Халқаро савдо назарияси ва амалиёти элементлари. Меркантилизм, мутлоқ (абсолют) устунлик назарияси. Нисбий устунлик назариси\nНазвание Халқаро савдо назарияси ва амалиёти элементлари. Меркантилизм, мутлоқ (абсолют) устунлик назарияси. Нисбий устунлик назариси\nХалқаро савдо назарияси ва амалиёти элементлари.\n2.1. Меркантилизм, мутлоқ (абсолют) устунлик назарияси.\n2.2. Нисбий устунлик назариси.\n2.3. Ишлаб чиқариш омилларининг нисбат назарияси.\n2.4. Савдо хамкорларини аниқлаш.\nҲозирги вақтгача савдо назариясининг икки тури ишлаб чиқилган. Унинг биринчи тури савдонинг табий боришини аниқлаб, давлатлар ўртасида савдо эркин бўлган шароитда савдо тузилиши қандай бўлишини тушинтиради ва ўрганади. Бу турдаги назария ҳеч қандай тусиқлар бўлмаган шароитда қайси бир давлат билан савдо қилиш керак, қайси турдаги махсулотни ва қандай ҳажмда сотиш керак кааби саволларни қўйган.\nИккинчи турдаги назария савдо хажмини, йўналишини ва бирикмасини (состав) ўзгартириш мақсадида маҳсулот ва хизматларнинг эркин оқимига давлатнинг аралашувини назарда тутади. Меркантилизм назариясига асосан давлатнинг бойлиги унинг ихтиёридаги олтин миқёсидаги қиммат баҳолар билан ўлчаниб, ҳар бир давлат импортга қараганда кўпрок экспорт қилиш керак. Бу холда давлат актив тўлов балансига эга бўлади. Миллий давлатлар вужудга келаётган даврда (1500-1800 йиллар) олтин марказий хокимиятларни мавқеини мустахкамлаш учун хизмат қилган1.\nНима учун умуман олганда давлатнинг экспорт салаҳиёти импортга нисбатан юқори бўлиши керак? Бунинг учун давлат савдони устидан монополия ўрнатиб, импортнинг кўп қисмига тўсиқ (чегара) ўрнатиши зарур ва ишлаб чиқарилган махсулотлар кўп қисмини экспорт қилиш учун субсидия беришга тўғри келади. Меркантилизм даврида колония бўлган давлат хом ашёларни экспорт қилиб, тайёр махсулотларни импорт қилганлар. Бу назария метрополийларнинг бойишига олиб келган. Натижада колония давлатларнинг норозилиги вужудга келган ва мустакиллик учун кураша бошлаганлар.\nМеркантилистик эпоханинг бир қисми ҳозирда ҳам сақланиб қолган. Актив тўлов баланси термини ҳозир ҳам ишлатилади. Бунга кўра давлатнинг экспорт миқдори импортдан катта бўлиши керак. Тўлов балансида дифицит (камомад) бўлганини кўрсатувчи термин бу пассив тўлов балансидир.\nКейинги вақтларда бирон бир социал ёки сиёсий мақсадларни амалга ошириш мақсадида очиқдан очиқ актив тўлов балансига эга бўлишга ҳаракат қилаётган давлатларга нисбатан неомеркантилизм термини ишлатилмоқда. Маслан, тўла бандликни таъминлаш мақсадида мамлакат ичидаги талабдан кўпроқ маҳсулот ишлаб чиқариб, ортиқчасини экспорт киладилар. Ёки давлат бирон бир худудда сиёсий мавқени сақлаб қолиш мақсадида кўпрок махсулот экспорт қилади.\nКўп давлатлар меркантилизм сиёсатига амал қилиб, имконият даражасида ишлаб чиқаришни ташкил этиб, иқтисодий жихатдан мустақил бўлишга ҳаракат қилганлар. Адам Смит 1776 йилда чоп этган «Халқлар бойлигининг сабаблари ва табиатини тадқиқоти» деган китобида меркатилистлар қарашини танқид қилган. Унинг фикрича давлатнинг хақиқий бойлиги унинг фуқоролари фойдалана оладиган маҳсулот ва хизматлардан иборатдир. Смит мутлоқ устунлик назариясини ишлаб чиқди. Бу назарияга кўра, айрим мамлакатлар бошқаларига нисбатан товарларни самарали ишлаб чиқаришади. Шу назарияга асосланиб у қуйдаги саволни қўйди: нимага фуқоролар махаллий товарларни сотиб олишлари керак, агар улар худди шундай товарларни хориждан анча арзон нархларда сотиб олишлари мумкин бўлса.\nСмитнинг исботлашича, агар савдо чегараланмаса, ҳар бир давлат рақобат устунлигига эга бўлган маҳсулотларни ишлаб чиқаришга ихтисослашади. Ҳар бир мамлакатнинг ресурслари рентабел сохаларга ўтиб кетади, чунки мамлакат норентабел соҳаларда рақобатлаша олмайди. Ихтисослашув натижасида мамлакатнинг ишлаб чиқариш самарадорлиги қуйдаги сабабларга кўра ошади:\n- битта топшириқни бажарганлиги учун ишчи кучиларининг малакаси ортади;\n-ходимлар бир турдаги махсулотдан иккинчисига ўтишда вақтни йўқотмайдилар;\n- бир хил маҳсулотни узоқ муддат ишлаб чиқариш самарали усулларини жорий этишни таьминланади ва рағбатлантиради. Лекин мамлакат қандай махсулот ишлаб чиқаришга ихтисослашиши керак деган саволга А.Смит бозор жавоб беради, бироқ бу холда мамлакатнинг табиий ва ортирилган устунликларини ҳисобга олиш зарурдир.\nМамлакат бой табиий ресурслар ва қулай об-хавога шароитига эга бўлганлиги сабали бирор маҳсулот ишдаб чиқариш бўйича табиий устунликга эга бўлиши мумкин. Об-ҳаво шароити қандай қишлоқ хўжалик махсулотларини самарадорлик билан етиштириш мумкинлигини кўрсатиб беради. Масалан, Шри-Ланка буғдой ва сут маҳсулотларини импорт қилади, чунки об-ҳаво уларни етиштиришга мос эмас, лекин унинг об-ҳаво шароити чой, каучук, кокос ёнғоқларини етиштириш ҳисобидан кўп фойда олишга имконият беради. Ўзбекистон пахта етиштиришга ажратилган ресурсҳ хисобидан чой ҳам етиштириш мумкин эди, лекин иқлим чой етиштиришга мослашмагн. Шунинг учун Ўзбекистон учун пахта етиштириш фодалироқдир. Лекин айнан шу назарияга кура Шри-Ланка чой, Ўзбекистон эса пахта махсулоти билан халқаро савдода қатнашиб ўз эхтиёжларини қондиришлари шарт.\n^ Узлаштирилган устунлик - бу юқори малака ва ривожланган технологиялар билан боғлик. Ҳозирги кунда жахондаги махсулотлар айирабошлаш тайёр махсулот ва хизматлардан иборат бўлиб, уларнинг улуши қишлоқ хўжалик махсулотлари ёки қазилма бойликларга қараганда анча юқори. Бу махсулотларни ишлаб чиқаришни жойлаштириш асосан ўзлаштириш устунлиги билан боғлиқдир. Ишлаб чиқариш технологияси бўйича устунликка эга мураккаб ва турли махсулотларни ишлаб чиқариш қобилиятини таъминлайди. Масалан, Данияда кумуш конлари бўлмаса ҳам у кумуш махсулотларини бошқаларга нисбатан кўп экспорт қилади, чунки ишлаб чиқариш технологияси юқори сифатли махсулот ишлаб чиқаришга қаратилган. Япония темир ва кўмирни импорт қилиб, улар асосида юқори сифатли пўлат ишлаб чиқариб, бошқа мамлакатларга экспорт қилади.\nЭнди ташқи ва ички савдода мутлоқ устунлик моҳиятини икки давлат АҚШ ва Шри-Ланка мисолида тушунтириб беришга ҳаракат қиламиз2. Шри-Ланка ва АҚШ бир хил миқдордаги ресурсларга эга (ер, меҳнат ресурси ва капитал) бўлиб, чой ва буғдойни ишлаб чиқаришади. Шри-Ланка 1 тонна чой ишлаб чиқариш учун 4 бирлик ресурс ва 1 тонна буғдой ишлаб чиқариш учун 10 бирлик ресурс сарф қилади. АҚШ эса 1 тонна чой ишлаб чиқариш учун 20 бирлик ресурс ва 1 тонна бғгдой ишлаб чиқариш учун 5 бирлик ресурс сарфлайди. Демак, Шри-Ланка чой ишлаб чиқаришга, АҚШ эса буғдойга ихтисослашиши лозим. Уларда жами 100 бирлик ресурс бор ва ресурсларини тенг ярмисини бу махсулотларни ишлаб чиқаришга сарф қиладилар деб фараз қиламиз.\nИкки давлат бир бири билан савдо қилмаган холни кўрамиз. Бу холда давлатлар ресурслар ярмисини чой ва буғдой етиштиришга сарфлаганлари учун Шри-Ланка 12,5 тонна чой ва 5 тонна буғдой ишлаб чиқаради (2-расм, нукта А). АҚШ 2,5 тонна чой ва 10 тонна буғдой ишлаб чиқаради (2-расм, нукта В). Ҳар бир давлатда фақат 100 бирлик ресурс мавжуд бўлганлиги сабабли, хеч қайсиниси чойни миқдорини камайтирмасдан буғдойни кўпайтира олмайдилар, ва аксинча. Улар орасида савдо бўлмаганда биргаликда15 тонна чой ва 15 тонна буғдой ишлаб чиқарилди. Лекин ҳар бир давлат мутлоқ устунликга эга бўлган махсулот ишлаб чиқарганда Шри-Ланка 25 тонна чой (100:4) ва АКШ 20 тонна буғдой (100:5) етиштирган бўларди. Шундай қилиб, бу давлатлар махсулот ишлаб чиқариш бўйича ихтисослаштирилса, иккала махсулот етиштириш миқдори ортади. Натижада бу давлатлар ўртасида савдо алоқалари ўрнатилса, иккала давлат ҳам олдинги холатга караганда чой ва буғдой махсулотларини кўпайтиришлари мумкин.\nМутлоқ устунлик назарияси давлатларни ишлаб чиқариш ихтисослиги бўйича хар хиллигини хисобга олмайди. Бироқ давлатнинг катта кичиклиги омилига асосланган назария қанча миқдорда ва қайси турдаги махсулот савдога йўналтирилган бўлиши мумкин деган саволга жавоб беришга ёрдам беради. Бу назарияга асосан катта майдонга эга бўлган давлатларнинг иқлим шароитлари ва табий ресурслари хар хил бўлиб, умуман олганда улар кичик давлатларга нисбатан ўзларининг иқтисодий етарлилик қобилиятига эгадирлар. Масалан, Бразилия, Хитой, АҚШ, Хиндистон, Россия каби катта давлатлар Ироқ, Исландия, Нидерландияга нисбатан истеъмол махсулотларининг камроқ қисмини импорт қилиб, ишлаб чиқарган махсулотларининг хам кам қисмини экспорт қиладилар. Амалиётда давлатнинг катта кичиклиги тасдиқланган бўлишига қарамасдан истисно холлари хам мавжуд масалан, Албания катта бўлмаган давлат бўлиб, савдо чекламалари оғир бўлганлиги сабабли савдо-сотиқ обороти миллий даромадининг жуда оз қисмини ташкил этади.\n2-расм. Абсолют устунликда ишлаб чиқариш имкониятлари\nМутлоқ устунлик назарияси давлатларни ишлаб чиқариш ихтисослиги бўйича хар хиллигини хисобга олмайди. Бироқ давлатнинг катта кичиклиги омилига асосланган назария қанча миқдорда ва қайси турдаги махсулот савдога йўналтирилган бўлиши мумкин деган саволга жавоб беришга ёрдам беради. Бу назарияга асосан катта майдонга эга бўлган давлатларнинг иқлим шароитлари ва табий ресурслари ҳар хил бўлиб, умуман олганда улар кичик давлатларга нисбатан ўзларининг иқтисодий етарлилик қобилиятига эгадирлар. Масалан, Бразилия, Хитой, АҚШ, Хиндистон, Россия каби катта давлатлар Ироқ, Исландия, Нидерландияга нисбатан истеъмол махсулотларининг камроқ қисмини импорт қилиб, ишлаб чиқарган махсулотларининг ҳам кам қисмини экспорт қиладилар. Амалиётда давлатнинг катта кичиклиги тасдиқланган бўлишига қарамасдан истисно холлари хам мавжуд масалан, Албания катта бўлмаган давлат бўлиб, савдо чекламалари оғир бўлганлиги сабабли савдо-сотиқ обороти миллий даромадининг жуда оз қисмини ташкил этади.\nМутлоқ устунлик назарияси транспорт харажатларини хисобга олмайди. Транспорт харажатлари катта кичик давлатларга хар хил таъсир этади. Одатда савдода масофа мухум рол ўйнайди, аниқроғи масофанинг катта бўлиши транспорт харажатлари ортишига олиб келади. Шунинг учун майдони катта бўлган давлатларда бу кўрсаткич юқоридир. Жахон тажрибасига кўра юк ташишда масофа 100 милдан ортиқ бўлиши керак эмас. АҚШда барча бозор ва ишлаб чиқариш қувватлари 100 мил орлағидаги масофада жойлашган. Масалан, Нидерландияда ишлаб чиқариш қувватларининг деярли кўп қисми давлат чегарасидан 100 мил масофа оралиғида жойлашган. Давлат катталиги кўп майдон талаб этадиган махсулотлар ишлаб чиқариш ва катта миқдорда ишлаб чиқариш имкониятини беради. Бу эса ўз навбатида харажатларни камайтиришга олиб келади.\n^ 2.2. Нисбий устунлик назарияси.\n1817 йилда Д.Рикардо А.Смит назариясини ривожлантириб агар бирон мамлакат абсолют устунликга эга бўлган махсулотларни ишлаб чиқарса, нима бўлади деган саволга жавоб беришга харакат қилди. Д.Рикардо бу муаммони ўрганиб, изланишлар натижасида нисбий устунлик назариясини ишлаб чиқди. Унинг фикрича, агар мамлакат мутлоқ устунликни хисобга олмаган холда бошқа махсулотларга нисбатан самаралироқ ишлаб чиқарадиган махсулотларни ишлаб чиқаришга ихтисослашса савдодан фойда (ютиши) қуриши аниқ. Агар мамлакат ўз ресурсларини фақат самарали ишлаб чиқарадиган махсулотга жалб этса, у бундан албатта ютади. Натижада у мана шу махсулотни ўзида ишлаб чиқаришдан бош тортган давлатлардан хом ашёларни келтириб, уларга эгалик қилиш имкониятига эга бўлади3. Бу назария нисбий устунлик назарияси деб аталади. Ушбу назарияни мисолда кўрамиз.\nШартли равишда АҚШ Шри-Ланкага нисбатан хам чой хам буғдой ишлаб чиқаришдан абсолют устунликга бўлсин, яъни АҚШ 1т. чойга 5-бирлик, 1т. буғдойга 4-бирлик ресурс сарфлайди. Шри-Ланка эса, 1т. чой ва 1т. буғдойни ишлаб чиқариш учун хар бирига 10 бирликдан ресурс сарфлайди. Агар мамлакатлар ресурсларнинг яримини хар бир турдаги махсулотни ишлаб чиқаришга сарифлайдиган бўлса, АҚШ 10 т. чой 12,5 т. буғдой (3-расмда В нуқта) етиштиради; Шри-Ланка эса 5т. чой ва 5т. буғдой (3-расмда А нуқта) ишлаб чиқарган бўлар эди. АҚШ иккала махсулот бўйича абсолют устунликга эга бўлишига қарамай, фақат буғдой ишлаб чиқариш бўйича нисбий устунликга эга. Бу дегани чойга нисбатан буғдой ишлаб чиқариш кўпроқ устунликга эгадир. Бир хил миқдордаги ресурсларни сарфлаганда АҚШ Шри-Ланкага нисбатан буғдойни 2,5 баробар (12,5:5) чойни эса 2 баробар (10:5) кўп ишлаб чиқаради, Шри-Ланка абсолют ютуқсиз холатда турган бўлсада, чой бўйича нисбий афзалликка эгадир. Бу давлатлар ўртасида савдо бўлмаганда хеч бири чойни миқдорини камайтирмасдан буғдойни кўпайтира олмайдилар, ва аксинча.\nДавлатлар ўртасида савдо бўлмаганда бу давлатлар биргаликда 15 т. чой ва 17,5 т. буғдой етиштирган бўлардилар. Эркин савдога ўтилса, чой ва буғдой етиштириш режасини ўзгартириб, уларнинг миқдорларини оширган бўлар эдик. Буғдой микдорини ўзгартмасдан чой миқдорини оширадиган бўлсак, у холда АҚШ буғдойни хаммасини, яъни 17,5 т. буғдойни 70 бирлик ресурс сарфлаб ишлаб чиқаради. АҚШ қолган 30 бирлик ресурсни 6 т. чой ишлаб чиқаришга сарф қилган бўлар эди. Бу 3-расмнинг Д нуқтасида ўз аксини топган.\n3-расм. Нисбий афзаллик бўйича ишлаб чиқариш имкониятлари.\n0 5 10 12,5 17,5 18,5 25\nАгар Шри-Ланка барча ресурсларини чой ишлаб чиқаришга сарф этиб, 10 т. (3-расмнинг С нуқтасида) чой етиштирса, у холда биргаликда етиштирилган буғдойнинг миқдори ўзгармасдан 17,5 т. бўлиб, чойнинг хажми эса 15 дан 16 т.га ортган бўлар эди.\nАгар биз давлатлар ўртасида савдо бўлмаган холатдаги чойнинг миқдорини ўзгартирмасдан буғдойни миқдорини оширадиган бўлсак, у холда Шри-Ланка ўзининг хамма ресурсини чой ишлаб чиқаришга сарф этиб, 10 т. чой (2-расмда С нуқта) етиштиради. АҚШ эса 25 бирлик ресурсга 5 т. чой етиштириб, қолган 75 ресурсни 18,75 т. (2-расмда Е нуқта) буғдой етиштиришга сарф эган бўлар зди. Бу холда биргаликда етиштирилган чойнинг миқдори ўзгармасдан 15 т. бўлиб, буғдойнинг буғдойнинг хажми эса 17,5 дан 18, 75 т.га ортган бўлар эди.\nАгар АҚШнинг бу махсулотларни ишлаб чиқариш даражаси 2-расмнинг Д ва Е нуқталар ўртасида бўлса, унинг ишлаб чиқариш имконияти давлатлар ўртасида савдо бўлмаган холдаги миқдордан анча юқори бўлар эди. Нима бўлганда хам иккала махсулат ишлаб чиқариш миқдорининг ортишида иккала давлат хам ютади.\nИккала, яъни абсолют ва нисбий устунлик назариялари мехнат ресурслардан тўла тўкис фойдаланишни назарда тутади. Давлатлар катта миқдордаги озод ресурсларга эга бўлса, улар ишлатилмаган ресурсларни самарали ишлатиш усуллари бўлмаган холларда хам бу хом ашёларни ишлаб чиқаришга йўналтириш мақсадида импортга чеклама қўйишлари мумкин.\nНисбий устунлик хам, юқорида абсолют устунлик назариясда таъкидлаб ўтилганидек махсулотларни бир давлатдан иккинчи давлатга харакатидаги йўл харажатларини хисобга олмайди. Бу назариялар бир давлат миқёсида бир турдаги махсулотни ишлаб чиқаришдаги ресурслар бошқа турдаги махсулотни ишлаб чиқаришда эркин харакат қилишини назарда тутади. Бироқ ресурсларнинг давлат чегарасидан ўтишини инкор этади. Хақиқатан хам инглиз енгил саноат ишчиси ишдан бўшаб колифорниянинг электрон саноат ишлаб чиқариш корхонасига бориши мумкин эмас.\nБиз маърузамизда кўриб чиқиллган ушбу назариялар ўз объекти ва моҳиятига кўра баъзи омилларни эътиборга олмаганликларини кўриш мумкин:\n- тўла бандлик, яъни мамлакат эркин бўш турган ресурсларга эга бўлса у устунликга қарамай кўп турдаги махсулотни ишлаб чиқаради.\n- бир сохага эътибор берилиши орқали иккинчи соха бўйича малакани йўқотмаслик мақсадида мамлакатлар бу назарияга эътибор бермаслик.\n- транспорт харажатлари ушбу назарияларда хисобга олинмаган.\n- мобиллик, яъни ресурсларнинг бир мамлакатда бир сохадан иккинчисига ўтиши унча енгил кечмайди.\n- ушбу назариялар кўпроқ товарга тегишли бўлиб, хизмат хусусиятларини деярли акс эттирмайди.\n^ 2.3. Ишлаб чиқариш омилларининг нисбат назарияси.\nА.Смит ва Д.Рикардо ўзларининг абсолют ва нисбий устунлик назарияларида агар мамлакат устунликга эга бўлган ишлаб чиқариш бўйича ихтисослашган бўлса, ишлаб чиқариш хажмини қандай қилиб кўпайтириш мумкинлигини кўрсатиб бердилар. Лекин бу назария қайси турдаги махсулотни тезроқ устунликга эришишини таъминлай олишини кўрсатиб бермади. Уларнинг фикрича фаолият кўрсатаётган эркин бозорнинг ўзи ишлаб чиқарувчига самарадорлиги юқори бўлган махсулотни кўрсатиб беради ва норентабель сохалардан қочишни таъминлайди. 125 йилдан сўнг икки швед иқтисодчилари Эли Хекшкер (Eli Heckcher) ва Бертил Олин (Bertil Ohlin) ишлаб чиқариш омилларнинг нисбат назариясини яратдилар. Унга кўра, мамлакатлар бўйича мехнат улушининг ерга ёки капиталга нисбати орасидаги фарқлари ишлаб чиқариш омилларининг қийматидаги фарқни тушунтириш имконини беради. Уларнинг фикрича агар мехнат ресурслари, ер ва капиталга нисбатан кўп бўлса, мехнатга сарфланадиган харажатлар паст бўлиб, ер ва капитал қиймати (нархи) эса юқори бўлади. Агар мехнат ресурслари чегараланган бўлса, у холда унинг нархи ер ва капиталга нисбатан юқори бўлади. Мана шу ишлаб чиқариш омилларининг нархи махсулотнинг қайси турини ишлаб чиқариш, ривожлантириш ва экспорт қилиш кераклигига ундайди4.\nКўп ахолига эга, лекин етарлича ер майданига эга бўлмаган мамлакатларда, масалан, Гонконг ва Нидерландия ернинг нархи жуда юқори, шунинг учун улар иқлим ва ер қатламининг қандай бўлишидан қатий назар катта миқдорда ер майдони талаб этиладиган махсулотларни (қора мол, буғдой ва шу каби махсулотлар) ишлаб чиқаришни ривожлантиришга имкониятлари йўқ. Бу каби махсулотлар Австралия, Канада ва Россияда ишлаб чиқарилади, чунки уларда ахолига нисбатан ер майдони кўпдир. Шунинг учун у ёки бу мамлакатдаги ишлаб чиқариш сохасининг режалаштирилиши мехнат ресурслари ва ер ўртасидаги мутаносибликни эътиборга олишни тақазо этади. Масалан, Гонконгда ер майдони ишчи кучига қараганда кам талаб этиладиган бўлган сохалар самаралидир масалан, кўп кавватли биноларда фаолият кўрсатадиган тикув цехлари, электроника сохаси. Шунинг учун у ишчилар сонига қараганда кўпроў ер майдон талаб этиладиган автомобилсозлик сохасида рақобатлаша олмайди.\nАгар мехнат ресурслари капиталга нисбатан кўп бўлса, иш хақи паст бўлишини, капиталга нисбатан кўп мехнат талаб қилинадиган махсулот ишлаб чиқарилиши ва бу махсулотни рақобатдош, экспортбоп бўлишини кутиш мумкин. Масалан: Хиндистон, Эрон, Ўзбекистон ва Тунис мамлакатларининг қўл билан тўқилган гиламлари Буюк, Британия, АҚШда техникадан фойдаланиб тўқилган гиламларидан сифати, жидамлилиги билан фарқ қилади.\nМехнат ва капитал ўртасидаги муносибатни ўрганиш мақсадида кўплаб тадқиқотлар ўтказилган. Масалан: Василий Леонтьев шуни таъкидлайдики, АҚШнинг энг яхши ва кўп экспорт қиладиган сохаларида импорт қилинадиган махсулотлар билан рақобатлашадиган сохаларга нисбатан юқори (кўп) мехнат талаб этилаган. Бироқ, АҚШ мехнат ресурсларига қараганда кўпроқ капиталга эга. Бу антика натижа «Леонтив парадокси » деб аталади.\nХакшер–Олин назариясида ишлаб чиқариш омилларини бир жинслилиги деб қарашлари, улар томонидан қўйилган хато ёки камчиликдир. Хақиқатан ишчиларнинг малакалари мамлакат ичида, хамда давлатлараро хар хилдир, турли одамлар хар хил касбий тайёргарликга ва таълимга эгадирлар. Касбий тайёргарлик ва таълим, капитал сарфлашни талаб этиб, қурилма ва асбоб-ускунанинг нархини ўз ичига олган капиталнинг кўрсаткичларида ўз аксини топмайди. Ишчи кучининг хар хил гурухларини ва бу гурухларнинг касбий тайёргарлигига ажратилган капитални хисобга олган холда ишлаб чиқариш омилларининг нисбат назарияси кучга эга бўлиб қолади. Агар биз ишчи кучига бир жинсли товар сифатида эмас, балки уни котегорияларга бўлинган кўринишида қарасак, саноати ривожланган давлатлар юқори савияли мехнат ресурсларга эга эканини кўришимиз мумкин. Саноати ривожланган давлатларнинг экспортида, юқори савияли мутахасис, олим ва инженерлар кўпрок жалб қилинганлиги билан ажралиб туради. Саноати ривожланмаган давлатларнинг экспортида эса, савияси юқори бўлмаган мутахасис, олим ва инженерлар кўпроқ жалб қилинганлиги билан ажралиб туради.\n^ 2.4. Савдо хамкорларини аниқлаш.\nСавдо хамкорларини аниқлашда қуйидагиларга катта ахамият берилади:\n- давлатлар ўртасидаги фарқ;\n- далатларнинг ўхшашлиги;\n- савдо алоқаларининг жуфтлиги.\nУшбу бунктгача ментигача кўриб чиқилган назарияда мавжуд савдо алоқалари давлатларнинг хар хиллигига асосланган эди, масалан, саноати ривожланган ва ривожланаётган мамалакатлар. Бу назариядан келиб чиқиб шуни айтиш мумкинки давлатлар ўртасидаги фарқ канчалик катта бўлса савдо қилишнинг имкониятлари анча юқори булади. Масалан, иқлимлари тубдан фарқ қиладиган давлатлар қишлоқ хўжалик махсулотлари билан савдо килиш имкониятлари юқори бўлади. Мехнат ресурс ва капиталлари билан тубдан фарқ қиладиган давлатларнинг махсулот ишлаб чиқариш ассортиментлари биридан катта фарк қилади, бу эса уларни бири бири билан савдо қилишга ундайди.\nҲозирги вақтда ташқи савдонинг кўп қисми ўхшаш давлатлар билан бўладиган савдога тўғгри келмоқда. Булар иқлимлари, даромадлари бир хил, халқларининг таълим даражаси юқори бўлган давлатлардир. Мамлакатларнинг ўхшашлик назариясига кўра, ички бозорда шаклланган эхтиёжга жавобан янги махсулотни ишлаб чиқарган мамлакат ўзининг бозорига ўхшаш хорижий бозорларга мурожат қилади. Бошқача айтганда, ривожланган мамлакатлар фуқаролари юқори сифатли ва қиммат товарларга қизиқиш кўрсатишса, даромаднинг паст даражасига эга бўлган мамлакатлар истеъмолчилари бундай товарларни кам миқдорда сотиб оладилар. Мамлакатларнинг ўхшашлик ва фарқ томонларини тадқиқ қиладиган назариялар дейлик, саноати ривожланган ва ривожланаётган мамлакатлар ўртасидаги халқаро савдо моделларини тушунтириб беради5.\nНима учун саноати ривожланган маълум бир давлат ривожланаётган ёки ривожланган давлат билан кўпроқ савдо-сотиқ ишларини олиб боради? Бунга савдо алоқаларининг жуфтлиги деган термин жавоб беради. Бу саволга давлатлар орасидаги масофанинг яқинлиги, яъни транспорт харажатларининг пастлиги, маданиятларининг ўхшашлиги, тиллари, динлари ва урф-одатларини яқинлиги жавоб бўлади. Мамлакатларнинг маданий томондан, тил ва динларнинг ўхшашлиги савдо алоқаларининг йўналишларини белгилаб бериш мумкин. Саноати ривожланган ва ривожланаётган мамалакатлар ўртасидаги савдонинг кўп аспектлари тарихий тараққиёт натижасидаги мустамлака алоқаларига хам боғлиқ, чунки товарнинг улгуржи тақсимлашнинг янги тизимини шакллантиришидан кўра, бор ва мавжуд бўлган алоқаларни сақлаб қолиш ва такомиллаштириш осонроқ.\nСавдо сиёсатида боғлиқ бўлмаслик, ўзаро боғлиқлик боғлиқ концепциялари хам мухим ўрин эгаллайди. Бу концепциялар жахон савдо тузилишини ва давлатларнинг савдо сиёсатини тушинишга ёрдам беради. Дунёда хеч бир давлат йўқки у тўлиқ ёки боғлиқ бўлмаган.\nБоғлиқ бўлмаслик концепциясининг мохияти маълум бир давлат махсулотларга, технологияларга эга бўлишда ва маиший хизматларда фойдаланишда бошқа давлатларга боғлиқ эмас. Бироқ савдо жараёнида бир қанча давлатлаар иштирок этганлиги сабабли, хеч бир давлат тўлиқ иқтисодий боғлиқ бўлмаслик (мустақил) хусусиятига эга эмас. Баъзи давлатлар бу концепцияга амал қилишга харакат қилганлар. Маслан, Хитой ва Ҳиндистон бир вақтларда иқтисодий боғлиқ бўлмасликга харакат қилганлар. Хозирги вақтда хеч бир давлат тўлиқ боғлиқ бўлмасликга харакат қилмайди, лекин ўзларининг ташқи савдо сиёсатларини шундай ташкил этадиларки, натижада талаб ва таклиф устидан хорижий назорат минимал бўлишга харакат қиладилар.\nЎзаро боғлиқлик концепциясининг моҳияти бир томонни иккинчи томонга ва аксинча боғлиқлигидир. Масалан, Германия билан Франция иқтисодиётининг бир бирига боғлиқлик даражаси жуда юқоридир. Ҳар бир томон бир хил меъёрда бир бирига боғлиқдир, агар бир томон таъминотни камайтирса, иккинчи томон хам дархол шундай жавоб қилади.\nБоғлиқлилик концепциясининг мохияти бу бир давлат иккинчи давлатга боғлиқ бўлиб, иккинчи давлатда бўлаётган ўзгаришлар албатта биринчи давлатга ўз таъсирини кўрсатади. Охирги вақтда кўпгина ривожланаётган давлатлар очиқдан очиқ ўзларини бошқа давлатга боғлиқ эканликларини этироз этмоқдалаар. Бунинг сабаби ривожланаётган давлат бир мунча кичик, уларнинг саноати ривожланмаган, илғор технология, мутахасислар мавжуд эмас, шунинг учун улар саноати ривожланган мамлакатлардан махсулотлар сотиб олишга мажбурдирлар. Масалан, Мексиканинг экспорт ва ипортининг 60 фоизи АҚШга тўғри келади ва уз навбатида АҚШнинг Мексикага бу кўрсаткич бўйича боғлиқлиги 5 фоизни ташкил этади. Ривожланаётган давлатлар боғлиқлик сиёсатидан кутилишлари учун улар ташқи бозорларга чиқишлари керак.\nСавдо назариялари билиш катта аҳамиятга эга, чунки улар аниқ худудда компания маҳсулотни самарали ишлаб чиқаришни ташкил қилиши мумкинлигини, қандай рақобатбардош маҳсулотни ишлаб чиқариш мумкинлигини, мамлакатлар ўртасидаги эркин савдога давлат аралашадими йўқми деган саволларни тушунтириб беришга ёрдам беради.\nАйрим савдо назарияларида давлат халқаро савдога аралашмаган холатларни кўриб чиқади, бошқа назариялар эса аниқ миллий мақсадларга эришиш учун давлат савдога аралашиши керак деган кўрсатмаларни беради.\nМеркатилизим назарияси давлат актив савдо балансига эришиш учун мамлакатга таварлар киришидан товарлар чикиши кўп бўлишига эршишни таклиф этади. У мамлакатга олтиннинг киришини бағишилаб беради. Неомеркотилизим назарияси ҳам актив савдо балансига интилишни таклиф қилади, аммо уларнинг вазифаси бўлиб, қандайдир ижтимоий ёки сиёсий мақсадга интилиш ҳисобланади.\nАдам Смит мутлоқ устунлик назариясини ишлаб чиқаришди. Бу назария шуни таъкидлайдики, агар истеъмолчилар ўз ватанларида ишлаб чиқаришган таварлардан арзон таворларни сотиб олишса, улар ўз даромадини кўпайтира олишади. Мутлоқ устунлик назарияси бўйича мамлакат табий ёки ўзлаштирилган устунлик туфайли таварларни янада самарали ишлаб чиқариши мумкин.\nМамлакатлар хажми назарияси шуни таъкидлайдики, катта ер эгалари ҳисобланган мамлакатлар турли хил таъбий шароитларга ва табий ресурсларга эга бўлгани учун ўз-ўзини қондириш қобилиятига эгадирлар. Кичик мамлакатлар эса бундан мустасно. Катта мамлакатларнинг ўз-ўзини қондириш қобилятига эгалик килишининг иккинчи сабаби бўлиб, ташки савдодаги транспорт харажатлари хисобланади, чунки ишлаб чикариш марказлари бошка мамлакатлардан йирокларда жойлашган.\nНисбий устунлик назарияси шуни такидлайдики, ташқи савдо туфайли ишлаб чикаришнинг умумий хажмини ошириш мумкин, хатто бир мамлакат мутлоқ устунликка эга бўлганда хам. Мутлоқ ва нисбий устунлик назариялари камчиликлари шундан иборатки, улар қуйдагиларни ҳисобга олишмайди: тўла бандаликни, асосий мақсадни ишлаб чиқариш самарадорлигини, мамлакатлар ўртасидаги транспорт харажатларини, мамлакатлар ичида ресурслар эркин харакатланишини.\nИшлаб чиқариш омиллари назарияси эса, ер, меҳнат ресурслари ва капитал ишлаб чиқариш омиллари сифатида уларнинг қиёсий тахлилини тушунтириб берди. Бу тахлил, ўз навбатида, қайси таварларни мамлакат самарали ишлаб чикариш мумлкинлигини аниқлаб беради.\nМамлакатлар ўхшашлик назариясига асосан, бугунги кунгача ташқи савдо ўажмининг катта улиши саноати ривожланган мамлакатлар уртасидаги тайёр махсулот савдосига тугри келади, чунки уларда бозорларнинг ухшаш сегментлари мавжуд. Кўпгина назариялар даромад ва ҳаражатларни мамлакатлар миқиёсида кўришса ҳам, савдо қарорлари одатда фирма даражасида қабул қилади.\nНима учун мамлакатлар бир бирлари билан савдо қилишади?\nАбсолют устунлик назариясининг савдога қандай алоқаси бор?\nИстемолчи ва ишлаб чиқарувчи нуқтаи назаридан халқаро савдонинг қандай афзалликлари мавжуд?\nНисбий устунлик билан абсолют устунлик назариялари ўртасида қандай фарқ бор?\nЛеонтьев парадокси нимадан иборат?\nИшлаб чиқариш омилларининг нисбат назарияси савдога қандай алоқаси бор?\nХар бир давлат савдо хамкорини, шерикларини аниқлаш учун қанақа омилларга этибор бериш керак?\n1 Мировая экономика. Под редакции А.С.Булгакова М.:Экономистъ, 2005.\n3 Мировая экономика. Под редакции А.С.Булгакова М.:Экономистъ, 2005.\n4 Е.В.Вавилова, Л.П.Бородулина. Международная торговля. М.: ГАРДАРИКИ, 2006.\n5 Daniels, John D. Lee H. Radebaugh. Internatonal business: environments and operations. Addision-Wesley Publishing Company, 1998.\n1. /Узбекистонда демократик жамият куриш назарияси ва амалиёти.pdf\n1. /++цЗБЕКИСТОНДА ДЕМОКРАТИК ЖАМИЯТ ?УРИШ НАЗАРИЯСИ ВА АМАЛИЁТИ.doc\n1. /Узбекистонда демократик жамият куришш назарияси ва амалиёти.doc


Абдулла Арипов: “Туркиянинг йирик банки бир ой ичида Ўзбекистонда ўз филиалини очади”\n22:33 / 20.06.2017\n2017 йил 20 июнь куни Ўзбекистон банклар Ассоциацияси биносида Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатасининг навбатдан ташқари қурултойи бўлиб ўтди. Қурултойда дастлаб Савдо-саноат палатасининг собиқ раиси Алишер Шайхов, кейинроқ республика бош вазири Абдулла Арипов сўзга чиқди.\nҚурултой давомида Ўзбекистон Республикаси Бош вазири Абдулла Арипов иштирокчилар билан очиқ мулоқот ташкил этди. Мулоқот чоғида тадбир қатнашчилари тадбиркорлик соҳасидаги мавжуд муаммолар юзасидан саволлар беришди. Таъкидлаш жоизки, ушбу йиғилишда кўплаб муаммоли масалаларга ижобий ечим топилди.\nЎзбекистон Республикаси Бош вазири яқин бир ой ичида Туркиянинг “Зироат” банки Ўзбекистонда ўз филиалини ишга туширишини маълум қилди.\n“Яқин бир ой ичида Туркиянинг энг йирик банкларидан бири – “Зироат” банки Ўзбекистонда ўз филиалини ишга туширади. Туркия ҳукумати мамлакатимизда молиявий-ҳуқуқий кичик бизнес бўйича 500 миллион доллар миқдорида ўз линиясини очади”, - дея қайд этди Абдулла Арипов.


Риштондаги қурилишга насияга ғишт берган корхоналарнинг аксари пулини тўлиқ ололмаяпти\n07 июл 2022, Тошкент вақти: 15:41\nРиштон туманида уйи бузилганларга берилаётган ғишт\nФарғона вилояти Риштон туманидаги қурилишлар учун насияга ғишт беришга мажбурланган Бувайда туманидаги 12та ғишт ишлаб чиқариш корхонасининг аксари маҳсулот пулини тўлиқ ололмагани сабабли ғишт беришни тўхтатди.\nОзодлик суҳбатлашган тадбиркорларнинг айтишларича, вилоят ҳокимининг буйруғи билан улар насияга ғишт берган, лекин берилган маҳсулотнинг ярим пулини ҳам ололмаган.\nАйни пайтда, вилоятдаги тижорат банкларига корхоналардан ғишт сотиб олиб, Риштонга юбориш вазифаси юклангани айтилади.\nВилоят ҳокимининг матбуот хизмати раҳбари Озодлик саволларига жавоб беришдан бош тортиб, алоқани узиб қўйди.\nБувайда туманидаги ғишт ишлаб чиқариш корхоналаридан бирининг исми сир қолишини сўраган раҳбари Озодликка Риштон туманига бериб юборган ғиштининг ярим пулини ололмаётганини айтди:\n“Бошида менинг корхонамдан 15 минг дона ғишт берасан, пулини ҳисобингизга ташлаб берамиз, дейишди. Кейин ҳали буни пулини бермасдан яна 10 мингта олиб кетишди. Ҳар дона ғиштнинг нархи 450 сўм. 25 минг дона ғишт 11 миллион сўмдан кўп пул бўлади. Шундан 6 миллион сўм беришди. Қолганига индамай туришибди. Шунинг учун тўловни тўлиқ қилмасаларинг, бошқа ғишт бермайман, дедим”.\nБувайда туманидаги 12та ғишт ишлаб чиқарувчи корхоналардан яна бирининг раҳбари ҳам аксарият корхоналар насияга ғишт беришни тўхтатиб қўйишганини айтади:\n“Яқинда ҳокимликда йиғилиш бўлди, ғишт беринглар, бу ободончилик учун, дейишди. Тадбиркорлар пулини бермаяпсизларку, дейишса, сизлар давлатнинг тупроғини олиб ишлатяпсизлар, биз ҳеч нарса демаяпмизку, дейишди. Кейин аксарият тадбиркорлар ноль-ноль қилиб қўймасаларинг бошқа ғишт бермаймиз, бизнинг ҳам ҳисоб-китобимиз бор, дейишди. Ғишт бермай қўйдик. Лекин, баъзи корхоналар насияга бериб турибди”\nТадбиркорнинг айтишича, ҳокимият томонидан улар ишлаб чиқарган маҳсулотнинг насияга олиниши, бошқа харидор ташкилотлар билан тузган шартномаларини хавф остига қўймоқда.\nТадбиркор айни пайтда, ғишт сотиб олиб, Риштон туманидаги қурилишларга етказиш вилоятдаги банклар зиммасига юклатилганини иддао қилди:\n“Биздан насияга олиб, пулини чала-чулпа қилиб бериб, бошқа мажбурлай олмай қолишди. Лекин, бу вазифа ҳозир банклар зиммасига юклатилган. Улар биздан донасини 450 сўмдан сотиб олишяпти. Мен гаплашган банк ходимининг айтишича, уларга 300 сўмдан пул тўлаб беришади экан, 150 сўми банкнинг зиммасида экан. Президентимиз қурилишларга миллиардлаб пул ажратилганини айтмоқда, лекин қаерга кетяпти у пуллар. Ҳашар, хайрия, ёрдам шиори остида тадбиркорларни соғиш бўляпти”.\nОзодлик тадбиркорларнинг бу иддаоларига муносабат олиш мақсадида Фарғона вилояти ҳокими матбуот котиби Гулбаҳор Ғаниева билан боғланди.\nГулбаҳор Ғаниева қўнғироқ Озодликдан бўлаётганини эшитгач, индамай алоқани узиб қўйди ва бошқа қўнғироқларга жавоб бермади.\nЎзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев 2 август куни ўтказилган селектор йиғилишида Фарғона вилояти ҳокими Шуҳрат Ғаниевни ҳам танқид қилиб, бундай деган эди:\n- Мана, интернет фойдаланувчиларининг Риштон туманидаги кўчмас мулк бузилишларига нисбатан изоҳлари. Мен сизларга тайёр пул бераяпман, пулни "Обод қишлоқ" қилинглар, деб бераяпман. Мана, сенинг менга "дўстлигинг", Ғаниев деган валломат!\nПрезидент Фарғона вилояти ҳокимининг амаллари ортидан халқнинг президентга бўлган ишончига путур етаётганига ишора қилган:\n"Эй ноинсоф, Риштон бўйича ҳам сенга пул бериб айтдимки, Риштонни янгилаш керак, бироқ одамларни рози қилиб қилиш керак, деб. Жаноб Ғаниев, тажрибали ҳоким! Майли, Эрманов кеча келган ҳоким, Рўзиев иккаланг хиёнатчисан! Сизлар билан катта-катта ишларни амалга ошира оламизми? Ҳеч қачон ошира олмаймиз! Чунки сизларга бир топшириқ беришга одам қўрқади! Нега десангиз, савиянг йўқ, билиминг йўқ, китоб ҳам ўқимайсан, президентнинг қарорини ҳам, - деган эди президент Шавкат Мирзиёев.\nАндижонда экспорт режасини бажариш учун фермер ва тадбиркорлардан пул йиғиляпти\nТадбиркорлар “Сурхон” футбол клуби учун 50 миллион сўмдан пул ўтказишга мажбурланмоқда\nТОШКЕНТ – “Бинойидек ишлаб турган савдо мажмуасини бузиб, 200 га яқин тадбиркорни сарсон қилишмоқчи”\nҚОРАҚАЛПОҒИСТОН – “Бозор маъмурияти ҳатто ҳукумат қарорини писанд қилмаяпти” (ВИДЕО)


Добавлено: 08.01.2016, 14:58\nЮртимиз футболида ака-ука бўлган кўплаб футболчиларни учратиш мумкин. Айримлари битта жамоада ўйнаса, базилари умуман бошқа-бошқа клублар шарафини ҳимоя қилади. Darakchi.uz интернет портали юртимиз футболидаги ака-ука футболчилар билан сизларни таништиради.\n“Бунёдкор”да ўсган ва Қатар чемпионатига йўл олган Сардор Рашидовнинг укаси Санжар ҳам футболчи. У бугунги кунда “Сўғдиёна”да ўйнамоқда. Унинг энг кичик укаси Саҳоб ҳам миллионлар ўйинида омадини синаб келмоқда. Фақатгина ёш бўлганлиги боис, Саҳоб “Сўғдиёна”нинг ўринбосарларида фаолият олиб боряпти.


Австрия ўз юртига қайтиб кетувчи муҳожирларга икки баробар кўпроқ ҳақ тўлашга тайёр\n20:04 / 23.03.2017\nАвстрия ҳукумати ўз юртига ихтиёрий равишда қайтишни истаган муҳожирларга икки баробар ҳақ тўлашни ваъда қилмоқда. Бу ҳақида Daily Sabah хабар берган.\nМамлакат Ички ишлар вазири Вольфганг Соботканинг хабар беришича, ортга қайтишга қарор қилган дастлабки минг муҳожирга 1000 евро ҳақ тўланади. Бундан ташқари, Австрия ҳукумати аҳолини Яқин Шарқ мамлакатларига олиб борилишни ҳам ташкиллаштиради.\nИИВ Болқон мамлакатлари аҳолисига ҳақ тўланмаслигини маълум қилган.\nСоботка 2019 йилга келиб Австрияни 50 мингга яқин муҳожирлар тарк этиши мумкинлигини айтиб ўтган. 2016 йилда мамлакатни 10,7 мингга яқин бошпана сўраган кишилар тарк этган, улардан 5,8 минг нафари ихтиёрий равишда ўз юртига қайтган.\nАвстрияда иккита йўловчи поезди ноодатий тўқнашиб кетди


05 март 2021, Тошкент вақти: 06:55\nДилнаво “Халқ сўзи” газетасининг 3 сентябрь сонида журналист Абдунаби Ҳайдаровнинг “Бирликсиз тириклик бўлмас…” сарлавҳали мақоласи чоп этилди.\nМуаллиф бугунги кунда маҳаллалар ўз бурч ва вазифаларини қандай уддалаётганлари ҳақида мулоҳаза юритиб, жумладан, бундай ёзади:\n“Аксарият фуқаролар йиғини кенгашлари илгаригидек, асосан, кўкаламзорлаштириш-ободонлаштириш, ҳашарлар уюштириш, тўй-маросимлар ўтказиш, кам таъминланган ва болали муҳтож оилаларга моддий ёрдам кўрсатиш-у нафақалар тайинлаш билангина кифояланиб қолмоқдалар…”.\nШунингдек, мақола давомида журналист газета-журнал ва китоб дўконлари нафақат маҳаллалар, балки бутун бошли қишлоқларда ҳам топилмаслиги, замонавий видеосалонларда намойиш этилаётган кинолар ўсиб келаётган авлод руҳиятига салбий таъсир кўрсатиши, туман-шаҳар теледастурлари маҳаллий аҳамиятга молик 10-15 дақиқалик ахборотлар-у сийқаси чиққан пулли табриклардан ташқари хорижнинг миллий менталитетга тўғри келмайдиган, моҳиятан зўравонликни, ваҳшийлик ва бузғунчиликни тарғиб қилувчи жангари фильмларини эфирга узатиш билан андармонлиги ҳақида ёзади.\n“Ажабланарлиси, маҳаллалар оқсоқоллари ва фаоллари бу ҳолатларни кўра-била туриб, негадир лом-мим демайдилар. Масалани атрофлича муҳокама қилиб, эътирозлари ва таклиф-мулоҳазаларини тегишли идораларга етказмайдилар”, дейди журналист.\n“Моҳият” газетасининг 3 сентябрь сонида республика “Маънавият ва маърифат” маркази бўлим мудири Шамсиддин Жумаевнинг “Бозор ва ҳалоллик – азалий анъана” сарлавҳали мақоласи эълон қилинди. Муаллиф бугунги кун бозорларидаги маънавий-маърифий аҳвол ҳақида мулоҳаза қилар экан, жумладан, бундай дейди:\n“Бугунги кунда айрим харидорлар бозорларга ўз торозилари билан боришни одат қилишган. Бир жиҳатдан бу - яхши. Харидор олган нарсасини ўз торозиси билан тортиб кўриб, ишонч ҳосил қилади. Бошқа жиҳатдан эса бозор торозиларига ишончсизлик белгисидир. Бунга бевосита сотувчиларнинг харидор ҳақидан уриб қолиши асосий сабабдир. Харидорларда ишончсизлик уйғотаётган яна бир сабаб, ҳунузгача кўпгина бозорларда маҳсулотлар нархи кўрсатилмаган. Кўрсатилган бўлса ҳам ҳаммаси эмас”.\n“Ўзбекистон овози” газетасининг 4 сентябрь кунги сонида журналист Носиржон Деҳқоновнинг Наманган вилояти халқ таълими бошқармаси бошлиғи, тарих фанлари номзоди Дилшодахон Дадажонова билан суҳбати “Мактаб ўзгаради, муаллим-чи?” сарлавҳаси остида босилди. Суҳбат мамлакатда мактабларга, ўқитувчи-мураббийларга эътибор ҳақида бўлиб, мухбирнинг таълим масканларида қайси фан мутахассислари етишмаслиги тўғрисидаги саволига қуйидагича жавоб берилади:\n“Мактабларимизда чет тили, информатика фани ўқитувчилари, ҳуқуқшунос педагоглар, психолог мутахассислар етишмайди. Ўзингиз ўйланг, ҳафтасига 40 соатдан дарс ўтадиган инглиз тили ўқитувчиси дастурий сабоқни ўқувчига тўлақонли етказа оладими? Айниқса, ёшларда тил ўрганиш истаги ортган, Ватан ўз болалари учун дунё кенгликлари сари кенг йўл очиб турган бир даврда чет тили ўқитувчиси етишмаслиги аччиқ оғриқ эмасми?”


Канн кинофестивали: ўзбекистонлик киночилар нималар билан...\n11.05.2018 06:20 0 1754\nЎзбекистон ёшлар иттифоқи ташаббуси билан 71-Канн халқаро кинофестивали доирасида ўз павильони билан иштирок этаётган Ўзбекистон делегацияси ишини давом эттиряпти.\nДелегация аъзолари таниқли кинопродюсер, дистрибьютерлар билан музокаралар олиб бориб, уларни Ўзбекистонда кино учун яратилган шароитлар, имкониятлар билан яқиндан таништириб боришяпти.\nШунингдек, фестивалда намойиш этилаётган фильмлар, Канн шаҳрига ташриф буюрган мутахассислар ва иштирокчиларни Тошкентда бўлиб ўтадиган «PROlogue» халқаро кинофестивалига жалб этиш бўйича қизғин иш давом этмоқда.\nЎзбек делегацияси турли мамлакатлар павильонларига ҳам ташриф буюриб, у ерда ташкил этилаётган маърузалар, маҳорат дарслари, учрашувларда ҳам фаол иштирок этиб, тажриба орттириш имкониятига эга бўлишяпти. Ундан ташқари хорижий давлатлар павильонлари мутахассисларидан мамлакат ёшлари томонидан ишлаб чиқарилган тўлиқ ҳамда қисқа метражли фильмлар ҳақида ахборотлар олиниб, улардан «PROlogue» халқаро кинофестивали учун маълумотлар базаси яратилмоқда.\nБир сўз билан айтганда, Ўзбекистон делегацияси жаҳон кинобозорида ўзининг муносиб ўрнини эгаллаш учун илк қадамни ташлай олди.\nКанн кинофестивали Cannes Раъно Шодиева


Йоахим Лев: Чемпионликни сақлаб қолиш осон бўлмайди\n12 июнь, 2018, 17:20\nГермания терма жамоаси Йоахим Лев иккинчи марта жаҳон чемпионлигини қўлга киритиш осон кечмаслигини айтиб ўтди. 58 ёшли мутахассиснинг сўзларига кўра, Франция, Испания, Бразилия ва Аргентина 2014 йилдагига қараганда анча кучли.\n- Сиз жаҳон чемпиони, Конфедерациялар кубоги ва сўнгги 3-4 йил ичида ФИФА рейтингида етакчилик қилар экансиз, бошқа жамоалар штиб кетишга ҳаракат қилишади, - дейди Лев. – Ҳар бир жамоа амалдаги чемпиондан кубокни тортиб олишга ҳаракат қилишади.\nЭслатиб ўтамиз, немислар ЖЧ-2019 гуруҳ босқичида Мексика (17 июн, Москва, "Лужники"), Швеция (23 июн, Сочи) ва Жанубий Корея (27 июн, Қозон) термалари билан куч синашади.


hidoyat.uz – “Мовароуннаҳр” нашриётининг сайти - Тажвид рисоласи\n“Мовароуннаҳр” нашриёти Имом Муҳаммад Шамсиддин Жазарийнинг тажвид илмига бағишлаб ёзган “Жазарий матни” рисоласини ўзбек тилида шарҳ ва изоҳлар билан чоп эттирди. Таржимонлар Обидхон Икромов ва Толибжон Қодиров.\nТажвид илми бобида жуда кўп асарлар ёзиб қолдирилган бўлиб, улар орасида Имом Жазарийнинг ушбу рисоласи диққатга сазовордир. Мусанниф ва у зотнинг мазкур асари бизнинг диёрларда қироат илми ривожига, бу борада ўзига хос мактаб ва анъаналар шаклланишига бевосита ҳисса қўшгани билан ҳам биз учун ғоят ардоқли ва эътиборлидир.\nУ қироат илмига доир бошқа китоблардан бир неча жиҳатлари билан ажралиб туради. Жумладан, унда араб ҳарфлари таснифи ва араб бўлмаган халқлар учун айрим қийин сўзларга алоҳида урғу берилган.\nРисола тажвид илмига оид энг мўътабар манбалардандир. Асрлар давомида толиби илмлар ўртасида шуҳрат қозонган бу асар ҳали-ҳамон ўз қадрини йўқотмаган. Рисоланинг асл номи “Манзума ал-муқаддима фиймо яжибу ала қориъил Қуръани ан яъламаҳ” бўлиб, “Ал-муқаддима ал-Жазариййа”, “Матн ал-Жазариййа” номлари билан машҳурдир. “кашфуз зунун” китоби муаллифи Ҳожи Халифа ва бошқа кўп олимлар айтишича, Имом Жазарийнинг (раҳимаҳуллоҳ) ушбу асарига биринчи бўлиб ўғли имом Абу Бакр Аҳмад ибн Муҳаммад Жазарий (ваф. 859 й.) “Ал-ҳавоший ал-муфҳима ли шарҳ муқаддима” номли шарҳ ёзган. Унга мисрлик машҳур олим шайхул ислом закариё Ансорий (ваф. 926 й.) ҳошия битган.


Бан Ки Мун Эстемированинг ўлдирилишини қоралади\n22 май 2022, Тошкент вақти: 02:28\nБМТ Бош котиби Бан Ки Мун Россияда таниқли инсон ҳуқуқлари фаоли Наталья Эстемированинг ўлдириб кетилишидан жиддий ташвиш билдирди.\nБМТ Бош котиби Россия ҳукуматини пухта ва мустақил тергов ўтказишга ҳамда жиноятга алоқадор шахсларни маҳкамага тортишга чақирди.\nНаталья Эстемирова чоршанба куни Грознийда номаълум шахслар томонидан ўғирлаб кетилди. Шу куннинг ўзида унинг жасади қўшни Ингушетия республикасида топилди.\nЭстемирова ишлаган “Мемориал” инсон ҳуқуқлари ташкилоти раҳбари Олег Орлов ҳуқуқ фаолининг ўлимида Чеченистон президенти Рамзон Қодировни айблади.


Банкомат ўғриларига жазо тайинланди | Futura – ҳаммаси ахборот технологиялари, маркетинг ва стартаплар ҳақида Банкомат ўғриларига жазо тайинланди – Futura – ҳаммаси ахборот технологиялари, маркетинг ва стартаплар ҳақида\nТошкент шаҳрида яшовчи А.Қодиров, З.Азизов ва К.Мирзаев (исм-фамилиялар ўзгартирилган) ўзганинг мол-мулкини яширин равишда талон-торож қилиш мақсадида жиноий тил бириктирди. Улар 2017 йил 31 декабрь куни тонгда Шайхонтоҳур туманидаги “Olive” ресторани олдида “Капиталбанк” АТБ туман филиали томонидан ўрнатилган, нархи 28 миллион 948 минг 340 сўмлик банкоматни ичидаги 848 минг 500 сўм пули билан бирга ўғирлаб, воқеа жойидан яширинган. Пулни эса ўзаро бўлишиб олган.\nШунингдек, ушбу шахслар бу билан чекланиб қолмайди. Улар ўзларига О.Нодиров, Д.Самадов ва Б.Ғуломовларни ҳам шерик қилди. 2018 йил январь ойида тун ярмидан оққанда жиноий тўда Олмазор тумани “Қорасарой” кўчасидаги “Қорасарой” автобус бекатига келади. Ҳудудда ҳеч ким йўқлигидан фойдаланиб, бекатга ўрнатилган нархи 24 миллион сўмлик банкоматни машина юкхонасига ортиб, кўздан ғойиб бўлади. Қонунбузарлар банкомат ичидаги 4 миллион 400 минг сўм пулни ўзаро бўлишиб олади. Жиноят изини яшириш мақсадида банкоматни Чилонзор тумани ҳудудидан оқиб ўтувчи каналга ташлаб юборади.\nСуд мажлисида гувоҳларнинг кўрсатмалари эшитилди. Ҳужжатлар ўрганилиб, тўпланган далиллар яна бир бор кўздан кечирилди. Жиноят исботини топди. Уларга нисбатан қонунда белгиланган тартибда жазо тайинланди.\nОчиқ судда содир этилган жиноятнинг келиб чиқиш сабаблари таҳлил қилинди. Бу каби ҳуқуқбузарликлар содир этилганда зудлик билан ички ишлар органлари ёки бошқа тегишли ташкилотларга хабар бериш лозимлиги тушунтирилди. Жиноятчилик ва ҳуқуқбузарликка қарши курашиш, унинг олдини олишга нафақат ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар, балки кенг жамоатчилик, ҳар бир фуқаро масъул экани таъкидланди.


Рўза ва Қуръон қиёмат куни бандани шафоат қилади. - Mehrob.uz\nМақолалар access_time1-октябрь 2017, 10:30\n«Яратган Роббингнинг исми ила ўқи!» (Алақ сураси, 1-оят) …\nМақолалар access_time13-апрел 2020, 15:34\nЯнгиликлар access_time12-декабр 2017, 12:41\nАзизлар! Танловимизнинг якунловчи босқичи – нашида йўналиши…\naccess_time29-май 2018, 20:57 visibility1576\nИмом Аҳмад Абдуллоҳ ибн Амр розияллоҳу анҳумодан ривоят қиладилар:\n«Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай дедилар: «Рўза ва Қуръон қиёмат куни бандани шафоат қилади. Рўза: «Эй Роббим, мен буни кундузлари таом ва шаҳватлардан тўсган эдим, шафоатимни қабул қил» дейди, Қуръон ҳам «Мен уни кечалари уйқудан тўсган эдим, шафоатимни қабул қил» дейди. Шунда икковининг ҳам шафоати қабул қилинади».\nДарҳақиқат, кечалари бизни Қуръон уйқудан тўсяпти, биродарлар. Биз Қуръон ўқиймиз деб, Қуръон эшитамиз деб уйқудан кечиб, қоронғида масжидга боряпмиз, икки соатлаб тик туриб келяпмиз. Иссиқ демай, совуқ демай, узоқ демай, йўлкира қиммат демай, эртага ишга боришим керак эди демай масжидга боришга бизни нима мажбур қиляпти? Ҳеч нарса мажбур қилаётгани йўқ. Биз ўзимиз боряпмиз, иймонимиз борлиги учун, савобдан умидимиз борлиги учун, гуноҳларимиз кечирилсин деб боряпмиз.\nРўза тутишга, Қуръон ўқишга ёки уни эшитишга қобилият берган, илҳом берган, имкон берган Аллоҳ субҳанаҳу ва таолога чексиз ҳамдлар бўлсин!\nИмом Насаий Ибн Абдуроҳмандан, у киши оталари розияллоҳу анҳудан қуйидаги бир ҳадисни ривоят қиладилар: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам шундай дедилар: «Аллоҳ таоло Рамазон рўзасини фарз қилди, унинг қиёмини сизлар учун суннат қилди. Кимки иймон билан, ишонч билан, савоб умидида рўза тутса, кечалари қоим бўлса, онадан туғилган кунидагидек гуноҳларидан пок ҳолда чиқади».\nҚиёмат кунида сизга шафоат керакми


Виржинияда республикачиларга ўқ узган одамнинг шахси аниқланди\n09 август 2020, Тошкент вақти: 10:51\nВоқеа содир бўлган жой.\nАҚШнинг Виржиния штатида юз берган отишмада яраланган конгрессмен Стив Скализнинг аҳволи ўтказилган жарроҳлик амалиётидан сўнг оғирлашди. Скализ Конгресснинг вакиллар палатасидаги республикачилар лидерларидан бирдир.\nОтишмада Скализдан ташқари Конгресс ходими ва икки нафар қўриқчи ҳам яраланган эди. Уларнинг саломатлиги яхши экани айтилмоқда.\nҲужумчи қўлга олиш пайтида яралангани ортидан ҳалок бўлди. У Иллинойс штатининг Белвилл шаҳрида яшаган 66 ёшли Жеймс Ходгкинсон экани аниқланди.\nУ 14 июнь куни Виржиния штатидаги Александрия шаҳри бейсбол стадионида республикачи конгрессменлар машғулот ўтказаётган пайтда ўқ отар қуролдан ўт очган эди.\nГувоҳларга кўра, Ходгкинсон ўқ узишдан олдин машғулот ўткизаётганлар қайси партия вакиллари эканини сўраган ва уларнинг республикачилар эканини билганидан сўнг ўқ уза бошлаган.


Kutubxona - Nodar Dumbadze. Koʻrnamak (hikoya) / Kiril\nSiz shu sahifadasiz: Nodar Dumbadze. Koʻrnamak (hikoya) / Kiril\nАсар номи Кўрнамак (ҳикоя)\nГудули Бережиани юз ёшга тўлганда унинг шаънига биров икки оғиз илиқ сўз айтмади. Шунга ҳам ота гўри қозихонами — ана, қишлоқ қабристонида салкам юз эллик йил яшаб ўтганлардан қанчаси ётибди! Шундоқ бўлгандан кейин қўни-қўшнилар Гудулини табриклашни унутган бўлса унутгандир-да. У ёғини сўрасангиз, туғилган куни ўзининг ҳам эсига келгани йўқ.\n...Ўша куни Гудулини саҳари мардонда «Лонгиноз» лакабли хўрози уйғотди. Қариянинг кўзи энг аввал қўшнининг итига тушди:\n— Ҳа-а, падари қусур, яна тухум ўғирлагани келдингми? Йўқол, ўралашма бу ерда, очофат!\nКейин қўноқдан тушган хўрозига ўдағайлади:\n— Каллаи саҳарлаб мени уйғотгунча анови ҳарамингга қарасанг бўлмайдими, латтамахсум! Сенинг додингни Ардалион Брокишвилининг хўрози берсин-да!\nГудули хўрозга танбеҳ бериб бўлгач, айвондан тушиб, ошхонага кирди. Ўчоқ олдида чўккалаб, кул босган кўмирни бери тортди-да, устига шох-шабба ташлаб пуфлай бошлади. Қуруқ шохчаларга ўт илашганидан кейин қумғон қўйди. Сув илигач, сут соғиладиган хурмачага қуйиб, молхона томон юрди. Охур ёнида ётган :игир эгасини кўриб бир «мў»лаб қўйди.\n— Ҳозир, ҳозир! — деди Гудули сигирнинг сағзисини силаб. Сигир кавшдан тўхтаб, ўрнидан турди. Гудули ўнг қўлини билагигача шимариб, уч эёқли пастак курсичани сигирнинг ёнбошига яқин турди-да, ўтириб, қуруқшаб қолган елинга қўл чўзди. Хурмачага ипдай нозик сут толаси тизиллаб туша бошлади. Сут кўп чиқмади.\n— Тамом бўпсан, шўрлик жонивор! — деди Гудули.\n— Нима қилай, отахон, мен ҳам қаридим-да, — дея ўзини оқлаган бўлди сигир.\nГудули молхона эшигини ланг очиб, сигирни жўхориси ўриб олинган далага ҳайдади.\n— Бор, қорнингни тўйғиз! Сен сигир эмас, тўқол эчкидан баттар махлуқ экансан. Илоё, бўриларга ем бўлгин... Бор, борақол!\nСигир судралганча чиқиб кетди...\nГудули сут соғилган хурмачани тиззасига кўйганча ёғоч кулбасининг пиллапоясида ўтирар, икки тоғ орасидан кўкка талпинаётган қуёш гардишига нигоҳини қадаган, ҳеч нарса ҳақида ўйламас эди.\nГудули овоздан чўчиб кетди. Нок дарахти тагида бошини қашлаб Уча Мелимонадзе турарди.\n— Гудули эмас, Гудули бобо! Неччи марта айтишим керак, мишиқи!\n— Ҳа, баракалла.\n— Ойим айтдилар, менга мураббо бераркансиз. Гудули жилмайди:\n— Балки сут ичарсан?\n— Йўқ, мураббо ейман.\n— Бўпти, олдин сут ичасан, кейин мураббо бераман.\n— Қани, кўрсатинг-чи... Гудули хурмачани узатди.\n— Ойим, хом сут ичма, деганлар. Касал бўпқолармишман. Ичмайман.\n— Э-э, ойинг нимани биларди! Хотинларнинг ақли тўғрисидаги мақолни эшитмаганмисан? Майли, эшитмай қўяқол. Иҳм, хом сут эмиш! Мана, мен туғилганимдан бери хом сут ичаман, тирик юрибман-ку?! Касал бўпқолармиш!\n— Бўпти, ичсам ичақолай...\nУча нафасини ичига тортди, шу заҳоти...\nСут боланинг қорнини қулт-қултлаб тўлдира бошлади.\nГудули кулгидан ўзини аранг тийиб турарди. Ниҳоят, Уча хумчани оғзидан олди, лабларини енгига артиб, уни Гудулига узатаркан, аста минғирлади:\n— Озгина ёрдамлашворинг...\nГудули индамай хумчани боланинг қўлидан олди.\n— Менга қара, Уча, бугун мактабга бормайсанми?\n— Бугун якшанба-ку!\n— Шанба бугун! — деди Гудули бамайлихотир.\n— Нега шанба бўларкан? Якшанба! — деб такрорлади бола.\n— Наҳотки... Ё алҳазар! Қариб, миям ҳам суюлиб қопти шекилли... — дея Гудули тиззасига шапати урди.\n— Сизга нима фарқи бор, Гудули бобо? Мактабга бормасангиз, ишга бормасангиз...\n— Шошма! Число неччи?\n— Число — 28, кун — якшанба, ой — ноябр, йил — 1970! — деди Уча сўзларни чертиб-чертиб.\n— Ё тавбангдан кетай! — дея сапчиб ўрнидан турди Гудули. Анграйиб қолган болага эътибор ҳам бермай хонага кирди, каравоти тепасига илиб қўйилган йиртма тақвимга кўзини қадаганча узоқ туриб қолди, кейин устки варағини шартта узиб олиб, ҳалиги жойига қайтди.\n— Нима бўлди сизга, Гудули бобо? — Уча қариянинг ёнига чўкиб, бошдан-оёқ унга ҳайратомуз нигоҳ ташлаб чиқди. Гудули боланинг саволига парво қилмай чўнтагидан кўзойнагини олди-да, тақвимдаги ёзувни ҳижжалаб ўқий бошлади:\n28 ноябр Якшанба\nҚуёш чиқиши - 8.06\nҚуёш ботиши - 17.32\nКуннинг узунлиги - 9.26\nЯнги ой чиқадиган кун — 24 ноябр\nОй чиқиши - 10.55\nОй ботиши - 20.31\nКейин варақ орқасидаги матнни ҳам синчиклаб ўқиб чиқди:\nБир кунда одам қарийб 20 минг марта қадам босади, бир йилда — қарийб 7 миллион, 70 йилда — қарийб 500 миллион, бу — тахминан Ердан Ойгача бўлган масофани ташкил этади.\nГудули осмонга қараб, қуёшни кўрди, кейин нигоҳи ғарб томон силжиб сўнаётган ойга қадалди. Қизиқ, бир вақтнинг ўзида кўкда ҳам ой, ҳам қуёш бор эди. Гудулига ўша лаҳзада негадир ой жуда ҳам олисда тургандай туюлди.\nЯна ўқишда давом этди:\nЕр билан Ой орасидаги масофа 384 минг километр — экватор узунлигидан 9 марта ортиқ. Демак, инсон 70 йил мобайнида ер куррасини экватор бўйлаб 9 марта айланиб чиқиши мумкин экан.\nГудулининг боши айланиб кетди...\n— 70 йилда — 9 марта... Юз йилда-чи? Ўн, ўн бир, ўн икки марта... У хиёл титраб турган қоқсуяк тиззаларига назар ташлади. Ва бирдан, худди экваторни ҳозиргина ўн икки марта айланиб чиққан одамдай, вужудида қонни аёвсиз симираётган даҳшатли бир ҳорғинлик сезди.\nКейин оёқларига қараб сўзини давом эттирди:\n— Эшитяпсизларми? Агар биз шу юз йил мобайнида қишлоғимиздан чиқиб, Озургети орқали Батумига, Москвага, кейин Германияга, у ёқдан Америкага, сўнг Япония орқали яна Озургети ва уйимизга қайтиб келсак, она сайёрамизни ўн икки марта айланиб чиққан бўларканмиз... А? Зўр-а?\nГудули тиззаларини бир сийпалаб қўйди.\n— Лекин бундай бўлмади... Ер шарини айланиб чиқолмадик... Аммо, Худо шоҳид, бирор дақиқа тиним билганимиз йўқ... — Қария синиқ жилмайди. — Буни қандоқ тушуниш керак? Бир жойда депсинаверган эканмиз-да? Йўқ, унақа эмас. Биз кўп йўл босдик! Нолимайман! Юз йил давомида мени ҳормай-толмай қишлоқ оралаб, уйма-уй, ҳовлима-ҳовли кўтариб юрганингиз учун сиздан мингдан-минг розиман! Раҳмат, кўпдан-кўп раҳмат! — Гудули яна тиззаларини силади.\n1970 йил 28 ноябр куни эрталабки соат саккизда Гудули Бережианининг туғилганига юз йил тўлди. Қария шуни эслаши билан юраги тузоққа илинган беданадай типирчилашга тушди. Гудули қўрқиб кетди. Илгари, ёшлигида — отиш ёки пойга мусобақалари бошланадиган пайтда шунақа бўларди. Тағин, кураш бўйича мусобақа олдидан ҳам юраги дукурлагани рост. Унинг доимий рақиблари Керкадзе деган ака-ука эгизаклар эди, доимий томошабин эса уларнинг синглиси — Талико. Ўшанда бақувват юраги қинидан чиқиб кетаёзган. Лекин қўрқмаган. Энди бўлса... Гудули юрагини чангаллаганча тош қотди. Бир лаҳзада бутун ёшлиги кино тасмасидай шиғиллаб кўз ўнгидан ўтди. Салдан сўнг ҳаммаси жойига тушди. Юрак тинчиб, бир маромдаги одатий ва беминнат вазифасини бажаришга киришди. Гудули чуқур нафас олди, шунда ўпкаси мусаффо ҳавога лиммо-лим тўлганини ҳис этди. Енги билан пешонасига тизилган терни артиб, хушнуд жилмайди:\n— Қуллуқ, юрагим, миннатдорман! — деди у ва чап кўксини беозор сийпалаб қўйди.\nГудули ҳовлига тушди, ёлғизоёқ йўлдан азамат нокнинг соясига бориб ўтирди. Уча ҳам унинг изидан қолмасди.\n— Жони оғримайдими? — деб сўради бола дарахтга санчиб қўйилган болтани силтаб тортаркан.\n«Бошланди, — деди ичида Гудули, — энди саволи урчийверади!..»\n— Қизиқсан-а. Дарахтлар ҳам оғриқни сезадиган бўлса, одамзот у дунё-бу дунё гуноҳдан фориғ бўлолмайди-ку!\nГудули навбатдаги саволни кутди, аммо Учадан садо чиқмасди. У болтанинг дамига аста бармоғини тегизиб, тўнғиллаб қўйди:\n— Оғрийди, қаттиқ оғрийди!\nГудули болани чақириб ёнига ўтқазди, унинг малларанг-қизғиш бошига кафтини қўйиб, секин гап қотди:\n— Уча, бугун Гудули бобонг юз ёшга тўлди...\nУча қарияга ишонқирамай бир назар ташладию хаҳолаб кулиб юборди.\n— Нега куласан, тентак?\n— Ўтган йили, ундан олдинги йили ҳам юзга кирмаганмидингиз?\n— Вой ғалча-эй! Қанаққиб ўтган йили юзга киришим мумкин?\n— Неччига киргансиз?\n— Тавба! Ўтган йили тўқсон тўққиз, ундан олдинги йил — тўқсон саккиз! Мана, бу йил — юз ёш-да!\n— Йўғ-э! Доим бир хилсиз.\n— Ғирт чулчут экансан!\n— Ойим айтадиларки, сизнинг ёшингизга ёш ҳам қўшилмасмиш, камаймасмиш ҳам... Бу чоли тушмагур вақтни тўхтатиб қўйган, дейдилар.\nГудули жилмайиб турган Учанинг кўзига қараб, бу нигоҳда ўзининг «борса келмас»га кетган болалигини кўргандай бўлди. Юзини четга буриб, секин сўради:\n— Азроил бундан қочиб юради, демадими ойинг?\n— Вақтни тўхтатиб қўйибманми? Шундоқ дедими?\n— Эҳ, бўталоғим, вақтни тўхтатишга мингта ҳўкизнинг ҳам кучи етмайди.\n— Кимнинг кучи етади?\n— Ҳеч кимнинг фурсати келганда вақтнинг ўзи тўхтайди. Уча чалқанча тушиб ётиб олди.\n— Қаранг, осмонда ҳам қуёш, ҳам ой бор-а! — дея хитоб қилди у бир маҳал.\n— Кўрдим, ўғлим, кўрдим.\n— Қизиқ, қуёш билан ой бир вақтда чиқадими?\n«Тинкамни куритади бу такасалтанг!» дея кўнглидан кечирди Гудули.\n— Нега индамайсиз? Шунақаси ҳам бўладими?\n— Бўлади. Осмон — Худонинг кўзи. Унга кун ҳам, тун ҳам сиғаверади! — деб тушунтирди қария.\n— Худонинг кўзи борми?\n— Оббо! Мунча эзмаланасан! — Гудулининг жаҳли чиқиб кетди.\n— Мана, сенинг кўзинг борми?\n— Қани, юм-чи! Бўлақол. Нимани кўряпсан?\n— Ҳеч нарсани. Қоп-қоронғи.\n— Энди оч! Нимани кўряпсан?\n— Ҳаммаёқ ёп-ёруғ.\n— Ҳа, баракалла. Худонинг кўзи ҳам шунақа. Бир вақтнинг ўзида бараварига кунни ҳам, тунни ҳам кўраверади.\n— Худо Худо-да! — Уча туриб ўтирди. — Худо билан мен бараварми?\n— Албатта, ўғлим, бараварсан-да! Бутун олам сеники! — дея Гудули болани бағрига маҳкам босди. Уча яна бир нимани сўрамоқчи бўлиб оғиз жуфтлаган эди, уни гапиртирмади: — Бўлди, бас қил! Бошим оғриб кетди.\nУча чолнинг бағридан чикди.\n— Яна битта савол! Охиргиси!\n— Қани, айт-чи!\n— Эрталаб ойим, даданг аблаҳ, разил одам, сенлар учун у ўлган ҳисоби, дедилар... Шу ростми?\nГудули гарангсиб қолди.\n— Рост, ўғлим... — деди ўйчанлик билан. Кейин хато қилганини пайқади. — Лекин сен унақа дейишинг тўғри эмас! Нима бўлганда ҳам — отанг!\n— Нега бўлмаса рост дедингиз?\n— Ахир, шундай ўғилдан юз ўгирган одамни яна нима дейиш мумкин?! Уча индамай ўрнидан туриб, дарвоза томон юра бошлади. "Чакки қилдим шу гапларни гапириб! — дея ўкинди ичида қария.\n— Фарзандга ота фариштадай кўринади... Унинг разиллигини бу норасида қаёқдан билсин?!"\n— Уча! — деб қичқирди Гудули. Бола орқасига қарамай кетаверди.\n— Уча, қайт, ўғлим! Уча тўхтади.\n— Менга қара, чироғим. Отанг ёмон одам эмас. Мана биз аблаҳмиз, бошқалар аблаҳ! Нима, ҳазилни ҳам тушунмайсанми?\nУча унга ишонқирамай ер остидан қараб қўйди.\n— Бу ёққа кел, ўғлим! — дея қўл силкиб, болани ёнига чорлади Гудули.\nВа бирдан серрайганча қотиб қолди... Аввалига, менга шундай туюляпти, деб ўйлади. Аммо... икки сони орасида маккор, шармсиз бир ҳарорат пайдо бўлганини аниқ-равшан ҳис этганидан сўнг... интиҳонинг ибтидоси бошланганига ақли етди.\n— Ё Тангрим, шарманда қилма! — дея ингради қария. Аммо Тангрининг қулоғи том битган эди. Олдини шилта қилиб бўлган қайноқ пешоби энди тиззаларидан пастга қараб ўрмалаётган эди.\n— Уча, ёрдамлаш! — деди Гудули иҳраб. Бола у томон чопди-ю, етиб келолмади. Қария тиз чўкиб, ҳўнграб юборди.\nОрадан бир соатча ўтгач, Гудули сал ўзига келди.\n— Энди уйингга бор, ўғлим.\n— Йўқ, кераги йўқ. Боравер.\n— Йўқ, дедим-ку!\n— Нега йиғладингиз бўлмаса?\n— Шунчаки ҳазиллашдим, алдадим сени. Қани, бир синаб кўрай-чи, Уча Гудули бобосини яхши кўрармикин-йўқми, дедим-да.\n— Бугун кун бўйи мени алдамоқчимисиз?\n— Йў-ўқ. Эсим кирди-чиқди бўпқолган-да, қаричилик... Бор, ўғлим, энди мени холи қўй... Бир оз дам олай...\nУча кета бошлади. Дарвозага етганда орқасига ўгирилди.\n— Бораверсанг-чи, қайсар! Уча чиқиб кетди.\nГудули дарахтга суянганча бўшлиққа лоқайд назар соларди. Миясида ҳеч қандай ўй йўқ — фақат ҳадсиз-ҳудудсиз бўшлиқ... Бутун борлиқ сукутда. Қишлоқ ҳам, ер ҳам, осмон ҳам сукунат уммонига ғарқ бўлган. У шундоққина оёқлари остига пишиб ўтиб кетган ноклар тўкилиб, ёрилаётганини кўриб турарди-ю, лекин пақиллаган товушларни эшитмасди. Узун тарновда чопқиллаётган булоқ суви нақд рўпарасида, аммо унинг жилдираши қулоғига кирмасди. Ана, шабада жўхорининг қовжираган баргларини олдига солиб қувиб юрибди, лекин уларнинг шитир-шитирларини қани эшитса! Кўриб турибди: даладан тўйиб қайтган сигири дарвоза олдида «мў«лаяпти, хўрози Лонгиноз четан деворга чиқволиб қанот қоқяпти, "қу-қу"лаяпти, аммо Гудули сигирнинг »мў»лашини ҳам, хўрознинг қичқириғини ҳам эшитмас эди. Ҳаммаёқ жимжит. Тиқ этган садо йўқ. Фақат интиқлик, сўнгсиз, юракни эзадиган мубҳам бир интиқлик. Нокка суяниб тошқотган Гудулининг ўзи ҳам шу тобда болта кўтарган одамни интизорлик билан кутаётган ва қурт-қумурсқалар дастидан танаси илма-тешик бўлиб кетган кўҳна дарахтга ўхшарди. Ҳолингга вой, Гудули Бережиани, шўринг қурсин!\n...Тушкунлик исканжасида қолган Гудули шу алфозда яна анча вақт ўтирди. Кейин аста-секин ўзига кела бошлади. Қалбида умид учқунлари йилтиллади. Юраги яна ишга тушиб, томирларида қон югурди. Гудули олдин юрак уришини, кейин сигирнинг «мў»лаши, сувнинг жилдирашини, сўнг эса хўрози Лонгинознинг қа-қағлаганини эшитди. Гудули ҳаётга қайтди.\n— Худога шукр!.. — деб пичирлади у ва битта-битта босиб уйига қараб юрди. — Ўзингни тут, Гудули! Ҳеч нарса бўлгани йўқ... Ҳали ҳеч нарса бўлгани йўқ... Тасодиф бу... Ростдан ҳам ҳеч нарса бўлмагандир? Менга шундай туюлгандир, холос?..\nГудули қуёшга қаради — офтоб хийла ғарбга силжиган эди. Кейин аста зинапояга оёқ қўйди. Биринчи зина... Иккинчи... Учинчи...\nБешинчи... Шунда бирдан дунё яна ағдар-тўнтар бўлиб кетди. Яна оламни сукунат босди. Гудули яна боягидай маккор ва шармсиз ҳароратни туйди. «Чоли тушмагур вақтни тўхтатиб қўйган...» Бу гапни ким айтганини эслашга улгуролмади — гуппа зинапояга ағдарилди.\n— Салом, муҳтарам Гудули! Гудули кўзларини очди.\n— А? Нима дейсан, Ксения? — деб сўради чол афтини буриштириб. Шу тобда бировга кўринишни сира ҳам хоҳламасди.\n— Уча ҳовлиқиб келиб, Гудули бобомнинг мазаси қочиб қолди, деди. Шунга...\n— Ҳечқиси йўқ, азизим! Юрак эркалик қилиб туради-да... Мана, ўтиб кетди...\n— БалКи бирор ёрдам керакдир, муҳтарам Гудули? Ё дўхтир чақирайми?\n— Йўқ, йўқ, Ксения! Шарт эмас!\n«Бошланади энди — дўхтир, касалхона, минг хил порошогу таблетка, жиққа-жиққа укол... Э, Парвардигор!..»\n— Валерянка берайми?\n— Йўқ, йўқ.\n«Кимга кераги бор бунақа ҳаётнинг? Валерянка эмиш!»\n— Керак эмас валидол!\n— Нима қилай бўлмаса, муҳтарам Гудули? — деди аёл тоқатсизланиб.\n— Ҳеч нарса керак эмас менга, азизим! Бор, уйингга бор.\n«Бу ҳали ҳолва... Ҳадемай узун-қисқа бўлиб бошқа қўшнилар кириб келади... Яна шу савол-жавоб... югур-югур... Э, Худо!»\n— Ярамас Уча ўлим тўғрисида бир нималар деб валақлагандир-да... Ҳойнаҳой, ойим айтди, деган... Шошмай турсин, кўради кўрадиганини!\n— Қўйсанг-чи, Ксения, қўйсанг-чи!\n«Намунча чакаги очилди... Илгари оғзига талқон солиб юрар эди шекилли...»\n— Кимдан чиқди ўзи бунақа гап? Илойим чипқон чиқсин унақа тилга!\n«Нега ўзини қарғаяпти? Уча ёлғон гапирмайди-ку!»\n— Э, бўлдида энди! Уйингга борсанг-чи!\n— Бугун туғилган кунингиз экан, муҳтарам Гудули! Яна юзга киринг!\n— Раҳмат, раҳмат, Ксения!\n— Наҳотки, шаҳардаги жигарларингиз келмаса? Юз ёш-а! Ҳазил гапми?!\n— Келишади, албатта келишади!\n«Бир ой ўтар, икки, уч ой ўтар... Кейин ҳамманинг жонига тегаман... Касал боқиш кимга ёқади...»\n— Бу дунёда фарзандлари билан мақтанишга ҳадди сиғадиган одам бор бўлса, ўша — сизсиз, муҳтарам Гудули! Бири Ботумида, бири Потида, яна бирови Кутаисида, тўнғичингиз Тбилисида. Тўртови ҳам олим, обрў-эътиборли... Дарвоқе, неваралар нечта, муҳтарам Гудули?\n— Авлодимиз ҳаммаси бўлиб йигирма уч киши, лекин бундан нима наф? Ёнимда ҳеч ким йўқ.\n— Унақа деманг, муҳтарам Гудули! Бахтли одамсиз.\n— Ҳа, албатта...\n«Қачон гапи тугайди бу вайсақининг?»\n— Ҳозир бориб болани олдингизга чиқарвораман.\n— Ташвишланма, Ксения. Бир оз чўзилсам, ўзимга кепқоламан.\n— Зарур бўлиб қолсам — тортинманг, ўз қизингиздай чақираверинг.\n— Тузалиб кетинг, муҳтарам Гудули!\n— Омон бўл, Ксения!\nАёл кетди. Гудули уни маъюс нигоҳ билан кузатиб қолди. Ана, кетяпти — ёш, дуркун... Гудули бўлса зинапояда ялпайиб, куз офтобининг заиф тафтида иштонини қуритиб ўтирибди. Э, Худо! Қодир Эгам! Нега мени бунчалик шарманда қилдинг?!\n...Инсоннинг табиати ғалати! Ёш ва соғлом одамни кўрганида ўзининг қари ва хасталигидан ўкинади. Лекин бошқа биров ундан ҳам қарироқ ва дардмандроқ эканини ўйлаб, хотиржам бўлади, кўнглида умид ёлқинланади. Мана, бугун ҳам Учани бағрига босиб турганида «Э, Парвардигор, шу боланинг ёшлигини менга бергину эвазига хоҳлаган нарсангни олавер!« деган ўй Гудулининг кўнглидан неча бор ўтди экан? Ҳозир эса, узоқлашиб бораётган Ксенияга қараб туриб »Ё Раббим, менга шу аёлнинг ёшини бергину ўрнига нимани истасанг олавер!» деган гап ўтди кўнглидан.\nВа шу заҳоти ўзидан жирканиб кетди. Худо унга юз йил умр ато этганига шукр қилмаганидан қаттиқ хижолат бўлди.\nҚуёш ботгунга қадар эрталабки уятли ҳолат яна уч марта такрорланди... Шундан кейин Гудули Бережиани, ер кўксини юз йил тепкилаган мўйсафид ғарб томонга қараб чўккалади ва бошини эгиб, офтобга таъзим қилди:\n— Алвидо, қуёш, беадад миннатдорлигимни қабул эт!\n— Эй инсон, не сабабдан менга миннатдорлик изҳор қиляпсан? — дея ажабланди офтоб.\n— Меҳрибонлигинг учун, мана юз йилки, ҳар тун адоғида мени тонг қувончидан баҳраманд этганинг учун!\n— Арзимайди, табаррук инсон! — деди қуёш ва кўздан ғойиб бўлди.\n— Раҳмат сенга, олам чароғи!\nГудули дарвоза олдида «мў»лаб турган сигирни ҳовлига киритди. Сигир одатдагидай тўппа-тўғри молхонага бориб, соғилишини кутди. Гудули унинг сағрисини узоқ силади-ю, лекин соғмади...\n— Бугун дамингни ол, жонвор, бемалол кавш қайтариб ётавер. Иккиламчи, ташаккуримни ҳам қабул эт!\n— Нима учун ташаккур айтяпсиз? — дея ҳайрон бўлди сигир.\n— Лоақал ҳар куни эрталаб оғзим сутга тегиб тургани учун!\n— Ош бўлсин! — деди сигир ва охур ёнига чўкди.\n— Раҳмат сенга, говмишим!\nГудули орқа ҳовлига ўтди, ухлаш учун қўноққа тизилган товуқла-рига назар солди, товуқхона эшигини ёпиб чиқиб кетишдан олдин Лонгинознинг қип-қизил тожини меҳр билан сийпалади.\n— Эртага мени хоҳлаган пайтингда уйғотавер. Энди хайрлашамиз, мингдан-минг раҳмат сенга!\n— Ие, нега раҳмат дейсиз? — дея таажжубланди хўроз.\n— Ҳар куни эрталаб, канда қилмай мени уйғотиб турганинг учун!\n— Арзимайди! — деди хўроз ва уйқуга кетди.\n— Ташаккур, Лонгиноз!..\nГудули исчироқни хум ёнига қўйди, кейин хум оғзига босилган лойни авайлаб кўчирди-да, чўккалаб қопқоқни очди. Ўттиз пудли хумда узоқ вақт димиқиб ётган тоза мусаллас вишиллаб атрофга ўткир ҳид таратди. Гудули одамни элитувчи мана шу ҳид омухта бўлган ҳаводан тўйиб-тўйиб нафас олди. Сўнг шошмасдан қовоқ чўмични ёнбошлатиб хумга ботирди. Қулқ, қулқ, қулқ — чўмич шаробга тўлиб бораркан, қария таниш ва қадрдон бу товушга энтикканча қулоқ солиб турди. Кейин чўмични олиб, унга аста лабини теккизди:\n— Офарин сенга, эй бодаи ноб! Офарин сенга, бебаҳо токнинг сеҳрли шарбати! Миннатдорлигимни қабул эт!\n— Нега унақа деяпсиз? — Хумдан чиққан овоз акс садодай эшитилди.\n— Шунинг учунки, сен юз йил мобайнида яхши кунларимда ҳам, ёмон кунларимда ҳам менга содиқ ҳабибу ҳамнафас бўлдинг!\n— Кайфингиз тарқамасин! — деди хум уҳ тортиб.\n— Ташаккур сенга!..\nГудули пастаккина стол ёнида ўтирибди. Қўлида мусаллас тўла пиёла. Айвон устунига илиб қўйилган исчироқнинг хира шуъласи қариянинг бошига тушиб турибди. Икки юзидан оқаётган кўзёшлари соқолини ювиб, столдаги зоғора нон билан пишлоқ устига томчила-япти — Гудули Бережиани йиғларди...\nБир соат бурун Гудули ҳовлини айланиб чиқди. Омочни ушлаб кўрди — ейилиб кетибди. Болтани қўлига олди — ўтмаслашган. Ўроққа кўзи тушди — ўришга ярамайди. Белкуракка қаради — чириб, учи қайрилиб ётибди. Ҳатто олдида, столда турган пичоқ ҳам пиёзнинг пўстидай бўпқопти... Темирки вақт зуғумига чидамабди, инсон қанча чидаши мумкин?!\nМана шу илоҳий шаробни ўртага қўйиб қасам ичишга ҳам тайёр — Гудули умрига ачинмайди. Гудули билади — у касал эмас. Шунчаки чарчаган, ейилиб тамом бўлган — вассалом! Анови омоч, болта, белкурак ва пичоқ каби яроқсиз ҳолга келган.\nҲамма нарса — ер ва осмон, уй ва ҳовли, сигиру товуқлар билан хайрлашиб бўлди. Аммо тенгдоши нок дарахти билан узоқ, жуда узоқ видолашди.\n— Алвидо! — деди у нок танасини қучоқлаб. — Орамизда энг бардошли мавжудот сен экансан! Илдизларинг бақувват, елкаларинг осмонни тутиб турибди... Сулоламнинг уч авлодини соянгдан баҳра-манд этдинг, яна қанчасига хизмат қилишингни Худонинг ўзи била-ди! Мана, салкам бир асрдирки, ҳар йили бехато ҳосил берасан, ҳамон дуркун, тетик ва бардамсан. Сен ҳовлимнинг юпанчи ва кўркисан, қишлоғимнинг жамики қушларига бағри кенг ошёнсан. Раҳмат сенга, қадрдоним!\n— Қуллуқ! — деб қўяқолди дарахт. У ўзининг иззатини биларди. "Шон-шараф сенга, табиат, — дея кўнглидан кечирди Гудули, —\nдонолигингга балли! Сендан кейин мана шу дарахт, ер, осмон ва қуёш барқарор бўлишини ҳис этиш — қандай бахт!.."\nСўнгги миннатдорлигини Гудули ўз юрагига, кўзи, қулоқлари ва ақл-идрокига изҳор этди,\n— Нима учун? — деб сўради юрак таажжубланиб.\n— Нима учун бўларди? — деди Гудули. — Юз йил давомида менга бирор марта ҳам.хиёнат қилмадинг. Кўзим, қулоқларим, қўл ва ақл-идроким ҳам шунча йил беминнат хизмат қилди. Бу камми?\n— Арзимайди, Гудули, арзимайди! Энди дам олай... Жуда толиқ-қанман, Гудули!\n— Раҳмат сенга, юрагим!..\n«Хў-ўш, энди она-бола билан хайрлашиш қолди. Ҳа-а қургур-эй, исмлари нима эди-я?.. Бу ёғи яқин қолганда хотирамдан жудо қилма, Парвардигор! Онаси-ку майли, боланинг исми нима эди? Қодир Эгам, хижолатга қўйма, боланинг исмини эслат!»\nАммо Худодан садо чиқмади. Гудули на онанинг, на боланинг ис-мини хотирлай олди.\nШундан кейин айвон панжараси ёнига бориб, қичқирди:\n— Ҳо-ой, қўшни!\n— Қулоғим сизда, муҳтарам Гудули!\n— Ксенияман, ким бўларди! Танимадингизми? «Ксения... Ксения... Хайрият-э... Ксения...»\n«Уча! Ҳа, ҳа, Уча эди исми...»\n— Ксения, ҳозир уйимда бир воқеа бўлади... Қисқаси, шундоқ қилгинки, бола ўксиб қолмасин...\n— Нималар деяпсиз, муҳтарам Гудули?\n— Илтимос, қўшнилар йиғилмагунча болани олдимга қўйма...\n— У нима деганингиз, муҳтарам Гудули? Ҳазиллашяпсизми?\n— Хайр энди, Ксения! Худо шоҳид, ҳаммангизни яхши кўрардим, миннатдорман сизлардан! Раҳмат!\n— Гудули, отахон, нима бўлди сизга?! Гудули хонага кириб, эшикни беркитди.\nБирдан қарсиллаб ўқ узилди. Шунақа қаттиқ пақилладики, атрофдаги уйларнинг деразалари зириллаб кетди...\nГудули Бережианини дафн этишга бутун қишлоқ аҳли келди. Издиҳом орасида қариндош-уруғлар ҳам анча-мунча эди-ю, аммо уларнинг қайғураётгани кўпам сезилмасди. Бунинг устига, тўнғич ўғил Димитрий тобут тепасида эмас, ҳовлидаги нок тагида хўмрайиб турар, шу ерда қаққайиб, келганларнинг таъзиясини қабул қиларди.\nДимитрийнинг ёнига мен ҳам бордим.\n— Бандалик. Худо сабр берсин.\n— Э, қўйинг-э, Нодар Владимирович! — деди у зарда билан. — Бандалик, дейсиз-а! Чоли тушмагур юзимизни ерга қаратди! Одамларнинг кўзига қандай қараймиз энди?\n— Начора, кўргилик. Кутилмаган иш бўлди-да...\n— Секин айтасизми! Қип-қизил шармандалик! Ўртоқларимга нима дейман? Нима деб тушунтираман? Тбилисида биз билан бирга туринг, десам, кўнмади. Ойингнинг қабрини ташлаб кетмайман, деди. Қаёқдаги сигир, товуқларни рўкач қиладими-эй! Худо сақласин! Тиррақи бир сигир билан олапес хўрозни деб умрини ўтказдида шу ерда! Уй ҳам тўкилай деб турибди қаранг. Учасиз яшаёлмас эмишлар! Тавба! Ўз отанг шунақа деб турса-я!..\n— Уча? Ким у?\n— Қаёқдан биламан. Қўшнининг боласи эмиш. Отаси ташлаб кетган. Бу ёкда тайёр ҳомий бор-да! Ўша мишиқига ота ўрнида эканлар. Э, бунақа тирик етимлар Грузияда сон мингта!\nНима дейишга ҳам ҳайрон бўпқолдим. Кетмоқчи эдим-у, Димитрий ҳали гапини тугатмаган эди:\n— Ҳеч нарсадан зориққани йўқ. Хотиним Париждан иссиқ кўйлак-иштон келтириб берди. Э, қай бирини гапирай! Дафн маросимини кўрдингизми? Қишлоқ қишлоқ бўлиб бунақа маросимни кўрганмикан? Кўрмайди икки дунёда ҳам! Отам қайсар эди, қайсарлигича кетди!..\n— Сизга нима деб тасалли беришни ҳам билмайман...\n— Тасаллининг кераги йўқ. Миннатдорман сиздан!\n— Омон бўлинг...\n— Қаёққа? Хафа бўламан-а. Илтимос, анови столга, соябон тагида ўтирганларнинг ёнига ўтинг. Ҳў Митуша, меҳмонга қара!\nТаъзияхонага радиокарнайлар ўрнатилган, уларнинг товуши Мотсартнинг мотам куйидан ҳам баландроқ янграётгани сабабли Димитрий овозини кўтариб гапираётган эди.\nКайфи ошиб қолган Митушага бир амаллаб чап бердиму ҳовлини тарк этдим. Дарвозага етганимда ерда ўтирган етти ёшлар чамасида-ги малласоч болага кўзим тушди. У тиззасига бош қўйганча юм-юм йиғларди.\n— Исминг нима, болакай? — деб сўрадим энгашиб.\n— Уча Мелимонадзе! — деди у менга ер остидан қараб, кейин бирдан ҳўнграб юборди.\n— Бошинг тошдан бўлсин, ўғлим! — дедиму томоғимга бир нарса қадалиб, ҳовлидан тез чиқиб кетдим.\nКейин беихтиёр орқага бир ўгирилдим. Бу пайтда кўрнамак ўғил иккала қўлини силкитиб нутқ сўзламоқда эди. Таъзияхонага ўрнатилган радиокарнайлар ғовури Мотсартнинг мотам куйидан ҳам баландроқ бўлгани боис унинг сўзларини эшитмадим.\n"http://www.kutubxona.com/wiki/index.php?title=Nodar_Dumbadze._Koʻrnamak_(hikoya)_/_Kiril&oldid=4222" dan olindi


ЎЗБЕКИСТОН ИХТИРОЧИ АЁЛЛАРИ ХАЛҚАРО КЎРГАЗМАДА ЮҚОРИ ЎРИНЛАРГА МУНОСИБ КЎРИЛДИ - Ўзбекистон овози газетаси\nУнда 30 дан зиёд давлатдан 518 нафар ихтирочи хотин-қиз техника, технология, медицина, озиқ-овқат, енгил саноат, кимё ва саноатнинг турли йўналишлари бўйича ўз ихтиролари ҳамда инновацион ишланмалари билан қатнашишди.\nЎзбекистон Хотин-қизлар қўмитаси томонидан илк маротаба мамлакатимизнинг олима аёллари ушбу халқаро кўргазмада иштирок этиш учун юборилди. Уч нафар олима аёлларимизнинг ихтиролари халқаро экспертлар томонидан ўрганилиб, юқори баҳоланди.\nЖумладан, профессор Карима Норқулованинг «Болғачали тегирмон» номли фойдали модели озиқ-овқат саноати йўналиши бўйича «Grand Prize», «Қуритиш қурилмаси» ихтироси олтин, «Тугунакларни қуритиш усули» ихтироси эса кумуш медали билан тақдирланди.\nШунингдек, доктор (PhD) Малоҳат Илҳомованинг «Болалар пойабзали учун профилактик ич патак» номли фойдали модели, «Электр ўтказувчан пойабзал» ихтиросига кумуш ҳамда «Қиз болалар учун туфли» саноат намунаси учун бронза медали тақдим этилди. Профессор Парахат Матяқубова эса «Сочилувчан моддаларнинг иссиқлик-нам ўлчагичи» ихтироси учун кумуш медални қўлга киритди.\nКўргазма доирасида Халқаро форум, Интеллектуал мулк соҳасидаги лидер аёлларнинг Академиясида ўқув курслар ҳам ташкил қилинди. Делегациямиз аъзолари уларда иштирок этиб, ихтироларни амалиётга жорий қилиш ва тижоратини йўлга қўйиш бўйича ўз малакаларини ошириб, сертификатлар олишди.


Dasturxonda turli spirtli ichimliklar bor edi\nСАВОЛ: Хизмат юзасидан бир маросимга борган эдим. Дастурхонда турли спиртли ичимликлар бор эди. Атрофдагилар ичишди, албатта бу менга ёқмади, лекин чиқиб кетишнинг иложи йуқ эди. Шундай вазиятда нима қилиш керак?\nЖАВОБ: Албатта спиртли маст қилувчи ичимликлар мўмин мусулмон инсонларга Аллоҳ таоло тарафидан харом қилинган. Аввал ҳам айтиб ўтганимиздай харом қилинганлиги уни ўта зарарли бўлганидандир. Шунинг учун мўмин мусулмон инсон бундай нарсаларга умуман яқин йўламасликлари керак. Ана ўша яқин йўламаслик бобида, мазкур ичимликларни бошқалар ичаётган пайтидаги дастурхон атрофида ёки ўша жойда туришлари мумкин эмас. Савол эгасини айтганларидек, хизмат юзасидан ёки қандайдир бир бошқа юзадан маросимга борадиган одам, борадиган жойини қандай эканлигини ўрганиши, билиши лозим. Агар у жойда спиртли ичимликлар ичиладиган бўлса, ношаръий харом-хариж ишлар бўладиган бўлса имкон даражасида у ерга бормасликга харакат қилиш керак. Мабодо билмай бориб қоладиган бўлса, савол эгасига ўхшаб ноқулай ҳолатни устидан чиқиб қолсалар албатта у ердан бир имконини қилиб чиқиб кетишга тўғри келади. Мана шу шариатни амри бу ерда ўтириш, уларни гуноҳ иш қилаётганларини, ўзлари учун, оилалари учун, жамиятлари учун харом бўлган зарарли бир ичимликларни ичаётганлигига гувох бўлиб, уларни ишига рози булиб бирга ўтириш шариат буйича дуруст бўлмайди. Балки ундай мажлисни тарк этиш керак. У ердан чиқишни харакатида бўлиш керак.\nРамазон ойини 5 санаси\nРамазон ойини 5 санаси, Жума намозида шаҳримизнинг..\nСуратларингизни уйимизни деворига ёпиштириш\nСуратларингизни уйимизнинг деворига ёпиштиришга ру..\nСавдогарман, эркаклар кийимларини сотамиз, айби бў..\nKirill alifbosida o‘qilgan Qur’on xatm hisoblanadimi?\nКирилл алифбосида ўқилган Қуръон хатм ҳисобланадим..


Россияда ҳайдовчи пиёдани уриб юбориб, кейин марҳумнинг узилиб кетган қўлини ўғирлаб кетди… - 3 Августа 2019 - Yangiliklar Olami - www.SherlarUz.CoM - SMS SHERLAR, SEVGI SHERLARI, YANGI\nСуббота, 24.08.2019, 08:18\nГлавная » 2019 » Август » 3 » Россияда ҳайдовчи пиёдани уриб юбориб, кейин марҳумнинг узилиб кетган қўлини ўғирлаб кетди…\nРоссиянинг Волгоград шаҳрида 21 ёшли исми сир тутилган ҳайдовчи отасига тегишли бўлса керак, «Audi A5» автомобилини ҳайдовчилик гувоҳномасисиз бошқаргани етмай, 38 ёшли пиёдани уриб кетди. Жабрланувчи ўша жойнинг ўзида ҳалок бўлди. Зарба кучли чиққани боис марҳумнинг бир қўли узилиб кетган экан. Ҳайдовчи қўлни ҳам пакетга солди-ю, машина юкхонасига беркитди.\nАммо полициячилар автоҳалокат содир бўлган ерда автомобилнинг ён кўзгучасини топишди. Шу нарса қотил ҳайдовчини топишда ёрдам берди.\nНега марҳумнинг қўлини беркитгани ҳақида сўрашганда, ҳайдовчи азбаройи қўрқиб кетганини баҳона қилди.\nҲозирги пайтда ушбу факт юзасидан жиноий иш қўзғатилган. Ҳайдовчи камида етти йил муддатга озодликдан маҳрум этилиши мумкин.


ИнтерФУТБОЛ :: Англия миллий термаси: 1000 ўйин шарафига – 7:0!\nАнглия миллий термаси: 1000 ўйин шарафига – 7:0!\nАнглия миллий термаси ўз тарихидаги юбилей - 1000-ўйинда черногорияликлар дарвозасига нақ 7та гол уриб, Евро-2020 йўлланмасини нақд қилди. Аслида инглизларга дуранг натижа ҳам кифоя қиларди, лекин улар катта юбилей шарафига «Уэмбли»да голлар шоусини намойиш этишди.\n1000та ўйин рақамларда\n7 — Англия термаси 1954 йили, жаҳон чемпионати арафасида футбол ватани учун шармандали ҳисобда ютқазган. Ўшанда «сеҳрли» Венгрия термаси инглизлар дарвозасини 7 марта нишонга олганди - 7:1. Бу муваффақиятсизлик Будапештда содир бўлган. Бундан ярим йил аввал эса англияликлар венгрларга «Уэмбли»да ҳам бас келолмагандилар - 3:6.\n9 — шунча футболчи Англия миллий жамоасида 100та ўйин маррасига етган. Булар - Питер Шилтон, Уэйн Руни, Дэвид Бекхэм, Стивен Жеррард, Бобби Мур, Эшли Коул, Фрэнк Лэмпард, Бобби Чарльтон ва Билли Райт.\n13 — бу Англия термаси тарихидаги энг йирик ғалабани англатадиган рақам. Аниқроқ айтсак, инглизлар 1882 йили Шимолий Ирландия термасини 13:0 ҳисобида доғда қолдиришган. «Уч шерлар» орадан 17 йил ўтиб, яна шу бечора рақибни 13та гол билан «сийлаган», фақат сал бошқача ҳисоб қайд этилган - 13:2.\n19 — Англия термасида бош мураббий лавозими 1946 йили пайдо бўлган. Ортда қолган даврда 15 нафар мураббий муқим ва 4 нафари вақтинча мақомида бу вазифани бажарган. Биринчи устоз - сэр Уолтер Уинтерботт, иккинчиси - мундиал ғолиби сэр Альф Рамсей. Ушбу рўйхатда 2 нафар хорижлик ҳам бор - швед Свен-Ёран Эрикссон ва итальян Фабио Капелло.\n20 — Англия терма жамоаси тарихидаги 20 нафар футболчи фамилиядошдир - Смит. Шунингдек, яна бир қатор фамилия эгалари кўп: Жонсон ва Браун - 9 нафардан, Жонс - 8 нафар, Уилсон, Робертс ва Райт - 7 нафардан, Аллен ва Тэйлор - 6 нафардан, Ли, Хилл ва Уотсон - 5 нафардан.\n53 — Англия термаси тарихидаги бош тўпурар - Уэйн Руни ҳисобида 53та гол бор.\n67 — Англия термаси Уэльс дружинаси билан 102 марта куч синашиб, шундан 67тасида ғалаба нашидасини сурган.\n78 — турли даврларда «Тоттенхэм»дан 78 нафар ўйинчи чақирилган . «Ливерпуль» ва «Астон Вилла»дан эса 74 нафардан футболчи жалб қилинган. Кейинги ўринларда «Эвертон» (68 нафар), «МЮ» (67 нафар), «Арсенал» (63 нафар), «Манчестер Сити» ва «Челси» (49 нафардан).\n91 —Англия термаси ўз тарихида 91та рақибга қарши майдонга тушган. Инглизлар улардан 54тасига бирор марта ютқазишмаган ва 6тасини ютолмаганлар. Тўғри, «бўйин эгмаган» жамоалардан 5таси «уч шерлар» билан 1 мартадан ўйнаган, холос. Булар - МДҲ, Жазоир, Гана, Гондурас ва Жанубий Корея термалари. Саудия Арабистони жамоаси эса 2та ўзаро баҳсда ҳам дуранг натижани сақлаб қолган.\n114 — Англия термаси энг «севимли» рақиби - Шотландия жамаоси билан нақ 114 марта тўқнаш келган. Бу жами ўйинларнинг 11,4 фоизига тенгдир. Айнан шотландлар «уч шерлар»ни ҳаммадан кўп мағлубиятга учратишган - 41 марта.\n122 — Катберт Оттауэйдан Гарри Кейнгача. Англия термасини жами 122 нафар футболчи сардор сифатида майдонга бошлаб тушган. Бу борада Бобби Мур алоҳида ўрин тутади. ЖЧ-66да сардорлик боғичи остида тўп сурган сэр Мур бу миссияни жами 90та ўйинда бажарган. Билли Райт ҳам айнан 90та учрашувда сардорлик қилган.\n125 — Англия миллий жамоаси бош гвардиячиси Питер Шилтон айнан 125та ўйинда қатнашган.\n143 — Англия термасига жами 143та клубдан футболчи жалб этилган. «Атлетико» яқинда Киран Триппьер туфайли шу рўйхатга кирди.\n147 - Англия миллий жамоасининг 1 ва 1000-ўйинлари оралиғида 147 йиллик йўл бор.\n190 - инглизлар 1000та ўйиндан шунчасини бой беришган.\n241 - бу дуранглар сони\n429 - шунча футболчи Англия миллий жамоаси учун гол урган.\n569 - Англия термаси 1000та ўйиндан 569тасида ғалаба қозонган. «Уч шерлар» 1-ютуқни 1873 йилнинг март ойида Шотландия термасига қарши кечган баҳсда нишонлашган - 4:2.\n1244 — 147 йил давомида Англия термаси либосини 1244 нафар футболчи кийган. Англия футбол ассоциацияси уларнинг ҳар бирини тартиб рақами билан белгилаб қўйган.\nАнглия термаси тарихидаги машҳур футболчиларнинг тартиб рақами\n673 — Стэнли Мэтьюз\n767 — Бобби Чарльтон\n843 — Жефри Херст\n1078 — Дэвид Бекхэм\n1207 — Гарри Кейн\nРоберт Баркер - 1-ўйинда Англия термаси дарвозасини қўриқлаган футболчи, Тайрон Мингс — охирги дебютант («Астон Вилла»нинг марказий ҳимоячиси 1 ой муқаддам илк марта миллий жамоа сафида майдонга тушганди).\nАнглия миллий жамоасининг юбилей ўйинлари\n1. Англия - Шотландия - 0:0 (Лондон, 1872 йил 30 ноябрь)\n100. Англия — Уэльс — 2:0 (Ноттингем, 1909 йил)\n200. Англия — Германия — 3:0 (Лондон, 1935 йил)\n300. Англия — Шимолий Ирландия — 3:0 (Лондон, 1955 йил)\n400. Финляндия — Англия — 0:3 (Хельсинки, 1966 йил)\n500. Шотландия — Англия — 2:1 (Глазго, 1976 йил)\n600. Шотландия — Англия — 1:0 (Глазго, 1985 йил)\n700. Англия — Польша — 3:0 (Лондон, 1993 йил)\n800. Лихтенштейн — Англия — 0:2 (Вадуц, 2003 йил)\n900. Черногория — Англия — 2:2 (Подгорица, 2011 йил)\n1000. Англия — Черногория - 7:0 (Лондон, 2019 йил 14 ноябрь)\n*** Байрамга 7:0 ҳисобидаги ғалаба! Инглизлар биринчи бўлимдаёқ рақиб дарвозасини 5 марта ишғол қилишди, 4та гол эса дастлабки 30 дақиқага тўғри келди. Гарри Кейн «хет-трик»ка эришди, Бен Чилуэлл эса ассистентлик бобида шундай натижага эришди.\n*** Гарри Кейн жорий квалификацион турнирдаги голлари сонини 11тага етказиб, охирги тур олдидан Эран Захави (Исроил)га етиб олди, Артём Дзюба (Россия)дан ўзиб кетди. Охирги турда эса яна 1та гол уриб, яққол пешқадамга айланди.\n*** Умуман, Гарри Кейннинг миллий жамоа либосида урган голлари сони 32тага етди. Хуллас, у Англия термаси тўпурарлари рўйхатида фақат Майкл Оуэн, Жимми Гривз, Гари Линекер, Бобби Чарльтон ва Уэйн Рунидан орқада, холос.\n*** Англия миллий жамоаси ўз тарихидаги 1-ўйинни 1872 йили Шотландия термасига қарши ўтказган эди (0:0). Дарвоқе, инглизлар 900-учрашувда ҳам черногорияликлар билан тўқнаш келиб, 2:2 ҳисобига кўнишганди.\n*** Англия термаси гуруҳ босқичи доирасидаги 8та ўйиндан 6тасини ўз фойдасига ҳал қилди. Шундан 6тасида йирик ҳисоб қайд этди ва яна бирида 5та гол урди (Косово - 5:3).\n*** Тэмми Абрахам - Англия термаси либосида гол урган 430-футболчи бўлди.\n*** Англия термаси 1987 йилдан буён ўз майдонидаги баҳсда илк марта 7та гол урди (ўшанда турклар Лондондан 0:8 ҳисоби билан қайтишганди).\n*** Умумбайрамда жамоанинг бугунги етакчиларидан бири Раҳим Стерлинг қатнашмади, лекин унинг йўқлиги ўйин ритмига ҳам, жамоавий кайфиятга ҳам таъсир қилмади. «Манчестер Сити» вакилини машғулотлар пайти Жо Гомес билан жанжаллашгани туфайли таркибдан четлаштиришганди. Дарвоқе, мухлислар Гомесга нисбатан ҳуштакбозлик қилишди.\n*** Англия миллий жамоаси Евро-2020 йўлланмаси масаласини гуруҳда 1-ўринни эгаллаган ҳолда ҳал этди. Инглизлар шу билан қитъа биринчилигига 10-марта йўл олишди, бироқ улар ҳали бирор марта чемпион бўлишмаган.


15:41 / 17.12.2016\nХитой ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари Цзянси вилоятида йирик молиявий пирамида фаолиятига чек қўйишди. Унинг ташкилотчилари 200 мингдан ортиқ кишини 14,3 миллион долларга чув туширишган.\nХитой Халқаро радиосининг хабар беришича, “Юньшумао” молиявий пирамидасининг фаолияти Хитой жамоат хавфсизлиги вазирлиги томонидан текширувдан ўтказилмоқда. Молиявий пирамида ташкил этиш иши бўйича етти киши қўлга олинган.\nПирамида иштирокчиларига махсус ташкил этилган ташкилотнинг акцияларини олиш учун пул тўлаш таклиф этилган. Шундан сўнг ҳар бир киши олинган электрон маблағлар ёрдамида рўйхатдан ўтиб, ташкилот аъзосига айланиши мумкин бўлган. У схемага яна икки нафар инсонни олиб келганида эса қўшимча электрон пулларни қўлга киритган.\nХитой молиявий пирамида электрон пул\n«Аҳмадбой»нинг адвокати: «Оғирроқ жазо берилди»


«Нукус-фарм» ЭИЗ чегаралари кенгайтирилди | NORMA.UZ\n«Нукус-фарм» ЭИЗ чегаралари кенгайтирилди\nВазирлар Маҳкамасининг 16.01.2018 йилдаги 29-сон қарорига 4-иловага тегишли тузатишлар киритилди (ВМнинг 30.03.2019 йилдаги 267-сон қарорига қаранг).\nҲужжатда назарда тутилишича, «Нукус-фарм» ЭИЗ ҳудудларини хатлаш натижаларига кўра Нукус шаҳри, Қонликўл ва Тўрткўл туманларида жойлашган, майдони 42,29 гектардан иборат бўш турган ер участкалари ҳисобига унинг чегараларини кенгайтириш тўғрисида қарор қабул қилинди.\nКўрсатилган ерлар тадбиркорлик субъектларига инвестиция лойиҳаларини амалга ошириш учун берилди. Айни пайтда уларда қурилиш-монтаж ишлари олиб борилмоқда.\nШу муносабат билан «Нукус-фарм» ЭИЗ таркибига кирувчи ҳудудлар чегаралари таърифига ўзгартиришлар киритилди. Шу тариқа, айни пайтда ЭИЗ 7 та ер участкасини қамраб олмоқда.


Йил охирига қадар кадастр тўлиқ рақамлаштирилади - президент\n10:18 22.07.2020 (Янгиланган 10:21 22.07.2020)\nШавкат Мирзиёев Ўзбекистонда йил охирига қадар ер ҳисоби ва давлат кадастрларининг ахборот базасини ташкил қилиш, шаҳар ва қишлоқларда ернинг ҳақиқий қийматини аниқлаш ҳамда унинг бозорини шакллантириш вазифасини топширди.\nТОШКЕНТ, 22 июл - Sputnik. Ўзбекистонда ер ҳисоби ва кадастр базалари тўлиқ рақамлаштирилади. Бу ҳақида 21 июль куни президент иштирокида бўлиб ўтган видеоселектор йиғилишида маълум бўлди.\n"Ер ҳисобини аниқ юритиш ва унинг ҳар бир қаричидан самарали фойдаланиш қишлоқ хўжалиги, тадбиркорлик, ишлаб чиқариш, қурилиш, геология каби кўплаб соҳалар учун жуда муҳим. Президент ушбу масалага ҳар доим алоҳида эътибор қаратиб келган", - дейилган хабарда.\nЛекин бугунги кунда ушбу соҳада кўплаб муаммолар тўпланиб қолган. Хусусан ер хатлови охирги марта 40 йил олдин ўтказилган, 140 та туман маъмурий чегаралари ҳозиргача аниқ эмас.\nИккинчидан, қишлоқ хўжалиги ерларини ажратиш тартиби 20 йил олдин қабул қилинган ва ҳозирги ислоҳотлар талабига жавоб бермайди. Буларнинг оқибатида соҳада талон-торожлик ва коррупция авж олган. 66 та туманда 150 минг гектар экин ери ўзбошимчалик билан эгаллангани, охирги икки йилда 122 нафар кадастр ходими жиноий жавобгар бўлгани бунинг далили.\nУндан ташқари “Ергеодезкадастр” давлат қўмитаси тизимидаги 27 % ходимлар мутахассислиги соҳага тўғри келмаслигини қайд этди.\nШунингдек, муайян тур кадастрлар тўлиқ шаклланмаган. Масалан, автомобиль йўллари кадастри 23 фоиз, маданий мерос объектлари 32 фоиз, қувурлар 32 фоиз, шаҳарсозлик кадастри 63 фоиз шакллангани ҳам айтиб ўтилди.\nУшбу вазиятдан келиб чиққан ҳолда, Шавкат Мирзиёев қуйидаги вазифаларни қўйди:\nшаҳар ва қишлоқларда ернинг ҳақиқий қийматини аниқлаш ҳамда унинг бозорини шакллантириш;\nйил охирирга қадар ер тури, контури, чегараси ва фойдаланувчиси ҳақидаги маълумотлар жамланган ахборот тизимини ишга тушириш. Бундан буён ер ажратиш тўғрисидаги қарор мазкур тизимга киритилсагина ҳақиқий ҳисобланади;\nIT-технологияларни ривожлантириш бўйича Бош вазир маслаҳатчисига ишчи гуруҳ тузиб, кадастрлар базасини тўлиқ ишлаб чиқиш\nер майдонларидан самарали фойдаланиш, уларнинг мелиоратив ҳолатини мунтазам кузатиб бориш мақсдида доимий равишда космосуратлар олиш ва уларни ўрганиш. Бунинг учун сунъий йўлдош каналларини ижарага олиш;\nқишлоқ хўжалиги ер балансини миллий геоахборот тизимида юритиш, ер майдонларини танлов ва аукцион асосида ажратиш тартибини жорий этиш, халқаро экспертлар ёрдамида ер тоифаларини оптималлаштириш;\n“Ергеодезкадастр” давлат қўмитасининг тупроқ сифатини баҳолаш, ерларни ривожлантириш, экинларни жойлаштириш билан боғлиқ вазифаларини, шунингдек, Тупроқшунослик ва агрокимё илмий-тадқиқот институтини Қишлоқ хўжалиги вазирлигига ўтказиш таклифи билдирилди;\nЖаҳон банкидан ажратилаётган 87 миллион доллар ҳисобидан мазкур институт фаолиятини ривожлантириш, лабораторияларини янгилаш муҳимлиги қайд этилди. Шунингдек, Қишлоқ хўжалиги вазирлигига йил якунигача 10 минг гектар ер майдонининг тупроқ таҳлилини ва агротехнологик хариталарини тайёрлаш;\nШунингдек, президент, ушбу соҳада мутахассислар етиштириш мақсадида Ўзбекистонда хорижий олий ўқув юрти филиалини ташкил қилиш, Италиянинг Пиза ҳамда Москва давлат геодезия ва картография университети билан ҳамкорлик ўрнатиш масаласини ҳам қўйди.


21 апрел 2021, Тошкент вақти: 23:12\nАҚШ давлат котиби Майк Помпео. Тошкент, 2020, 3 февраль.\nАҚШ ўз фуқароларини коронавирус ўчоғи Хубэй вилоятидан эвакуация қилиш учун яна бир неча учоқ юборади. Бу ҳақда 3 февраль куни АҚШ давлат котиби Майк Помпео баёнот берди.\nЎзбекистонга хизмат сафари билан келган Помпео:\n- Бошқа давлатлардан ҳам фуқароларимизни қайтиб олиб кетишимиз мумкин, — деди.\nБу орада вирус инсонларга илк маротаба юққани айтилаётган Ухан шаҳрида 10 кунда янги 1000 ўринли шифохона қуриб битирилди.\nСўнгги хабарларга кўра, коронавирусдан ўлганлар сони 360 дан ошди, 17 ярим мингга яқин киши вирус юқтирди.\nВирус Хитойдан ташқари яна 24 давлатга тарқалди.\nХитой расмийлари вирус янада кенгроқ тарқалиши олдини олиш учун Хубэй вилоятини изоляция қилди.


“КАМОЛОТ КУБОГИ” БИЗГА...!!! » Kamoliddin Behzod nomidagi Milliy Rassomlik va Dizayn Instituti\nЗамонавий технологиялар ривожланиб бораётган, янгидан-янги инновацион ғоялар, таклифлар бутун инсоният ҳаётини ўзгартираётган бир пайтда бу бепоён борлиқ сарҳадларида, ҳар бир жамият, ҳар бир давлат ва ҳатто ҳар бир инсон ўз олдига қўйган мақсадлари, ғоя ва қарашлари билан, уни ҳаётга тадбиқ этишдек машаққатли меҳнати билан ўз ҳиссасини қўшишга интилмоқда.\nШу қаторда дунё маданияти бешигига алла айтган қадим юрт Ўзбекистон халқи ҳам ўз юрти тараққиёти, порлоқ келажаги йўлида, қолаверса дунё харитасидан мустаҳкам ўрин эгаллашга, инсоният равнақига ўз ҳиссасини қўшишга тинимсиз интилмоқда.\nЮртбошимиз И.Каримов таъкидлаб ўтганларидек, Ватан келажаги, унинг равнақи биз ёшлар қўлида. Ўз юрти келажаги, тараққиёти гаровини фақатгина жисмонан соғлом, маънан етук фарзандларгина белгилаб бериши мумкин. Шу сабабли мамлакатимиз ҳукумати томонидан ёш, баркамол авлоднинг тўлақонли таълим олиши, соғлом, юрт корига ярайдиган етук кадр бўлиб етишиши учун маънавий ва моддий имкониятлар ва қулайликлар яратиб берилмоқда. Бола ўз онаси меҳр ила тутган оппоқ сутни оқлаши керак бўлганидек, ҳукуматимиз томонидан биз ёшлар учун яратилаётган имкониятлардан тўлақонли фойдаланган ҳолда уларни оқлаш биз учун ҳам фарз, ҳам қарздир.\nМана шу ўзбекистонлик ёшлар қаторида Камолиддин Беҳзод номидаги Миллий рассомлик ва дизайн институти талабалари ҳам жамиятимиз ҳаётининг ҳар бир жабҳасида фаол иштирок этиб келмоқдалар. Олийгоҳимиз мамлакатимиздаги энг ёш институтлардан бўлишига қарамасдан республикада ўз ўрнига эга.\nИнститут талабалари учун шу лаҳзалардаги энг муҳим воқеа “Камолот” ЁИҲ БТ раҳбарлигида анъанавий равишда ўтказилиб келинаётган “Камолот кубоги” футбол мусобақасидир. Ўтган ўқув йили давомида ўтказилган, кўпчилик устозлар, талабалар олқишига сазовор бўлган футбол мусобақаси институтимиз йигитлари ва футбол мухлисларини яшил чим майдонга чорлади. “Камолот кубоги” учун ўтказиладиган футбол мусобақасида институтимизнинг алпқомат сарлочинлари нафақат нафис санъат ижодкори, балки тоғни урса талқон қиладиган куч ва ғайрат соҳиби эканликларини исботлаб бердилар.\nУшбу футбол мусобоқаси институт факультетлари жамоалари ўртасида ўтказилиб, бунда “Тасвирий санъат”(ТСФ), “Амалий санъат”(АСФ), “Санъатшунослик” (СФ) ва “Дизайн”(ДФ) факультетлари талаба ўйинчиларидан ташкил топган 8 та жамоа иштирок этдилар. Улар бирин-кетин ўз факультети шарафини ҳимоя этишдек масъулиятли вазифани елкаларига олиб, футбол майдонида моҳирона ўйин кўрсатган ва ғолибликни “Дизайн” факультети жамоаси қўлга киритганди.\nБу йил ҳам институт “Камолот” ЁИҲ БТ “Педагогика ва касбий таълим” кафедрасининг жисмоний тарбия ва спорт мураббийлари билан ҳамкорликда ўйинга 8та: ТСФ, АСФдан учтадан, СФ ва ДФдан биттадан жамоалар сараланди. Бу йил мусобақага алоҳида тайёргарлик кўрилди, хусусан 24 февраль санасида жамоалар мусобақа олдидан хусусий майдонда ўртоқлик учрашуви ўтказишди.\n2016 йил 25февраль санасида жамоа сардорлари иштирокида қуръа ташланди.\nАсосий баҳслар Ўзбекистон Давлат жисмоний тарбия институти футбол майдонида бошланди.\nБиринчи куни майдонга 4та жамоа тушди. Биринчилардан бўлиб футбол майдонига ДФ ва ТСФнинг биринчи командаси шиддат билан кириб келдилар. Ҳисоб эса 1-0 ҳисобида ДФ фойдасига ҳал бўлди.\nИккинчи ўйин эса АСФнинг биринчи жамоаси ва ТСФнинг иккинчи жамоаси ўртасида бўлиб ўтди. АСФ футболчилари ТСФ футболчиларини 3-0 ҳисоби билан футбол майдонидан чиқариб юбордилар.\nНавбат ТСФнинг учинчи жамоаси ва АСФнинг иккинчи жамоаларига етди, ҳисоб эса 3-0 ТСФ фойдасига ҳал бўлди.\nСаралаш ўйинларининг сўнги босқичида АСФнинг учинчи жамоаси билан СФ сарлочинлари футбол майдонида бўрондек елдилар, ҳисоб еса 0-5 СФ фойдасига.\nШу аснода саралаш ўйинларининг элагида бирма-бир эланган жамоалар ярим финал учун йўлланмани қўлга киритишди. Ярим финал ўйинлари эса бугун 27 февраль куни соат 15:00 бўлиб ўтади. Бугунги ярим финалда ДФ жамоасига қарши ТСФнинг биринчи жамоаси, АСФнинг биринчи жамоасига қарши эса СФ футболчилари факультети шарафи учун яшил чим устида ғалаба учун кураш олиб борадилар.\nНима бўлганда ҳам Камолиддин Беҳзод номидаги Миллий рассомлик ва дизайн институти мана шундай илмга чанқоқ, ҳар соҳада абжир, ҳамиша оиласи, Ватани олдида ҳам шаҳдам туриб бера оладиган, ҳам ижодкор, ҳам спортчи алпқомат ботирлари борлигидан фахрланади.


"Ливерпуль" қачон яхши дарвозабонга ёлчийди?\n1 сентябрь, 2018, 18:30\nБироз аввал Англия Премьер-Лигаси 4-тур доирасидан ўрин олган "Лестер" - "Ливерпуль" учрашуви ўз якунига етди. Эътиборлиси, учрашувнинг 63-дақиқасида "Ливерпуль" мавсумда илк бор ўз дарвозасидан гол ўтказиб юборди.\nБиринчи таймдан сўнг мерсисайдликлар 2:0 ҳисобида олдинда бораётган пайт ҳужумчининг таъқибидан сўнг дарвозабон Аллисон қўпол хатога йўл қўйди ва жазоирлик Рашид Ғаззол бўш қолган дарвозани ишғол қилди. Шу тариқа, Юрген Клопп шогирдларининг "қуруқ" старти 333 дақиқа давом этди. Эслатиб ўтамиз, ушбу баҳс "Ливерпуль"нинг сафардаги 2:1 ҳисобидаги ғалабаси билан якунланди.


Вазир сайёр қабули «саҳналаштирилган»ми ёки кимлардир атайин уюштирганми? Воқеа қатнашчилари билан «фарғонача» суҳбат\n1 июль куни ЎзАда Меҳнат ва бандлик муносабатлари вазири томонидан Фарғона вилоятидаги сайёр қабул «саҳналаштирилгани» ҳақида мақола пайдо бўлди.\n2 июль куни вазирлик матбуот хизмати бу ҳолат юзасидан расмий изоҳ берди. Унда Фарғонадаги сайёр қабул жараёнида келиб тушган 53та мурожаатнинг ҳар бири юзасидан вазир ўринбосари Баҳодир Умурзоқов бошчилигидаги ишчи гуруҳ билан ички текширув ўтказиш ҳақида қарор қабул қилингани айтилган.\nKun.uz Фарғона шаҳрида бўлиб, вазирлик ички текширув ўтказилишини кузатиб борди.\nФарғона вилоят Бандликка кўмаклашиш бошқармаси биносида вазир ўринбосари Баҳодир Умурзоқов ва комиссия вакиллари иштирокида текширув ва йиғилиш бўлиб ўтди. Фарғона вилояти туман бандликка кўмаклашиш маркази раҳбарлари иштирокидаги йиғилишда вазир ўринбосари сўзга чиқди.\n«Вазиримиз билан шахсан ўзим биргаликда сайёр қабул ўтказдик. 10 киши билан гаплашдим, қолган 43 нафарини вазиримизнинг ўзи қабул қилди. Бизга бу мақола сабоқ бўлди. Шундай одамлар ҳам бор экан. Ўша 11 нафар фуқародан икки нафари мактабгача таълим муассасасига жойлаштирилган деб ўйлаган эдик. Бу мақоладан сўнг текширсак, улар қабулда қатнашган, бироқ ўша муассасада аввалдан ишлаб келишаётган экан. Бу иш бўйича Марғилон шаҳар бандликка кўмаклашиш маркази директори Толиб Асомиддинов ишдан бўшаш ҳақида ариза берди.\nЛекин бу масала ишдан бўшаш билан тугатилмайди. Агар ростдан ҳаммаси «саҳналаштирилган» бўлса, жиноий иш очилиши керак. Бизда яна 9 нафар фуқаро масаласида ҳам шубҳалар бор. Биз мақолани инкор этмадик. Бу балки ҳақиқатдир, балки уюштирилгандир. Биз масаланинг тагига етамиз. 1-2 кун ичида оқни оқ, қорани қора қилиб ажратиб чиқамиз. Бундай ишлаш бўлмайди, шу сабабли сизларни ҳокимиятдагилар бир тийинга олмайди. Фарғона вилоятида меҳнат ва бандликка кўмаклашиш масаласи республикада энг пастки ўринлардан бирида», дейди вазир ўринбосари.\nЙиғилиш тугаши билан Марғилон шаҳар бандликка кўмаклашиш марказининг собиқ директори Толиб Асомиддиновни суҳбатга тортдик.\n«Мен у қизларни ўша куни қабул жойида кўрдим. Икки қиз ўзлари келиб айнан ўша боғчада вакансия борлигини айтишди. Мен ўша жойга жойлаштириш бўйича кўрсатма бердим. Боғча мудираси томонидан буйруқ ҳам тайёрланган. Биз бошқармага буйруқнинг электрон шаклини ҳам ташлаб бердик. Бу уюштирилган. Бу «подстава» бўлди. Мудирани ҳам танирдим. Бориб нега ишлайдиган одамларни жўнатганини сўрадим. Жума куни қабул бўлса, шанба куни буйруқ чиқяпти. Якшанба куни журналист Муҳаммаджон Обидов (Ўзбекистон Журналистлари ижодий уюшмаси Фарғона вилоят бўлими раиси – таҳр.) борган ва ҳужжатларни олган. Мен узоқ йиллардан бери ишлаб келаман. Фаолиятим бундай тугаши нотўғри бўлмоқда», дейди марказнинг собиқ директори.\nВазирлик мутасаддилари одатда ишга жойлаштириш ва унинг ҳужжатлаштириш ишлари 3-4 кун вақт олишини ва бу иш қабулнинг эртаси куниёқ ҳал этилгани шубҳа туғдираётганини айтишди. Шу сабабли, ўша боғчага бориб қизлар билан учрашишга қарор қилдик.\nМарғилон шаҳри 6-сонли мактабгача таълим муассасаси ҳудудига кириб бордик. Боғча мудираси Шаҳноза Ахунова, икки мурожаатчи аёл Зарифа Холмуҳаммедова ва Зиёда Шамсиддинова журналистлар ва вазирлик мутасаддилари томонидан саволга тутилди.\nКелинг, масаланинг кульминацияси бўлган кўрсатмаларни бирма-бир келтириб ўтсак.\nАввалига бу қизлардан бири Зарифа Холмуҳаммедова бизга сайёр қабулга бормаганини айтди. Вазирлик мутасаддилари томонидан қабулдаги суратлар кўрсатилганидан сўнг, барчасини рўй-рост айтишга ўтди.\n«Ўша куни мудирамиз ташқарига чиқишимизни, кўчада турган машинада Фарғонага бориб келишимизни айтди. Машина чиққанимда бу киши (Толиб Асомиддинов – таҳр.) ўтирган экан. Биз ўша жойга боришимизни, қабулда бизга иш кераклигини, нималар дейишимизни айтиб кетди. Мен ўша боғчада ишлашимизни айтганман. Ёнида бир бошқа одам ҳам бор эди. Биз бекор бу жойга келибмиз деб ўйладик. Бизга бу киши (Толиб Асомиддинов – таҳр.) «Катта раҳбар одам келади. Шу-шу гапларни айтиб қўясизлар бўлди. Ишламаймиз деб айтасизлар, тамом» деб айтди», дейди боғча тарбиячиси.\nУнинг сўзларини иккинчи тарбиячи Зиёда Шамсиддинова ҳам тасдиқлади. Қизлар Асомиддинов юзлаштирилган пайтда кўрсатмалар ҳар хил, аммо ҳар ким ўз позицияда қолди. Мурожаатчи қизларга босим ўтказиш ҳолати олди олиниб, уларга эркин гапириш шароити яратиб берилди.\nБоғча мудираси Шаҳноза Ахунова ҳам воқеага тушунтириш берди.\n«Мен ўша куни бу қизларимиз бориб, ишсизмиз дейишини тайинламаганман. Бу ишдан менинг хабарим йўқ. Қандай қилиб ишлаётган одамни ишламайди дейман? Якшанба куни уйимдан мени чақиртириб олишди. Бўлим бошлиғим (туман мактабгача таълим муассасаси) орқали чақиртиришди. Муҳаммаджон Обидов чақиртирди. Мендан бу қизларнинг маълумотларини сўради. Бу маълумотларни бериш мумкин эмаслигини айтсам ҳам Муҳаммаджон Обидов қўлимдан тортиб олди. Ҳужжатларни расмга ола бошлади. Кейин мендан бу ходимларим ҳақиқатда ишлайди, деб ёзиб беришимни сўради. Мен ёзиб бердим. Қабул бўйича буйруқларни мен ёзмаганман. Ким ёзган ва муҳр қўйган, бунисини билмайман», дейди боғча мудираси.\nИшга жойлашган икки аёл жума куни қабулда қатнашган бўлса, шанба кунидаёқ уларга буйруқ чиққан. Якшанба куни эса боғча мудирасининг сўзларига кўра, журналист Муҳаммаджон Обидов текширувга келган. Бундай кетма-кетлик катта тезлик билан содир бўлгани ҳар кимда шубҳа уйғотиши табиий. Қолаверса, фақат муассаса мудираси ихтиёрида бўлган муҳр кимнинг қўлида бўлган, ким буйруқларни тайёрлаган, масаланинг бу томонлари ҳали номаълум.\nВазирлик мутасаддилари қолган 9 нафар фуқаро мурожаати бўйича, шунингдек бу икки нафар боғча тарбиячиси билан боғлиқ ишларни батафсил ўрганиб, хизмат текширувларидан сўнг, жамоатчиликка ахборот бериши кутилмоқда. Ҳозирда бу ҳолат юзасидан текширувлар давом этмоқда ва бу қизғин жараённи кузатишда давом этамиз.