Тасаввурнинг синиқ кўзгуси (шоир Фахриёр билан фольклоршунос олим Жаббор Эшонқул гурунги) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа СуҳбатларТасаввурнинг синиқ кўзгуси (шоир Фахриёр билан фольклоршунос олим Жаббор Эшонқул гурунги)\nТасаввурнинг синиқ кўзгуси (шоир Фахриёр билан фольклоршунос олим Жаббор Эшонқул гурунги)\nЧоп этилган 08.01.2018 10.01.2018 МуаллифZiyouz.uz\nШеър билан “дастурлаш”…\n– Бир бастакор, ҳар бир товуш аслида мусиқа, фақат унинг мусиқа эканини эшитиш қобилияти борлар ҳис қилади, деган эди. Агар шу фикрни шеър томон бурсак, атрофимизни ўраб турган барча нарса – аслида шеър. Чунки шеър – мусиқанинг сўзга кўчган шакли. Фақат бизни шеър ўраб турганини, бизни қуршаб турган оламнинг ўзи шеър эканини ҳамма ҳам кўравермайди, ҳис қилавермайди. Шундай эмасми? Шунинг учун “Шеър ўзи нима?” деб сўрашга одам ийманади. Лекин масала шундаки, шеърнинг нималигини ҳам биламиз, ҳам билмаймиз. “Биламиз” деганимиз умумий таърифлардан ва ёдимизда турган учта-тўрт шеърдан туғилган тасаввур, холос. Аслида шеърнинг нималигини худди адабиёт, мусиқа каби ҳамиша ҳам теран ҳис қилавермаймиз… Шунинг учун мен барибир шу саволни бераман: шеър сиз учун нима?\n– Қадим замонларда инсон ҳар доим ўзини табиат кучлари, қонунлари олдида ожиз санаган, уларнинг моҳиятини англаб етмаган. Шу сабабли унга журъати, сабри, қаноати ва ана борингки, қўрқув ёки ваҳимага жавобан туғилган ҳисларини ифода қилиш орқали жавоб қайтаришга одатлана борган.\nЭътибор қилинса, у ўта таранг вазиятларда – хоҳ қувонч бўлсин, хоҳ қайғу бўлсин – юрагида гупириб турган ҳиссиётлари ифодаси бўлмиш тўқимадан – шеърдан – айтимдан фойдаланади.\nҚувонса ҳам шеър айтади, йиғласа ҳам. Тинчлантириш, ухлатишга мўлжалланган аллада ҳам энди туғилган болага Яратгандан ўзи яхши деб тасаввур қиладиган тақдирни сўраб бериш истаги мужассам. Она эртага фарзанди қандай инсон бўлишини билмайди – яна мавҳумликка рўпара бўлади. Шунинг учун номаълум келажакни Яратганнинг иродаси билан “дастурлаш”га интилади, яъни хаотик кўринаётган келажакни тартибли, ўзига маъқул келадиган тарзда кўришни истайди.\nҲар қандай яхши ният ана шу номаълумликни мақсадга эришиш йўлида ўз истаги йўлига солишдан иборат.\nШеър ҳам инсон истакларининг ифодаси сифатида ана шу “дастурлаш”га хизмат қилади. Ҳақиқий илҳом билан ёзилган шеърлар кўзгу мисоли келажакни ҳам туманли, ғира-шира, ташбиҳлар воситасида акс эттиради, аммо буни фақат инсоннинг ички дунёси инъикоси деб қарашга одатланган киши пайқаши қийин. Пайқаганлар ҳам баъзан уни, шоир ўз тақдирини башорат қилди, қабилида тор тушунади ва шеърга ижтимоий ҳодиса сифатида қарашга ё ботинмайди, ё буни англаб етмайди.\nГапим қуруқ бўлмаслиги учун 60-70-80-йиллар шеъриятидаги бир тамойилни мисол келтирмоқчиман. Эсингизда бўлса, Эркин Воҳид, Абдулла Ориф, Рауф Парфи каби шоирлар ижодидаги жамиятда устувор метанаррациялар: ура-урачилик, мафкураю сохта доҳийларга мақтовбозликдан қочиш – буни танқидчилик инсоннинг ички дунёсини кашф қилиш сари бурилиш деб атаб келади – тоталитар тузумга норозилик сифатида ифодаланган эди. Албатта цензура бунга йўл бермасликка интилар, лекин адабиёт, жумладан, шеърият ташбиҳу бошқа топилмалар орқали унинг тақиқини айланиб ўтиш йўлларини устакорлик билан топаётган эди.\nКейинчалик айни норозилик шаклий изланишларда ҳам ифодасини топди ва янгича йўналишга бурилди. Аслида ўша 70-80-йиллардаги шакл “бузилиши” жамият сўнгги ўттиз йил давомида дуч келаётган муаммоларнинг башорати эди десак, адашмаган бўламиз. Шунинг учун шеърга фақат шахсий ёки адабий ҳодиса сифатида қараш унчалик тўғри эмас.\nЖамиятда ҳукм сураётган тотал ёлғонга жавоб, ҳаттоки мухолиф фикр тарзида вужудга келган норозилик шеърияти ундан воз кечишни истаётган эди. Шунинг учун шаклий ўзгаришларни фақат кимгадир эргашиш деб қараш мутлақо нотўғри. Шеър шаклининг эркинлашуви жамият парокандаликка юз тутаётгани, янаям тўғрироғи, хақлнинг кўнглига шеър орқали юққан тузумдан норозилик ҳисси тобора моддийлашиб, чак-чак томиб, мафкура тошини тешаётгани инъикоси эди. Балки бармоқ вазнидан шу сабабли қочилгандир. Чунки тартибсизликни, парокандаликни туроғи, қофияси, бўғинлари “тартибли” вазнда ифода қилиб бўлмаслигини интуитив тарзда ҳис қилган шоирлар сарбастга қўл урганмикан, деган бир иштибоҳ кечади одамнинг хаёлидан.\nМайли, бир лаҳза бармоқда ифода қилишнинг имкони ҳам бор эди, деб ўйлайлик. Унда нега сарбаст айнан шўролар ҳокимияти фаторат топиши арафасида урфга айланди?\nХуллас, саволлар кўп. Бунга мавриди келиб, адабиётшунослик жавоб берар.\n– “Шеър нималигини биламан деб китоб титиб юргунча, унинг ўзини ўқиб қўя қолсанг бўлмайдими?!” деган экан бир адабиётшуносимиз шогирдига. Домла аслида тўғри айтган. Бошини, шеър нима экан, деб қотириб нима қилади? Ундан кўра, шеърни ўқисин, кейин таҳлил қилсин, айрим жузъий нуқсонларини аниқлаб, умуммаънода истеъдод намунаси десин… Бизда минглаб ўзига хос қиёфага, ўзига хос шаклга, ўзига хос маънога эга шеърлар бир хил таҳлил қилиниб, бир хил баҳо берилган. Бу сизнинг шеърларингизга ҳам тааллуқли. Элликдан ҳам ошдингиз. Шеърларингиз билан ўзбек шеъриятига ўзига хос йўналиш, ўзига хос ифода усулини олиб кирдингиз. Лекин, назаримда, ҳамон Фахриёр деган шоирнинг адабиётдаги ўрнини баҳолаш масаласи очиқ қолмоқда. Ҳеч ким сиз шеъриятга олиб кирган шаклни ҳам, ифода тилини ҳам, оҳангни ҳам, шеърларингиздаги технократик мажозларни ҳам етарли таҳлил қила олгани йўқ. Демак, шоир Фахриёр ижодий эътироф нуқтаи назаридан ёш шоирлар билан бир қаторда. Бу сизни хафа қилмайдими? Сабаби нимада деб ўйлайсиз? Ҳар қандай ўқувчи учун, матбуотда бот-бот такрорлаётганидек, бу саволларга постмодерн услубида ижод қилаётган шоирнинг ўз жавоби қизиқарли туюлади.\n– Замонавий шеъриятни – модерн ёки постмодерн ифода йўсинини заминидан узилиб қолган ёки ойдан тушган шаклбозлик эмас, бугунги шеърни янгилаш эҳтиёжи деб қараш лозим. Албатта, бармоқ вазни ҳали имкониятларини тўлиқ намоён қилиб бўлгани йўқ, шунинг учун верлибр ёки постмодерн шеърга эҳтиёж борми, деган савол туғилиши табиий.\nЖавобим шуки, адабиёт ҳар доим тилнинг, адабий жанрларнинг ички имкониятлари баробарида ташқи – ўзга адабиётлар орттирган тажриба билан ўзаро чоғиштириб, синтез қилиш орқали ривожланади, унинг сарҳадларини кенгайтириб боради.\nБугунги миллий адабиётимиздаги изланишлар, истайсизми, йўқми, ўз заминига таянади, четдан таъсирланиш орқали адабий тафаккур имкониятларини кенгайтиришга интилади, унинг чегараларини мавҳумлик, мутлақо янгича кодлашлар – рамзлар сари суриб боради. Янги асарлар яратилишига майдон ҳозирлайди.\nБунинг ҳеч қандай ёмон жойи йўқ.\nБироқ янгича изланишлар, ҳар қанча оригинал ташбиҳлар билан безалмасин, ҳали ўзининг аниқ шаклу шамойилини, ритмини, сўзни исроф қилмаслик меъёрларини, чегараларини – поэтикасини қатъий белгилаб олгани йўқ. Бу борада ҳар бир ижодкорнинг тайёргарлиги, истеъдод миқёси билан боғлиқ изланишлар тажриба тариқасида давом этмоқда.\nСел оқиб ўтиб, ўзан ҳосил бўлгандан сўнг ундан оқаётган сув тиниқлашиши учун муайян вақт керак бўлади. Буни тезлаштириш учун илғор, ҳозирги шеърий тажрибаларни яхши тушунадиган, уларни таснифлаб, сарасини сарага, пучагини пучакка ажрата оладиган адабий танқид ҳам керак.\nБорми ўша танқид? Умуман, бизда модерн, постмодерн шеърий тажрибалар алоҳида тадқиқ қилиниб, уларда мавжуд қонуниятларни очишга ҳаракат қилинган бирорта тадқиқотни айта оласизми?\nТўғри, уринишлар бор, таҳлилга ҳаракатлар бор, лекин тўлақонли тадқиқотни кўрмаяпман.\nШеърни ўқиш ҳам, мағзини чақиш ҳам, керак бўлса, таҳлил ҳам қилиб кўриш керак. Шунда ижодкор уни санъат даражасига кўтаргани ёки кўтара олмагани маълум бўлади. Бунинг учун жаҳон тажрибасини ҳам ўрганган ҳолда бугунги янги шеъриятнинг ўзига яраша қонуниятларини белгилаб олиш зарур.\nСаволингизнинг иккинчи қисмига келсак, мен ҳам қаламдошлар қатори қўлимдан келган ва қилишим керак, деб ҳисоблаган ишни қиляпман. Уни биров эътироф қилиши-қилмаслиги – юзинчи, ҳатто ундан кейинги масала…\nЖаҳон адабиётидаги шеърий тамойилларни имкон қадар кузатиб боряпман, ёзаётганларимни ўшалар билан солиштириб кўриб, қилаётган меҳнатим беҳуда кетмаётганини кўряпман.\n– Ҳозир эсимда йўқ, кимдир “руҳ эҳтиёжи” деган иборани қўллаган эди. Модомики шундай экан, замонавий шеъриятни тушунмаётганимизни биз замонавий руҳиятни, руҳнинг бугунги мақомини, бугунги тилини тушунмаяпмиз дегани эмасми? Нима, биз шеърни тушунмайдиган ёки қабул қилолмайдиган даражада руҳиятдан узоқлашиб боряпмизми? Чинакам шеъриятни эмас, юзаки, қофиябозлик ва турли чақириқ, даъват, насиҳатгўйликни бугунги авлодга шеър деб тортиқ қилаётганимиз ёки рағбатлантираётганимиз шеърни тушунишдан узоқлашиб кетганимизни билдирмайдими? Мабодо чинакам, асл шеърни тушунмаётган ва қабул қилолмаётган, асл нарса билан сохтасини бир-биридан ажрата олмаётган эканмиз, дидимиз ёлғон ёки сохта экан-да… Есенин ўксиниб ёзгани эсингиздами: “Демьян Беднийлар тенги эмасман”. Беднийни адабиёт унутди, Есенин эса ёшариб боряпти… Бу оддий мисол оммавий дидимизга, шеърга муносабатимизга сабоқ бўлмасмикин?\n– Гапингизга қўшиламан.\nЯқинда Фаридиддин Атторнинг “Авлиёлар тазкираси”ни ўқиб тугатдим. Унда Ҳабиб Ажамий ҳақидаги ривоятлардан бирида Ҳасан Басрий Қуръон ўқишда унчалик саводи яхши бўлмаган Ҳабиб Ажамий билан намоз ўқиётганда, бир ҳарфни бошқаси билан чалкаштириб юборади. Шунда Ҳасан Басрий, бунинг орқасида намоз ўқиш раво эмас, қироатни тўғри ўқиб билмади, деб намозини бузади ва бошқа жойга ўтиб, алоҳида давом эттиради.\nЎша кечаси унинг тушига Аллоҳ таоло кириб, “менинг ризомни топган эдинг, бунинг қадрига етмадинг… У намозни Ҳабибнинг ортидан ўқисанг эдинг, менинг барча ўқиган намозларингдан ортиқ эди. У намоз барча намозларнинг аълоси эди. Топган эдинг, аммо сен у намозниким, унинг намозидан чиқиб, ўзинг танҳо ўқидинг, раво эмас. Мени уни қабул қилмайман! Агарчи сенинг тилинг тўғри эди ва унинг кўнгли тўғри эди. Менинг ризоим унинг кўнглида эди, сен ундан қолдинг!” дейди (таржима услуби ва тиниш белгилари сақланди – Фахриёр).\nКўнгилдаги энг нозик, инжа ва рост кечинмаларнинг ифодаси бўладиган шеърга ғараз, тамаъ ёки ёлғон аралашса, ўлади. Албатта, уни шу ҳолича ҳам байроқ қилиб кўтаришлари мумкин. Аммо юракдан чиқмаган шеърми, достонми, прозами – барибир юракка етиб бормайди, ўқувчини ишонтирмайди. Яъни у руҳсиз бўлади.\nБир пайтлар рус файласуфи Василий Розанов маросим амалларини номига адо этувчи, ҳеч бир ҳиссиёти бўлмаган кишиларни фоҳишага тенглаштирган эди.\nБу ижодга ҳам тегишли.\nБиз кўпинча шаклга, юзаки нарсаларга ёпишиб олиб, моҳиятни эътибордан қочирамиз. Муҳаррирнинг ёки юқорироқ идорада ўтирган адабиёт ёки санъат кураторининг, нега Ватан ҳақида шеър ёзмайсизлар, деган дашномини эшитишга ўрганиб қолганмиз. Э, биродар, Навоий ҳазратлари нега Ватан ҳақида Бойқаро ёки бошқа бир сарой аъёнининг топшириғи билан шеър ёзмаган, деб эътироз билдира олмаймиз. Чунки ҳақиқий санъат асари буюртма ёки давлат гранти билан эмас, ижодкорнинг руҳий эҳтиёжидан келиб чиқиб ёзилади ва ҳар доим уни ўраб турган муҳит таъсирида пайдо бўлади, бинобарин, у ҳеч қачон, ҳатто бошқа сайёралар ҳақида ёзганда ҳам, ўзга адабиётлар таъсирида экспериментлар қилганда ҳам муҳит – Ватандан узоқлаб кетмайди. Фақат муносабати ўзига хос, бошқаларникига ўхшамагани учун ундан ётсираш керак эмас.\nЎша китобда Бағдод уламолари Мансур Ҳалложни “Ана-л-Ҳақ” (“Мен Худоман”) дегани учун ўлдиришга фатво ёзади ва Жунайд Бағдодийга ҳам, ёз, деб буюрадилар. Шунда Жунайд сўфий тўнини ечиб, мадрасага бориб, уламо тўнини кияди ва “Биз унинг зоҳирига ҳукм қиламиз, ботинини Ҳақ билади”, дейди.\nШунинг учун фақат зоҳирга қараб иш кўриш, ёлғон урчиб кетишига сабаб бўлади, жамиятни парокандалик сари етаклайди.\n“Имло луғати” синдроми\n– Ортега-и-Гассет, адабиёт хос кишиларнинг юмуши ва завқига айланади, деб одамга тушкун хулоса беради. Юқорида биз шеърни тушунмаётгани учун айбни ўқувчи ёки адабий танқиднинг дидига юкладик. Лекин бошқа томондан, дўппини олиб, ўйлаб қаралса, бугунги кунда янгича, постмодернча ёзаман деб, ўзи ҳам тушунмайдиган нарсаларни қоралаётганлар ҳам кўпайганини тан олиш керак. Атайин ребуснамо шеърлар ёзиш, кейин, менинг шеърларим мураккаб бўлгани учун бошқалар тушунмаяпти, деб ўзининг дунё адабиёти шоҳсупасидагилар билан ёнма-ён қўйиш ҳоллари ҳам бор гап. Бу ҳолат ҳам ўқувчини шеърдан узоқлаштирмаяптимикин? Умуман, адабиётни атайин ребусга айлантиришга қандай қарайсиз? Ребус асарлар туғиладими ёки тўқиладими? Асл шеър туғилишини инобатга олсак, унда ребус шеърлар асл эмас экан-да…\n– Бугунги кунда ҳақиқий шеър ўқувчиси шоирларнинг сонидан ҳам кам экани бор гап ва Ортега-и-Гассет домланинг гапига қўшилишдан ўзга иложимиз йўқ. Буни кимдир “Санъат санъат учун”, бошқа биров эстетизм, яна нимадир деб атайди. Лекин бундан моҳият ўзгармайди.\nСиз айтаётган фақат мураккаб, бировлар тушунмаслиги учун шеър ёзишга интилиш ва бу билан мақтаниб юриш дуруст иш эмас. Чунки шеър ёзиш дарди бўлмаган, фақат ўзини кўрсатиш учун эрмак эмас. Бекорга боболаримиз нафақат шоир, ҳатто шеърхон олдига ҳам, “Дилда дардинг бўлмаса, сардафтаримни ковлама”, деган талабни қўймаган. Дарди йўқ шоир ҳам, шеърхон ҳам ундан узоқ юргани маъқул. Ана, эрмак керак бўлса, кино кўрсин, олди-қочди нарсалар ўқисин.\nЭнди “ребуснамо шеър” деган иборага келсак, модерн йўналишдаги машқлар камчиликларини ҳам истисно этмаган ҳолда, айрим танқидчиларнинг янгича шеър нима эканини тушунмаганини хаспўшлаш учун ўйлаб топган баҳонаси эканини ҳам айтиш жоиз деб ҳисоблайман.\n– Оммавийлик билан хосликнинг фарқи қаерда деган савол ҳам долзарб бўлиб турибди. Модомики, замонавий адабиётдаги кодларни ўқий олмаётган эканмиз, демак, ўзимизни ҳам англаш даражамиз ҳам пасайяпти ёки умуман ўзимиздан, ўзлигимиздан узоқлашиб, бошқа томонга қараб кетяпмиз.\n– Бир пародоксал ҳолатни кузатаман: ҳамма шеър ҳақиқий санъат намунаси бўлишини истайди ва шуни шоирдан талаб ҳам қилади. Бу – яхши. Аммо санъат асари бўлгандан кейин уни тушуниш учун дид баробарида озроқ савия билан билим ҳам керак эмасми? Нима учун шоир ёки ёзувчи ҳамма нарсани чайнаб ўқувчининг оғзига солиши керак? Ўзи талаб қилаётган санъат асари унга чиндан ҳам керак бўлса, ўшани тушуниш учун у ҳам меҳнат қилсин, жонини койитсин.\nСиз айтаётган хослик оммалашмаслиги мумкин, бироқ бу билан унинг аҳамияти пасайиб қолмайди.\nТакрор бўлса ҳам айтаман: ўқувчини ўша хосликни англай, кодларни ўқий олиш йўлида тарбиялаш лозим.\n– Нега кеча стадионларга тошиб чиққан шеърият бугун, кичик давралардан, китобларнинг 500-1000 та ададидан, ижтимоий тармоқлардан нарига ўта олмаяпти? Умуман олганда, адабиётнинг вазифасини нимада деб биласиз?\n– Тўғри, бугун 60-70-йилларда ўта оммалашиб кетган шеъриятнинг мухлиси кам. Бунинг ўзига яраша сабаблари бор.\nБиринчидан, ўша вақтлар, боя айтиб ўтганимдай, шеър мухолиф фикр ёки қарашлар вазифасини ўтаган, публицистик руҳ устувор, мавжуд ижтимоий норозилик ташбиҳ ёки қочиримлар билан айтилаётган эди, қолаверса, мафкура ёлғонларидан чарчаган халқнинг шунга эҳтиёжи бор эди.\nИккинчидан, ҳозирги кунда ахборот олишнинг ҳам, эрмакнинг ҳам мингта йўли бор. Шунга мослашган оммавий маданият (тутуруқсиз қўшиқлардир, енгли-елпи фильмлардир, олди-қочди адабиётдир) қайсидир маънода ҳақиқий санъат турлари, жумладан, адабиётни чеккага суриб қўйгани ҳам, афсуски, бор гап. Ўқувчи эса, ниманидир ўқияпман-ку, деб ўзини овутади. Шу билан маънавий эҳтиёжини қондиргандай бўлади.\nАслида бу – хато тушунча.\nНейробиолог Жереми Беннеттнинг айтишича, инсон мияси объектив воқелик билан тасаввурнинг фарқига бормайди. Инсон ҳамиша ўзи истаган нарсани кўради, масалан, бирорта автомашина сотиб олсангиз, беихтиёр шаҳар кўчаларида кўпроқ ўша русумдаги автомобилларга эътибор бера бошлайсиз.\nКўряпмизки, одам изланмаса, миясини ишлатиб, бирор мақсад сари интилмаса, бори билан овора бўлиб қолаверади. Эрмак воситалари мингта бўлиши мумкин, аммо ҳеч нарса одамни китобчалик, ўқиганда ҳам фойдали китоб ўқиганчалик юксалтирмайди. Бунинг учун эса озроқ меҳнат қилиш, тиришқоқлик даркор. Бундан ташқари, янги услубдаги шеърлару прозани тарғиб қилишнинг, яъни дон билан сомонни бир-биридан ажратиб берадиган аниқ механизми бўлиши шарт.\nБиз адабиётнинг фундаментал вазифасини одоб ёки инсоннинг ички дунёсини кашф қилиш билангина чегараламоқчи бўламиз. Ваҳоланки, унинг талқинидаги образлар, ташбиҳлар ҳар қандай ўқувчи учун фикр, ҳатто кашфиётларга етакловчи ғоялар генератори, фантазия ва илҳом манбаи сифатидаги амалий аҳамиятига кўп ҳам эътибор қаратмаймиз. Бугунги кунда ҳаётимизнинг ажралмас қисмига айланиб улгурган телевизор бир замонлар классик адабиётда “ойнаи жаҳон”, яъни ғоя сифатида мавжуд эди. Ёки фольклордаги учар гиламларни эсланг.\nБундан ташқари, ёзувчилар банк карталари (Эдвард Беллами) ва инсон тана узвларини кўчириб ўтказиш (Станислав Лем), сувости кемаси ва Ернинг тортиши кучини енгиб ўтиш (Жюль Верн), лазер, эскалаторлар, электр станциялари (Герберт Уэлс), ернинг сунъий йўлдоши (Артур Кларк), бармоқ изи билан очиладиган эшик қулфи (Рэй Бредбери), интернет (Марк Твен) пайдо бўлишини башорат қилган, ўша соҳаларда изланаётган олимларга туртки берган эди.\nЯнги услубдаги шеърлар ёки проза хусусида шуни айтиш лозимки, айрим маданиятшунослар Ғарб жамиятининг ҳозирги тараққиётида модерн адабиёт муҳим пойдевор бўлиб хизмат қилганини эътироф этмоқда. Шунинг учун янгиликдан ётсирамай, уни яхшилаб тадқиқ қилиш, камчиликларини ҳам кўрсатиб бериш зиён қилмайди.\n– Бунга, бир томондан, адабий танқид бугунги изланишларнинг туб моҳиятини, улар нима заруратдан пайдо бўлганию миллий адабиётдаги ўрни қанақа эканини очиб бера олмаётгани сабаб бўлса, иккинчи тарафдан, сиз қатори шоирлар ҳам айбдор эмасми? Шу кунгача айрим акаларимизнинг давраларда, мен модернистман, шеърларимни ҳеч ким танқид қила олмайди, деган иддаоларини ҳисобга олмаганда, на бир экспериментчи шоир, на бир модернист ёзувчининг шу йўлни тутганини асослаб берувчи бирор манифестини ёки тушунтиришини ўқимадик ҳам, эшитмадик ҳам…\n– Ғарбда ХХ аср бошларида қўзиқориндай потраб чиққан турли модерн оқимларга жавобан Сталиннинг топшириғи билан ўйлаб топилган ҳамда адабиёт ва санъат устида қолип қилиб ташланган социалистик реализм услуби яккаҳокимга айланди. Бошқа ҳеч қандай оқимга йўл берилмади, мафкуранинг қонсираган қиличи ҳар қандай ҳурфикрли кишининг бошини аямай кесиб турди. Истамаганлари 37-38-39-йиллардаги қатағон йилларида отилиб кетди.\nШўролар даврида цензура қолипига сиғмай, чоп этилмай қолган асарлар “самиздат” ёки “тамиздат” шаклида тарқатилиб, қўлма-қўл ўқилар эди.\nҲатто Россияда ҳам 90-йилларга келибгина турли постмодерн оқимлар (неодекадентлик ва ҳк.) юз кўрсата бошлади. Ўзимизда эса фақат 80-90-йилларда Фарғона шаҳрида вужудга келган ва фақат рус тилида ижод қилган шоирларни (Шамшод Абдулла, Ҳамдам Зокиров ва ҳк.) бир мактабга бирлашганини истисно тариқасида мисол қилиб келтириш мумкин. Лекин бундай мактаблар ўша йиллардаги умумий “тренд”дан четда юза келди. Кейинчалик бошқа жойларда ҳам мактаб даъво қилиб чиқиш ҳоллари бўлди.\nЎзбек тилидаги шеъриятда эса бирор мактаб ёки оқимга бирлашиш, афсуски, яширин тарзда ҳам кузатилмади. Аммо ўша йилларда жаҳон адабиётидан таъсирланиш натижасида бошқача усуллар пайдо бўла бошлади – бу янгиланишнинг аниқ бир йўналиши, мактаби, етакчиси бўлмагани сабабли стихияли тарзда кечди.\nЎша пайтлар танқидчилар эсанкираб қолгани, изланишлар илдизларини вақтида топа олмагани ва янги адабий ҳодиса қонуниятларини тушунтириб беришга ожиз қолганининг ўзига яраша сабаби бор эди.\nАгар Ғарбда тафаккурнинг барча йўналишлари (фалсафа, санъат, адабиёт, маданият) муайян воқеа-ҳодисалар, жамиятдаги ўзгаришлар таъсирида ривожланган бўлса, бизга янги оқимлар бошқа адабиётлардан кириб келди. Ким қайси адабиётдан улги олган бўлса, ўшанинг таъсирида экспериментлар қилди, қиляпти. Шунинг учун бугунги экспериментлар ва изланишларнинг умумий жиҳатлари кўп бўлса-да, уларни бир илдиздан, сиз айтмоқчи бўлган бирор манифестдан ўсиб чиқди, деб бўлмайди. Бугун модернчилар машқларида ҳамма нарса қоришиқ: модерн ҳам, постмодерн ҳам бор. Яна ўзини муқобил адабиёт вакилиман деб юрганлар қанча. Қолаверса, янгича йўналишда қалам тебратаётган шоиру ёзувчиларнинг бирор тўгарак ёки гурунгга бирлашганини билмайман.\nМайхўрлик қилинадиган давралар эса ҳисоб эмас.\nБироқ бу ўзимизни, шахсан менинг ўзимни оқлаш учун баҳона бўлмаслиги керак. Янги адабий оқимларни оммалаштириш фақат танқидчи ёки адабиётшуноснинг иши эмас. Келгуси авлод фалончини ўқийдими ёки писмадончиними, деб фол очиб ўтирмасдан, нима демоқчи эканимиз, ижодий принципларимиз, ифода усулларимизни қайси рамзлар билан кодлаётганимизга изоҳ берайлик. Керак бўлса, Ёзувчилар уюшмаси ёки олий адабиёт курси – агар у ҳалиям бор бўлса – қошида Назар Эшонқул, Абдували Қутбиддин ёки Баҳром Рўзимуҳаммад сингари олтмишни қоралаётган ёзувчи-шоирларнинг маҳорат дарсларини ташкил қилайлик, ёш ижодкорларга сабоқ берсин, тажрибасини ўргатсин, янги йўналишдаги асарларида нима демоқчи эканини тушунтирсин.\nТўғри, бировга ёзишни ўргатиб бўлмайди, лекин ёзишга уқуви бўлган ёшлар бундай сабоқлардан қандай ёзиш ҳақида хулоса чиқариб олаверади.\nМен бундан 5 йилча олдин чоп этилган “Америка ҳикоялари” муаллифларининг ўз ҳикояларига берган изоҳларини ўқиб ҳайрон қолганман. Аввал ўша китобдаги 4 та ҳикояни, сўнгра ўша изоҳларни таржима қилганим учун улар менга ҳикояларга бутунлай бошқа ракурсдан қарашни ўргатди. Изоҳлар ўша ҳикояларни тўлдиргани билан қимматли бўлди. Ҳар бир ижодкорнинг лабораторияси ҳеч бир китобда ёзилмаган, ҳаттоки ёзиб бўлмайдиган тажриба билан тўла – уни фақат бевосита мулоқот орқали авлоддан-авлодга ўтказиш мумкин.\nНима учун алгебра ёки физика формулалари нима эканини билиш учун ўша фанларни тинмай ўқиш кераклигини тушунган ўқувчи шеърият, умуман, адабиётдан фақат осон, тайёр нарса кутади, жонини койитгиси келмайди?\nҲозирги изланишлар шеъриятини кўпчилик тушунмаётганини мен “Имло луғати” синдроми деб атамоқчиман. Уни яқинда Америкадаги ўрта мактаб ўқувчилари учун фанлардан инглизча луғатни ўзбекчага таржима қилаётиб, ўзимча кашф қилгандай бўлдим.\nСер солиб қарасам, имло луғатида маъно жиҳатидан мутлақо бегона сўзлар кетма-кет келаверади. Тасаввур қилинг, уларнинг фақат алифбо тартибида келиш қонуниятидан хабардор бўлмаган киши бир-бирига уриштириб, маъно чиқараман деб овора бўлиши мумкин.\nЯнги шеър ҳам худди шундай.\nУнинг тенденцияси – тамойилидан (шу сўзнинг пешонаси шўр экан, уни ўзига дахли бўлмаган “принцип”га тиркайвериб, маъносини чалкаштириб, титиғини чиқариб юбордик) образлар тизимидан хабардор бўлмаган ўқувчи имло луғатидаги сўзлар қаторидан маъно излаётган одамга ўхшаб қолади – ҳаммаси таниш сўзлар, аммо маънони уқиб ола билмайди. Чунки у шоир акамиз Абдували Қутбиддин айтмоқчи – “Изоҳсиз луғат”.\n– Шеърларингизни ўқиётганда ифода йўсинингиз бошқаларникига ўхшамаслигини кўраман. Бир қарасанг, ифода воситалари тилимизга бегонадай, бир қарасанг, ташбиҳлар ўзимизнинг мақоллар, маталлар, ибораларни ўйнатиб, бошқача мазмун бериб ёзилгандай. Умуман, Фахриёрнинг шеър поэтикаси нима? Унинг шеърлари ҳақиқатан ҳам, айрим танқидчилар иддао қилаётганидай, Ғарбга тақлидми ёки адабий тафаккуримизни чет эл адабиёти анъаналари билан чоғиштиришга уринишми?\n– Бир пайтлар бир ёзувчи акамиз, ука, тиниш белгиларисиз ёзиб, олифталик қилмоқчи бўласиз, Ғарбга тақлид шартми, деб дашном бермоқчи бўлган эди. Ўшанда у кишига, араб ёзувида битилган адабиётимиз ҳам тиниш белгиларисиз ёзилган-ку, десам, тўғри, буни ўйлаб кўрмаган эканман, деб кулиб қўйган эди.\nЎша ёзувчига ўхшаб, ҳар бир экспериментдан шубҳаланиб, Ғарбни ахтаравериш тўғримикан?\nЭсингизда бўлса, рус танқидчилари Фарғона шеърият мактаби вакиллари ижоди ҳақида Ўрта Ер денгизи бўйи мамлакатлари, хусусан, Италия герметистларига эргашиб, шеърлар ёзганини айтиб, ғалати бир қонуниятни – улар шеърияти ва прозасида на макон бўлмиш Ўзбекистон ёки Фарғона водийси, на ёзилган рус тили руҳи йўқлигини – кашф қилган эди.\nЛекин мен у-бу нарса қоралаётганда, гарчи ифода усули бегонароқ туюлса-да, ўзбек руҳидан келиб чиқиб ёзаман. Халқ тили, оғзаки ижоди намуналаридан кўп фойдаланаман. Ташбиҳ ясаётганда сиз айтаётган мақолу маталларни, ибораларни бошқача йўсинда талқин қилишга интиламан. Бу фикримни янгича, кутилмаган тарзда ифода қилишга имкон беради.\n…темирқозиқ юлдузига боғлар\nэгасиз қолган бойчиборини\nнарвон ясаб зиндонга ташлар\nботирни қутқариб олмоққа…\n(“эгасиз ва хулосасиз” шеъридан.)\n“Алпомиш” достонида паҳлавонни Бойчибор думини зиндонга ташлаб, қутқариб олади. Агар бу шеърда ҳам шунақа дейилса, ҳеч қизиғи қолмас эди. Бу ерда Темирқозиқ юлдузи – кечаси адашганларнинг, глобал маънода эса, умуман, адашганларнинг йўл топиб олиши учун мўлжал. Кишноқдан зинапоя ясалиб, шу йўл билан Алпомишнинг қутқарилиши ўша эртакдаги бўрттиришнинг бошқа бир кутилмаган варианти бўла олмайдими? Қайси отнинг думи қирқ газ ўсади?\nШу маънода шеърдаги ташбиҳ – эртаклардаги бўрттиришнинг бир кўриниши, холос. Демак, ташбиҳу бўрттириш ўзимизники бўлгандан кейин Ғарбга тақлидда айблаш қанчалик ўринли?\nТўғри, Ғарб шеъриятини ўқиганда, уларни таржима қилганда, унинг таъсири бўлиши табиий. Лекин бу асло тақлид эмас – синтез.\nПоэтика ҳақида шуни айтишим мумкинки, ҳар қандай туроғу қофияли шеър фикрлашдаги изчилликни бузади – таржимонлик тажрибамдан чиқарган аччиқ хулосам шу бўлган.\nЮзаки қараганда, оҳанг, қофия сатрлардаги узилишларнинг ўрнини “тўлдириб” туради. Оддий ўқувчи буни аксарият ҳолларда сезмайди ҳам, лекин таглама ёки таржима қилиш чоғида бу яққол кўринади. Айни мантиқ бузилган ҳолатлар шеърнинг бошқа тилларда ҳам она тилидагидай эффект беришига халақит қилади ва кўпинча таржималари бошқа тилда қайтадан тўқилади.\nЭнди у – мутлақо бошқа шеър. Анъанавий шеъриятни камситмаган ҳолда – чунки у менга ҳам бегона эмас – кўпроқ верлибрни танлаётганим сабаби ана шунда. Яна бир эътиборли жиҳати шуки, верлибр мутлақо ўзгача фикрлашга, янгидан-янги ташбиҳларни қўллашга ўргатади. Ва энг қизиғи, ўша тажриба анъанавий шеърлар ёзишимда ҳам қўл келмоқда. Агар бармоқ вазнида туроқ ва қофия фаол бўлса, верлибрда метафора шеърни ҳаракатлантириб туради. Верлибрнинг мана шу хусусияти кейинги йилларда анъанавий – бармоқ вазнида ёзилаётган шеърларга ҳам таъсир ўтказа бошлади.\n– Ўзингизни қайси “изм”га мансуб деб биласиз?\n– Ҳар хил йўналишда изланаётганим учун фалон “изм” мен учун маъқул дейишим қийин. Аммо 80–90-йилларда пайдо бўлган метаметафоризм, яъни шеърнинг метафорага таяниши менга руҳан яқин.\n– Ҳозирги экспериментларни, постмодерн адабиётни миллий адабиётимизнинг келажаги деб қараш қанчалик тўғри?\n– Мен ҳеч қачон модернизм ёки постмодернизмни у ёки бу адабиётнинг келажаги деб қарамаганман. Ўша услубда ёзилган гениал асарлар адабиётимизга ҳам тажриба сифатида таъсир этиши, янги-янги романлар, шеърлар ва бошқа жанрлардаги асарлар ёзилишига туртки бериши мумкин.\nВақт ўтиши билан дунё тобора глобаллашиб, ахборот алмашувнинг тезкор ва янгидан-янги воситалари пайдо бўлиб, ўшалар таъсирида адабиётга янги оқимлар ҳам кириб келиши ҳеч гап эмас.\nШу билан бирга анъанавий услубда ёзилди, деб ҳисобланаётган роману қиссалар, шеърларни ўқиётиб, уларнинг ҳам имкониятлари кенг эканини, фақат буни рўёбга чиқариш учун даъвогина эмас, истеъдод ҳам кераклигини кўраман. Мурод Муҳаммад Дўст прозаси, эсселарини қаранг. Илгари танқидчиларимиз ундан фақат латифа ахтариб юрган бўлса, кейинчалик Тиловолди Жўраев муаллиф “Лолазор” романини ёзишда онг оқими сингари ХХ асрнинг модерн йўналиши усулларидан моҳирона фойдаланганини таҳлил қилиб, исботлаб берди.\nХонтахта – тўртта ғишт билан битта фанера\n– Бугун янги аср остонасида турган одамнинг санъатга муносабати ўзгардими ёки бадиий дидида эврилишлар юзага келдими? Бу эврилишлар ижобий эмас, салбий томонга юз бураётганга ўхшамайдими?\n– Шеър шоирнинг ички эҳтиёжидан пайдо бўлса ва у бошқаларнинг ҳам дарди ифодасига айлансагина, ижтимоийлашади.\nМенинг қатъий тушунчам бўйича шеър, умуман, адабиёт ҳар доим ўқувчидан бир қадам олдин юриши, унга дунёга янгича қарашни ўргатиши шарт. Ўқувчи эса вақт ўтиши билан ўша асар савияси сари кўтарилиб келади.\nБугунги кунда алламбало маданиятлар, ҳатто оммавий маданият ҳақида гапирамиз-у, лекин адабий, хусусан, шеър ўқиш маданияти ҳақида ҳеч нарса демаймиз. Оммавий маданиятга қарши курашиш кераклигини англаб етяпмиз. Ўша сиз айтаётган олди-қочди шеърлар оммавий маданият “намунаси” эмасми? Қизиғи шундаки, Ғарб оммавий маданиятини зарарли деб ҳисоблаб, ўтган 25 йил мобайнида ўзимизнинг отарчилар “миллий оммавий маданияти”мизни яратишга йўл қўйиб бермадикми, уларни энг катта саҳналарга олиб чиқиб, томоша қилиб, яна камига қарсак ҳам чалмадикми? 1-2 та қўшиқни чала-чулпа айтиб-айтмай, 3-4 та шеърни ёзиб-ёзмай хизмат кўрсатган артисту халқ шоири бўлганлар қанча! Бу адолат ҳиссига путур етказмайдими, давлатнинг одиллигига бўлган ишончни сўндирмайдими?\nШеър ўқиш маданияти ўз-ўзидан пайдо бўлиб қоладиган нарса эмас. Мактаб партасида 10-11 йил ўтириб, адабиёт дарсларида фақат “қизил”, яъни давлат сиёсатини олқишлайдиган декларатив шеърлар ёдлатилган ўқувчини наҳотки бугунги шеърни қабул қилишга тайёр деб ўйласак? Айтмоқчиманки, мактаблар, ҳатто олий ўқув юртларида адабиёт ўқитиш иши тубдан ислоҳ қилиниши лозим.\nАдабий дидни тарбияламай туриб, инсоннинг адабиётга, умуман, санъатга муносабатини ўзгартиртиш қийин.\n– Шу ўринда бир нарсани ҳам айтиб кетмоқчиман – мен учун санъат асари қайси услубда ёзилганининг мутлақо аҳамияти йўқ. Мен учун битта мезон бор: у санъат талабига жавоб берса бўлди. «Томга қўйдим шотини, анави кимнинг хотини» қабилидаги қофияга ўралган, қофиядан бошқа ҳеч нарсаси бўлмаган, кўчадаги пистафуруш ҳам ундан ўтказиб қофиялаштириши мумкин бўлган гаплар «шеър» дейилганини кўрсам, ғашим келади. Бунақа «ижод намуналари”ни нуфузли нашрлар чоп этганида ёхуд ноширларимиз чиройли муқоваларга ўраб, китобхонга тақдим этганида, энг баттари, наздингда туппа-тузук адабиётшунос олимларимиз бу «қоралама»ларни кўкка кўтариб, ҳатто салкам Алишер Навоийга, Чўлпонга тенг қўйиб мақтаб тургани кўриб баттар ҳайратга тушасан, жаҳлинг чиқади. Беихтиёр, ё бу олимлар Алишер Навоий ва Чўлпон ижодидан мутлақо бехабар ёки ўртада мен тушунмайдиган нимадир бор. Навоий ёхуд Чўлпонни сал-пал англаган одам бунақа фикрламаслиги, мағзава нарсаларни ёзмаслиги керак эди деб ўйлайсан.\n– Кейинги пайтларда адабиёт ва санъатнинг деярли барча жанрларида майдалашиш, ҳатто айтиш мумкинки, бачканалашиш рўй берди. Бу ҳодисани кинорежиссёр акамиз Жаҳонгир Қосимов жуда топиб, “хонтахта” – тўртта ғиштни тикка қилиб, устига битта фанера ётқизилса, хонтахта тап-тайёр – деб атаган эди. Ёзилаётган китоблару тасвирга олинаётган фильмларни, мақолалару телекўрсатувларни қаранг – ҳаммаёқ “хонтахта”. Жараёнга мана шу битта сўз билан адабий, кинотанқидчи ёки санъатшунос эмас, айнан кинорежиссёр тўғри “диагноз” қўйиб бераётгани одамни ҳайратга солади. Айрим кино ёки адабий танқидчиман, санъатшуносман деган шоввозлар ўша “хонтахта” асарларни халққа “едириш” учун кўкларга кўтариб мақташдан ҳазар қилмаётгани одамни таажжубга солади. Ҳатто ўша кинофильмларнинг бир пулга қиммат эканини била туриб, маълум ҳақ ёки ошхўрлик эвазига мақтаб берадиган, ўзи маданиятшунос деб атайдиган акахонлар ҳам пайдо бўлди.\nБир пайтлар “Ўзбеккино” миллий агентлиги қошидаги хусусий киностудияларда тасвирга олинган фильмларга прокат гувоҳномаси беришдан олдин экспертлар назаридан ўтказиб олинар эди. Шундан сўнг улар муҳокама қилиниб, камчиликлари айтилар ёки талабларга жавоб берса, прокат гувоҳномаси бериш ҳақида агентлик раҳбариятига тавсия берилар эди.\nБир сафар ўзини зўр сценаристман деб юрадиган бир оқсоқол ҳар қандай танқиддан паст фильмни мақтай кетса бўладими? Ҳамманинг оғзи очилиб қолди.\nМен чидаб туролмай, норозилик билдирдим ва нега бир пулга қиммат фильмнинг камчиликларини кўра-била туриб, бунчалик мақтаяпсиз, десам, камчилигини мажлисдан кейин режиссёрнинг ўзига айтаман, деса бўладими? Яна сабрим чидамай, унда экспертлар кенгашининг нима кераги бор, бизни аҳмоқ қилиб, бу ерга чақириб ўтирмасдан ўзларингиз керакли ҳужжатни бериб юборавермайсизларми? – дедим.\nХуллас, ўша муҳокама жанжал билан тугади.\nБунақа масхарабозликка тоқатим бўлмагани учун кейинги мажлисларга бормай қўйдим.\nОдамда имон бўлмаса қийин экан.\nҚизиғи шундаки, ўша “отахон” яқинда бир чет эл радиосига берган интервьюсида ўзи бир пайтлар ёнини олиб, масхарабозлик қилган “хонтахта” фильмларни танқид қилибди.\nЎзингиз холисанлилло айтинг, унинг қайси сўзига ишонайлик?\nЭнди, ташхис эмас, диагноз деганимга келсак, “диагноз” сўзнинг “одамларга хос иллат” деган маъноси ҳам бор.\nБир нарсани тан олайлик, совет цензураси бекор қилиниши билан ижодкорнинг қўлига эрк берилгани, дейлик, у мустақил бўлиб қолгани сабабли шеър, умуман, ижодга бўлган илгариги талаблар, таассуфки, сусайиб кетди. Тўғри тушунинг, бу эски тузумни қўмсаш эмас – сарой ва унинг атрофидаги айрим акахонларга ўхшаб, Толстойга неваралик даъво қилиш ниятим ҳам йўқ.\nҚанчалик “санъат” деб бақирмайлик, у юқорининг талаби ёки буюртмаси билан “одам” бўлмайди. Агар шунақа бўлганида, ҳозир турли дабдабали унвону бошқа сийлиқ олаётганлар Навоий ҳазратларидан ҳам ўтиб кетар эди. Худога шукрки, бундай эмас. Санъат “қуйи”, яъни ижодкор даражасидаги табиий, айтиш мумкинки, соғлом рақобат натижасида пайдо бўладиган бадиийлик мезонлари асосида ривожлансагина, бирор арзирли натижа кутиш мумкин.\nСоғлом рақобат бўлиши учун эса муҳит керак.\nНафсиламрини айтганда, пасайиш фақат адабиётда эмас, санъатнинг деярли барча турларида рўй берди, яъниким у “оммавийлашди”, оммани эргаштириш ўрнига унинг даражаси томон “шўнғиди”, ҳатто айтиш мумкинки, ҳирсига, шаҳвоний истакларини қондириш воситасига айлана бошлади. Албатта, буни бозорнинг “талаб ва таклифи” билан тушунтириш мумкиндир, аммо олдинги талабларнинг йўқлиги ижодкорни йўлдан оздиргани, кўнгилнинг ҳар турли кўчаларига кириб чиқишга мажбур қилаётгани бор гап.\nАммо ҳақиқий адабиёт барибир бор, кам бўлса-да, у ёзиляпти, ўқиляпти. 2009 йилда Москвада “Дружба народов” журналида бир давра суҳбати уюштирилгани эсимда. Унда бош муҳаррир, ёзувчи Александр Эбаноидзе ушбу журналнинг адади жуда камлиги тўғрисидаги саволга, инсон танасида жуда кам миқдорда кумуш бўлар экан, у танадан ювилиб чиқиб кетса, инсон нобуд бўлади, деб ҳазил аралаш жавоб берган эди.\nҲақиқий адабиёт жамият танасида ана шундай кумуш вазифасини ўтайди.\nКейинги пайтларда китобхонлик ҳақида кўп гап-сўзлар бўляпти. Бу яхши, албатта. Лекин ўқувчига сара китобларни етказиб бериш механизмини ҳам тиклашни ўйлаб кўриш вақти келмадимикан? Илгари китоб мингта чиғириқдан ўтказилиб, нашр қилинар, чоп этилгандан сўнг ҳам яхши ёзилмаган бўлса, адабий-танқидий журналларда “пўстаги қоқилар”, казо-казо ёзувчилар ҳам танқидчилардан безиллаб турар эди. Энди эса бир пайтлар танқидчиман деб юрган казо-казолар ёзувчи ёки шоирнинг “адвокати”га айланиб олган, фақат мақташ, “Нобель мукофотига тавсия қилиш” билан овора.\nШундан ботирсинган шоввозлар китоб устига китоб чиқариб ётибди. Биладики, ҳеч ким танқид қилмайди. Бир-иккита отарчи қўшиқ қилиб айтса, давраларда номини тилга олса бўлди – ундан зўр чўнтак шоири йўқ. Фалончининг қўшиғи учун шеърлар ёзиб бераман деб мақтанадиган қофиябозлар борлиги ғалати.\nҲозир ҳаммамиз сўкаётган совет даврида танқид руҳи, ҳақиқий ижодий муҳит ташкил эта олган Ёзувчилар уюшмаси қани? Кимдир, ана, бинойидай ишлаб турибди-ку, деб айтиши мумкин, лекин унинг мажлисларига бир-икки марта кириб кўрган эс-ҳуши жойида одам булар ҳаммаси хўжакўрсинга, юқорига ҳисобот бериш учун ўтказилаётганини билади.\nПрезидентимиз ёзувчиларга, ҳамма шароитни қилиб берамиз, деяпти. Бу яхши, албатта. Бироқ ташкилотнинг туваги тиллодан қилиб берилган тақдирда ҳам унинг ҳозирги катталари ҳақиқий ижодий муҳит яратиши даргумон. Улар тўғри сўздан ўлардай қўрқади. Гап тегиб қолмасин деб тўғрисўзлиларни уюшма тадбирларига чақирмайди. У ерда тепага ёқмайдиган бирор тўғри гап айтиб юборилса, ўша куни паттасини қўлга олишини, имтиёзлардан айрилиб қолишини билади. Фақат етовда юришдан, “партия/ҳукумат” топшириқларини бажаришдан бошқасига ярамайди.\nЯна бир масала. Нашриётлар, газета-журналлар кўп бўлгани яхши, лекин уларда керакли мутахассислар (адабий муҳаррирлар, мусаҳҳиҳлар) етарлими? Бевосита муҳаррирлар – журналист эмас! – тайёрлайдиган олий ўқув юртининг ўзи борми? Нашриётларга ҳамма шароитни яратиб берган тақдирда ҳам ўша мутахассислар етарли бўлмаса, сиз айтаётган “томга қўйдим шотини, анави кимнинг хотини» қабилидаги қофиябозлик давом этаверади.\n– Шеърият билан инқилоб ҳали кўп ўрганиладиган мавзулардан бўлса керак. Чунки кўпгина шоирларнинг шеърларини ўқисангиз, мақсад шеър эмас, мафкура эканини англаб етасиз…\n– Бир пайтлар Рауф Парфи раҳматлик бирор нарса илинжида ёзил(аёт)ган шеърлар ҳақида “тамаъ адабиёти” деган иборани ўйлаб топган, “хонакилаштирган” эди. Энди бу ҳам камлик қила бошлади, шекилли, унвон сўраб, эшикма-эшик юрадиган, уни интернет орқали очиқдан-очиқ мукофот сўрайдиган тоифа пайдо бўлди.\nСиз мафкура деганда шуни назарда тутаётган бўлсангиз керак.\nАммо истиқлол учун курашган, миллат эминлиги орзусида ижод қилган, курашган шоирлар шеъриятини мен мафкурага боғлаш фикридан йироқман. Уларнинг аксарияти ҳали ҳам замона зайли билан ё қувғинликда юрибди, ёки бўлмаса, бугунги мафкурага мослаша олмагани, тўғрироғи, бировни беҳуда мақташни ўзига ор деб билгани учун чекка-чеккада шеърини ёзиб, нашр қилдира олмай, ночор кун кечиряпти. Чунки улар бўлар-бўлмасга “Ватан!” деб ҳайқиришга ор этади, замонасозлик қилгиси, “буюк келажак” қачон келишини телевизорга мўлтираб, кутиб ўтирган халқни бошқаларга қўшиб алдагиси келмайди.\nЭсингиздами, ўзимиз ҳам бир пайтлар Ленин билан партия ҳақидаги шеърларни кўп ёдлаганмиз. Ҳали оқ билан қоранинг фарқига унчалик бормаган пайтларимиз шеър дегани шу бўлса керак, деб ўйлаганмиз.\nҚизиғи шундаки, кўзимизни ҳам шеърият очди – у ҳақиқий шеърият эди.\nЭнди у коммунизмни мақтамаслигини очиқ айтмаса ҳам ботинда унга қарши кечаётган норозилик ҳиссини гоҳ миллатни улуғлаб, гоҳ мафкура пийпалаб ташлаган тарихий шахсларнинг номига қўнган гардни, қат-қат чангни тўнининг енги ёки бари билан артиб, тозалашга кириша бошлаган эди. Миллий уйғонишнинг бунақа кўринишларига қарши жирканч курашнинг ҳадисини олган шўролар учун бу иш чўт бўлмас – бунақа шоиру ёзувчилар пешонасига миллатчилик тамғасини босар ёки бўлмаса, хуфя идораларга сўроққа чақиравериб, тинкасини қуритар, бу ҳам камлик қилса, цензура итига талатар эди. Бечора миллиятчи шоир ёки ёзувчи баъзан муроса қилишдан ўзга чораси қолмас эди.\nТан олиш керак, ҳар қандай ижодкорнинг ватандошлик позицияси бўлиши шарт. Унга ўша позициядан келиб чиқиб, шеър ёзишни тақиқлашга ҳеч қимнинг ҳаққи йўқ. Аммо шуни ҳам унутмаслик зарурки, ҳар қандай шеър бадиий қиммати бўлгандагина шеър бўлади.\nБор-йўқ талаб шу.\nЭътиқодсиз буюк асар ёзиб бўлмайди\n– Француз адибларидан бири «Эътиқоди бўлмаган миллатнинг адабиёти ҳам бўлмайди», дейди. Адабиёт, умуман, санъат, эътиқод билан қанчалик боғлиқ? Алишер Навоий ижодини англай олмаётганимиз сабабларидан бири ҳам шу эмасмикан?! «Ижод – ибодат» десак, эътиқоди шаклланмаган инсон қандай ижод ҳақида ўйлаши мумкин? Умуман, сизнингча, ижодкор эътиқодсиз бўлиши ҳам мумкинми?\n– Эътиқод – кимлар учундир нисбий тушунча. Уни сиз бир хил тушунасиз, қолганлар – бошқача. Гапим аниқроқ бўлиши учун яна юқорида келтирганим Мансур Ҳаллож воқеасига айтамиз.\nУни ҳамма “Анал-Ҳақ” дегани учун Аллоҳ таолога ширк келтирганликда айблайди ва Бағдод халифаси ўлимга ҳукм қилади. У эса осилмоқни эрлар меърожи деб атайди, қўл-оёғинии кесадилар, “ишқ таҳоратини бу қон билан қилдим, чунки “ишқнинг намози қон билан таҳорат қилмагунча дуруст бўлмас, ишқ фақиҳининг китоби ичида ишқнинг икки ракаат намози фақат қон билан дуруст бўлади”, деб ёзилган дейди.\nХуллас, уни ўлдириб, жасади бурда-бурда қилинганда, ҳар бир бўлакдан “Анал-Ҳақ” деган овоз келади.\nУни кўпчилик, ҳатто авлиёлар ҳам динимиздаги энг оғир гуноҳ – мушрикликда айблайди, бинобарин, эътиқодсиз деб ҳисоблайди.\nАйни чоқда тазкира сўнггида келтирилган мана бу ривоят ибратлидир.\nШайх Шиблий бир кеча Мансур ҳаллож қабрига бориб, унинг ёнида нмоз ўқийди ва намоздан сўнг Аллоҳга муножот қилади:\n– Илоҳим, бу бир мўмин муваҳҳид банда эди, бу балоларга нима сабабдан учради?\nБир оздан сўнг унинг кўзи уйқуга кетади ва аллоҳ таоло унга тушида:\n– Эй Шиблий, бу балоларни менинг сиримни у бегоналарга ошкор қилгани учун бердим, – деган нидо келади.\nАдабиётга манфаат истаб кирган, уни воситаи жоҳ қилиб олган, истаган пайт уни сотиб кетишга тайёр кимсалар ҳам, афсуски, учрайди. Санъат бундай кимсалар қўлида даҳшатли қуролга айланади – сўзига ишонган жамоатни хоҳлаган томонига эргаштириб кетиши мумкин. Лекин халқимиз ҳозирги кунда сўздан кўра яллачиларга кўпроқ ишониши, уларга эргашиши ҳам бор гап. Бир раҳматли амаким, қишлоғимиз одамларини битта сибизиқ билан эргаштириб кетса бўлади, дегани бежиз эмас.\nАдабиёт – ҳа ётнинг инъикоси деган гап бекор. У ҳаётдан олдинга ўтиши ҳам, жамият олдига ўта муҳим маънавий-ахлоқий масалаларни қўйиши ва унга жавоб топиб бериши даркор. Ўткир ва мураккааб ижтимоий масалаларга жавоб топиб беришга чоғланган ижодкор имонсиз бўлиши мумкин эмас.\nАттор, Навоий, Достоевскийга ўхшаган ижодкорлар эътиқодига суянган ҳолда ҳақиқат ахтаради ва уни бадиий образларда кўрсатиб беришга ҳаракат қилади. “Мантиқ ут-тайр”, Лисон ут-тайр” ёки “Ака-ука Карамазовлар”ни, ўша романдаги “Буюк инквизитор” бобини эсланг. Эътиқоди бўлмаган одам бунақа саволларни қўя оладими ёки уларга жавоб ахтарадими?\nАйрим танқидчилар Достоевкийни ўша романда ёзувчи сифатидаги позицияси сустлиги учун танқид қилади. Агар у қаҳрамонларининг оғзига уравериб, уни ёки буни айтасан, деб тиқиштирақверганида, эҳтимол бу қадар яхши чиқмаган бўлар эди.\n– “Инсоният Бодлернинг бир сатрига ҳам арзимайди», дейди Акутагава. Бутун бир инсоният тарихини бир сатрига алмашиб юбориш мумкин даражадаги шеърият бугунги кунда ҳам бор деб ўйлайсизми?\n– Биз совет даврида адабиётни жуда катта, ҳатто жамиятни ўзгартириши мумкин бўлган куч деб ўйлар эдик. Энди билсак, синфий кураш қуроли сифатида мафкурага малайлик қилган экан. Ўша пайтлар ўзини кўрган билан уни ўйнатаётган ипларни кўрмаганимиз учун хулосани янглиш чиқараверганмиз. Лекин ўша пайтларда ҳами адабиётимизда бақувват асарлар яратилганини, улар қоидадан кўра истисно сифатида пайдо бўлганини ҳам айтмасак, инсофдан бўлмас.\nБир пайтлар инсон фикру зикрини жалб қилган адабиёт бора-бора маргиналлашиб қолгани ҳам бор гап. Байроқ қилиб кўтарилаётган, Нобель мукофотига сазовор бўлаётган ижодкорларни кўпчилик танимайди. Ваҳоланки, бугунги жадал ахборот алмашув вақтида имкониятлар мисли кўрилмаган даражада кенгайган ва кечаги даҳонинг асарини бугун электрон китоб бозорларидан олиб ўқиш мумкин.\nЛекин қани ўша ёзувчилар: Пауло Коэльоми ёки Боб Диланми?\nБаъзан инглиз тилидаги манбалардан мақталаётган ҳиндистонлик ёки америкалик ёзувчиларнинг у-бу асарларини олиб ўқишга ёки таржима қилишга тўғри келади. “Дод” дейдиган, ҳамма талашиб ўқийдиган нарсани кўрмаяпман. Омма талашиб ўқиётган Ҳарри Поттер ҳақидаги китобларни эса ҳақиқий адабиёт дейиш қийин.\nЭҳтимол, ҳозирги жаҳон адабиёти эртанги буюк кашфиётлар учун куч йиғаётгандир ва эрта бир куни ўшанақа асарлар, шеърлар ҳам чиқар.\nХудо умр берса, ўқирмиз ҳам.\n“Ёшлик” журналининг 2018 йил 1-сонида қисқартириб эълон қилинди.\n← Аввалги Аввалги Собит Мадалиев (1949)\nКейинги → Кейинги: Хуршид Дўстмуҳаммад. Ҳамдардим — адабиёт


Ода ёки қасида\nHome icon Бош саҳифа»Адабиётшунослик»Шеър санъати»Ода ёки қасида\nАнтик даврда деярли ҳар қандай шеър ода, деб аталган. Кейинчалик бу сўзнинг маъноси торайган ва инсоният ҳаётидаги улуғвор воқеаларни, кишиларнинг қаҳрамонликларини, кўтаринки кайфиятда мадҳ этувчи шеър ёки қўшикдар ода, деб атала бошланган. Антик адабиётдаги ода жанри тараққиётига энг катта ҳисса қўшган шоирлардан бири қадимги юнон адиби Пиндардир.\nОда қадимги Римда бошқача хусусиятга эга бўлган. Рим империяси оёққа туриши даврида янги давлатни ва унинг хукмдори Августни мадҳ этиш мақсадида фақат қадимги эпопея жанридангина эмас, балки янги мазмун ва шакл касб этган одадан ҳам фойдаланилди. Вергилий ва унинг «Энеида»си билан бир қаторда Римда шоир Гораций одалар ижод қилган.\nСиртдан қараганда, Гораций Пиндарга тақлид қилган бўлса-да, унинг одалари қадимги юнон шоири асарларичалик халқчиллик руҳига эга эмас эди. Пуш-кин айтганидек, Гораций, асосан, император Августнинг маддоҳи бўлган ва Рим аристократиясининг эстетик эҳтиёжларини қондиришга интилган.\nУйғониш даврида оданинг ёрқин намуналари Фран-цияда пайдо бўлади. Француз одаси XVI асрнинг охири ва XVII асрнинг бошларида ажойиб шоир Мольер ижодида гуркираб ривожланиш даврига киради.\nОда ривожи Россияда Ломоносов ва Державин номи билан боғлиқцир. Ватан ҳамда унга хизмат қилиш муддаоси бу шоирлар ижодида етакчи ўринда туради.\nОданинг аҳамияти кейинги даврларда бошқа жанрларнинг шиддатли ривожланиши билан боғлиқ ҳолда бирмунча камаяди.


«Режалар ўзгариб кетди» – Тимур Ишметов ташқи қарз динамикаси фаоллашганига изоҳ берди\n22:11 / 16.06.2020\nМолия вазири Тимур Ишметов «Мунозара клуби»нинг илк йиғилишида Ўзбекистонда жорий йилда ташқи қарз олиш динамикаси бирмунча фаоллашгани, ички захиралар бўла туриб, биринчи навбатда ташқи қарзга мурожаат этишдан мақсад ва режалар қандай бўлгани ҳақидаги саволга жавоб берди.\n«Ўтган йил охирида, йил бошида бюджетни тасдиқлаётганда режаларимиз умуман бошқача бўлган. Бу йил февраль ойи охири, март ойи бошида бўлган ўзгаришларни ҳеч ким прогноз қилмаган.\nХалқаро бозорларда нефть нархи ўзгариши режаларни ўзгартира бошлади. Кейин пандемия шароитида бизнинг давлатда ҳам эълон қилинган карантин барча режаларни кескин равишда ўзгартириб юборди.\nБюджетимиз ўтган йил охирида 2020 йилга дефицит билан тасдиқланган. Дефицитни қоплашга албатта ташқи қарздан фойдаланиш режалаштирилган бўлиб, бир қисмини халқаро молиявий ташкилотлардан, бир қисмини халқаро капитал бозорларига чиқиб, евробондларни жойлаштириш орқали қоплаш режалаштирилган.\nЕвробондни жойлаштиришни баҳорга режалаштиргандик. Аввал евробондларни жойлаштириб, қўшимча пул жалб қилишни мўлжаллагандик. Халқаро молиявий ташкилотлардан қарз олиш эса аксинча йилнинг охирига режалаштирилганди.\nЛекин бутун дунёда рўй берган воқеа халқаро молиявий бозорларга ҳам таъсир қилди. Ҳозир 2-3 ой ўтганидан кейин молиявий бозорлар сал тинчланди. Мавҳумлик йўқолди. Лекин февраль ва март ойларида шу даражада мавҳумлик бўлганки, ҳатто халқаро молиявий ташкилотлар ҳам бу инқироз қанчалик чуқур бўлиши, қанча давом этиши бўйича аниқ прогноз бера олмаган. Аниқ прогнозлар бўлмагани халқаро капитал бозорларига ҳам ўз таъсири кўрсатган, маълум бир даврга ривожланаётган давлатларга халқаро капитал бозори деярли ёпилди деб айтсак ҳам бўлади. Чунки ҳамма инвесторлар ўз ресурсларини ривожланаётган давлатлардан олиб чиқиб кетиб, бошқа активларга инвестиция қилишни бошлади», дея Тимур Ишметовнинг сўзларини келтирмоқда Kun.uz мухбири.\nУ шароитдан келиб чиқиб, режалар ўзгаргани ҳақида гапирди.\n«Ана шу пайтда биз режаларни ўзгартиришга мажбур бўлдик. Биринчиси, евробонд орқали қарз жалб қилишни бозор шароитига қараб йилнинг кейинги даврига қолдириш. Бирламчи даврда эса бошқа инструментларни кўриш. Иккинчи ўзгариш – бундай шароитда иккинчи чорак учун бюджетдаги тушумлар, харажатларимиз ҳам кескин ўзгарди. Яъни бундай инқироз даромадларимизга таъсир қилиб, даромад режаларимиз пасайтириш томонга ўзгартирилган бўлса, харажатларни эса аксинча оширишга мажбур бўлганмиз. Ҳаммангизга маълум, айнан карантин даврида соғлиқни сақлаш соҳасига кўпроқ пул сарфлашга қарор қилинган», деди вазир.\nПандемия шароитида Тикланиш ва тараққиёт жамғармасининг маблағларидан фойдаланиланилмагани, бунинг ўрнига қарз олингани сабаби ҳақида айтилди.\n«Бу пайтда харажатларни молиялаштириш учун қарз олишми ёки захирани ишлатиш керакми деган саволга келадиган бўлсак, Тикланиш ва тараққиёт жамғармасининг ўзига хос функцияси бор, у асосан узоқ муддатли йирик инвестицион, инфратузилма лойиҳаларига пул тикиш ва давлат пули билан бирга ўша лойиҳаларга чет элдан қўшимча инвестиция жалб қилиш инструменти сифатида фойдаланилган. Яъни бу жамғармадан бюджетни тўғридан тўғри молиялаштиришга тезкор, аниқ механизм йўқ десак бўлади. Тактик жиҳатдан ҳам ўйланган, ўша вақт мавҳумлик шу даражада бўлганки, инқироз қанча давом этади, қанчалик чуқур бўлади, кузда ҳақиқатан ҳам капитал бозорлари очиқ бўладими йўқми деган савол туғилганида биз албатта биринчи навбатда имкониятдан фойдаланган ҳолда дефицитда имтиёзли, узоқ муддатли арзон ресурслардан фойдаланишни афзал деб билдик. Негаки Тикланиш ва тараққиёт жамғармасининг маблағларини ишлатиш қарзнинг ошиши, рейтингга таъсир кўрсатиши каби эътирозларга олиб келарди. Жамғарма резервларининг ишлатилиши умумий фискал баланс дефицити кенгайишига олиб келади, яъни ташқи қарз ҳисобига ошмаган ҳолда ҳам умумий бюджет дефицити ошиши ҳисобига рейтинг агентликларимизни хавотирга соладиган [кўрсаткичларга] олиб келиши мумкин эди. Шунинг учун бизнинг фикримизча, Тикланиш ва тараққиёт жамғармасининг маблағларини бошқа мақсадлар ва кейинги даврларда ишлатилиши самаралироқ деб ҳисоблаганмиз», деди Тимур Ишметов.\nЭслатиб ўтамиз, Kun.uz ахборот ҳамкори сифатида иштирок этган «Мунозара клуби»нинг илк муҳокамалари 13 июнь куни бўлиб ўтди. Батафсил видеорепортаж билан ушбу ҳавола орқали танишишингиз мумкин.\n17:01 / 19.11.2020\nЎзбекистон 750 млн долларлик еврооблигация чиқармоқда. 2-транш илк марта ўзбек сўмида бўлади\n18:30 / 17.11.2020\nТожикистоннинг ташқи қарзи 3 миллиард доллардан ошди\nТимур Ишметов: Келгуси йилдан давлат молиявий назорати тубдан ўзгаради


ДЕПУТАТЛИК НАЗОРАТИ ТИЗИМЛИ БЎЛИШИ ЗАРУР - Ўзбекистон овози газетаси\nДЕПУТАТЛИК НАЗОРАТИ ТИЗИМЛИ БЎЛИШИ ЗАРУР\nЎзХДП Марказий Кенгаши ва Тошкент вилоят кенгаши Чирчиқ шаҳрида «Депутатлик назорати ва ҳуқуқни қўллаш амалиётини такомиллаштириш» мавзусида семинар ўтказди.\nУнда Олий Мажлис Қонунчилик палатаси депутатлари, ЎзХДП Марказий Кенгаши масъул ходимлари, халқ депутатлари Тошкент вилоят Кенгашидаги партия депутатлик гуруҳи аъзолари, маҳаллий партия кенгашлари фаоллари, Фуқаролик жамияти шаклланишини мониторинг қилиш мустақил институти Тошкент вилоят бўлими мутахассислари мавзу юзасидан фикр алмашди.\nИштирокчилар «Давлат бошқарувини янгилаш ва янада демократлаштириш ҳамда мамлакатни модернизация қилишда сиёсий партияларнинг ролини кучайтириш тўғрисида»ги Конституциявий қонун билан берилган ваколатлардан самарали фойдаланишда партия ташкилотлари ва депутатлик гуруҳлари ҳамжиҳатлигини янада мустаҳкамлаш, электорат манфаатларига алоқадор қарорлар, тегишли дастурлар бажарилишида депутатлик назоратини кучайтириш масалаларига эътибор қаратишди.\nАйтиш керакки, халқ депутатлари Тошкент вилоят, шаҳар ва туман Кенгашларидаги ЎзХДП депутатлик гуруҳлари қонунлар, давлат дастурлари ҳудудларда бажарилишини таъминлаш мақсадида сессия ва доимий комиссияларга қатор масалаларни киритиб келмоқда. Хусусан, партия Сайловолди дастури, 2011-2014 йилларга мўлжалланган Ҳаракат дастурида белгиланган вазифалар ижросини таъминлаш мақсадида депутатлик гуруҳлари томонидан ижтимоий ҳимояга муҳтож кишиларни қўллаб-қувватлаш, манфаатларини ҳимоя қилишга қаратилган қатор масалалар ўрганилиб, вилоят Кенгашининг доимий комиссиялари, сессиялар муҳокамасига олиб чиқилди. Шулар асосида вилоятда қатор ишлар амалга оширилди. Бу жараёнда партия ташкилотлари ҳамда депутатлик гуруҳлари ўз ташаббуслари билан муносиб иштирок этди.\nАммо маҳаллий Кенгашлардаги ЎзХДП депутатлик гуруҳлари фаолиятини янада кучайтириш, электорат манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида жамоатчилик ҳамда депутатлик назоратини тизимли йўлга қўйиш ҳамон муҳим вазифа ҳисобланади. Семинарда бу борада қатор фикр-мулоҳазалар билдирилди.\nТошкент вилоят партия кенгаши раиси, халқ депутатлари вилоят Кенгашидаги депутатлик гуруҳи раҳбари Сирожиддин Аъзамов депутатлик назорати ва ҳуқуқни қўллаш амалиётини такомиллаштириш бўйича олдинда турган вазифалар хусусида сўз юритди.\n— Хизмат кўрсатиш ва сервис соҳасида янги иш ўринлари ташкил этиш партиямиз электорати бандлигини таъминлашда муҳим аҳамиятга эга. Жорий йил апрель ойида халқ депутатлари Тошкент вилоят Кенгашининг навбатдан ташқари сессиясида билдирилган танқидий фикрлардан хулоса чиқариб, жойларда хизмат кўрсатиш ва сервисни ривожлантириш бўйича қатъий иш олиб борилмоқда. Партия ташкилотлари ҳамда депутатлик гуруҳлари ҳам бу масалага жиддий эътибор қаратаяпти. Хусусан, тегишли дастурларда белгиланган вазифалар бажарилиши бўйича депутатлик ҳамда жамоатчилик назорати кучайтирилди. Юзага келаётган масалалар маҳаллий Кенгашлар доимий комиссияларида муҳокама этилмоқда.\nТегишли дастурларга асосан 2013-2015 йилларда вилоятдаги давлат аҳамиятига молик бўлган ҳамда ички автомобил йўллари, сув, иссиқлик таъминоти янада яхшиланиши кўзда тутилган. Шунингдек, тиббиёт муассасалари, маданият, спорт иншоотлари реконструкция қилиниб, ўқув диагностика, замонавий компьютер технологиялари билан таъминланади.\nХусусан, Бўка, Зангиота, Ўрта Чирчиқ ва Оҳангарон туманларида 85 километрдан зиёд йўллар янгидан қурилади, реконструкция қилинади. Ангрен шаҳрида 13,5 километр йўл капитал таъмирланади. Умуман, вилоят бўйича 250 километр ички йўллар капитал таъмирдан чиқарилади. Бу мақсадлар учун 81 миллиард сўм сарфланиши кўзда тутилган. Бундан ташқари, аҳолига сифатли транспорт хизмати кўрсатиш мақсадида 135 та янги автобус ажратилиб, 42 та янги йўналиш очилиши кутилмоқда. Вилоятни ҳар томонлама ривожлантириш, аҳолига қулайлик яратиш, кўплаб янги иш ўринлари яратишга қаратилган бундай кенг кўламли ишлар режадагидек амалга оширилишида партиямиз ташкилотлари, депутатлик гуруҳларимиз фаол иштирок этиши зарур. Бунда депутатлик назорати имкониятларидан самарали фойдаланиш биз учун ҳал қилувчи аҳамият касб этади.\n— Ҳақиқатан ҳам хизмат кўрсатиш ва сервис ривожи ижтимоий ҳимояга муҳтож аҳолига қулай шароит яратишда, иш топишда қийинчиликларга дуч келаётган кишилар, касб-ҳунар коллежлари битирувчиларини иш билан таъминлашда долзарб масала ҳисобланади.\nПартиямиз дастурий мақсадларидан келиб чиқиб, маҳаллий Кенгашлардаги депутатлик гуруҳлари соҳани ривожлантиришга қаратилган ташаббусларни илгари суриш орқали аҳоли бандлигини таъминлашга алоҳида эътибор қаратмоқда. Жумладан, хизмат кўрсатиш бўйича ўз ишини йўлга қўйишга интилаётган йигит-қизлар билан учрашувлар ўтказилаяпти, улар дуч келаётган масалалар ўрганилаяпти. Аммо бу ҳали етарли эмас, деб ўйлайман. Биз депутатлик гуруҳлари фаоллигини оширган ҳолда бу борадаги ишларнинг барча ҳудудларда тизимли ташкил этилишига эришишимиз лозим. Масалан, имконияти чекланган кишиларнинг сервис соҳасида бандлигини ошириш олдимизда турган асосий вазифалардан бири, менимча. Демак, бу борада депутатлар ўз ваколатларидан самарали фойдаланиши, назорат олиб бориши зарур.\nАброр РОЗИХЎЖАЕВ, «Ўзбектуризм» миллий компанияси Тошкент вилоят бўлими бошлиғи:\n— Вилоят Кенгашининг навбатдан ташқари сессиясида билдирилган танқидий фикрлардан хулоса чиқарган ҳолда, вилоят ҳудудида намунавий лойиҳалар асосида 12 хил хизмат (чакана савдо, суратхона, соат тузатиш, пойабзал ва чарм буюмлари, маиший техникани таъмирлаш, кир ювиш компьютер хизматлари ва бошқалар) кўрсатишни яхшилашга эътибор қаратилаяпти. Бунда хизмат кўрсатиш шохобчаси биноларининг архитектураси, ҳудудлар бўйича жойлашуви ҳисобга олиниши муҳимдир. Бу очилаётган иш ўринларининг барқарорлигини, хизмат кўрсатишнинг сифатини белгилайди. Жорий йил давомида вилоят бўйича 1144 та шохобча очилиши кутилаяпти.\nШунга мувофиқ тарзда вилоятда туризм соҳасини ривожлантириш муҳим масала ҳисобланади. Вилоят ҳудудида эътиборга молик 372 та маданий мерос объекти бор. Вилоятнинг тарихий маданий меросини қайта тиклаш мақсадида 2013-2015 йилларда туризм объектларини қуриш ва мавжудларини таъмирлаш бўйича дастур ишлаб чиқилди. Айни пайтда бу борада амалий ишлар олиб борилаяпти.\nБелгиланган вазифалар ижро этилиши маҳаллий вакиллик ҳокимиятининг доимий назоратида бўлиши зарур, назаримда. Жараёнда юзага келаётган муаммоларни ҳал этишда ҳам депутатларнинг иштироки, ваколатларидан фойдаланиб, ишнинг самарали бажарилишига таъсир кўрсатиш муҳимдир.\nСеминарда, шунингдек, Олий Мажлис Қонунчилик палатаси депутати Алия Юнусова, Тошкент вилояти иқтисодиёт бошқармаси бўлим бошлиқлари Равшан Мамасолиев, Зокиржон Саидов, Чирчиқ шаҳар партия кенгаши раиси, халқ депутатлари Чирчиқ шаҳар Кенгашидаги депутатлик гуруҳи раҳбари Дониёр Азизхўжаев, «Нуроний» хайрия жамғармаси вилоят бўлими раҳбари Раҳматулла Шералиев мавзу юзасидан фикр-мулоҳазаларини билдиришди.\nМутасадди ташкилотлар билан ижтимоий шерикчилик асосидаги муносабатларни янада кучайтириш, депутатлик гуруҳларининг аниқ режа асосида ишлашини таъминлаш, ташаббускорлик ва талабчанликни ошириш бўйича фикр-мулоҳаза ҳамда таклифлар айтилди. Шулар асосида депутатлик назорати ва ҳуқуқни қўллаш амалиётини такомиллаштириш юзасидан тавсиялар берилди.


СУРХОНДАРЁ – “Тадбиркор: ҳоким мансабидан фойдаланиб корхонам ва ер участкамни олиб қўймоқчи”\nМУЗРАБОТ. “Сурхондарё вилояти Музработ туманидан ёзмоқдаман. Тадбиркорман. Туман ҳокими мансабидан фойдаланиб, қурилиши давом этаётган ишлаб чиқариш бином ҳамда ободонлаштирилган ер участкамни ҳокимият тасарруфига ўтказишга уринмоқда. Бу борада ҳокимлик маъмурий судга даъво аризаси киритган.\nТашландиқ ер майдонини ободонлаштириш ва қурилиш ишларига 400 миллион сўмдан ортиқ маблағ сарфлаганман. Хусусий корхонам давлатга 1 миллиард сўмдан ортиқ солиқларни ўз вақтида тўлаган.\nҚачонгача тадбиркорларнинг ҳалол меҳнати назар-писанд қилинмайди? Қачонгача тадбиркорлар хусусий мулкидан ажралиб азият чекади? Туман ҳокими президентимизнинг сиёсатига қарши бораётганини наҳотки тушунмаса? Ахир, давлатимиз раҳбари ўтган ҳафта ўтган селектор мажлисида ҳокимларнинг зўравонлик сиёсатини кескин танқид қилди-ку!\nМансаб ваколатидан фойдаланиб, мулкимни тортиб олишга уринаётган мансабдор зўравонлигидан ҳимоя қилишларини сўрайман”.


Ашраф Ғани халқаро ҳамжамиятни «Толибон» ҳукуматини тан олишга чақирди(ми?) | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\n1366 16:45 27.09.2021\nИжтимоий тармоқларда Афғонистоннинг собиқ президенти Ашраф Ғани халқаро ҳамжамиятни «Толибон» ҳукуматини тан олишга чақиргани ҳақида хабарлар тарқалди.\n«Халқаро ҳамжамият амалдаги ҳукумат билан ўзаро ҳамкорлик қилиши керак, афғон халқини четлаштирманг. Ёрдам беринг ва уларни тан олинг», - дея сиёсатчининг сўзларидан иқтибос келтирилган хабарда.\nБироқ кейинчалик, сиёсатчининг твиттердаги расмий аккаунтида унинг фейсбукдаги саҳифаси бузилгани ҳақидаги ёзув пайдо бўлди ва унда жойлаштирилган маълумотлар ҳақиқатга тўғри келмаслиги айтилган.\n5 августда “Толибон” кучлари Кобулни эгаллаб олишди. Ғани истеъфога чиқди ва оиласи билан БААга учиб кетди. Оммавий ахборот воситалари унинг пул билан тўлган вертолётда мамлакатни тарк этгани ҳақида хабар тарқатди. Собиқ президентнинг ўзи бу маълумотни рад этган. “Толибон” Ғанидан «ўғирланган маблағ»ларни қайтаришни талаб қилган эди.\nАшраф Ғани Толибон халқаро ҳукумат Махсус\nАшраф Ғани умуммиллий мулоқотга чақирмоқда\n964 14:10 23.03.2022\nАшраф Ғани Кобулдан қочиши ҳақида: “Менга икки дақиқа беришди...”\n2149 09:12 31.12.2021\n«Ашраф Ғани америкаликларга ишонмай қўйганди...»\n1045 11:55 20.12.2021\nАшраф Ғани пул олиб қочгани ҳақидаги иддаолар текшириляпти\n1065 14:02 07.10.2021\nАшраф Ғани кечирим сўради...\n1846 08:22 09.09.2021


22:57ЕЧЛ. "Барселона" — "Наполи": Лангле, Ракитич ва Мертенс бошланғич таркибда 7 22:55ЕЧЛ. "Бавария" — "Челси": Асосий таркиблар маълум! 5 22:43Романо: "Юве"нинг янги мураббийи маълум 11 22:26"Championat.asia" ходимлари бугунги учрашувлар натижасини тахмин қилишди 34 22:25РПЛ. "Ростов" янги мавсумни ғалаба билан бошлади 86 22:13Черишев Россияга қайтишни истамади 6 22:05ЕЧЛ 2020/21 йилги мавсумнинг дастлабки саралаш раунди бошланди 1 22:00Карикатура: Месси "Наполи"дан чўчияпти 10 21:40А Серия клуби Давид Силванинг трансферини қачон эълон қилиши маълум 6 21:23ЕЧЛ. Каканинг кечаги ўйинларга берган тахмини қанчалик ўзини оқлади? 11 21:11Томоша қилинг. "Бавария" ва "Челси" жамоалари ўртасидаги финал 5 21:05Рамос: “Кўпроғини хоҳлагандик” 16 20:40Бензема ЕЧЛ тўпурарлари рўйхатида Левандовскини қувиб ўтди 13 20:25ФНЛ. Галиулин захирадан майдонга тушган баҳсда “Нефтехимик” мағлубиятга учради 1 20:24Беларусь чемпионати. "Энергетик-БГУ" - "Неман" 1:1 0\nА Серия клуби Давид Силванинг трансферини қачон эълон қилиши маълум 6\nЕЧЛ. "Манчестер Сити" - "Реал Мадрид" 2:1 22


Қорақалпоғистондаги отишма сабаблари аниқланди (видео) - Darakchi\nМАДАНИЯТ 21.11.2019, 11:27\nТеглар: отишма, Қорақалпоғистон, фильм\nИжтимоий тармоқларда Қорақалпоғистоннинг Элликқалъа туманида улкан қора юк машинасидаги одамлар иккита патрул машинасини ўққа тутаёгани акс этган видео тарқалди. Видео остидаги изоҳларда, бу воқеа "Ўзбеккино" Миллий агентлиги билан биргаликда ҳиндистонлик киноижодкорлар суратга олинаётган янги фильм жараёнлари деб тахмин қилинган.\n"Ўзбеккино" МA бош директори Ф. Aбдухолиқовнинг сўзларига кўра, интернетда пайдо бўлган суратлар “Худо Ҳофиз” номли ҳинд фиьлмига тегишли каскадёрлик лавҳаларидир.\nФильм сценарийсига кўра, глобал молиявий инқироз бошланган пайтда ёш жуфтлик Усмон ва Наргис моддий қийинчиликларга дуч келишади ва Номан Республикасига (хаёлий мамлакат) бориб ишлашга қарор қилишади. Усмон авваалига Наргисни Номанга юборади ва орқасидан ўзи боришга қарор қилади. Aммо кўп ўтмай, унга аэропортдан саросима билан қўнғироқ қилишади. Усмон дарҳол Номанга учиб кетади ва Наргисни топишга ҳаракат қилади. Аёли одам савдоси қурбонига айланганини англаб, мамлакат расмий идораларига мурожаат қилади. Ички разведка ходими Таменанинг кўмагида жиноий гуруҳнинг изига тушишади. Ниҳоят Усмон Наргис ва бошқа ҳиндистонлик "тирик товарлар" жойлашган юк машинасини олиб қочади. Жиноий гуруҳ Усмонни таъқиб қилишади. Ижтимоий тармоқларда тарқалган видеода ана шу жараён акс этган.\nБугун Ҳиндистоннинг Panorama Studios студияси Ўзбекистондаги суратга олиш ишларини якунлади. Фильмни суратга олиш жараёнлари Ҳиндистонда давом этади.Видео:


Президент Ақсида селдан ҳалок бўлганларнинг оиласига ҳамдардлик билдирди | ҚИРҒИЗИСТОН ЯНГИЛИКЛАРИ\nПрезидент Ақсида селдан ҳалок бўлганларнинг оиласига ҳамдардлик билдирди\nПрезидент Садир Жапаров Ахси туманидаги 12 июлда бўлган сел оқибатида ҳалок бўлганларнинг яқинларига ҳамдардлик билдирди. Бу ҳақда президентнинг матбуот хизмати билдирди.\n«Садир Жапаров бутун ўлка табиий офат сабаб яқинларини йўқотган қирғизистонликларнинг оғир қайғусига шерик эканини таъкидлаб, барча жабрланганлар тезроқ соғайиб кетади деб умид қилишини билдирди», — деб ёзилади маълумотда.\nБундан ташқари, давлат раҳбари Министрлар кабинетига сельдан жабрланган турғунларга ёрдам беришни ва сел оқибатларини тез орада бартараф қилишни топширди.\n12 июлда Жалолобод вилоятининг Ахси туманида ёққан ёмғир натижасида сел бўлди. Табиий офатдан саккиз киши жабрланиб, уларнинг орасидан саккиз кишининг жасади топилди. 2,5 ва 5 ёшдаги болалар қидирилмоқда.\nОқ-йўл қишлоқ ҳукуматининг бошчиси Тўлўгўн Султанмуратовнинг айтишича, ҳалок бўлган олти кишининг ҳаммаси бир оиладан бўлишади ва уларнинг орасида ёш болалар ҳам бор.\nАввалги мақолаТуркиянинг суди Орхан Инандини «террор такшилотини бошқариш» гумони билан қамоққа олди\nНавбатдаги мақола100 минг сомлик бўғурсоқ-тендер. Ўш мэриясининг ходимлари жавобга тортилди


“Бошқалар уни тушунса, аёл бахтли болаларни тарбиялайди” — Парижда яшаётган кинорежиссёр Саодат Исмоилова билан суҳбат\nФранцияда яшаб ўзбек маданиятини унутмаган, шу маданиятни акс эттирувчи фильмлар ишлаётган, Европада туғилган болаларига биринчи навбатда ўзбек тилини ўргатган ватандошимиз Саодат Исмоиловани Ўзбекистондан кўра четда кўпроқ танишади. У Kun.uz билан суҳбатда аёллар муваффақиятга эришишида оиланинг аҳамияти, ўзбек киносидаги муаммолар ҳақида тўхталиб ўтди.\nСаодат Исмоилова Тошкентда туғилган, айни пайтда Париж ва Тошкентда яшаб ижод қилади. Ўзбекистон санъат ва маданият институтини тамомлаб, Италиядаги “Фабрика” илмий-коммуникация марказида ўқишини давом эттирган.\nФото: Саодат Исмоилованинг шахсий архиви\nСаодат Исмоилова томонидан суратга олинган “Орол: кўринмас денгизда балиқ овлаш” фильми 2004 йилда Италиянинг Торино халқаро фильм фестивалида энг яхши ҳужжатли фильм деб топилган. 2014 йилда эса унинг “Чилла” фильми Берлин халқаро кинофестивалида намойиш этилган. Булардан ташқари ҳам, ватандошимиз кўплаб халқаро кўргазмаларда қатнашган: унинг асарларида Марказий Осиё, Ўзбекистон ҳаёти тасвири устуворлик қилади.\nСаодат Исмоилова шу ойнинг ўрталарида Венеция Биеналлеси – санъат кўргазмасининг асосий павильонида илк марта Ўзбекистон санъатини намойиш қилади. Июн ойида эса постсовет давлатлари орасидан ягона вакил сифатида Германиянинг Кассел шаҳрида ўтказиладиган “Документ” замонавий санъат кўргазмасида иштирок этади.\nКино ва санъат соҳасида Ўзбекистон номини халқаро даражада танитиб келаётган Саодат Исмоиловани Ўзбекистонда кўпчилик танимаслиги мумкин, лекин у Европада Ўзбекистонни танишлари учун ўз кино асарлари билан ҳисса қўшиб келмоқда. Саодат Исмоиловага берилган таърифларда унинг ўз киноасарлари орқали Марказий Осиё аёллари образини тадқиқ қилишига урғу берилади.\nСаодат Исмоилова билан чет давлатда яшаб туриб, ўзбек маданияти ҳақида фильмлар суратга олишининг сабаби, миллатга ҳурмати ва келажакдаги режалари ҳақида суҳбатлашдик.\nМен улғайган оила\nЎзим ҳақимда гапиришдан олдин оилам ҳақида гапирмасам бўлмайди. Сабаби мен ва оилам тушунчалари бир-бирига боғлиқ. Дадам “Ўзбекфильм” киностудиясида оператор бўлиб ишлаган, фильмлар суратга олган. Онам эса Ўзбекистон тарихи ўқитувчиси. Бувим – отаси қулоқ қилиниб Туркистондан кўчирилган зиёли оиланинг фарзанди бўлган. Акам рассом, опам шифокор. Мен мана шу оиланинг кенжа фарзандиман ва тўкис меҳр-муҳаббат билан катта бўлганман.\nШунинг учун ҳаётда ўз йўлимни топишим учун курашишимга тўғри келмаган. Сабаби атрофимдагилар доим қўллаб-қувватлашган ва тушунишган. Дастлаб Маннон Уйғур номидаги театр институтида ўқиганман (кейинчалик бу институт тугатилиб, Санъат ва маданият институтига ўзгартирилган). Бу ерда биз рассомлар билан бирга ўқидик. Менимча, бу тўғри эди, сабаби ижодкорлар ўзлари мавжуд муҳитда ижодий тафаккурини ошириб боришади. Назаримда, идеал ҳолатда ижодий йўналишдаги университетлар: консерватория, театр, рассомчилик, кино йўналишидаги ОТМлар бир-бири билан боғлиқ бўлиши керак.\nТошкентда институтни тугатгандан сўнг Италиядаги “Фабрика” илмий-коммуникация марказига қабул қилиндим. Бу институтда кино мен ўзим ўқиган ОТМда ўрганган рамкадаги нарсадан бутунлай бошқача: ўзига хос, сирли, экспериментал билим усули ва энг муҳими тасвирлаш воситаси эканини англадим.\nБу ерда турмуш ўртоғимни ҳам учратдим, у мен учун нафақат оила таянчи, балки соҳамдаги профессионал ҳамдир. Ҳозир 2 нафар фарзандимиз бор, Парижда яшаяпмиз. Иккаламиз ҳам алоҳида фаолият олиб борамиз.\nФото: Саодат Исмоилованинг кўргазмасидан лавҳа\nЕвропага таълим олиш учун кетишим тасодифий бўлган. Мен доим Москвада ўқишни ўйлардим. Европа ҳам орзуларимда бор эди, бироқ менда моддий база, қолаверса, қайси таълим даргоҳига қандай мурожаат қилиш бўйича маълумот бўлмагани учун жиддий ўйлаб кўрмагандим.\nТалабалик пайтидаги ишларимни устозим, кинорежиссёр, сценарист Юсуф Розиқов “Фабрика” марказига юборган ва уларни кино бўлими бошлиғи Марко Мюллер кўриб чиққан. Шундан сўнг “Фабрика” менга бир йиллик грант ажратди ва бу грант кейинчалик яна бир йилга чўзилди. Шундай қилиб Европага, Италияга келиб ўқишимни давом эттирганман ва бунинг учун тақдиримдан миннатдорман.\nАёллар образи ҳақида\nМен ижодий ишларимда ўрта осиёлик аёллар образини ўрганишга алоҳида қарор қилмаганман. Қаҳрамони ўғил бола (“Икки уфқ”), йўлбарс (“Сеҳрланган”) ёки дарё (“Жайхун сирлари”) бўлган ишларим ҳам бор. Менимча, одамлар кўпроқ “Чилла”, “Зуҳра” фильмларим ва “Қирқ қиз” театрлаштирилган мусиқий спектаклларимдан хабардор бўлишса керак.\nАлбатта, ўзим аёл киши бўлганим, бувим, онам, опамга яқин бўлиб улғайганим, ҳозир эса қизим борлиги учун аёллар ҳикоялари, уларнинг дунёлари менга яқин. Аёлни унинг ич-ичидан тушуна оламан, шунинг учун бу мавзу менга қулайроқ ва ўзимга бўлган ишончни кўпроқ ҳис қиламан. Лекин фақат Ўзбекистон тарихига шўнғиб кетиш билан чегараланиб қолмасдан чегара ва чекловларсиз бутун минтақани тадқиқ этиш мен учун муҳим.\nЎзбек аёлининг ўқиши муҳим\nЎзбек аёли бошқалардан нимаси билан ажралиб туради, тўғриси билмайман. У ҳам ҳаётининг кейинги босқичлари ҳақида, бекам-кўст яшаш ҳақида орзу қиладиган дунёдаги бошқа аёлларга ўхшаш. Ўзбек аёли куйлаётган қўшиғи, тили, ўз либослари ва пишираётган қатламаси – мана шулар мавжуд бўлган манзарада менга кўпроқ яқинроқдир.\nЎзбек аёллари таълим-тарбиясига кўпроқ эътибор қаратиш лозим деб ўйлайман. Ўқимаган аёллар гуллаб-яшнамайди, ривожланмайди, улар кундалик ва ибтидоий муаммолар орасига сингиб кетиши мумкин. Афсуски, ўзбек қизларининг ўзларига ишонмасликлари – мен кузатган камчиликлардан бири.\nБолаларим соф ўзбек тилида гаплаша олади\nКатта фарзандим – қизим Барселонада туғилганда у билан ўзбекча ёки русча гаплашиш танлови бор эди. Шубҳасиз, рус тили кўпроқ фойдали: бу тилда ўзбек тилига қараганда кўпроқ одам гаплашади. Бироқ мен ички интуициям сабаб бирорта русча сўз айта олмаганман. Ҳозир қизим 15 ёшда, у ўзбек тилида акцентсиз гапира олади, тошкентлик дўстларим ҳам кўриб ҳайратланишади.\n3 ёшли ўғлим ҳам ўзбек тилида гаплаша олади, чунки қизим иккимиз унга ўзбек тилида гапирамиз.\nБиласизми, тил – жуда нозик нарса. Буни шеърият мисолида кўриш мумкин. Масалан, мен русча шеър ўқисам, миям ишлайди ва унинг маъносини, барча нюансларини тушунаман. Бироқ ўзбекча ва ҳатто форсча шеър ўқисам ҳам, ундаги барча сўзларни тушунмай қолсам-да, ҳар бир вергул, ҳатто пробелгача ҳис қиламан.\nТил бизни белгилаб беради. У нафақат ўйлаган фикрларимизни ифодаловчи интеллектуал восита, балки дунёқарашимиз ва сезгирлигимизни ҳам кўрсатиб берувчи товушлардан иборатдир. Одатда, рус ва инглиз тилларида адабиётлар, маълумотлар ўқийман. Бироқ мен учун болаларимга улар билан Марказий Осиёнинг бир парчаси бирга яшаётганини доим ҳис қилиб яшашларини англатиш муҳим, бу – ватаним олдидаги ички қасамёдим.\nЎзбекистонда кино мактаблари йўқ\nЎзбек киносини жуда яқиндан кузатмайман. Йирик лойиҳаларни ҳисобга олмаса, жараённи тўла таҳлил қила оладиган даражада ўрганиб чиқмаганман. Лекин муҳими, давлат кино соҳасига эътибор қаратяпти. Қолаверса, Тошкент кинофестивали тиклангани ҳам одамни хурсанд қилади.\nБироқ таълимга жуда кўп нарса боғлиқ. Ҳозир нафақат Ўзбекистонда, балки бутун Марказий Осиёда киномактаб мавжуд эмас. Кино касса учун ёки мафкуравий мақсаддагидан фарқли, бутунлай хилма-хил бўла олиши мумкинлиги ҳақида тушунча йўқ. Кино, биринчи навбатда, санъат.\nБиласизми, кино жамиятни шаффоф тарзда акс эттира олади, ундан ҳеч нарсани бекитиб бўлмайди.\nШу ўринда ёш киноижодкорларга ўзимизнинг ва қўшни давлатларнинг кино меросини қайта кўриб чиқишларини тилардим. Сабаби ҳозир бизда ўзимизга умуман алоқадор бўлмаган фильмларга тақлид қилиш истаги туфайли бузилган кино тили пайдо бўлган.\nОила ва иш мувозанати\nМен учун ҳар қанақа ҳолатда ҳам оила – энг муҳими. Турмуш ўртоғим мени ҳар доим қўллаб-қувватлайди, албатта, бу кўп нарсани англатади ва шунинг учун ўзимни омади келган деб ҳисоблайман. Ўзимнинг ривожланишим мени қўллаб-қувватлаш ва тушунишлари билан боғлиқ деб биламан ва бу жуда муҳим. Профессионал фаолиятим ва оилам ўртасида ҳеч қандай низоли ҳолат йўқ, назаримда.\nФото: Саодат Исмоилованинг шахсий архивидан\nАтрофдагилар уни тушунса, она фақат бахтли ва ақлли болаларни тарбиялайди, бундай болалар нигоҳи таълимга қаратилган бўлади. Қолаверса, тушуниб қўллаб-қувватланган аёлнинг ёнида худди шундай эркак бўлади. Бу жараёнда кўп нарса эркакка боғлиқ. Ёки аксинча, оила эр-хотин бир-бирини тўлдириб, қўллаб-қувватлайдиган жамоа.\nЯқин орада, апрелнинг ўрталарида Венеция биеналлеси – санъат кўргазмасининг асосий павильонида илк марта Ўзбекистон санъатини намойиш қиламан. Июн ойида эса постсовет давлатлари орасидан ягона вакил сифатида Германиянинг Кассел шаҳрида ўтказиладиган “Документ” ўн бешинчи замонавий санъат кўргазмасида қатнашаман.\nУндан кейин нимани режалаштиришим ўшанда аниқ бўлади. Балки иккинчи бадиий фильмимни суратга олишни бошларман ёки бошлаб қўйган эссемни суратга олишни давом эттираман.\nЭнг муҳими эса асосий кўргазмаларни ўтказиб олгач, уйда болаларим билан хотиржам бўлиб вақт ўтказишни хоҳлайман.\n21:27 / 30.04.2022\n“Асосий мақсадим – хусусий университет очиш” — ношир қиз билан суҳбат


ОАВ: КХДР разведкасининг юқори лавозимли амалдори Жанубий Кореяга қочиб ўтган\n08:55 / 11.04.2016\nКХДР разведка хизматининг юқори лавозимли амалдорларидан бири ўтган йили Жанубий Корея томонига ўтиб кетган. Бу ҳақда номини сир тутишни истаган манбасига асосланган ҳолда Ёнҳап агентлиги хабар тарқатган.\nҚайд этилишича, исми айтилмаган бу шимолликнинг лавозими полковник бўлган. У шимолликларнинг Жанубий Кореяда қўпорувчилик ҳаракатларини содир этиш бўйича бошқармасида ишлаган. Манбанинг айтишича, ушбу қочқинда Пхеньяннинг Сеулга қарши режалари ҳақида маълумотлар бор.\nУнинг айтишича, бу ходимни Жанубий Кореяга ўтиб кетган шимоллик ҳарбийлар орасидаги "энг қадрлиси" дейиш мумкин.


Сиёсий эксперт: Шавкат Миромонович барчага хуш келди » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\nЎзбекистон Республикаси президенти Шавкат Мирзиёевнинг БМТ Бош ассамблеяси 72-сессиясида сўзга чиқиши унинг юқори сиёсий салоҳиятга эга эканлигини кўрсатди.\nНью-Йоркдаги Ист-Ривер кўчасида жойлашган БМТ қароргоҳининг ҳашаматли биносида Шавкат Мирзиёевнинг чиқишини дипломатлар, халқаро сиёсий экспертлар, журналистлар катта қизиқиш билан кутишган эди. Ахир бу Мирзиёевнинг, катта мамлакат президенти сифатида, бундай юқори даражали форумларда биринчи чиқишидир. Мутахассислар учун эса, бу янги сиёсий етакчини биринчи кўриш, у билан танишиш ва бир қарашда бўлсада, унинг салоҳияти, режалари ва мақсадлари билан танишиш имконияти эди.\nЎтган йили, Ўзбекистонда ҳукумат алмашиш вақтида, Бош ассамблеяда Ўзбекистон ташқи ишлар вазири Абдулазиз Комилов нутқ сўзлаган эди. Унинг маърузасини президентнинг бугунги нутқининг қўлёзмаси, деб ҳисоблаш мумкин. Бу албатта ижобий ҳолатдир. Сиёсатда у томондан бу томонга оғиш ҳеч кимга керак эмас. Ўтган йили эшиттирилган кўплаб тезисларни, Мирзиёев такроран айтди. Масалан, мамлакатнинг иқтисодий ютуқлари ҳақидаги фикрлар. Лекин маърузанинг дипломатик қисмидаги фарқлар дарров кўзга ташланди.\nЎзбекистон ТИВ раҳбарининг маърузасида асосий эътибор Афғонистон можаросини ҳал қилишга қаратилган бўлса, Мирзиёев бу мавзуни эҳтиёткорлик билан айланиб ўтди. Ўзбекистон президенти бутун эътиборни Марказий Осиё минтақасига қаратди. Мирзиёев рус тилида сўзлади. Эслатиб ўтамиз, рус тили — БМТнинг расмий иш юритиш тиллардан бири ҳисобланади. Бу президентнинг тадбир эгасига бўлган ҳурмат белгисидир, холос. Таржимонлар учун ҳам муаммо камроқ бўлади.\nМен Мирзиёев маърузасининг асосий мавзуси сифатида демократия ва халқ ҳокимияти ғоясига қилинган мурожаатни таъкидламоқчиман. Республика ўз иқтисодига сармоялар излаётгани ҳаммага маълум. Афсуски, бугунги кунда ички сиёсатни демократиянинг либерал стандартларига мослаштирмасдан, глобалистлардан пул олишнинг имкони йўқ. Ўзбекистон етакчиси ушбу масалани нозик йўл билан ҳал қилди. Бир томондан Ўзбекистонда инсон ҳуқуқлари ва умуман "гуманитар корзина" бўйича жиддий силжишлар бўлмоқда (чиқиш визаларни бекор қилиниши, инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилувчи ташкилотлар билан алоқалар кенгайиши ва бошқалар). Иккинчи томондан эса, Мирзиёев учун халқ ҳокимияти дегани Америка демократиясидан ёки бошқа "донғи кетган" либерал демократиядан ўрнак олиш керак дегани эмас.\nПрезидент умумхалқ муҳокамасидан сўнг беш йилга мўлжалланган Ўзбекистонни ривожлантириш Ҳаракатлар стратегияси қабул қилинганлиги ва барча ҳудудларда президентнинг виртуал ва халқ қабулхоналари ташкил этилганлигини айтиб ўтди. Шунингдек, ҳозирги кунга қадар бир миллиондан ортиқ фуқароларнинг бу қабулхоналар орқали долзарб муаммолари ҳал қилинганлигини таъкидлади.\nАгар "ғарбга зид" етакчилар Каддафи ёки Ниёзов яратмоқчи бўлган халқ ҳукуматига назар солсак, улар Ғарб элитаси томонидан "тоталитар" деб номланди ва биз бунинг асоратларининг гувоҳи бўлдик. Бу ҳолатда ундай бўлмайди.\nМирзиёевнинг маърузасида ёшларга қаратилган ёндошув жуда қизиқарли. Албатта, БМТда ҳеч ким ушбу таклифга қарши бўлмайди, лекин ташкилот бюрократлари ва турли даражадаги мулозимлари буни ими-жимида "эсларидан чиқариб" юборишлари мумкин. Чунки ривожланган мамлакатлар учун бу — муҳим эмас. Лекин амалий жиҳатдан ушбу ташаббус — ўзини оқлайди.\n22:07 / 30-08-2017\n21:36 / 22-08-2017\nВидео: Шавкат Мирзиёевнинг Мирзо Улуғбек туманига ташрифидан эксклюзив репортаж\n22:46 / 29-06-2017\nШавкат Мирзиёевнинг Андижон вилоятига ташрифи кутилмоқда\n07:10 / 30-05-2017\nШавкат Мирзиёевнинг Россияга ташрифи куни аниқ бўлди\n11:01 / 31-03-2017\n16:22 / 03-03-2017


Жаҳон Банки Фарғона водийси тадбиркорларига 200 миллион $ кредит беради - 25.03.2019, Sputnik Ўзбекистон\nЖаҳон Банки Фарғона водийси тадбиркорларига 200 миллион $ кредит беради\nКредитлар қишлоқ хўжалик, озиқ-овқат маҳсулотларини қайта ишлаш ва туризм соҳаларидаги лойиҳаларни амалга оширишга йўналтирилади. 25.03.2019, Sputnik Ўзбекистон\nCC BY 2.0 / amira_a / not WORKING ON MY TANЛук на грядке\nCC BY 2.0 / amira_a / not WORKING ON MY TAN\nКредитлар қишлоқ хўжалик, озиқ-овқат маҳсулотларини қайта ишлаш ва туризм соҳаларидаги лойиҳаларни амалга оширишга йўналтирилади.\nТОШКЕНТ, 25 мар – Sputnik. Жаҳон банкининг Директорлар кенгаши Фарғона водийси вилоятларида қишлоқ жойларда тадбиркорликни ривожлантириш учун 200 миллион $ кредит беришни маъқуллади, деб хбар қилди банк ваколатхонаси.\n“Ушбу лойиҳа Жаҳон банки Директорлар кенгаши томонидан маъқулланди. У Жаҳон банки таркибига кирувчи Халқаро ривожланиш ва тараққиёт банкининг 200 миллион $ қарзи ҳисобидан амалга ош оширилади”, - дейилган расмий хабарда.\nХабарда айтилишига кўра, ушбу кредит Андижон, Фарғона ва Наманган вилоятларида тадбиркорликни амалга ошириш учун техник кўмак кўрсатиш, ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш мақсадларида ишлатилади.\nКредитлар қишлоқ хўжалик, озиқ-овқат маҳсулотларини қайта ишлаш ва туризм соҳаларидаги лойиҳаларни амалга оширишга қаратилган лойиҳалар учун ажратилади.\nЭслатиб ўтамиз, Ўзбекистон 1995 йилда ЖБ аъзоси бўлган эди. Шу кунга қадар Жаҳон банки Ўзбекистонга 4 миллиард доллар кредитлар ажратган. Ушбу кредитлар ҳисобидан 36та лойиҳалар амалга оширилган.


Лекин Фёдор Достоевскийнинг «Жиноят ва жазо» асари қаҳрамони Раскольниковга нима бўлди? Нега у бунчалар абгор ҳолда? Унинг ич-этини нима тинмай кемиради? Қандай туйғуки, тунлари ухлашга, кунлари кўз очишга йўл қўймайди? Инсон қалбида жойлашган энг олий ва қочиб бўлмас туйғу — виждон эмасмикин бу?\nАхир, қаҳрамонимиз бир кун туш кўрганди: бешафқат инсонлар отларга беаёв азоб бериб дарё-дарё қон тўккандилар. Шунда қўрқувдан уйғониб кетган Раскольников бу ишни асло қила олмаслигини тушунганди-ку! Аммо ногоҳ Лизаветадан Алёна Ивановнанинг кечки пайт уйда ёлғиз қолишини эшитди-ю, бу сўзлар уни кампирникига қандай етаклаганини ўзи ҳам сезмай колди…\nШу тариқа жиноят ҳам содир этилди. Нима учун? Раскольниковнинг келажаги атиги уч минг пул билан баҳоланса-ю, бироқ бу пулни топиш учун жиноятдан ўзга йўл топилмаса?! Кампирда эса ўзи учун кераксиз маблағ ва қимматбаҳо буюмлар қалашиб ётса… Адолатсизлик эмасми бу? Бари изга тушиб кетар, деб ўйларди қаҳрамонимиз. Бироқ муқаррар жазо — виждон азоби ҳақда ўйлаб кўролмади...\nҲа, бу китоб менинг виждон ҳақидаги тушунчаларимни янада бойитди. Бу азоблардан қутулишнинг ягона йўли — тавба қилиб, айбини ўтаб чиқиш эди. Раскольников айбига иқрор бўлгач, ўқувчининг ҳам елкасидан тоғ ағдарилди.\nАсар бошиданоқ гўё ўзини жиноятга ёлғиз гувоҳ ёки шерик сифатида кўраётган китобхон ҳам унинг бу қароридан кўнгли тинчийди. Қалбига эса бир нарса таскин беради — қаҳрамонимиз ёлғиз эмас. Ёнида дарддоши, келажакка умид чироғи Соня бор. Асар сўнггида улар албатта бахтли бўлишига ишонасиз.\nАсар бошқа инсонлар тақдиридан ҳам сўзлайди. Хусусан, Дуня ва Разумихиннинг бирга бахтга эришуви, Катерина Ивановнанинг ачинарли қисмати, Свидригайловнинг ички дардлари, Медведевнинг қайғули фожиаси… Ўйлайсан, замон шунчалик абгормиди, Катерина Ивановнадек оқила аёл кўчада фарзандлари билан шармарка чалиб чақа йиғишга мажбур бўлса? Соня-чи? Дунёнинг бор синовлари шу нозиккина жуссага оғирлик қилмасмикин? Лужин. Шу каби кимсалар туфайли замон шундаймиди ёки?.. У Соняга ноҳақ туҳмат қилиб ўғирликда айблаганда асл юзи очилди. Свидгирайловнинг эса шунча бемаъниликларига гувоҳ бўламиз-у, барибир севгиси чинлигига ишонамиз, ўлимига ачинамиз. Қисқаси, жиноят ва унга берилажак жазо ўртасидаги қарама-қаршиликлар, иккиланиш, азоблар ва ҳукм ҳақида сўйловчи асар китобхон қалбини ларзага солмай қўймайди.


Улуғ мақсадлар, юксак марралар\nбунёдкор халқимизнинг орзу-интилишларида намоён бўлмоқда\nЮртимизнинг энг азиз маскани — Мустақиллик майдони тўрида барчамизнинг қалбимиз қўридан жой олган дунёда ўхшаши йўқ монумент бор. Бу фарзандини бағрига босиб, унга ишонч билан термилиб турган\nБахтиёр она ҳайкали. Ўзбек онасининг сиймоси. Унга туташ Мустақиллик монументида Ер курраси тасвирланган бўлиб, марказида мамлакатимиз харитаси акс этган. Унга катта ҳарфлар билан “ЎЗБЕКИСТОН” деб ёзиб қўйилган. Президентимиз таклифига кўра, “Мустақиллик ва эзгулик монументи”, дея номланган бу бетакрор мажмуа ҳурриятимиз, порлоқ истиқболимиз ва эзгу ниятларимиз рамзи сифатида барчамизга чексиз ғурур ҳамда ифтихор бағишлаб туради. Ўзбекистон танлаган йўл — Мустақиллик йўлини ўзида ифода этади.\nҲадемай, истиқлолимизнинг 23 йиллигини кенг нишонлаймиз. Ушбу қутлуғ айёмни муносиб кутиб олишга қизғин ҳозирлик кўрилаётган айни кунларда турли соҳа вакиллари бўлган юртдошларимизнинг Ватанимиз ҳаётидаги туб ўзгаришларга\nдоир билдирган ўй-мушоҳадаларига ўз фикр-мулоҳазаларимизни баҳоли қудрат уйғунлаштирган ҳолда баён этишни ният қилдик.\n— Президентимизнинг “Ўзбекистон Республикаси давлат мустақиллигининг йигирма уч йиллик байрамига тайёргарлик кўриш ва уни ўтказиш тўғрисида”ги қарори кўпчилик қатори, биз, маънавият соҳаси вакилларига ҳам катта куч-қувват бағишлади, — дейди филология фанлари доктори, профессор Маматқул Жўраев. — Қарорда ҳаётий бир ҳақиқат бош ғоя сифатида белгиланган: “Ким эдигу ким бўлдик?” Бу барҳам топган мустабид тузумдан кейин мамлакатимизда юзага келган иқтисодий, ижтимоий-сиёсий, ахлоқий-маънавий вазият, уни бартараф этиш йўлида амалга оширилган кенг кўламли ислоҳотлар жараёни, мураккаб синов ва қийинчиликларни мардонавор енгиб ўтган халқимиз иродаси, шижоатини яққол ифодалайди. Чунки айнан мустақиллик туфайли дунёда ўзбек деган миллат, Ўзбекистон деган давлат борлигини халқаро жамоатчилик билди, қисқа даврда улкан ривожланиш йўлини босиб ўтган юртимизнинг куч-қудрати, салоҳиятини барча тан олди.\nҲақиқатан ҳам, мустақиллик остонасида Ватанимиз қандай аҳволда эди, яъни биз ўша кезларда ким эдик?\n— Истиқлолга эришгунга қадар, биз ижтимоий-иқтисодий муаммолар гирдобида қолган мустамлака бир республика эдик, — дейди иқтисод фанлари доктори, профессор Тўлқин Бобоқулов. — Айрим рақамларга мурожаат қилайлик. Шундай улкан ҳудудга эга бўлган Иттифоқда 1990 йилда 9 миллион ишсиз бўлса, унинг бир миллиони Ўзбекистон ҳиссасига тўғри келарди.\nЭнг ачинарлиси, биз қолоқ аграр ўлка эдик. Нима учун? Сабаби биз, асосан, аграр соҳада фаолият юритардик. Маҳсулотларнинг асосий қисми пахта хом ашёсидан иборат эди. Унинг экспортидан келадиган тушум эса марказда қоларди. Айни ўша 1990-йилларда саноат корхоналари асосий воситаларининг эскириш даражаси 40 фоиздан юқори бўлган. Бу эса, ўз навбатида, рақобатбардош, сифатли маҳсулотлар ишлаб чиқаришга имкон бермасди.\n— У кунларни эсласак, юрагимиз орқага тортиб кетади, — дея Бўка туманилик меҳнат фахрийси Раҳмон Саидов ҳорғин ўйга толиб, сўнг давом этади. — Ўша пайтларда мен ижроқўм раиси бўлиб ишлардим. Жуда аянчли бир вазиятни айтиб берай. Туманимиз марказида битта-иккита нон дўкони бўларди. Эрталаб наҳорда келсангиз, юздан ортиқ одам навбатда турарди. Ўйлардик, ҳозир-ку, бир амаллаб турибмиз. Эртага нима бўлади, халққа қандай қилиб нон етказамиз?! Юқоридан келган ҳисоботлар республикада ўша кезлари атиги бир ҳафта-ўн кунга етадиган ун қолганини, эҳтиёжни қондириш учун беш миллион тонна донни четдан олиб келиш зарурлигини кўрсатиб турарди…\nЯна бир ачинарли томони, республика бюджетининг даромад ва харажатлар қисми марказдан қатъий белгилаб қўйиларди. Демак, белгиланган даромаддан бирон сўм ортиқча тасарруф этиб бўлмас, харажатлар ҳам худди шу тариқа тақсимланганди. Бу иш ҳақими ёки ижтимоий харажатларми, фарқи йўқ эди. Шу боисдан ҳам собиқ тузум даврида Ўзбекистон аҳолисининг турмуш даражаси ўта паст эди.\nДавлатимиз раҳбарининг “Ўзбекистон мустақилликка эришиш остонасида” номли китобини мутолаа қилар эканмиз, 1990 йилда республикада вужудга келган кескин ижтимоий-иқтисодий аҳволга доир жуда кўплаб мураккабликлар ва уларнинг сабаблари янада ёрқинроқ намоён бўлади: “...Ижтимоий инфраструктура тармоқлари: соғлиқни сақлаш, халқ таълими, мактабгача болалар муассасалари жуда оғир аҳволга тушиб қолган. Мактаб ва касалхоналарнинг 60 фоизи нобоп биноларда жойлаштирилганини айтишнинг ўзи кифоя. Жуда ўткир иқтисодий ва ижтимоий муаммолар рўйхатини яна давом эттириш мумкин. Буни, аввало, шундан кўрса бўладики, инсоннинг ҳар томонлама уйғун камол топиши, унинг шахс сифатида маънавий ривожланиши у ёқда турсин, кўпинча яшаш учун керак бўлган энг оддий нарсалар ҳам етишмаяпти”.\nАсарни ўқишда давом этар эканмиз, неча йиллар мобайнида ҳал этилмаган, халқнинг сабр косасини тўлдирган бундай муаммолар охир-оқибат ижтимоий кескинликка олиб келгани, улар нечоғли оғир ва нохуш бўлмасин, республикамиз раҳбари Ислом Каримовнинг барча муаммолар ҳақида очиқ гапириши, ҳамиша ҳақиқатнинг кўзига тик қараши, бутун масъулият ҳамда жавобгарликнинг залворли юкини ўз зиммасига олган ҳолда, катта дард ва жасорат билан муаммо ҳамда фожиалар оқибатларини бартараф этишнинг амалий ечимларини ишлаб чиққанлиги, уни изчил амалга оширганлигига амин бўламиз.\n“Ўзбекистон мустақилликка эришиш остонасида” китобини ўқиган ҳар бир киши истиқлол, бугунги тинч-осуда ва фаровон ҳаёт ўз-ўзидан келмаганини янада теранроқ тушунади. Айни чоғда давлатимиз раҳбарининг “Ўзбекистон Республикаси давлат мустақиллигининг йигирма уч йиллик байрамига тайёргарлик кўриш ва уни ўтказиш тўғрисида”ги қарорида нима учун “Ким эдигу ким бўлдик?” деган ҳаётий ҳақиқат асосий ва бош ғоя сифатида белгиланганини чуқурроқ англаб етади.\nБугунги кунга келиб, эришилган тараққиёт ва ҳаёт даражаси бизнинг ким эканлигимизни ёрқин намоён этиб турибди. Энг аввало, Ўзбекистон иқтисодиёти бир ёқлама ривожланган, қолоқ аграр республикадан айни кезда саноати тез ривожланиб, иқтисодий салоҳияти юксалиб бораётган мамлакатга айланди. Маълумки, иқтисодий тараққиётни белгиловчи халқаро тамойиллар бор. Энг биринчиси, бу ялпи ички маҳсулот даражаси.\n— Мамлакатимизда кейинги тўққиз йилда дунёдаги саноқли давлатлар қаторида ЯИМнинг ўсиш суръатлари\n8 фоиздан кам бўлмаяпти, — дейди иқтисод фанлари доктори, профессор Тўлқин Бобоқулов. — Бу жуда юқори кўрсаткич. Яна бир жиҳати, давлатнинг ташқи қарзи масаласи. Ҳеч кимга сир эмас, ҳозирги пайтда Европа Иттифоқи ҳудудида ташқи қарз муаммоси ўзининг энг юқори нуқтасига кўтарилган. Италия, Греция, Испания каби давлатларнинг ташқи қарзи ЯИМнинг умумий ҳажмидан ортиб кетган. Ўзбекистонда эса, ўтган йилни оладиган бўлсак, бу борадаги кўрсаткич 17 фоизни ташкил этди. Бу халқаро амалиётда қабул қилинган энг юқори чегара даража — 30 фоиздан анча пастдир.\nЭкспортдаги салоҳиятимиз ҳам кўпчилик ҳавас қилса арзирли: ўтган йили умумий экспортимизнинг 72 фоиздан ортиғи тайёр товарлар ҳиссасига тўғри келди. Мана сизга ислоҳотларнинг меваси.\n— Ўзим қишлоқда яшайман, — дея фикрини давом эттиради Раҳмон Саидов. — Буғдойзорларимиздаги тилларанг бошоқларни кўрганда, ич-ичимдан фахрланиб кетаман, кўзимга ёш келади. Бўлар экан-ку?! Ҳар йили наинки давлатимиз хирмони, балки фермер ва деҳқонларимизнинг омборлари ҳам ғаллага тўлиб кетади. Шу йилнинг ўзида\n8 миллион тоннадан ортиқ ҳосил етиштирилди. Мисли кўрилмаган ютуқ. Биз жуда қисқа вақт ичида ғаллани импорт қилувчи давлатдан экспортчи мамлакатга айландик. Нонларимизнинг хилма-хиллигини, дўконларимиз расталари уларга тўлалигини айтмайсизми?! Шундай кунларга етказганига шукр.\nҚишлоқларимизга келинг. Ҳар хонадонда биттадан, айримларида иккитадан автомашина бор. Олдинлари маҳалламизда биттагина телевизор бўларди, ҳозирги кунда ҳар бир ҳовлида бир нечтадан телевизору компьютер бор. Кенг йўллар бўйлаб кетаётиб атрофдаги бири-биридан кўркам уй-жойларни, фарзандларимиз учун қурилган муҳташам мактаб ва коллежларни кўриб, дил қувонади...\nРақамлар ўз моҳиятига кўра, худди битиклар каби тарих саҳифаларидан жой олади, муайян вақт, даврда амалга оширилган ишлар миқёси, кўрсатилган хизматлар кўламини белгилайди. Шу жиҳатдан олганда, қулай инвестиция муҳити ва бу йўналишда амалга оширилаётган ишлар кўлами эътиборни тортмай қолмайди. Фаол инвестиция сиёсати мамлакатимизни модернизация қилиш ва янгилаш бўйича амалга оширилаётган чора-тадбирларнинг энг муҳим шарти ҳамда манбаи ҳисобланади. Далил сифатида яна рақамларга мурожаат қиламиз. Истиқлол йилларида юртимиз иқтисодиётида АҚШ доллари ҳисобида 162 миллиарддан ортиқ капитал маблағ ўзлаштирилган ва бунинг 56 миллиард доллардан зиёди хорижий инвестициялардир.\n— Ўтган йилнинг ўзида 13 миллиард доллардан ортиқ капитал қўйилмалар ўзлаштирилган бўлса, — дейди Т. Бобоқулов, — унинг 2,2 миллиарди хорижий инвестициялар ва унинг 70 фоиздан зиёди тўғридан-тўғри чет эл сармояларидир. Хўш, хорижлик инвесторларнинг нима учун бизга нисбатан ишончи юқори? Бунинг жавоби шуки, аввало, Ўзбекистонда қулай инвестициявий муҳит яратилган. Қолаверса, давлат томонидан бу жараённи қўллаб-қувватловчи, МДҲ мамлакатларининг ҳеч бирида учрамайдиган тажриба юзага келган. Бугунги кунда ҳукуматимиз қиймати 50 миллион доллардан ортиқ бўлган ҳар қандай инвестиция лойиҳасининг ташқи муҳандислик-коммуникациясини юз фоиз ўзи молиялаштиради. Мана, биргина Устюрт газ-кимё мажмуасини олайлик. Унинг ташқи муҳандислик-коммуникациясини яратиш учун 212 миллион долларлик маблағ керак. Ва буни давлатимиз ўз зиммасига олган. Демак, инвестор ана шундай қийматдаги харажатдан халос бўлаяпти. Табиийки, бундай имтиёзлар ҳар қандай сармоядорнинг йирик лойиҳаларни амалга оширишга бўлган қизиқишини кучайтиради...\nТаъкидлаш жоиз, Ватанимиз ҳаётининг бугуни кечагисига, эртаси бугунига ўхшамайди. Негаки, юртнинг ҳар бир гўшасида янгиланиш, қурилиш, ободонлаштириш ишлари кенг қулоч ёзган. Кишилар қалбида ғурур, янги мақсадлар, марралар сари интилиш иштиёқи ҳукмрон бўлса, янги авлод ният-орзусида муаззам тупроқни янада эъзозлаш, унинг табаррук номини дунёга ёйиш истаги мустаҳкам ўрин олган. Буларнинг барчаси Президентимизнинг оқилона сиёсати, мустақиллигимиз шарофатидандир. Шу боис ҳам “Ягонасан, муқаддас Ватаним, севги ва садоқатим сенга бахшида, гўзал Ўзбекистоним!” деган эзгу ғоя айни дилимиздаги орзу-умидларнинг ифодаси сифатида янграмоқда.\nМазкур рукндаги бошқа мақолалар: « «Libramont — 2014» қишлоқ хўжалиги ва паррандачилик маҳсулотларини намойиш этди\tБухоро вилояти: Эзгу интилишлар, ғурур ва шижоат »


ЕХҲТ ВАКИЛИ БИЛАН УЧРАШУВ БЎЛИБ ЎТДИ\nБош прокуратура ҳузуридаги Департаментда Европа хавфсизлик ва ҳамкорлик ташкилоти (ЕХҲТ) Котибиятининг Ички назорат хизмати мутахассиси Б.Хельдт билан учрашув бўлиб ўтди.\nУчрашувдан кўзланган мақсад ЕХҲТнинг «Жиноий даромадларни легаллаштиришга ва терроризмни молиялаштиришга қарши курашишда кўмаклашиш. 4-босқич» лойиҳаси доирасида амалга оширилган ишларни муҳокама қилиш бўлди.\nЕХҲТ вакилига Бош прокуратура ҳузуридаги Департаментнинг жиноий даромадларни легаллаштириш ва терроризмни молиялаштиришга қарши курашишда ваколатли давлат органи сифатидаги фаолияти, шунингдек, мазкур соҳада амалга оширилаётган халқаро ҳамкорлик бўйича маълумот тақдим этилди.\nЎз навбатида Б.Хельдт Ўзбекистонга ташрифининг асосий мақсади ЕХҲТнинг Ўзбекистондаги лойиҳалари Мувофиқлаштирувчиси томонидан кўрсатилаётган техник кўмаклашиш фаолиятини ўрганишдан иборат эканлигини таъкидлаб ўтди.\nУчрашув давомида томонлар ЕХҲТ лойиҳасининг 4-босқичи натижаларини муҳокама қилдилар, шунингдек, 2017-2018 йилларга мўлжалланган 5-босқич доирасидаги ҳамкорликнинг асосий йўналишларини кўриб чиқдилар.


Путиннинг Марказий Осиё давлатлари сафаридан кўзланган мақсадлар - | Hizb-Uzbekiston.info\nHome›АР-РОЯ ГАЗЕТАСИ›Путиннинг Марказий Осиё давлатлари сафаридан кўзланган мақсадлар\nМубин Абу Довуд қаламига мансуб\n2017 йил 28 март куни Россия президенти Владимир Путин Марказий Осиё давлатларига қилган сафарини тугатди. Сафари мобайнида Тожикистон, Қозоғистон ва Қирғизистон президентлари билан учрашди. У ҳар бир давлат раҳбарлари билан ёпиқ эшиклар ортида учрашиб, мамлакатлари билан муаммолар тўғрисида сўзлашувлар олиб борди. Унинг сафаридан кўзланган мақсад ва натижаларни англаш учун, аввало, ушбу давлатлар муаммоларига бир оз чуқурроқ киришмоқ ва уларнинг Россия билан бўлган муносабатлари қандайлигини тушуниб олмоқ лозим.\nҚозоғистон минтақа давлатлари орасида кўпроқ россияпараст давлат бўлиб, сиёсий ва иқтисодий жиҳатдан Россияга қарам. У ерда русийзабон халқлар бошқа давлатларга нисбатан анча кўп. Шу боис унинг Россия лойиҳалари билан қоришиб кетиши Марказий Осиёдаги бошқа давлатларга қараганда бир мунча енгилдир. У Шанхай Ҳамкорлик Ташкилоти (ШҲТ)га, Коллектив Хавфсизлик Шартномаси Ташкилоти (КХШТ)га, Евроосиё Иқтисодий Ҳамкорлик ташкилоти (ЕОИҲ)га аъзо. Шуни эслатиб ўтмоқ лозимки, Қозоғистонда салкам олти минг Россия ширкати ва уларнинг филиаллари мавжуд. Бу фактларнинг барчаси Россия билан Қозоғистон ўртасидаги муносабат мустаҳкам эканини кўрсатади.\nПутин ва Назарбоев учрашувларини диққат билан кузатсак, Россия бу давлатнинг ЕОИҲдаги ҳамкорлигини янада мустаҳкамлашни режалаштираётганига амин бўламиз. Ва ниҳоят, сўнгги йилларда нефт баҳоси тушиб, Россия рубли заифлашиб кетди ва табиийки, бу ҳол ўз-ўзидан Қозоғистон маҳаллий валютасига ҳам таъсир қилмай қолмади. Натижада, қозоқ халқи юртларининг ЕОИҲга аъзолигининг салбий оқибатларини сеза бошладилар ҳамда бунга нисбатан уларда маълум даражада нафрат пайдо бўлди. Шу сабабдан Путин Евроосиё тараққиёт банки Қозоғистон учун миллиардлаб доллар қийматидаги лойиҳаларни тасдиқлаётганини билдириб, Россия-Қозоғистон муносабатлари доимгидан ҳам мустаҳкам бўлишини урғулади. Бунинг натижаси ўлароқ, Назарбоевнинг бизда ҳеч қандай даъво ёки шикоят йўқ, балки Россия томонига саволлар бор, биз Россия билан маслаҳатлашган ҳолда иш олиб борамиз, деди.\nТожикистон ҳам Россияга тобе давлат. У ҳам иқтисодий ва сиёсий жиҳатдан шу давлатга таянади. Тожикистон аҳолиси орасида русийзабонлар сони озлигини эътиборга олганда, бу борада Россия нуфузи Қозоғистонга бўлган нуфузидан фарқ қилади. Бундан ташқари, тожик халқининг Россияга қоришиши қозоқ халқига нисбатан анча оз. Шунинг учун Россиянинг Тожикистондаги ричаги, иқтисодий ва ҳарбий жиҳатга чекланган. Тожикистондаги ялпи маҳаллий ишлаб чиқариш маҳсулотининг деярли ярми, Россияда ишловчи муҳожирларнинг тожикистонлик оилаларига юборадиган маблағларига таянади ва Путин ҳам Раҳмонов билан учрашуви чоғида шунга эътибор қаратиб ўтди. Тожикистондан келган муҳожирлар масаласи ҳам Россия учун жуда қийин муаммо. Шу жиҳатдан, Россия бу ишчилар масаласидан Тожикистондаги нуфузини мустакамлашда энг кучли ричаг сифатида фойдаланади. У Тожикистонни ЕОИҲга аъзо қилиш учун анчадан буён уриниб келади, бироқ ҳалигача бу соҳада бирор ютуққа эришгани йўқ. Яъни Тожикистон фақат (ШҲТ) билан (КХШТ)дагина қолмоқда.\nҚирғизистон кўпроқ Россия нуфузи остида бўлса-да, бироқ сиёсий вазиятнинг ўзгариши жиҳатидан, ҳамон Марказий Осиёнинг энг заиф давлатилигича қолмоқда. Сўнгги пайтда бу юртда вазият анча қалтис тус олган… ҳукумат мухолафат аъзоларидан бирини қамоққа олди. Маълумки, Россия ҳам бу юрт тизгинини қаттиқроқ тортишга уриниб, қайта инқилоб юз бермаслиги учун у ердаги ҳодисаларни яқиндан кузатиб келмоқда. Зотан, 2017 йил охирида Қирғизистонда президентлик сайлови бўлади ва унга Атамбаев иккинчи марта номзодини қўймайди. Россия бу лавозимга Атамбаев каби одамни тайёрланаётгани кўриниб турибди. Чунки Атамбаев Россия буйруқларини том маънода бажариб келган. Бунга Кантдаги Россиянинг ҳарбий базаси фаолияти муддатини узайтиришга рози бўлганини мисол қилиш мумкин. Бугунги кунда Қирғизистон Россиянинг иқтисодий, ҳарбий ва таълим билан боғлиқ кўплаб лойиҳаларига қўшилган. Афсуски, Қирғизистон таълимга оид лойиҳаларига эргашиб, уларни муваффақият билан бажариб келмоқда.\nПутин сафари мобайнида Ўзбекистон билан Туркманистонга бормади. Туркманистон раҳбари билан телефон орқали суҳбатлашиб, у билан келажакда юзма-юз суҳбатлашишга умид қилаётганини билдирди.\nЎзбекистонга келсак, Каримовнинг узоқ йиллик бошқаруви даврида Россия билан АҚШ ўртасида мувозанат сақлаб келган ушбу мамлакат, КХШТга ҳам, ЕОИҲга ҳам аъзо эмас. Бироқ у минтақадаги, айниқса ташқи сиёсатга нисбатан муҳим давлат ҳисобланади. Каримов ўлими ва ўрнига кўпроқ россияпараст бўлган Мирзиёевнинг келиши Россия манфаати учун муҳим роль ўйнади. Умуман олганда, Марказий Осиё беш давлат: Ўзбекистон, Тожикистон, Қозоғистон, Қирғизистон ва Туркманистонни ўз ичига олган минтақа. Бу минтақа Россия учун муҳим буфер зона ҳисобланади. Шу боис Россия бу беш давлатдан бирортасида ўз назоратини йўқотгудек бўлса, ёмон геосиёсий оқибатларга дуч келишини яхши билади. Аммо Совет Иттифоқи емирилгандан буён, Америка бу давлатларни Россияга қарам бўлиб қолган, дея масхаралаб келади.\nАллоҳ Субҳанаҳу ва Таолодан сўраймизки, бизга тезроқ ёруғ кунларини, нусратини берсин, бизни бунга ўхшаш золим мустамлакачилар режаларини барбод қилишимиз ва бутун оламга адолат ва саодат улашишимиз учун Пайғамбарлик минҳожига асосидаги рошид Халифалик билан сийласин.\nРоя газетасининг 2017 йил 29 март чоршанба кунги 123-сонидан


Ўзбекистон 2022 йилги қишки Олимпия ўйинларига илк йўлланмани қўлга киритди – Газета.uz\nЎзбекистон 2022 йилги қишки Олимпия ўйинларига илк йўлланмани қўлга киритди\nЎзбекистонлик чанғичи Комилжон Тўхтаев 2022 йилда Пекинда бўлиб ўтадиган қишки Олимпия ўйинларига йўлланмани қўлга киритди.\nLotinchada На русском языке 1 ноябр 2021, 14:04 Спорт\nЎзбекистонлик тоғ чанғичиси Комилжон Тўхтаев 2022 йилда Пекинда бўлиб ўтадиган қишки Олимпиада ўйинларига йўлланмани қўлга киритди, деб хабар берди Чанғи спорти федерацияси матбуот хизмати.\nСпортчи «слалом» ва «гигант слалом» йўналишларида саралаш баҳсларидаги чиқишлар доирасида очколар миқдори бўйича белгиланган меъёрларни бажарди. Энди Ўзбекистон Миллий олимпия қўмитаси спортчининг Ўйинларда иштирок этиши учун ариза бериши керак.\nЧанғи спорти федерацияси тасдиқлади, Туризм ва спорт вазирлиги эса 2022 йилги Қишки Олимпия ўйинларига тўрт нафар спортчининг (2 асосий ва 2 захира) ўқув-машғулот йиғинлари ҳамда саралаш мусобақаларига тайёргарлик кўриш дастурини молиялаштиради. Ўқув-машғулот йиғинлари Италия, Австрия ва Россияда бўлиб ўтади.\nЎзбекистон Халқаро олимпия қўмитаси қоидаларига кўра, тоғ чанғиси бўйича фақат 2 квота (1 аёл, 1 эркак) талаб қилиши мумкин.\nСаралаш даври 2019 йил 1 июлдан бошланган. Унинг якунига — 2022 йилнинг 16 январига қадар — Ўзбекистон 2022 йилги қишки Олимпия ўйинларига навбатдаги йўлланмани қўлга киритиши мумкин.\n«Ўзбекистон чанғи спортининг бошқа турлари — сноуборд, фристайл, ски-крос, чанғи югуриш турлари бўйича яна бир қанча лицензияларни олиш имкониятига эга. Федерациянинг чанғи спортини ривожлантириш бўйича таклифлари аввалроқ тайёрланиб, Ўзбекистон Миллий олимпия қўмитаси ҳамда Туризм ва спорт вазирлигига тақдим этилган», — дейилади федерация хабарида.\nБундан ташқари, федерация вакиллари анъанага кўра, ёзги Олимпия ўйинларига лицензия олиш учун давлат томонидан спортчига 100 миллион сўм, мураббийга эса 50 миллион сўм миқдорида мукофот пули ажратилишини эслатиб ўтди.\n«Афсуски, бу амалиёт фақат ёзги Олимпия ўйинларига тегишли. Қишки Олимпия ўйинларига йўлланмаларни қўлга киритганлик учун бундай рағбатлантирувчи мукофотлар тўланса, адолатдан бўларди», — дея таклиф қилди федерация.\nҚишки Олимпия ўйинлари Пекинда 2022 йилнинг 8−20 февраль кунлари бўлиб ўтади. Ўтган 2018 йилги Ўйинларда ўзбекистонлик чанғичи Комилжон Тўхтаев ва фигурали учувчи Миша Ге иштирок этганди.\n#чанғи спорти федерацияси