Кўзимиз ҳам, қўлимиз ҳам, юрагимиз ҳам ботир бўлсин!\nОртда қолган 2020 йил кишилик тарихида ҳам вақт, ҳам мазмун жиҳатларидан ажралиб туради. Агар тожли оғу (COVID-19) деган бир бало бутун дунёни қамраб олмаганида, у, ҳечқурса, Токио олимпиадаси ўтган сана сифатида эсда қолиши турган гап эди. Бироқ...\nЮз йил бурун ҳам инсоният мана шундай фалокатга йўлиққан. 1918-1920 йилларда қутурган испанча грип0.5 миллиард одамни, яъни ерликларнинг 30 фоизини ўз домига тортиб, тахминларга қараганда, камида 20 миллион, кўпи билан 100 миллионга аҳолининг ёстиғини қуритган.\nТожли оғуга эса, ҳозиргача 90 миллион киши – 7.84 миллиарддунё аҳолисининг 1,14 фоизи чалинди, ундан 2 миллионга яқини оламдан ўтди. Бир қараганда, янги оғу туфайли туғилган касалнинг жаҳон миқёсида тарқалишини билдирадиган пандемиянинг бу галгиси бир аср бурунгисидан енгилроқ кечаётгандек. Йўқ, бундай эмас, деб санаймиз. Ўтган юз йил ичида соғлиқни сақлаш тизимида, айниқса, юқумли касалликларнинг олдини олиш ва уларга қарши курашиш борасида юз берган кескин ижобий ўзгаришлар тожли оғу тиғини сусайтиришда ҳал қилувчи омиллардан бири бўлди, десак адашмаймиз. Яна бир омил эса Президентимизнинг мана бу сўзларида ўз ифодасини топган: “Кучли ва самарали бошқарув тизимига, бир ёқадан бош чиқариб яшайдиган аҳолига эга бўлган давлатлар пандемиянинг кенг тарқалиш хавфини ўз вақтида бартараф этишга қодир бўлади”.\nДемак, самарали тиббиёт ва бошқарув тизимларисиз тожли оғуни енгиб бўлмайди ва “буни Ўзбекистоннинг пандемия давридаги кураш тажрибаси ҳам исботлаб турибди”.\nМасалага хоҳ фалсафий, хоҳ воқелик нуқтаи назарларидан ёндашайлик, пандемия фожиаси кишилик ва ҳар бир давлатҳамда миллат учун ўзига хос имтиҳон бўлганини кўпчилик тан олмоқда. Шу маънода, тожли оғу юртимизга хавф туғдирган илк кунлардан унга қарши кураш ишига бош-қош бўлган миллий етакчимиз илгари сурган уч омилга пандемиядан-да кўра кенгроқ доирада тўхталиб ўтишни жоиз санаймиз: синов, миллатни асраш ва жараёндан кучли бўлиб чиқиш.\nҚадимги Турон ерларига одам қадами етганига 1 ярим миллион йил тўлгани ҳақида илмий қарашлар бор. 7-8 минг йил олдин ўтроқ экин-тикинчилик маданияти шакллана бошлагани ҳам яхши маълум. Ўзбеклар юртида шаҳарчилик куртак ёзганига ҳам 4 минг йил бўлган. Орадан минг йил ўтиб эса, аждодларимиз давлатчилик асосларини ярата бошлаган.\nКамида 2700 йиллик давлатчилик ўтмишига эга биз ўзбеклар кишиликнинг “бешиги”ни тебратганларданмиз, десак ошириб юбормаган бўламиз. Жаҳон халқлари тарихининг сўнгги деярли 3000 йиллик тараққиётида юз берган ҳал қилувчи ўзгариш, бурилиш, “уйғониш”ларнинг кўпчилиги айнан биз ва ўзагида биз турган кенглик билан боғлиқлигини ҳеч ким инкор қилолмайди.\nБироқ охирги беш асрда сустлашдик, сустлашганда ҳам ёмон сустлашдик. Буни ўша испанча грип тарқалиши-ю большевиклар балоси пайдо бўлишига сал қолиб турган 1917 йил ёзида улуғ жонкуярмиз Абдурауф Фитрат ҳам сезган: “Эй Улуғ Турон, арслонлар ўлкаси! Сенга не бўлди? Ҳолинг қалайдир? Нечук кунларга қолдинг? Эй Темурнинг...шонли бешиги! Қани у чиқдиғинг юксак ўринлар? Қуллик чуқурлариға недан тушдинг?! Дунёни “урҳо”лари билан титраткан йўлбарс юракли болаларинг қани? Ер тупроғини кўкларга учиратурған тоғ гавдали ўғлонларинг қани? Нечун товушлари чиқмайдир? Ер юзининг бир неча полвонлари бўлган ботир туркларинг қани? Нечун чекиндилар? Нечун кетдилар? Кураш майдонларини ўзгаларга нечун қўйдилар? Нечун... Нечун... нечун..?\nГапур менга, эй Улуғ Турон, арслонлар ўлкаси! Сенга не бўлди?! Ер юзининг буюк салтанатларини сен қурмадингми? Ҳиндистоннинг, Эроннинг, Оврўпанинг улуғ хоқонларини сен юбормадингми? Эй хоқонлар ўчоғи! Эй қаҳрамонлар туғилган ер! Қани у чақмоқ чақишли ботир хоқонларинг? Қани аввалғи ўқ юрушли, отли бекларинг? Нечун «урҳо»ларинг эшитилмайдир?\n... Кучингми кетди? Кимсасизми қолди? Йўқ... йўқ... Тангри ҳаққи учун йўқ!.. Сен кучсиз эмассан, сен кимсасиз эмассан! Эй Улуғ Турон, арслонлар ўлкаси! Қайғурма! Эски давлатинг, эски салтанатинг, эски йигитларинг, эски арслонларинг ҳаммаси бор, ҳеч бири йўқолмамишдир. Ёлғиз... Оҳ, ёлғиз... тарқалмишдир”.\nБуюк аждодимиз тўғри илғаган: чиндан ҳам тарқалмиш ҳолатига тушгандик. Йўқолмиш эмас! Бор нарса эса, ҳеч қачон йўқолмас. Уни тирилтирмоқ, тирилтирмоқ учун эса уйғотмоқ керак. Шу маънода, ўша испанча грип жиловланиб, бироқ бошқа бир фалокат – большевиклар ҳукмронлиги ўрнатилганидан кўп ҳам ўтмай, 1923 йил кўкламида Мунавварқори Абдурашидхон юрагидан отилиб чиққан мана бу ҳақиқат эътиборга лойиқдир: “Бир вақтлар Овропа ваҳший экан, биз маданий эдик...Сўнгралари Овропа халқи маориф ва маданият йўлида ишлади. Бу ҳолга етишди. Биз тушдек ухладик, ишламадик, бу ҳолга етишдик. Бу кунгача Овропа халқи осмонга учар экан, бизда соч ва соқол низолари, овропаликлар денгиз остида сузар экан, бизда узун ва калта кийим жанжаллари, Овропа шаҳарлари бугун электр билан иситилур ва ёритилур экан, бизда мактабларда жўғрофия ва тиббиётни ўқитиш-ўқитмаслик ихтилофлари…давом этди”.\nУзоқ асрлар ичра тушдек ухлаганимиз рост. Улуғ ва тенгсиз тарихий тараққиёт йўлига эга бўла туриб, нега бу кўйга тушиб қолдик? Миллат ва давлат бўлиб ўзимиз учун курашиш қобилиятини йўқотганимиз учун шундай бўлди. Шу ўринда, 2019 йилнинг сўнгги кунларида Абдулла Қодирий номидаги ижод мактаби ва музейининг очилишида Президентимиз айтган мана фикрларни ёдга солган бўлардик: Биз йўлимизни тўғри олдик. Қандай жараённи (!) бошдан кечираётганимизни ҳали кўпчилигимиз сезаётганимиз йўқ. Жадид боболаримизга ўхшаб, барча нарсадан воз кечиб миллат, халқ, юртнинг эртаси учун курашга тайёрмизми, биз нима учун бу кунларга келиб қолдик деган савол ҳаммамизни қийнаши керак.\nУшбу чуқур сиёсий ва маънавий мағзга эга сўзларни таҳлили қуйидаги хулосага туртки бўлади: агар 2016 йил кузида йўлимизни тўғри танламаганмизда, яъни демократия, ҳуқуқий давлат, фуқаролик жамияти, инсон ҳақлари ва эркинликлари, росмана бозор иқтисодиёти, очиқ ташқи сиёсатга асосланган босқичга дадил қадам қўйиб, қанчалик оғир бўлмасин, кейинги йилларда ҳеч бир оғишмай олға босмаганимизда, 2020 йилнинг фавқулодда қийинчиликларига бардош беришимиз амримаҳол эди. Бундан чиқди, ўтиб бўлган йилда пандемия баҳона туғилган ҳар томонлама оғир вазият сўнгги тўрт йил ичида яратилаётган Янги Ўзбекистон пойдеворини синовдан ўтказди. Унинг мустаҳкам эканини аввало ўзимиз, қолаверса, бутун жаҳон кўрди.\nДавлатимиз раҳбарининг тожли оғуга қарши кураш аслида миллатни асраш учун кураш экани борасида қайта-қайта уқдирганлари ҳам бор гап. Масаланинг айнан шу жиҳатига урғу бераётганимиз бежиз эмас. Чунки умумиллий миқёсдаги барча оғирликларни халқнинг номидан халқнинг бўйнига юклаш биз учун, минг афсус, “анъана” бўлиб келган эди. “Мажбурий меҳнат”дек неча юз йиллик тоқи лаънатдан энди қутулдик. Ниманинг ҳисобидан ва қайси куч звазига бунга эришолдик? Юрагимизга миллат қайғуси жойлангани учун шундай бўлди.\nМоҳият эътибори билан олганда, Янги Ўзбекистонни қуришдан муддао ҳам аслида миллатни асраш ва рўшноликка чиқариш жараёнидир. Сўнгги йиллар тажрибаси миллатни асраш учун, аввало, унинг улуғлари ва уруғларини асраш лозимлигини кўрсатди. Бизга қолса, 2020 йилни Ўзбекистон учун тожли оғу эмас, Беҳбудийлар йили бўлди, деган бўлардик Бу ерда гап сўз ўйинидагина эмас (“беҳбуди” яхшиликка бошлаш, интилиш, яхшиланиш, оёққа туришни билдиради).\nЗамондошлари томонидан Туркистон ўлкасининг бошлиғи, йўлбошчиси мақомига лойиқ кўрилган, миллат учун жонидан кечган шахснинг ўз ўлимидан юз йил, авлодлари мустақил бўлгач салкам ўттиз йилдан кейин юзага чиқиши тарихий адолатнинг тикланиши сифатида баҳоланмоғи даркордир. Ўтган йилги Мурожаатномада давлатимиз раҳбари Маҳмудхўжа Беҳбудийнинг 145 йиллигини кенг нишонлаш ташаббусини ўртага ташлаганида бу улуғ зотнинг руҳи қанчалар қувонган экан! Абдулла Авлоний, Маҳмудхўжа Беҳбудий ва Мунавварқори Абдурашидхонов “Буюк хизматлари учун” ордени билан сийланганларида-чи!\nБундай ўйлаб қарасак, азиз бошларини кундага қўйиш орқали ўзбек учун буюк хизматни чиндан ҳам улар қилган эдилар. Шу маънода, миллий етакчимизнинг, Абдулла Қодирий қандай замонда қаҳрамонлик қилган эди-ю, биз қандай даврда яшаб туриб ўзимизни кўрсатишимиз керак-ку, лекин қилмаяпмиз, деган саволга ҳар биримиз юрагимиздан жавоб беришимиз лозим, деб айтганларини ҳеч қачон ёддан чиқармаслигимиз керак, деб санаймиз. Ҳақиқатан ҳам, солиштирганда, замонлар ўртасида ер билан осмонча фарқ бор: жадидлар сўнгги тўрт юз йиллик миллий маҳдудлик, охирги эллик йиллик мустамлакачилик асоратлари-ю истибдод ва қарамликнинг энг қабиҳини ўрнатиб бўлган балшевиклар ойболтаси остида кун кечирганлар. Биз эса, бугун эркинмиз-ку! Энг муҳими, жадидлар орзусини рўёбга чиқариш иши Президент, давлат сиёстига айланганига ахир тўрт йил бўлди.\nМири кам дунёчиликнинг бу тескаричилиги сабаби жуда оддий деб ўйлаймиз. Асрдан асрга, авлоддан-авлодга сифатимиз кета бошлагани, миллатимиз ва давлатимиз қаддини тик кўтариб, ҳар қандай синовларга дош бериб келган ўзагимиз – илму маърифатдан юз ўгирганимиз учун шундай бўлдик. Миллатни асраш учун унга замонавий ва илғор билим ҳамда касб-кор бериш заруратидан юз ўгирганимиз учун шундай бўлдик. Шу маънода, кишилик тарихидаги энг оғир, айрим жиҳатлари билан олганда, ҳатто фожиаларга тўла 2020 йилда турмушимизда юз берган икки воқеага диққатни қаратган бўлардик.\nМактабгача таълим билан қамраб олиш даражаси 4 йил ичида 2 баробар ортиб, айнан ўтган йили 60 фоизга етиб, боғчалар сони эса 3баробарга кўпайган. Олий таълимга қабул кўрсаткичлари эса, 2016йилга нисбатан 2.5баробарга ўсиб, 9фоиздан 25фоизга етган. Бутун дунё жон талвасаси-юсув-нон фалсафаси билан банд бир паллада бу шунчаги рақамлар эмас, албатта. Балки энг оғир, важ-корсон қилинса, вазият кўтарадиган муҳитда ҳам илм-маърифат излаш йўлидан қайтилмайди, деганидир.\nДавлат мустақиллигимизни тиклаганимизга бағишланган ҳар йилги тантана азиз, бироқ 29 йилликнинг ўз ўрни бор деб ўйлаймиз. Гап мазкур байрам пандемия даврига тўғри келганида эмас, балки миллий етакчимиз томонидан билидирилган мана бу тарихий ҳақиқатдадир: “Ўзбекистонда янги бир уйғониш – Учинчи Ренессанс даврига пойдевор яратилмоқда, десак, айни ҳақиқат бўлади. Чунки бугунги Ўзбекистон – кечаги Ўзбекистон эмас. Бугунги халқимиз ҳам кечаги халқ эмас”.\nДемак, орадан беш асрдан кўпроқ муддат ўтиб, биз ўз ўзанимизга қайтдик. Худди шу куни темурийлардан сўнг йўқликка мубтало қилинган, кейинги ярим минг йиллик (!) азобланишларимиз, ўзлигимизни топишимиздаги сарсон-саргардонликларимиз даврига узил-кесил нуқта қўйилди, деб ишонамиз. Негаки узоқ ўтмиш мобайнида не-не балоларга гирифтор бўлган миллатимизни асраш ва қайта оёққа турғазиш иши доимо уни уйғотиш, ўзига ишонтириш, илму маърифат билан қуроллантиришдан бошланганини ҳеч ким инкор этолмайди.\n2020 йилибутун дунё тожли оғу билан курашди. Биз эса, устига-устак Бухоро ва Сардобада юз берган кўргиликларга ҳам дош беришимизга тўғри келди. Булари-ку, майли, улар баҳона Янги Ўзбекистонимизга ёғдирилган, 2016 йил кузида бошланган тарихий босқични обрўсизлантириш, бизни яна яланғочлаб эски тосга ўтқазиб, устимиздан яна ғафлат мағзавасини қуйиш орқали табиий ва моддий бойликларимизни талаш, чиқиб бўлган тилимизни кесиш, очилиб бўлган кўзимизни сўқирлаш, ҳақиқатни эшитишга ўрганиб бораётган қулоқларимиз пардасини йиртиб ташлаш, ишга ўрганиб қолган қўлларимизни кесиш, оқ билан қорани ажратиб олишни эплаётган одамларимизни йўлдан уриш мақсадида қилинган уринишлар-чи?\nБироқ улар кутгани бўлмади, ўзбек давлати ва миллатининг эмас, уларнинг расвоси чиқди. Мурожаатномадаги мана бу ҳақиқатлар эса, эркин инсон, ўз йўлини топиб олган халқ, йил қандай келишидан қатъи назар кўп нарсага қодир бўлишини исботлади-қўйди:ўтиб бўлган йилда 197та йирик, минглаб кичик ва ўрта корхона, жумладан, “Навоийазот”да аммиак ва карбамид ишлаб чиқариш мажмуаси ҳамда азот кислотаси корхонаси, Муборак, Газли ва Шўртан нефт-газ корхоналарида суюлтирилган газ ишлаб чиқариш қурилмалари, Тошкент металлургия корхонаси,2та янги метро бекати ва илк бор 18километрлик ер усти метроси қурилди. Умумий қиймати 2миллиард долларга тенг 6та янги электр станциясини барпо этиш ишлари бошланиб, тадбиркорлик субъектларига 100триллион сўм ёки 2016 йилга нисбатан қарийб 4баробар кўп кредит ажратилгани ҳам қўшиб мулоҳаза қилинса, барчаси ўз ўрнига тушади-қолади.\nБулар айтишга осон, амалда, ҳатто тинчлик, иқтисодиёт бир маромда ривожланаётган пайтларда ҳам ҳар қандай давлатнинг қўлидан келмайдиган марралардир. Шу маънода, айрим атоқли мамлакатларнинг тожли оғу авжига чиққанда ҳам чекловлар ўрнатишдан воз кечганларининг асл сабаби ўз иқтисодий имконларини яхши билганлари билан боғлиқдир, десак ошириб юбормаган бўламиз.\nЭнг муҳими, Мурожаатномада келгуси йили таълим, илм-фан, маданият, соғлиқни сақлаш, ижтимоий ҳимоя соҳаларида бажарилиши лозим ишлар кўлами ва сарф-ҳаражатига кўз ташлар эканмиз, миллий иқтисодимиз имконларини чамалаймиз. 2020 йил синовларидан кучли бўлиб чиққанимизга ишонамиз. Буёғига биздан нима талаб қилинишини ҳам миллий етакчимиз халқчил қилиб айтдилар-қўйдилар: “Халқимизда “Кўз – қўрқоқ, қўл – ботир”, деган чуқур маъноли ибора бор. Бугунги шароитда бизнинг кўзимиз ҳам, қўлимиз ҳам, юрагимиз ҳам ботир бўлиши керак. Белимизни маҳкам боғлаб, пок ният билан меҳнат қилсак, шубҳасиз, кўзлаган марраларимизга эришамиз”.


Қутқарувчилар Қамчиқ довонида қолиб кетган ёш спортчиларга ёрдам берди – Газета.uz\nҚутқарувчилар Қамчиқ довонида қолиб кетган ёш спортчиларга ёрдам берди\nҚамчиқда мактаб ўқувчилари ва мураббийлар кетаётган иккита Damas кечаси носозлик сабабли тўхтаб қолди. Қутқарувчилар уларга тунаб қолиш ва машиналарни созлашга кўмаклашди.\nLotinchada 17 октябр 2018, 09:15 Жамият\n16 октябрга ўтар кечаси Ўзбекистон ФВВ қутқарувчилари тунги соат 3:30 ларда Қамчиқ довонини кучли шамол ва қор вақтида айланиб чиқиш вақтида носозлик сабабли тўхтаб турган иккита Damas автомашинасини аниқлади.\nФВВ матбуот хизматининг хабар қилишича, машиналарда 7−17 ёшдаги тўққиз нафар мактаб ўқувчилари ва уларнинг уч нафар мураббийси бўлган. Улар Самарқанддаги спорт мусобақасида иштирок этиб, Фарғона водийсига қайтаётганда машиналар бузилиб қолган.\nҚутқарувчилар йўловчиларни «Қамчиқ» махсус қидирув-қутқарув бошқармаси биносига олиб борди. Бу ерда улар исиниб, овқатланди ва тунаб қолди. Эрталаб, автомобиллар таъмирланганидан сўнг йўловчилар уйларига жўнаб кетди.


Америкалик машҳур актёр ва баскетболчи қочқинлар деб қабул қилинди\n09:06 / 22.08.2017\nИнтернет фойдаланувчилари орасида 68 ёшли америкалик актёр Сэмюэл Л.Жексон ва 58 ёшли собиқ баскетболчи Мэжик Жонсоннинг Италияда шоппингдан кейин кўчадаги ўриндиқда дам олаётганлари суратлари оммалашмоқда.\nМаълум қилинишича, суратларнинг оммалашишига уларга қолдирилган изоҳлар сабаб бўлмоқда. Кўпчилик фойдаланувчилар суратдаги машҳур актёр ва баскетболчини танимай, уларни қочқинлар деб ўйлашган.\nМисол учун, италиялик модель Нина Морич суратга изоҳ бериб, қочқинларнинг Европадаги мушкул тақдири борасида ҳамдардлик билдирган.\n“Бизнинг Форте-дей-Марми ёки Милано-Мариттима каби курортларимизда бизнинг 35 евро билан ўриндиқларда тунашига тўғри келаётган қочқинларни кузатиш бу ҳақиқатда аянчлидир”, деб изоҳ берган модель.\nУнинг бу сўзларини ўриндиқда ўтирганлар жаҳон юлдузлари эканлигини ва улар оёқлари остида бутиклардан пакетлар турганини пайқамаган фойдаланувчилар ҳам қўллаб-қувватлай кетишган. Ушбу кулгили ҳолат кўплаб нашрлар томонидан муҳокама қилинмоқда. Юлдузларнинг ўзлари эса ушбу мавзу бўйича ижтимоий тармоқлардаги саҳифаларида ҳазиломуз изоҳлар қолдиришган.\nБаъзи фойдаланувчилар эса муҳожирлар кунига 35 евро, ойига эса минг евродан кўпроқ пул олишларини билгач, улар нима учун бунчалик Европага интилишларини энди тушунганликларини айтишган.\nқочқин Италия актёр


Сайғоқларни сақлаб қолишда Тожикистон ва Қирғизистон тажрибаси қўл келадими? – Tadbirkor-Fermer\nСайғоқларни сақлаб қолишда Тожикистон ва Қирғизистон тажрибаси қўл келадими?\nУстюртдаги 500 минг сайғоқдан 2700 бош қолди.\n«Сайғоқларни сақлаб қолишда эски анъанани қўллаш қўл келиши мумкин», деб ишонмоқда қозоғистонлик мутахассис. “Революциягача бўлган даврда яйлов ерлари бўлган чўпонлар ўзлари яшаётган ҳудудда мол боқиш билан бирга ёввойи ҳайвонларни овлаш билан ҳам шуғулланган”.


Масофавий таълим сифати қандай назорат қилинмоқда? — Sof.uz\nЖАҲОН 6,025,985 2,655,880 366,409\n24.04 18:20 276 Илм-фан\nБугун АОКА штабида Таълим сифатини назорат қилиш давлат инспекцияси ахборот хизмати раҳбари Феруза Мадраҳимова иштирокида брифинг ўтказилди.\nСавол: Карантин даврида мактаб ўқувчиларига ва талабаларга масофадан таълим берилмоқда. Инспекция томонидан масофавий таълимнинг сифати қандай назорат қилинмоқда?\nЖавоб: Инспекция Халқ таълими ҳамда Олий ва ўрта махсус таълим вазирликлари билан ҳамкорликда масофавий таълимнинг ташкил этилиши мониторингини олиб бормоқда.\nМазкур телеграм бот орқали ота-оналар мактаб ва ОТМларда масофавий ўқитишнинг сифати, уни ташкил этиш ҳамда ҳудудлардаги муаммо ва қийинчиликлар бўйича хабар ва таклифлар беришмоқда.\nМисол учун, олис ҳудудларда яшовчи кўпчилик талабалар интернет тезлиги пастлиги, электр узилишлари сабабли масофавий таълим тизимидан самарали фойдалана олмаётганликларини маълум қилишган. Айни пайтда ҳамкор вазирликлар ва маҳаллий ҳокимликлар билан масофавий таълим сифатига салбий таъсир кўрсатадиган омилларни бартараф этиш ишлари давом этмоқда.\nСавол: Карантин бўлишига қарамай, айрим вилоятларда мактабгача таълим муассасалари учун аттестация давом этмоқда, шунга изоҳ берсангиз?\nЖавоб: Карантин сабабли режадаги таълим муассасаларида ўтказилаётган аттестация ва аккредитация жараёнлари хусусан, мактабгача таълим ташкилотларида ўтказиладиган аттестация жараёни ҳам тўлиқ тўхтатилган. МТМларда аттестация ўтказиш бўйича Таълим инспекциясининг ҳудудий бўлимларига ҳеч қандай кўрсатмалар берилмаган.\nТаълим сифати карантин масофавий таълим\nКеча, 12:32 2660


Поклик даврида ғусл\n13:03 / 16 май | Munisaxon | 83\nАссалому алайкум! Аёл мўтабар зот китобидан саволимга жавоб топа олмадим. Ҳайз тугагач ғусл қилинишини биламиз ва ундан кейин яна қачон ғусл қилиш кераклигини билолмаяпман. Сариқ суюқлик дейилади лекин менда базида ҳаммаси сариқ туйилаверади ажратолмай жуда хунобман. Сариқ суюқлик ҳам 2 3кун кетма кет доимий келиб туриши мумкинми? Агар шунақа бўлса нима қилиш керак? Мен ҳайздан кейинги поклик даври учун ғусл қилишни умуман била олмаяпман. Жавоб учун катта раҳмат.\nЖАВОБ: Ҳайз қони олти хил рангда бўлади. «Ҳайз олти рангдан бирида бўлади: қора, қизил, сариқ, лойқа ранг, яшил, тупроқ ранг. «Ниҳоя»да шундай келтирилган.\nСАВОЛ: Бундан ташқари, аёллардан оқ рангдаги суюқлик ҳам келади. У ҳам қон ҳисобланадими?\nЖАВОБ: Ҳайздан кейин келадиган оқ суюқлик ҳайз тўхтаганининг аломати ҳисобланиб, у ҳайз деб ҳукм қилинмайди. «Ҳайз кунларида аёл киши токи соф оқ нарсани кўргунича қизил, сариқ, лойқа рангли нарсани кўрса, ҳайз саналади».\nСАВОЛ: Поклик неча қисмга бўлинади ва улар қайсилар?\nЖАВОБ: Поклик икки қисмга бўлинади: тўлиқ ва нуқсонли поклик. Тўлиқ поклик – ўн беш кун ёки ундан ортиқ бўлган покликдир. Нуқсонли поклик – тўлиқ покликдан оз, яъни ўн беш кундан оз покликдир.\nСАВОЛ: Икки ҳайз ўртасидаги поклик муддати қанча бўлади?\nЖАВОБ: Икки ҳайз ўртасидаги поклик муддати ўн беш кун бўлиб, кўпининг чегараси йўқ. «Покликнинг энг ози ўн беш кун бўлиб, кўпининг чегараси йўқ. Ҳатто у бир ёки икки йилга ҳам чўзилиши мумкин. Маълум бир муддат билан белгиланмайди. Лекин қон тўхтамай давом этса, поклик муддати белгиланади».\n(“Аёл мўътабар” китобидан)


TikTok энди YouTube'ни ҳам ортда қолдирди - Terabayt.Uz\nBBC нашрининг хабар беришича, АҚШ ва Бирлашган Қиролликдаги фойдаланувчилар YouTube'дан кўра кўпроқ TikTok'да вақт ўтказмоқда.\nЎҚИНГ: Янги вакансия: TikTok’да роликлар кўриб, ойига 250 минг рублгача ишлаб олинг!\nИловалар бозори таҳлили билан шуғулланувчи App Annie мониторинг компанияси маълумотларига кўра, ҳар бир фойдаланувчи иловаларга сарфлаган ўртача вақт TikTok'да кўпроқдир.\nApp Annie'дагилар TikTok «стриминг ва ижтимоий тармоқ ландшафтини бутунлай бошқа томонга йўналтирган»ини таъкидламоқда. Ваҳоланки, фойдаланувчиларнинг сарфлаган умумий вақти миқдори бўйича YouTube етакчилик қилмоқда, чунки мазкур платформа фойдаланувчилари сони TikTok'никидан кўпроқ.\nGoogle'га қарашли видео гигантнинг тахминан икки миллиард ойлик фаол фойдаланувчилари бор. TikTok'нинг бу борадаги энг охирги кўрсаткичлари эса 2020 йил ўрталарида 700 миллионга яқин бўлган.\nApp Annie ҳисоботидаги «сарфланган вақт» кўрсаткичи фақат Android смартфонлардан олинган маълумотларни акс эттирган. Шунингдек, ҳисоботдан хитойлик фойдаланувчилар статистикаси ўрин эгалламаган. Маълумот учун, TikTok Хитойда Duoyin номи билан танилган.\n«Сарфланган умумий вақт кўрсаткичи бўйича YouTube ҳали ҳам TikTok'дан олдинда, жумладан, Бирлашган Қиролликда ҳам. Улкан аудиторияси сабаб YouTube нисбатан енгил интернет фойдаланувчиларидан иборат демографияни қайд этмоқда... илова интернтега кирувчи ҳар кимга етиб бормоқда», дейди Enders Analysis компанияси вакили Жейми МакЭван. YouTube'да энг кўп вақт сарфловчи фойдаланувчилар сарфланган вақт бўйича TikTok'чиларга етиб олмоқда ёки уларни ортда қолдирмоқда, «лекин бу TikTok муваффақиятсиз дегани эмас», дея қўшимча қилади МакЭван.\nЯнги фойдаланувчиларни жалб қилиш учун TikTok'дагилар катта маблағ сарфламоқда, бироқ янги фойдаланувчилар бошқа иловалардаги каби TikTok'ка содиқ қолмаяпти.\nҲисоботда қайд этилишича, Бирлашган Қиролликда TikTok YouTube'ни 2020 йил июнь ойида ортда қолдирган ва ўшандан буён мамлакатда етакчи бўлиб келмоқда. АҚШда бўлса, икки илова бир неча марта етакчиликни ўзаро алмашган бўлиб, 2021 йил апрелдан бошлаб TikTok биринчи рақамли бўлиб турибди.\nApp Annie томонидан кузатилган бошқа кўрсаткичлар ҳам TikTok'нинг ўсиб бораётган аҳамиятини намойиш этади.\nИжтимоий, коммуникацион, фото, видео ва кўнгилочар иловалар орасида TikTok бутун дунё бўйлаб 2020 йилдан бери энг кўп юклаб олинган дастур бўлиб турибди. TikTok, шунингдек, ўтган йилдан буён истеъмолчилар сарфлаган харажатлар бўйича YouTube билан рақобатлашиб келмоқда.\nApp Annie'нинг ҳисоботида яна айтилишича, жонли эфирли иловаларида, хусусан, TikTok'да ҳам, контент яратувчиларига сарфланган харажат миқдори ошмоқда. 2021 йилнинг биринчи ярмида 25 та энг оммабоп ижтимоий тармоқ платформасида фойдаланувчилар қилган харажатларининг тўртдан бири асосий функцияси жонли эфир бўлган иловалар улушига тўғри келган.\nМасалан, Twitch сингари гейминг платформаларида томошабинлар «бит» деб номланувчи виртуал пул сотиб олиб, стримерларни мукофотлаши мумкин. Ёки маълум каналга пуллик обуна бўлишлари мумкин.\nTikTok эса фойдаланувчиларга «танга»лар орқали контент креаторларни хурсанд қилиш имконини тақдим этади. YouTube'да ҳам жонли трансляциялар учун шунга ўхшаш функция мавжуд.\n«Жонли эфир функцияси ижтимоий тармоқ иловаларидан фойдаланиш кўрсаткичларини оширмоқда, бу эса, ўз навбатида, фойдаланувчиларнинг тармоқда қиладиган харажатларини белгилайди», дейилади ҳисоботда.\nЎтган йилдан буён яна бир тармоқ — Snapchat ҳам муваффақиятли бизнес қилиб келмоқда. Тўлдирилган реалликли мазкур хабарлашув иловасининг юклаб олишлар сони АҚШдан ташқарида йиллик 30% лик, икки йил олдингига таққослаганда эса 45% лик ўсиш кўрсаткичини қайд этган.\nЎҚИНГ: TikTok имкониятларни уч карра оширмоқда!\n#YouTube #ижтимоий тармоқ #TikTok


Наманган шаҳрида Наврўз умумхалқ байрами арафасида Иккинчи жаҳон уруши қатнашчиси Сергей Крюковга Ўзбекистон Республикаси Президенти совғаси – “Matiz” автомобили тантанали тарзда топширилди. Бу ҳақда “KUN.UZ” таҳририятининг вилоятдаги мухбирига шаҳар ҳокимлиги манбаси маълум қилди.\nДунё аҳлини ўз вақтида фашизм балосидан қутқаришда фаол иштирок этган, Сергей Александрович каби ҳозирда ҳаёт бўлган кам сонли уруш фахрийларига ҳурмату эҳтиром кўрсатиш бугунги кунда ҳар бир ёшнинг бурчидир. Бу борада мамлакатимиз Президенти барчамиз учун ибрат намунасини кўрсатди.\nСергей Крюковнинг хонадонига ташриф буюрган Наманган вилояти ҳокими, сенатор Хайрулло Бозоров, Наманган шаҳар ҳокими Шавкатжон Абдураззоқов табаррук отахонга давлатимиз раҳбарининг совғасини тақдим этишди.\nҚайд этиш жоиз, қутлуғ ёшдаги нуронийнинг набираси, Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси аъзоси Антонина Иплина яқинда Юртбошимиз фармонига асосан «Дўстлик» ордени билан тақдирланди. Мустақил ижод қиладиган шоир ва таржимонга ҳам эсдалик совғалари топширилди.


Зарсио® – medu.uz – Дорилар ҳақида маълумотлар ўзбек тилида\nHome Йўриқномалар Зарсио®\nПрепаратнинг савдо номи: Зарсио®\nТаъсир этувчи модда (ХПН): филграстим\nДори шакли: инъекциялар ва инфузиялар учун эритма\n0,5 мл (1 шприц) эритма қуйидагиларини сақлайди:\nфаол модда: 0,30 мг (30 млн. ТБ) ёки 0,48 мг (48 млн. ТБ) филграстим*;\nёрдамчи моддалар: глютамин кислотаси, сорбитол, полисорбат 80, натрий гидроксиди, инъекция учун сув.\n*Рекомбинант филграстим рН 4,4 5% ҳажм /вазн сорбитолда 1,5 – 2,5 мг/мл рч7-КСФ, 10 mМ глютамин кислота сақловчи ЕР2006 балк эритма сифатида ишлаб чиқарилади.\nРекомбинант ДНК технология усули билан E. coli штамми ишлаб чиқарадиган рекомбинант одам гранулоцитар колониестимуляция қилувчи омил (рчГ-КСФ).\nТаърифи: рангсиз ёки бироз сарғиш эритма.\nФармакотерапевтик гуруҳи: Иммуномодулятор. Колониестимуляция қилувчи омиллар. Филграстим.\nАТХ коди: L03A A02.\nЗарсио биосимиляр дори воситаси ҳисобланади.\nРекомбинант одам гранулоцитар колониестимуляция қилувчи омил (рчГ-КСФ) суяк кўмигидан периферик қонга нейтрофилларнинг ишлаб чиқарилиши ва ажралиб чиқишини бошқаради. Зарсиони қўллаш томир хавзасида 24 соат давомида нейтрофиллар сонини аҳамиятли ошиши, шунингдек моноцитлар сонини бироз ошиши билан бирга кечади. Алоҳида ҳолларда шунингдек эозинофиллар ва базофилларнинг сонини ҳам ошиши аниқланади, лекин пациентларнинг бир қисмида эозинофилия ва базофилия даволаш бошлангунга қадар ҳам мавжуд бўлиши мумкин. Тавсия этилган дозалар диапазонида Зарсио қўлланганида нейтрофиллар сонини ошиши дозага боғлиқ характерга эга. Ажралиб чиқаётган нейтрофиллар нормал ёки юқори функционал фаолликка эга, бу хемотаксис ва фагацитоз тестлари ўтказилганида тасдиқланади. Даволаш тугаганида периферик қондаги нейтрофилларнинг сони 1-2 кун давомида 50% га камаяди ва кейинги 1-7 кунлар давомида нормал қийматларига қайтади.\nЦитотоксик дори воситаларини қабул қилаётган пациентларда Зарсиони қўллаш, нейтропения ва фебрил нейтропениянинг тез-тезлиги, яққоллиги ва давомийлигини аҳамиятли пасайиши билан бирга кечади ва фақат цитотоксик химиотерапияни олаётган пациентлар билан солиштирганда, антибиотикларни пастроқ дозаларда қўллаш имкониятини беради.\nМиелолейкозни индукцион химиотерапияси ёки миелоаблатив терапиядан сўнг суяк кўмигини трансплантацияси ўтказилган пациентларда стационар даволашни зарурати ва давомийлигини пасайтиради. Миелоаблатив терапиядан сўнг суяк кўмигини трансплантацияси ўтказилган пациентларда тана ҳароратини ошишининг тез-тезлиги пасайганлиги кузатилган.\nЗарсиони монотерапия сифатида ҳам, химиотерапиядан кейин ҳам қўллаш, периферик қон оқимига гемопоэтик ўзак хужайраларни чиқишига жалб этади. Қоннинг периферик ўзак хужайраларини (ҚПЎХ) аутологик ёки аллоген трансплантацияси цитостатикларнинг юқори дозалари билан даволашдан кейин ёки суяк кўмигини трансплантацияси ўрнига, ёки унга қўшимча сифатида ўтказилади.\nФилграстим билан ишлаб чиқарилишини жалб этилган аллоген ҚПЎХ пациентларда, аҳамиятли тезроқ гематологик тикланиш кузатилган, бу суяк кўмигининг аллоген трансплантацияси билан солиштирганда тромбоцитларнинг тутиб турилмайдиган тикланишига кетадиган вақтни аҳамиятли камайишига олиб келади.\nЎткир лейкемияси бўлган пациентларда суяк кўмигини аллоген трансплантациясидан кейин рчГ-КСФ ишлатишни баҳолаш мақсадида ўтказилган Европа тадқиқоти вақтида, “трансплантат хўжайинга қарши” реакциясининг, рчГ-КСФ юборилганида трансплантация билан боғлиқ ўлим (ТБЎ) хавфини ошиши аниқланган. Ўткир ва сурункали миелоген лейкозлари бўлган пациентлардаги алоҳида ретроспектив халқаро тадқиқот вақтида, “трансплантат хўжайинга қарши” реакциясини, ТБЎ ва ўлим ҳолларининг ривожланиши хавфига таъсири кузатилмаган. Аллоген трансплантациялари юзасидан ўтказилган тўққиз проспектив рандомизацияланган тадқиқотлар, саккиз ретроспектив тадқиқотлар ва бир назоратли тадқиқот якунлари бўйича ўтказилган мета-таҳлил натижалари “трансплантат хўжайинга қарши” реакциясини, сурункали “трансплантат хўжайинга қарши” реакциясини ёки даволаш билан боғлиқ бўлган эрта ўлим ривожланиши хавфига таъсири аниқланмаган.\nХавфлар нисбати (95% ИИ “трансплантат хўжайинга қарши” реакцияси ва ТБЎ)\nСуяк кўмиги трансплантациясидан кейин рчГ-КСФ даволашдан кейин\nТадқиқот даври N “Трансплантат хўжайинга\nўткир босқичи Сурункали\n(0,87, 1,33) 1,02 (0,82, 1,26) 0,70\n(1,08, 1,64) 1,29 (1,02, 1,61) 1,73\n(0,86, 1,42) 1,10 (0,86, 1,39) 1,26\nа Таҳлил бу давр вақтида суяк кўмиги трансплантациясидан кейинги пациентлар иштирокидаги тадқиқотларни ўз ичига олади; алоҳида тадқиқотлар вақтида рчГ-КСФ ишлатилган.\nb Бу давр давомида суяк кўмиги кўчириб ўтказилган пациентлар таҳлили.\nҚПЎХ аллоген трансплантацияси олдидан соғлом донорларда ҚПЎХ га жалб этиш хусусияти учун Зарсиони қўллаш.\nСоғлом донорларга 4-5 кетма-кет кунлар давомида буюрилган суткада 1 млн. ТБ/кг (суткада 1 мкг/кг) доза, кўпчилик пациентларда икки лейкоферездан кейин реципиент тана вазнидан ≥ 4 х 106 CD34 + хужайра/кг йиғиш имкониятини беради.\nОТН (оғир туғма, периодик ва идеопатик нейтропения) бўлган катталар ва болаларда Зарсиони қўллаш, периферик қонда фаол нейтрофиллар сонини турғун ошишини ва инфекцион ва бошқа асорталир тез-тезлигини пасайишини рағбатлантиради.\nОИТВ билан инфекцияланган пациентларда Зарсиони қўллаш нейтрофиллар сонини нормал қийматлар чегарасида тутиб туради, бу антиретравирусли ва миелосупрессив дори воситаларининг дозалашни керакли тартибига риоя қилиш имкониятини беради. Зарсио қўлланганида ОИТВ репликацияси ошишининг белгилари аниқланмаган.\nГемопоэзнинг рағбатлантирилишини бошқа омиллари каби, in vitro шароитда ўтказилган тадқиқотларда рчГ-КСФ специфик рецепторларга эга бўлганлиги туфайли эндотелий хужайраларини рағбатлантириш қобилиятига эга эканлиги кўрсатилган.\nСоғлом кўнгиллиларнинг иштирокидаги бир марталик ва кўп марталик дозаларни рандомизацияланган, кесишган, икки томонлама яширин тадқиқотлар, Зарсионинг фармакокинетик хусусиятлари тери остига ва вена ичига юборилганидан кейин оригинал дори воситасининг профили билан ўхшаш.\n0,5 млн. ТБ/кг (5 мкг/кг) бир марта тери остига юборилганидан кейин, қондаги филграстимнинг максимал концентрациясига tmax 4,5±0,9 соатдан кейин эришилади (ўртача қиймат ± SD)\nҚондаги тақсимланиш ҳажми тахминан 150 мл/кг. Тавсия этилган дозаларда тери остига ва вена ичига юборилганида қон плазмасидаги филграстимнинг концентрацияси 10 нг/мл дан юқорида 8-16 соат давомида сақланади. Вена ичига ёки тери остига юборилганидан филграстимнинг юборилган дозаси ва қон плазмасидаги унинг концентрацияси орасида пропорционал алоқа аниқланган.\nБир марта тери остига юборилганидан кейин филграстимнинг ўртача ярим чиқарилиш даври 2,7 соатдан (1,0 млн. ТБ/кг ёки 10 мкг/кг) 5,7 соатгачани (0,25 млн. ТБ/кг ёки\n2,5 мкг/кг) ташкил қилади, 7 кун қўлланганидан кейин 8,5-14 соатни ташкил қилади.\nхавфли ўсма (сурункали миелолейкоз ва миелодиспластик синдромлардан ташқари) туфайли цитотоксик химиотерапия олаётган пациентларда нейтропения давомийлигини ёки фебрил нейтропения пайдо бўлиши тез-тезлигини қисқаритиш учун, шунингдек кейинги суяк кўмигини траснплантацияси билан миелобластив терапия олаётган пациентларда нейтропения давомийлигини қисқартириш учун\nЗарсионинг самарадорлиги ва хавфсизлиги болалар ва катталарда цитотоксик химиотерапия ўтказилганда бир хил намоён бўлади.\nпериферик ўзак хужайраларни (ҚПЎХ) ривожланишини жалб этиш.\nнейтрофил гранулоцитлар миқдорини оширишга қаратилган давомли даволашда, оғир туғма, периодик ёки идеопатик нейтропенияси (нейтрофил гранулоцитларнинг мутлоқ сони 0,5 х 109/л ва кам) ва анамнезида оғир ёки қайталанувчи инфекциялари бўлган болалар ва катталарда инфекцион асоратлар келиб чиқишини тез-тезлиги ва давомийлигини қисқартириш учун.\nОИТВ-инфекциясининг ёйилган босқичи бўлган доимий давом этувчи нейтропенияси (нейтрофилларнинг мутлоқ сони 1 х 109/л ва кам) бўлган беморларда, нейтропениянинг назорати бўйича бошқа чоралар етарли бўлмаганида, бактериал инфекцияларнинг хавфини пасайтириш учун қўлланади.\nЗарсио билан даволаш онкология-гематология маркази мутахассислари билан хамкорликда ўтказилиши керак, улар керакли диагностик имкониятлар бўлганида, гранулоцитар колониестимуляция қилувчи омилни қўллаш тажрибасига эга бўладилар.\nИшлаб чиқарилишини жалб этиш ва аферез муолажаси, бу сохада керакли тажрибага ва гемопоэзнинг ўтмишдош-хужайраларини керакли мониторинги имкониятига эга бўлган онкология-гематология маркази мутахассислари билан хамкорликда ўтказилиши керак\nЗарсионинг тавсия этиладиган суткалик дозаси суткада 0,5 млн. ТБ/кг (суткада 5 мкг/кг) ни ташкил қилади. Препаратнинг биринчи дозасини цитотоксик химиотерапия курсидан кейин камида 24 соат ўтгач юбориш керак.\nЗарсио ҳар куни қоннинг клиник таҳлилида нейтрофилларнинг умумий сони кутилаётган надирдан ошиб, нормал қийматларга етмагунича юборилади. Солид ўсмалар, лимфома ва лимфолейкоз бўйича цитотоксик химиотерапиядан кейин кўрсатилга қийматларга эришишгача даволаш 14 кунгачани ташкил қилади. Ўткир миелоид лейкозни индукцион ва консалидацион даволашдан кейин даволаш муддатлари аҳамиятли ошиши (38 кунгача) ва қўлланаётган цитотоксик химиотерапиянинг тури, дозаси ва схемасига қараб белгиланади.\nЦитотоксик химиотерапияни олаётган пациентларда, нейтрофиллар сонини ўткинчи ошиши одатда Зарсио билан даволаш бошланганидан кейин 1-2 кун ўтгач кузатилади. Шунга қарамасдан, турғун терапевтик самарага эришиш учун Зарсио билан даволашни нейтрофиллар сони кутилаётган надирдан ошиб, нормал қийматларга етмагунича давом эттириш керак. Зарсио билан даволашни нейтрофилларнинг сони надирдан ўтмагунича муддатидан олдин бекор қилиш тавсия этилмайди.\nЮбориш усули: Зарсио тери остига инъекциялар кўринишида суткада 1 марта ёки олдиндан 5% ли глюкоза эритмасида суюлтириб суткада 1 марта 30 минут давомидаги вена ичига инфузия йўли билан юборилади. Бир марталик доза вена ичига юборилганида Зарсионинг самарасини давомийлиги қисқариши мумкин. Бу маълумотларнинг клиник аҳамияти Зарсионинг кўп марталик дозаларини қўллашга нисбатан аниқланмаган. Юбориш усулини танлаш конкрет клиник вазиятнинг хусусиятларига боғлиқ ва ҳар бир пациент учун шахсий равишда белгиланади. Рандомизация қилинган тадқиқотлар вақтида суткада 23 млн. ТБ/кг (суткада 230 мкг/м2) (суткада 4,0-8,4 мкг/кг) дозада тери остига инъекциялар қўлланган.\nКейинги суяк кўмигини трансплантацияси билан миелобластив даволанаётган пациентлар: Зарсионинг тавсия этиладиган бошланғич дозаси суткада 1 млн. ТБ/кг ни (суткада 10 мкг/кг) ташкил қилади. Зарсионинг биринчи дозасини цитотоксик химиотерапия юборилганидан кейин камида 24 соат ўтгач, ва суяк кўмиги трансплантациясидан кейин 24 соатдан кеч бўлмасдан юбориш керак.\nДозага тузатиш киритиш: нейтрофиллирнинг сони максимал пасайганидан кейин (надир) Зарсионинг суткалик дозасига нейтрофилларнинг сонини ўзгаришига қараб қуйидаги тарзда тузатиш киритиш керак:\nНейтрофилларнинг мутлоқ сони (НМС) Зарсионинг дозасига тузатиш киритиш\nКетма-кет 3 кун давомида НМС >1х109/л Дозани суткада 0,5 млн. ТБ/кг гача (суткада 5 мкг/кг) пасайтириш\nСўнгра агар кейинги кетма-кет 3 кун давомида НМС >1х109/л бўлса Зарсио бекор қилинади\nАгар даволаш вақтида НМС <1х109/л гача пасайса, Зарсионинг дозаси яна юқорида келтирилган схемага мувофиқ оширилади\nҚўллаш усули: Зарсио 30 минут давомидаги қисқа вена ичига инфузия ёки 24 соат давомидаги давомли тери остига ёки вена ичига инфузия кўринишида юборилади. Зарсиони 20 мл 5% ли глюкоза эритмасида суюлтириш керак.\nҚоннинг периферик ўзак хужайраларини (ҚПЎХ) ишлаб чиқарилишини жалб этиш\nКейинги ҚПЎХ ни аутологик трансплантацияси билан миелосупрессив ёки миелобластив даволанаётган пациентлар\nҚПЎХ ни ишлаб чиқарилишини жалб этиш учун монотерапия сифатида Зарсио қўлланганида тавсия этиладиган доза кетма-кет 5-7 кунлар давомида суткада 1 млн. ТБ/кг (суткада 10 мкг/кг) ташкил қилади. 5-нчи ва 6-нчи кунлари 1-2 сеанс лейкаферез ўтказилади. Айрим ҳолларда қўшимча 1 сеанс лейкаферез ўтказилади. Лейкафарез якунлангунича Зарсионинг дозасини ўзгартириш мумкин эмас.\nМиелосупрессив химиотерапиядан кейин ҚПЎХ ишлаб чиқарилишини жалб этиш учун Зарсионинг тавсия этиладиган дозаси суткада 0,5 млн. ТБ/кг (суткада 5 мкг/кг) ҳар куни, химиотерапия курси якунланганидан кейинги биринчи кундан бошлаб, то нейтрофилларнинг сони кутилган надирдан ўтмагунича ва нормага етмагунича. Лейкаферезни НМС <0,5 х 109/л дан > 5 х 109/л гача ошгунича давр давомида ўтказиш керак. Жадал химиотерапия олмаётган пациентларда 1 сеанс лейкаферез ўтказилади. Алоҳида ҳолларда лейкаферезнинг қўшимча сеансларини ўтказиш тавсия этилади.\nҚПЎХ ни аллоген трансплантацияси олдидан соғлом донорлар\nСоғлом донорларда ҚПЎХ ни аллоген трансплантацияси олдидан ҚПЎХ ни ишлаб чиқарилишини жалб этиш учун Зарсионинг тавсия этиладиган дозаси тери остига кетма-кет 4-5 кун давомида суткада 1 млн. ТБ/кг ни (суткада 10 мкг/кг) ташкил қилади. Лейкаферез 5-нчи кундан бошлаб ўтказилади ва зарурати бўлганида реципиентнинг тана вазнига 4х106 CD34+ хужайра/кг олиш мақсадида 6-нчи кунгача давом эттирилади.\nЮбориш усули: Кейинги ҚПЎХ ни аллоген трансплантацияси билан миелосупрессив ёки миелоаблатив даволаш ўтказилаётган пациентларда ҚПЎХ ни ишлаб чиқарилишини жалб этиш учун Зарсионинг тавсия этиладиган дозаси шунингдек 24 соат давомидаги давомли тери остига инфузия ёки кетма-кет 5-7 кун давомида бир ҳар кунлик тери остига инъекция кўринишида хам юборилиши мумкин.\nЗарсио 20 мл 5% ли глюкоза эритмасида суюлтирилади.\nОғир сурункали нейтропения (ОСН)\nЮбориш усули: Зарсио тери остига инъекциялар кўринишида юборилади.\nТавсия этиладиган бошланғич доза суткада 1,2 млн. ТБ/кг (суткада 12 мкг/кг) бир марта ёки бўлинган дозаларда.\nИдеопатик ва периодик нейтропения\nТавсия этиладиган бошланғич доза суткада 0,5 млн. ТБ/кг (суткада 5 мкг/кг) бир марта ёки бўлинган дозаларда.\nЗарсио дозасини танлаш\nЗарсио ҳар куни нейтрофиллар миқдорини кўрсатгичи 1,5 х 109/л га етгунича ва турғун ошгунича ҳар куни юборилади. Терапевтик самарага эришилгандан кейин бу даражани тутиб туриш учун минимал самарали доза аниқланади. Нейтрофилларнинг керакли миқдорини тутиб туриш учун Зарсиони ҳар куни давомли юбориш талаб этилади.\nДаволашни 1-2 ҳафтасидан кейин даволашнинг самарадорлигига қараб дозани икки марта ошириш ёки ярмига камайтириш мумкин. Кейинчалик ҳар 1-2 ҳафтада нейтрофилларинг ўртача миқдорини 1,5 х 109/л дан 10 х 109/л гача доирасида тутиб туриш учун дозага шахсий равишда тузатиш киритиш ўтказилади. Оғир инфекциялари бўлган пациентларда доза тезроқ ошириладиган схемани қўллаш мумкин. Даволашга ижобий жавоб берган 97% пациентларда, тўлиқ терапевтик самара суткада 24 мкг/кг гача дозалар буюрилганида кузатилади. ОСН бўлган пациентларда суткада тана вазнига 2,4 млн. ТБ/кг дан (суткада\n24 мкг/кг) кўпроқ дозаларда буюрилганида Зарсионинг узоқ муддатли хавфсизлиги аниқланмаган.\nНейтрофилларнинг сонини тикланиши\nЗарсионинг тавсия этиладиган бошланғич дозаси, нейтрофиллар сони нормаллашгунича (НМС > 2 х 109/л) дозани максимал суткада 0,4 млн. ТБ/кг гача (суткада 4 мкг/кг) ошириш билан суткада 0,1 млн. ТБ/кг ни (суткада 1 мкг/кг) ташкил қилади. Нейтрофиллар сонини нормаллашиши одатда 2 кун ўтгач юз беради.\nКам ҳолларда (<10% пациентларда) нейтрофиллар сонини тикланиши учун Зарсионинг дозаси суткада 1 млн. ТБ/кг гача (суткада 10 мкг/кг) оширилиши мумкин.\nНейтрфилларнинг нормал сонини тутиб туриш\nРеверсив нейтропенияга эришилгандан кейин, нейтрофилларнинг нормал сонини тутиб туриш учун минимал самарали доза аниқланиши керак. Дозалашни суткада 30 млн. ТБ/кг дан (суткада 300 мкг/кг) навбатлаш учун дозага бошланғич тузатиш киритиш тавсия этилади. Кейин дозага тузатиш киритиш керак бўлиши мумкин, у нейтрофиллар миқдорини > 2х109/л да тутиб туриш учун, пациентнинг НМС бўйича аниқланади. Клиник тадқиқотларда, ҳафтанинг 1-7 кунларида суткада 30 млн.ТБ/кг (суткада 300 мкг/кг) дозалаш НМС >2х109/л тутиб туриш учун талаб этилган, доза ҳафтада 3 кун ўртача тез-тезликда юборилади.\nДавомли юбориш НМС > 2х109/л да тутиб туришни талаб қилиши мумкин.\nБуйраклар/жигар фаолиятини бузилишлари бўлган пациентлар\nОғир буйрак ёки жигар етишмовчилиги бўлган пациентларда дозага тузатиш киритиш талаб этилмайди, чунки уларнинг фармакокинетик ва фармакодинамик кўрсатгичлари соғлом кўнгилликлардагилар билан ўхшаш.\nОТН ва хавфли ўсмалари бўлган болалар\nОТН синовида ўрганилган 65% пациентлар 18 ёшгача бўлганлар. Бу ёш гуруҳи учун даволашнинг самарадорлиги аниқ бўлган, гуруҳ туғма нейтропенияси бўлган кўпчилик пациентларни ўз ичига олган. ОТН дан даволанган болалардаги хавфсизлик профилларида фарқлар кузатилмаган.\nКлиник тадқиқотларнинг маълумотлари, Зарсионинг хавфсизлиги ва самарадорлиги цитотоксик химиотерапияни олаётган катталарда ҳам болаларда ҳам бир хил эканлигини кўрсатади.\nБолалар учун дозалаш бўйича тавсиялар миелосупрессив химиотерапияни олаётган катталардаги кабидир.\nКлиник тадқиқотлардаги кекса ёшдаги пациентларнинг сони чекланганлиги туфайли, кекса пациентларда Зарсиони қўллаш буйича алоҳида тавсиялар йўқ. Бу гуруҳ пациентларида қўшимча тадқиқотлар ўтказилмаган.\nЗарсиони 5% ли (50 мг/мл) глюкоза эритмасида суюлтириш керак.\nСуюлтириш бевосита юбориш олдидан ўтказилади, лекин 0,2 млн. ТБ/кг (2 мкг/кг) дан кам охирги концентрациягача суюлтириш тавсия этилмайди.\n1,5 млн.ТБ/кг кам концентрацияга суюлтиришда 2 мг/мл концентрацияга эришилгунча одам зардоб альбуминини қўшимча қўшиш керак. Масалан: 20 мл эритма ҳажм и ва 30 млн. ТБ/кг дан (300 мкг) кам Зарсионинг умумий дозасига эришиш учун қўшимча 0,2 мл 20% ли одам зардоби альбуминини (200 мг/мл, Европа Фармакопеяси) қўшиш керак.\nЗарсио 5% ли (50 мг/мл) глюкоза эритмасида суюлтирилганида шиша ва турли платмассалар билан, шу жумладан поливинилхлорид, полиолефин (полипропилен ва полиэтиленнинг сополимери) ва полипропилен, мутаносиб.\nЗарсиони натрий хлориди эримаси ва, 5% ли глюкоза эритмасидан ташқари, бошқа дори воситалари билан суюлтириш мумкин эмас.\nИгнани олдиндан химояловчиси билан олдиндан тўлдирилган шприцни ишлатиш\nИгнани олдиндан ҳимояловчиси инъекциядан кейин, игна билан шикастланишни олдини олиш учун, игнани ўраб олади. Бу шприцни нормал ишлашига таъсир қилмайди. Хамма доза юборилмагунча ва поршенни кейинга суриш мумкин бўлмагунича поршенга секин ва биртекис босинг. Поршенга босимни сақлаб, пациентдан шприцни олинг. Поршень бўшашганида, игнани олдиндан химоя қилувчиси игнани ёпади.\nҲар бир шприц фақат бир марта қўллаш учун мўлжалланган ва очилганидан кейин дарҳол ишлатилиши керак. Агар эритма дарҳол ишлатилмаган холда, фойдаланувчи сақлаш давомийлиги ва шароитига жавобгар бўлади.\nСақлаш ва амбулатор қўллаш даврида пациент Зарсиони совутгичдан чиқариб олиши ва хона хароратида (25оС дан юқори бўлмаган) 72 соатгача сақлаши мумкин. 72 соат ўтгач Зарсиони қўллаш ёки совутгичда сақлаш мумкин эмас, уни утилизация қилиш керак.\nУтилизация ва бошқача ишлов беришдага эҳтиёткорликнинг алоҳида чоралари\nЗарсио ва/ёки унинг чиқиндилари махаллий талабларга мувофиқ утилизация қилиниши керак.\nИшлатиш олдидан эритмани визуал текшириш керак. Фақат ёт заррачалари бўлмаган тиниқ эритмалар ишлатилиши керак. Манфий хароратларнинг тасодифий таъсири Зарсионинг турғунлигига салбий таъсир кўрсатмайди.\nЗарсио консервантлар сақламайди. Микробли контаминациянинг мумкин бўлган хавфи туфайли, Зарсио шприцлари фақат бир марта ишлатиш учун мўлжалланган.\nХавфсизлик профилини хулосаси\nОнкологик беморлардаги клиник тадқиқотлар вақтида энг кўп учрайдиган ножўя таъсирлари орасида, 10% пациентларда кучсиз ва ўртача ва 3% кучли мушак-скелет оғриғи қайд этилган.\nШунингдек “трансплантат хўжайинга қарши” (GvHD) реакция қайд этилган.\nСоғлом донорларда ҚПЎХ энг кўп учрайдиган ножўя таъсирлари орасида мушак-скелет оғриғи қайд этилган. Зарсио қўлланганидан кейин донорларда лейкоцитоз ва тромбоцитопения, шунингдек лейкаферез аниқланган. Шунингдек спленомегалия ва талоқнинг спонтан ёрилиш ҳоллари ҳам қайд этилган. Талоқнинг спонтан ёрилишини бир неча ҳоллари ўлим билан якунланган.\nОТН бўлган пациентлар орасида, Зарсиони қўллаш билан боғлиқ бўлган энг кўп учрайдиган ножўя таъсирлардан суяк оғриғи, умумий мушак-скелет оғриғи ва спленомегалия аниқланган. Миелодиспластик синдромлар (МДС) ёки лейкоз туғма нейтропенияси бўлган, Зарсио қабул қилган пациентларда ривожланган.\nКапиллярларнинг юқори ўтказувчанлиги синдроми ривожланиши ҳақида кўп бўлмаган хабарлар тушган, цитотоксик химиотерапияни олган, хавфли ўсмалари бўлган пациентларда талаб этилган даволаш кеч буюрилганида (≥1/1000 дан <1/100 гача), шунингдек рчГ-КСФ юборилганидан кейин периферик қондаги ўтмишдош-хужайраларнинг ишлаб чиқарилишини жалб этишини ўтаётган соғлом донорларда ҳам, у ҳаёт учун хавфли бўлиши мумкин.\nОИТВ инфекцияси бўлган пациентларда клиник тадқиқотлар вақтида, Зарсиони қўллаш билан боғлиқ бўлган ножўя таъсирлари орасида, мушак-скелет оғриғи, суяк оғриғи ва мушакларда оғриқ аниқланган.\nҚуйидаги маълумотлар клиник тадқиқотлар вақтида ва спонтан хабарлар йўли билан қайд этилган ножўя таъсирларни таърифлайди. Ҳар бир гуруҳда ножўя таъсирларнинг тез-тезлиги жиддийлигининг пасайиши тартибида берилган. Маълумотлар бу гуруҳ пациентларидаги ножўя таъсирларнинг турли профилини акс эттириб, хавфли ўсмалари бўлган пациентлар, ҚПЎХ ни ишлаб чиқарилишини жалб этилишидаги соғлом донорларда, ОИТВ ва ОТН бўлган пациентлар учун алоҳида берилган.\nЖуда тез-тез (>1/10)\nқонда сийдик кислотасининг миқдорини ошиши, қон лактатида дегидрогеназа миқдорини ошиши, иштаҳани пасайишиа\nоғиз-халқумда оғриқа, йўтала, диспиоэ\nқусиша, қабзията, кўнгил айнишиа\nгамма-глютамилтрансферазани ошиши, қонда ишқорий фосфатаза даражасини ошиши\nшиллиқ қаватни яллиғланишиа\nдори воситасига юқори сезувчанлика\nўроқсимон хужайралар кризиси3\n“трансплантат хўжайинга қарши” реакциясиb\nсуюқлик алмашинувини бузилиши\nкапиллярлар ўтказувчанлигини ошиши синдромиа\nўткир нафас етишмовчилиги синдромиа\nўпкаларнинг интерстициал касаллигиа\nўпкадан қон кетишиа\nревматоид артритни зўрайиши\nсийдик чиқарилишини бузилиши\nbСуяк кўмигини аллоген трансплантациясидан кейин пациентларда GvHD ва ўлим ҳоллари ҳақида ҳисоботлар тушган (с бўлимга қаранг)\nсСуяк оғриғи, белда, бўғимларда, мушакларда, оёқ-қўлларда оғриқ, мушак-скелет оғриғи, кўкракда скелет-мушак оғриғи, бўйин оғриғи\nБу dҲолатлар суяк кўмигининг трансплантациясини ёки периферик қоннинг ўтмишдош-хужайраларининг ишлаб чиқарилишини жалб этишини ўтказган пациентлардаги пост-маркетинг тадқиқотлар вақтида кузатилган.\nБу еҲолатлар клиник синовлар шароитларида кузатилган.\nСоғлом донорларда ҚПЎХ ишлаб чиқарилишини жалб этилишидаги клиник тадқиқотлар вақтидаги ножўя таъсирлари\nқонда лактатдегидрогеназа миқдорини ошиши\nқонда ишқорий фосфатазани ошиши\nТез-тез эмас (≥1/1000 дан <1/10 гача)\nгиперурикемия (қонда сийдик кислотасининг миқдорини ошиши)\n*Суяк оғриғи, белда, бўғимларда, мушакларда, оёқ-қўлларда оғриқ, мушак-скелет оғриғи, кўкракда скелет-мушак оғриғи, бўйин оғриғи\nОТН бўлган пациентлардаги клиник тадқиқотлар вақтидаги ножўя таъсирлари\nқонда глюкоза даражасини пасайиши\nинъекция жойида реакция\nОИТВ бўлган пациентлардаги клиник тадқиқотлардаги ножўя реакциялар\nАлоҳида ножўя таъсирларининг таърифи\nСуяк кўмигини аллоген трансплантациясидан кейин рчГ-КСФ қабул қилган пациентларда “трансплантат хўжайинга қарши” реакцияси ва ўлим ҳоллари ҳақида ҳисоботлар тушган.\nрчГ-КСФ ишлатилган пост-маркетинг даврда капиллярларнинг юқори ўтказувчанлиги синдроми ҳоллари қайд этилган. Улар, одатда, бир неча химиотерапевтик воситаларни қабул қилаётган ёки илгари қабул қилган оғир хавфли ўсмалари ва сепсиси бўлган пациентларда пайдо бўлган.\nРандомизация қилинган плацебо-назоратли клиник тадқиқотлар вақтида, Зарсио ишлатилганида цитотоксик химиотерапия билан боғлиқ бўлган нохуш реакциялар тез-тезлигини ошиши аниқланмаган. Шу клиник тадқиқотлар вақтида, Зарсио/химиотерапия ва плацебо/химиотерапия олган пациентларда ножўя таъсирлар бир хил тез-тезликда пайдо бўлган, ва кўнгил айниши ва қусиш, алопеция, диарея, чарчоқлик, анорексия (иштаҳани пасайиши), шиллиқ қаватини яллиғланиши, бош оғриғи, йўтал, тошма, кўкракда оғриқ, астения, оғиз-халқумда оғриқ ва қабзиятни ўз ичига олган.\nПостмаркетинг даври вақтида Зарсио қабул қилган пациентларда терили васкулит қайд этилган. Клиник синовларнинг маълумотлари асосида учраш-тезлиги, тез-тез эмас сифатида баҳоланади.\nПостмаркетинг даврида Свит синдроми (ўткир фебрил дерматоз) ҳоллари хабар берилган. Клиник синовларнинг маълумотлари асосида тез-тезлиги, тез-тез эмас сифатида баҳоланади.\nКлиник тадқиқотлар вақтида ва постмаркетинг даврида ўпкаларга ножўя таъсири қайд этилган, ўпкаларнинг интерстициал касаллиги, шу жумладан ўпкаларнинг шиши ва ўпкаларнинг инфильтрацияси, айрим ҳолларда нафасни бузилиши ёки ўткир респиратор дистресс-синдроми (ARDS) билан, улар ўлимга олиб келиши мумкин.\nЗарсио буюрилганидан кейин спленомегалия ва талоқни ёрилишини тез-тез бўлмаган ҳоллари хабар берилган. Талоқнинг ёрилишини айрим ҳоллари ўлимга олиб келган.\nЮқори сезувчанлик реакциялари, анафилаксия, тошма, аллергик тошма, ангионевротик аллергик шиш, қийинлашган нафас ва паст артериал босим даволашни бошланғич ёки кейинги босқичида, клиник тадқиқотлар вақтида ва постмаркетинг даври вақтида қайд этилган. Умуман, хабарлар кўпроқ вена ичига юборилганидан кейин тушган. Айрим ҳолларда, Зарсиони қўллаш синама қайта тикланганида симптомлар такрорланган, бунинг асосида сабаб-оқибат алоқаси ҳақида тахмин қилиш мумкин. Агар жиддий аллергик реакция ривожланса, Зарсиони қўллашни тўхтатиш керак.\nПастмаркетинг даври вақтида ўроқсимон хужайраларнинг касалликлари бўлган пациентларда ўроқсимон хужайраларнинг кризисини алоҳида ҳоллари қайд этилган. Клиник синовларнинг маълумотлари асосида учраш-тезлиги, тез-тез эмас сифатида баҳоланади.\nОнкологик беморларда Зарсио қўлланганидан кейин сохта подагра ҳоллари қайд этилган. Клиник синовларнинг маълумотлари асосида учраш-тезлиги, тез-тез эмас сифатида баҳоланади.\nҚПЎХ ишлаб чиқарилишини жалб этилгандаги соғлом донорлар\nСоғлом донорларда ва рчГ-КСФ юборилганидан кейин пациентларда спленомегалиянинг тез-тез, бироқ умуман симптомсиз ҳоллари ва талоқнинг тез-тез бўлмаган спонтан ёрилиш ҳоллари қайд этилган.\nЎпка ножўя таъсирлари (қон туфуриш, ўпкадан қон кетиши, ўпкаларнинг инфильтрацияси, қийинлашган нафас ва гипоксия) қайд этилган. Артрит симптомларининг зўрайишини тез-тез бўлмаган ҳоллари аниқланган.\nЛейкоцитоз (лейкоцитлар > 50х199/л) 41% пациентларда қайд этилган, вақтинчалик тромбоцитопения эса (тромбоцитлар < 100х199/л) Зарсио лейкаферез қўлланганидан кейин 35% донорларда қайд этилган.\nОТН бўлган пациентларда\nНожўя таъсирлари, шу жумладан спленомегалияни аниқланган, у айрим ҳолларда тромбоцитопенияга ривожланиши мумкин.\nЭҳтимол Зарсио билан даволаш билан боғлиқ бўлган ножўя таъсирлари ва одатда ОТН бўлган пациентларда пайдо бўлувчи, инъекция жойидаги реакция, бош оғриғи, гепатомегалия, бўғимларда оғриқ, алопеция, остеопороз ва тошмани ўз ичига олган.\nДавомли қўлланганида ОТН бўлган пациентларнинг 2% терили васкулит қайд этилган.\nОИТВ бўлган пациентларда\nЗарсиони қўллаш билан боғлиқ бўлган спленомегалия, 3% пациентларда аниқланган. Хамма ҳолларда шифокор ташрифи вақтида симптомлари енгил ёки ўртача, клиник жиҳатдан эса хавфсиз бўлган; пациентларда гиперспленик синдром бўлмаган, спленэктомия ўтказилмаган. ОИТВ инфекцияси бўлган беморларда тез-тез учраши ва ОИТС бўлган кўпчилик пациентларда турли даражада мавжудлиги туфайли, бунда Зарсиони қўллаш билан алоқаси аниқланмаган.\nБолалардаги клиник тадқиқотларнинг маълумотлари, цитотоксик химиотерапияни олаётган катталар ва болалардаги Зарсионинг хавфсизлиги ва самарадорлиги ўхшашлигини кўрсатади, шунинг учун катталар ва болаларда Зарсионинг фармакокинетикасида фарқлар йўқ. Якка ножўя таъсири мушак-скелет оғриғи ҳисобланади, катталардаги бундай самарадан фарқ қилмайди.\nБолаларни даволашда Зарсиони кейинги бахолаш бўйича маълумотлар етарли эмас.\nЦитотоксик химиотерапияни олаётган 65 ёшдан ошган пациентлар орасида ёшроқ катта пациентлар (>18 ёш) билан солиштирганда хавфсизлиги ёки самарадорлигида умумий фарқлар йўқ.\nШунингдек клиник тадқиқотлар вақтида, кексалар ва ёш катта пациентлар орасида фарқлар аниқланмаган. Бошқа тасдиқланган кўрсатмаларни даволашда кексаларда Зарсиони қўллашни бахолаш учун етарли бўлмаган миқдорда маълумотлар бор.\nОТН бўлган болалар\nЗарсио қабул қилаётган, оғир сурункали нейтропенияси бўлган болаларда суяк тўқимаси зичлигини пасайиши ва остеопороз ҳоллари қайд этилган. Клиник синовларнинг маълумотлари асосида учраш-тезлиги, тез-тез сифатида бахоланади.\nГумон қилинган ножўя таъсирлари ҳақида ҳисоботлар\nЗарсио қайд этилганидан кейин гумон қилинган ножўя таъсирлари ҳақида ҳисоботлар бериш мухимдир. Бу дори воситасининг фойда/хавф кўрсатгичини мониторингини ўтказишни давом эттьириш имкониятини беради. Тиббиёт ходимлари ҳисоботни миллий тизими орқали ҳар қандай гумон қилинган ножўя таъсири ҳақида хабар берадилар.\nфаол моддаги ёки ҳар қандай бошқа ёрдамчи моддаларига юқори сезувчанлик\nянги туғилган чақалоқлик даври (биринчи 4 ҳафта)\nмиелодиспластик синдром (МДС) ва сурункали миелолейкоз\nфруктозани наслий ўзлаштираолмасликда (сорбитол сақлайди) қўллаш мумкин эмас.\nМиелосупрессив цитотоксик химиотерапевтик воситаларни юбориш куни Зарсиони қўллаш хавфсизлиги ва самарадорлиги аниқланмаган. Бўлинаётган миелоид хужайраларни миелосупрессив цитотоксик химиотерапияга сезувчанлиги туфайли, Зарсиони бу химиотерапевтик препаратларни юборишдан 24 соат олдинги ёки кейинги интервалда буюриш тавсия этилмайди. Зарсио ва 5-фторурацил бир вақтда қўлланганида нейтропения кучайиши мумкин.\nКлиник тадқиқотларда ўсишни бошқа гемопоэтик омиллари ва цитокинларнинг мумкин бўлган ўзаро таъсири хали ўрганилмаган.\nЛитий нейтрофилларнинг ажралиб чиқишини рағбатлантиришини ҳисобга олиб, Зарсионинг таъсири кучайиши мумкин. Бу ўзаро таъсир текширилмаган, лекин унинг нохуш кейинги таъсирлари ҳақида маълумотлар йўқ.\nДозалашнинг белгиланган тартибларидан ташқари цитотоксик химиотерапиянинг дозаларини ошириш учун Зарсиони буюриш мумкин эмас.\nОғир туғма нейтропенияси бўлган, лейкемия ривожланган ёки лейкемия ривожланишини симптомлари бўлган пациентларга Зарсиони буюриш мумкин эмас.\nХужайраларни хавфли ўсиши\nрчГ-КСФ in vitro шароитда миелоид хужайраларнинг ўсишини рағбатлантириши мумкин. Миелодиспластик синдроми (МДС) ва сурункали миелолейкози бўлган пациентларда Зарсиони қўллашнинг хавфсизлиги ва самарадорлиги аниқланмаган, шунинг учун бу касалликларда уни қўллаш тавсия этилмайди. Даволашни бошлаш олдидан сурункали миелолейкозни бласт-трансформацияси ва ўткир миелолейкоз орасида дифференциал диагнозни синчиклаб ўтказиш талаб этилади.\nИккиламчи ўткир миелоцитар лейкози (ЎМЛ) бўлган пациентлар учун Зарсионинг хавфсизлиги ва самарадорлиги бўйича маълумотлар чекланганлиги туфайли, Зарсиони эҳтиёткорлик билан буюриш керак. Нормал цитогенетик профилили [t(8; 21), t(15; 17) inv(16)] 55 ёшлигача бўлган ЎМЛ ли пациентларга биринчи марта буюрилган Зарсионинг хавфсизлиги ва самарадорлиги аниқланмаган.\nОнкологик беморлардаги эҳтиёткорликнинг махсус чоралари\nЗарсио қўлланганидан кейин спленомегалия ва талоқнинг ёрилишини кўп бўлмаган ҳоллари ҳақида хабар берилган. Талоқ ёрилишини бир неча ҳоллари ўлим билан якунланган. Зарсиони қабул қилаётган пациентлар, қоринни чап юқори қисмида ва/ёки елка учида оғриқ ҳақида хабар берганларида, талоқни катталашиши ёки талоқни ёрилишига текширишлари керак.\nЗарциони тана вазнига 0,3 млн. ТБ/кг (0,0003 мг/кг) дан кўпроқ суткалик дозада қабул қилаётган 5% дан камроқ пациентларда қондаги лейкоцитларнинг миқдори 100х109/л га етади ёки ундан ошади. Бундай оғирлик даражасидаги лейкоцитозни ривожланиши билан бевосита боғлиқ бўлган бирон-бир ножўя таъсирлар ҳақида маълумотлар йўқ. Лекин оғир лейкоцитоз билан боғлиқ бўлган хавф эҳтимолини ҳисобга олиб, Зарсио билан даволаниш вақтида мунтазам лейкоцитлар сонини назорат қилиш керак. Агар лейкоцитларнинг сони кутилган надирга эришганидан кейин 50х109/л дан ошса, дархол Зарсиони қўллашни бекор қилиш керак. Агар Зарсио ҚПЎХ ишлаб чиқарилишини жалб этиш учун қўлланаётган бўлса, уни бекор қилиш ёки лейкоцитлар сони > 70х109/л гача ошганида дозани қисқартириш керак.\nЎтказилаётган химиотерапияда дозани ошириш билан боғлиқ бўлган хавф\nХимотерапевтик воситаларнинг юқори дозаларини қабул қилаётган хавфли ўсмалари бўлган пациентларни даволашда алоҳида эҳтиёткорликка риоя қилиш керак, чунки юқори дозаларни қўллашни касалликни якунига аҳамиятли қўшимча самараси тасдиқланмаган, лекин юрак-қон томир тизимига, нафас аъзоларига, нерв тизимига ва терига яққолроқ токсик таъсирининг эҳтимоли юқори\nЗарсио билан даволаш, миелосупрессив химиотерапия билан боғлиқ бўлган тромбоцитопения ва анемияни олдини олмайди. Химиотерапевтик воситаларнинг юқорироқ дозалари қўлланган холда (масалан, буюрилган схемаларга мувофиқ тўлиқ дозалари), оғир тромбоцитопения ва анемия хавфи ошади. Қоннинг клиник таҳлили кўрсатгичларини: гематокрит ва тромбоцитлар сонини мунтазам назорат қилиш тавсия этилади. Бир компонентли ёки мажмуавий химиотерапевтик воситалар қўлланганида алоҳида эҳтиёткорликка риоя қилиш керак, улар оғир тромбоцитопения чақириши мукин.\nҚПЎХ фильграстим- ишлаб чиқарилишини жалб этилганида, миелосупрессив ёки миелобластив химиотерапия билан боғлиқ бўлган тромбоцитопениянинг оғирлик даражасини ва давомийлигини камайиши аниқланган.\nЭҳтиёткорликнинг бошқа чоралари\nМиелоид ўтмишдош-хужайралар миқдори аҳамиятли пасайган пациентларда Зарсионинг самарадорлиги ўрганилмаган. Зарсио асосан, нейтрофилларнинг ўтмишдош-хужайраларига таъсир қилиш йўли билан нейтрофиллар сонини оширади. Шунинг учун ўтмишдош-хужайралар сони паст бўлган пациентларда (масалан, жадал нурли даволаш ёки химиотерапия натижасида, ёки суяк кўмигини ўсма хужайралари билан инфильтрацияси оқибатида) ҳосил бўлаётган нейтрофилларнинг сони паст бўлиши мумкин. Суяк кўмигини аллоген трансплантациясидан кейин рчГ-КСФ олган пациентларда “трансплантат хўжайинга қарши” реакциясини ривожланиши ва ўлим билан якунланиш ҳақида маълумотлар бор.\nБир пациентлар популяцияси чегараларида ишлаб чиқарилишини жалб этишни тавсия этилган икки усулларини (фақат Зарсио ёки миелосупрессив химиотерапия билан бирга) солиштириш мақсадида проспектив рандомизация қилинган тадқиқотлар ўтказилмаган. Алоҳида пациентлар ва CD34 хужайраларни лаборатор таҳлили орасида фарқлар даражасини турли текширишлар орасида бевосита қиёслашни ўтказиш қийин. Шунинг учун маълум усулни тавсия этиш қийин. Ишлаб чиқарилишини жалб этиш усулини алоҳида пациентни даволашни умумий мақсадини ҳисоби билан танлаш керак.\nЦитостатик воситалар билан олдинги даволаш\nИлгари жадал миелосупрессив даволаш ўтказилган пациентларда, ҚПЎХ ни ишлаб чиқарилишини жалб этиш учун Зарсио дори воситасини қўллаш фонида, тавсия этилган минимал даражагача етарли (>2х109/л CD34 – хужайра/кг) ёки тромбоцитларнинг тикланиш тезлигини ошиши учун ҚПЎХ сонини ошиши юз бермаслиги мумкин.\nАйрим цитотоксик воситалар гемопоэзнинг ўтмишдош-хужайраларига нисбатан алоҳида токсикликка эга ва уларнинг ишлаб чиқарилишини жалб этилишига салбий таъсир кўрсатишлари мумкин. Мелфалан, карбоплатин ёки кармустин каби цитотоксик воситаларни давомли қўллаш, натижаларни ёмонлашишига олиб келиши мумкин. Лекин мелфалан, карбоплатин ёки кармустинни Зарсио билан бир вақтда қўллаш ҚПЎХ ни ишлаб чиқарилишини жалб этишда самарадор. Агар ҚПЎХ ни трансплантация қилиш роежалаштирилаётган бўлса, пациентни даволашни эрта босқичида ўзак хужайраларнинг ишлаб чиқарилишини жалб этишни ўтказиш тавсия этилади. Химотерапевтик воситаларнинг юқори дозаларини қўллашгача бундай пациентларда фаолланган ўтмишдош-хужайраларнинг сонига алоҳида эътибор бериш керак. Агар ишлаб чиқарилишини жалб этишнинг натижалари юқорида келтирилган мезонларга мувофиқ етарли бўлмаса, ўтмишдош-хужайраларни ишлатишни талаб қилувчи даволашнинг муқобил усулларини қўллашни кўриш керак.\nҚоннинг периферик ўзак хужайралари миқдорини бахолаш\nЗарсиони қўллаш фонида пациентларда ишлаб чиқарилишини жалб этилган ҚПЎХ сонини бахолашда, миқдорий аниқлаш усулига алоҳида эътибор бериш керак. CD34+ хужайралар миқдори бўйича оқимли-цитометрик таҳлил натижалари, танланган усулга қараб фарқланади, ва шунинг учун турли лабораторияларда текширишлар ўтказишда олинган натижаларни эҳтиёткорлик билан интерпретация қилиш керак.\nСтатистик таҳлил, химиотерапевтик воситаларнинг юқори дозалари қўлланганидан кейин, реинфузияга киритилган сони ва тромбоцитлар сонини тикланиш тезлиги орасида мураккаб, лекин турғун ўзаро таъсир мавжудлигини кўрсатади. CD34+ хужайра/кг нинг минимал миқдори >2х109/л гематологик кўрсатгичларни етарли тикланишига олиб келади ва чоп этилган маълумотлар асосида тавсия этилган. Кўрсатилган қийматдан ортиқ CD34+ хужайраларнинг миқдори тезроқ нормаллашиш билан бирга кечади, агар хужайраларнинг миқдори бу даражага етмаса, қон кўрсатгичларининг тикланиши секинроқ юз беради.\nҚПЎХ ги аллоген трансплантациясини ўтказиш олдидан соғлом донорлар\nҚПЎХ ни ишлаб чиқарилишини жалб этиш соғлом донорлар учун бевосита клиник натижага эга эмас ва фақат ўзак хужайраларни аллоген трансплантацияси мақсадида ўтказилиши мумкин.\nҚПЎХ ни ишлаб чиқарилишини жалб этиш гематологик кўрсатгичларга ва инфекцион касалликларнинг мавжудлигига алоҳида эътибор билан, фақат ўзак хужайраларни донорлиги бўйича стандарт клиник ва лаборатория мезонларига мувофиқ келувчи донорларга буюрилиши мумкин.\nЗарсиони қўллашнинг хавфсизлиги ва самарадорлиги 16 ёшгача бўлган ва 60 ёшдан ошган соғлом донорларда ўрганилмаган.\nЗарсиони буюриш ва лейкоферез ўтказишдан кейин ўткинчи тромбоцитопения (тромбоцитларнинг миқдори <100х109/л) 35% донорларда кузатилади. Улар орасида лейкаферез ўтказилганидан кейин тромбоцитлар миқдори <50х109/л бўлган тромбоцитопениянинг 2 ҳолати аниқланган. Агар лейкаферезнинг бирдан ортиқ сеансини ўтказиш талаб қилинса, айниқса тромбоцитлар миқдори <100х109/л дан кам бўлган донорларнинг ҳолатини синчиклаб назорат қилиш керак; одатда, нейтрофиллар миқдори 75х109/л гача бўлганида аферез тавсия этилмайди. Антикоагулянтларни қабул қилаётган ёки гемостазнинг бузилишлари бўлган донорларда лейкаферез ўтказиш мумкин эмас.\nАгар лейкоцитларнинг миқдори >70х109/л дан ошса Зарсиони бекор қилиш ёки қўлланаётган дозани пасайтириш керак.\nҚПЎХ ни ишлаб чиқарилишини жалб этиш учун рчГ-КСФ қабул қилаётган донорларда, қоннинг клиник таҳлилининг хамма кўрсатгичларини, улар нормаллашгунича мунтазам назорат қилиш керак\nрчГ-КСФ қўллаган соғлом донорларда, ўткинчи цитогенетик ўзгаришларнинг ҳоллари аниқланган. Бу кўринишларнинг аҳамияти номаълум.\nШунга қарамасдан, донорларда хавфли миелоид клоннинг ривожланиш хавфини истисно қилиш мумкин эмас. Аферез муолажасини ўтказувчи Тиббий марказларга, узоқ муддатли давр давомида Зарсио қўллашни хавфсизлигини мониторинги мақсадида, донорлар ўзак хужайраларининг ҳолатини камида 10 йил давомида мунтазам назорат қилиш тавсия этилади.\nСпленомегалиянинг тез-тез, асосан, симптомсиз ҳоллари, шунингдек рчГ-КСФ қабул қилган соғлом донорлар ва пациентларда талоқни ёрилишини жуда кам ҳоллари ҳақида хам маълумотлар бор. Талоқнинг ёрилишини айрим ҳоллари ўлим билан бирга кечган. Шунинг муносабати билан талоқнинг ўлчамларини синчиклаб назорат қилиш керак (клиник кўрикда ва УЗИ усули билан). Қорин бўшлиғининг юқори чап қисмида ёки елканинг юқори қисмида оғриқлар бўлган донорлар ва/ёки пациентларда талоқнинг ёрилиш хавфини ҳисобга олиш керак.\nСоғлом донорларда нафас аъзоларига нохуш таъсирининг (қон туфуриш, ўпкадан қон кетиши, ўпкаларда инфильтратив ўзгаришлар, хансираш ва гипоксия) жуда кам ҳоллари аниқланган. Санаб ўтилган симптомлар борлигига гумон қилинганида Зарсиони кейинги қўллашни мақсадга мувофиқлигини ва мувофиқ даволашни буюриш заруратини кўриш керак.\nЗарсио билан рағбатлантирилган ишлаб чиқарилишини жалб этишда олинган ҚПЎХ аллоген реципиентлар\nМавжуд бўлган маълумотларга кўра, ҚПЎХ аллоген трансплантатни иммунологик ўзаро таъсири, суяк кўмигини трансплантацияси билан солиштирганда ўткир ва сурункали “трансплантат хўжайинга қарши” реакциясининг ривожланишини юқорироқ хавфи билан боғлиқ бўлиши мумкин.\nҚон хужайраларининг сони\nТромбоцитлар сонини, айниқса Зарсио билан даволашни биринчи ҳафтаси давомида жиддий назорат қилиш керак. Агар пациентда тромбоцитопения аниқланган бўлса, ва тормбоцитлар сони узоқ вақт давомида 199 000/мм3 дан камни ташкил қилса, қисқа муддатга Зарсиони бекор қилиш ёки унинг дозасини камайтириш масаласини кўриш керак.\nСинчков назоратни талаб қилувчи, қон формуласининг бошқа ўзгаришлари ҳам бўлиши мумкин, шу жумладан анемия ва миелоид ўтмишдош-хужайралар миқдорини ўткинчи ошиши.\nЎткир лейкоз ёки миелодиспластик синдромни ривожланиши\nОСН ўз вақтида ташхисини амалга ошириш, ва бу ташхисни апластик анемия, миелодисплазия ва миелолейкоз каби қон яратиш тизимининг бошқа ўзгаришларидан ажратиш керак. Даволашни бошлашгача лейкоцитар формула ва тромбоцитлар миқдорини аниқлаш билан умумий клиник таҳлил ўтказиш, суяк кўмигининг морфологияси ва кариотипни аниқлаш керак.\nКлиник тадқиқотлар вақтида Зарсио қабул қилган ОСН бўлган пациентларнинг кам қисмида (тахминан 3%) МДС ёки лейкоз кузатилган. Бу натижалар фақат туғма нейтропенияси бўлган пациентларни кузатишда олинган. МДС ва лейкоз бу ОСН нинг энг кўп учрайдиган асоратлари, ва уларни Зарсио билан даволаш билан алоқаси аниқланмаган. Цитогенетик кўрсатгичлари дастлаб ўзгармаган тахминан 12% пациентларда такрорий текширишда ўзгаришлар, шу жумладан 2 жуфт хромосомада моносмия аниқланган. Агар ОСН бўлган пациентда цитогенетик ўзгаришлар пайдо бўлса, Зарсио билан даволашни давом эттиришдан хавф ва фойда даражаси нисбатини синчиклаб бахолаш керак; МДС ёки лейкоз ривожланган холда Зарсио қўллашни бекор қилиш керак. Ҳозирги вақтда ОСН бўлган пациентларда Зарсиони давомли қўллаш цитогенетик бузилишлар, МДС ёки лейкоз ривожланишини қўзғатиши номаълум. Суяк кўмигини мунтазам (тахминан ҳар 12 ойда) морфологик ва цитогенетик текширишларини ўтказиш тавсия этилади.\nТранзитор нейтропениянинг вирусли инфекциялар каби сабабларини истисно қилиш керак. Талоқни катталашиши, Зарсиони қўллаш билан боғлиқ бўлган самара бўлиши мумкин. Клиник тадқиқотлар вақтида 31% пациентларда пальпация вақтида спленомегалия аниқланган. Рентгенографияда талоқнинг ўлчамларини катталашиши Зарсиони қўллаш бошланганидан кейин тезда аниқланади ва барқарорлашиш тенденциясига эга. Зарсионинг дозасини камайтириш талоқнинг ўлчамларини катталашишини секинлаштириши ёки тўхтатиши аниқланган; 3% пациентларда спленэктомиянинг зарурати пайдо бўлиши мумкин. Клиник кўрикда талоқнинг ўлчамларини мунтазам назорат қилиш керак.\nПациентларнинг катта бўлмаган сонида гематурия/протеинурия кузатилган. Бу кўринишларни истисно қилиш учун мунтазам сийдикнинг умумий таҳлилини назорат қилиш керак.\nЯнги туғилган чақалоқлар ва аутоиммун нейтропенияси бўлган пациентларда Зарсиони қўллашнинг хавфсизлиги ва самарадорлиги аниқланмаган.\nЗарсио қўлланганидан кейин спленомегалиянинг тез-тез ҳоллари ҳақида хабар берилган.\nЗарсио олаётган ва юқори чап қорин бўшлиғив/ёки елкадаги оғриқ ҳақида хабар берган пациентларни талоқни катталашиши ёки талоқни ёрилишига текшириш керак.\nНейтрофилларнинг мутлоқ сонини (НМС), айниқса Зарсио қўллашни биринси ҳафтасида, жиддий назорат қилиш керак. Айрим пациентларда Зарсионинг бошланғич дозасида НМС жуда тез ва аҳамиятли ошиши кузатилиши мумкин. Препаратни қўллашни биринчи 2-3 кунлари давомида ҳар куни НМС ўлчаш тавсия этилади. Кейинчалик НМС биринчи 2 ҳафта давомида минимум ҳафтада 2 марта ва сўнгра эса ҳар ҳафтада ёки тутиб турувчи даволашнинг хамма курси давомида ҳафта оралатиб текшириш керак. Зарсиони суткада 30 млн.ТБ/кг (суткада 0,300 мг) дозада қўллашда танаффус қилинганида пациентда даволаш вақтида НМС аҳамиятли ўзгаришлари кузатилиши мумкин. Минимал НМС ни (надирни) аниқлаш мақсадида Зарсиони ҳар бир қўллаш олдидан қоннинг умумий таҳлилини назоратини ўтказиш тавсия этилади.\nМиелосупрессив дори воситаларининг юқори дозаларини қўллаш билан боғлиқ бўлган хавф\nМиелосупрессив дори воситаларини қўллаш фонида тромбоцитопения ва анемия ривожланишини олдини олиш учун Зарсио қўлланмайди. Юқорироқ дозалар ёки Зарсио билан даволаш билан бирга бир неча миелосупрессив дори воситалари бир вақтда қўлланган холда, тромбоцитопения ва анемия ривожланишини хавфи ошади. Мунтазам қоннинг кенг таҳлилини назорат қилиш тавсия этилади.\nИнфекциялар ёки ўсма оқибатида миелосупрессия ривожланиши\nНейтропения оппортунистик инфекцияларда суяк кўмигининг шикастланиши билан боғлиқ бўлиши мумкин, улар микобактериал комплекс каби қўзғатувчилар ёки хавфли ўсмалар, масалан, лимфома билан чақирилади. Суяк кўмигининг яллиғланиш келиб чиқишга эга бўлган инфильтратив шикасланиши ёки хавфли ўсмаси аниқланганида, нейтропенияни даволаш учун Зарсиони қўллаш билан бир вақтда, ташхис қилинган касалликларни мувофиқ даволашни буюриш керак. Суяк кўмигининг инфекцион генезли шикастланиши ёки хавфли ўсмаси билан боғлиқ бўлган нейтропенияни даволашда Зарсиони қўллашнинг самарадорлиги аниқланмаган.\nНафас аъзоларига нохуш таъсирини, хусусан, рчГ-КСФ ни қўллаш фонида интерстициал пневмония ривожланишини кам ҳоллари ҳақида хабар берилган. Яқинда ўпканинг инфильтратив касаллигини ёки пневмонияни ўтказган пациентлар, юқори хавфга эга бўлишлари мумкин. Йўтал, тана хароратини ошиши ва хансираш каби симптомларни пайдо бўлиши, рентгенологик текширишда ўпканинг инфильтратив шикастланишини аниқланиши ва ривожланиб борувчи нафас етишмовчилишининг белгилари билан бирга, катталар респиратор дистресс-синдром (КРДС) борлигини гумон қилиш имкониятини беради. КРДС аниқланганида Зарсиони қўллаш тўхтатилади ва мувофиқ даволаш буюрилади.\nЁндош суяк патологияси ва остеопорози бўлган пациентларга, Зарсио давомли (6 ойдан кўпроқ) қўлланганида суяк тўқимасининг зичлигини мутазам назорат қилиш тавсия этилади.\nЎроқсимонхужайрали касаллиги бўлган пациентларда, баъзида ўлим билан якунланган ўткир гемолитик кризнинг (ўзгарган хужайралар сонини ошиши) ривожланиш ҳоллари аниқланган. Ўроқсимонхужайрали касаллиги бўлган пациентларга Зарсиони эҳтиёткорлик билан буюриш керак.\nСуяк тўқимасини динамикада ренгенографиясида, ўсиш омили билан даволашга жавобан, суяк кўмигининг гемопоэтик фаоллигини ошиши аниқланган. Суякларнинг рентгенографияси натижаларини таҳлилида бу маълумотларни ҳисобга олиш керак.\nЗарсио сорбитол сақлайди. Фруктозанинг ўзлаштираолмаслик билан муаммолари бўлган кам учрайдиган наслий касалликлари бўлган пациентларда қўллаш тавсия этилмайди.\nрчГ-КСФ назорати муолажасини яхшилаш учун, пациентнинг карточкасида юборилаётган препаратнинг номини аниқ ёзиш керак.\nҲомиладорликда Зарсиони қўллаш тажрибаси чекланган. Филграстимни йўлдош тўсиғи орқали ўтиши мумкинлигидан далолат берувчи кўрсатмалар мавжуд. Хайвонларда ўтказилган тадқиқотларда филграстимни қўллаш тератоген таъсири билан бирга кечмаган. Бола ташлашлар тез-тезлигини ошиши аниқланган, лекин ҳомила аномалияларининг ривожланиши аниқланмаган.\nЗарсиони ҳомиладорларга буюришда, она учун кутилаётган терапевтик самарани, ҳомила учун мумкин бўлган хавфни қиёслаб, фойда-хавф нисбатини синчиклаб бахолаш керак.\nФилграстим ёки унинг метаболитларини кўкрак сутига ўтиши аниқланмаган. Шунинг учун Зарсиони лактация даврида буюришнинг зарурати бўлганида, эмизишни тўхтатиш керак.\nЗарсио транспорт воситаларни хайдаш ва механизмларни бошқариш қобилиятига таъсир қилмайди ёки аҳамиятсиз таъсир кўрсатади.\nПрепаратни болалар ололмайдиган жойда сақланиши ва яроқлилик муддати ўтганидан кейин қўлланилмасин.\nЗарсиони дозасини ошириб борилишининг кейинги таъсири аниқланмаган. Зарсио билан даволашни тўхтатиш, айланиб юрувчи нейтрофилларни 1-7 кундан кейин нормал даражага қайтиши билан, 1-2 кун давомида 50% га пасайишига олиб келади.\n0,5 мл дан эритма (30 млн. ТБ/0,5 мл ёки 48 млн. ТБ/0,5 мл) бромбутил поршень ва зангламас пўлатдан бўлган инъекцион игна, шунингдек инъекция ўтказилганидан кейин (эҳтиётсизлик бўйича игна билан укол оқибатида жароҳатни олдини олиш учун) игна учун хавфсизликни махсус мосламаси билан таъминланган, бир марта ишлатиш учун сиғими\n1 мл рангсиз тиниқ шиша шприцда. Шприцлар контур уяли ўрамларга жойланади.\n1 ёки 5 шприцли контур уяли ўрамлар тиббиётда қўллаш бўйича йўриқномаси билан бирга картон қутига жойланади.\nЁруғликдан ҳимояланган жойда, 2оС дан 8оС гача ҳароратда (совутгичда) сақлансин.\nСуюлтирилган эритма дарҳол қўллансин, 2оС дан 8оС гача ҳароратда (совутгичда) 24 соатгача сақлашга йўл қўйилади.\nОлдингисиСедальгин - нео09.06.2018


31 октябрь, 2020, 20:58\nТеглар:Андижон | ФИФА | Украина\nУкраиналик посбон энди пулларини олишига ишоняпти.\nКеча сайтимиз орқали ФИФА “Андижон” клубини украиналик Виталий Мирний олдидаги қарздорлигини берилган мухлат бўйича бажармагани учун жазо қўллагани ва бу борада жамоа устози Бахтиёр Ҳамидуллаевнинг муносабатини ҳукмингизга ҳавола қилгандик.\nВаъда қилганимиздек, энди мазкур масаланинг бош қаҳрамони ҳисобланган украиналик дарвозабон билан билан боғландик.\n- ФИФА “Андижон” клубини жазолаб, уни учта трансфер бозорида харидларни амалга оширмаслик юзасидан қарор қабул қилди. Сиз бу қарорга қўшиласизми? Умуман, ФИФАдан қандай қарор кутгандингиз?\n- Ҳа, ФИФА “Андижон”ни учта трансфер бозоридан четлатди, ҳозирча. Агар улар яқин бир ой ичида молиявий масаладаги муаммони ижобий ҳал этадиган бўлишса, бу жазо чораси бекор қилиниши ва шартли бўлиб қолиши мумкин. Бундан ташқари, ФИФА вазият яхши томонга ўзгармайдиган тақдирда клубдан жазо тариқасида маълум миқдордаги очколарни олиб ташлаши ҳеч гап эмас. Шунинг баробарида “Андижон” нафақат легионер, балки маҳаллий ўйинчиларни ҳам таркибга қўша олмайди. Бироқ юқорида айтганимдек, улар мен билан орани очиқ қилиб, маошдан тўпланиб қолган қарзларни тўлашса, бундай жазо бекор қилинади. Қатъий жазо чорасига келсак, юқоридаги жиҳатлар чиндан ҳам “Андижон”ни қийин аҳволга тушириб қўйиши тайин. Агар шунда ҳам клуб гарданидаги вазифани бажармайдиган бўлса, жазо яна кучайтирилиб жиддий суммадаги жаримага тортилиши турган гап. Шунинг учун клуб раҳбарияти вазият чигал кўриниш олмаслигини истаса, иложи борича тезроқ мен билан ҳисоб-китоб қилиб олиши керак. Биласизми, ўзимга қолса, клуб устидан ФИФАга арз қилмасдим. Кетишимдан олдин “Андижон”нинг олдинги раҳбари билан шу масала юзасидан гаплашганман. У менга яхши муомалада бўлмаган. Шунда ҳам ўзимни босиб вазият чигал тус олмаслиги учун қарзларни ҳал қилса яхши бўлишини эслатиб қўйгандим.\n- Маълумки, клуб тепасига янги раҳбар келди. Қарзларни қайтариш юзасидан сиз ким билан гаплашдингиз? Яъни, айтмоқчиманки, бошқа раҳбарлар билан ҳам бу масалани муҳокама қилиб олдингизми?\n- Менга клуб раҳбариятидан кимдир, аниқ исм-шарифи эсимда йўғу, телеграм юбордим. У ФИФА томонидан клубга қўлланиш эҳтимоли юқори бўлиб турган жазо чораси борасидаги ҳужжатларни олганликларини маълум қилди.\n- Қарзларингиз 100 фоиз қайтарилишига ишонасизми?\n- Ҳа, бунга деярли ишончим комил. Чунки клубда вазиятдан чиқиб кетиш учун бошқа йўлнинг ўзи йўқ. Агар қарзлар тўланмаса, “Андижон”нинг аҳволи янада жиддийлашиши турган гап. Негаки, мажбурият бажарилмаса, юқорида санаб ўтган жазо чораларидан ташқари “Андижон”нинг чемпионатдаги учрашувларига қўйилмаслиги ҳам мумкин бўлади. Бу жамоанинг қайси лигада тўп суришидан қатъий назар амалда бўлаверади. Яъни, “Андижон” хоҳ Суперлигада бўлсин, хоҳ про-лигада, ўйинларга қўйилмайди.\n- Агар сир бўлмаса айтинг-чи, клубнинг сиздан бўлган қарзи қанча?\n- Қарзлар масаласига келсак, ҳар ойда у фоизлар билан ошиб бормоқда. Уларнинг нима сабабдан бу ишни пайсалга солиб келаётганларини сира тушунмаяпман. Агар “Андижон” раҳбарияти қарзни тезроқ сўндирса, бундан кейин юзага келиши мумкин бўлган жиддий муаммоларнинг олдини олган бўлади. Ҳолбуки, ҳар ойда якуний суммага беш фоиздан қўшилиб бормоқда.\n- Қарзларни қайтариш йўлида сизга ким ёрдам беряпти?\n- Украинадаги энг яхши, ўз ишини жуда пухта биладиган юрист шу иш билан шуғулланмоқда. Айнан у мен билан клуб ўртасида юзага келган можарода асосий ишларни бажаряпти.\n- Фаолиятингизда худди мана шундай ҳолатлар илгари ҳам кузатилганмиди?\n- Йўқ, бундай бўлмаган. Фақат “Андижон” билан боғлиқ муносабатда мана шунақа ҳолатга дуч келиб турибман. 10 йилдан бери профессионал савияда тўп суриб келаётган бўлсам, маошлардан тўпланиб қолган қарз билан боғлиқ мана шундай вазиятга илк бор тушдим. Илгари футболчининг қўйнини пуч ёнғоч билан тўлдиришларини сира кўрмагандим. Мени маошингни эртага оласан, индинга оласан деганча роса алдаб келишди. Бу яхши эмас. Ахир футболчини оёқлари боқади.\n- Сиз ҳозир ҳам “Черноморец”дамисиз? Яна Ўзбекистонга қайтиш ҳақида ўйламаяпсизми?\n- Йўқ, ҳозир “Черноморец”да эмасман, клубдан кетганман. Айни чоғда бирор-бир жамоа билан боғлиқ эмасман. Агар имкон туғилса тақдиримни Ўзбекистондаги клублардан бири билан жон деб боғлаган бўлардим. Чунки илгари ҳам Ўзбекистонда ўйнаш ўзимга ёқаётганини кўп айтганман. Мисол тариқасида “Нефтчи”ни оладиган бўлсам, у ерда раҳбарият ва мураббийлар штаби вакиллари ҳамда қолганлар мен билан жуда яхши муносабатда бўлишган. “Нефтчи”дан кетганимдан кейин водийнинг яна бир жамоаси – “Андижон” сафига қўшилгандим. Бахтга қарши бу клубда маошлар билан боғлиқ муаммо туфайли фаолиятим ўхшамади. Агар Ўзбекистондаги жиддий жамоалардан бири менга таклиф билан чиққудек бўлса, жон деб қабул қилардим. Биласизми, агар “Андижон”дагилар молиявий масалани ижобий ҳал этганларида у ердан кетмаган бўлардим. Энди ўзингиз бир ўйланг: ярим йил давомида бутунлай бошқа мамлакатда пулсиз қолиб кетиш кишини жуда мураккаб аҳволга тушириб қўяди-ку! Устига-устак ҳар қандай киши олти ой давомида маош олмасдан ишлашга рози бўлмайди. Шундай эмасми? “Андижон”даги фаолиятим шундай ниҳоясига етишини ўзим ҳам истамагандим.\n- “Андижон”нинг бугунги кунда қайд этаётган натижаларидан хабарингиз борми? Нима деб ўйлайсиз, клуб Суперлигадаги ўрнини сақлаб қола оладими?\n- Ҳа, хабарим бор. Клубнинг Суперлигада жон сақлаб қолишини жуда ҳам истайман. Чунки жамоадаги футболчиларни яхши биламан. Улар жуда ажойиб йигитлардир. Қолаверса, Андижондаги ишқибозлар севган жамоасини ажойиб тарзда қўллаб-қувватлашади. Бир сўз билан айтганда, клубнинг кучлилар лигасида ўз ўрнини сақлаб қолишидан умидворман. Ҳозир “Андижон”да шахсан ўзим яхши билган мураббий ишлаяпти. У асосий клубга қадар ўринбосарлар жамоасида ишлаган. Ҳамидуллаевнинг қўл остида ўринбосарлар жамоасида ҳам бир қанча учрашувларда иштирок этганман. У ўз ишини яхши биладиган мутахассисдир. Қолаверса, Бахтиёр Ҳамидуллаевнинг “Андижон” клуби учун қандай аҳамият касб этишидан хабарим бор. Чунки Ҳамидуллаев ўйинчи сифатида “Андижон”да порлаб, яхши тўпурар эканлигини барчага исботлаб берган ва юқори индивидуал натижаларни қайд этганини биламан. У инсон сифатида ҳам жуда ажойиб шахсдир. Бугунги кунда клубда сидқидилдан ишлаётган кишиларнинг “Андижон”даги ҳолат мана шундай аянчли тус олганида сира айблари йўқ. Чунки олдинги раҳбарият клубни боши берк кўчага киритиб қўйган. Андижондек шаҳарда нафақат Суперлига иштирокчиси, балки юқори ўринлар учун кураша оладиган рақобатбардош жамоаси бўлиши керак. Чунки мен ўша ерда ўйнаб юриб, клубнинг уй ўйинларида стадион мухлислар билан лиқ тўлганлигига етарлича гувоҳ бўлдим.\nҲонобод шаҳрида катта профессионал бокс кечаси ташкил қилинади\nЎтган мавсумни "Нефтчи"да бошлаган украиналик дарвозабон янги мавсумда "Андижон" шарафини ҳимоя қилиши мумкин


01:15 / 27.05.2017\nАҚШнинг собиқ давлат котиби Ҳиллари Клинтон Дональд Трампнинг президентлиги шармандалик ва импичмент билан тугаши мумкинлигини айтди. Клинтон бундай фикрни Массачусетс штатидаги Уэллесли-коллеж талабалари билан учрашувда билдириб ўтди.\nКлинтон Трампнинг номини айтмай туриб, унинг президентлиги "унга қарши терговни олиб борган одамни ўз лавозимидан четлатгандан кейин адолатга қаршилик кўрсатиши сабабли шармандалик ва импичмент билан тугаши мумкинлигини" айтган.\nКлинтон ўз нутқида Федерал қидирувлар бюросининг собиқ директори, 9 май куни Трамп томондан ўз лавозимидан бўшатилган Жеймс Комини назарда тутган.\nДональд Трамп Ҳиллари Клинтон импичмент


O‘zLiDeP Сирдарё вилоят Кенгашининг навбатдаги ҳисобот-сайлов Конференцияси бўлиб ўтди | O'zLiDeP\nO‘zLiDeP Сирдарё вилоят Кенгашининг навбатдаги ҳисобот-сайлов Конференцияси бўлиб ўтди\nТадбиркорлар ва ишбилармонлар ҳаракати – Ўзбекистон Либерал-демократик партияси Сирдарё вилоят Кенгашининг навбатдаги конференцияси бўлиб ўтди.\nТадбирда партия Сирдарё вилоят Кенгашининг ҳисобот давридаги фаолияти якунлари танқидий, таҳлилий руҳда ўтишига алоҳида эътибор қаратилди. Жумладан, партиянинг келгуси фаолиятидаги устувор вазифалар ҳам белгилаб олинди.\nКун тартибидаги биринчи масала юзасидан партия вилоят Кенгаши аппарат раҳбари Абдуқаҳҳор Ибодуллаев маъруза қилди.\n- Мамлакатимизда улкан демократик ислоҳотлар олиб борилмоқда. Бу борада Ўзбекистон Либерал-демократик партияси барча соҳаларда ибратли фаолият юритиб келмоқда, - деди Абдуқаҳҳор Ибодуллаев. - Яқинда бўлиб ўтадиган сайловларда ҳам партиядошларимиз ўзларининг қатъий позициясини яна бир бор намойиш этишга астойдил бел боғлашган.\nВилоят Кенгаши томонидан ўтган давр мобайнида ҳудудий туман ва шаҳар Кенгашлари, барча бошланғич партия ташкилотларида жами 1168 та тадбирлар ўтказилди. Маҳаллий ҳокимият, фуқаролик институти ҳамда бошқа уюшмалар билан ҳамкорликда 500 дан ортиқ тадбирлар ташкил этилди. 2016 йилда аъзолар сони 10484 нафарни, БПТлар сони эса 450 тани ташкил этган бўлса, мазкур йилнинг октябрь ҳолатига кўра партия аъзолари сони 25961 нафарни, БПТлар сони 642 тани ташкил этди. Биргина ўтган тўққиз ойда сафимизга минг нафарга яқин янги аъзо қўшилди.\nБиргина мазкур йилнинг ўтган тўққиз ойида O‘zLiDeP депутатлик гуруҳи аъзолари томонидан 400 га яқин тегишли ташкилотларга сўров чиқарилди. 60 нафарга яқин мансабдор шахснинг ҳисоботи тингланди.\nПартия Ёшлар билан ишлаш бўлими томонидан ва бошқа қатор лойиҳалар, тадбирлар, учрашувлар ташкил қилинди.\nКенгашнинг Аёлларнинг сиёсий фаоллиги ва ижтимоий мавқеини ошириш бўлими томонидан “Фаровон оила”, “Бунёдкор аёллар”, “Ишбилармон аёллар” каби лойиҳалар доирасида бир қатор ишбилармон, тадбиркор, ташаббускор аёллар кашф қилинди. Ана шулардан бири “Гули модалар уйи” корхонаси раҳбари хусусий тикувчилик корхонасини ташкил қилиб, 200 нафардан зиёд қишлоқдошини иш билан таъминлади. Шу йилнинг сентябрь ойида Гулчеҳра томонидан хусусий боғча ташкил қилинди. Сайхунобод туманининг чекка ҳудудида фаолиятини бошлаган мактабгача тарбия муассасасида 30 нафар хотин-қиз муқим иш жойларига эга бўлди. Гулчеҳра “Ишбилармон аёл” кўрик- танловининг республика босқичида иштирок этиб, ғолибликни қўлга киритди. Гулистонлик тадбиркор Дилфуза Мансуровага 80 миллион сўм миқдорида кредит олишига амалий ёрдам кўрсатилди. Бунинг натижасида тадбиркор Гулистон шаҳри ҳудудида яна бир тикувчилик устахонасини ташкил қилиб, уни керакли тикув-бичув жиҳозлари, керакли хомашё билан таъминлаб яна 20 та иш ўрни яратди.\nБугунги кунда сиёсий жараёнларнинг олдинги сафида бўлиш Ўзбекистон Либерал-демократик партияси аъзолари олдида турган устувор вазифалардан биридир.\nКонференцияда партиянинг навбатдаги съездига делегатлар сайланди.\nШунингдек, тадбир якунида кун тартибидаги бир қатор масалалар юзасидан қарорлар қабул қилинди.


Ucell кўрсатилмаган хизмат учун ечиб олинган қарийб 97,5 млн сўмни қайтарди – Газета.uz\nUcell кўрсатилмаган хизмат учун ечиб олинган қарийб 97,5 млн сўмни қайтарди\nИстеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш агентлиги Ucell алоқа оператори томонидан Al-Chiroq акцияси доирасида 337,9 мингдан зиёд абонент ҳисобидан кўрсатилмаган хизмат учун пул ечиб олинганини аниқлади. Пуллар эгаларига қайтарилди.\nLotinchada 23 декабр 2020, 16:17 Коронавирус Жамият\nИстеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш агентлиги биргина истеъмолчининг мурожаатини (зарар 420 сўмни ташкил этган) ўрганиш жараёнида Ucell компанияси 337 975 та абонентга жами 97 млн сўмдан ортиқ зарар етказганини аниқланди. Бу ҳақда агентлик ахборот хизмати хабар берди.\nМаълум бўлишича, 1 октябрдан бошлаб Ucell компаниясининг абонент ҳисобларидан 420 сўмни олиб қўйиши тўғрисида келган SMS-хабар кела бошлаган. Абоненти ушбу вазиятга ойдинлик киритишга уринган ва мутасадди ташкилотларга мурожаат қилган. Натижада эса ҳозирда мавжуд бўлмаган хизмат учун ҳам ҳисобдан маблағ ечиб олингани аниқланган.\n«Истеъмолчи Ucell абонент Al-Chiroq акцияси иштирокчиси, бу тармоқда атиги 84 сўмга дақиқаларни, SMS-тўпламларни ёки интернетнинг мегабайтлари тақдим этилади. Бу хизмат неча кундан буён мавжуд эмаслигига қарамай, пул абонент ҳисобидан чиқарилди. Ўз навбатида, истеъмолчи pm.gov.uz веб-сайтида мурожаат қолдиришга қарор қилди, унинг тафсилотлари Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш агентлиги томонидан ўрганилди», — дейилади хабарда.\nАгентлик COSCOM МЧЖга хат юбориб, натижада истеъмолчилар ҳуқуқлари бузилиш ҳолатлари мавжудлигини аниқлаган. Жумладан:\nAl-Chiroq акцияси шартларига кўра, Ucell компаниясининг рўйхатдан ўтган абонентлари Контент-провайдерлар томонидан махсус ишлаб чиқарилган First IT-Group мобиль дастурда кунига 1 сўмдан кунлик абонент тўлови эвазига битта хизматни олиш имконияти мавжуд эди. 2020 йил 25 августдан бошлаб эса акция учун кунлик абонент тўлови 84 сўмни ташкил этади.\nЖорий йилнинг 30 сентябрдан ускуналарда носозлик келиб чиққан, 5 октябрда Контент-провайдер томонидан носозлик бартараф этилган. Мазкур носозлик туфайли абонентлар 30 сентябрь — 4 октябрь оралиғида акция шартларида кўзда тутилган хизматлардан фойдалана олмаган.\n«Ўрганиш натижасида ҳисобидан ноқонуний маблағ ечилган истеъмолчи ягона эмаслиги аниқланган. Акцияда 30 сентябрь — 4 октябрь кунлари 337 975 та абонент қатнашган — улардан жами 97 432 379,33 сўм миқдорида абонент тўлови ечиб олинган. Абонентларнинг фойдаланилмаган хизмат кунлари учун маблағлари компания томонидан тўлиқ қайтариб берилди», — дейилади агентлик хабарида.\nМаълумот ўрнида, «Истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида"ги Қонуннинг 21-моддасига кўра, сотувчи истеъмолчини ҳақ эвазига қўшимча товарлар сотиб олишга ёки қўшимча хизматлардан фойдаланишга қисташга, шунингдек, кўрсатилмаган хизматлар учун ҳақ олишга ҳақли эмас.


АКТ соҳасида билим ошириш давом этмоқда\nЎзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлиги томонидан Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2010 йил 27 январдаги “Баркамол авлод йили Давлат дастури тўғрисида”ги қарорида белгиланган Иқтисодиётнинг барча соҳаларига ахборот-коммуникация технологияларини жорий этиш, улардан ҳар бир ташкилот ва оилада фойдаланишни тарғиб қилиш, болалар, ўсмирлар ва ёшлар ўртасида АКТ соҳасида билимлар олишни рағбатлантириш” ҳамда “Аҳолининг ўқув юртлари компютер синфлари ва интернет тармоғидан жамоатчилик фойдаланиш пунктлари базасида ахборот технологиялари асосларига ўқитиш тизимини ташкил этиш, АКТ асосларига ўқитиш бўйича компакт дискларда ўқув мултимедиа тақдимот материаллари тайёрлаш ва тарқатиш” каби бандларининг бажарилишини таъминлаш борасида бир қатор тадбирлар амалга ошириляпти.\nТошкент ахборот технологиялари университетининг юқори босқич иқтидорли талабаларидан ташкил этилган “Бунёдкор ёшлар” ўқув отрядлари томонидан республикамизнинг 200дан ортиқ туманларида ёшлар ҳамда давлат органлари ходимларини компютер саводхонлигига ўқитиш юзасидан олиб борилаётган ишлар шуларнинг бири.\n— Айни кунда барча ишларимиз махсус режа асосида олиб бориляпти, — дейди ушбу лойиҳа учун масъул, ТАТУ Ўзбек-Ҳинд ахборот технологиялари маркази раҳбари Ўткир Ҳамдамов. — Республика бўйича ҳар бир туман, вилоят ва шаҳарлар марказида биттадан ўқув пункти ташкил етилган. Ҳар бир пунктга икки нафардан талаба ажратилган. Бу талабалар компютер синфи, 10тадан замонавий ахборот ва коммуникация технологиялари ҳамда интернет тизимини янада ривожлантириш, уларни ҳар бир оила ҳаётига жорий этиш ва кенг ўзлаштириш бўйича тренинг курслари қўлланмаси, ДВД-дискларга жойлаштирилган мултимедиалар билан таъминланган. Ўқув курслари 5 июлдан бошланди. Ҳар бир курс беш кундан бўлиб, жами 20 кун давом этади. Режа бўйича биринчи беш кунликда туман ёки шаҳар коллежларининг ўқувчи ва ўқитувчилари таълим олишган бўлса, иккинчи беш кунликда “Камолот” ёшлар ижтимоий ҳаракати фаоллари ўқишди. Қолган икки беш кунликда “Маҳалла” хайрия жамғармаси ходимлари ҳамда ҳокимлик органлари ва соҳа корхоналари ходимлари компьютер бўйича билим-малакаларини оширишади.\nБиз ўқув машғулотлари олиб борилаётган масканлардан бири — пойтахтимизнинг Миробод туманида жойлашган политехника касб-ҳунар коллежида бўлдик. Ушбу билим даргоҳидаги компютер саводхонлиги ўқув курсларини ТАТУнинг иқтидорли талабаларидан Ҳаётилла Раҳмонов ҳамда Виктор Спесивцевлар олиб боришяпти. Уларнинг тингловчилари эса ўша куни “Маҳалла” жамғармалари фаоллари экан. Уларнинг дарсларни тўлиқ ўзлаштиришга ҳаракат қилаётганлари юз-кўзларидаги диққат-эътибордан кўриниб турарди. Дарс тугагач, биз тингловчилар фикри билан қизиқдик.\n— Мен Миробод туманидаги маҳаллалардан бирида маслаҳатчи бўлиб ишлайман, — деди Дилором Ҳакимова. — Ушбу курсларни ташкил етганларга раҳмат. Ўтилаётган дарслардан кўп нарсаларни билиб оляпман. Барча ёзув ишлари компютерлар орқали амалга оширилаётган ҳозирги даврда бу ўқув курслари айни муддао бўлди. Қолаверса, ТАТУ талабаларидан ҳам ғоят миннатдормиз. Улар бизнинг ҳар бир саволимизга эринмай жавоб бериб, кундалик иш фаолиятимизда керак бўладиган ҳар бир жараённи аниқ кўрсатиб беришяпти.\nҲа, ТАТУ талабалари ўзларининг ёзги таътилларини ана шундай эл учун фойдали, зиммаларига юклатилган вазифани тўлиқ бажарган ҳолда ўтказмоқдалар, устозлари ишончини оқламоқдалар.\nАхборот-коммуникация технологияларини ҳаётнинг барча соҳаларига жорий этиш бугунги куннинг долзарб талабларидан бири эканлиги барчага равшан.\nЎзбекистон алоқа ва ахборотлаштириш агентлигининг бевосита раҳбарлигида Тошкент ахборот технологиялари университетининг Самарқанд филиали иқтидорли талабаларидан бир гуруҳи вилоят аҳолиси ўртасида замонавий ахборот-коммуникация технологияларидан амалда фойдаланиш кўникмаларини шакллантириш бўйича ўқув курслари олиб бормоқдалар.\nСамарқанд вилоятининг шаҳар ва қишлоқларидаги 18та коллежда 36 нафар ТАТУ талабаси қатор академик лицей ва коллежлар ўқитувчилари ҳамда ўқувчиларига, «Камолот» ёшлар ижтимоий ҳаракати, «Келажак овози» ёшлар ташаббуслари маркази фаоллари, «Маҳалла» хайрия жамғармаси ходимлари ва фаоллари, маҳаллий ҳокимлик органлари, корхона ва ташкилотлар ходимлари учун ўқув дарслари ўтишмоқда. Ўқув аудиторияларининг барчаси компьютерлар, принтерлар, видеопроектор ва экранлар, аудиоколонкалар билан жиҳозланган.\nБундан ташқари, Тошкент ахборот технологиялари университетининг Самарқанд филиали иқтидорли талабаларидан 26 нафари Жиззах вилоятидаги 13та туман коллежларида, 24 нафар талаба Бухоро вилоятининг 12 туманида фуқаролар учун «Компьютер саводхонлиги»гидан ўқув машғулотлари олиб боришмоқда.\nЗамонавий ахборот-коммуникация ва интернет технологиялари дарслари шу йилнинг 30 июлига қадар давом этади.\nАбдуғафур ҲОТАМОВ, “Хабар”нинг Самарқанд вилоятидаги мухбири\nТАТУ Фарғона филиали талабаларидан таркиб топган “Бунёдкор ёшлар” гуруҳлари ёзги таътил чоғида Фарғона, Наманган, Андижон шаҳар ва туманларида бўлишиб, аҳолини замонавий ахборот-коммуникация технологиялари билан таништириш ва уларнинг компютер саводхонлигини ошириш бўйича тренинг ўқув курсларини ташкил етишга ўз ҳиссаларини қўшишмоқда.\nУшбу лойиҳа доирасида ҳар бир оиланинг ҳаётида замонавий ахборот ва компютер технологиялари, рақамли ҳамда кенг форматли телекоммуникация алоқа воситалари, интернет тизимини татбиқ этиш, ўзлаштириш ва янада ривожлантириш жараёнларига кўмаклашиш амалга оширилади.\n“Менинг назаримда, — деди ёшларни эл хизматига кузатар экан филиал директори Р.Тешабойев, — сизлар амалга оширадиган иш “Бунёдкор ёшлар” атамаси моҳиятини янада очиб юборгандек бўлди. Чунки тренинг курсларида иштирок этиб, аҳолини замонавий ахборот-коммуникация технологиялари билан таништириш ва уларнинг компютер саводхонлигини ошириш республикамиздаги улкан бунёдкорлик ҳаракатига ҳисса қўшиш, демакдир”.\nНабижон СОЛИЕВ, ТАТУ Фарғона филиали доценти\nБарчамиз ёзги таътил мавсумида талабалардан ташкил топган “Бунёдкор ёшлар” қурилиш отрядларини яхши биламиз. Талабалар отряди деса кўз ўнгимизга қурилиш майдонларида яратувчилик билан банд ёки қишлоқ хўжалик ишларини амалга оширадиган бунёдкор ёшлар гавдаланади. Бу йилги “Бунёдкор ёшлар” гуруҳининг миссияси бутунлай бошқача. Улар аҳолининг маънавий дунёсини бойитишни, ёшларнинг интеллектуал салоҳиятини оширишни ўз олдига мақсад қилган янги йўналишдаги гуруҳ.\nУшбу ўқув отрядлари хайрли ният билан Навоий вилоятига ҳам ташриф буюрди. Ўқув тренинглари вилоятнинг барча туман ва шаҳарларида ўтказилмоқда.\nМазкур ўқув курсларида Тошкент ахборот технологиялари университетининг юқори босқич иқтидорли талабалари ўқув тренингларини замонавий интерфаол усулда, диск ҳамда ўқув қўлланмалари ёрдамида муваффақиятли амалга оширмоқдалар.\nҚАШҚАДАРЁ ва СУРХОНДАРЁ:\nТАТУнинг Қарши филиали талабаларидан ташкил топган “Бунёдкор ёшлар” отрядлари Қашқадарё ва Сурхондарё вилоятлари марказлари ҳамда туманларида ўқув семинарларини олиб бормоқдалар.\n— Жами 58 нафар “Бунёдкор ёшлар” отряди аъзоларининг 28 нафари вилоятимизда, 30 нафари Сурхондарё вилоятида ўқув семинар машғулотларини олиб бормоқдалар, — дейди филиал директорининг ўринбосари Муслим Муродов. – Аввало шуни таъкидлашим жоизки, бу машғулотларни олиб бориш учун ўқув дастурларини пухта ўзлаштирган талабалар танлаб олиниб, уларнинг дарс беришлари учун зарур шарт-шароитлар яратилган. Жойларда ташкил этиладиган ўқувлар олдидан танлаб олинган талабаларга филиалимиз профессор-ўқитувчилари, вилоят ҳокимлиги компютерлаштириш марказининг малакали мутахассислари семинарлар ўтишди.\nАфтондил ИСМОИЛОВ, “Хабар”нинг Қашқадарё вилоятидаги мухбири\nТалаба ёшлар отрядлари ёрдамида аҳолида ахборот-коммуникация технологияларидан амалда фойдаланиш кўникмаларини шакллантириш мақсадида республикамиз туман, вилоят ва шаҳар марказларидаги 200та касб-ҳунар коллежида ўқув аудиториялари ташкил этилди.\nУшбу аудиторияларда Тошкент ахборот технологиялари университети ва унинг жойлардаги филиалларида таълим олаётган 400 нафар иқтидорли талаба ҳамда 15 нафар гуруҳ раҳбари компютер саводхонлиги бўйича машғулотлар олиб боришяпти.\nУстоз талабалар 400 нусхадаги ўқув қўлланмаси, 400та дискда тақдимот материаллари, УзМОТ миллий амалиёт тизими ва исофт.уз интерфаол ўргатувчи дастурий мажмуа асосида дарс ўтмоқдалар.


Пётр I йигирма уч ёшидан бошлаб, қандай қилиб бўлмасин, Хивадан Ёркентгача бўлган ерларни бўйсундириб олиш, бойликлари ва олтин қумларини қўлга киритиш йўлларини излаган экан. Шу йўл билан, Ҳиндистонга савдо йўлини очиш тўғрисида изчил ва бетиним ҳаракат қилгани тарихдан маълум. Пётр учун ушбу ҳаракатлардан бири жуда ҳам аянчли тарзда якунланади. У Кавказ халқларини Россия империясига қўшиб олинишини ўта моҳирлик билан амалга оширган Бекович-Черкасский қўмондонлиги остида 1714-1917 йилларда бир неча маротаба Хива хонлиги чегараларига ҳарбий экспедициялар уюштиради.\n1716 йилнинг баҳоридан 1717 йилнинг кузигача Бекович-Черкасский қўмондонлигидаги олти минг кишилик қўшин Красноводск қўлтиғи ёнида ҳарбий қалъа қуриб, Хива томон юриш бошлашади. Манзилга етиб борганларидан кейин, Хонга, сизларни Бухоро амирининг хавф-хатаридан ҳимоялаш учун келдик, салтанатингиз яқинида ошён қурмоқчимиз, дейишади. Шу тариқа хиваликларни чалғитиб, асосий мақсадларини яширишга уринишади. Аммо Хива хони князнинг айёрлигини пайқаб, ҳийлага ҳийла билан жавоб қайтаради ва улкан қўшинни бир жойга жойлаштириш ҳамда озиқ-овқат билан таъминлаш хонлик учун оғир эканини баҳона қилиб, Бекович бошчилигидаги лашкарларни хонликнинг бешта шаҳрига бўлиб юборади. Режа амалга ошгач, тўсатдан ҳужум уюштириб, барчасини қириб ташлайди. Қўлга олинган Бекович-Черкасскийни эса 1717 йилнинг 29 августида қатл эттиради. Бу воқеа, айниқса, князнинг қатл этилиши Пётрни қаттиқ изтиробга солади. Чунки, Александр Бекович-Черкасский унинг қийматли саркардаси ҳисобланарди. Черкасский асли келиб чиқиши Кичик Кабардадан (православ динига чўқингунига қадар, татарча Давлат-Гирей мирзо номи билан юрган) бўлиб, Пётрнинг амакиси уйида тарбия топган. Унинг Россияга қачон келиб қолгани аниқ эмас. Айтилишича, у болалик йилларида икки укаси билан биргаликда ўғирлаб Россияга келтирилган. Бошқа бир манбаларга кўра, гаров асосида олиб келингани тахмин қилинади. Ҳеч ким отасининг ҳақиқий исмини билмайди. Фақат отаси бек, яъни князь бўлгани маълум. Ана шундан, Бекович тақма ота исми сифатида юритилади. Бу маълумотларнинг барчаси ўн битта машҳур шарқшунос томонидан тайёрланган, 1986 йили Москвада Шарқ адабиёти нашриёти бош таҳририяти тамонидан босиб чиқарилган Посланник «Петра I на Восток. Посольство Флорио Беневени в Персию и Бухару в 1718-1725 годах» номли китобда келтирилган. Аммо, 1971 йили чоп этилган «Ўзбек Совет Энциклопедияси»да Черкасский қўшинидаги (қўшин сони келтирилмаган!) 60 га яқин казак балиқ овига борганида, хиваликлар томонидан асирга олингани ва кетидан отрядга қўққисдан ҳужум қилингани, натижада, экспедиция тор-мор қилингани ҳақида маълумот берилади. Бироқ, Хива хони амалга оширган ишлар Буюк император Пётрни чуқур ўйга соладиган даражада моҳирлик билан қилингани тўлиқ ёритилмаган. Шунингдек, Энциклопедияда Бекович-Черкасскийдек мутомбир лашкарбошини тор-мор қилиб, Пётрдек буюк императорни ўлим тўшагида ҳам «Оҳ!» дейишга мажбур қилган Хива хони Шерғозихоннинг исми бир оғиз ҳам тилга олинмаган. «Ўзбекистон» нашриёти 1992 йили нашр этган «Ўзбекистон тарихи ва маданияти» маърузалар тўпламидаги «Хонликлар ва амирликлар даврида Ўрта Осиё ва ундаги ижтимоий- маданий ҳаёт (ХVI-ХIХ асрлар)» бобида тарихшунос А. Ҳакимжонов, Бекович-Черкасский экспедициясини қуйидагича баён этади: «Чор Россияси томонидан ҳам Ўрта Осиёга турли миссиялар юборилади. 1714-1717 йилларда Пётр I Хива хонлигига Бекович-Черкасский экспедициясини жўнатади. Аммо, экспедиция муваффақиятсиз якунланади». Кўриб турганимиздек, Бекович-Черкасский экспедицияси ҳақида берилаётган маълумот бу китобда ҳам анча камбағалдир.\nПётр I ҳукмдорлигининг 30 йилини Ўрта Осиё ҳақидаги ўйлар билан ўтказган. У фақатгина Хивага уюштирилган экспедиция билан чекланиб қолмаган. 1708 йилдан бошлаб, Россия давлати хизматларини садоқат билан бажариб келган, асли Югославиянинг Рагуза шаҳридан бўлган, миллати итальян Флорио Беневенини 1718 йилда маълум мақсадлар билан Бухорога элчи қилиб юборади. Беневени 1722 йилнинг ноябрь ойида Эрон орқали Бухорога етиб келади ва уч йил у ерда яшаб, олдига қўйилган вазифаларни аъло даражада бажаради. Қовун пўстлоғига Бухоро атрофлари харитасини туширади. Хива ҳамда Бухоро хонликларининг ўзаро муносабатлари, тилла қум ва бошқа мавзуларда кўпгина қимматли маълумотлар тўплайди. Имкон бўлди дегунча, бу маълумотларни ўз раҳнамосига етказиб туради. Пётрга юборилган хабарларда ўзбеклар ким эканлигини ҳам ўз нуқтаи назаридан шарҳлаб беради. Жумладан, у хатида, ўзбекларнинг совға саломга сотилмаслиги ва шубҳали шахслар билан ошна-оғайнигарчилик қилмаслиги ҳамда ундайларни дўст тутмаслигини алоҳида таъкидлаб ўтади. Бу каби тарихий воқеалар Пётрнинг Ўрта Осиёга катта қизиқиш билан ёндошганини яна бир бор тасдиқлайди. Хивада қолган аламини ўлим тўшагида ҳам тилга олишига келсак, буни бир умрлик қайғусидан тортаётган сўнгги изтироб сифатида тушуниш мумкин.


Эртага Украина парламентида президентликка номзод Виктор Юшченко заҳарланиши юзасидан тергов комиссиясининг шошилинч мажлиси бўлиб ўтиши режалаштирилмоқда.\nБу ҳақда бугун комиссия раиси Владимир Сивкович маълум қилди. У Австриядаги “Рудолфинерхаус” клиникаси раҳбариятини Юшченко тиббий теширувларига доир ҳужжатларни тақдим этишга чақирди. Юшченконинг ўзини эса терговчи ва парламент вакилларига кўрсатма беришни бошлашга чақирди.\nВиктор Юшченконинг ўзи эса бугун журналистларга бундай деди:\n“Менинг фикримча, клиникада айтилган сўзлар, яъни менинг ҳақиқатда ҳам заҳарланганим ишнинг боришини жиддий равишда ўзгартириши мумкин. Шу боис мен Бош прокурорнинг тергов юритиш тўғрисидаги қарорини қўллаб-қувватлайман”.\nВиктор Юшченко ўзига қарши суиқасдда Украина ҳозирги ҳукуматининг қўли борлигига ишончи комил эканини билдирди. Айни вақтда, у 26 декабрга белгиланган қайта сайловга қадар тергов натижаларини маълум қилишга шошилмасликка чақирди. Унинг фикрича, бу сайловчиларни чалғитиши мумкин.