КНАУФ: тараққиёт билан ҳамқадам - Anhor\nAnhor Все посты КНАУФ: тараққиёт билан ҳамқадам\n2022 йил арафасида Anhor.uz “КНАУФ ГИПС БУХАРА” ЧЭК МЧЖ ва “БУХАРАГИПС” АЖ ҚК бош директори Дмитрий Дерипалко билан учрашиб, жорий йил якунлари, замонавий қурилиш материаллари ишлаб чиқариш тенденциялари, Ўзбекистонда бизнес юритиш муаммолари ва келажак режалари ҳақида суҳбатлашди.\nAnhor.uz: 2021 йилда компания қандай қийинчиликларга дуч келди?\nДмитрий Дерипалко: Бу борада биз бошқалар каби ягона эмасмиз, асосий қийинчилик пандемия шароитида ишлаш зарурати эди. Шунинг учун биз ходимларнинг хавфсизлиги устида ишладик, имкон қадар оффлайн алоқаларни қисқартирдик, таъминот занжирини бузмасликка, ишлаб чиқариш суръатини сақлаб қолишга ҳаракат қилдик. Шунингдек келажакка сармоя киритдик – янги ишлаб чиқариш қувватларини қуришда давом этдик.\nAnhor.uz: Мавжуд корхоналарни кенгайтириш ва унумдорлигини оширишни режалаштиряпсизми?\nДмитрий Дерипалко: Ҳа, биз қуруқ гипс аралашмаларини ишлаб чиқарувчи заводларни ривожлантиришни режалаштирмоқдамиз. Бу эса Бухородаги аралашмалар заводи қувватини ошириш бўйича йирик инвестиция дастури ҳамда Фарғона вилоятида плита ва аралашмалар ишлаб чиқариш заводини қуриш билан бир вақтда амалга оширилмоқда.\nAnhor.uz: Инвестиция дастурлари қандай муддатларда якунланади ва инвестициялар ҳажми қанча?\nДмитрий Дерипалко: Бухородаги завод жорий йил охиригача модернизация қилинади, унга 2,4 миллион евро сармоя киритилади. Натижада, 2022 йилда мижозларимиз гипс аралашмаларини икки баравар кўп олишади – йилига қўшимча 120 000 тонна. Фарғона вилоятида янги завод қуриш ва жиҳозлашга 18,7 миллион евро сармоя киритилди. 2022 йил март ойида ишга туширилгандан сўнг, мижозларимиз йилига 17 миллион м2 тахта ва 75 минг тонна аралашмалар олади. Хом-ашё базаси эътиборимиздан четда қолмайди – янги ганч конларини излаб топиш бўйича геология-қидирув давлат қўмитаси билан ҳамкорликда самарали ва кенг кўламли ишлар олиб борилмоқда.\nAnhor.uz: КНАУФ компанияси қурилишда янги технологик ечимларни таклиф этувчи юқори сифатли маҳсулотлар ишлаб чиқарувчиси сифатида ўзини тақдим қилади. Ўзбекистонда бу борада янгича ёндашувлар мавжудми?\nДмитрий Дерипалко: Ҳамма нарса доимо асосий ҳамкоримиз – қурувчига боғлиқ. Биз қурилиш учун тўлиқ ечимларни ишлаб чиқаришда ҳам, prefab –уй-жой* таклифида ҳам катта тажрибага эгамиз. Бугун ишонч билан айта оламанки, қурилиш жадаллиги мутахассисларнинг малакаси, маҳсулот ва тизимлар сифатига қўйиладиган талаблар даражасини оширди ва янада самарали техник чора-тадбирларни талаб қила бошлади. Юқорида айтилганларнинг барчаси учун КНАУФ технологияларни таклиф қилади: биз қурувчилар ва архитекторларни ўқитамиз, янги маҳсулотларни чиқарамиз, қўл меҳнати улушини камайтириш технологиясини таклиф қиламиз. Ишонч билан айта оламанки, бугунги кунда КНАУФ бутун дунёда бўлгани каби Ўзбекистонда ҳам нафақат материалларни, балки тайёр ечимларни ҳам таклиф этади.\n* PREFAB – конструкциялар (инглиз тилидаги prefabricated сўзидпн таржима қилинган) – заводда ишлаб чиқарилган қурилиш конструкциялари. Улар ҳар қандай ички безатиш ва ўрнатилган коммунал хизматлар билан амалга оширилиши мумкин.\nAnhor.uz: КНАУФ истеъмолчига қандай янгиликлар таклиф қилади?\nДмитрий Дерипалко: Биз лист материаллари ассортиментини кенгайтира олдик. Бу Ўзбекистонда гипсокартоннинг янги давлатлараро стандарти қабул қилингани туфайли мумкин бўлди. Бу масалада биз ўтмишдан мерос бўлиб қолган тор ГОСТдан жаҳон стандартларига ўтдик. Бугунги кунда биз мижозларга ҳар хил оғирликдаги, турли хил сув сингдирувчи платаларни таклиф қиламиз, биз кучайтирилган товуш изоляцияли, намлик-ёнғинга, зарбага чидамлилиги юқори бўлган плита ишлаб чиқардик.\nAnhor.uz: Ўз вақтида КНАУФ компанияси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги томонидан қабул қилинган мутахассисларни тайёрлаш дастурини ишлаб чиқди. Ушбу йўналишда бирон бир муваффақиятга эришдингизми?\nДмитрий Дерипалко: Ўзбекистон олий ўқув юртлари битирган мутахассислар сифатига масъулият билан ёндашишни бошлагани, замонавий технологияларга қизиқиш кучайиб бораётгани қувонарли. Узоқ йиллардан буён Бухоро, Тошкент, Самарқанд шаҳарлари билан ҳамкорлик қилиб келаётган бўлсак, жорий йилда бу жараёнга Қорақалпоғистон Республикаси, Жиззах, Наманган, Фарғона вилоятлари олий ўқув юртлари қўшилди. Бугунги кунда КНАУФ Ўзбекистондаги саккизта ихтисослаштирилган олий ўқув юртлари билан яқиндан ҳамкорлик қилади. “Янги қурилиш технологиялари” факултатив фани биргаликда жорий этилди ва келишув доирасида КНАУФ кафедрани амалий машғулотлар учун методика, адабиётлар ва материаллар билан таъминлаш масъулиятини ўз зиммасига олади.\nКНАУФ World Skills Uzbekistan билан ҳамкорлик шартномасини имзолаган биринчи ишлаб чиқариш корхонаси бўлди. Биз ушбу ташкилотнинг асосий ҳамкори бўлиб, халқаро стандартларни мослаштириш жараёнларини қўллаб-қувватлаймиз, Республика ва халқаро “Жаҳон маҳорати” танловларида иштирокчиларни тайёрлашга ёрдам берамиз. 2021-йилда World Skills компаниясининг Ўзбекистонда сертификатланган мутахассислари “Қуруқ қурилиш ва сувоқчилик” йўналиши бўйича ҳамкорликда ўқитилди.\nБизнинг ташаббусимиз билан Бухоро вилояти мактаблари билан юқори синф ўқувчиларини касбга йўналтириш масалаларида ҳамкорлик йўлга қўйилган.\nШуни таъкидламоқчиман юқорида айтилганларнинг барчаси биз томонидан мустақил равишда, ҳеч қандай қарорлар қабул қилинмасдан, солиқ имтиёзларини олмасдан амалга оширилади ва биз бутун бизнесни шу тарзда ривожлантиришга чақирамиз.\nAnhor.uz: Янги йил олдидан бироз орзу қилайлик. Ўзбекистон бизнесининг вакили сифатида сизга қандай савол беришни хоҳлайсиз ва қандай жавоб берган бўлардингиз?\nДмитрий Дерипалко: Мен иккита саволни қабул қилишдан ва жавоб беришдан хурсанд бўлардим:\nБиринчиси, барча соҳаларда рақамли технологияларга ўтиш ва бизнес юритиш масалалари ҳақида.\nМен мамнуният билан жавоб бермоқчиманки, барча жараёнлар аллақачон рақамлаштирилган, Ўзбекистонда ҚҚСни ўз вақтида қайтариш жараёни автоматлаштирилгани, сўралган лицензиялар ва ихтисослашган тузилмалардан изоҳлар ўз вақтида олинаётгани билан мақтанмоқчи бўламан. Аммо, афсуски, ундай эмас – рақамлаштириш ҳам орқада қолмоқда, ҚҚСни ўз вақтида қайтариш ҳам, лицензиялар олиш ҳам, тегишли идоралардан масъул изоҳлар олиш эса орзу бўлиб қолмоқда.\nЯна, солиқ қўмитасининг электрон тизимидаги носозлик туфайли корхоналаримиз фалаж бўлмаяпти деб айтмоқчиман. Аммо, йўқ … 2021 йил декабрь ойида ишлаб чиқариш тўхтатилди (ҚҚС тўловчининг сертификати тўхтатилди – бу билдиришномаларсиз ёки ҳеч қандай қоидабузарлик белгиларисиз амалга оширилди, аммо иккита завод мажбурий тўхтатилганидан кейин икки кун ичида биз 3 миллиард сўмга яқин даромадни йўқотдик…. Энг ажабланарлиси, шу икки кундан сўнг “ҚҚС тўловчилар сертификатини тиклаш тўғрисида”ги қарор қабул қилинди, унга кўра корхоналаримиз солиқ хавфи паст бўлган корхоналар гуруҳига киритилди. Аммо бу қарорда сабаблар ёки техник носозликлар ҳақида бир оғиз сўз айтилмаган.Ўзбекистондаги барча тадбиркорлар солиқ тизимида ўзгаришлар юз бераётганини тушунади, бироқ бундай ўзгаришларни фикр-мулоҳазаларсиз амалга ошириб бўлмайди).\nКНАУФ корхоналари шу кунларда худди шундай ҳодисага дуч келган ягона корхоналар эмас эди. Ҳаммамиз тушунганимиздек, 2021-йил декабр ойида ДСҚ ҳам камроқ солиқ олади.\nМамлакатимизнинг сармоявий жозибадорлиги учун муҳим бўлган иккинчи савол – интеллектуал мулкнинг қанчалик қонун билан ҳимояланганлиги.\nБу ерда мен қонунчилик жуда қаттиқ эканлиги ва товар белгисини, брендни ўзлаштиришга, патентланган технологияни ўғирлашга рухсат берганларга қарши изчил курашаётгани билан мақтанишдан хурсанд бўлардим. Бироқ, бу эрда, афсуски, ҳозиргача мақтанадиган нарса йўқ ….\nШу боис, фақат шуни айтмоқчиманки, давлат идоралари ва тадбиркорлик субектлари бизнесни ривожлантириш учун шарт-шароит яратиш борасида ҳали кўп иш қилишлари керак ва компаниямиз муаммолар тезда ҳал этилишига ишонади.\nAnhor.uz: Янги йилда КНАУФ компанияси ва ўзбек халқига нима тилаган бўлардингиз?\nДмитрий Дерипалко: Ишончим комилки, ҳар биримиз оиламиз ва дўстларимиз, бизнес ҳамкорларимиз томонидан катта ва яхши самимий тилакларга муяссар бўламиз. Шунинг учун мен бугунги кунда белгилаб қўйилган шахсий, техник ва ижтимоий ривожланиш суръатлари сақлаб қолинишини истардим.


Ўзбекистонлик илк Олимпиада чемпионини биласизми?\n1952 йил Хельсинки шаҳри мезбонлик қилган Олимпия ўйинларида ўзбекистонлик Галина Шамрай спорт гимнастикасининг кўпкураш баҳсларида жамоавий беллашувларда олтин, предмет билан машқда эса кумуш медални қўлга киритади. Бу натижаси орқали Шамрай ўзбекистонлик спортчилар орасида Олимпиада медалини қўлга киритган биринчи атлет сифатида тарихдан жой олади.\nАмстердам (Нидерландия) шаҳрида 1928 йилда бўлиб ўтган Олимпиадада австралиялик спортчи (эшкак эшиш) Генри Пирс рўпарасидан сузиб ўтаётган ўрдак оиласини кўриб, ўтиб кетгунча қайиқни тўхтатади. Бундан фойдаланган француз спортчисининг олдинга ўтиб кетишига қарамай, Пирс мусобақада олтин медални қўлга киритади.\nОлимпиада олтин медаллари одатда 6 грамм соф олтин қопламадан иборат бўлиб, металлнинг қолган қисми кумушдан иборатдир. Истисно тариқасида 1908 йил Олимпияда ўйинларининг медали бутунлай олтиндан иборат бўлган, унинг вазни 25 грамм, ҳажми диаметри эса фақат 3.3 см бўлган. Солт-Лейк-Сити (АҚШ) Олимпиадаси медаллари 0.567 кг бўлиб, Олимпиада ўйинлар тарихидаги энг оғир медаллар ҳисобланади.\nАльбервиле (Франция) шаҳрида 1992 йилда бўлиб ўтган қишки Олимпия ўйинларида 5894 нафар журналист қатнашиб, ҳозирча бу натижа ОАВ вакилларининг иштироки бўйича рекорд сифатида сақланиб турибди.\nОнлайн мусобақада энг яхши техникага эга рапирачиларимиз аниқланди\nЎқ отиш бўйича Нови Сад Гран-приси бекор қилинди


Работда (Марокаш) Каратэ 1 Премьер-лигасининг тўртинчи босқичи бекор қилинди / Olamsport.com\n06:47UFС 257. Узоқ кутилган оқшом бошланди + (МАТНЛИ ТРАНСЛЯЦИЯ + ФОТО)\t0 21:13Ильяс Бекбулатов кучлилар турнири ғолиби!\t0 18:41"Тарихдаги энг зўри бўлмоқчиман". UFCнинг амалдаги чемпиони Макгрегорни жангга чорлади\t6 18:20Карикатура: Месси ва Суарес Ла Лига тўпурарлар жадвалини бошқармоқда\t0 17:58Қорақалпоғистон Республикасида велосипед спорти федерациясига янги раис сайланди\t0 17:37Хабиб Нурмагомедов Макгрегорга қарши жангдаги хатоси ҳақида гапирди\t1 17:16Канело Йилдиримга қарши жангдан нималар кутаётгани ҳақида гапирди\t0 16:40Уилшер: "Ҳеч қачон Чемпионшипда ўйнайман деб ўйламагандим"\t0 16:16Томас Бах Токио Олимпиадасининг қолдирилмаслиги бўйича МОҚ вакиллари билан онлайн учрашув ташкил қилди\t0 15:41Уайт Конор билан реваншга кўндириш учун Хабибга нима дегани аниқ бўлди\t4 15:19Диллиан Уайт Поветкинга қарши реванш олдидан Леннокс Льюиснинг мураббийини ёллади\t0 14:52Карикатура: "Барселона" ўйинчилари пенальтидан фойдаланишда оқсашмоқда\t0 14:28Хэйни Майки Гарсия билан жанг қилишни истамоқда\t0 14:01Тоғ чанғичимиз Қирғизистондаги мусобақада иккита олтин медални қўлга киритди\t0 13:40Қарши футбол маҳорати мактабида фавқулодда вазиятлар бўйича ўқув-машғулот тадбири ўтказилди + ФОТО\t0\n09 мар 16:05\nРаботда (Марокаш) Каратэ 1 Премьер-лигасининг тўртинчи босқичи бекор қилинди\nТеглар : Жаҳон Каратэ федерацияси\nЖаҳон Каратэ федерацияси (WKF) штаб-квартирасининг маълумотига кўра, коронавирус туфайли 13-15 март кунлари Работ шаҳри (Марокаш)да бўлиб ўтиши керак бўлган Каратe 1 Премьер-лигаси босқичи бекор қилинди.\nТадбирни бекор қилиш ташаббуси Марокаш ҳукумати томонидан кўрсатилган бўлиб, у Covid-19 (коронавирус) эпидемиясига қарши курашиш учун фавқулодда чоралар эълон қилди. Шу муносабат билан мамлакатда барча халқаро спорт мусобақалари, жумладан, каратэ турнири ҳам бекор қилинди. Жаҳон каратэ федерациясига 6 март куни турнир бекор қилингани маълум қилинди.\nАйни пайтда WKF Ижроия қўмитаси Халқаро Олимпия қўмитаси билан ҳамкорликда Токио ўйинлари учун квалификация саралаш тизимига аниқлик киритиш учун барча ечимлар устида иш олиб бормоқда.\nЖаҳон каратэ федерацияси ва Ўзбекистон миллий каратэ федерацияси дунёдаги мураккаб эпидемиологик вазият оқибатида юзага келган ноқулайликлар учун спортчилар, мураббийлар ва мухлислардан ўз узрини сўрайди.\nЎКМФ матбуот хизмати\n"Кўрдик кимлар билан жанг қилаётганингни". "Шоҳжаҳон - Шаҳрам сериали" давом этади 14


«ЯШИЛ ЭНЕРГИЯ»: ИНВЕСТИЦИОН ЛОЙИҲАЛАР, РАҚАМЛИ ТЕХНОЛОГИЯЛАР, ЯНГИ ИШ ЎРИНЛАРИ, ЭКОТИЗИМ БАРҚАРОРЛИГИ, ДАВР ТАЛАБИ Ўзбекистон миллий электр тармоқлари акциядорлик жамияти\nЎзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги, «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» акциядорлик жамияти: электр энергетика тармоғида қайта тикланувчи энергия манбалари салмоғини ошириш бўйича амалга оширилаётган лойиҳалар, муқобил энергия манбалари тармоғи ривожининг аҳамияти хусусида батафсил маълумот.\nКўпчиликка маълумки, Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги тизимида фаолият юритаётган «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» акциядорлик жамияти аҳоли, ижтимоий соҳа объектлари, йирик саноат корхоналари ва ўрта ва кичик бизнес вакилларни сифатли электр энергияси билан таъминлашнинг ишончлилигини оширишга қаратилган лойиҳалаштириш-ҳужжатлаштириш, қурилиш-монтаж ишларини амалга ошириш билан шуғулланади. Шунингдек, Акциядорлик жамияти ўз тасарруфидаги 78 та юқори кучланишли подстанциялар ҳамда 10 минг километрдан зиёд узунликка эга 220–500 кВли электр тармоқларини эксплуатация қилиш, уларни капитал, жорий ва мавсумий таъмирлаш, юқори кучланишли электр ускуна-жиҳозларини модернизация ва реконструкция қилиш, шу билан бир қаторда, Марказий Осиё ҳамда минтақадаги бошқа чегарадош давлатлар билан электр энергияси импорти ва экспорти амалиётларини бажаради. Стратегик аҳамиятга эга корхоналар қаторида фаолият юритаётган ташкилотда меҳнат фаолияти олиб бораётган қарийб 5 минг ишчи-ходимлардан иборат жамоа, шунингдек, юзлаб оғир ва енгил автомобиль ҳамда механизмлар туну кун иқтисодий-ижтимоий тараққиёт негизи бўлган электр энергияси таъминоти билан машғул.\nМаълумки, мамлакатимизда ишлаб чиқарилаётган электр энергиясининг қарийб 85–90 фоизи Ўзбекистоннинг табиий бойлиги ҳисобланмиш кўмир, табиий газ ва бошқа нефть маҳсулотларини ёқиш эвазига ишлаб чиқарилади. Ҳозирча Ўзбекистондаги «яшил энергия» салмоғи атиги 10–14 фоизни ташкил этади.\n«Ўзбекгидроэнерго» акциядорлик жамияти Матбуот хизмати тақдим этган маълумотларга қараганда, мустақилликнинг дастлабки йилларида гидроэнергетиканинг электр энергияси ишлаб чиқаришдаги улуши 10 фоизга ҳам етмаган. Ўзбекистон гидроэлектр иншоотлари томонидан ўтган давр мобайнида, аниқроғи 2017 йилда 7 млрд 947 млн. кВт•соат электр энергияси ишлаб чиқарилган бўлса, 2018 йилда бу кўрсаткич 6 млрд 126 млн. кВт•соатни ташкил этган. 2019 йилда эса ишлаб чиқарилган 6 млрд 513 млн. кВт•соат электр энергияси умумтизим орқали истеъмолчиларга етказиб берилган. Ушбу кўрсаткич мамлакатимизда ишлаб чиқариладиган жами электр энергиясининг 13 фоизини ташкил этмоқда. Бу эса, ўз навбатида, Ўзбекистоннинг табиий сув ресурсларидан самарали фойдаланилиб, аҳолини қайта тикланадиган, экологик тоза ва арзон электр энергияси етказиб таъминланаётганини англатади.\n«Ўзбекгидроэнерго» АЖ маълумотларини келтираётганда йилдан-йилга сув омборларидаги сув сатҳининг пасайиб кетаётганига алоҳида эътибор беришимиз зарур. Экотизимга кўрсатилаётган салбий асоратлар нафақат Ўзбекистонда, балки бутун Марказий Осиё давлатларида кузатилмоқда. Жорий йилда гидроэнергетика имкониятларидан кенг фойдаланадиган қўшни Тожикистон энергетикларининг бу йилги ҳавзалардаги сув сатҳининг аввалги йилларга нисбатан кескин камайгани ҳақидаги баёнотлари юқоридаги фикрларнинг тасдиғидир.\n2017 йилда 52 142,1 млн. кВт•соат электр энергияси ишлаб чиқариш учун мамлакатимизда мавжуд иссиқлик электр станциялари томонидан 15,21 млрд метр/куб табиий газ, 268,3 млн метр/куб ерости гази, 148,6 минг тонна мазут, 3,31 млн тоннадан зиёд кўмир, 13,7 минг тонна нефтекокс ёқилган.\n2018 йилда эса жами 56 311,3 млн. кВт•соат электр энергияси ишлаб чиқариш учун бу кўрсаткичлар умумий ҳисобда 8,7 % га ошган, яъни 16,42 млрд метр/куб табиий газ, 326,6 млн метр/куб ерости гази, 154,8 минг тонна мазут, 3,34 млн тонна кўмирдан иссиқлик энергияси олиниб, электр энергиясига айлантирилган.\n2019 йилда эса ўтган йилларга нисбатан йирик миқдорда импорт қилинган электр энергияси ҳажмидан ташқари 56 413,8 млн. кВт•соат электр энергияси ишлаб чиқарилган. Бунинг учун 15,81 млрд метр/куб табиий газ, 269,2 млн метр/куб ерости гази, 204,4 минг тонна мазут ва 3,57 млн. тонна кўмир ёқилган.\nЎз-ўзидан маълумки, юқорида келтирилган рақамлар атмосферага чиқарилган беҳисоб углерод оксиди, минглаб тонна кул ва бошқа зарарли моддалар ҳақида сўзлаб турибди. Аммо на чора, дунё миқёсидаги Экотизимга етказилаётган экологик талафотлар таркибида бу рақамлар денгиздан томчи...\nЭътибор берган бўлсангиз, охирги 3 йилда «яшил энергия», «муқобил энергия» деб таърифланувчи фотоэлектрстанциялари ҳамда шамол генераторларини қуриш бўйича хабар-янгиликлар тез-тез қулоғингизга чалиниб қолди. Ҳукумат қарорларига асосан Энергетика вазирлиги томонидан ишлаб чиқилган қайта тикланувчи энергия манбалари салмоғини 2030 йилгача 25–30 фоизгача ошириши стратегик режаси ҳақидаги эшитган-ўқиган бўлишингиз мумкин.\nҚАЙТА ТИКЛАНУВЧИ ЭНЕРГИЯ НИМА?\n«ЯШИЛ ЭНЕРГИЯ»НИНГ ИНВЕСТИЦИОН ЛОЙИҲАЛАРИ\n1. Карманада 100 МВт қувватли қуёш электр станциясини қуриш лойиҳаси\nХалқаро молия корпорациясининг техник кўмагида, давлат-хусусий шериклиги асосида «Навоий вилоятининг Кармана туманида қуввати 100 МВт бўлган қуёш электр станциясини қуриш» бўйича эълон қилинган халқаро тендерда Бирлашган Араб Амирликларининг «Masdar Energy» компанияси ғолиб деб топилган.\n2019 йил 8 ноябрь куни «Ўзбекистон МЭТ» АЖ ва «Masdar Energy» компанияси ўртасида «Электр энергиясини сотиб олиш» ҳамда Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги билан «Инвестициявий келишувлар» имзоланди. Бунинг асносида «Nur Navoi solar» МЧЖ лойиҳа компанияси ташкил қилинди. 2019 йилнинг декабрь ойида «Masdar Energy» компанияси ва «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖ томонидан танлов асосида «AF Aries» (Испания) компанияси «Мустақил муҳандис» сифатида танланди.\nЛойиҳанинг умумий қиймати 100 млн. АҚШ долларига баҳоланган ва инвестор томонидан 100% тўғридан-тўғри молиялаштирилиши белгиланган.\n2020 йил 14 апрель куни Ўзбекистон Республикаси Президентининг «Навоий вилоятида қуввати 100 мвт бўлган фотоэлектрик станцияни қуриш» инвестиция лойиҳасини амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПҚ-4677-сон қарори имзоланди.\nБугунги кунда, қурилиш майдончасида топографик, геологик ва гидрологик тадқиқотлар, техник шартларга асосан «Juru Energy» компанияси томонидан қувватни узатиш схемасини тайёрланган. «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» АЖ томонидан схемадаги камчиликлар қайта кўриб чиқилиши учун «Juru Energy» компаниясига юборилган.\nУшбу лойиҳа бўйича тармоқ жадвалига асосан инвестор («Masdar» БАА) томонидан молиявий манбаларни аниқлаш ишлари июнь ойида якунланиши режалаштирилган эди. «Covid-19» пандемияси туфайли режалаштирилган ишлар муддати бироз ортга сурилди, аммо режага мувофиқ тартибда амалга оширилмоқда. Мисол учун, молиявий ажратмалар ҳамда ажратилган ер майдонида инфраструктурани ривожлантириш (ер майдонини текислаш, йўл қуриш, пойдевор тайёрлаш ва бошқалар) жорий йилнинг сўнгги ойидан бошланиши кутилмоқда. Эслатиб ўтамиз, мазкур фотоэлектр станцияси 2021 йилнинг тўртинчи чорагида фойдаланишга топширилиши назарда тутилган.\nМазкур лойиҳа, албатта, Навоий вилояти аҳолисининг электр таъминоти яхшилашга хизмат қилиб, йирик саноат корхоналари, ўрта ва кичик бизнес вакилларининг ишлаб чиқариш ҳажмини оширишига ўзининг ижобий таъсирини кўрсатади.\n2. Зарафшонда қуввати 500 МВтдан кам бўлмаган шамол электр станцияларини қуриш лойиҳаси\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 2 апрелдаги «Ўзбекистон Республикаси ва Бирлашган Араб Амирликлари ўртасида икки томонлама ҳамкорликни янада мустаҳкамлаш ва кенгайтириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПҚ-4256-сонли қарорида белгиланган топшириқлар асосида Навоий вилоятининг Томди туманида (Зарафшон шаҳри ҳудуди) «Қуввати 500 МВтдан кам бўлмаган шамол электр станцияси қуриш» лойиҳаси режалаштирилган.\n2020 йил 8 июнда Бирлашган Араб Амирликларининг «Masdar Energy» компанияси «Ўзбекистон МЭТ» АЖ билан «Электр энергиясини сотиб олиш» ҳамда Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги билан «Инвестициявий келишувлар» имзоланди.\nЛойиҳанинг умумий қиймати 705 млн. АҚШ долларига баҳоланган ва инвестор томонидан 100% тўғридан-тўғри молиялаштирилади. Лойиҳа доирасида «Shamol Zarafshon Energy» МЧЖ деб номланган лойиҳа компанияси ташкил этилди.\nЛойиҳалаштирувчи ташкилот — «Sredazenergosetproekt» АЖ билан қувватни узатиш схемаси ишлаб чиқилди. «Навоий тоғ-кон металлургияси» давлат компанияси томонидан қувватни узатиш схемасига бир қатор ўзгартиришлар киритиш таклифи билдирилди. Ҳозирги кунда «Ўзбекистон МЭТ» АЖ томонидан Ўзбекистон Республикаси Бош Вазирининг 2020 йил 17 июлдаги 06/1-65-сонли топшириғига асосан Навоий вилояти ҳудудидаги технологик бўлмаган подстанция ва 220 кВ кучланишли электр узатиш ҳаво тармоқларини хатловдан ўтказиб, ўрнатилган тартибда балансдан балансга қабул қилиб олиш ишлари амалга оширилмоқда. Ажратилган ер майдонида қўшимча шамол ўлчаш асбобларини ўрнатиш ишлари давом эттирилмоқда.\nЛойиҳа қуввати 200 МВтдан 500 МВтга ошганлиги сабабли пудратчи ташкилотлар билан шартномалар имзолаш учун тегишли ҳужжатлаштириш ишлари олиб борилмоқда. Эслатиб ўтамиз, мазкур лойиҳа 2024 йилнинг тўртинчи чорагида фойдаланишга топширилиши режалаштирилган.\nШу ўринда бир нарсани алоҳида таъкидлаш лозимки, ушбу лойиҳа Ўзбекистон энергетика тизимида «яшил энергия» салмоғини бирмунча оширишга хизмат қиладиган йирик лойиҳа бўлиб, Навоий вилояти ва унинг ҳудудларидан ташқари қўшни вилоятларда истиқомат қилувчи аҳоли, ижтимоий соҳа объектлари ҳамда кичик, ўрта ва йирик ишлаб чиқарувчиларни электр таъминоти даражаси юксалишига хизмат қилади.\n3. Нурободда 100 МВт қувватли қуёш фотоэлектрик станциясини қуриш лойиҳаси\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 28 ноябрдаги «Ўзбекистон Республикаси ва Франция Республикаси ўртасида икки томонлама ҳамкорликни янада кенгайтириш ва мустаҳкамлаш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПҚ-4037-сонли ҳамда 2019 йил 29 апрелдаги «Республика иқтисодиётига тўғридан-тўғри хорижий инвестицияларни жалб қилиш механизмларини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПҚ-4300-сонли қарорларига асосан Самарқанд вилоятининг Нуробод туманида давлат-хусусий шериклик асосида 100 МВт қувватли қуёш фотоэлектрик станциясини қуриш режалаштирилган.\nЛойиҳани амалга ошириш учун олиб борилган тўғридан-тўғри музокаралар натижасида 2019 йил 13 сентабрда Франциянинг «Total Eren» компанияси «Ўзбекистон МЭТ» АЖ билан «Электр энергиясини сотиб олиш» ҳамда Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлиги билан «Инвестициявий келишувлар» имзоланди. Лойиҳа доирасида «Tutli solar» МЧЖ — лойиҳа компанияси ташкил қилинди.\n2020 йил 7 январда мазкур лойиҳага тааллуқли «Атроф-муҳитга таъсири тўғрисида ҳисобот» ишлаб чиқилди, давлат экология қўмитасининг экологик экспертиза бўйича ижобий хулосаси олинди. Халқаро стандартлар асосида тайёрланган ҳужжатлар Европа тикланиш ва таррақиёт банки ҳамда Европа инвестиция банки билан биргаликда лойиҳани молиялаштиришга (кредитлаш) келишилди. 2020 йилнинг март ойида «Metka» (Греция) компанияси бош пудратчи этиб танланди.\nЎзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 13 май куни «Самарқанд вилоятида қуввати 100 МВт бўлган фотоэлектрик станцияни қуриш» инвестиция лойиҳасини амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисида» ПҚ-4712-сон қарори имзоланди.\nЛойиҳанинг умумий қиймати 100 млн. еврога баҳоланган бўлиб, инвестор томонидан тўғридан-тўғри молиялаштирилиши назарда тутилган. Ҳозирда «Total Eren» (Франция) компанияси томонидан ер майдонини тайёрлаш, электр узатиш тармоғи, подстанция ва электр станцияни лойиҳалаштириш учун лойиҳалаштириш-муҳандислик ташкилотлари жалб қилинган ва дастлабки қурилиш-монтаж ишлари бошлаб юборилган.\nИкки тараф ўртасида ишлаб чиқилган тармоқ жадвалларига кўра ер майдонлари ва инфраструктурани тайёрлаш ишлари жорий йилнинг октябрь ойида бошланади. Мазкур қуёш электр станцияси 2021 йилнинг тўртинчи чорагида фойдаланишга топширилиши назарда тутилган.\n4. Ғиждувон ва Пешкуда қуввати 1000 МВт бўлган шамол электр станцияларини қуриш лойиҳаси\n2019 йил 20 сентябрда Тошкент шаҳрида бўлиб ўтган Энергетика инвестицион форум доирасида Энергетика вазирлиги ва Саудия Арабистонининг «ACWA Power» компанияси ўртасида Навоий вилоятида қуввати 500 МВтдан 1000 МВтгача бўлган шамол электр станцияси қуриш бўйича келишувга эришилди. Шунингдек, 2020 йил 5 мартда Энергетика вазирлиги ва «ACWA Power» компанияси ўртасида Ўзбекистон Республикасида қуввати 500–1000 МВт бўлган шамол электр станциясини қуриш лойиҳасини амалга ошириш келишуви имзоланди.\nЭнергетика вазирлиги, Давлат геология қўмитаси ва «ACWA Power» компанияси мутахассислари томонидан мамлакатимизнинг бир қанча ҳудудларида шамол оқимининг даражаси ўрганиб чиқилди. Натижада Бухоро вилояти Пешку туманининг шимоли-шарқий қисмида жойлашган ер майдони — шартли номи «Қуввати 500 МВт бўлган Жонкелди шамол электр станциясини қуриш» деб аталаётган, шунингдек, Ғиждувон туманидаги Аяқатилма сув ҳавзасининг шимоли-шарқий қисмида жойлашган ер майдони — шартли номи «Қуввати 500 МВт бўлган бош шамол электр станциясини қуриш» деб аталган лойиҳалар қурилиши учун танланди.\nШамол салоҳиятини ўрганиш ишлари 2020 йилнинг август ойида бошланган бўлиб, 12 ой давомида олиб борилади. Шамолнинг тезлиги, йўналиши ва давомийлиги, шунингдек ҳудудлардаги об-ҳаво шароитиларининг ўзгариши каби маълумотларни ўлчаш учун 100 метр баландликдаги махсус ўлчов асбоблари ўрнатилади. Ушбу ишларга юқори малакали маҳаллий ва хорижий мутахассислар жалб қилинган.\nҚайта тикланадиган энергия манбаси (шамол) асосида электр станцияларни қуриш лойиҳаси умумий қиймати 1 миллиард АҚШ долларига тенг бўлган, 100 фоиз тўғридан-тўғри инвестицияларни жалб қилиш йўли билан амалга оширилади.\nШундай қилиб, «ACWA Power Bash wind» МЧЖ ҳамда «ACWA Power Dzhankeldy» МЧЖ лойиҳа компаниялари ташкил қилинди. Танланган ер майдонларида шамол кўрсаткичларини аниқлаш учун шамол мачталарини ўрнатиш бўйича «Gopa Intec» компанияси билан келишувга эришилди. «Sredazenergosetproekt» АЖ билан биргаликда шамол электр станцияларини миллий электр тармоқларга улаш бўйича бошланғич ўрганиш ишлари якунланди. Шунингдек, топографик, геологик ва гидрологик тадқиқотларни амалга ошириш бўйича ҳам ишлар олиб борилмоқда. Ўрганиш ишлари жорий йил якунига қадар тайёр бўлиши кутилмоқда.\n«Бош шамол электр станцияси»ни қуриш учун танланган ер майдони Аякалитма сув ҳавзасига яқинлиги сабабли шамол генераторлари иншоотлари қушлар миграцияси ва бошқа ёввойи ҳайвонлар популяциясига қандай таъсир кўрсатиши мумкинлигини ўрганиш зарур. Жорий йил ёз ойларида «Баҳор фаслида қушлар ва кўршапалакларнинг миграцияси» бўйича тадқиқот ишлари якунланди. Июль ойида эса мутахассислар томонидан ушбу ер майдонида «Қушларнинг ва бошқа ҳайвонларнинг кўпайиши, насл қолдириши» бўйича» тадқиқот ишлари бошланган. Август ойида Жонкелди ҳудудида 4 та, Аяқатилма сув ҳавзасининг шимоли-шарқий қисмида 1 та мачта ўрнатилди.\nҲозирда логистика тадқиқотлари якунланди ва 2021 йил январь ойидан бошлаб шамол турбиналарини Ўзбекистон ҳудудига олиб кириш бошланади.\nЭнди Ўзбекистонда «яшил энергия» салмоғини оширишга қаратилган истиқболдаги режалардан бир нечтасини эътиборингизга ҳавола этамиз...\n5. Қораузякда қуввати 100 МВтдан бўлган шамол электр станцияси қуриш лойиҳаси\nЕвропа тикланиш ва тараққиёт банкининг техник кўмагида, давлат-хусусий шерикчилиги асосида Қорақалпоғистон Республикасининг Қораузяк туманида қуввати 100 МВтдан кам бўлмаган шамол электр станциясини қуриш лойиҳасини амалга ошириш учун тендер ўтказишда ёрдамчи компаниялар ёлланди.\nШамол электр станциясини қуриш учун яроқли деб қаралаётган ер майдонига шамол турбиналарини жойлаштириш схемаси ва ягона электр тармоғига улаш нуқталари ҳамда қувватни узатиш схемаси учун дастлабки ўрганишлар давом этмоқда. Шунингдек, ҳуқуқий ва техник экспертизаси ҳам амалга оширилмоқда ва унинг натижаларига кўра лойиҳанинг барча ҳужжатларни тайёрланмоқда.\n6. Шерободда қуввати 200 МВтдан кам бўлмаган фотоэлектр станция қуриш лойиҳаси\nОсиё Тараққиёт Банкининг техник кўмаги ҳамда давлат-хусусий шериклик асосида Сурхондарё вилояти Шеробод туманида қуввати 200 МВтдан кам бўлмаган қуёш электр станциясини қуриш лойиҳасини амалга ошириш учун потенциал компаниялар ўртасида 2020 йил 1 февралда танлов эълон қилинди ва 2020 йил 22 февраль кунига қадар танловда қатнашиш истагини жами бўлиб 56 та компания ва/ёки консорциумлар билдирган.\nҲозирда ОТБнинг техник мутахассислари томонидан танланган ер майдонларини ҳуқуқий ва техник экспертизаси ўтказилмоқда, унинг натижаларига кўра Халқаро молия корпорацияси ёрдамида ўтказилган биринчи лойиҳадаги барча ҳужжатларни ушбу лойиҳага мослаштирилмоқда.\n7. Каттақўрғон ва Ғаллаорол туманларида қуввати 200 МВтдан кам бўлмаган қуёш электр станциялари қуриш лойиҳаси\n2020 йил 20 мартда Халқаро молия корпорациясининг техник кўмагида ҳамда давлат-хусусий шериклик асосида Самарқанд вилоятининг Каттақўрғон тумани ҳамда Жиззах вилоятининг Ғаллаорол туманида ҳар бирининг қуввати 200 МВтдан кам бўлмаган қуёш фотоэлектр станцияларини қуриш лойиҳаларини амалга ошириш учун потенциал компаниялар ўртасида танлов эълон қилинди. 2020 йил 21 апрелга қадар танловда қатнашиш истагини жами бўлиб 83 та компания ва/ёки консорциумлар билдирган.\nҲозирда Халқаро молия корпорациясининг техник мутахассислари томонидан танланган ер майдонларини ҳуқуқий ва техник экспертизаси ўтказилмоқда, унинг натижаларига кўра Халқаро молия корпорацияси ёрдамида ўтказилган биринчи лойиҳадаги барча ҳужжатларни ушбу лойиҳага мослаштирилмоқда.\nАНЪАНАВИЙДАН МУҚОБИЛГА ЎТИШ ЖАРАЁНИ\nЮқорида санаб ўтилган лойиҳалар мамлакатимизда «яшил энергия» салмоғини юксалтиришга қўйилган дастлабки қадамлардир. Шу ўринда бир нарсани алоҳида таъкидлаш жоизки, электр энергияси ишлаб чиқаришдаги анъанавий услуб, яъни нефть маҳсулотларини ёқиш эвазига ҳосил бўладиган иссиқлик энергиясини механик энергияга, механик ҳаракатни электр энергиясига айлантириш усули экомуҳитга бирмунча зарарли бўлсада кундан-кунга, йилдан-йилга ошиб бораётган эҳтиёжни қондиришга сафарбар этилаётган арзон ва қулай ишлаб чиқариш жараёни ҳисобланади. Ундан куннинг исталган пайтида (айниқса, тонгги ва кечки максимумда) эҳтиёжга қараб фойдаланиш, маълум маънода турли вазиятлар учун захира қилиш (ёқилғи захираси) имкониятлари мавжуд. Бироқ ҳозирда йирик миқдорда ишлаб чиқарилиб, халқ хўжалиги ва саноатга йўналтирилаётган табиий газдан оқилона фойдаланиш, унда кимё саноатида турли материал ва хомашё, ўғит ва минераллар тайёрлаш, ички бозор эҳтиёжини қондирилган ҳолда тайёр маҳсулотлар экспортига йўналтириш ҳам мумкин. Табиий газни аҳоли эҳтиёжи қондириш, сони йилдан-йилга ошиб бораётган автомобиль ва механизмларга ёнилғи сифатида етказиб бериш муҳим вазифалардан бири бўлиб қолмоқда. Қолаверса, нефть ва бошқа углеродли қазилмаларнинг ерости манбалари беҳисоб эмас. Келажак авлодларга табиий бойликларни маълум маънода асраб қўйиш, улардан оқилона фойдаланиш ҳам стратегик аҳамият касб этади.\nИҚТИСОД ВА ЭКОЛОГИЯ ТАНЛОВИ\nҚайта тикланувчи энергия манбаларидан фойдаланиш эса ўзига хос ноқулайликларга эга. Аввало, шамол генераторлари ва қуёш панеллари бирмунча қиммат техника ва технологиялар мажмуаси ҳисобланади. Қуёш фотопанеллари майдон жиҳатидан бир неча гектар майдонларни эгаллайди, уларни атмосфера чанги ва тузли бирикмалардан тозалаб туришнинг ўзи бир вазифа. Бунинг устига фойдали иш коэффиценти ниҳоятда паст ва куннинг маълум бир пайтида (кундузи) фаол фойдаланиш мумкин. Фотоэлектр станциялар иш принципи 2 турга бўлинади, бири қуёш панелларида ҳосил бўлган энергияни физик-кимёвий жараён орқали электр энергиясига айлантириб берса, иккинчиси йиғилган иссиқлик ҳарорати минора тепасида тўпланган яна ўша сувни буғлантириб, иссиқлик энергиясидан механик энергия ва айланма механик ҳаракатдан электр энергия ҳосил қилиш учун хизмат қилади.\nАммо Ер юзи иқлим шароитида кескин ўзгаришлар (қурғоқчилик ёки сув тошқинлари, ўртача иқлим ҳароратининг кескин пайсайиши ёки кўтарилиши, атмосфера таркибида зарарли газ ва чанг-тузлар миқдорининг кескин ошиши) кузатилмаса, юртимиздаги тоғ ва тоғолди ҳудудларда шамол оқими, йўналиши ва давомийлиги яхши ўрганилса, шамол электр станциялари иш коэффицентидан самарали ва узоқ муддатли истиқбол билан фойдаланиш мумкин. Фотоэлектр станциялардан самарали фойдаланиш учун бу йўналишдаги илғор технологиялар билан қадамба-қадам одимлаш, яъни мавжуд қуёш панеллари иш самарадорлигини ошириб, станциянинг фойдаланиш ҳудудига нисбатан ишлаб чиқариш қувватини ошириб бориш зарур. Акс ҳолда бозор иқтисодиёти шароитида қуёш панеллари рақобатбардошлигини йўқотиши мумкин.\nҚуёш батареялари, яъни ёруғликни электрга айлантириш таъсирини ўрганиш дастлаб француз физиги Александр Эдмонд Бекерел томонидан 1842 йилда кашф этилди. Чарлз Фриттс исмли олим нурни электрга айлантириш учун кимёвий унсур — селендан фойдаланишни таклиф этди. Қуёш батареяларининг дастлабки прототипи италиялик олим Жакомо Луиджи Чамичян томонидан яратилган.\nОрадан қарийб бир аср вақт ўтиб, аниқроғи 1948 йил 25 мартда Bell Laboratories томонидан электр токини ишлаб чиқаришга мўлжалланган биринчи қуёш батареялари яратилгани омма эътиборига эълон қилинди. 10 йилдан сўнг, яъни 1958 йил 17 мартда АҚШда қуёш панелларидан фойдаланадиган сунъий йўлдош — «Авангард-1» космик кемаси фазога учирилди. 1958 йил 15 майда Совет Иттифоқи ҳам қуёш батареяларидан фойдаланадиган «Спутник-3» номли сунъий йўлдош учирилганини маълум қилди.\nБиргина мисол, қуёш нури энергиясини электр энергиясига айлантирувчи қурилмалар йилдан-йилга такомиллашиб бормоқда ва янги технологиялар йирик маблағ сарфлаган ундан олдинги технологияларни ўз сарф-харажатларини қопламасидан олдин (рақобатбардошлигини) синдириб қўйиши эҳтимолдан холи эмас. Буни оддий сўз билан айтганда, тасаввур қуйидагича акс этади: мисол учун, 2009 йилда ишлаб чиқарилган қуёш панелидан самарали фойдаланиш коэффиценти 39% бўлса, 2019 йилдан ишлаб чиқарилаётган фотоэлектрик қурилманинг самарадорлиги 66% ни ташкил этади. Шу тариқа ўз харажатларини тахминан 10 йил муддатда тўлиқ қоплаб, соф фойдага кириши керак бўлган иншоотлар 3 йилдан сўнг рақобат бозорида норентабелликка юз тутиши мумкин. Тўғри, дунёнинг илғор рақамли технология дастурлари фотоэлектр станциялари ва шамол генераторларини масофадан туриб бошқаришни такомиллаштириб боргани сари сарф-харажатлар камайиб бораверади. Аммо ишлаб чиқариш қуввати жорий ва капитал таъмир харажатларга нисбатан камайиб бормаса, қуёш ва шамол станциялари ўзаро рақобат майдонида банкротликка юз тутиши ҳеч гап эмас. Умуман олганда, бу ҳисоб-китоблару тахминий хулосалар иқтисодчилар учун муҳим. Аҳоли, унинг саломатлиги ва экотизимнинг барқарорлиги сақлаш нуқтаи назаридан эса «яшил энергия»нинг рақобатбардошлиги ёки қимматлилиги ўз аҳамиятини бирмунча йўқотади ва энергетиканинг мазкур тармоғи ривожланишидан барча бирдек манфаатдор. Ҳукуматимиз томонидан берилаётган имтиёзлар эса уларнинг рақобатбардошлигини оширади.\nДемак, юқорида келтирилган рақам ва далиллардан хулоса ясаб фикр юритамизки, қайта тикланувчи энергия манбалари улушини Ўзбекистон энергетика соҳасидаги салмоғида ошириб бориш бугуннинг муҳим вазифаларидан бири. Юқорида санаб ўтилган инвестицион лойиҳалар ортидан мамлакатимизга дунёнинг илғор рақамли технологиялари, замонавий қурилмалар билан биргаликда ундан самарали фойдаланиш дастурлари, иш услуби, билим-тажриба кириб келади. Муқобил энергия манбаларининг давлат миқёсидаги йирик лойиҳалари, ўз навбатида, аҳоли хонадон, дала ҳовлилар, кичик ва ўрта бизнес корхоналарида «яшил энергия» манбаларидан мустақил равишда фойдаланишига ўзига хос турки бўлиб хизмат қилади.\nУйлар, бино ва иншоотлар энергиятежамкорлик ва энергиясамарадорлик нуқтаи назари билан пухта муҳандислик хулосаларига таянган ҳолда қурила бошлайди. Ҳатто айрим тадбиркорлар ўз эҳтиёжидан ортган электр энергиясини энергетика бозорида сотиб, бунинг эвазига фойда олиши, мамлакатимизнинг олис-олис ҳудудларида янги иш ўринлари яратилишига асос бўлиб хизмат қилади.\nБир сўз билан айтганда, қанчалик қиммат ва қийин бўлмасин, «яшил энергия» — давр талаби!\nУни ривожлантириш ва ундан халқимиз фаровонлиги, ватанимиз тараққиёти йўлида оқилона фойдаланиш учун Ўзбекистонда барча имкониятлар мавжуд.\n(Маълумотномани тайёрлашда Ўзбекистон Республикаси Энергетика вазирлиги томонидан тақдим этилган йиғма материаллардан фойдаланилди.)\nЭътиборингизга «Ўзбекистон миллий электр тармоқлари» акциядорлик жамиятининг uzbekistonmet.uz сайтида эълон қилинган мавзуга тааллуқли мақола, хабар ва янгиликларга қаратамиз:\n«ЯШИЛ ЭНЕРГИЯ» САЛМОҒИНИ ОШИРИШДА ФРАНЦИЯ БИЛАН ИНВЕСТИЦИЯ ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДА ҲАМКОРЛИК ДАВОМ ЭТМОҚДА\nМДҲ ДАВЛАТЛАРИ ЭНЕРГЕТИКА КЕНГАШИ: СОҲАДА ҚАЙТА ТИКЛАНУВЧИ ЭНЕРГИЯ МАНБАЛАРИНИНГ САЛМОҒИ ДОЛЗАРБ АҲАМИЯТ КАСБ ЭТИБ БОРМОҚДА


ИнтерФУТБОЛ :: Роналду, Месси ва бошқа суперфорвардлар 18 ёшли пайтларида қандай эди?\nҲозир бутун футбол олами Килиан Мбаппе ҳақида гапирмоқда. Ахир «Монако»нинг 18 ёшли йигитчаси Франция чемпионати чегараларидан ошиб, Чемпионлар Лигасини ҳам «истило» қила бошлади. Энди савол: жаҳон футболининг сўнгги йиллардаги 6 нафар буюк ҳужумчиси 18 ёшда қандай каромат кўрсатган? Демак, Bombardir.ru сайти маълумотлари асосида Криштиану Роналду, Лионель Месси, Неймар, Златан Ибрагимович, Тьерри Анри ва Роналдонинг ёшлигига назар соламиз.\nПортугалиялик юлдуз 18 ёшли пайти жонажон мамлакати миллий чемпионатида жавлон уриб, Лиссабоннинг «Спортинг» клуби рақиблари додини бера бошлаганди. Сал кейинроқ жамоада Криштианунинг терма бўйича бўлажак ҳамкорлари - жуда ёш Велозу, Моутинью ва Нани пайдо бўлишади. Уларнинг қисматига «Спортинг»нинг УЕФА кубоги финалини ўз майдонида Россия клубига бой беришини кузатиш ёзилганди. Роналду эса ЦСКА зафар қозонган вақт «МЮ»нинг бўлажак юлдузи мақомини олиб улгурганди.\nЯъни манкунианлар 18 ёшли ўсмирни 12 миллион фунтга сотиб олганча уни дунё футболидаги энг қимматбаҳо тинейжер (ёш вундеркинд)-га айлантиришганди. Тушунарлики, «МЮ»да ҳеч ким ушбу келишувдан афсуслангани йўқ. Зеро, португал футболи жавоҳири жамоада 6 мавсум ўйнаб, 118та гол урди ва «Реал»га кетар чоғи инглизлар ҳисоб рақамини сезиларли даражада қаппайтирди. Мана, Криштиану Мадрид жамоасидаги голлари сонини ўйинлариникидан ҳам оширди. Аммо факт шуки, у 18 ёшида Килиан Мбаппедек маҳсулдор эмасди ва бўлажак «гол машинаси»дек таассурот ҳам қолдирмаган. Хуллас, жаҳон юлдузининг асосий ютуқлари кейинги 14 йилга тўғри келди.\nФабио Капеллонинг 2005 йили 17 ёшли аргентиналик хусусида айтган гапларидан иқтибос: «Шу вақтгача ўсмир йигитчанинг бу қадар ёрқин ўйнаб, ақл бовар қилмас савияни намойиш этишини кўрган эмасдим». Ўшанда Лео «Гампер кубоги»да Капелло бошқарувидаги «Ювентус»нинг темир вакили Патрик Виейрага заррача имконият қолдирмаганди. 18 ёшга тўлган куни эса «Барселона» уни илк профессионал шартнома билан сийлади. Эътиборли факт: унда мисли кўрилмаган товон пули қайд этилганди - 150 миллион евро. Месси биринчи тўлақонли мавсумида Это~О ва Роналдиньо қатори қудратли ҳужумкор триодан жой олиб, барча турнирлар ҳисобидан 8та гол урди. Аргентиналикнинг кейинги юриши барчага маълум - анчадан буён «Барселона»ни усиз тасаввур қилиш мумкин бўлмай қолди.\nБразилиялик вундеркинд Мбаппе ёшига тенг бўлган пайти ўз ватанида чин юлдуз даражасига чиққанди. Аниқроғи, 21 ёшида «Барселона» сафига қўшилгунига қадар 5 йил давомида «Сантос» рақиблари кўнглига ғулғула солишдан чарчамади. Бу оралиқда жами 136 голдан хирмон ясагани барчасини кўрсатиб турибди. Мисол учун, Неймар 2010 йили 18 ёшини қаршилаган ва ўша мавсум нақ 42та гол уришдан ташқари, Жанубий Американинг энг яхши 3 нафар футболчиси қаторига кирган. Аниқроғи, Верон ва Д~Алессандро билан бир сафга жойлашганди.\nАйтганча, «Сантос» айни ўша дамда «Челси» ва «Вест Хэм» клубларининг бразилиялик истеъдод трансфери юзасидан юборган таклифларини рад этган. Ҳа, клуб вакиллари адашмаган эканлар. Мана, Неймар 4-мавсумки, «Барселона»да жавлон урмоқда. Тўғри, ҳалигача барқарорлик масаласида энг юқори нуқтага кўтарилгани йўқ. Яъни Каталониядаги иккинчи ва учинчи мавсумини аъло даражада ўтказган бўлса, биринчисида бўлгани каби ҳозиргисида ҳам баъзан омадсизликка юз тутмоқда. Иккинчи томондан, бразилиялик суперфорвард миллий жамоа сафида доимо зўр ўйнаган ва ўйнамоқда. Энди 25 ёшини қаршилаган Неймарнинг Бразилия термасида 52та гол уришга улгурганини ҳисобга олсак, у ҳали миллий жамоа тарихидаги энг сара афсоналар рўйхатига кирса, ажабмас.\nБўйдор ҳужумчи катта футболдаги катта кароматларини нисбатан кеч кўрсатишга тушди. Ҳарқалай, бир-биридан ажиб голлари ҳам, маҳсулдорлиги ҳам асосан яқин ўтмиши ва ҳозирги даврига тўғри келади. Хуллас, швед футболининг тирик афсонаси 18 ёшли пайти энди-энди «Мальме» учун гол уришни ўзлаштира бошлаганди. Хусусан, «Аякс»га трансфери ҳам яна 2 йилдан кейин амалга ошган. Айтганча, Арсен Венгернинг вақтида Ибрагимовични ўз жамоаси сафида кўришни хоҳлагани ва ҳаттоки, унга «Арсенал»нинг 9-рақамли футболкасини ажратиб қўйгани ҳақидаги тарих кўпчиликка маълум. Француз мутахассиси швед йигитини синовга чақирган, аммо у ўшандаёқ мағрурлигини кўрсатиб, бундан бош тортган.\nИбранинг ўзи кейинчалик воқеани қуйидагича эслаганди: «Венгер машғулотга таклиф қилди ва аввало, қандай футболчи эканлигимни амалда кўрмоқчилигини билдирди. Унинг гапларидан «шок» ҳолатига тушиб қолгандим. Кейин дарҳол қарор чиқардим - йўқ, бунақаси кетмайди, кўрик учун борадиган бўлсам, шу ерда қолганим маъқул. Бу тўғри танлов эди». Ҳа, ғурури бўйидан ҳам баланд Ибранинг фаолияти давомида жуда кўп марта жамоа алмаштиргани айни ҳақиқат. Шунинг баробарида етарлидан ортиқ даражада турли-туман совринлар ютгани ҳам рост. Аммо «Арсенал» айнан 2004 йилдан кейинги даврда бу борада сира мақтанолмайди. Демакки, Златан жамоа танлашда адашмаган. Дарвоқе, у жорий мавсумдагина АПЛда кўриниш берди ва ҳозир 34 ёшда бўлишига қарамай, асосий вазифаси - гол уришни уддалаяпти.\nМбаппени франциялик айни шу суперфорвардга қиёсламоқдалар. Анри 18 ёшида эндигина кўзга ташлана бошлаганди. Тўғри, бунда ўша вақт коммуникация ва ижтимоий тармоқларнинг ҳозиргидек кенг тараққий этмагани таъсири ҳам бор, албатта. Чунончи, Анри аввалига Арсен Венгер қўл остида «Монако»нинг қанот футболчиси сифатида тўп сурган ва шунинг учун бўлса керак, унча кўп гол урмаган. Лекин 18 ёшида клубининг мамлакат чемпионатида зафар қучишига салмоқли ҳисса қўшиб, бунинг самараси ўлароқ, Франциянинг энг ёш футболчиси мақомини олган. Анри яна икки йилдан сўнг жаҳон чемпиони ҳам бўлди, худди «Монако»даги шериги - Давид Трезеге каби. Шундан сўнг эса «Арсенал» ва «Барселона»да шуҳратга кўмилди. Ҳа, бетакрор фаолият, аммо Анри ҳам 18 ёшлигида Европада Мбаппечалик шов-шув кўтарган эмасди.\nБалоғат ёшига етмай туриб, кенг миқёсда овоза бўлган юлдузлардан бири. Роналдо «Крузейро» учун 2 йил давомида 44та гол урган пайти ҳали 18 ёшга ҳам тўлган эмасди. Боз устига, бўлажак буюк «сўйлоқ» ўзининг кейинги туғилган кунини жаҳон чемпиони мақомида нишонлаган. Тўғри, у Бразилия термаси учун улкан зафар тақдим этган ЖЧ-94га борган бўлсада, бир дақиқа ҳам ўйнамаганди. Қизиғи, Америкадаги турнирда «сўйлоқ»ни бошқача фамилияда кўрсатишганди - Роналдиньо, яъни «кичик Роналдо». Сабаб шуки, бразилияликлар таркибида яна бир Роналдо бор эди - 29 ёшли бўйдор ҳимоячи.\nАйтганча, у ҳам АҚШ мундиалида майдонга тушмаган. Ҳужумчи Роналдо эса 18 ёшида Голландиянинг ПСВ клуби сафидан жой олади ва дебют мавсумидаёқ 35та гол уради. Иккинчисида маҳсулдорлиги анча пасаяди - «атиги» 19та гол. Аммо бунга тиззасидан орттирган жароҳати сабаб эди. Муҳими, жароҳат Роналдонинг «Барселона» билан шартнома тузишига халақит беролмайди ва бразилиялик «гол машинаси» Испанияда ҳам қаҳрамонликларини давом эттиради. Биринчи мавсумда 47та гол (барча турнирларда) ва илк еврокубок (Кубок эгалари кубоги).\n«Сўйлоқ» кейинчалик «Интер», «Реал» ва «Милан»да ўйнади ва ажиб фаолиятига «Коринтианс»да хотима ясади. Умумий статистикаси - 352та гол (фақат клуб футболида). Ҳа, бу ҳозирги бош қаҳрамонлар ҳисобидаги голлардан кам. Аммо бразилияликнинг майдондаги ҳаракатларини лоақал 1-2 марта кузатган ҳар қандай футбол мухлиси миясидан лоақал бир марта «Эҳ, шундай оғриқли жароҳат юз бермаганида, «сўйлоқ»нинг фаолияти қандай фантастик кечарди-я...» қабилидаги фикрлар ўтган бўлса, ажабмас. Ахир Роналдо ўша жароҳат туфайли нақ 2 йил четда юрганди.


Сирдарё вилоятидаги Сардоба сув омоборини қайта тиклаш бўйича Вазирлар Маҳкамасининг ёпиқ (хизмат доирасида фойдаланиш учун) қарори қабул қилинган. Бу ҳақда Қурилиш вазирлигининг Лойиҳа-қидирув ташкилотлари фаолиятини мувофиқлаштириш бошқармаси бошлиғи Насрулло Бобоев «Дарё» мухбири Мусулмонбек Иброҳимов билан суҳбатда маълум қилди.\nҚозоғистон томони тўғоннинг қайта тикланишига қаршилигини билдирган эди\n«Бизнинг истагимиз шундайки, бу сув омбори қайта тикланмасин. Қайта тикланса ҳам, жуда кичик ҳажмда бўлсин. Бу сув омбори трансчегаравий дарёда, БМТ конвенцияларига зид равишда, биз (Қозоғистон) билан келишилмаган ҳолда қурилган», — деганди Қозоғистон экология, геология ва табиий ресурслар вазири ўринбосари Сергей Громов 2020 йил май ойидаги чиқишида. Кейинроқ, октябрь ойида қўшни мамлакат бош вазири Асқар Мамин ҳам «Қозоғистон томони Сардоба сув омборини келгусида йўқ қилиш позициясини эгаллаши»ни тасдиқлаган эди.


Яккабоғлик тадбиркорнинг ўғли “калаванинг учи”ни айтиб берди | Qalampir.uz\nЯккабоғлик тадбиркорнинг ўғли “калаванинг учи”ни айтиб берди\nИнтервью\t30 Июль 2019 20:43 24479\nҚашқадарё вилояти Яккабоғ тумани ҳокими ўринбосари Мансур Туймаевни ёқиб юборган тадбиркор Баҳриддин Исомов суд-психиатрия экспертизасидан ўтказиш учун Тошкентга олиб келингани ҳақида хабар берган эдик.\nБаҳриддин Исомов Тошкентдаги 1-сонли тергов изоляторига жойлаштирилган. У ҳозирда 15 кунлик карантинда.\nЖорий йилнинг 20 июль куни тадбиркор Баҳриддин Исомов товон пулини тўламай, аввалдан огоҳлантирмай икки қаватли дўкон ва цех биносини бузмоқчи бўлган ҳоким ўринбосари устига бензин сепиб, ёқиб юборган эди. Дўкон ва цех кредит маблағларига қурилган.\nҲоким ўринбосари шифохонага ётқизилиб, шу куниёқ туман прокуратураси томонидан Исомовга нисбатан Жиноят кодексининг 25-, 97-моддаси 1-қисми билан жиноят иши қўзғатилган ва у ЖКПнинг 221-моддаси бўйича қўлга олинганди.\n27 июль куни Яккабоғ туман ҳокими Шоҳмурод Донаев, туман прокурори Жамшид Ҳалилов ёқиб юборилган ҳоким ўринбосари Мансур Туймаев эгаллаб турган лавозимидан озод қилинди.\nТуймаевга нисбатан ўз ваколатига кирмайдиган хатти-ҳаракатларни амалга оширгани сабабли Жиноят кодексининг тегишли бандлари асосида жиноят иши қўзғатилган. Ҳозирда тергов ҳаракатлари олиб борилмоқда.\nЎша куни Давлат хавфсизлик хизмати раиси Абдусалом Азизов Яккабоғга борди. У тадбиркорнинг бетон ва ғиштдан қурилган биноси нега “снос”га тушганига ҳайрон бўлиб, ҳоким ўринбосарининг ҳаракатини қоралади.\nQALAMPIR.UZ мухбири Феруза Нажмиддинова Баҳриддин Исомовнинг ўғли Шарофиддин Даминов билан боғланди. У отасининг қамоқхонадаги аҳволи ҳақида сўзлаб берди.\n“22 июль куни отам билан учрашув ташкил қилинди. Ёнма-ён 20-30 дақиқа сухбатлашдик. Кўринишлари унчалик ҳам яхши эмасди. Тазйиқ ўтказилгани ёки ёмон муносабатда бўлинганини сезмадик, лекин қўлларидаги яра битмаганди. Қандли диабет касалликлари бўлгани сабабли оддий яра нормал уй шароитида битиши ҳам қийин кечарди.\nБир неча кун олдин ҳам отам бизга қаттиқ тайинлаб, “ҳеч ким қаршилик кўрсатмайди, мен ҳали шу ердаман, ҳокимият ёки ИИБ ходимларига қўл кўтарманглар улар келсин, талабини айтсин қонуний хатти-ҳаракати бўйича ҳужжатларини кўрсатсин. Шунга қараб иш кўрамиз. Биз шу вақтгача Давлат сиёсатига қарши бўлмаганмиз”, деганди.\nКомпенсация пулини тўлаб берсанглар биз бинони топширамиз, деганмиз. Воқеа жойида бўлмаганман, лекин видеода кўриб турибманки, 2-қаватда салон ва тикувхонадаги ишчи қизлар тушиб келаётгани яққол кўринади. Бульдозер билан урилаётган вақтида бинода одамлар бўлган. Зинапояда ойим, укам, момом бўлишган. Шуларни кўра-била туриб бульдозер ҳайдаб, бинони бузишга уриняпти. Ичкарида 1-қаватда ҳам ишчилар бўлган, лекин шунда ҳам тўхтатмаган.\nНима учун ИИБ ходимлари бинодаги одамларни чиқармади? Бузиш ниятида экан, нима учун одамларни ўйламаяпти, бошқа иш билан шуғулланиб томоша қиляпти...\nОгоҳлантириш хатини 20 июль санаси билан 22 июль куни берди. Унгача бизга огоҳлантириш хати берилмаган, фақат таҳдид қилинган. Сизни уйингизга биров келиб, оғзаки равишда чиқ бўшат деса, ҳеч қандай хат-ҳужжатсиз уйингизни бўшатмайсиз-ку. Давлатимизда қонунлар бор.\nБиз улардан нима сабабдан бинони бўшатишимиз кераклиги ва улар нега уни бузмоқчи эканини сўраб ҳужжат талаб қилганмиз. Вилоят ҳокимлигига ёзган хатларимизнинг ҳаммасига ҳар хил жавоб берилганди. Бир сафар қизил чизиққа тушган, яна бир сафар сув қувури ўтади, кўча чиройини бузяпти деган турли баҳоналар эшитганмиз. Ана шу бизни қизиқтириб қўйди” деб таъкидлади Шарофиддин Даминов.\nИсомовнинг ўғли сўзида давом этиб, қарор бошқа ер бўйича чиқарилгану, исм-фамилияга отамнинг маълумотлари кетиб қолган деб иддао қилди.\n“Вилоят ҳокимлигига ёзган хатимизга жавобан бошқа бировнинг ери тўғрисидаги қарорни қўйиб фамилияга дадамнинг исмини ёзиб берган. Биз ерни 2013 йилда олганмиз. Улар 2005 йилдаги қарорни қўйиб, бино бузилади деб, жавоб беряпти. Бу бўйича вилоят ҳокимига ҳам хат жўнатдик. Улар адашиб кетганмикан, ё бу ерда бошқа гап борми деб, ўйладик. Аниқлик киритиш учун вилоят Архивига бориб, қарордан нусха сўрадик. Негаки шубҳалана бошлагандик. Архивдан қарорни олиб қарасак, дўконимиздан тахминан 200 метр узоқликдаги йўлнинг ҳимоя зонасига тушган ва аллақачон бузилган дўконнинг қарорига дадамнинг исм-фамилиясини қўйиб, хатимизга жавоб бериб юборган экан.\nНоқонуний хатти-ҳаракат бўлгани учун бизнинг қароримизни беринглар деб, талаб қилдик. Биз вилоят ва туман ҳокимлигига дўконимиз қизил чизиққа тушмагани юзасидан хат ёзганмиз”, деди Шарофиддин Даминов.\nУ айтганларининг исботи сифатида туман ҳокимиятидан отасига юборилган жавоб хати, ер ажратиш тўғрисидаги туман ҳокими қарорларининг суратини ҳам тақдим этди.\nҲақиқатдан ҳам туман ҳокимияти жавоб хатида 2005 йил 17 декабрь куни чиқарилган қарор маълумотларидан фойдаланган. Қуйида қарор билан танишишингиз мумкин.\nБаҳриддин Даминовга ер ажратиш тўғрисидаги ҳоким қарори.\n2005 йилдаги фуқаро Бекмурод Жўраевга ер ажратиш тўғрисидаги қарор.\nЯккабоғ ҳокимиятининг тадбиркор Баҳриддин Исомовга йўллаган жавоб хати.\nQALAMPIR.UZ`ни кузатишда давом этинг. Тез орада Баҳриддин Исомовнинг адвокати Музаффар Одилов билан ҳам суҳбатни тақдим этамиз.\nЯккабоғ Баҳриддин Исомов Мансур Туймаев Шарофиддин Даминов\n03 Июль 12:06 41438\n04 Июль 19:01 28466\n03 Июль 08:59 24202\n04 Июль 17:15 23705\n04 Июль 09:49 23032


Қамоқдаги битиклар: Мамадали Маҳмудов. Ой нури - иккинчи қисм - BBC Uzbek - O'zbekiston\nСўнгги янгиланиш 27 октябр 2013 - 13:02 GMT\n"Қамоқда мени ёзувчилигим асраб қолди", деб айтганди адиб Би-би-си билан суҳбатида.\n– Шундай десам ҳам бўлади, Ойнур опа. Мен эшитганларимни ўзимча сиқиб-сиқиб, сувини чиқариб, қолипга солганман. Йўқса, у бир қисса бўлади. Чунки уни ҳар ким ҳар хил талқин этади. Ўзидан қўшиб-чатиб ҳикоя қилганлар ҳам бор. Аммо моҳият дегани бир хил.\n– Бу воқеа таъсирида, Ойнур, Кантнинг ушбу сўзи эсимга келади: Изтироб чекмаганлар ҳаёт сирларини тўлалигича тушуна олмайдилар. Энди билдим, Ойнур, Лочин оға бежиз табиб бўлмаган экан. Лочин табибда бир хислат бор. Унинг кечинмалари – бунинг исботи. Ҳу, боя, сўрида Лочин табибнинг сўзларидан сўнг менда ишонч учқунлари пайдо бўлувди. Энди бу учқунлар аланга олаётгандай. Мен соғайишни ҳис этаётгандайман, Ойнур.\nОйнурни билмадиму мен Лолага юз фоиз десам ҳам, бу сўзимга ўзим унча ишонмадим. Зотан, бунга Ойнур ё менинг эмас, Лоланинг ишончи муҳим. Шу ишонч уни соғайтиради. Ойнур билан мен уни руҳан қўллаймиз. Бу Лолага таянч бўлади. Мен шундай фикрдаман. Фаҳмимча, Ойнур ҳам.\n– Эврил менинг яқин дўстим ҳам узоқроқ қариндошим бўлгани учун Сизлар қўрқинчли деб ўйлаётганингиз: бу қутлуғ ерлар менга азиз. Ҳозир Эрксиз замон деб аталаётган у эски замонда бу чакалакзор, ёнғоқзор, олмазор, ўрикзор, тутзор... лар ҳамда ўнлаб ботмон экинзорлар Эврилнинг ота-боболарининг мулклари бўлган. Мана бу тегирмон ҳам. Уни Эврилнинг улуғ отаси Аҳмат Оқсақол тошдан қурган. Ҳозир Ҳур замон деб аталаётган бу замонда бу мулклар Совет ҳукуматиники. Киров совхозиники...\nҚизлар жунжикадилар. Буни сезган Чингизхон Ўрол қутисидан кичик бўғча ва Лоланинг улкан жомадонини олиб келди. Тугунчадан иккита чойшаб олди ва уларни қизларнинг елкаларига ташлади. Қизлар раҳмат айтишди.\nШу сония менинг хаёлимдан ўз-ўзидан ушбу сўзлар кечди: Юраги тоза одамгина табиатдан шундай таъсирланади, шундай завқланади.\n– Сенга совғам бор, Эврил, – Лола жомадонини очди. Ундан академик Лев Гумилевнинг рус тилида ёзилган Хунлар, Оқ хунлар, Турк ҳоқонликлари, Кўк турклар китобларини олди ва менга узатди. – Бек билан бирга ўқинглар. Буларда миллатимиз кечмиши битилган.\nЛола Ўғузхоннинг ўлимини ички бир дард билан ҳикоя қилганда, Бекнинг кўзига ёш қалқди. Менинг юрагим эзилди. Мен ихтиёрсиз бир тарзда, одам уруғига номаълум куч, янглишмасам, қандайдир Осмоний ундовда Ойнурга қарадим. Шунда унинг мунгли кўзларидан: Ўғузхондек беқиёс даҳо бизда яна туғиладими? деган саволни ўқидим.\n– Чингизхоннинг ҳидини сезишса, қочишади, – мен ҳазиломуз оҳангда дўстимни қувватладим. – Чингизхон бизни еб қўяди, деб тирақайлаб қочишади.\nКўзимизни очганимизда кеч кираётганини пайқадик. Қизлар кўринмадилар. Шошилинч уйга ўрладик. Эгизаклар тут тагида, йиғма каравотларда ором олардилар. Бизнинг оёқ товушимиздан уйғондилар. Мен ўчоққа ўт ёқдим. Сўнг ҳаммамиз сойга эндик. Юз-қўлларимизни ювиб, изимизга қайтдик. Шоколад билан қаҳва ичдик. Шу орада қовоқ идишни бошида кўтарганча Оймомо кўринди. Биз уни ўрнимиздан туриб қарши олдик.\nОймомо Лолани тимсоҳ ёғи ва талқони билан эмлагунча, биз (Бек, мен) қовоқни сой четига, сокин оқимга қўйиб қайтдик.\n– Эрталаб менсиз нонушта қилманглар, болалар, – дея Оймомо биз билан хайрлашди. Чингизхон уни Ўролда уйига кузатиб, қайтди.\nЧингизхон бизни Ўролда Учқулочга ташлаб, тез ортига қайтди.\nШу куни жизғанак чўлда туш чоғи муздек айрон ичарканмиз, мен чиндан ҳам (ўзимча ном қўйганим) Осмоний ундов бор, йўқлигини билиш мақсадида Ойнурдан сўрадим:\nБалки Ойнурнинг кўнглидан кечган бу фикр Лолага ҳам Осмоний ундов орқали етгандир? Бу менга қоронғи. Бу ёлғиз Тангрига аён.\nМен Ойнурнинг кўзларига шубҳа оралаганини, юзлари оқарганини сездим. Сездим-у кўнглимдан шу сўз ўтди: Булар бежиз келишмаган... Булар... булар... КГБ!..\n– Ҳа, – дедим ёлғондан ва ногаҳон онамнинг ўгути эсимга тушди: Ўзини сенга яқин олувчи, шу йўл билан ичингга кириб олувчи кимсалардан қўрқ. Ким билан бўлмасин, ўғлим, ҳар бир сўзни ўйлаб сўзла. Ҳеч кимга ичингни очма.\nШу аснода жувон билан Ойнур қайтишди. Жувоннинг мойил... деган сўзи қулоғимга чалингандай бўлди. Мен унга сездирмай разм солдим. Жувоннинг кулранг кўзларида сезилар-сезилмас совуқ нурлар йилтирамоқда. Бу оқ-сариқдан келган дилбар ҳуснига бир қадар путур етказаётгандек туюлди менга. Елкасига ёйилиб тушган сочи макка кўпиги рангида қизғиш. Негадир менинг кўнглимдан: Унинг табиий сочи қорамтир тусда, деган гап кечди.\n– Бундайда одамнинг қўли ишга бормайди, – деди Ойнур беихтиёр ўзига-ўзи аламли овозда. Кейин айтган гапидан пушаймон еди, шекилли, хатосини тузатган бўлди. – Мен нималар деб валдираяпман ўзи?\nСаксовул кўланкасига беҳол ўтирдик. Мен кечган ҳангомани оқизмай-томизмай Ойнурга айтдим.\n– Тинчликми, Ойнур опа, – менинг юрагим шув этди.\n– Мени ҳар замонда йўқлаб туришади. Москвадан Қўноқ келармиш.\n– Менсимай қараш дегин. Асл ўрисларга қараганда чала ё сохтаўрислар минг чандон шовинистроқ бўладилар. Мен буни амалда кўп марта кўрганман, Эврил.\n– Галина Сизга мойил сўзини бир-икки марта айтгандай бўлдими? Бу...\n– Агар мен Ватан хоинига мойил бўлмасам, Ботир билан Парижда гаплашмаган, ундан уй манзили-ю кўк пул олмаган бўларканман.\nШу дам миямга ушбу сўз келди: Хавфли даъво!\nБу ер тоғ оралиғи бўлгани учун қоронғи. Лой қорув цехи чироқлари кимсасиз, сокит теграни хира ёритаётир. Чатишманинг имоси билан бола кетди. У чўнтагидан Казбек ва гугурт чиқарди. Тутатди. Шунда мен унинг кўзи эчкиэмарникидек ёвузона бир чақнаб, сўнганини кўрдим. Бундан юрагим увушди.\nГалинанинг ҳам кўзларида шундай ўлим учқунларини кўрувдим, дедим ичимда.\n– Менинг исмим Тельман, – дея таништирди ўзини Чатишма. – Сени нега чақиртирганимни биласан-а?\nУ сирли илжайди. Бироқ кўзи кулмади. Негадир мен ундан гўр совуғи ҳидини туйдим. Кейин: Жуда оширвордим-да, – деб ўзимдан-ўзим ижирғандим. – Ундоқмас. Янглишаяпман. Ойнурга босимлари учун бу тоифа кишилари менга ёмон кўринаётир.\nЎлимдан совуқ! деб ўйладим мен. Гўё баданимда қорақурт ўрмалади. Борлиғимни муз тер босди.\n– Бир ой муҳлат... Кейин дафтарни оламан. Ишинг ёқса, яна Ишлайсан... Ойига уч юз сўм... Юрагинг билан Ишла.\nУ маврудсиз ва шавқсиз тиржайди. Мен ихтиёрсиз бир тарзда: Бўри ҳам шундай тиржаяди, дедим ичимда.\nБешинчи куни (жума) мен Хунну китобини энди ўқиб тугатганимда, Ойнур кулбамизга кулиб кириб келди. Биз (онам, мен) уни кўриб, гўё отамиз Оврўпадан қайтгандек севиндик. Кўнгли бўш онам йиғлади. Менинг ҳам кўзим ёшга тўлди.\nОй-юлдузларга ғарқ шу оқшом Ойнур ва мен (Ойнур таклифи билан) теграсида ўрис оғочлари бўй чўзган Маданият уйи саҳнига – рақс майдонига йўл олдик. Мен инглизча костюм-шим, туфлида ўзимни бошқача, гўё ўзга олам кишисидай сезяпман. Ёнимда Ойнур. Ушбу сўзлар юрагимни ёқади:\nБир пасда Маданият уйига етдик. Танца майдонида Оврўпача мусиқа гумбирлаётир. Ясанган-тусанган йигит-қизлар Шейкка тушмоқдалар. Ойнурдан ўзга ўзбек қизи йўқ. Йигитлари бор. Чўлда Ойнур мени Шейк, Твист, Танго каби ўйинларга ўргатган эди. Мусиқага эриб ўйнай кетдик. Шунда мен балоғат ёшига етиб қолганимни илк дафъа ҳис этдим. Яна Ойнурдек сулув қиз билан Шейкка тушаётганимдан фахр туйдим. Ғаройиб бу лаҳзада ҳамманинг кўзи гўё бизда эди.\nМен бундай ирқчилик бутун СССР бўйлаб кенг қулоч ёйганини, Улуғ рус шовинизми ўз гегемонлигини мустамлака миллатларга пеш қилароқ заҳар сочаётганини кейинча билдим. Буни ўз кўзим билан кўрдим, ўз қулоғим билан эшитдим, ўзим ҳам бунинг тузини татиб кўрдим...\nАммо СССР сиртига сув юқтирмасди. Ўзбекда: Иштонсиз иштони йиртиқдан кулади деган мақол бор. СССРда чоп этилаётган ҳамма газеталар ҳар куни бир гапни сақичдек чайнардилар: АҚШда ирқчилик авж олмоқда. Қора танлилар қаттиқ сиқув остида.\n– Чингизхонга бераман, Ойнур опа. Ўролнинг каробка, балўнлари чарчаган.\n– Балки, Бекка янги Ўрол олиб берармиз. Лола билан маслаҳатлашиб кўрайчи-а, Эврил.\nҚалбим қувончдан ёрилай дейди. Ухлолмадим. Ўзбекнинг, умуман, бутун Турк дунёсининг энг ватанпарвар ўғлони, лекин Москва томонидан: Ватан хоини сифатида отилган Абдурауф Фитратнинг китобига шўнғидим. Мана бу шеърни ўқиганимда, юрагим эзилди:\nМен унга мажбуран ўша уч юзга Ўролнинг чарчаган қисмларини янгилатдим. У ўзига яраша тўғри бола эди. Бундан икки йилча олдин Қизилбулоқда олтин узук топиб олгани, уни эгасига қайтармагунча тинчимагани эсимда.\nБиз тўртовлон Ўролда тоғ тўрига ёнардик. Уни Боғдонсойнинг бошланиш ерида қолдириб, қояларга чиқардик. Дараларни кезардик. Булоқларга нон ботириб ердик. Ёввойи чечаклар терардик. О, бундан қанча-қанчалар лаззат олардик!\nБизга (Бек, мен) эсимизни таниганимиздан бери бу дилбар ошён қадрдон эди. ҳар тонгда тоққа югурардик, терга ботиб машқ қилардик: қояларга тирмашиб чиқиб-тушардик. Қилич-қилич (таёқларда) ўйнардик, курашардик, йилқиларни дараларга сиқиб бориб, яйдоқ отларни тутиб, уларда учардик. Сўнг сойда қийқириб чўмилардик. Эсимда, бирда биз ёввойи қора тўнғизга дуч келганмиз. У менга ташланган. Мен ёнғоққа қочиб чиққанман. Шунда Бек уни тош билан уриб ўлдирган.\nШу сўзлар сабаб мен ўзимга-ўзим сўз бердим: Келажакда очунни кезаман.\nВақти билан юракдаги ҳасрат доғлари кетганидек, Лоладаги оқ чечаклар ҳам мавҳ бўлди. Фақат биттаси қолди.\nШанба тонгида Оймомо Лочин табибнинг сўзини Лолага етказди: Ярим ойда у чечакдан из қолмайди.\nБундан Лоланинг боши осмонга етди. Руҳияти юлдуз мисол юксалди. У шу икки ой ичида жуда унумли ишлади ҳам. Хун тарихи бўйича номзодлик ишини охирига етказди. Энди, Ленинградда, академик Лев Гумилев бошчилигида ёқлаши қолди. Лола ҳеч замон бундай мўл-кўл ишлаганини эслолмайди. Устига-устак ҳориш нималигини билмай ишлади. Ўз ишидан завқ олиб ишлади. Шунда, ўзича бундай ўйлади: Тоза ҳаво, эркин, қувноқ, иноқ давра, тинч, сокит, тиниқ муҳит инсон руҳиятини мислсиз кўтараркан, унга беқиёс куч, қувват бахш эатркан, уни зўр илҳом билан ишлашга ундаркан.\nШанба ёхуд бозордан ўзга кунлари, кўнгил хушлаган тунлари Ойнур билан танцага ҳам бориб турардик. Бугун учинчи (чоршанба) кун. Маданият уйига ёндик. Одам қайнаб-тошмоқда. Бир сариқ ўғлон Ойнурни Твистга таклиф этди. Ойнур рад қилди.\n– Чўчқалар! Боламни майиб қилиб қўйишди. Ҳамма эл тенг, тотувмиш!.. Чўчқалар!..\n– Улуғ оғамиш... оёғидан бошигача миллатчилик оғусига ботган...\nХоразмий алгебра фанига асос солганда, Беруний Ернинг олтин белбоғини очганда, Улуғбек Ҳисоблаш Марказини яратганда қаерда эди у?\nБарча миллат тенг, тотувмиш... Оламга аён: ўрисга ортиқ имтиёз берилган. Ҳамма бало шунда...\nҲамма миллат тенг, тотув бўлса, йигирма тўрт соат ичида бутун бошли халқлар (Чечан, Ингуш, Қирим, Ахси Турклари)... бадарға этилармиди?\nУларнинг қанча-қанчаси йўлларда, ёт элларда, очлик, азоб-уқубат, қайғу-ҳасрат, қийноқ, зулм, совуқ, безгак, ўлатлардан ўлиб кетдилар. Тангри берган азиз Юртлари, уй-жойлари, мол-мулкларини эса Улуғ оға эгаллади.\nМенимча, бу хил ёвузликни ҳали тарих кўрмаган.\nКўза кундамас, кунида синади. Бу кетишда Учқулочда бир бало бўлади...\nОйнур сўзи сўнгида Чингизхонга Уюштирилган... деган фикрни ҳам айтади. Чингизхон асабий ҳолатда бўлгани учун бунинг мағзини чақмайди. Тезлик билан Учқулочга қайтади. Ўролни биринчи шахтадан чиқарилган Тош қир этагига – кўз илғамас хилватга қўяди. Ойнур чизгиси бўйича малла соч, мушук кўз, ўнг жағида тиртиғи бор кимса – Сариқни танца майдонидан топади. Сени чақираяпти, дея уни Маданият уйи орқасига олиб ўтади. Бу ерда ҳеч ким йўқлигини кўрган Сариқ Чингизхонга кескин қарайди. Ва унинг аждарҳодек қўрқинчли ҳам ғазабнок важоҳатига дуч келади. алданганини сезади. Пўлатга урилиб, дами қайтган пичоқдек унинг дами ичига қайтади. Рангида ранг қолмайди, тиззалари ўзига бўйсунмайди.\nКейин қалби таскин топиб, Ўролда кулбага келади.\nШу он кимдир менинг қулоғимга шивирлайди: Бу ҳам Тангрининг каромат, карами.\nЭркалаб безаяпти, дедим. Шу баҳона, шу воситада юлдузлар Ер билан сирлашаяпти. Афсус, биз одам болалари бу сирларнинг тагига ҳеч замон етолмаймиз. Мен, ўзимча, шундай деб ўйлайман.\nЗотан, оламда бежиз нарса йўқ. Ҳар нарсани Тангри аниқ мақсад, аниқ ҳисоб, аниқ ўлчов билан яратган. Демак, юлдузлар ҳам ўз нурлари орқали Ер билан доимий тарзда мулоқотда. Фақат буни уқишга ақлимиз ожиз.\nТутга осилган осмачироқлар ўчиқ. Бу супамизга бошқача зийнат бераяпти. Аҳён-аҳёнда чакалакдан соқ қушлар: Бизлар тун париларимиз деётгандек қичқирадилар. Биз шоколад билан қаҳва ичамиз. Ойнур энтикади:\nЛочин табиб кўмагида менинг бошимдаги яра тез бита бошлади. Лоладаги сўнгги оқ чечак ҳам кўзга деярли кўринмай қолди. Бундан Лочин табибнинг ўзи биздан ҳам кўп севинди. Оймомо ҳам. Мен буни юрагимдан ҳис этдим. Лоланинг ҳам кўзларида шу ифодалар мавжланаётганини кўрдим. Мен ўзимга: Шундай беминнат, тоза кишилар билан очун, балки, тирикдир, деб ўйладим.\n– Ҳа, Лола опа. Яна... – мен тилимнинг учидаги гапни ичимга ютдим. Қизарганимни ҳис этдим. Лола менинг: Гўзалликларингиз учун ҳам, демоқчи бўлганимни сезди. Хижолатга қўймаслик учун ўзини сезмаганга олди. Жилмайди. Сўнг бирдан сергак тортиб, деди:\nБуни мен ҳаётда ҳар бир кишига зарурлигини, зарурат туғилса, асқотишини англадим. Лола менга теранроқ уқдириш учун бўлажак ёзувчига сўзини атайлаб қўшди.\n– Йўқ, адашмаяпсиз, Лола опа. Касални яширсанг, иситмаси ошкор қилади. Ойнур опам Францияга бориб-келганидан бери кузатувда. Демак, бизлар ҳам... Сизнинг тегирмончи тўғрисидаги тахминингиз ҳам тўғри. У биздан бежиз гоҳ нон, гоҳ туз, гоҳ қирғич... сўраб чиқмаяпти. Шу хил баҳоналар билан бизнинг ичимизга кириб олмоқчи.\n– Фикрингга қўшиламан, Эврил. Нодон ҳам тўнка у, ўз хатти-ҳаракати, бачкана сўз, қилиқлари билан ўзини сездириб қўймоқда. Эшакда келган анави кас ҳам ундан авломас. Дунёда ички сотқиндан тубани йўқ. Уни одам дейишга ҳам тилим бормайди.\nОна Туркистоним! – беихтиёр нидо қилдим мен. – Қанотлари қайрилган Туркистоним!! Қалби қон Туркистоним!!! Юрагимда сўзлар исён қилди. Ёруғликка оқди:\nТўғри, ҳалол, имонларга қазилди қабр...\nСўзим мерган ўқидек нишонга тегди. У: Ай-ай! дея калаваланиб қолди. Аммо сир бергиси келмай, бошини чангаллади:\nМен унинг жон жойидан ушлаганимни сездим. Шунда, ногоҳ, тун, Учқулоч қудуғи, Тельман (Чатишма) кўз олдимга келди. Ана, у менга қалин дафтар тутқазди: Бунга ҳар кунги воқеалар, гап-сўзларни ёзиб борасан.\nДемак, – дея ўзимча фикрладим мен, – бу иткўзнинг орқасида Тельман турибди. Тельманнинг орқасида уч (бири Галина) узун ўрис. Уларнинг ортларида яна кимлар? Буни билиш қийин. Буни Тошкент ҳам билмайди. Фақат Москва... Шунда ҳам саноқли кишилар...\nБир одамнинг, аниғи, бир Ойнурнинг кетидан қанча искович. Ойнурдек бошига иш тушган кимсалар озми? Сон-саноқсиз.\nОйнур саволи: Бу чексиз ҳуқуққа эга куч ишлатар тизимлари кимга ишлаяптилар?\nОйнур саволи: У аслида ким?\nДеган гаплар ёлғонми?\nШундай экан, нега уни қуёшга қиёс қилаяпти?\nОйнур саволи: Агар, мабодо Сталин ўрнига илмдан, имондан узоқ бир жоҳил қудрат ва зар ҳукмрони бўлиб қолса, унга ҳам Тангридай сиғинарларми?\nШубҳасиз. Фақат Куч, Қон, Тарғибот билан...\nСталин ўзининг аслан кимлигини билар. Шундай экан, у бу сохта мақтовларга ишонадими?\nҲамма уни кўкларга кўтараверганидан кейин ишониб қолади. Унинг ўрнида бошқа бир диктатор бўлганида ҳам ишониб қоларди. Масалан,\nТўнкада итдай ҳурпайиб ўтирган иткўз кулди. Мен унинг кулгисида ҳадиксираш зоҳирлигини туйдим. Ўйладим: Нимага иткўз: Буни сизга ким айтди? Деган саволимдан қўрқиб кетди. Чунки ўзининг кимлигини ўзи билмай сездириб қўйди. Лоланинг гапи тўғри чиқди: у жосус. Тегирмончи унинг лайчаси. Ҳатто танца майдонидаги Ойнур ва Сариқ можароси... қудуқ ёнида мени уриб кетишлари... ҳам Тельман томонидан уюштирилган...\nМен буларни қалин дафтарда акс эттираманми-йўқми, агар акс эттирсам, қай йўсинда, яъни айнанми, яширибми ёки қўшиб-чатибми? Тельман шуни билмоқчи. Гапнинг пўскалласини айтсам, Москва шу қалин дафтар орқали Ойнурнинг асл қиёфасини (ичини) билиб олмоқчи. Улуғ оғага, Тузумга, сиёсатга муносабатини билиб олмоқчи. Агар Москва Ойнурнинг сўзидан зиғирча камчилик топса, тамом, унга мойил тамғасини босади. Ёхуд Ойнурнинг сўзи билан айтсам, эл орасида гап-сўз кўпаймаслиги учун Ишни ими-жимида ҳал этади. Яъни, Москва Тошкентга мутлақо махфий тарзда буюради:\nНогоҳ мана бу сўз миямга ўқдек қадалди: Қалин дафтар инсон умрига нуқта қўйиши мумкин!\nМенга жуда майда туюлган Қалин дафтар энди мени даҳшатга солди. Юрагим увишди. Оёқларим қалтиради. Кўз олдим ғуборлашди. Мен ўзимни зўрға тутдим.\nҚалин дафтар, – дедим ичимда, – бу, менимча, Москванинг қабиҳ усулларидан бири.\nМен ҳар бир сўзни минг ўйлаб, кейин ёзаман. Яъни, ўзимизга (Ойнур, Лола, Бек, мен) зарра доғ туширмай ёзаман. Тельман, Иткўз, Тегирмончиларнинг ҳеч бир сўзини тушириб қолдирмайман. Можарога алоҳида урғу бераман... Хуллас, ўз ёғларига ўзларини қовураман.\nТегирмончи юрагини чангаллаб, сўл томонга қулади. Мен Найранг, деб ўйладим ва унинг ун юқи юз-бошига бир пақир сув тўкдим, у жўрттага сескангандай бўлиб, ўзига келди, Иткўз Жиблажибонни жеркиди:\n– Ҳозирча, майли... – деди Иткўзга ва сўнг менга буюрди, – Эврил, бу гапларни ипидан-игнасигача Кундалик дафтарингга ёз. Йил, кун, соат, минутигача...\nИткўз ялт этиб мернга қаради. Мен уни Кундалик дафтарини Қалин дафтар деб тушунганини сездим. Тегирмончи бунинг маънисини туймади. Жонланди. Демак, у Қалин дафтардан бехабар.\nМен ҳамиша ўзим билан бирга олиб юргувчи Қалин дафтарга кечган гапларни ёздим. Лоланинг сўзи билан (зарурат туғилганда сакрамасликлари учун) ёзувим тагига аввал Жиблажибонга қўл қўйдирдим. Иткўз орқасига ўт тушган кимсадек типирчилаб қолди. Лолага йиғламсираб ялинди. Лола қаттиқ турди:\n– Қонун ҳаммага тенг. Ёки Ўзимизники, деб сизни четлаб ўтадими?\nЛола Ўзимизники сўзига урғу берди.\nИткўз ёзилмага ғижимлаб ташланган қоғоздек бужмайиб қолди. Тешани менга ҳолсиз узатди. Мен унинг ташвишу қўрқувга кўмилган юз-кўзидан: Менинг кимлигимни сезиб қолишди, деган ифодани ўқидим. Иткўз учун ўлимдек қўрқинчли бўлган бу ифода унинг юрагини ханжардек тилаётган эдики, мен буни ҳам туйдим. Фаҳмимча, Лола ҳам.\nИткўз боши мажақланган илон мисол тегирмонга судралди. Думбул Жиблажибон унга дум бўлди. Лола оғир уҳ тортиб, деди:\n– Ўзимнинг бу ишим ўзимга тубан туюлаяпти, Эврил.\n– Хижолат чекманг, Лола опа. Сиз Қорақоядан қайтгунингизча, мен ҳам Иткўзга қарши айни шундай жанг қилдим. Бу ҳам курашнинг бир тури. Ўзимизни ҳимоя қилишимиз учун бизда, менимча, бошқа йўл йўқ. Ойнур опамни асрашимиз керак.\n– Йиллар кечиб, ҳур замон келса, мабодо сен бу ҳақда ёзсанг, эркин авлодга бизнинг бу ишимиз бачкана ва жирканч туюлмасмикан?\n– Энди, исковичнинг жони сенинг қўлингда, Эврил. Қалин дафтарни киши топмас ерга бекит. Унинг ўрнига шунга ўхшаш бошқа дафтар тут. Энди, Иткўз уни ўғирлашга киришади. Жон-жаҳди билан. Тегирмончини ҳам ишга солади.\nБизнинг Оқтой деган оқ, улкан, эсли итимиз бўларди. Бўри ҳам унга бас келолмасди. Оқтойнинг ўтганига кўп замон кечган. Аммо катаги ҳовлимиз четида ҳамон ташландиқ ҳолда, мунғайиб турарди. Мен Қалин дафтарни қутичага солиб, шу катак остига кўмдим. Бундан Лола севинди ва Коса, коса тагида нимкоса қабилида гап қилди:\n– Эврил, сен билан бирга Савашга кирсам бўлади. Мабодо мен жангда яралансам, сен мени ташлаб кетмайсан.\nОсмонда юлдузлар бўртаётганда, Ўролда Ойнур ва Бек келишди.\n– Сездирса, СССРда барча миллат тенг, тинч, тотув яшаяпти, деган ўз сиёсатига ўзи қарши чиққан бўлади.\n– Иш ёпилгунча Чимкентда ўқийди.\nТун тинч кечди. Ҳали тонг ёришмасдан Ойнур ва мен Чингизхонни Осмонсой бекатидан Чимкентга кузатдик. Ўзимиз Ўролда чўлга кетдик. Мен ҳайдашни унча эплолмаганимга рулга Ойнур ўтирди. Лоланинг ёлғиз ўзи Боғдонда қолди.\nБу пайтга келиб менинг ярам битган, Лола эса сўнгги оқ доғидан қутулиш арафасида эди. Аниқ эсимда йўқ, уч ёки тўрт кундан кейин у машъум нуқтадан асар ҳам қолмади. Лоланинг севинчи Арши аълога етди. Лочин табиб, Оймомо, Онам, Ойнур ва мен ундан кам қувонмадик.\nБешинчи куни (жума) кечқурун Ойнурнинг қистови билан Онам ҳам Ўролга ўтирди. Учқулоч билан Боғдон оралиғи чўл бўлиб, унинг айрим ерларига лалми буғдой, арпа, қовун-тарвузлар экиларди. Янтоқ, шувоқ, исириқ каби ўт-ўланлар ўсган, бепоён яйловларда қўйлар боқиларди. Йўл-йўлакай Ойнур Арслон отли бир таниш чўпондан бир оқ қўй сотиб олди.\n– Хола, Сизлар, – деди Арслон Онамга ҳурмат ва такаллуф билан боқиб, – Ўролда эркин бораверинглар. Қуёш чиқмай мен қўй билан тарвузларни ўз Люлкамда етказаман.\nҚуюқ тунда Ойнур ва мен Ўролда Оймомони уйига қўйиб қайтдик.\nБеш кундан кейин эгизаклар Тошкентга кетишлари, у ерда бир-икки кун бўлиб, Чимкентга ўтишлари керак эди. Шунгача Лола бизнинг кулбада яшашни маъқул топди. Мен унинг кичикфеъл қиз эканини ва эркин, содда, осуда ҳаётни ёқтиришини туйдим. Онам ҳам уни Ойнурдек ёқтириб қолган эдики, мен бундан севиндим.\n– Эврил, Қалин дафтарни катакдан олишни унутмадингми?\nЛола сўзини тугатишга улгурмади. Мен супа ёнида турган Ўролга югурдим ва унинг юкхонасини шошиб очдим. Правда газетасига ўралган янги дафтар йўқ эди.\n– Билувдим... Ҳечқиси йўқ, Эврил. Қайтага яхши бўлди, иркит Ишдан қутулдинг. Эскисини ҳозироқ яшир. Энди унга бир сўз ёзма. Уқдингми?\nХалқ Фалокат оёқ остида, деб бежиз айтмаган. Айни шу дамда биз (Лола, мен) чой, шакар, колбаса олгали магазинга боргандик. Теграни қоронғилик тумани қуршаётган эди. Қони қайноқ Лола ўзини тутиб туролмади.\nОқибатини аниқ тасаввур қилолмасам ҳам, бундан не учундир даҳшатга тушдим. Не учун? Билмайман, аниқ сабабини билмайман. Менинг ўй, қўрқув қуршовида инграётган юрагим гўё ёмон бир хавфни сезаётгандек эди. Қандоқ хавф?.. Қандоқ хавф? Билмайман. Тун салқин бўлишига қарамай, ҳаммаёғимни тер босди.\nШу он менга довонда (тоғ тепасида) улкан бир ёруғлик пайдо бўлгандек туюлди. Мен шошиб бошимни кўтардим. Адашмабман. Одатда бундай буюк ёруғлик вулқон отилаётганда юзага келади. Лекин мен еру кўкни ларзага солгувчи ўкирикни эшитмадим. Демак, бу вулқонмас, – деб ўйладим. – Бу ёнғин.\nАйни шу чоқда Ойнур Самарқанд–Фориш–Учқулоч автобусида Олтинконга келиб тушди. Мен унга дўконда кечган воқеани айтдим. Унинг ғамли, ҳорғин юзлари қор тусига кирди. У қўрқув ва аламдан титради. Дарҳол Лолани (жомадони билан) мажбуран Ўрол қутисига ўтқазди.\nОйнурнинг сўз, ҳаракатлари шундай қатъий, кескин эдики, Лола унга индамай итоат этди. Мен Ўролнинг орқа ўриндиғига ўтирдим. Ойнур мотоциклни тўғри Қизилқум саҳроси сари ҳайди.\nУ замонда Оролзаволга юз тутмаган, Ҳайдаркўл вужудга келмаган эди. Бу сувсиз, қумли сўқоқ Форишнинг Ильич совхозига қўшни Чимкент вилоятининг Чордарасига элтади.\n– Ўтган кузда академик Ҳабиб Абдулла Учқулочга келганда, бу ерларда ҳам бўлган, Лола. Ўшанда у ўз шогирдларига ушбу сўзларни айтган: Пахтага эҳтиёж йил сайин ўсиб бораяпти. Бу талабни Москва Ўрта Осиё, хусусан, Ўзбекистон ҳисобига қондиришни, пахта планини олти миллион тоннага етказишни режалаштираяпти.\nМен Москва бу масалада ақл билан иш тутар деб умид қиламан.\nНиҳоят узоқда чанг-тўзон кўтарилди. Буни қизларга кўрсатдим. Ойнур севинганидан сакраб-сакраб чапак чалди. Тепадан сўқоққа эндик. Йўл ўртасига Ўролни қўйдик. Ўзимиз унинг икки ёнида турдик. Ўн дақиқа кечар-кечмас устига юк ортилган Зил қаршимизга келиб тўхтади. Чанг-тўзон ичида қолдик. Уст-бошимиз қумга тўлди.\n– Тинштиқпа? – қозоқ ҳайдовчи кабина эшигини очиб, бошини чиқарди ва эгизакларга қараб, ҳайрону лол қолди. Мен унинг юз-кўзидан: Тушимми, ўнгимми? деган ифодани ўқидим.\nЛола ЗИЛга чиқаркан, Ойнур:\nБеихтиёр кўнглимдан ушбу фикр кечди: Қани мен ҳам Ойнур, Лолалар билан бирга ўша гўзал ерларни кезсам!..\nЗИЛ кучаниб силжиди. У кўздан ўчмагунча турган еримиздан жилмадик. Ойнур енгил нафас олди. Бироқ мен унинг кўзлари тубида қандайдир ғулғула борлигини, у буни яширишга уринаётганини сездим. Ўзимнинг ҳам кўнглим нотинч эди.\n– Мен чарчадим, – Ойнур Ўролни ҳовлимизнинг қуёш тегмас бурчагига қўйди. – Қаттиқ чарчадим, Эврил. Ҳозир ётоққа бораману алли-балли ювинаман-да, ухлашга ётаман.\nЎликларни ҳам, мажруҳларни ҳам ҳидларини чиқаришмасдан, тезлик билан, яширин тарзда олиб кетишди.\nУруш шафқатсиз бостирилган ондан ўлароқ Тузум турланувчилари уни: Тўполончилар тўқнашуви деб атай бошладилар.\n– Дунёни алдаш учун Москва бу атамани тўқиган.\n– Москва ўзи юритаётган сиёсатга қарши бормайди. Мана, Бош Йўриқдан бир мисол: Совет Бирлигида барча миллат тенг, тинч-тотув, фаровон яшаяпти. Бу дўстликни дунёда ҳеч ким ва ҳеч қандай куч бузолмайди.\nУ думини қисиб, жўнаб қолди.\nКутилаётган ой ҳали чиқмаган эди. Ҳар эҳтимолга қарши Бекнинг кумуш сопли пичоғини қини билан чилвирда белимга боғладим. Қўлимга Қалин дафтарни олдим. Айтилган ерга бордим ва иркит болага дуч келдим. У менга ёвузона қараб, тўнғиллади:\nМен иркитни бўшатдим. У ўтириб қолди. Шу зум Тельман лип этиб ўртамизда пайдо бўлди. Ўрис бола ўзига келди. Қалқди. Ва кутилмаганда жағимга мушт туширди. Мен унга жавоб қайтаролмадим. Тельман мени тутди. Аламдан тишларим сингудай қирчиради. Тельман атайлаб ўрис боланинг кўкрагидан итарди:\nҚалин дафтарни Тельманга бердим. Иткўз билан Тегирмончи воқеасини айтдим. Унинг кўзлари ваҳшиёна чақнади, юзлари асабий буришди.\nЮрагим бир бало-қазони сезгандек шув этди. Мен ўзимни ўнглаб ва фикримни жамлаб олиш учун Тельманга сир бермасликка тиришдим. Атайлаб чап тиззамни чангалладим:\nАгарчи Тельманнинг ўқи нишонга тегса ҳам, бизни дўконда кўрганига ишонмадим. Қолаверса, Ойнур бу пайтда Самарқандда эди. Пихини ёрган каззоб бизни тузоққа илинтирмиш учун пушкага олаяпти. Шохида юравер, ялоқ!\n– Агар ёлғон сўйласанг, пешонангдан дарча очаман! – у тўппончани манглайимга тиради. Шундай қалтис, ҳалокатли онда, кутилмаганда миямни қуйидаги сўзлар забт этди: Одам ўзини-ўзи тугал биладими? Менимча, йўқ. Балки эллик, нари борса олтмиш фоиз билар. Ҳозир, Тельман тепкини босса, тамом, мен мангу қоронғиликка юмалаб кетаман. Бироқ, бироқ мендаги қўрқув негадир бирдан чекинди. Нимага? Сабабини билмайман. Менда журъат туғилди. Қандай туғилди? Буни ҳам билмайман. Ҳатто Тельманни ўлдириш фикри ҳам бошимга келди. Ўлдирсам, бир туким ҳам қилт этмайди, виждоним ҳам азобланмайди, аксинча, лаззатланади. Очун ҳам бир ялтоқ, сотқиндан тозаланади.\nТельман каратэга ўхшаш жанг санъат турларини эгаллаган бўлиши мумкин. Чунки унинг касби шуни тақозо этади. Тан оламан: у мендан кучли ҳам эпчил. Шунга қарамай, у мен билан муросага келишни истади. Йўқ, буни мендан қўрққанидан қилмади. Шу мишиқи биан тенг бўлмай деган мақсадда қилди. Йўқ, ҳақиқатга яқини бу: Мени Ишлатмоқчи...\nОнангни... ишлатасан! дея сўкдим ичимда. Ва бир қадар шаштимдан тушдим. Уйга чопдим. Тельман Учқулоч ота қабри ёнида қабрдек қотиб қолди.\nЙўлда ўз-ўзидан дўстим эсимга тушди: Бек, қадринг ўтаяпти, – оғир хўрсиндим. – Лола опам ҳам етиб боргандир? Бек билан бирга бизни эслаб, бизни ўйлаб ўтиришгандир?\nЧингиз билан бирга бўлсак, қўрқувни билмаймиз.\nУндан зўр лашкарбоши чиқади.\nМен ёзилмага чопиб бориб ташқарига қарадим. Аввал эшигимиз олдидан шип-шип қадам товушлари эшитилди. Кейин уч кас кўринди. Улардан бири Тельман эди.\nИзқуварларнинг яширин таъқибларини ҳисобга олмаганда, икки кун тинч ўтди. Бу вақт орасида биз (Ойнур, мен) Ўролда туман алоқа бўлимига бордик. Ойнур Лола билан қуюқ қўнишди. Сўнг Бек билан ҳам. У гап орасида қувончини ичига сиғдиролмай мақтанди:\nОрқадаги касни мен Паша деб тахмин қилдим. Кўз ўнгимда одамсиз чўл, сийрак саксовулзор, вильс, уч узун ўрис гавдаланди:\nНимагадир мен уларни: Москва томонидан қўйилган исковичлар, деган ўйга бордим.\nҚуёш нури ер юзига ёйилганда Дима, Паша, Галя ва Тельман Ойнурни Маданият уйидаги махсус хонага тортишди. Ва илиқ қарши олишди. Унга бу илиқлик тагида чаён ўрмалаётгандек туюлди. Галина рўпарадаги қарға тус курсини назокат билан кўрсатди ва ўзбек тилида, мулойим овозда деди:\nДима, Паша, Тельманлар Ойнурга яна ҳам теранроқ тикилишди. Гўё унинг кўзлари ичида бир сир бору, буни билиб олишадигандай.\n– Жавобимни тағин қайтарайми? Мен Самарқандда, Зарафшон меҳмонхонасида тунадим. Тўплантида сўзга чиқдим. Автобусга олган чипталарим ҳам ўзимда. Давлатнинг ишонган одами, Олтинкон бошлиғи Сокол ҳам йиғилишда қатнашди. Буни текшириб кўришларингиз мумкин.\n– Биз русларни: Сассиқ чўчқалар! деб таҳқирлади, – унинг юз-кўзида қора қувонч акс этди.\nПосле нас, Ишачка! дея кампирни қатордан сиқиб чиқарган ким? Сен эмасми, Маруся?\n– Сени Сиз дейишга тилим бормайди. Ванючка! Ўзингдан кетма! Кимлигингни бил! дея дўконни бошига кўтарган ким? Сен эмасми, Зина?\nШундан кейин кампир: Сассиқ чўчқалар! деб сўкишга мажбур бўлди. Буни рус миллатига нима алоқаси бор? Сиёсий тус бераяпсан атайлаб. Унинг ўрнида бошқа бўлганда ҳам шундай қиларди. Нима эксанг, шуни ўрасан.\nБиз руслар... деб урғу билан гапиришинг сенинг шовинисткалигингни, шантажисткалигингни кўрсатади. Бунга рус миллатининг дахли йўқ. Сен атайлаб Миллий низо уйғотиш учун миллатчилик уруғини сепдинг, Зина! Сен ҳам, Маруся! Сенлар оломонни жазавага келтирдиларинг. Қонли тўқнашувга айнан икковинг сабабчи бўлдиларинг!\n– Бу қизни айбситиш бутунлай ўринсиз, – у Ойнурни кўрсатди. – Бу қиз: Тўхтанглар, ўлдириб қўясизлар! деб бегуноҳ кампирни қутқазишга ошиқди, Сен эса Маруся: Заткнись, сучка! Ни тебе нас учить! дея чинқириб, сумканг билан унинг бошига урдинг. Тўғрими, мунофиқ?!\n– Миллатчилик эмас, аксинча, бу одамийлик, бу инсоний бурч – Маринанинг фақат юз-кўзи эмас, ҳар бир сўзи ҳам аслзодалигидан далолат берарди. – Шунга Мен кампирга ёрдам бердим, дейишим ҳам балки унча тўғримасдир? Мен буни кўнглим истаги билан қилдим. Агар кампирнинг ўрнида негр, хитой бўлганда ҳам шундай қилардим.\nҲаммадан Тушунтириш хати олишди. Ойнурдан ҳам. Галя унга кесатиқ аралаш ўсмоқчилаб деди:\nБу сўз билан у Ойнурнинг кўнглига оғуга қотилган ғулғула солди. Бироқ Ойнур ўзини қандай нохушликлар кутса ҳам, ҳатто қандай мудҳишликлар кутса ҳам, Бу менмас, Лола, деёлмаслигини ҳис этди. У Лолага гард юқтиришни истамасди. Шу сабабли ғурурини топтамай, лекин ўзи сезмай синиқ овозда деди:\nСиз хотиржам бўлинг, ҳозирча... – кўнглидан ўтказди Ойнур Галинанинг олдидан чиққач. – Бу самимий тилакми? Ёки сўз ўйиними? Менинг сезгим алдамас: бу сўз ўйини. Ҳозирча хотиржам бўлинг, дегани. Ҳозирча... Кейин-чи? Кейин, балки, мени чўктирмоқчидир? Мен ўз ожизлигимни тан оламан: уларга қарши курашолмайман. Улар деганим:\nБироқ мен, шунга қарамай, бу ҳалқадан қутулишга уриниб кўраман. Фақат ўлим ҳалқаси бўлмаса, бас. Бунгача бормас... Бунгача бормас... Бунгача бормас...\nМен Ойнурни Маданият уйи қаршисида ўрис оғочлари кўланкасида кутиб олдим. Унинг юз-кўзларидаги чексиз дард, изтиробларни кўриб, ич-ичимдан эзилдим. Ихтиёрсиз бир тарзда Тангрига ёлвордим:\nУ қарорим қатъийлигини сезди. Яна мен унга: Энди ёнингиздан бир қадам ҳам жилмайман. Ақлим шундай деяпти. Кўнглим шундай деяпти, дегим келди. Лекин уялдим.\n– Эврил, Ўролга бензин қуйдир. Яна захирага ҳам ол.\n– Сезаяпман, Эврил, сен Соколнинг фикрини билишни истаяпсан, – деди Ойнур юз-қўлини ювиб келгач. – У ҳам деярли иложсиз. Улкан одам билан телефонда гаплашибди. Улкан одам: Тўқнашув ташкилотчисини топиш керак, деган. Сокол унга воқеани бўёқсиз, лўнда баён этади: Дўкон ғавғоси Улуғ рус шовинизми билан суғорилган бир тўп аёлнинг аҳмоқлиги сабабли бўлди. Маҳаллий аҳолида айб йўқ. Бу – рад этиб бўлмас ҳақиқат.\nБуни ерликлар уюштирмади. У ўрмонда ёнғин қандай пайдо бўлса, шундай вужудга келди. Қандайдир афсонавий ташкилотчини ўйлаб топиш адолатданми?\nУни шундай қолдириб бўлмайди. Яна бундай ҳол такрорланмаслиги учун бу зарур...\nУнда урушга сабабчи бўлган шовинист хотинларни жазолаш лозим.\nСен кон бошлиғи сифатида нега бунга йўл қўйдинг?\nЎйлаб иш тут!\nКутилмаганда Ойнур менга қараб ўйланиб қолди. Лекин мени кўрмасди. Унинг хаёли ўзга бир оламда эди. У темир ҳалқадан қутулиш йўлини излаётгандай эди. Қандай? Билмадим. Шунда ногоҳ кўз олдимга асов отдек елишга шай турган Ўрол келди. Қаерга?\nМенинг фикримча, улкан одам уни атайлаб, масалан, қуйидаги сўзлар билан қўрқитиб қўйган: Сен бетараф бўлмасанг, мен сени ҳимоя қилолмай қоламан.\n– Менинг фаҳмимча эса, Ойнур опа, улкан одам очиқдан-очиқ бундоқ деган: Сен ерликларнинг тарафини олсанг, мен сени ҳимоя қилолмай қоламан.\n– Улкан одам Соколни огоҳлантириш билан бирга ҳимоя ҳам қилган. Яъни унга: Қутулиш йўли битта: аралашма, деган.\n– Тўғри фараз. Яҳудий эли – аҳил эл: энг оғир дамда ҳам бир-бирини ташлаб қўймайди. Биз бир-биримизни чўқилаш, чўктириш ўрнига яҳудийдан ибрат олсак бўларди. Баъзан ўзимни-ўзим саволга тутаман: Биз инсонмизми ё роботмизми?\n– Сокол: Иложини қилолсангиз, Ойнур, ёнғиндан тез узоқлашинг... деди.\n– Сезгингиз алдаган, Ойнур опа, бу гапдан шу хулоса чиқади. Яна, адашмасам, унда: Эҳтиёт бўлинг, кузатувдасиз, деган ишора ҳам бор.\n– Бу... бу... ни ҳам кон... кон... бош... бош... лиғи айтдими, Ой-Ой-Ойнур опа? – мен ўз овозимни ўзим танимадим, овозим узиқ-юлуқ, бўғиқ, қалтираб чиқди. Бу қўрқув маҳсули эканини ҳис этарканман, ўзимдан-ўзим ғижиндим. Ойнурга далда бериш ўрнига, унинг ярасига туз сепаяпман. Жин урсин мени!\nОчунда не ёмонлик бўлса, баридан асра!\n– Измида... Бироқ Сталин КГБга чексиз имтиёз бериб юборган. Унинг миллионлардан тузилган армиясидан улкан одамнинг ўзи ҳам сесканади, деб ўйлайман. Улкан одам минг улкан бўлса ҳам, ёлғиз... Ҳатто Сталиндек ваҳший диктаторнинг ўзи ҳам: Давлат тўнтариши қилмасин, дея юрагини ҳовучлаб юрган. Шунга у КГБ масъуллари орасига одам қўйган, одам устига одам қўйган.\nХалқ орасида мана бу гап бежиз тарқамаган: Қирув машинаси...\nОвозимизни ёзиб олмаслиги учун радиони сал баландлатиб қўйгандик. Унда ҳар кунгидек СССР ва дунё янгиликларини, шу билан бирга, Англияда ишсизлик, Америкада ирқчилик авж олаётгани ҳақида эски гапларини сақичдек чайнади. Сўнг, одатдагидек, миллион, балки миллиард марта айтган гапини такрорлади: СССРда барча миллат, элат тенг, тинч-тотув, фаровон яшаяпти. Бу дўстлигимизни дунёда ҳеч ким ва ҳеч қандай Куч бузолмайди!..\nБу сўз таъсирида мен уҳ тортдим ва оғир хўрсиндим.\n– Менинг бу сўзимни ёдингда тут. Агар мен... мен... мабодо дунёдан ўтгудек бўлсам... бир ёруғ замонлар келса, бу сўзимни эсла... бу сўзимни амалга ошириш учун кураш, элимиз билан бига кураш. Бир бутун Туркистон учун кураш! Унутма, уни қулоғингга маҳкам қуйиб ол, миянгга яшир. Бу, аслида, менинг эмас, онамнинг сўзи: Туркистоннинг бир туғишган туб эллари ўз аслига – турклигига қайтишлари, бир бутун турк ўлароқ бир Турк байроғи остида яшашлари лозим. Шунда тарихий ҳақиқат тикланади.\nҚамамайди. Қамаса, гап кўпаяди. Чет эллар айюҳаннос солади: СССРнинг миси чиқди...\nҲақиқат ер юзига ёйилади: СССРда барча миллат, элат тенг, тинч-тотув, тўкис яшаяпти, деган сохта ғоя қиппакка чиқади. Яхшиси, ими-жимида... Кир ўғри-каззобларга тўнкарилади.\nНогоҳ менинг кўнглимдан бундай фикр кечди: Ўзининг сўзи ўзига ўқ бўлиб тегади.\nШунда Ойнурнинг сўзи шилимшиқ қуртдек миямга ёпишиб олди: Кир ўғри-каззобларга тўнкарилади...\nНаҳот шу даражага борса?! деб сўрадим ўзимдан-ўзим.\nТузум ўзини сақлаб қолиш учун ҳар қандай тубанликдан қайтмайди, деб жавоб қайтарди ичимда ўзга бир ўзим.\nСокол кетмайди... – қулоғимга шивирлади яна бошқа бир Эврил, – Улкан одам олдини олиб қўйган...\nМиямни момақалдироқлару чақмоқларга қотилган булутлар қуршади. Шунда-вужуд-вужудимни титратароқ бир овоз нидо қилди: Ойнур ўт ичида!\nҚўрқувга тўлган бу овоздан мен қутурган ит қопган кимсадек талвасага тушдим. Овоз эса бошимдаги қора булутларни ёрароқ у машъум сўзни қайтарди: Ойнур ўт ичида!\nУни ҳайдашга қанча тиришмай ҳайдолмадим. У баттар қаттиқ бонг урарди: Ойнур ўт ичида!\n– Кетаман... Қаерга? – миямдаги булут сийраклашди.\n– Ўролда... Лола кетган йўлдан... Ҳамма тушлик қилаётган пайтда...\nАгарчи у сўзини давом эттиролмаса ҳам, мен уни англадим: Мен сенинг уволингга қолмайин, инигинам!\nОна, мендан Сизга хотира.\nБу Ўлим симфонияси!..\n– Ҳа, – у Ўрол қутисига бекинди. – Вазият шуни тақозо этади. Ҳайда!\nНе кунларга қолди-я!\nШунинг таъсирими, жонимизни ҳовучлаб қочаётганимизга қарамай, миямга бир фикр келди: Оврўпа, Америкада илм-фан гуллаб-яшнаётганда, бу ерда тош аср...\nЛолани кузатган еримизга: қип-қизариб ёнаётган саҳрога эсон-омон етиб келдик. Ойнур ҳаллослаб қутидан чиқди. Уст-боши ҳўл, чанг, юзидан қора тер оқмоқда. Кўзани кўтариб сув ичди. Мен ҳам ичдим.\nСўнг Ойнур жон-жаҳди билан Ўролни Чордара сари ҳайдади. У худди тирик нарсадай бўғиқ чинқириб, қумтепалар аро учди. Ойнур толғин овозда мендан сўради:\n– Э афсус... Мен тонготарда туш кўрибман. Ўролда шу Қизилқум оралаб қочаяпман. КГБ қуваяпти. Етай деганда, Тангрига ёлворибман:\nМенга кўмак бер, мени бу балодан қутқар!\nШунда, Тангри қудрати билан Ўрол учоққа айланибди.\n– Қачон бўлмасин, бир бошга бир ўлим бор, Эврил. Лекин... лекин бир иш қилмай ўлиш оғир, ёш ўлиш оғир! Уйдан чиққанимиздан бери, нимага, билмайман, Эврил, Лассалнинг мана бу сўзи бошимда ўқтин-ўқтин айланаяпти: Гуллаб турган чоғингда, битмас қувват, енгилмас кучга тўлиб-тошганингда ҳалок бўлиш қўрқинчли.\nМенинг гапим унинг ғашига тегди. У қовоғини уйди. Газни босди. Бироқ узоқ юролмадик. Ўрол тутаб кетди. Ноилож тўхтадик. Ойнур мотоциклдан зардали бир алпозда тушди. Мен ҳам қутидан қалқдим.\nТангрига шукр! – дедим ичимда, – сезмабди. Сезганда аллақачон етиб оларди. Уларнинг мотоциклларига алоҳида, кучайтирилган моторлар ўрнатилган. Машиналарига ҳам. Шундай деб эшитганман.\n– Ишонгим келмайди, – деди у Ўролни қизиб кетишидан қўрққанича ўртача тезликда ҳайдаркан, – кўнглим ғаш, чидаб бўлмас даражада ғаш.\n– Менимча, Ойнур опа, Сиз ўзингизга-ўзингиз ишонмаяпсиз. Ўрислар буни само внушение, дейдими? КГБ саҳродан кетганимизни сезмаган.\n– Ильич совхозига дегин. Ундан у ёғи бир қадам.\n– Тўғри, лекин четлаб ўтолмаймиз, қумга ботиб қоламиз. Бензин ўлгур ҳам тугаяпти. Боя совутганимизда қуйиб олмабмиз-да. Шошганда лаббай топилмайди, деб бежиз айтишмаскан.\nУ зарда билан Ўролни силатб тўхтатди. Мен бензин бакка ошиғич бензин қуйдим.\n– Юрак ўйноқилигим қолмаяпти, Эврил, – Ойнур Ўролни катта тезликда ҳайдади.\n– Ўзимизни идора этолсак, Ойнур опа, ҳаммаси яхши бўлади. Ана, Ильич ҳам кўринди.\n– Сизга шундай туюлаяпти, Ойнур опа. Қаттиқ ўй, ташвиш, изтироб одамни йўлдан оздиради, ҳатто васвасага солиб қўяди. Сиз менга: Ҳар қандай вазиятда ҳам ўзингни бошқара бил, деб ўгит қилгансиз-ку, Ойнур опа.\nИльични шамолдай тез ва гап-сўзсиз босиб ўтдик. Анча юрганимиздан сўнг Чордара кўринди. Ойнур енгил Уф! тортди.\nМен, негадир шу чоқ унга: Сиз мен учун азиз инсонсиз! дейишни истадим. Лекин андиша қилдим. Балки ички ғурурим йўл қўймагандир. Қайдам.\n– Совигунча ярим соат кечади, – у Ўролни йўл четига тўхтатди, – яёв кетамиз!\nЎролдан тез тушдик. Чордара сари чопдик. Гап-сўз билан бўлиб, ортимизга ҳам қарамабмиз. Ойнур кутилмаганда Ильич ёққа ўгириларкан, аждарҳони кўрган касдек чинқириб юборди. Ва қумга қоқилиб йиқилди.\nЖон-жаҳдимиз билан чопдик. Бироқ, не кўргуликки, икки тўзон ичра икки қутили мотоцикл кўринди. Шунда, шундай ҳолатда Ойнурнинг ғуссали сўзи қалбимни парчалаб ўтди: Тақдир мендан юз ўгирди, иним!\nАгар менда тўппонча бўлганда, – деб ўйладим ўзимча, – ҳеч иккиланмай исковичларни отиб ташлардим. Ўзим ўлсам ҳам, Ойнурни қутқазиб қолардим. Аттанг, йўқ!\nБизга у гўё уч минг чақиримдек, ҳатто ундан-да узоқдек туюлади. Қанча тез югурмайлик, махсус мотоцикллар бизни қувиб ўтди ва йўлимизни тўсди. Улардан бошдан-оёқ қора кийинган, қора ниқобли уч кас тапир-тупир тушди. Учовининг ҳам қўлида тўппонча. Мен уларнинг Дима, Паша, Галя эканликларига шубҳа қилмадим. Бу ифодани Ойнурнинг кўзида ҳам кўрдим. Агарчи бизда қурол бўлмаса ҳам, биз бир сиқим-бир сиқим қум билан курашга шай турдик.\nМен вақтни бой бермай, тўппончани олиш учун унга ташландим. Бироқ узунлардан бири бунга имкон бермади. Менинг оёғимга тепди. Мен юзтубан йиқилдим. Қалқаётганимда Ойнур Галядан тўппончани юлиб олди. Аммо отишга улгурмади. Иккинчи узун, афтидан Дима унинг бошига қўндоқ билан урди. У чопилган ниҳолдек чайқалиб қулади. Мен: Ойнур опа!!! дея чинқириб, унга кўмакка отилдим. Лекин Паша менинг жағимга мушт туширди ва кўкрагимга тепди. Мен тўрт-беш қадам нарига учиб кетдим. У бунга ҳам қаноат этмай, энсамга тепди.\n– Мен билан, – деди ўша Кимдир.\n– Сен буни менга тегинтириб айтаяпсанми, Эврил? –у гапимни бўлди. – Бундай ҳол ҳар кимда ҳам бўлиши мумкин. Киши ноҳақ босим остида қолганда, қаттиқ изтироб чекканда, фалокатга йўлиққанда... делилик ҳолатига тушади. Ўзи билан ўзи гаплашади, ўзини-ўзи эзади, овутади, ўзидан-ўзи ғазабланади, оҳ чекади... Чунки одамнинг ичида ҳам Одам бор. Масалан, менинг ичимда ҳам Ойнурлар бор, сенинг ичингда ҳам Эвриллар бор...\nАна, уни Ўрол қутисига тиқишди.\nЮртни мунофиқ бузади.\nЎз сўзида турмаган ўша...\nҚоронғи тушаётганда ботқоқда бораётган киши каби оёғимни зўрға-зўрға кўтариб босиб, Ўролни қолдирган еримизга юрдим. Кўкрагим, жағу энсам оғрияпти. Бироқ бу оғриқ борлиғимни қуршаб олган ғаму алам олдида ҳолва...\nШошганимизда Ўрол қутисида Ойнурнинг тимсоҳ терисидан тикилган сумкачаси эсимиздан чиқиб қолибди. Хайрият, у жойида турибди. Паспорт ва пул ҳам. Хўрлигим келди. Йиғладим. Ўзимни босиб олганимдан кейин моторни ёқдим.\n– Ўйбаёв-ўйбаёв! – унинг тўкис яшашидан далолат берувчи ранг-қути ўчди, ялпоқ юзи, қийиқ кўзига ғам-ташвиш ёйилди. У хотинига: Қўноқни сийла, деди ва ўзи шошилинч тарзда Тошкентга, Ойнурларнинг уйига бориш учун қаймоққа мойил тусдаги Победасига ўтирди. Мен унга Ойнурнинг омонатини бердим. У жўнаб кетди.\nМен тонгда Чордара – Чимкент автобусига чиқдим ва тушга қолмай қадим бобо юртим Чимкентга, Бодом дарёсининг сўл қирғоғидаги Гулистон маҳалласига етдим. Лола ва Бек мени ҳоқондек кутиб олишди. Мудҳиш кечинмани яширмадим. Лола ёнғинда қолган кимса мисол қорайиб кетди. Бек ҳам.\nКейинроқ билдим: Ойнурнинг куйиб, кул бўлаётган ота-онаси ҳам қизларини қамоқда деб ўйлаганлар. Шунга қайта-қайта Тошкент КГБсига мурожаат этганлар. Бир дарак топишмагач, Москвага учганлар.\nБиз (Бек, мен) Ўролда Қизилқум саҳросини остин-устин қилдик. Ойнурдан дарак топмадик. Фақат бир миш-миш ундан айро. Унинг тафсилоти шундай:\nБиз у чўпонни тирик топмадик. Лочин овули оқсоқоли Кенгашбой бизга деди:\nОйнур ҳақида Тошкент оғиз очмади. Москва ҳам. Фақат Фориш коммунаси туман газетасида ушбу сўз босилди: Ойнур отли геолог қизни бандитлар ўғирлаб кетишди.\nЎттиз бир йил инсон қонини ичган, ўттиз бир йил Оқни Қора деб ёлғон сиёсат юритган, бузғунчи Сталин йўқ.\nЭнди (асар бошида қайд этганим) сохта башорат ҳам мунофиқнинг ўзи билан бирга гўрга кирган.\nКомпартияга Тангридай сиғинган қорин бандалари Қани? дерсиз?\nБари бир ўлароқ Худо...ларини еди.\nОлис бир замонлар Ойнур менга: Кечмишимизни бўямай ёзишингни истайман, Эврил, деган эди.\nЎтириш – Замон нозиклиги учун Ойнур ҳар эҳтимолга қарши Худойини Ўтириш деб атади.\nҚамоқдаги битиклар: Мамадали Маҳмудов. Ой нури - биринчи қисм25.10.13, Ўзбекистон\nМамадали Маҳмудов: қамоқда мени ёзувчилигим асраб қолди Томоша қилиш04:5107.10.13