамлари ўртасида ер ҳамда сув устидан тез-тез тўқнашув келиб чиқишига сабаб бўлади.\nСўнгги жанжалдан сал олдинроқ Қирғизистон томони Ворух анклавига ўтаётган Тожикистонга тегишли автобусни гаровга олган. Тожикистонликлар ҳам Қирғизистон фуқаросини гаровга олгач ўртада гаровдагиларни алмашиш содир бўлиб, барча озод қилинган.\n"Бу каби жанжаллар бўлмаслиги учун икки томондан тузилган ўз ичига оқсоқоллар, обрўли шахслар ва зиёлиларни олган Халқ дипломатияси ҳаракати турли тадбирлар ўтказади. Икки халқ ўртасида Наврўз ва бошқа миллий байрамлар биргаликда нишонланади. Жалжал чиқиши эҳтимоли бўлган жойлар ёки жанжал чиққан пайти аҳолини тинчлантиради. Бироқ чегарада делимитация ишлари якунланиб, сим тортилмаса бу каби жанжалларга барҳам берилмайдиганга ўхшайди", дейди у.


Математика. 6-синф. Координата текислиги - БОТАН\nМатематика. 6-синф. Координата текислиги\nАвтор публикации: Казакбаев М.С.\n</<font face="Calibri, serif">Фани: Математика\nДарснинг мавзуси: Координата текислиги. Координатасига асосан нуқтанинг вазиятини аниқлаш.\nИлмийлик: Ўқувчиларга координата текислиги тўғрисида тушунчалар бериш. Текисликда нуқтанинг координаталарини топиш, координаталарига асосан нуқтани ясаш хақида маълумот бериш.\nРивожлантирувчи: Ўқувчиларни ижодкорлик қобилиятини, мантиқий фикрлашини ривожлантириш. Ўз фикрини айта олишга, топқирликка, изланувчанликка ўргатиш. Фанга бўлган қизиқишларини орттириш.\nТарбиявийлик: Ўқувчиларни меҳнатни севишга, мустақил ишлашга ўргатиш.\nДарснинг тури: Янги билим бериш.\nДарснинг услуби: Савол-жавоб, гурухлар билан ва якка иш олиб бориш.СТО технологияси\nкўргазмалари: Компьютер, проектор, слайдлар, тарқатма материаллар, расмлар.\nнатижа: Ўқувчилар координата текислиги таърифини, координата бошини, координата ўқларини номларини, билиши керак. Нуқтанинг координатаси нима эканлигини билиши, нуқтанинг координатасини топишни, координатасига асосан нуқтани ясашни билиши керак.\nЎқувчилар билан саломлашиш, уларнинг дарсга тайёргарлигини текшириш. Навбатчи ўқувчининг ахборотини тинглаш.\n2. Ўқувчиларни дарсга психологик тайёрлаш. "Табассум"\nЎқувчилар бир-бирларини қўлларини ушлашади. Кўзларига қараб бир-бирларига чиройли табассум ҳадя этишади.\n3.Ўқувчилар диққатини дарсга жалб этиш. Ўқувчилар диққатини дарсга жалб қилиш учун қуйидагича мантиқий масала бераман.1\n4. Қизиқувчанлик уйғотиш. Ўқувчиларга карточкалар тарқатилади. Карточкада 7 та савол бўлиб, "Ха" ёки "Йўқ" деб жавоб бериши керак. "Рост"га-1, "Инкор"га-0 рақами қўйилади. Хосил бўлган 7 хонали сон карточкада берилган геометрик фигуралар ичига ёзилади.\n-Хурматли ўқувчилар! Карточкага диққатингизни жалб этинг.Карточкадаги геометрик фигуралар ичига тестнинг жавоб кодини ёзасиз.\nКоордината тўғри чизиғининг саноқ бошидан чап йўналишида манфий сонлар жойлашади.\nБерилган сонга координата тўғри чизиғида фақат битта сон мос келади.\nКоордината тўғри чизиғида саноқ бошидан ҳар ҳил масофада, бир ҳил йўналишда тасвирланган сонлар қарама-қарши сонлар дейилади.\nЎзаро тўғри бурчак ясаб кесишувчи иккита тўғри чизиқ перпендикуляр тўғри чизиқлар дейилади.\nТўғри чизиққа берилган нуқтадан бир нечта пернедикуляр тўғри чизиқ ўтказишга бўлади.\nЎзаро кесишмайдиган тўғри чизиқлар параллел тўғри чизиқлар дейилади.\nБир нечта умумий нуқтага эга тўғри чизиқлар кесишувчи тўғри чизиқлар дейилади.\nЎқитувчи уй ишини текшириб чиқади.\n-Тестнинг жавоб кодини фигуралар ичига жойлаштиринг ва фигураларга қараб гуруҳларга бўлиниб оламиз. "Учбурчак", "Тўртбурчак" ва "Квадрат" гуруҳларининг команда спикерлари сайланади. Уларга баҳолаш варақчалари берилади. Гурух аъзоларини жавобларини жавоб коди асосида текшириб чиқишади.Жавоб: 1101010\n7 жавобга-"5" баҳо\n5. Янги мавзу: (Маънони таниш)\nЎқувчилар бугунги мавзу ва унинг мақсади билан таништирилади.Янги мавзуни ўқувчилар ўзлари ўрганади, ўқитувчи ёрдам бериб туради. Ҳар бир гуруҳга расмлар тарқатилади.\nҲар бир гуруҳга қуйидагича вазифалар қўйилади:\n1.Кинозалда ўтирган томошабинлар вазиятини аниқлаш.\n2.Шахмат тахтасидаги фигураларнинг вазиятини аниқлаш.\n3.Картадаги шахарларнинг вазиятини аниқлаш.\nГуруҳ аъзолари ўртада мухокма қилиб, команда спикерлари жавоб беради.\nҲурматли ўқувчилар жисм текисликда нуқта билан тасвирланади. Нуқтанинг ўрни иккита сон билан аниқланади. Нуқтанинг текисликдаги ўрнини топиш учун қуйидаги ишларни биргаликда бажарамиз:\nКоордината тўғри чизиғи чизамиз, О нуқтани саноқ боши қилиб оламиз.\nБирлик кесма танлаб олиб, мусбат ва манфий сонларни белгилаймиз.\nСаноқ бошида кесишадиган қилиб, унга перпендикуляр иккинчи тўғри чизиқни ўтказамиз ва унга юқори йўналиш бўйича мусбат сонларни, пастки йўналиш бўйича манфий сонларни белгилаб чиқамиз.(Ўқувчилар ўқитувчи билан бирга дафтарга чизиб иш олиб боради)\nКоордината текислигига таъриф берилади.\nАбсциссалар ўқи ва ординаталар ўқи ҳақида тушунча берилади.\nНуқтанинг координаталарига таъриф берилади.\nКоординаталар текислигида А нуқтанинг вазиятини аниқлаш.\nа) А нуқтадан абсциссалар ўқига (ОХга) перпендикуляр тўғри чизиқ ўтказамиз.Унинг абсциссалар ўқидаги асоси бўлган В нуқтанинг координатасини топиш керак. Бу 5 га тенг. У холда А нуқтанинг абсциссаси 5. х=5\nб) А нуқтадан ординаталар ўқига (ОYга) перпендикуляр тўғри чизиқ ўтказамиз.\nУнинг ординаталар ўқидаги асоси бўлган С нуқтанинг координатасини топиш керак. Бу 2га тенг. У холда А нуқтанинг ординатаси 2. у=2\nНуқтанинг координаталари қавс ичида ёзилади: А(5;2). А нуқтанинг координаталари 5 ва 2 деб ўқилади.\nКоординаталарига асосан нуқтани ясаш.\nD(-6;4) нуқтанинг координата текислигидаги ўрнини аниқлаймиз.\nа)Абсциссалар ўқида абсциссаси -6 бўлган нуқтани топиш ва шу нуқта орқали абсциссалар ўқига перпендикуляр тўғри чизиқ ўтказиш керак.\nб) Ординатаси 4 бўлган нуқтани топиш ва шу нуқта орқали ординаталар ўқига перпендикуляр тўғри чизиқ ўтказиш керак.\nв) Ўтказилган тўғри чизиқларнинг кесишган нуқтаси изланган D(-6;4) нуқта бўлади.\n9. Координата чоракларига таъриф берилади.\n10. Рене Декарт ҳақида маълумот\n6. Тушуниш. Ўқувчиларга вазифалар ёзилган карточкалар тарқатилади.\nа) Нуқтанинг координатасини топинг.\nб) Нуқталарни координаталари билан ёзинг.\nЎқувчилар бажариб бўлгач, шериклари билан алмашиб, жавобларини текширади.\n7. Амалий иш. Дарслик билан ишлаш.\n8.Фикрни жамлаш. Ҳар бир гуруҳ ўз карточкаларидаги геометрик фигураларни координата текислигида тасвирлашади.Нуқталарни координаталари билан ёзишади.\nЖавобларни гуруҳлар билан алмашиб текширади.\n9.Дарсни якунлаш. Ҳар бир гуруҳга саволлар берилади.\n1-савол. Нуқтанинг текисликдаги ўрни қандай аниқланади?\n2-савол. Координаталар системаси деб нимани айтамиз?\n1-савол. Координаталар текислиги деб нимага айтамиз. Координата ўқлари ҳақида маълумот беринг.\n2-савол. Нуқтанинг координаталари қандай топилади?\n1-савол. Координаталарига асосан нуқта қандай ясалади.\n2-савол. Координата чораклари ҳақида маълумот беринг.\nДарс жуда ёқди.\nМенга жуда қизиқ бўлди.\n11.Баҳолаш.Фамилияси ва исми\n11.Уйга вазифа. Дарсликдан 857 ва 858 мисоллар.


AnTuTu рейтинги: 2018 йил декабргача энг зўр Android-смартфонлар! - Terabayt.Uz\nAnTuTu рейтинги: 2018 йил декабргача энг зўр Android-смартфонлар!\nМашҳур AnTuTu сервиси турли мобил алоқа воситаларининг самарадорлигини баҳолаб бериши барчага маълум. Бундан ташқари, у кучли смартфонларнинг ҳар ойлик рейтингини ҳам тақдим этиб боради.\nМазкур сервис жамоаси куни кеча энг кучли смартфонларнинг навбатдаги топ-ўнталик рейтингини эълон қилди. Мазкур рўйхатга жорий йилнинг ноябрь ойи сўнгигача расман бозорга тақдим этилиб бўлган ва AnTuTu бенчмаркида текшириб кўрилган қурилмаларгина киритилган.\nХулласи калом, бу ойдаги рейтингда ҳам етакчилик хитойлик техногигантга тегишли – унинг Kirin 980 процессорли смартфонлари энг юксак тўртта ўринни банд этган. Бунга ажабланмаса ҳам бўлади: энг кучли Snapdragon 855 процессори ҳали эндигина тақдим этилди, жанубий кореяликларнинг Exynos 9820 чипсетига эга смартфонлар ҳали серияли тарзда ишлаб чиқарила бошланмаган. MediaTek чипларига эга телефонларнинг эса самарадорлиги унча юқори эмас.\nЁдингизда бўлса, ўтган ойдаги рейтингда энг юқори учта ўринни Huawei флагманлари тортиб олган, апрелдан буён лидер бўлиб келаётган Xiaomi Black Shark эса бешинчи ўринга тушиб қолган эди.\nДемак, жорий йил ноябрнинг охиригача бозорга чиқарилиб, AnTuTu’да синаб кўрилган смартфонларнинг етакчиси Huawei Mate 20 бўлди – у 309 425 балл олган. Кучли учталикка унинг «шерик»лари Mate 20X ҳамда Mate 20 Pro ҳам кирган – улар тегишлича 304 087 ва 302 871 очко тўплаган. Тўртинчи ўринни ҳам шу компаниянинг бошқа бренди остидаги маҳсулоти – Honor Magic 2 слайдери 300 886 балл билан банд этган.\nГувоҳи бўлиб турганингиздик, кейинги ўринларни Xiaomi Black Shark Helo (300 664 балл), OnePlus 6T (296 327 балл), Xiaomi Black Shark (294 520 балл), Nubia X (294 109 балл), OnePlus 6 ҳамда Xiaomi Mi 8 (292 286 балл) эгаллашган.\nДарвоқе, бу гал ҳам энг зўр ўнта смартфоннинг барчаси «Осмон ости салтанати»даги компаниялар маҳсулотлари эканлигига эътибор бердингизми? Уларнинг орасига на Samsung, на хитойдан ташқаридаги бошқа бирор машҳур смартфонсоз қурилмаси кира олмаган!\nАйтиб ўтиш керакки, юқоридаги топ-ўнталикка кирган энг кучли смартфонлар орасидан иккита моделдагиси (глобал прошивкали вариантлари!) бизнинг Terashop.uz интернет-дўконимизда мавжуд. Яъни, қора корпусли, 6/64 ГБ хотирали Xiaomi Black Shark моделини 3 849 000 сўм эвазига сотиб олиш мумкин. Xiaomi Mi 8 флагманининг эса икки хил конфигурациялиси савдода бор: 6/64 ГБ хотирали қора корпуслисини 3 499 000 сўмга харид қилиш, 6/128 гигабайтлик қорасини эса 3 949 000 сўмга сотиб олиш имкони мавжуд. Булардан ташқари, рейтингдаги энг юқори тўртта ўринни банд этган хитойлик етакчи смартфонсознинг турли моделлардаги телефонлари ҳам онлайн савдога қўйилган.


hidoyat.uz – “Мовароуннаҳр” нашриётининг сайти - ҲИЖОМА\n2016 йил 8 июл\nҲижома арабча сўз бўлиб, “қон олиш” маъносини англатади.\nФақиҳларнинг баъзилари ҳижомани фақат энсадан қон олиш деса, Зарқоний: “Ҳижома фақат энса эмас, балки баданнинг бошқа аъзоларидан ҳам қон олишдир”, деган.\nҲижома билан даволаниш мандубдир. Бу тўғрида бир қанча ҳадислар келган. Набий (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) айтдилар: “Сизлар даволанадиган энг яхши нарса ҳижомадир” (Имом Бухорий ва Муслим ривояти).\nЯна бир ҳадисда Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) айтдилар: “Агар даволарингиздан бирида яхшилик бўлса, у ҳолда ҳижомада, асал ичишда ва давога мувофиқ келувчи олов билан куйдиришдадир. Аммо мен олов билан куйдиришни ёқтирмайман” (Имом Бухорий ва Муслим ривояти).\nҲижомага боғлиқ шаръий ҳукмлар:\nҲижома сабабли қон чиқиши таҳоратни синдиради. Сарахсий айтади: “Бизда ҳижома таҳоратни ва ҳижома қилинган жойни ювишни вожиб қилади. Чунки нажас чиқиши сабабли таҳорат вожиб бўлади. Агар таҳорат қилса-ю, ҳижома ўрнини ювмаса, агар ўша ерда тарқалган қон дирҳам миқдоридан кўп бўлса, намози тўғри бўлмайди. Агар дирҳам миқдоридан кам бўлса, намози ўтади”. Шунингдек, бирор аъзосига зулук қўйган одамдан зулук ёрилганида оқадиган даражадаги қонни сўриб олса, таҳорат синади.\nРўзадор киши агар ҳижома сабабли заифлашадиган бўлса, ҳижома қилиши макруҳ, агар заифлашмаса, жоиз. Ибн Нужайм айтади: “Ҳижома қилдириш рўзага зид эмас. Агар у рўзадорни рўзага заифлаштирса, макруҳдир. Агар заифлаштирмаса, зарари йўқ”.\nЭҳромдаги киши ҳам ҳижома қилдириши мумкин. Агар бунда соч олишга тўғри келмаса, макруҳ эмас. Агар соч олишга тўғри келса ва ҳижома ўринларидаги сочларни олса, қурбонлик қилиши вожиб бўлади.\nҲижома қилишни касб қилиш ва унга ҳақ олиш жоиз. Бунга ушбу “Набий (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ҳижома қилдирдилар ва ҳажжом (ҳижома қилувчи)га ҳақини бердилар” ҳадисини далил қилишган (Имом Бухорий ва Муслим ривояти).


Конвулекс® таблеткалар – medu.uz – Дорилар ҳақида маълумотлар ўзбек тилида\nHome Йўриқномалар Конвулекс® таблеткалар\nПрепаратнинг савдо номи: Конвулекс®\nТаъсир этувчи модда (ХПН): вальпроат кислотаси\nДори шакли: 300 мг ва 500 мг ли плёнка қобиқ билан қопланган, таъсири узайтирилган таблеткалар\n1 таблетка қуйидагиларни сақлайди\nфаол модда: натрий вальпроати 300 мг ёки 500 мг.\nёрдамчи моддалар: лимон кислотаси моногидрати, этилцеллюлоза 100 cps, аммоний метакрилат кополимери, В тури (Эудражит RS30D), тозаланган тальк, сувсиз кремний коллоид диоксиди, магний стеарати\nқобиқ таркиби: аммоний метакрилат сополимери , А тури (Эудражит RL30D), аммоний метакрилат сополимери, В тури (Эудражит RL30D), триэтилцитрат, натрий кармеллоза, титан диксиди (Е171), тозаланган тальк, ванилин.\nОвал шаклли, рискали, рисканинг бир томонида «СС» гравировкаси бошқа томонидан «3» ёзуви бўлган, ванилин ҳидлибўйи 14,8 дан 15,4 мм гача, эни 7,8 дан 8,3 мм бўлган, ва баландлиги 5,3 дан 5,8 мм гача бўлган оқ рангли қобиқ билан қопланган таблеткалар\n(300 мг доза учун).\nОвал шаклли, рискали, рисканинг бир томонида «СС» гравировкаси бошқа томонидан «5» ёзуви бўлган, ванилин ҳидлибўйи 17,2 дан 17,8 мм гача, эни 8,8 дан 9,3 мм бўлган, ва баландлиги 6,5 дан 7,1 мм гача бўлган оқ рангли қобиқ билан қопланган таблеткалар\n(500 мг доза учун).\nФармакотерапевтик гуруҳи: Тутқаноққа қарши препаратлар. Ёғ кислоталарининг хосилалари. Вальпроат кислотаси.\nАТХ коди: N03AG01.\nКонвулекс – тутқаноққа қарши восита, шунингдек марказий миорелаксацияловчи ва седатив таъсир кўрсатади. Таъсир механизми асосан ГАМК-трансфераза ферментини ингибиция қилиниши ва марказий нерв тизимида (МНТ) гамма-аминомой кислотаси (ГАМК) нинг миқдорини ошиши билан боғлиқ. ГАМК пре- ва постсинаптик разрядларга тўсқинлик қилади ва шу йўл билан марказий нерв тизими (МНТ) да тиришиш фаоллигини тарқалишини олдини олади. Бундан ташқари, препаратнинг таъсир механизмида вальпроат кислотасининг ГАМК рецепторларига таъсири, шунингдек вольтажга боғлиқ Na-каналларига таъсири аҳамиятли роль ўйнайди. Препарат рецепторларнинг постсинаптик сохаларига таъсир қилиб, ГАМК нинг тормозловчи самарасини имитация қилади ёки кучайтиради. Мембраналар фаоллигига бўлиши мумкин бўлган бевосита таъсири, калийни ўтказувчанлигидаги ўзгаришлар билан боғлиқ. Беморларнинг рухий ҳолатини ва кайфиятини яхшилайди, антиаритмик фаолликка эга.\nВальпроат кислотаси меъда-ичак йўллари (МИЙ) да тез ва деярли тўлиқ сўрилади, ичга қабул қилинганида биокираолишлиги 100% ни ташкил қилади. Овқат қабул қилиш сўрилиш тезлигини пасайтирмайди. Плазмадаги концентрациясининг максимал даражаси 1-6 соатдан сўнг аниқланади. Мувозанат концентрациясига дозалаш интервалига қараб, даволашнинг 2-4 кунлари эришилади. Препаратнинг қон плазмасидаги терапевтик концентрацияси 40-100 мг/л чегараларида ўзгариб туради. Вальпроат кислотаси плазма оқсиллари билан қон плазмасидаги 50 мг/л гача концентрацияларда 90-95% га ва 50-\n100 мг/л концентрацияда 80-85% га боғланган, уремияда, гипопротеинемияда ва жигар циррозида оқсиллар билан боғланиши пасайган. Орқа мия суюқлигидаги концентрациясининг даражалари препаратнинг оқсиллар билан боғланмаган фракциясининг катталиги билан мос келади. Вальпроат кислотаси йўлдош тўсиғи орқали ўтади, кўкрак сути билан чиқарилади. Кўкрак сутидаги концентрацияси она қони плазмасидаги концентрациясининг 1-10% ни ташкил қилади. Препарат жигарда глюкуронланиш ва оксидланишга учрайди, метаболитлари ва ўзгармаган вальпроат кислотаси (дозанинг 1-3%) буйрак орқали чиқарилади, катта бўлмаган миқдори ахлат ва чиқарилаётган нафас билан чиқарилади. Соғлом синалаётганларда ва монотерапияда препаратнинг ярим чиқарилиш даври 8 соатдан 24 соатгачани ташкил қилади, бошқа дори воситалари билан бирга қўлланганда метаболик ферментларнинг индукцияси оқибатида, ярим чиқарилиш даври 6-8 соатни ташкил қилиши мумкин, жигар фаолиятини бузилиши бўлган беморларда ва кекса беморларда сезиларли даражада узоқроқ бўлиши мумкин.\nТаъсири узайтирилган шакли сўрилишининг латент вақтини бўлмаслиги, секин сўрилиши, 4 ва 14 соатлар орасида плазмада пастроқ (25% га), лекин нисбатан барқарорроқ концентрацияси билан характерланади.\nтутқаноқ хуружлари (шу жумладан ёйилган ва парциал, шунингдек миянинг органик касалликлари фонидаги)\nлитийни қўллаш мумкин бўлмаган ёки пациент ўзлаштираолмаган холларда биполяр кечувчи маниакал-депрессив синдромда қўлланилади.\nПрепарат ичга, чайнамай, кунига 1-2 марта, овқатланиш вақтида ёки ундан кейин, оз миқдордаги суюқлик билан қабул қилинади. Қўллаш давомийлиги шифокор томонидан белгиланади.\nМонотерапияда бошланғич доза – суткада 5-15 мг/кг, мажмуавий даволашда – суткада 10-30 мг/кг ни ташкил қилади, сўнгра бу доза аста-секин ҳафтада 5-10 мг/кг га оширилади.\nЎртача суткалик доза -тана вазнига 20-30 мг/кг ни ташкил қилади.\nҚон плазмасида препаратнинг концентрациясини назорат қилиш имкони бўлганида, суткалик доза 60 мг/кг гача оширилиши мумкин.\n6 ёшгача бўлган болаларда қўллаш учун Конвулекс препаратининг қуйидаги шакллари тавсия қилинади: ичга қабул қилиш учун томчилар ва болалар учун сироп.\n6 ёшли ва ундан катта болаларда доза аста-секин суткада 20-35 мг/кг гача ошириш билан 10-20 мг/кг ни ташкил қилади. Суткада 40 мг/кг дан юқори доза талаб қилинувчи болаларда биокимёвий ва гематологик параметрлар кузатилиши керак.\nГарчи кексалик ёшида вальпроатларнинг фармакокинетикаси ўзига хос хусусиятларга эга бўлсада, бу чекланган клиник аҳамиятга эгадир, шунинг учун дозани клиник самара бўйича аниқлаш керак. Зардоб альбумини билан боғланишини камайиши оқибатида, плазмада боғланмаган препаратнинг улуши ошади. Бу кексаларда препаратнинг кичикроқ дозаларини қўллаш имкони билан бирга, препаратнинг дозасини синчиклаб танлаш мақсадга мувофиқлигини белгилайди.\nПрепаратнинг дозасини пасайтириш зарурати туғилиши мумкин. Дозани клиник ҳолатнинг мониторинги бўйича танлаш керак, чунки плазмадаги концентрациянинг кўрсаткичлари етарли даражада информатив бўлмаслиги мумкин.\nЎртача суткалик дозалар:\nЁш Тана вазни (кг да) Ўртача доза (мг/суткада)\n6 ёш 15-20 кг 450-600\n7-11 ёш 20-40 кг 600-1200\n12-17 ёш 40-60 кг 1000-1500\nКатталар ва кексалар 60 кг дан ортиқ 1200-2100\nНожўя самаралари асосан препаратнинг плазмадаги даражаси 100 мг/л дан юқори бўлганида ёки мажмуавий даволашда кузатилиши мумкин.\nТез-тез (≥1/100 дан <1/10 ҳолатгача)\nкўнгил айниши, қусиш, анорексия ёки иштаҳани ошиши, диарея, гастралгиялар, гепатит\nдиплопия, кўз олдида “майда пашшалар”ни лип-лип ўтиши\nанемия, тромбоцитопения, қон кетиш вақтини узайиши, петехиал қон қуйилишлар, қонталашлар, гематомалар, қон оқувчанлик билан кечувчи фибриногеннинг миқдорини, тромбоцитлар агрегациясини ва қон ивишини пасайиши, агранулоцитоз, лимфоцитоз.\nтана вазнини пасайиши ёки ошиши\nгиперкреатининемия, гипераммониемия, гипербилирубинемия, “жигар” трансаминазавлари, лактатдегирогеназа (ЛДГ) ни (дозага боғлиқ) фаоллигини аҳамиятсиз ошиши\nдисменорея, иккиламчи аменорея, ст безларинини катталашиши, галакторея\nпериферик шишлар, соч тўкилиши (одатда, препарат бекор қилинганидан кейин тикланади)\nэшитишни ёмонлашиши, парестезия\nКам ҳолларда (≥1/10 000 дан <1/1 000 ҳолатгача)\nхулқ, кайфият ёки руҳий ҳолатни ўзгариши (депрессия, чарчоқлик хисси, галлюцинациялар, тажовузкорлик, ўта фаол ҳолат, психозлар, одатдаги бўлмаган қўзғалиш, харакат безовталиги ёки таъсирчанлик), атаксия, бош айланиши, уйқучанлик, бош оғриғи, энцефалопатия, дизартрия, ступор, онгни бузилиши, кома\nлейкопения, панцитопения, агранулоцитоз\nлетаргия, онгни чалкашиши\nбош оғриғи, нистагм\nтери тошмаси, эшакеми, ангионевротик шиш, фотосенсибилизация\nЖуда кам ҳолларда (<1/10 000 ҳолат)\nхатто ўлим билан якунланувчи оғир шикастланишларгача бўлган панкреатит (даволашнинг биринчи 6 ойида, кўпроқ 2-12 ҳафталарда)\nтоксик эпидермал некролиз, Стивенс-Джонсон синдроми, кўп шакилли эритема\nқайтувчан Фанкони синдроми\nсуяк кўмигини аплазияси\nвальпроатга ёки тўлдирувчилардан биронтасига юқори сезувчанлик\nжигар ва/ёки меъда ости бези фаолиятини яққол бузилишлари\nўткир ва сурункали гепатитлар\nпациентнинг шахсий ёки оилавий анамнезидаги оғир гепатит ҳолати, шу жумладан, дориларни қабул қилиш оқибатидаги гепатит.\nкарбапенемлар билан бирга қабул қилиш\nдалачой билан бирга қабул қилиш\nмефлохин билан бирга қабул қилиш\nбиполяр кечувчи маниакал-депрессив синдроми бўлган 18 ёшгача бўлган болаларда қўллаш мумкин эмас.\nВальпроат кислотаси марказий нерв тизими (МНТ) ни сусайтирувчи препаратлар (трициклик антидепрессантлар, моноаминооксидаза ингибиторлари (МАО) ва нейролептиклар) билан бир вақтда қўлланганида, МНТ депрессияси кучайиши мумкин. Этанол ва бошқа гепатотоксик воситалар жигарни шикастланиш эхтимолини оширади. Трициклик антидепрессантлар, МАО ингибиторлари, нейролептиклар ва тиришиш фаоллиги бўсағасини пасайтирувчи бошқа препаратлар, вальпроат кислотасининг самарадорлигини камайтиради.\nКонвулекс, плазмадаги концентрациясига қараб, тиреоид гормонларни қон плазмаси оқсиллари билан уларни боғланиш жойидан сиқиб чиқариши ва уларнинг метаболизмини чақириши мумкин, у гипотиреозга ишора қилувчи сохта ташхисга олиб келиши мумкин.\nФермент – индукцияловчи таъсирга эга бўлган бошқа тутқаноққа қарши препаратлар (фенитоин, фенобарбитал, примидон, карбамазепин) қон плазмасида вальпроатнинг концентрациясини камайтиради.\nКонвулекс билан антидепрессантлар, нейролептиклар, транквилизаторлар, барбитуратлар, МАО ингибиторлари, тимолептиклар, этанолни бир вақтда қўллаш тавсия этилмайди. Вальпроатни клоназепамга қўшиш якка холларда абсанс статусини яққол кучайишига олиб келиши мумкин.\nВальпроат ламотриджиннинг метаболизмини пасайтириши ва унинг ўртача ярим чиқарилиш даврини ошириши мумкин). Дозага тузатиш киритиш (ламотриджиннинг дозасини пасайтириш) талаб қилиниши мумкин. Ламотриджин ва вальпроатни бир вақтда қўллаш тери (оғир) реакцияларини, айниқса болаларда ривожланиш хавфини ошириши мумкин.\nВальпроат қон плазмасида зидовудиннинг концентрациясини ошириши мумкин, бу охиргисининг токсиклигини ошишига олиб келади.\nВальпроат кислотаси барбатуратлар ёки примидон билан бир вақтда қўлланганида, қон плазмасида уларнинг концентрациясини ошиши аниқланади. Ламотриджиннинг ярим чиқарилиш даврини (Т1/2) оширади (жигар ферментларини ингибиция қилади, ламотриджиннинг метаболизмини секинлашишини чақиради, бунинг оқибатида болаларда унинг Т1/2 45-55 соатгача чўзилади). Зидовудиннинг клиренсини 38% га пасайтиради, бунда унинг Т1/2 ўзгармайди.\nСалицилатлар билан бирга қўлланганда вальпроат кислотасининг самараларини кучайиши кузатилади (плазма оқсиллари билан боғидан сиқиб чиқарилиши туфайли). Конвулекс антиагрегантлар (ацетилсалицил кислотаси) ва билвосита антикоагулянтларнинг самарасини кучайтиради.\nФенобарбитал, фенитоин, карбамазепин, мефлохин билан бирга қўлланганда, қон зардобида вальпроат кислотасининг миқдори пасаяди (метаболизмини тезлашиши).\nФелбамат плазмада вальпроат кислотасининг концентрациясини 35-50% га оширади (дозага тузатиш киритиш керак).\nЦиметидин ёки эритромицин билан бирга қўлланганида, қон плазмасида вальпроатнинг концентрацияси ошиши мумкин (жигарда унинг метаболизмини камайиши оқибатида).\nХолестерамин вальпроат кислотасининг сўрилишини пасайтириши мумкин.\nРифампицин билан бир вақтда қабул қилинганида, рифампициннинг таъсири остида вальпроатнинг кучайган жигар метаболизми оқибатида хуружлар хавфи ошади. Клиник ва лаборатор мониторинг тавсия этилади, рифампицин билан даволаш вақтида ва у бекор қилинганидан кейин антиконвульсив препаратнинг дозасига тузатиш киритиш мумкин.\nВальпроат кислотаси жигар ферментларининг индукциясини чақирмайди ва перорал контрацептивларнинг самарадорлигини пасайтирмайди.\nКонвулекс қуйидаги гурух беморларга буюрилганида алохида эҳтиёткорлик талаб этилади:\nжигар ва меъда ости бези касалликлари, шунингдек суяк кўмигини шикастланиши ҳақидаги анамнестик маълумотлар бўлган\nбуйрак фаолиятини бузилишлари бўлган\nтуғма энзимопатиялари бўлган\nақлий заиф болаларда\nПрепарат билан даволаш даврида алкоголни истеъмол қилишга йўл қўйилмайди. Суицидал фикрлаш ва хулқ айрим кўрсатмалар бўйича тутқаноққа қариш моддаларни олган пациентлар орасида аниқланган. Бундай хавфни пайдо бўлиш механизми номаълум бўлиб қолмоқда, ва бор бўлган маълумотлар вальпроат кислотасини қабул қилиш туфайли хавфни ошиши эҳтимолини истисно қилмайди.\nШу боисдан пациентлар суицидал фикрлаш ва хулқ белгилари пайдо бўлиши юзасидан синчков кузатув остида бўлишлари ва мувофиқ даволашни бошлаш масаласи кўриб чиқилиши керак. Пациентларга (ва пациентларга қаровчи шахсларга), суицидал фикрлаш ва хулқ пайдо бўлган ҳолларда, улар дарҳол шифокорга мурожаат қилишлари кераклиги ҳақида хабар берилган бўлиши керак.\nЖигар томонидан бузилишларда\nДаволашни бошлаш олдидан ва даволашнинг биринчи олти ойлари давомида вақти-вақти билан, айниқса хавф гуруҳига кирувчи пациентлар орасида ва анамнезида жигар калалликлари аниқланганларда, жигар фаолиятининг параметрларини доимий назорати амалга оширишиши керак. Бундай пациентлар синчков шифокор кузатуви остида бўлишлари керак.\nЖигар фаолиятини текширишлари протромбин вақтини, аминотрансферазалар ва/ёки билирубин ва/ёки фибриногенни парчаланишини чақирувчи маҳсулотларнинг даражаларини аниқлашни ўз ичига олади. Биринчи босқичда аминотрансферазалар даражасини ошиши аниқланиши мумкин; бу одатда вақтинчалик кўриниш бўлиб, у дозани пасайтирилиши учун жавоб беради.\nБиокимёвий таҳлилларни ўзгаришлари бўлган пациентлар клиник ва жигар фаолиятини такрорий баҳолашдан (шу жумладан протромбин вақтини баҳолашдан) ўтишлари керак, улар нормаллашмагунича назоратда бўлишлари керак. Шунга қарамай, протромбин вақтини ҳаддан зиёд чўзилиши, айниқса, агар бу бошқа ревелент текширишларнинг нормал бўлмаган кўрсаткичлари билан боғлиқ бўлса, даволашни тўхтатишни талаб этади.\nЖигар дисфункцияси, шу жумладан ўлимга олиб келувчи жигар етишмовчилиги, вальпроат кислотаси ёки натрий вальпроати билан даволанган пациентларда аниқланади. Кўпроқ хавф гуруҳига кирувчи пациентлар – бу болалар, айниқса 3 ёшдан кичик болалар ва наслий метаболик ёки дегенератив бузилишлари, чекланган мия дисфункциялари ёки ақлий ривожланишини кечикиши билан боғлиқ бўлган жиддий тутқаноқ хуружлари бўлган пациентлар ҳисобланади. Бу кўринишларнинг кўпчилиги даволашнинг биринчи олти ойлари вақтида, кўпроқ 2-12 ҳафталарда аниқланади ва, одатда бир неча препаратлардан иборат тутқаноққа қарши даволашни ўз ичига олади. Бундай гуруҳ пациентлар учун монотерапияда буюрган авзалдир.\nЖигар етишмовчилигининг эрта босқичларида клиник симптомлар лаборатория текширишларига қараганда, ташхисни мувофиқлаштиришда катта ёрдам кўрсатиши мумкин. Оғирлик даражаси жиддий ёки ўлим билан якунланувчи жигар касалликлари олдидан тутқаноқ хуружлари устидан назоратни йўқолиши, дискомфорт, кучсизлик, летаргия, шиш, иштаҳани йўқолиши, қусиш, қорин оғриғи, уйқучанлик ва сариқлик каби одатда тўсатдан пайдо бўлувчи характерли бўлмаган симптомлар пайдо бўлиши мумкин. Улар дори препаратини қўллашни зудлик билан тўхтатиш учун кўрсатма ҳисобланади. Пациентлар мувофиқ текширувни ўтказиш учун ҳар қандай бундай белгилар ҳақида дарҳол даволовчи шифокорга хабар беришлари кераклиги ҳақида огоҳлантирилган бўлишлари керак. Қандай текширувлар аниқ прогноз бериши мумкинлигини аниқ белгилаш қийинлигига қарамай, оқсил синтезини акс эттирувчи текширувлар, масалан, протромбин вақти, ҳалигача энг релевант бўлиб ҳисобланади.\nЖигар дисфункцияси бўлган пациентларда салицил кислотасининг тузларини бир вақтда қўллашни тўхтатиш керак, чунки у хам худди шундай метаболик йўлни ўтиши мумкин ва шу билан, жигар етишмовчилиги пайдо бўлиши хавфини ошириши мумкин.\nХирургик аралашуви олдидан қоннинг умумий таҳлилини (шу жумладан тромбоцитлар сонини), қон кетиши вақтини, коагулограмма кўрсаткичларини аниқлаш керак. Касаллик тарихида суяк кўмигини шикастланиши аниқланган пациентлар ҳам синчков назорат остида бўлишлари керак.\nМеъда ости бези томонидан бузилишлар\nЖуда кам ҳолларда оғирлиги жиддий даражали панкреатит ҳақида хабар берилган, у ўлимга олиб келиши мумкин. Ўлим билан якунланиш хавфи ҳаммадан кўпроқ кичик ёшли болаларда аниқланади ва ёш ошиши билан пасаяди. Мажмуавий тутқаноққа қарши даволаш қўлланганида оғирлиги жиддий даражали тутқаноқ хуружлари ёки неврологик характерли бузилишлар, жиддий панкреатит пайдо бўлишини хавф омили бўлиши мумкин. Агар буйрак етишмовчилиги панкреатит билан бирга пайдо бўлса, ўлим хавфи ошади. Пациентлар, агар уларда панкреатитга ишора қилувчи симптомлар (масалан, қоринда оғриқ, кўнгил айниши, қусиш) пайдо бўлса, улар дарҳол шифокорга мурожаат қилишлари кераклиги ҳақида хабардор қилинган бўлишлари керак. Бундай пациентга нисбатан синчков тиббий баҳолашни (шу жумладан зардобда амилаза даражасини ўлчаш) ўтказилиши керак; панкреатит ташхисланганида натрий вальпроатини қабул қилиш тўхтатилиши керак. Анамнезида панкреатити аниқланган пациентлар, синчков клиник назорат остида бўлишлари керак.\nДаволаниш вақтида қандли диабетда (кетомаҳсулотларнинг миқдорини ошиши оқибатида) сийдик таҳлилларининг натижаларини, қалқонсимон бези фаолиятининг кўрсаткичларини мумкин бўлган бузилишини ҳисобга олиш керак.\nВальпроат жуда кўп ҳолларда тана вазнини ошишини чақиради, у сезиларли бўлиши ва ривожланиб бориши мумкин. Даволашни бошида пациентларга бундай хавф ҳақида, шунингдек вазнни ошишини минималлаштириш юзасидан тегишли тадбирлар тўғрисида хабар берилиши керак.\nАгар мочевинини ҳосил бўлиш циклининг ферментатив етишмовчилигига гумон бўлса, даволашни бошлаш олдидан метаболик текширишлар ўтказилиши керак, чунки вальпроат\nқўлланганида гипераммониемия пайдо бўлишини хавфи бор.\nҲар қандай ўткир жиддий ножўя самаралар ривожланганида даволашни давом эттириш ёки тўхтатиш мақсадга мувофиқлигини шифокор билан дарҳол муҳокама қилиш керак.\nДиспепсик бузилишларни ривожланиш хавфини пасайтириш учун спазмолитиклар ва ўраб олувчи воситаларни қабул қилиш мумкин.\nКонвулексни қабул қилишни кескин тўхтатиш тутқаноқ хуружларини тезлашишига олиб келиши мумкин.\nҲомиладорлик вақтида, шунингдек самарали контрацепцияни қўлламайдиган туғруқ ёшидаги аёллар томонидан Конвулексни қабул қилиш тавсия этилмайди.\nВальпроат чақирган нуқсонларни ривожланиш хавфи бу дори препаратини қабул қилаётган ҳомиладор аёлларда умумий популяцияда аниқланган хавфга қараганда 3-4 марта юқори бўлиб, у 3% ни ташкил қилади. Ҳаммасидан кўпроқ кузатиладиган ривожланиш нуқсонлари нерв найини бекилиш нуқсонлари (тахминан 3%), юзнинг деформацияси, юзнинг ёриқлари, краниостеноз, юрак нуқсонлари, буйрак ва сийдик чиқариш йўлларининг ривожланиш нуқсонлари ва оёқ-қўлларнинг деформациясидан иборатдир.\nКунига 1000 мг дан юқори дозаларда ва бошқа тутқаноққа қарши препаратлар билан мажмуада қўллаш, ҳомилада ривожланиш нуқсонларини шаклланишининг муҳим омиллари ҳисобланади.\nЗамонавий эпидемиологик маълумотлар натрий вальпроатининг экспозициясида болаларнинг ақлий ривожланишини умумий коэффициентини пасайишини кўрсатмайди.\nЛекин, бундай болаларда вербал қобилиятларни бироз пасайиши ва/ёки логопедларга ёки қўшимча машғулотларни олиш учун кўпроқ мурожаат қилишлари таърифланган. Бундан ташқари, она қорнидаги ҳолатида вальпроатнинг экспозициясини ўтказган болаларда аутизмни ва у билан боғлиқ бўлган бузилишларнинг бир неча ҳоллари қайд этилган. Бу натижаларни тасдиқлаш ёки инкор этиш учун қўшимча текширишларни ўтказиш керак.\nАгар ҳомиладорлик режалаштирилаётган бўлса, албатта бошқа даволаш препаратларни қўллаш масаласини ҳал қилиш керак.\nАгар натрий вальпроатини қўллашдан бошқа иложи бўлмаса (яъни бошқа муқобил даволаш бўлмаса), минимал самарали суткалик дозани буюриш тавсия этилади. Ажралиб чиқиши узайтирилган дори шаклларини қўллаш ёки бунинг ҳам иложи бўлмаса – суткалик дозани бир неча марта қабул қилишга бўлиш керак. Бу қон плазмасида вальпроат кислотасининг максимал концентрацияси чўққиларида сақланиш учун зарур.\nФолат кислотасининг ижобий таъсирини хисобга олиб, ҳомиладорлик юз бергунича, ҳомиладорлик юз беришидан 1 ой олдин ва ундан кейин 2 ой давомида қўшимча кунига\n5 мг дозада фолат кислотасини қабул қилишни таклиф қилиш мумкин. Ривожланиш нуқсонларини аниқлашга қаратилган текширишлар, ҳомиладор аёл фолат кислотасини қабул қиладими, йўқми, бундан қатъий назар, барча учун бир хил бўлиши керак.\nАгар бошқа препаратни танлаш мутлақо мумкин бўлмаса ва натрий вальпроати билан даволашни давом эттириш керак бўлса, минимал таъсир қилувчи дозани буюриш керак. Иложи борича кунига 100 мг дан юқори дозаларни буюришдан сақланиш керак. Фолат кислотасини қабул қилишдан қатий назар, ҳомилада ривожланиш нуқсонлари борлигига текшириш барча ҳомиладорлар учун зарур.\nТуғруқ олдидан коагулограммани, хусусан тромбоцитлар сони, фибриноген даражаси ва қоннинг ивиш вақтини (фаолланган қисман тромбопластин вақтини (ФҚТВ) аниқлаш керак.\nКонвулекс янги туғилганларда К витамини танқислиги билан боғлиқ бўлмаган геморрагик синдромни ривожланишини чақириши мумкин.\nОнадаги гемостазнинг нормал кўрсаткичлари янги туғилган чақалоқда патология бўлиши мумкинлигини истисно қилмайди. Демак, янги туғилган чақалоқда тромбоцитлар сонини, фибриноген даражасини ва фаолланган қисман тромбопластин вақтини (ФҚТВ) аниқлаш керак. Янги туғилганларда ҳаётининг биринчи ҳафтасида шунингдек гипогликемия ҳоллари қайд этилган.\nВальпроат кўкрак сути билан кўп бўлмаган миқдорда чиқарилади (она қони плазмасидаги препаратнинг даражасини 1-10% ни ташкил қилади). Лекин, кичик ёшли болаларда пасайган вербал қобилиятлар ҳақидаги маълумотлар туфайли, беморларга эмизишдан воз кечишни маслаҳат бериш керак.\nТранспорт воситалари ёки потенциал хавфли механизмларни бошқариш қобилиятига дори воситаснинг таъсирини ўзига хослиги\nЮқори диққатни ва психомотор реакцияларнинг юқори тезлигини талаб этувчи фаолият турлари (автотранспортни ҳайдаш ва механизмларни бошқариш) билан шуғулланиш тавсия қилинмайди.\nСимптомлари: кўнгил айниши, қусиш, бош айланиши, диарея, нафас фаолиятини бузилиши, мушак гипотонияси, гипорефлексия, миоз.\nДаволаш: меъдани ювиш (кечи билан 10-12 соат ичида), фаоллаштирилган кўмир, налоксон вена ичига, гемодиализ, гемоперфузия, жадаллаштирилган диурез, нафас ва юрак-қон томир тизимининг фаолиятини тутиб туриш.\n50 ёки 100 таблеткадан юқори зичликка эга полиэтилендан биринчи очиш назорати бўлган оқ рангли бураладиган қопқоқ билан беркитилган III гидролитик синф қаҳрабо рангли флаконларга жойланган.\n1 флакондан дозаловчи мослама ва давлат ва рус тилларидаги тиббиётда қўллаш бўйича йўриқномаси билан бирга картон қутига жойланади.\n25оС дан юқори бўлмаган ҳароратда, қуруқ, ёруғликдан ҳимояланган жойда сақлансин.\nОлдингисиКонвулекс® болалар учун сироп 50 мг/мл28.05.2018\nКонвулекс® ичга қабул қилиш учун томчилар28.05.2018Кейингиси


Тоғли Бадахшонда Тожикистон ва Хитой ҳарбий бўлинмаларининг қўшма машқлари давом этмоқда\n06 март 2021, Тошкент вақти: 00:21\nТожикистон расмийларига кўра, ҳарбий машқлардан кўзланган асосий мақсад иккита қўшни давлат ҳарбий бўлинмаларининг террор хавфларини бартараф этишда қўшма ҳаракатларини ишлаб чиқишдан иборат. Сўнги бор Тожикистон ва Хитой ўртасидаги бу каби машқлар 2016 йил сўнгида ўтказилган эди.\nМамлакат мудофаа вазирлигининг баёнот беришича, ҳарбий машқлар 12 август куни эрта тонгда 3,5 минг метр баландликда жойлашган Шугнан туманининг «Желонди» ҳарбий полигонида бошланди. Мудофаа вазирлиги хабарига кўра, машқлар 14 августга қадар давом этади. Машқларга авиация, танклар ва артиллерия, шунингдек мотоўқчи қисм жалб қилинади.\nТожикистон Мудофаа вазирлиги матбуот котиби Ориф Нозимзоданинг 13 август куни Озоди радиосига айтишича, ўтказилаётган қўшма машқлардан асосий мақсад Тожикистон ва Хитой ҳарбий бўлинмаларининг террор ва экстремистик гуруҳларни бартараф этишда қўшма ҳаракатларини ишлаб чиқишдан, шу каби террор хавфи пайдо бўлгудек бўлса талофатларни камайтиришни режалаштиришдан иборат.\nМашқларда ХХР ҳарбий бўлинмалари ҳам иштирок этмоқда, бироқ Хитой томонидан жалб қилинган ҳарбий хизматчилар ва техникалар сони ҳақида маълумот тарқатилмаган. 2016 йилда бўлиб ўтган Тожикистон-Хитой қўшма ҳарбий машқларида 200 нафар хитойлик ҳарбий хизматчи иштирок этган эди. 2016 йил октябрида ТБМВда бўлиб ўтган қўшма машқларда салкам10 мингга яқин ҳарбий хизматчи жалб қилинганди.\nОриф Нозимзоданинг таъкидлашича, «машқларнинг ўтказилиши мақсадларидан яна бири Афғонистон билан чегарадаги Бадахшонда жойлашган ҳарбий қисмлар шаҳсий таркиби билан биргаликда ҳаракатлар олиб боришдан иборат”. «Желонди полигонида 14 август куни авиация, танклар ва зирхли транспортерлар, артиллерия қурилмалари ва бошқа махсус қурол ва техникалар ҳам ўз ҳаракатларини ишга соладилар», -деди Ориф Нозимзода.\nТожикистон-Хитой қўшма ҳарбий машқлари Афғонистоннинг Бадахшонида нотинч бўлган бир вазиятда бўлиб ўтмоқда. Толиблар гуруҳи бир неча йилдан бери мазкур вилоятдаги бир нечта уездни ўз назоратида ушлаб турибди. Тўғри, ҳозирча бирор марта ҳам Тожикистон худудига киришга уриниш бўлмаган, аммо шунга қарамай минтақа мамлакатлари Тожикистон-Афғонистон чегарасидаги вазиятни хавфли дея кўришади.


Германияда террор хуружи режалашда гумонланган тожикистонлик Албанияда қўлга олинди\nИкки ҳафта олдин немис расмийлари "Ислом давлати" гуруҳининг Германияда террор тармоғи тузишда гумонланаëтган беш аъзоси қўлга олинганини билдирган эди.\nАлбания полицияси 30 апрель куни Интерпол билан ўтказилган қўшма рейд давомида “Ислом давлати” экстремистик гуруҳи аъзо экани айтилаëтган тожикистонлик қўлга олинганини билдирди.\nРасмий хабарда исми-шарифининг фақат К.З деган бош ҳарфлари очиқланган 24 яшар тожикистонлик бундан икки ҳафта бурун Германия томонидан халқаро қидирувга берилганлардан биридир.\nГермания тупроғида террор хуружлари уюштиришни режалаган “Ислом давлати” гуруҳининг беш аъзоси қўлга олинганидан сўнг немис полицияси яна икки ишидчининг буюртма қотилликни амалга ошириш учун Албанияга юборилганини маълум қилган эди.\n30 апрель куни қўлга олинган шахс Германия судининг 21 апрель кунги халқаро қамоққа олиш ҳақидаги ордери асосида ушланган.\nГермания федерал маҳкамаси ордерида бу шахснинг мамлакат ҳудудидаги “Ислом давлати” террор тармоғининг аъзоси экани ва гуруҳ номидан зўравонлик содир этишни режалаëтгани айтилган.\nАлбания матбуоти қўлга олинган шахснинг Комрон Зуҳуров эканини ëзди ва унинг суратини ҳам эълон қилди.\nЗуҳуровнинг¸ Германиядаги АҚШ ҳаво кучлари базаси ва бошқа стратегик объектларга ҳужум қилиш ва улар наздида ислом танқидчиси бўлган шахсни ўлдиришни режалаган гуруҳ аъзо экани айтилмоқда.\nБу гуруҳ етакчиси Равшан Б. 2019 йил мартида ҳибсга олинган¸ унинг тўрт аъзоси эса¸ икки ҳафта аввал ушланган. 24 ва 32 ëш орасида бўлган тожикистонликларнинг ҳаммаси Германияга қочқинлик иддаоси билан кириб келган.\nГуруҳ аъзоларининг Афғонистон ва Суриядаги “Ислом давлати” етакчилари билан мунтазам алоқада бўлгани айтилмоқда.\nКейинги йиллар ичи Германияда “Ислом давлати” томонидан содир этилган террор хуружлари¸ хусусан¸ Берлиндаги Рождество бозорчасига юк машинаси воситасида қилинган ҳужум оқибатида 12 одам нобуд бўлди.


Аҳли илмларга қандай муносабатда бўлишимиз керак? (биринчи мақола) – Nasihat.uz\nОхирги пайтларда аҳли илмларни обрўсизлантиришга ҳар тарафдан турли кўринишдаги уринишлар авж олди. Бу ҳолат бутун дунё бўйлаб кузатилмоқда. Бу ҳолат араб оламида ҳам бор. Афтидан, бу иш атайин, режали қилинаётир. Ахборот уруши ичида бундай режани амалга ошириш анча осон кечмоқда. Кишилар ўзлари билиб-билмаган ҳолатда ушбу нохуш ишга аралашиб қолмоқда. Энг хатарлиси – бу ҳаракат кўпинча ҳақиқат ҳимояси даъвоси остида олиб борилаётган бўлса-да, аслида бошқа мақсадларга етаклаб кетмоқда. Айниқса, ижтимоий тармоқларда жуда ҳам оммалашди. Шу боис мана шу мавзуда айрим мулоҳазаларни сиз билан баҳам кўргим келди.\n«Яна ўша гап экан-да, ўзларини ўзлари ҳимоя қилаверишади, оқлайверишади», «Сарой муллалари шунақа, аллачи», каби гапларни айтишга шошилманг! Бу сатрларни муаллиф кўп мулоҳаза ва кузатувлардан сўнг ёзмоқда ва барчасини чин кўнгилдан, самимий қалб ила, яхши мақсадда ёзмоқда. Ножўя ғараз йўқ, буюртма йўқ ва бирор маълум ҳодисага қайдланмаган, умумий ҳолат тақозосида ёзилмоқда.\nКўпчилик одамлар аҳли илмларни, имом-домлаларни танқид қилишда, уларни қоралашда фақат танганинг бир тарафига, юзасига қараб гапирмоқда. Аслида эса танганинг бошқа тарафи ҳам бор. Мен бу ерда танганинг ана ўша, кўпчилик кўрмай қолаётган орқа тарафига эътиборни қаратмоқчиман. Шу боис ҳамма гапириб турган жиҳатларга кўп ҳам тўхталмоқчи эмасман.\nУламоларни ва домлаларни ёмон кўриш, обрўсизлантириш аслида дин душманларининг ва сўнги асрларда хоссатан даҳрийларнинг бош ғояси бўлган. Саҳобаи киромларнинг халқлар қошидаги обрўлари, етакчиликларига ҳасад қилган мунофиқлар ва уларга эргашган адашган тоифалар саҳобаларнинг обрўсини тўкишга қаттиқ ҳаракат қилишган, ораларида низо чиқаришгача етиб боришган эди. Улар ҳатто Усмон, Ибн Аббос, Зайд ибн Собит, Алий розияллоҳу анҳумдек буюк саҳобаларни ҳам менсишмаган ва бирини тақвосизликда, адолатсизликда, бошқасини илмсизликда айблаб, обрўларини тўкиб, ҳатто жонларига қасд қилишгача журъат қилишган.\nДаҳрийлик тузуми даврида аввалига аҳли илмларни, уламоларни турли айблар билан ёмонотлиқ қилиб бориб, сўнг бирдан уларни ҳақсиз деб эълон этиб, қатағон қилишди. Омма халқ деярли томошабин бўлди. Худосизлар бу билан ҳам тинчишмади, у ер-бу ерда қолган саноқли аҳли илмларни ҳам тинимсиз таъқиб қилиб боришди, домлаларни мазах қилиш уларнинг энг севимли ишига айланди. Ташвиқот шу даражага етдики, домлаларнинг фарзандлари ўз оталаридан, отинойи оналаридан нафратланадиган, ор қиладиган бўлиб қолди. Энг алам қиладиган жойи – аҳли илмларни таъқиб қилаётганлар ҳам, қатағон қилаётганлар ҳам бегоналар эмас эди, шу юрт фарзандлари эди. Орқадан урган пичоғининг зарби танангдан олдин юрагингга етади.\nЮртимиз уламолари ана шундай мудҳиш даврларни бошдан ўтказсалар-да, ўз эътиқодларига содиқ яшаб ўтдилар ва қочиб, беркиниб бўлса ҳам, имкон қадар келажак авлодга дин-диёнатдан, ахлоқ-одобдан таълим бердилар, ўзликни асраш учун бор кучлари билан курашдилар. Ниҳоят, кутилган кунлар ҳам келди, халққа эътиқод эркинлиги берилди. Бироқ, бу давр алғов-далғовларга тўла бўлиб, кўп ўтмай илм аҳли бошига яна ҳар турли синовлар туша бошлади.\nЎтган сал кам бир асрлик даврни оладиган бўлсак, аҳли илмларга нисбатан қанчалар аёвсиз қатағонлар, туҳматлар бўлмади дейсиз. Бу, албатта, уларнинг руҳиятида ўзига яраша из қолдириши табиий эди. Улардаги айрим доираларга нисбатан ишончсизлик, баъзан ўта эҳтиёткорликнинг асл илдизи ҳам шунга бориб тақалади.\nТан олишимиз керак, биз мазкур синовлар пайтида аҳли илмларни етарлича ҳимоя қила олмадик, уларга тиргак бўлишга ярамадик. Бир-иккита фидокор одамлар кимлар учундир нимадир хизматлар қилган бўлиши мумкин, аммо оммавий равишда олганимизда, биз ўз қаҳрамонларимизни кўпинча ҳимоясиз қолдириб келдик. Жуда ҳиммат қилганимизда, ҳақларига дуо қила олдик, холос. Аксар ҳолатларда эса вафо ўрнига жафо қилдик. Баъзан айбни уларнинг ўзларига тўнкадик, «Эҳтиёткорлик қилмаган-да» деб, ўзимизни сийладик. Баъзан эса «Бир нимаси бордирки, шундай бўлган» деб, турли гумонларга бордик, ҳатто улардан юз ўгирдик. Кечагина бизга пешво бўлиб турган бир аҳли илм ҳақида кимлардир иғво тарқатса, суриштириб ҳам ўтирмай, ўша туҳматни миш-миш қилиб кўтариб юрдик. Бирорта аҳли илм таъқиб қилинаётгани ҳақида гумонга тушсак, ундан ўзимизни олиб қочдик. Кеча у билан қадрдонлигимизни айтиб, ҳар жойда оғиз тўлдириб фахрланаётган бўлсак, бугун унинг ўзини кўрсак ҳам худди танимагандек, ўгирилиб ўтиб кетадиган бўлиб олдик. Фарзандларимизга ниманидир ўргатаман деб уринган устознинг бошига синов келганда кўпинча фақат ўзимизнинг тинчлигимиз, мол-пулимизни асраш ғамига тушиб қолдик, «менга тегишмаса бўлди, бошқаси билан ишим йўқ» қабилида иш тутдик. «Бу йўлни ўзи танлагандан кейин, бошга тушганига чидайди-да», дея беандишалик билан тағофул қилдик. Вақти келса, ўзи бир тарафдан зулм кўриб, ташвишда турган устозга бошқа тарафдан зарба беришга ҳам журъат қилдик. Хуллас, вафо қилганларимиз жуда ҳам кам бўлди.\nБу гапларни мен шунчаки тахмин билан ёзаётганим йўқ, балки бир қанчасини бошдан ўтказган, ўз кўзи билан кўрган тирик гувоҳ сифатида айтмоқдаман. Шу билан бирга, бу билан кимнидир ёки, Аллоҳ асрасин, бутун халқни айбламоқчи ҳам эмасман. Ҳаммамиз ҳам бандамиз, ожизмиз. Фақат айтмоқчиманки, ҳолимиз шундай бўлгач, уламолардан талабни ҳам шунга яраша қилишимиз керак, шуниси инсофдан бўлади. Бошқачароқ қилиб айтганда, ҳамма нарса ўзимизга яраша бўлишини тушунишимиз керак.\nБир бўлган воқеани айтиб берсам. Бир имомга қавмдаги «мард»лардан бири: «Домла, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳақни баралла айтганлар, ҳеч нарсадан қўрқмаганлар. Нега сиз ҳақни айтмай, қўрқасиз?» дебди. Шунда ҳалиги имом: «Бўтам! Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳақни айтганларида ёнларида у зот учун жонини ҳам аямайдиган, ўқ келса кўксини, қилич тушса қўлини қўйиб турадиган саҳобалар бор эди. Майли, мен сен айтгандек бўлай, сен ҳам саҳобалардек ёнимда туриб бера оласанми?» деган экан. Бу жавоб қанчалик ўринли экани бошқа масала, аммо унда жон борлиги аниқ.\nАҳли илмларга нима бўлган?\nБугунги кунда аҳли илмлар ва домлаларга қўйилаётган асосий айб – ҳақни гапирмаслик, қўрқоқликдир. Бу даъво қайсидир маънода тўғри. Улар баъзан биз кутган ҳақ гапни айтмай қолаётган, биз кутган муносабатни қилмаётган бўлишлари мумкин. Бироқ, бу ҳолатни мутлақ равишда қоралаб бўлмайди, чунки аввало, вазиятни атрофлича аниқлаш керак. Қолаверса, буни баҳолаш ҳамманинг ҳам иши эмас. Шу билан бирга, улар Исломга ҳеч қандай хизмат қилмаяпти, динни бузяпти дегани ҳам эмас. Қани энди улар биз кутгандек шижоат ва ғайрат кўрсатишса, деймиз. Бироқ ўзимиз уларнинг ўрнида бўлсак шундай қила олармидик? Буни ҳам холис ўйлаб қўйишимиз керак. Ҳар ким ўзининг шахсий вазиятини ўзи билади. Бировни маломат қилишдан олдин ўз ҳолимизга ҳам боқиб қўйишимиз керак.\nАслида ҳолат биз ўйлагандан бошқача бўлиши эҳтимоли кўпроқ. Аҳли илмлар биз билмаган нарсаларни билиши, биз ҳисобга олмаётган жабҳаларни ҳам инобатга олаётган бўлиши, баъзан кескинлик сувни баттар лойқалатишидан қўрқишлари, вазиятни ўнглаш учун сукутни кўпроқ муносиб кўраётган бўлишлари ва шу каби бошқа ҳолатлар бўлиши мумкин. Улар жамиятнинг барча табақалари билан мулоқотда бўлганлари учун кўпчилик кўрмайдиган, ҳис этмайдиган жиҳатларни англайдилар, улар билан ҳисоблашадилар ва бунга мажбурлар. Айрим диндорларимиз эса фақат ўз атрофини кўради, шундан хулоса чиқаради, бошқа тарафлар билан умуман иши йўқ, ўз қобиғига ўралашиб қолган. Имом-домлалар эса одатда бу маънода кенгроқ тушунчага эга бўладилар ва бу борада уларда анча йиллик тажрибалар ҳам бор..\nБу билан мен уларнинг барча тасарруфларини оқламоқчи эмасман. Балки уларни тушунишимиз, уларга самимий носиҳ – хайрихоҳ насиҳатгўй бўлишимиз, қўлимиздан келса, тиргак бўлишимиз лозим, демоқчиман.\n← ЯХШИЛИКНИНГ МУКОФОТИ ФАҚАТ ЯХШИЛИКДИР\nҚАБРДАН ОЛИНГАН НАСИҲАТ →


Улар қачон ўзгаради? - Behzod Fazliddin\nБадиий-публицистик Мақолалар Муаллифдан Оғриқлар Эски дафтардан\nЯнварь 14, 2009 Sayt muallifi\t0 изоҳлар\nБиродар нима қилишини билмай қолди…\nКимга ёрилса экан? Тенгқурлари уни нуқул “ёввойи”ликда айблашади: “Сен ҳам одамга ўхшаб яйраб юрсанг-чи”. Тўғри, уларга ҳадеб қўшилавермагани яхши эмас. Лекин ўзлари шунга мажбур қилишади-да. Айримлари ёш болаларнинг қилиғини килишади, яна бировлари ақл ўргатгани-ўргатган. Биродар улар орасида ўзини жуда ноқулай сезади. Гапи ҳеч қовушмайди. Ё, ростдан ҳам, “қариб” колдимикан?\nУлар кўринишидан яхшигина йигитлар. Аммо…\nЯқинда ана шундай тенгдошларидан бири уйланди. Келин хушхулқ, хушрўйгина қиз экан. Тўғриси, Биродар қизга ачингандай бўлди. Куёвболани неча йилдан бери билади. Уйлангунича ҳам бошқа қизлар билан кўп “шўхлик” қилган.\nДарвоқе, тўй ҳақида. Давра қизиб бораверди. Куёвжўралардан бошқа ҳеч ким яйраб рақсга тушмади, ҳисоб. Биров ўртага чиқиб ҳам кўрсин-чи! Шароб кучидан қўчқорга айланган йигитлар бир бўлиб шундай ташланадики… Тўй тугагунича кайф-сафо. Ундан кейин уруш-жанжал. Уларнинг тилида бунинг номи – “йигитчилик”! “Ҳаётдан қанча лаззатланиш керак бўлса, шу даврда яйраб олиш керак. Эртага бошингга олахуржун тушгандан кейин кеч бўлади. “Ёшлигингда ўйнаб қол” – мана уларнинг “ҳаёт фалсафаси”.\nУлар билан бирга кўча чангитиб юрган, кейинчалик бу одатини ташлаб астойдил спортга меҳр қўйган Нодир жаҳон чемпиони бўлди. Ёшу қарининг ҳаваси келди. У ҳам кечагина шулар қаторида эди. Бошида ўтган-кетганнинг кўзига ғирт бекорчи, безори кўриниб юрган Нодир ўзгарди-қолди. Ота-онасининг, яқинларининг койишу танбеҳлари таъсир кўрсатди. Ўйлаб қараса, бу юришидан ўзига ҳам, бировга ҳам фойда йўқ. Боксга қизиқиб кўрди… Бугун у – чемпион. Тенгдошларидан анча юқорида.\n“Менинг ундан қаерим кам? Агар яхшироқ ҳаракат қилсам, мен ҳам чемпион бўлишим мумкин-ку”, дейдиган марди топиладими-йўқми, Биродар билмайди. Мана, Шерзодни олайлик. Билаклари бақувват, айни кучга тўлган пайти. Машқ қилса, яхшигина спортчи чиқиши мумкин ундан. У эса шундай имкониятини беҳуда совуряпти. Ёки Баҳодир, Даврон-чи?.. Улар на спортга қизиқди, на илм йўлини тутди.\nБиродар улардан четроқ юришга ҳаракат қилади. Китоблар билан гаплашади. Телевизор билан ҳам ҳеч келиша олмади-да. Экранда деярли ўша аҳвол: ҳаётни айш-ишратдан иборат деб ўйлайдиган, яйраб-кулган, қийшанглаган йигит-қизлар…\nБир куни синфдоши билан кетишга тўғри келди. Йўл-йўлакай китоб дўконига кириб ўтмоқчи эди. “Тезда чиқасанми?” сўради ҳамроҳи буни хушламагандай. “Хоҳласанг бирга кириб чиқамиз”, – деди у хижолатомуз. У ерда 10 дақиқа бўлдими-йўқми, шерик бетоқатлана бошлади: “Зерикиб кетдим, тезроқ бўлсанг-чи”. Ноилож шундай ажойиб дунёдан чиқиб кетди. Шу пайтда ўртоғига нималардир дегиси, саволлар бергиси келди. “Устимдан кулгани қолади, холос” деб ўйлади. Тўғри, эндигина бу ҳақда гап бошлаган ҳам эдики, шериги оғзига урди: “Яна ақллилик қилмагин…”.\n…Укаси Биродарни бир синфдоши сўраётганини айтди. “Тайёргарлигингни кўриб қўй, бугун Шокирникида ўтирамиз. Гап навбати унда”. Очиғи, шу ёшда “гап” ташкил этган жўраларига ҳайрон. “Яна ёввойилик қилибди-да” дейишмасин учун ноилож уларга қўшилди. “Гап” ўз номи билан гап экан. Биров бировга гап бермайди. Суҳбат мавзуси тез-тез ўзгариб турса-да, бир хил – ғийбатнамо. Қизиқ, ўғил бола ҳам шунақа майдагап бўладими?\nШу зайлда кунлар ўтаяпти. Биродар-ку, бир йўлини топиб олар. Лекин тенгдошларига жуда ачинади. Эртага уларнинг ҳаёти қандай бўлади? Улар тарбиялаган фарзандлар-чи? Яқинда Зариф иккинчи марта уйланади. Хотини ёқмаганмиш… Қодир отаси қаттиқроқ уришгани учун уйига бормай қўйибди. Мурод қўшнисиникига меҳмонга келган бегона болалар билан муштлашиб, касалхонада ётганмиш…\nАна шунақа гаплар. Биродар ҳали ҳам нима қилишини билмаяпти. Тенгдошларига айтар гаплари кўп. Лекин фойдасиз. Барибир, улар газета ўқимайди…\n«Маърифат» газетаси, 2009 йил 14 январ.\n← Дунё товланишдан чарчамади ҳеч…\nБир томчи дийдор →\nBehzod Fazliddin. “Kutmagan kunlarim, kutgan kunlarim” kitobidan she’rlar\nМай 1, 2019 Sayt muallifi 0\nФевраль 8, 2020 Sayt muallifi 0\nФевраль 27, 2020 Sayt muallifi 0


Ўзбекистонда 2015 йилда 18 млн тонна мева-сабзавот етиштирилади\n17:24 / 12.10.2015\nБунда аҳолининг мева ва сабзавотларга бўлган талаби етиштирилган маҳсулотларнинг 80 фоизини ташкил этади, қолган қисми эса саноат даражасида қайта ишлаш (14 фоиз), экспорт (3 фоиз) ва уруғчилик мақсадларига йўналтилади.\nИшлаб чиқарувчилар ва экспортёрларга яратилаётган шароитлар туфайли мева ва сабзавотларни хом ашё ва қайта ишланган шаклда экспорт қилиш ҳажми ортиб бормоқда. Ҳар йили 1,3-1,5 млрд долларлик маҳсулотлар дунёнинг 40дан зиёд мамлакатларига экспорт қилинмоқда.\nХусусан, 2014 йилда мева ва сабзавотлар етказиб бериш географияси Италия (ўрик данаги мағзи), Чехия (туршак ва ер ёнғоқ), Малайзия (мош), Вьетнам (мош), Сингапур (гилос ва ўрик) ва Ливан (ёнғоқ) ҳисобига кенгайди.\nРеспублика миқёсида олиб қаралганда, Самарқанд вилояти мева ва сабзавот етиштиришда умумий ҳажмнинг 16,8 фоизига эгалик қилиб, етакчилик қилмоқда. Шунингдек, Тошкент (15,5%), Андижон (12,9%), Фарғона (8,7%), Сурхондаёр (8,1%), Наманган (7,1%) ва Бухоро (6,8%) вилоятлари ҳам олд ўринларни эгаллаб келмоқда.\nШу хилдаги маҳсулотлар экспорти бўйича Россия, Қозоғистон, Афғонистон, Эрон, Хитой, Туркия, БАА, Озарбайжон, Ҳиндистон, Ироқ ва бошқа давлатлар Ўзбекистоннинг асосий ҳамкорлари ҳисобланади.