Гуноҳингиз билан фахрланманг, омонликда бўлмайсиз!.. | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\nГуноҳингиз билан фахрланманг, омонликда бўлмайсиз!..\n798 18:00 08.01.2019\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳу ривоят қиладилар: Мен Расулуллоҳ (саллоллоҳу алайҳи васаллам)нинг қуйидаги гапларини эшитдим: Пайғамбаримиз (саллоллоҳу алайҳи васаллам): “Умматимнинг барчаси офиятда (омонликда)дир, лекин (ўзларининг қилган гуноҳларини бошқа инсонларга фахрланиб) ошкора қиладиган кимсалар офиятда эмасдир!. Киши тунда бир иш (гуноҳ) қилади. Ҳолбуки, Аллоҳ таоло унинг айбини (тавба қилиши учун) яширади. Лекин, у (гуноҳкор инсон) фахрланиб айтади: “Эй Фалончи! Ўтган тунда фалон-фалон ишлар (гуноҳлар)ни қилдим”. У (гуноҳкор), Роббиси унинг айбини яширган ҳолатида тонг оттирган бўлади. Лекин, у (гуноҳкор) Аллоҳ таоло (уни тавба қилиши учун) яширган айбини ўзи очиб қўяди” дедилар. (Имом Бухорий ривояти).\nХулоса: Ҳозирги кунда ижтимоъий тармоқларда баъзи бир кимсалар ўзларининг саҳифаларига гуноҳ устида тўрган ахлоқсиз суратлари ва беҳаё видео роликларини фахрланиш маъносида қўйиб боришлари кўпайиб қолди. Улар бу бемаъни маълумотларни фахрланиш, оммавий маданиятни тарғиб қилиш маъносида, энг асосийси Аллоҳдан қўрқмаган ҳолатда қилмоқдалар. Аллоҳ таоло уларнинг қилган айбларини (тавба учунгина) яшириб қўяди. Лекин улар, Аллоҳнинг бандаларга нисбатан меҳрибончилигини енгил санаб, гуноҳда бардавом бўлмоқдалар. Асли ушбу ҳолатлари учун надомат қилишлари керак!. Чунки, бирор кимса гуноҳнинг устида бардавом бўлишлиги, Аллоҳ таоло уни уриб қўйганлигининг айни далолатидир. Аллоҳ таоло марҳамат қилиб айтади: “Улар иймон келтирганларни учратсалар, иймон келтирдик, дедилар, шайтонлари билан ҳоли қолганда эса, биз сизлар биланмиз, фақат истеҳзо (мазҳара) қиляпмиз холос, дейдилар. Аллоҳ уларни истеҳзо (мазҳара) қилади ва туғёнларида довдирашларига қўйиб беради”. ("Бақара" сураси 14-15-оятлар).\nҲа азизлар! Бу ишлардан сақланайлик! Чунки, бу ишларнинг ортида дунё-охиратда хорлик, азоб турибди......


20:13 / 10.08.2017\n2017 йилнинг иккинчи чорагида Mail.ru Group даромади 36,8 фоизга ўсиб, 13,1 млрд рублни ташкил этди. Компаниянинг маълум қилишича, бу 2012 йилдан бери рекорд даражадаги тушумдир. Гуруҳнинг EBITDA кўрсаткичи апрель-июнь ойларида 6,5 фоизга ошиб, 4,6 млрд рублни ташкил этмоқда. EBITDA бўйича рентабеллик 35 фоиздир.\nСоф фойда 2,1 фоиз ўсиб, 3 млрд рублни ташкил этган. Таҳлилчилар даромад 12, 3 млрд рубль, EBITDA — 4,7 млрд, соф даромад — 3,3 млрд рубль бўлишини тахмин қилишган эди. Даромаднинг асосий қисми рекламадан тушган. Бу борадаги кўрсаткич 28,7 фоизга ўсиб, 5,4 млрд рублни ташкил этган. Таъкидланишича, рекламадан тушаётган даромад ижтимоий тармоқлардаги янгиликлар тасмаси, видео ва мобил рекламадандир.\nMMO-ўйинлар даромади 53,6 фоизга ўсган ва 3,8 млрд рублни ташкил этган. Компаниянинг қайд этишича, гуруҳнинг хорижий даромади улуши илк марта 50 фоизга етмоқда. IVAS сегменти (ижтимоий хизматлар учун фойдаланувчилар тўлови) бир неча йиллар давомидаги турғунликдан сўнг, биринчи марта ижобий ўсишни қайд этди. Даромад 24,4 фоизга ўсиб, 3,4 млрд рублни ташкил этди.\nСоф пул қолдиғи июнь ойи охирида 8,6 млрд рублни ташкил этган.\nҳисобот Mail.ru Group


Хулқ атвордаги салбий оғишлар типологияси » Psixologiya » Referat » Referat | Haqida\nAsosiy / ReferatPsixologiya Хулқ атвордаги салбий оғишлар типологияси\nХулқ атвордаги салбий оғишлар типологияси\nFayl hajmi 43,85 kB\n1.\tАгрессив шахс типлари\n2.\tПсихик ҳолатларнинг хулқ-атворга таъсири\nИнсон хулқ-атворидаги салбий оғишлар борасида олимлар бир қатор типологияларни яратишган.\nХХ асрнинг охирларида болаларни ижтимоий ва психофизиологик ўзгаришларга қараб В.Клайн (1991) ёш қонун бузарларни олти типга ажратади.\n1.\t“Эси паст”. Уларнинг хулқ-атворида шўхлик, ёқимсиз ҳаттиҳаракатлар етакчилик қилади. Уйга кеч келиш, алдаш, таълим муассасасидаги ҳар хил низоли вазиятни келиб чиқишига сабаб бўлишлари, кинога билетсиз киришлари, доим жанжаллашиш, атрофдагиларни кўнглини қолдириш, наркотикни татиб кўришга мойил бўладилар.\n2.\t“Ота-онанинг душмани”. Бу тоифадаги болалар ўз ҳаттиҳаракатлари билан ота-оналарини қийин ҳолатга қолдирадилар, уларга норозилик ҳиссини очиқ-ойдин билдирадилар. Улар ота-онасини муносабатини тушунмайдилар. Бу даврда салбий ҳисларни орттириб юборадилар.\n3.\t“Ахлоқсиз бола”. Бундай болалар асоциал йўналишга эга. Уларнинг ҳиссий ва интеллектуал тараққиётида ўзгаришлар йўқ, хулқ-атворларида ҳам яққол оғиш кузатилмайди. Уларда қонун бузарлар билан алоқада бўлишга мойиллик бор. Бу ҳолат болага нисбатан оиладаги эътиборсизлик ёки номақбул оилада тарбия топганлиги замирида вужудга келиши мумкин. Шунинг учун бундай болалар жиноий олам меъёрларини қабул қиладилар ва уларга бўйсинадилар.\n4.\t“Органик”. Бу тоифадаги болаларда миядаги лат ейиш, ёки ақлий тараққиётда ортда қолиш хос. Натижада боланинг интеллектуал ривожланиши ортда қолади бу эса тартиб-интизомни ҳамда хулқ- атворнинг бузилишига олиб келади. Бундай болалар кўпинча ўз тенгдошлари билан асабийлашадилар ва жанжаллашадилар.\n5.\t“Психотиклар”. Ақлий етилмаган, касалманд болалар бўлиб, улар учун галлюцинация, жиноий ҳаракатлардан хурсанд бўлиш, бузғунчи фикрлар ҳукумронлик қилади. Ҳаттоки 14 ёшли бу тоифадаги бола отаонасини отиб ташлаган.\n6.\t“Наслий бузуқлик”. Бу тоифадагилар бирламчи психапатлар ҳисобланадилар. Улар учун жиноий ҳатта-ҳаракат қилиш одатий ҳолга айланади. Наслий бузуқларда ҳатти-ҳаракатлар илк ёшлигидаёқ намоён бўладики, асоциалланишга мойил. Уларда маъсулият ҳисси йўқ ва ишониб бўлмайди. Уларни тузатиш ва ёрдам кўрсатиш анча мушкулдир.\nТурли чет эллик олимлар ўз тадқиқотларида «агрессия» ва агрессивлик»ка турлич таъриф беришади.\nЛоренд ва Андри инсоннинг туғма ўзини ҳимоя қилиши воситаси сифатида, Моррисон ҳукумронликка интилиш воситаси сифатида, Хорни ва Фромлар эса шахснинг атрофдаги одамлар душманлигига қарши реакцияси сифатида таърифлашади. Агрессивлик деганда шахснинг бузғунчиликка интилиши билан характерланувчи хусусият бўлиб асосан субъектлараро муносабатлар соҳасида намоён бўлади. Эҳтимол инсон активлигининг бузғунчилик компоненти яратувчилик фаолиятида зарур ҳисобланар, чунки индивидуал ривожланиш талаби беихтиёр кишиларда бу жараёнга тўсқинлик қилувчи тўсиқларни бартараф этиш, парчалаб ташлаш қобилиятини шакллантиради.\nАслида ғазаб қўрқув ва бошқа эмоциялар инсонни ўраб турган муҳитга адаптация функциясини бажаради. Ғазаб тасодифий реакция, у инсонга ўзи учун хавфли вазият давом этаётганида пайдо бўлади ва инсон учун керакли ҳолат. Аммо у йиғилиб бораверса ва доимий сиқилиш билан кузатилса буни нормадан ташқари ҳолат ҳисоблаш мумкин. Стресснинг узоқ давом этувчи ҳаракати адаптацияни бошқаришга қаратилади. Қачонки бу ҳолатда агрессивлик пайдо бўлса, юқори хавотирланиш ва бошқа нерв симптомлари ўз-ўзини бошқариш тизимининг бузилишидан дарак беради.\nҚуйидагиларни нормадаги ҳодиса дейишимиз мумкин бир ёшли боланинг онаси унга қандайдир ёқимсиз нарсани қилгани учун қўл кўтариши, икки ёшли боланинг бошқа болани уришга ҳаракат қилиши, балаларнинг ўйинчоғини тортиб олишга уриниши. Бу реакцияларнинг барчасида жаҳл тасодифий ва адекват ҳодиса, бироқ бузилишнинг ўсиб боришига сабаб ҳам бўлиши мумкин. Ҳар қандай бузилиш ўз бошланишида конқоет вазиятни олади.\nЖаҳлдорлик реакциясининг ўсиб боришига қуйидагилар сабаб бўлиши мумкин\n•\tОта – онанинг доимий агрессив хулқи. Бола уларга тақлид қилади ва уларнинг агрессивлигини «юқтириб» олади. Бу шундан далолат берадики боланинг эмоционал ўз-ўзини бошқариши ота-онасининг эмоционал ўз-ўзини бошқариши типида қурилади.\n•\tБолага меҳрсизлик кўрсатилиши, унда ҳимоясизлик туйғусининг шаклланиши, атрофни ўраб турган оламга хавф ва душманлик туйғуси\n•\tОта-она ёки бирор бир ҳадиса сабабли тез-тез бўладиган ва узоқ давом этувчи фрустрация.\n•\tБолага ота-онаси томонидан бўладиган камситиш, таҳқирлаш. Бу тезтез бўлиб турадиган фрустрация ҳодисаси, аммо у бола шахсининг шаклланишида муҳим, шу сабабли коррекцияга муҳтож.\nАгрессивлик сифат ва миқдор тавсифларига эга. Барча хусусиятлар каби у ҳам турли даражада ифодаланади. Агрессивлик ҳар бир инсонда маълум бир миқдорда мавжуд.\nАгрессив шахс типлари. Психология фанида агрессив шахсларнинг қуйидаги типлари мавжуд.\n1.\t«Намойишкорона» тип – бу турли хил йўналишларда жўшқин фаолият юритувчи холерик. Бундайлар кўзга ташланиб юришни ёқтирадилар. Ўзларини шунга мос тутишади. Ўзига юқори баҳо бериш кузатилади. Одатда ақлли, фаросатли.\n2.\t«Ригид» (нодон) – бундай типдаги одамлар янги мухитга мослаша олмайдилар,атрофдагиларнинг фикри ва нуқтаи назарини эътиборга олмайдилар. Жуда тез хафа булишади, иззатталаб, ҳеч кимга ишонмайдилар.\nЎз хулқига танқидий ёндошмайди, ўзини таъкидлашларини ёқтиради.\n3.\t«Недант» – бундайлар одатда жуда пухта, инжиқ, ижрочи бўлсада одамови, одамлар билан мулоқотдан қочади.\n4.\t«Зиддиятсиз» - ўзи ангалаган ҳолда зиддиятдан қочадиган, ўз фикр ва баҳоларида нотурғун, ўзгалар таъсирига берилувчан, бирор қарор қабул қилганда маъсулиятни ўзгаларга юклайди.\n5.\t«Амалиётчи» - «Энг яхши ҳужум – ҳимоя» шиори остида ҳаракат қилади.Бундай одам учун энг муҳими атроф муҳитни ўзгартириш ўзга одамларнинг позициясига таяниш. Бунинг оқибатида турли хил тўқнашувларга учрайди.\nРоберт Бремсон қуйида агрессив одамларнинг ўзга хос типологиясини таклиф қилади.\n«Тажавузкорлар» - қўпол ва андишасиз гапларни гапирадиган, уни тингламасалар жахли чиқадиган одам.Одатда унинг жахли ортида ўз ишини яхши билмаслигини фош бўлишдан қўрқиш ётади.\n«Шикоятчи» - қандайдир ғояга эга бўлган одам бўлиб, бу ғоя амалга ошмагани учун кўпчиликни, баъзида бутун оламни айблайди, лекин бу муоммони ҳал қилиш учун ҳеч нима қилмайди.\n«Дарғазаб бола» - бу типдаги одам табиатан жаҳлдор эмас, у ҳиссиётлар билан вазиятни қўлга оламан деб ўйлайди.\n«Максималист» - зарурат бўлмаган тақдирда ҳам бирор ишни зудлик билан қилишга шошиладиган одам.\n«Индамас» - ҳамма нарсани ўзига олади, ўзини хафа эканлигини яширади, сўнгра кимгадир ғазабини сочади.\n«Яширин қасоскор» - қандайдир найранг билан одамларни қийновчи одам. Кимдир нотўғри иш қилган бўлса адолат ўрнатмоқчи бўлади.\n«Сохта альтурист» - гўё сизга яхшилик қилмоқчидек бўлади-ю, юрагининг тубида бундан афсусланади. Баъзида у яхшилик қилишларини ҳам талаб қилади.\n«Доимий айбловчи» - ўзгалар айбини ахтарувчи одам, у доимо ўзини хақ деб билади. .\nШундай қилиб зиддиятли одамлар билан муомала қилганда унда сиз нафақат дўстни, балки яхши сифатларни ҳам кўришга ҳаракат қилишингиз керак.Чунки сиз бундай одамларнинг на дунёқарашини ва қадриятларини, на психологик хусусиятлари ва нерв системаси сифатларини ўзгартира оласиз.\nПсихик ҳолатларнинг хулқ-атворга таъсири\nБошқа ёқимсиз ҳиссиётлар каби қўрқув ҳам доимо зарарли бўлмайди. Ҳар қандай ҳиссиёт маълум бир функцияни бажаради ва болага ҳам, катта одамга ҳам ўзини ўраб турган моддий ва ижтимоий муҳитни билиб олиш, тушиниш имконини беради. Демак, қўрқув инсонни кўчадан ўтишда, тоғдаги саёҳатда ва шунга ўхшаш бошқа ҳолатларда ортиқча таваккалдан ҳимоя қилади. Қўрқув инсонни хавфли вазиятлардан сақлайди ёки огоҳ этади, баъзан эса фаолиятни, хулқни тартибга солиб туради. Бу қўрқувнинг ҳимоя функцияси. У ўз-ўзини сақлашни таъминловчи ички ҳиссиётда, инстинктив хулқда иштирок этади. Бундан ташқари қўрқув хулқни тузатишда ёрдам беради, у кечинмалардан келиб чиқади. Қўрқув психиканинг нармал фаолияти учун зарур. Боланинг организмига нафақат шакар, балки туз ҳам керак бўлганидек, психика ҳам ёқимсиз, баъзан кескин эмоцияларга эҳтиёж сезади. Баъзан баланинг ўзи қўрқув кечинмаларга ихтиёрсиз равишда берилиб кетади.\nБаъзан кечқурун бир ерга тўпланган болалар даҳшатли воқеаларни ҳикоя қила бошлайдилар, яна бунинг устига кескин эмоционал тугалланишда–охирги сўзида ҳикоячи тўсатдан қичқириб юборади, ёнида ўтирган боланинг қўлидан бирдан ушлаб олиб уларни қўрқитади. Бундан кейин одатда «даҳшатли қичқириқ», кулги ва агрессияни емиришга йўналтирилган психик энергияни бўшатиб юборувчи – мотив кузатилади. Бундай ҳолат баъзан психик аппаратнинг мослашиш тартибини бузиб юборади. Бу каби салбий ҳолатларни олдини олиш истагидаги ота-оналар фарзандлари учун яхши шароитларни яратиш мақсадида, уни ҳар қандай ёқимсиз ҳодисадан, кучли кечинмалардан ҳимоя қилиш учун психолог маслаҳатига тез-тез мурожаат қилишади.\nБолалар қўрқуви унинг тараққиётининг одатий ҳодисасидир. У бола учун зарурий аҳамиятга эга. В.В.Лебединский таъкидлаб ўтганидек ҳар қандай қўрқув ёки қўрқув тури фақат аниқ бир ёш даврида кузатилади, ҳар бир ёш даврининг «ўзини» қўрқуви бор, нормал ривожланишда маълум бир вақтда йўқолади.\nҚўрқувнинг намоён бўлиши боланинг психомотор тараққиётининг бирдан ўзгариши билан вақтинчалик муносабатига мос келади, масалан: бола фазони ўзлаштириб олганида ва мустақил юришнинг бошланишида ёки ўзининг яқинларини таний бошлаганида бегона кишининг пайдо бўлиши унда қўрқувни чақириши мумкин. Болалар қўрқуви нормал тараққиётнинг муҳим қисми ҳисобланади. Қўрқув бола хулқини тартибга солади ва мослашишда ижобий мақсадга эга. Қўрқув бошқа ҳиссиётлар каби ўз вазифасини аниқ бажариб кейин ғойиб бўлганида фойдали. Бола тараққиётининг издан чиқмаслиги, бузилмаслиги учун ёш даврларига хос бўлган, нормал қўрқувдан коррекция қилиниши талаб қилинадиган патологик қўрқувни ажратиб олиш керак.\nПатологик қўрқувни муайян мезонлар билан ажратиб олиш мумкин: агар қўрқув шахс тараққиётига, психикага, мулоқотга киришишга тўсқинлиқ қилса, ижтимоий мослашишни қийинлашувига олиб келса ва ундан кейин аутизмга, психик каслликларга олиб келса бу шубҳасиз патологик қўрқувдир. Қўрқув бузилишдан мустақил ҳам бўлиши мумкин (масалан, катта итга тўқнаш келганда қаттиқ қўрқувни ҳис қилиш). Баъзан шахс бузилилиши билан ҳам намоён бўлиши мумкин. Бу ҳодисаларнинг ҳаммасида умумий соғломлаштирувчи психотерапия бутун психиканинг ишини яхшилаш учун фойдали. Бунда чиниқтириш жараёни боланинг кун тартиби ва овқатланишини тартибга солиш билан бир қаторда олиб борилиши лозим. Уйқу олдидан сайр фойдали, бу бола организми ва психикасига яхши таъсир қилади ва яна бола қўрқув ҳақида эмас дам олиш ҳақида ўйлайди. Мадомики, организм ва психика бир бутунликни ташкил қилар экан, бирининг яхши ёки ёмон ҳолати иккинчисига таъсир қилади. Бола қўрқувини йўқотишдаги коррекция ишида бир қанча қўлланмаларни кўрсатиш мумкин. Коррекция усули боланинг индивидуал хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда танланади ва самарадорлик ҳам боланинг индивидуал хусусиятларига боғлиқ.\nПсихологларнинг фикрича, аффект эмоционал тараққиётнинг энг паст даражаси. Аффект бирор вазиятга боғлиқлиги билан характерланади (Ҳар доим қўзғатувчидан кейин бошланади), қисқа вақтли ва ёрқин ташқи ифодаланувчи. Ёш болаларда аффект овутиб бўлмайдиган даражадаги йиғи ёки кулги, қаттиқ қўрқув билан ифодаланади. Кўпинча бунақа хулқ бошланган ишни охирига етказмаслик, топширилган ишни бажаришни хохламаслик билан бирга намоён булади.\nСалбий аффектив кечинма хулқнинг унга мувофиқ шаклларини юзага келтиради: гап кўтаролмаслик, тажанглик, қайсарлик, негативизм, кўпчиликка аралашмаслик ва эмоционал бефарқлик. Болани аффект ҳолатидан ҳеч нима чиқара олмайди, ялиниб ёлвориш, насиҳат, катталар эътибори ҳам таъсир қилмайди.\nШуни эътиборга олишимиз лозимки, эмоционал тараққиётнинг бузилиши ва бола хулқидаги қийинчиликлар психик касаллик эмас, балки нормал ҳолатдан четга оғиш холос.\nНевротик реакция ривожининг катта қисми мактабгача тарбия ёши даврига тегишли. Бунинг сабаби нимада? Тадқикотчилар сабабларни анализ қилишда қуйидагиларга алоҳида эътибор қаратмоқдалар: нерв системасининг асосий тараққиёти шу даврга тўғри келади, ҳаётий тажрибанинг етишмаслиги, нотўғри тарбия ва ҳокозолар.\nБизнинг фикримизча болалар тасаввурининг етарли даражада ривожланмаганлиги кўпгина аффектив реакцияларни юзага келтиради.Чунки айнан тасаввур боланинг режа асосида ҳаракат қилиш қобилиятини таъминлайди.\nА.Н.Леонтьевнинг кўрсатишича аффектнинг алоҳида ўзига хос хусусиятларидан бири унинг англанилмаганлигидир. Аффектив хулқ тадқиқотчиларини фараз қилишларича вазиятни аниқлаш учун боланинг ўзини жавобини анализ қилиш эмас, балки реал ҳолат характеристикаси билан солиштириш, ота-она ва тарбиячи билан ҳам суҳбатлашиш лозим.\nБолалар жавоби,уларни анализ қилиш реал ҳолатни катталар жавоби билан солиштириш шу ёки шунга ўхшаш вазиятда ёрқин аффектив реакция намоён қилувчи болаларни гуруҳларга ажратишга имкон беради.\nБу болаларнинг хулқи ва фаолиятини психологик анализи ҳиссий ривожланиши, уни бошқариш қобилияти ва ижодий тасаввур орасида узвий боғлиқлик борлигини кўрсатади.\nАффектив хулқли болаларни қуйидаги тартибда аниқлаш мумкин: “Бола катталар таклиф қилган ўйиндаги қуённи ўйнайди. Бола ўйинга қизиқиб кетиб деворни тақилатади. Ёнидаги катта одам буни бўри деб тахмин қилади ва боладан эшикни очиб, бўрига қуён йўқ деб айтишини сўрайди”\nШу ва шунга ўхшаш вазиятлардаги болалар ҳолати асосида аффектив хулқнинг ўзига хос хусусиятларини ажратиб олиш мумкин.\nАффектив хулқли болалар аниқ ва равшан ҳолатларга жуда ҳам қарам бўладилар. Бола унга гўёки «ёпишиб» қолади. Кўп ҳолларда бу болалар ўз қўрқувларини мутлақо хавфсиз вазиятга рефлектор ҳалда ўтказадилар. Ҳаттоки катталарнинг ўзи вазиятни ҳал қилаганларида ҳам бола узоқ вақт ундан чиқа олмайди. Масалан, магазинда қизчага ўзи ёқтирган ўйинчоқни сотиб олиб беришганида ҳам бари бир у йиғисини давом эттиради.\nАффектив хулқли болаларнинг бошқа характерли тамони хулқ эркинлигининг паст даражадалиги. Бу шундай тоифа ҳисобланадики бирор нарсадан қўрқадиган бола (масалан махлуқдан) доимий, енгиб бўлмайдиган қўрқувни ҳис этади, доимо унинг расмини чизади, ўйлайди, ўйинларига киргизади.\nАффектив хулқнинг учинчи характеристикаси бола шахсининг когнитив ва эмоционал сферасининг аниқ ажратилганлиги билан боғлиқ. Аффект ва интелектнинг ягоналиги Л.С.Вўготскийнинг кўрсатганидек бола шахси тузилишининг муқаррар шарти. Бунақа болаларда ўз хулқи устидан назорат қилишга ёрдам берадиган когнитив фактор бузилади ва ҳал қилувчи аҳамиятга эга бўлмайди. Шунинг учун бола катталарга «Мен унинг телевизордан чиқа олмаслигини биламан, аммо барибир ундан қўрқаман ва қочаман» деб айтади.\nНихоят, аффектив хулқли боланинг тўртинчи характеристикаси катталарга ички итоаткорлиги, ташаббуссизлиги ҳисобланади. Юқорида айтиб ўтилган ўйиндаги бола эшикни очиб ташқаридаги бўрига хонада қуён йўқлигини айтиши керак эди. Кўпгина болалар эшикка боришади, уни очишади, аммо овози бўғилиши натижасида ҳеч нима дея олмайдилар.\nМактабгача тарбия ёшидагилар аффектив хулқининг анализи кўрсатишича бола вазиятни қабул қилади, бир вақтнинг ўзида уни қайта таҳлил қила олмаслиги билан аффект сабаби якунланади. Бунақа ҳолат билан у вазиятдан чиқа олмайди ва уни бошқара олмайди.\nМустақил Ўзбекистонимизда ислохотлар тобора кенг қулоч ёймоқда, хаётимизнинг барча жабхаларида, жумладан ёш авлод таълим- тарбиясида ҳам кескин ўзгаришлар содир бўлмоқда.Маънавий тизимни кайта тиклаш, янада бойитиш мақсадида умумхалк кураши бошланди.\nБу улкан вазифани тулақонли равишда амалга ошириш учун таълим тарбия ишининг барча метод ва воситаларидан унумли фойдаланиш ҳар бир ўқитувчи- тарбиячининг биринчи навбатдаги ишидир.\nЮқоридагилардан кўриниб турибдики, ёш авлодни тарбиялаб камолга етказиш муқаддас бирчимиз аммо, ижобий- ахлоқий хислатларни тарбиялаш оддий жун иш эмас. У кунлаб, ойлаб, йиллаб ва хатто ун йиллаб олий мақсад йўлида сабр – тоқат, чидам ва қатъиятлилик каби иродавий сифатларни тақозо этадиган инсоний вазифамиздир.\nТарбиялаш ғоят нозик санъат бўлиб, унга жиддий ёндошмоқ даркор. Айниқса, педагоглик ишҳини узига касб қилиб олган кишилар мазкур фанни чуқур ва пухта билишлари шарт.\nПедагогика ва психология фанидан бехабар тарбиячилар ўзлари билмаганлари холда болаларда камчилик, нуқсонларнинг вужудга келишига сабаб бўладилар, уларнинг қобилятларини бўғиб қўядилар. Ўсишига халал берадилар. Педагогика – грекча « pedagogos» cўзидан олинган бўлиб « бола етакловчи» деган маънони англатади. Эрамиздан олдинги биринчи- учинчи асрларда қадимги Грецияда, қулдорнинг боласини овқатлантирадиган, сайрга олиб боручи, табиат қўйнида ўйнатувчи тарбиячи қулларни «педагог» деб аталган. Ҳозирги кунда бу cўз таълим- тарбия берувчи ўқитувчиларга нисбатан қўлланилади. Хулқи оғир болалар психологияси фани ҳам педагогиканинг бир тармоғи бўлиб, у болалар, ўқувчилар, талабаларнинг бузилиши, улар хулқи ва муомаласидаги нуқсон ва камчиликларни аста-секин тузатиш, коррекция қилиш дастурини ишлаб чиқади ва амалиётга тадбиқ этади. Бундан ташқари ўқувчилар, талабалар ва мураббийлар ўртасида низоларни йўқотиш эгаллаган ўрнидан, мавқеидан қониқмаслик хиссини камайтириш учун тренинглар, ролли ўйинлар ташкил қилишдан иборат, унинг объекти асосан хулқи оғир ўқувчилардир, предмети эса ўқувчиларга берилаётган таълим- тарбия назарияси ва амалиётидир.\nХулқи оғир болалар психологияси якка холда мукаммалликка эриша олмайди. У ҳам бошқа фанлар каби ижтимоий фан ютуқларидан фойдаланади ва мазмунан бойиб боради. Ҳозирги кунимизда умумбашарият томонидан яратилган билимлар ва тажрибалар хулқи оғир болалар психологияси фани учун манба бўлади. Бошқа фанлар каби хулқи оғир болалар психологияси фани ҳам ҳар бир инсоннинг ижтимоий камолотига хизмат қилади. Шу сабабли психология ва социология, этика ва эстетика, фалсафа, тарих, иқтисод каби фанлар билан узвий алокададир.\nЎқитувчи тарбиячи ўқувчиларга тизимли таъсир кўрсатади. Бунда психология ва ижтимоий омилларга асосланади яъни кўрсатилаётган таъсирнин самарасини билиш учун ўқувчининг сезги, идроки, тасаввур, диққат ва тафаккур- фиклаш жараёнининг қандай кечаётганини билишига асосланиб таъсир кўрсатиш режасини белгилайди. Демак, хулқи оғир болалар психологияси фани психология ва социология фанлари билан ҳам узвий боғланган.\nЭтика ва эстетика фанлари ўқувчининг хулқи одоби меъёрларини аниқлаш, белгилаш ҳамда гўзалликни чин маънода тушунтириш, ўқувчи онгида ҳаётнинг жозибали, нафис қирраларига рағбат уйғотиш борасида хулқи оғир болалар психологияси фани билан алоқададир.\nҲар қандай фан сифатида ўзининг илмий тадқиқот усулларига эга. Бу усуллар орқали ўз мазмунини бойитиб янгилаб боради. Хулқи оғир болалар психологияси фани ҳам психология фанининг илмий тадқиқот усулларига таяниб иш юритади. Бу усуллар: 1) кузатиш усули; 2) суҳбат усули; 3) тест, сўровномалар усули; 4) болалар ижодини ўрганиш усули; 5) мактаб ҳужжатларини таҳлил қилиш; 6) эксперемент, тажриба, синов усули; 7) статистика- маълумотларни таҳлил қилиш усули; 8) математика- кибернетика усули.\nМаълумки, болалар кичик ёшларидан бошлаб ўз табиатларига кўра яъни заифликлари туфайли ўз ота- оналарининг ва қариндошларининг мехрига, ёрдамига мухтождирлар. Улар ўз ҳатти- ҳаракати, килиғига бошқаларнинг баҳо беришини истайди. Шунинг учун ҳам болалар бирор ҳаракат ёки гунох қилсалар атрофдаги кишиларга қарайдилар. Бу билан улар « менинг кимлигим сизларга маъқулми ёки маъқул эмасми» демоқчи бўладилар. Демак, бола ҳар қадамда ота-онанинг ва теварак-атрофдаги одамларнинг мақтови, маъқуллашига сазовор бўлишни, танбеҳ эшитмасликка интилади.\nТарбия тизимида маъқуллаш, рағбатлантириш, қоралаш, жазолаш бола шахсини ҳурматлашга асосланган ва болаларда одам қадр- қийматини билиш туйғусини тарбиялашга қаратилгандир. Рағбатлантириш ва жазолаш даставвал болаларнинг характер ва хулқига ижобий хислатларни ўстиришга, уларнинг ҳатти-ҳаракати ва хулқини тўғри йўлга солиб юборишга, ҳамда пайдо бўлган ижобий фазилатларни такомиллаштиришга ёрдам беради.\nЁш нихол тўғри ўсиб- униши учун унга аввало тўғри парвариш керак. Жумладан, бола дунёга келгандан бошлаб тарбиясини тўғри ташкил қилиш зарур. Тарбияси тўғри ташкил қилинмаса оқибатда, хулқи оғир шахсга айланиши ва жамиятнинг оғриқли нуқтаси бўлиб қолиши мумкин. Маъқўллаш, ишонч билдириш, мукофотлаш каби восилар ёрдамида хулқи оғир ўқувчиларни нормал ўқувчилар сафига киритиш мумкин. Танбеҳ, огоҳлантириш, ҳайфсан, синфдан- синфга, мактабдан- мактабга ўтказиш каби жазо чоралари ҳам ижобий натижа бериши мумкин. Шундай экан, тараққиётли юртда айрим хулқи оғир , ҳуқуқбузарликка мойил ўқувчилар билан олиб бориладиган коррекцион ишларга эҳтиёж сезиш табиий албатта. Коррекцион ишлар маъно мохиятидан маълумки уни биринчи галдаги вазифаси хуқуқбузарликка мойилликни олдини олиш бўлса, иккинчидан, шундайлар тоифаси устида тузатиш коррекцион ишлари олиб боришни ўз-ўзида мужассамлаштиради.\n5.\tМуслимов Н.А., ва бошқалар. Касб таълими педагог-ларининг касбий компетентлигини шакллантириш технологияси/ Монография. – Т.: “Фан ва технология” нашриѐти, 2013.\n6.\tМуслимов Н.А., Усмонбоева М.Ҳ., Сайфуров Д.М., Тўраев А.Б. Педагогик компетентлик ва креативлик асослари – Тошкент, 2015.\nTeglar: билан 1203ам болалар мумкин хул1179и боланинг 1179илади 1179илиш о1171ир 1179ўр1179ув 1203ар бўлиб усули тарбия психологияси эмоционал бош1179а намоён бирор вазиятни\nМенежмент психологаяси. Менежер шахси типологияси\nУзлуксиз таълим тизимида ўзбек тилидаги адабий материалларни дарсдан таш ...\nЮрий Васильевич Курбатов\nИчки ишлар органларининг ҳуқуқни муҳофаза қил ...\nОила хукукий муносабатларидан келиб чикадиган айрим ишларнинг тааллуклилиги ...\nЎзбекистон Республикаси Ички ишлар органлари\nИчки ишлар органларнинг ҳуқуқни муҳофаза қили ...\nОилавий муносабатларнинг бузилиши\nИчки ишлар органларида жисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатларини кўриб ...


Тез орада спорт залига қайтиб, машғулотлар қилиш имкониятини кутаяпмиз, Миллий олимпия қўмитаси, Ўзбекистон Республикаси Жисмоний тарбия ва спорт вазирлиги, спорт федерациялари, мураббийлар, тиббиёт ходимлари ва спортчилар қўлидан келган барча ишларни тинимсиз олиб боришмоқда, жадвал бўйича онлайн машғулотлар ва жисмоний фаолликни ошириб бориш максимал даражада қўллаб-қувватланмоқда.\nЎзбекистон гимнастика федерацияси билан иккинчи қўшма онлайн машғулотни баҳам кўрмоқчимиз. Машғулотларни гуруҳ машқларида терма жамоамизнинг россиялик мураббийи – Екатерина Пирожкова олиб борди.\nМиллий олимпия қўмитаси барча спортчиларни келгусида ўз устида жиддий ишлашда давом этишга, соғлиғини яхшилаб боришга ва мунтазам равишда жисмоний машқларни бажаришга ундайди. Шунингдек, барча мураббий ва спортчиларга ўз уйларида улар учун одатий бўлмаган шароитда шуғулланиш иштиёқи учун ташаккур билдиради. Барчасини биргаликда енгамиз!\nБоксчиларимиз Россиядаги халқаро мусобақага жўнаб кетишди


Медведев ва Арипов Ўбекистонда АЭС қурилиши бўйича битимни тасдиқладилар - Фарғона.Ру ахборот агентлиги\n21:26 msk, 23 Апрель 2019\nМедведев ва Арипов Ўбекистонда АЭС қурилиши бўйича битимни тасдиқладилар\n09.09.2018 13:37 msk\nБитимнинг имзоланиши. Rosatom.ru сайти фотоси\nРоссия ва Ўзбекистон бош вазирлари Дмитрий Медведев и Абдулла Арипов “Россия лойиҳаси бўйича Ўзбекистонда атом электр станцияси қурилиши лойиҳаси тўғрисида” ҳукуматлараро битимни имзоладилар. Бу ҳақда “Росатом” корпорациясининг расмий сайтида хабар берилади.\nҲужжатга кўра, томонлар Ўзбекистон ҳудудида ҳар бири 1.2 ГВт қувватига эга бўлган энергетик реакторлар негизидаги иккита энергоблоклардан иборат атом электр станцияси қурилишининг лойиҳалаштириши, қурилиши ҳамда ишга туширилишида ҳамкорлик қиладилар.\nРоссия ҳукуматининг Қабуллар уйида Россия ва Ўзбекистон ҳукуматлараро комиссиясининг иқтисодий ҳамкорлик бўйича мажлиси якунига бағишланган битимни имзолаш маросими бўлиб ўтди.\nЖорий йилнинг май ойида “Росатом” корпорациясининг директори Алексей Лихачев республика президенти Шавкат Мирзиёев билан учрашувидан сўнг Ўзбекистон атом электр станциясини қуришни таклиф қилганини маълум қилди. АЭС Ҳайдаркўл яқинида қурилиши мумкинлиги борасида тахмин қилинди, бу ерда реакторларни совутиш учун сув керагидан ҳам кўп, арзон электр энергияси билан Тошкент, Бухоро ва Самарқанд вилоятларини таъминласа бўлади.\n“Росатом” таклифи бўйича АЭС иккита замонавий, III+ ВВЭР-1200 авлодига мансуб блоклардан иборат бўлади. қурилиш муддатини Ўзбекистон белгилаб беради. АЭС қурилиши устидан хавфсизликни таъминловчи “тўртта кўз” тамойилига риоя қилиш учун махсус регулятор кузатиб боради. Лойиҳа қиймати ҳақида бирор гап очиқлангани йўқ, бироқ худди шунақа станциянинг Бангладешда қурилиши “Росатом” томонидан 13 млрд долларга баҳоланганди.\nУшбу соҳадаги ҳамкорликдан манфаат шундан иборатки, дейди AtomInfo порталининг бош муҳаррири Александр Уваров, Ўзбекистон АЭСга эга бўлади ва уран қазиб чиқариш ҳажмини оширади, Россия эса бу уранни қисман сотиб олади.\nҚайд этамиз, Ўзбекистонда АЭС қурилиши тўғрисидаги гаплар бер неча йилдан бери қайнайди. 2014 йилда “Ўзбекэнерго” давлат акционерлик компанияси (ДАК) оммавий ахборот воситаларида пайдо бўлган ушбу мавзу бўйича раддия бериб, “Ўзбекистон Республикаси саноатини ривожлантириш дастури доирасида ҳамда ҳар йилги инвестициявий дастурларда истиқболда атом электр станциялар қурилиши кўзда тутилмаган”, деб билдирганди.


Ўзбекистон ҳам Россияга уч марта гуманитар ёрдам жўнатган.\nХитой Ўзбекистонга жўнатган гуманитар ёрдамнинг бир қисми 29 апрель куни эрта тонгда Тошкентга етиб келди. Бу ҳақда Хитойнинг Ўзбекистондаги элчихонаси маълум қилди.\nТошкент халқаро аэропортига қўнган самолёт бортида қандай гуманитар ёрдам юклари олиб келингани айтилмаган.\nЭлчихонанинг қайд этишича, бу Ўзбекистонга юборилган гуманитар ёрдамнинг иккинчи қисмидир. Ёрдамнинг учинчи қисми ҳам яқин кунларда Ўзбекистонга жўнатилади.\n“Юкларнинг қолган қисми (100 мингта тест-тизим, 50 мингта тиббиёт ҳимоя кийимлари, 150 мингта KN95 тиббиёт ниқоблари, 1 миллионта тиббиёт жарроҳлик ниқоблари, 150 мингта тиббиёт қўлқоплари ва 1000 дона масофавий термометр) ҳам тез орада тайёрланади ва Ўзбекистонга етказилади”, дейилади хабарда.\nМарт-апрел ойларида Ўзбекистон Қирғизистон, Тожикистон, Афғонистон ва Россияга катта миқдорда инсонпарварлик ёрдамлари жўнатган эди. Айни пайтда Ўзбекистоннинг ўзи Туркия ва Хитой каби давлатлардан инсонпарварлик ёрдамларини қабул қилмоқда.


Акласта – Meducate.uz – Дорилар ҳақида маълумотлар ўзбек тилида\nHome Йўриқномалар Акласта\nПрепаратнинг савдо номи: Акласта\nТаъсир қилувчи модда (ХПН): золедрон кислотаси (zoledronic acid)\nДори шакли: инфузия учун эритма 5 мг/100 мл\nфаол модда: 100 мл эритма 5 мг золедрон кислотаси (сувсиз) сақлайди, бу 5,33 мг золедрон кислотаси моногидратига мос келади\nёрдамчи моддалар: маннит (Е 421), натрий цитрати, инъекция учун сув.\nТаърифи: стерил тиниқ ва рангсиз эритма.\nФармакотерапевтик гуруҳи: Суяклар тузилмаси ва минераллашувига таъсир кўрсатувчи воситалар. Бисфосфонатлар. Золедрон кислотаси.\nАТХ коди: M05B A08.\nТаъсир механизми. Золедрон кислотаси суяк тўқимасига танлаб таъсир қиладиган таркибида азот сақлайдиган бисфосфонатлар синфига тааллуқлидир. У суяк тўқимасини остеокластлар томонидан резорбциясини ингибиторловчи воситаси бўлиб ҳисобланади.\nСуяк тўқимасига бисфосфонатларнинг селектив таъсири минераллашган суяк тўқимасига юқори ўхшашлигига асосланган. Золедрон кислотаси вена ичига юборилади, суяк тўқимасида тезда тақсимланади ва бошқа бисфосфонатлар каби кўпинча суякларда жадал алмашинув жойларида тўпланади. Золедрон кислотасининг остеокластдаги бош молекуляр нишони фарнезилпирофосфат-синтетаза ферменти бўлиб ҳисобланади, аммо препаратнинг бошқа таъсир механизми ҳам истисно қилинмайди. Золедрон кислотаси таъсирининг нисбий узоқ давомийлиги фарнезилпирофосфат-синтетазанинг фаол маркази билан унинг юқори троплиги ва минераллашган суяк тўқимасига ўхшашлигидан келиб чиқади.\nАкласта® препарати суяк тўқимасида метаболизм жадаллигини: климаксдан кейинги даврда қуйи нуқтадан 7-суткада резорбция маркерлари ва 12-ҳафтада шакллантириш маркерларининг юқори даражаларини тезда камайтиради. Бундан кейин суяк тўқимаси ҳолати маркерларининг даражаси менопаузага қадар кузатилган диапазон чегарасида бўлган. Ҳар йиллик такрорий дозалар юборилганида суяк тўқимасида метаболизм маркерлари даражасининг ошиб борувчи пасайиши кузатилмаган.\nМенопаузадан кейинги остеопорозни даволашнинг клиник самарадорлиги\nАкласта® препаратини қўллаш самарадорлиги ва хавфсизлиги «HORIZON-PFT» тадқиқотларида тасдиқланган; препарат кетма-кет уч йил давомида бир йилда бир марта 100 мл эритмада 5 мг дозада камида 15 минут давомида, жами – учта дозада юборилган. 3 йил давомида морфометрия маълумотлари билан тасдиқланган умуртқа поғонасидаги синиш ҳоллари тез-тезлиги ва давомийликнинг медиана қиймати 3 йил бўлган давр давомида сон суяги синиш ҳоллари тез-тезлиги самарадорликнинг иккита бош кўрсаткичи бўлган. Акласта® препарати даволашнинг биринчи йилидан бошлаб 3 йил давомида умуртқа поғонасидаги битта ёки ундан ортиқ янги синиш ҳоллари тез-тезлигини ишончли камайтирган.\n3 йил давомида умуртқа поғонасидаги синишлар тез-тезлигининг камайиши барқарор бўлган ва ёшга, географик минтақага, ирққа, тана вазни индексининг дастлабки қийматига, умуртқада дастлабки синишлар миқдорига, сон суяги бўйинчаси суяк тўқимасининг минерал зичлигига (СТМЗ) ёки бисфосфонатларнинг аввалги қабул қилинишига боғлиқ бўлмаган.\nСон суяги синиши юзага келиши тез-тезлигига таъсири: Акласта® препарати қабул қилинганида 3 йил давомида сон суяги ва чаноқ-сон суяги бўғими синиши юзага келиши хавфининг 40% га камайиши кузатилади.\nБарча клиник синишлар юзага келиши тез-тезлигига таъсири: Акласта® препарати қабул қилинганида юзага келиши тез-тезлиги бўйича барча клиник синишларнинг (4,5% га), умуртқа поғонасида синишларнинг (2% га) ва умуртқага оид бўлмаган синишларнинг (2,8% га) мутлақ пасайиши кузатилган.\nСуяк тўқимаси минерал зичлигига таъсири: Акласта® препарати 3 йил давомида умуртқанинг бел бўлими СТМЗ ни 6,9% га, сон суягини – 6,0% га, сон суяги бўйинчасини – 5,0% га ва билак суяги дистал бўлимини – 3,2% га оширади.\nСуяк тўқимаси гистологияси: менопаузадан кейинги даврда остеопорозли пациентларда динамик гистоморфотометрия ўтказилганида Акласта® препарати буюрилганида суяк тўқимаси ремоделлаш бузилиши ва минералашиши бузилиши белгиларисиз кузатилган. Микрокомпьютер томографиядан фойдаланган ҳолда ўтказилган тадқиқот плацебо гуруҳидаги пациентларга нисбатан Акласта® препарати билан даволаш гуруҳидаги пациентларда суякнинг трабекуляр архитектураси сақланганлигини кўрсатди.\nСуяк тўқимаси метаболизмининг маркерлари: суяк тўқимаси учун хос бўлган ишқорий фосфатаза (СТИФ), I типдаги коллагеннинг N-терминал пропептид (P1NP), қон зардобида бета-C-телопептидлар тадқиқот давомида даврий баҳоланган. Акласта® препарати билан ҳар йиллик 5 мг ли дозаларда даволаш суяк метаболизми маркерлари даражасини менопаузага қадар бўлган қийматлар диапазонига қадар пасайтирган. Препаратни такрорий юбориш суяк тўқимаси метаболизми маркерлари даражасини янада пасайишига олиб келмаган.\nОстеопорозни уч йиллик тадқиқоти давомида бўйни (тик турган ҳолда) ҳар йили ўлчаш ўтказилган. Плацебога нисбатан Акласта® препаратини қабул қилган пациентларда бўй ўсишининг кам йўқотилиши (мувофиқ равишда 6,7 мм га нисбатан 4,2 мм) (p <0,0001)) кузатилган.\nМеҳнатга лаёқатсизлик кунлари сони\nАкласта® препарати чекланган фаолликдаги кунлар сонини ҳам, белда оғриқ ва синишлар туфайли тўшакда ётиш тартибидаги суткалар сонини ҳам плацебога нисбатан ишончли камайтирган (барча ҳолларда p <0,01).\nСон суяги синганидан кейин клиник синишларни олдини олиш самарадорлиги\nСон суяги бўйинчасининг кам шикастли синиши мавжуд пациентларда клиник синишлар юзага келишини олдини олиш учун Акласта® препаратини қўллашнинг самарадорлиги ва хавфсизлиги «HORIZON-RFT» тадқиқотида тасдиқланган. Клиник синишлар, шу жумладан умуртқа поғонасидаги, умуртқа билан боғлиқ бўлмаган синишлар ва сон суяги синишлари юзага келишининг тез-тезлиги яқин орада (90 кун давомида) юз берган сон суягининг кам шикастли синиши бўлган 2127 нафар пациентда 2 йил ичида баҳоланган. Тадқиқотнинг барча иштирокчилари суткада 1000 мг дан 1500 мг гача элементар кальцийни ва 800 дан 1200 гача ХБ да D витаминини қабул қилган. Тадқиқот ўтказилиши вақти давомида клиник синишлар сони самарадорликнинг асосий кўрсаткичи бўлган.\nБарча клиник синишларга таъсири: ҳар қандай жойдаги клиник аҳамиятга эга синишлар юзага келишининг тез-тезлиги 35% га камайиши, умуртқада клиник синишлар юзага келишининг тез-тезлиги 46% га, кўст оралиғида бўлмаган синишларнинг 27% га, чаноқ-сон суяги бўғими суяклари синишларининг 30% га камайиши кузатилган.\nСуякларнинг минерал зичлигига таъсири: «HORIZON-RFT» тадқиқотида Акласта® препарати билан даволашда 24 ой давомида сон суягининг проксимал бўлими СТМЗ ошиши 5,4% га ва сон суяги бўйинчасида 4,3% га ошиши кузатилган.\nЭркакларда остеопорозни даволаш\nОстеопорози бўлган эркакларда Акласта® препаратини қўллашнинг самарадорлиги ва хавфсизлиги икки йиллик тадқиқотда умуртқанинг бел бўлими СТМЗ бўйича баҳоланган.\nСуякларнинг минерал зичлигига таъсири: бел умуртқаларида 24 ойда СТМЗ нинг фоизли ошиши маълумотлари бўйича алендронатни ҳар ҳафта қабул қилиниши ҳолатига нисбатан Акласта® препарати бир йилда 1 марта юборилганида самара кам бўлмаган (алендронатда − 6,2% га нисбатан Акласта® препаратида – 6,1%). Умуртқа поғонасининг бел қисми умуртқаларида 12 ойда СТМЗ нинг фоизли ошиши ушбу препаратларни қабул қилган пациентлар гуруҳларида ўхшаш бўлган.\nГлюкокортикоид-индукцияланган остеопорозни даволаш ва олдини олиш\nГлюкокортикоид-индукцияланган остеопорозни даволаш ва олдини олишда Акласта® препаратини қўллашнинг самарадорлиги ва хавфсизлиги бир йиллик тадқиқотда преднизолонни суткада ≥ 7,5 мг дозада перорал (ёки эквивалент препаратни) қабул қилган пациентлар иштирокида баҳоланган.\nСуякларнинг минерал зичлигига таъсири: умуртқанинг бел бўлими, сон суяги бўйинчаси, умуман сон суяги, кўст чуқурчаси ва билак суягининг дистал бўлими СТМЗ ошиши кузатилган (барча ҳолларда p <0,03).\nСуяк тўқимаси гистологияси: сифат ва миқдор таҳлили минераллашиши бузилмаган ҳолда суяк тўқимасининг нормал архитектураси ва сифатини кўрсатди.\nПеджет касаллигини даволашнинг клиник самарадорлиги\nАкласта® препаратининг самарадорлиги олти ойлик иккита таққослаш тадқиқотларида баҳоланган. Ҳар иккала тадқиқотларда золедрон кислотаси ризедронатга нисбатан афзалликни ва тезда даволаш самарасини кўрсатди, бу ҳақда суяк тўқимаси шаклланишининг биокимёвий маркерлари (ЛФС), қон зардобида I типдаги N-терминал пропептид (P1NP) ва резорбциялар (қонда CTx 1 ва сийдикда альфа-CTx) далолат беради. Акласта® препарати гуруҳидаги деярли барча пациентларда даволаш самараси 18 ой давомида сақланган. Суяк тўқимасининг гистологик тадқиқотлари суяк тўқимаси суяк ремоделлашишининг бузилишлари ва минераллашувининг бузилишлари белгиларисиз нормал сифат кўрсаткичларига эга эканлигини кўрсатди.\nСуяк тўқимасига таъсир хавфсизлигини ўрганиш: доза-реакция боғлиқлиги ва золедрон кислотасини (0,8 дан 500 мг/кг гача) бир марта юбориш таъсирининг давомийлиги ҳайвонларда ўтказилган тажрибада ўрганилган. Олинган натижалар золедрон кислотасини клиник жиҳатдан мақбул дозаларда юборилганида суяк тўқимаси учун самарадорлиги ва хавфсизлигига доир принципиал далилларни тақдим этади. Суяк тўқимасида ёки суяк кўмигида нормадан бирон-бир оғишларнинг белгилари, минераллашишни бузилиши, остеоидлар ва пардали ретикулофиброз суяк тўқимаси тўпланиши белгилари кузатилмаган.\nЗоледрон кислотасини 64 нафар онкологик пациентларга 2, 4, 8 ва 16 мг дозаларда бир марта ва кўп марта 5 ва 15 минутлик инфузия ўтказилиши натижасида дозага боғлиқ бўлмаган қуйидаги фармакокинетика маълумотлари олинган. Остеопорози ва Педжет касаллиги бўлган пациентларда фармакокинетика маълумотлари мавжуд эмас. Золедрон кислотаси инфузияси бошланганидан кейин плазмада фаол модданинг концентрациялари инфузия якунида энг юқори кўрсаткичларга етган ҳолда тезда ошиб борган, сўнгра 4 соат ўтгач энг юқори кўрсаткичнинг <10% гача ва 24 соат ўтгач энг юқори кўрсаткичнинг <1% гача тезда пасайган, ва сўнгра энг юқори кўрсаткичларнинг 0,1% дан ошмайдиган узоқ муддатли жуда паст концентрациялар мавжуд бўлган.\nВена ичига юборилган золедрон кислотаси буйраклар орқали уч босқичда чиқарилади: тизимли айланишдан t 1/2α 0,24 соат ва t 1/2β 1,87 соат ярим чиқарилиш даврлари билан тезда содир бўладиган икки фазали чиқарилиши, сўнгра якуний ярим чиқарилиши даври t 1/2γ 146 соат бўлган узоқ давом этувчи чиқарилиш фазаси. Ҳар 28 кунда юбориладиган кўп мартали дозалардан кейин қон плазмасида фаол модданинг тўпланиши кузатилмаган. Диспозициянинг эрта фазаларида (α ва β фазаларда) препарат концентрациясини пасайиши эҳтимол, золедрон кислотасининг суякларда тезда тақсимланиши ва буйраклар орқали чиқарилиши билан боғлиқ.\nЗоледрон кислотаси метаболизмга учрамайди ва ўзгармаган кўринишда буйраклар орқали чиқарилади. Дастлабки 24 соат давомида юборилган дозанинг 39 ± 16 % сийдик билан чиқарилади, препаратнинг қолган миқдори эса фақат суяк тўқимаси билан боғланади. Сўнгра суяк тўқимасидан тизимли айланишга золедрон кислотасининг аста-секин аксил ажралиб чиқиши ва уни буйраклар орқали чиқарилиши юз беради. Умумий клиренс соатига 5,04 ± 2,5 л ни ташкил этади ва дозага, пациентнинг жинси, ёши, ирқий мансублиги ва тана вазнига боғлиқ эмас. Инфузия давомийлигини 5 минутдан 15 минутга қадар ошиши инфузия якунида золедрон кислотаси концентрациясини пасайишига олиб келади, аммо концентрацияни вақтга боғлиқ бўлган ҳолда эгри чизиқ остидаги майдонга таъсир кўрсатмайди.\nЗоледрон кислотаси одам организмида метаболизмга учрамаслиги ва оз миқдорда фаолликка эга бўлганлиги, ёки Р450 цитохроми ферментларининг бевосита таъсир кўрсатувчи ва/ёки қайтмас ингибитори каби фаолликка эга бўлмаганлиги туфайли, золедрон кислотаси томонидан Р450 цитохромининг ферментлари тизими орқали метаболизмга учровчи препаратнинг метаболик клиренси камайтирилиши эҳтимоли кам. Золедрон кислотасини плазма оқсиллари билан боғланиши даражаси тахминан 23-40 % ни ташкил этади ва концентрацияга боғлиқ бўлмайди.\nЗоледрон кислотасининг буйрак клиренси креатинин клиренси билан корреляцияланган; буйрак клиренси креатинин клиренсидан 75 ± 33% ни ташкил этган бўлиб, у 64 нафар тадқиқ қилинган пациентларда 84 ± 29 мл/минут ўртача қийматни (минутига 22 дан 143 мл гача диапазонда) намоён қилган. Буйрак функцияси нормал бўлган пациентларга нисбатан енгил ва ўртача даража оғирликдаги буйрак етишмовчилигида AUC (0-24 соат) қийматининг сезиларли бўлмаган даражада, тахминан 30-40% га ошиши ҳамда буйрак функциясига боғлиқ бўлмаган ҳолда дозалар кўп марта юборилганида дори воситаси тўпланишининг мавжуд эмаслиги шундан далолат берадики, бунда буйрак етишмовчилиги даражаси енгил (Clcr = 50-80 мл/минут) ва ўртача (Clcr = 30-50 мл/минут) бўлганида золедрон кислотаси дозасига тузатиш киритиш талаб қилинмайди. Чунки оғир буйрак етишмовчилигига (креатинин клиренси <35 мл/минут) доир фақат чекланган маълумотлар мавжуд, ушбу популляция учун дозалаш бўйича тавсиялар йўқ.\nСон суяги, умуртқа поғонаси синишлари ва бошқа локализациядаги синишлар хавфини пасайтириш, суяклар минерал зичлигини ошириш мақсадида постменопауза даврида аёлларда ва эркакларда остеопорозни даволашда.\nЭркаклар ва аёлларда сон суягининг такрорий синишларини олдини олиш. Глюкокортикоид-индукцияланган остеопорозни даволаш ва олдини олиш.\nПеджет (деформацияловчи остеит) касаллигини даволашда қўлланилади.\nПостменопауза даврида остеопорозни даволаш, эркакларда остеопорозни даволаш, глюкокортикоид-индукцияланган остеопорозни даволаш ва олдини олиш, сон суягининг такрорий синишларини олдини олишда: тавсия этиладиган доза – вена ичига Акласта® препаратининг бир йилда битта 5 мг ли инфузияси.\nПеджет касаллигини даволаш: тавсия этиладиган доза – вена ичига Акласта® препаратининг битта 5 мг ли инфузияси. Препаратни фақат Педжет касаллигини даволаш тажрибасига эга шифокорлар буюради. Препарат билан такрорий даволаш тўғрисидаги маълумотлар: Акласта® препарати билан Педжет касаллигини дастлабки даволашдан кейин ўртача 7,7 йилга тенг бўлган узоқ муддатли ремиссия даври кузатилади. Касаллик узоқ кечиши туфайли такрорий даволаш тавсия этилади. Пациентларни такрорий даволаш даволаш бошланишидан 1 йил ва ундан ортиқ интервал билан вена ичига Акласта® препаратининг қўшимча 5 мг ли инфузиясини юборишдан иборат. Пациентларда ҳар 6-12 ойда қон зардобида ишқорий фосфатаза даражасини аниқлаш Акласта® препарати билан даволашни такрорий буюриш учун асос бўлиши керак.\nКасалликнинг клиник симптомлари (оғриқ синдроми ёки сиқилиш синдроми) қайталанганида ва/ёки суякларни сканерлашда Педжет касаллиги қайталаниши белгилари пайдо бўлганида Акласта® препаратини вена ичига такрорий инфузияси дастлабки юборилишидан камида 12 ой ўтгач амалга оширилиши керак.\nПеджет касаллиги бўлган пациентларга Акласта® препаратини қабул қилиш билан бирга D витаминини адекват қўлланилишини таъминлаш зарур. Шу билан бирга Акласта® препарати юборилганидан кейин 10 кун давомида кунига 2 марта 500 мг элементар кальцийни қўшимча равишда қабул қилиш қатъий тавсия этилади.\nАкласта® препарати (инфузия учун тайёр эритманинг 100 мл да 5 мг) вена ичига инфузия тезлиги барқарор равишда белгиланган тизим орқали юборилади. Инфузия вақти камида 15 минутни ташкил этиши керак. Акласта® препаратининг инфузияси пациентни адекват равишда гидратация қилиш шарти билан ўтказилади. Бу айниқса, кекса ёшдаги пациентлар ва диуретикларни қабул қилаётган пациентлар учун муҳим.\nАёллар ва эркакларда остеопорозда, глюкокортикоид-индукцияланган остепорозда, агар парҳез кальций ва D витаминининг зарур миқдорини компенсация қилмаса, уларни қўшимча равишда буюриш зарур.\nБуйрак функциясини бузилиши бўлган пациентлар\nАкласта® препаратини креатинин клиренси <35 мл/минут бўлган пациентларга буюриш мумкин эмас. Креатинин клиренси ≥ 35 мл/минут бўлган пациентлар учун дозага тузатиш киритиш талаб қилинмайди.\nЖигар функциясини бузилиши бўлган пациентлар\nДозага тузатиш киритиш талаб қилинмайди.\nКекса ёшдаги (≥65 ёшдаги) пациентлар. Дозага тузатиш киритиш талаб қилинмайди, чунки кекса ёшдаги ва ёш пациентларда препаратнинг биокираолишлиги, тақсимланиши ва чиқарилиши ўхшаш бўлган.\nАкласта® препарати хавфсизлик ва самарадорлиги бўйича маълумотлар мавжуд бўлмаганлиги сабабли, 18 ёшгача бўлган болалар ва ўсмирларда қўллаш учун тавсия этилмайди.\nУзоқ вақт қўлланилганида Акласта® препарати билан даволаш оптимал давомийлиги аниқланмаган. Акласта® препаратини қўлловчи барча пациентлар ҳолатини даволашга бўлган жавобнинг оптималлигига ва даволашга бўлган жавоб, синишлар хавфи ва ёндош кечувчи касалликлар асосида даволашни узоқроқ вақт давомида давом эттириш заруратига нисбатан вақти-вақти билан такроран баҳолаш зарур.\nСинишлар хавфи паст бўлган пациентларда Акласта® препарати билан даволашнинг дастлабки 3 йилидан кейин препарат қўлланилишини бекор қилиш имконияти кўриб чиқилиши керак, айни вақтда эса синишлар хавфи юқори бўлган пациентларда даволашни доимий асосда давом эттириш имконияти кўриб чиқилиши лозим. Даволаш тўхтатилган пациентларда синишлар хавфини ҳар 2-3 йилда даврий равишда такроран баҳолаш, ва зарурат бўлганида даволашни қайта бошлаш лозим.\nПрепаратни қўллаш бўйича йўриқнома\nАкласта® препаратини (инфузион юбориш учун тайёр бўлган 100 мл эритмада 5 мг) юбориш тезлиги доимий бўлганида вена ичига инфузиялар учун алоҳида тизим орқали юбориш лозим. Инфузия вақти 15 минутдан кам бўлмаслиги керак. Акласта® препаратини ҳар қандай бошқа дори воситаси билан аралаштириш ёки вена ичига юбориш мумкин эмас. Препаратни юбориш тезлиги доимий бўлганида вена ичига инфузиялар учун алоҳида тизим орқали юбориш лозим. Агар эритма совитилган бўлса, эритма ҳарорати хона ҳароратига эришгунига қадар кутиб туриш зарур. Вена ичига инфузия учун эритмани тайёрлаш вақтида асептика қоидаларига риоя қилиш зарур.\nПрепарат фақат бир марта қўлланилади. Ҳар қандай ишлатилмаган эритма утилизация қилиниши керак. Фақат тиниқ, бегона заррачалар аралашмаси бўлмаган эритма қўлланилиши керак. Микробиологик нуқтаи назаридан инфузияга тайёрланган препарат дарҳол ишлатилиши зарур. Акс ҳолда сақлаш вақти ва шароитлари учун фойдаланувчи жавобгар бўлади.\nМазкур бўлимда тақдим этилган ножўя реакциялар клиник тадқиқотлар дастури доирасида ўтказилган турли тадқиқотлар натижалари бўйича олинган.\nАкласта® препарати қуйидаги ҳолларда тадқиқланган:\nпостменопаузадаги остеопорозда: синишларни асосий тадқиқотида, 7736 нафар аёл иштирокидаги рандомизацияланган, икки томонлама яширин, плацебо-назоратланган, кўп марказли тадқиқотда («HORIZON-PFT») ва 2456 нафар аёл иштирокидаги мазкур тадқиқот давомида;\nПеджет касаллигида: хавфсизлиги ва самарадорлиги юзасидан ўтказилган 357 нафар пациент иштирокидаги иккита икки томонлама яширинган, рандомизацияланган тадқиқотда;\nшикастланиш даражаси паст бўлган ҳолда сон суяги яқинда синган пациентларда клиник синишларни олдини олишда: 2127 нафар эркак ва аёл иштирокидаги рандомизацияланган, икки томонлама яширин, кўп миллатли тадқиқотда («HORIZON-RFT»);\nглюкокортикоид-индукцияланган остеопорозни даволаш ва олдини олишда: 833 нафар эркак ва аёл иштирокидаги рандомизацияланган, кўп миллатли, икки томонлама яширин, тоифаларга ажратилган, фаол назорат қилинадиган тадқиқотда;\nостеопорозли ёки гипогонадизм мавжудлиги фонида яққол ифодаланган остеопорозли эркакларни даволашда: 302 нафар эркак иштирокидаги рандомизацияланган, кўп марказли, икки томонлама яширин, тоифаларга ажратилган, фаол назорат қилинадиган тадқиқотда;\nпостменопауза даврида остеопенияли аёлларда суяк тўқимаси йўқотилишини олдини олишда: постменопауза давридаги 581 нафар аёл иштирокидаги 2 йиллик рандомизацияланган, кўп миллатли, икки томонлама яширин, плацебо-назоратланган тадқиқотда.\nПостменопауза даврида остеопорозни, эркакларда остеопорозни даволаш, сон суяги бўйинчаси камшикастли синишидан кейин клиник синишларни олдини олиш, глюкокортикоид-индукцияланган остеопороз ва Педжет касаллигини даволаш ва олдини олиш. Эркакларда остеопорозни ва постменопауза даврида аёлларда остеопорозни даволашни, сон суяги бўйинчаси камшикастли синишидан кейин клиник синишларни олдини олиш, глюкокортикоид-индукцияланган остеопороз ва Педжет касаллигини даволаш ва олдини олишни асослаш учун ўтказилган тадқиқотларда плацебо ёки компаратор билан таққосланганда жиддий ножўя таъсирларнинг умумий учраш тез-тезлигида сезиларли тафовутлар бўлмаган, бунда ножўя ҳолатларнинг кўпчилиги енгил ёки ўртача табиатга эга бўлган. Акласта® препарати юқорида санаб ўтилган тадқиқотларнинг барчасида бир йилда бир марта қўлланилган.\nПостменопауза даврида остеопорозни даволаш тадқиқотида кузатилган нохуш самаралар: тана ҳароратини ошиши (18,1%), миалгия (9,4%), гриппсимон симптомлар (7,8%), артралгия (6,8%) ва бош оғриғи (6,5%); ушбу симптомларнинг кўпчилиги Акласта® препарати юборилганидан кейин дастлабки 3 сутка давомида юзага келган. Ушбу симптомлар кўпчилигининг ифодаланганлиги кучсиздан ўртача даражагача бўлган ва улар пайдо бўлишидан бошлаб 3 сутка давомида сўнган. Ушбу симптомларнинг юзага келиши тез-тезлиги Акласта® препарати кейинги юборилганида сезиларли даражада камайган. Юқорида кўрсатилган симптомларнинг оғирлик даражаси препарат юборилганидан бевосита кейин парацетамол ёки ибупрофен каби воситалар буюрилиши билан тахминан 50% га камайтирилиши мумкин.\nҚуйида препарат эркакларда остеопорозни, постменопауза даврида аёлларда остеопорозни даволаш, сон суяги бўйинчаси камшикастли синишидан кейин клиник синишларни олдини олиш, глюкокортикоид-индукцияланган остеопороз ва Педжет касаллигини даволаш ва олдини олиш учун қўлланилганида кузатилган нохуш реакциялар келтирилган. Нохуш реакциялар улар юзага келиши тез-тезлигидан келиб чиқиб, қуйидаги шартли белгилардан фойдаланган ҳолда бир тизимга келтирилган: жуда тез-тез (≥ 1/10), тез-тез (≥ 1/100, < 1/10), тез-тез эмас (≥ 1/1 000, < 1/100), кам ҳолларда (≥ 1/10000, < 1/1000), жуда кам ҳолларда (< 1/10000), шу жумладан алоҳида ҳолларда.\nИнфекциялар ва инвазиялар:\nтез-тез эмас – гриппсимон симптомлар, ринофарингит.\nҚон ва лимфатик тизим томонидан бузилишлар:\nтез-тез эмас – анемия.\nМоддалар алмашинуви ва овқатланиш томонидан бузилишлар:\nтез-тез эмас – иштаҳанинг пасайиши*.\nтез-тез эмас – уйқусизлик.\nМНТ томонидан бузилишлар:\nтез-тез – бош оғриғи, бош айланиши;\nтез-тез эмас – ҳаракатларнинг сусайиши*, парестезиялар, уйқучанлик, тремор, ҳушдан кетишлар.\nКўриш аъзоси томонидан бузилишлар:\nтез-тез эмас – конъюнктивит, кўзларда оғриқ;\nкам ҳолларда – увеит*, эписклерит, ирит.\nЭшитиш аъзолари ва мувозанат томонидан бузилишлар:\nтез-тез эмас – вертиго.\nЮрак-қон томир тизими фаолиятининг бузилишлари:\nтез-тез эмас – артериал гипертензия, юзга қон қуйилиши ҳисси.\nНафас олиш тизими, кўкрак қафаси ва кўкс оралиғи аъзолари томонидан бузилишлар:\nтез-тез эмас – йўтал, ҳансираш*.\nтез-тез – кўнгил айниши, қусиш, диарея;\nтез-тез эмас – диспепсия*, эпигастрияда оғриқ, қоринда оғриқ*, гастроэзофагеал рефлюкс касаллиги, қабзият, оғизнинг қуриши, эзофагит*.\nТери ва тери ости тўқималари томонидан бузилишлар:\nтез-тез эмас – тошма, гипергидроз*, қичишиш, эритема.\nСкелет мушаклари ва бириктирувчи тўқималар томонидан бузилишлар:\nтез-тез – миалгия*, артралгия*, суякларда оғриқ, белда оғриқ, қўл-оёқларда оғриқ;\nтез-тез эмас – бўйинда оғриқ, мушак-скелет таранглиги*, бўғимларнинг шиши*, мушак спазмлари, елкада оғриқ, кўкракда мушак-скелет оғриғи*, мушак-скелет оғриғи, бўғимларнинг таранглиги*, артрит, мушак заифлиги.\nБуйраклар ва сийдик чиқариш йўллари томонидан бузилишлар:\nтез-тез эмас – қонда креатинин даражасининг ошиши, поллакиурия, протеинурия.\nУмумий бузилишлар ва юбориш жойида реакциялар:\nжуда тез-тез – гипертермия;\nтез-тез – гриппсимон ҳолат, бадан увушиши, толиқиш*, умумий холсизлик, оғриқ*, лоҳаслик.\nтез-тез эмас – периферик шиш, чанқоқ*, ўткир фазадаги реакция*, кўкракда юрак касаллиги билан боғлиқ бўлмаган оғриқ.\nАйрим тадқиқотларда энг кўп учрайдиган нохуш реакциялар:\nжуда тез-тез: миалгия, артралгия, толиқиш, оғриқ;\nтез-тез: ҳаракатлар таранглиги, ҳансираш, овқат ҳазм қилишнинг бузилиши, қизилўнгачнинг яллиғланиши, қоринда оғриқ, кўп терлаш, мушак-скелет (мушак) таранглиги, бўғимлар шиши, кўкракда мушак-скелет оғриғи, бўғим таранглиги, иштаҳанинг пасайиши, чанқоқ, ўткир фазада реакция;\nтез-тез эмас: увеит.\nАлоҳида тадқиқотлар натижалари бўйича плацебо гуруҳи билан таққосланганда Акласта® препарати гуруҳида учраш тез-тезлиги пастроқ бўлган қўшимча ножўя реакциялар:\nЮрак томонидан бузилишлар: юрак бўлмачаси фибрилляцияси*, юракнинг уриб кетиши.\nКўриш аъзолари томонидан бузилишлар: окуляр гиперемия.\nМеъда-ичак йўллари томонидан бузилишлар: гастрит, тиш оғриғи.\nУмумий бузилишлар ва юборилиш жойида реакциялар: инфузия жойида реакциялар.\nЛаборатория ва инструментал маълумотлар: С-реактив оқсил даражасининг ошиши.\nМоддалар алмашинуви ва овқатланиш томонидан бузилишлар: гипокальциемия.\nНерв тизими томонидан бузилишлар: дисгевзия.\n* – «алоҳида ножўя реакцияларнинг тавсифи» бўлимидаги «юрак бўлмачаси фибрилляцияси» кичик бўлимига қаранг.\nАлоҳида ножўя реакцияларнинг таърифи\nБуйрак функциясининг бузилиши\nБисфосфонатларни, шу жумладан золедрон кислотасини вена ичига юборилганида буйрак функциясини бузилиши ҳоллари (яъни, қон зардобида креатинин даражасини ошиши) ва кам ҳолларда ўткир буйрак етишмовчилиги кузатилган. Буйрак функциясини бузилиши анамнезда буйрак касалликлари бўлган ёки қўшимча хавф омиллари (масалан, кекса ёшдаги пациентлар, химиотерапия курсини ўтаётган онкологик пациентлар, нефротоксик препаратларни, диуретикларни бир вақтда қабул қилиш, оғир дегидратация) бўлган пациентларда золедрон кислотасининг қўлланилиши фонида кузатилган; бундай пациентларнинг кўпчилиги препаратни ҳар 3-4 ҳафтада 4 мг дозада қабул қилган, аммо айрим ҳолларда буйрак функциясини бузилиши препаратни бир марта юборилганидан кейин кузатилган.\n«HORIZON-PFT» асосий тадқиқотида креатинин клиренсини ўзгариши (ҳар йили препарат юборилишидан олдин ўлчанадиган) ва буйрак етишмовчилиги ривожланиши ёки буйрак функциясини бузилишлари тез-тезлиги Акласта® препарати ва плацебо гуруҳида 3 йил давомида таққосланган. Плацебо гуруҳидаги 0,8% пациентларга нисбатан Акласта® препарати гуруҳидаги 1,8% пациентларда 10 кун давомида зардобдаги креатинин даражасининг транзитор ошиши қайд этилган. Яна 3 йил давом этган «HORIZON-PFT» тадқиқотида даволашни тўхтатиб қўйган 0,65% пациентларга нисбатан (яъни, 3 йил Акласта® препарати қўлланилган ҳолда асосий тадқиқотда, сўнгра 3 йил плацебо қўлланилган ҳолда тадқиқот давом эттирилганида) Акласта® препаратини қабул қилишни давом эттирган 2,9% пациентларда (яъни, Акласта® препаратининг 6 йиллик умумий таъсирида) зардобдаги креатинин даражасининг транзитор ошиши қайд этилган. Бироқ зардобдаги креатининнинг дастлабки даражасига нисбатан ўртача ўзгариши тадқиқот тугаши вақтида ҳар иккала гуруҳда узоқ вақт давомида <0,5 мкмоль/л (яъни ҳар иккала гуруҳда мувофиқ равишда +0,4 ва 0,26 мкмоль/л) бўлган.\nЭркаклар ва аёлларда сон суяги синишидан кейин клиник синишларни олдини олиш, эркакларда остеопорозни даволаш, глюкокортикоид-индукцияланган остеопорозни даволаш ва олдини олиш учун препарат буюрилишини асослаш мақсадида ўтказилган тадқиқотларда креатинин клиренсини (дозани қўллашдан олдин ҳар йили аниқланадиган) ўзгариши Акласта® препарати ва плацебо ёки компаратор гуруҳида бир хил бўлган.\nМенопаузадан кейинги остеопорозни олдини олиш тадқиқотида креатинин клиренсини (дозани қўллашдан олдин ҳар йили ва биринчи дозадан кейин бир ой ўтгач аниқланадиган) ўзгариши, буйрак функциясини шикастланиши ва буйрак етишмовчилиги тез-тезлиги Акласта® препарати ва плацебо гуруҳида бир хил бўлган.\n«HORIZON-PFT» тадқиқотида Акласта® препарати қўлланилганидан кейин тахминан 0,2% пациентларда зардобдаги кальций даражасининг сезиларли (1,87 ммоль/л дан кам) пасайиши кузатилган. Гипокальциемиянинг симптоматик ҳоллари қайд этилмаган.\nКенгайтирилган «HORIZON-PFT» тадқиқотида асосий тадқиқот давомида плацебони ва кенгайтирилган тадқиқот давомида Акласта® препаратини қабул қилган 0,4% пациентлар гипокальциемия юзага келиши мумкинлигини тасдиқладилар. Бошқа даволаш гуруҳларида гипокальциемиянинг тасдиқланган ҳоллари қайд этилмаган. Барча ҳоллар симптомсиз бўлган ва даволаш ёки аралашувни талаб қилмаган.\n«HORIZON-PFT» тадқиқотида эркакларда остеопорозни даволашда, глюкокортикоид-индукцияланган остеопорозни олдини олишда пациентлрнинг ҳеч бирида қон зардобида кальций даражаси 1,87 ммоль/л дан паст даражада қайд этилмаган. Менопаузадан кейинги остеопорозни олдини олиш тадқиқотида зардобда кальций даражаси <1,87 ммоль/л бўлган битта пациент қайд этилган.\nПеджет касаллигини ўрганиш давомида гипокальциемия клиник кўринишлари билан билан бирга тахминан 1% пациентларда кузатилган ва қайтувчан табиатга эга бўлган.\n«HORIZON-PFT» тадқиқоти давомида золедрон кислотаси инъекцияси жойида маҳаллий реакциялар: қизариш, шиш ва/ёки оғриқ ҳақида хабар берилган (0,7%). Айнан ушбу тадқиқотда маҳаллий реакциялар ривожланиши тез-тезлиги Акласта® препарати гуруҳи ва плацебо гуруҳида бир хил бўлган.\nЭркакларда остеопорозни даволаш тадқиқотида маҳаллий реакциялар ривожланиши тез-тезлиги золедрон кислотаси гуруҳида 2,6% ни ва алендронат гуруҳида 1,4% ни ташкил этган. Глюкокортикоид-индукцияланган остеопорозни даволаш ва олдини олишдаги тадқиқотларда маҳаллий реакциялар ривожланиши ҳақида хабар берилмаган.\nМенопаузадан кейинги даврда остеопорозни олдини олиш бўйича тадқиқотда маҳаллий реакциялар ривожланиши тез-тезлиги плацебо гуруҳида 2,0% га нисбатан Акласта® препаратини қабул қилган пациентлар гуруҳида 1,1% ни ташкил этган.\nОстеонекроз (энг аввало жағ остеонекрози) ривожланиши ҳоллари бисфосфонатларни, шу жумладан золедрон кислотасини (тез-тез эмас) қабул қилган онкологик пациентлар гуруҳида кўпроқ кузатилган. Ушбу пациентларнинг кўпчилигида маҳаллий инфекциялар, шу жумладан остеомиелит белгилари бўлган, хабарларнинг кўпчилиги эса онкологик касалликлари бўлган пациентларга тааллуқли бўлиб, уларда остеонекроз тиш олиб ташланганидан ёки бошқа стоматологик операциялардан кейин ривожланган. Жағ остеонекрози кўп тасдиқланган хавф омилларига, шу жумладан рак ташҳиси, биргаликда амалга ошириладиган даволаш (масалан, химиотерапия, антиангиоген препаратларни қўллаш, нур билан даволаш, кортикостероидларни қўллаш) омилларига эга. Аниқланмаган сабаб боғлиқлигига қарамай, соғайиш жараёнини узайтириш мумкинлиги туфайли стоматологик аралашувларни ўтказишдан сақланиш керак.\n«HORIZON-PFT» асосий тадқиқотида 7736 нафар пациент орасида Акласта® препарати юборилган пациентда фақат битта жағ остеонекрози ривожланиши ҳолати ва плацебо қабул қилган пациентда битта ҳолат кузатилган. Ҳар иккала ҳолат қайтувчан табиатга эга бўлган.\nКенгайтирилган «HORIZON-PFT» тадқиқотида 2456 нафар пациентда тасдиқланган жағ остеонекрозининг иккита ҳолати, бири Акласта® препаратини асосий ва кенгайтирилган тадқиқотларда қўллаган (яъни, Акласта® препаратини жами 6 йил қабул қилган) пациентлар гуруҳида ва иккинчиси асосий тадқиқотда плацебони қўллаган ҳамда кенгайтирилган тадқиқотда Акласта® препаратини қўллаган (яъни, Акласта® препарати 3 йил қўлланилган) пациентлар гуруҳида аниқланган. Ҳар иккала пациентда анамнезда оғиз бўшлиғи гигиенаси қониқарсиз бўлган ва ҳар иккала ҳолларда касалликнинг қайтувчан табиати қайд этилган.\nАйнан ушбу тадқиқотда остеопорозли эркакларни даволашда ва глюкокортикоид-индукцияланган остеопорозни даволаш ва олдини олишда жағ остеонекрози ривожланиши ҳоллари ҳақида хабар берилмаган.\nЮрак бўлмачаларининг фибрилляцияси\nПостменопаузада остеопорозли аёллар орасида ўтказилган 3 йиллик тадқиқотда («HORIZON-PFT») юрак бўлмачалари фибрилляцияси билан боғлиқ барча ножўя реакцияларнинг умумий тез-тезлиги Акласта® препарати гуруҳида 2,5% ни (3862 тадан 96 тани) ва плацебо гуруҳида 1,9% (3852 тадан 75 тани) ташкил этган. Юрак бўлмачалари фибрилляцияси билан боғлиқ жиддий ножўя реакцияларнинг тез-тезлиги Акласта® препарати гуруҳида 1,3% ни (3862 тадан 51 тани) ва плацебо гуруҳида 0,6% (3852 тадан 22 тани) ташкил этган. Юрак бўлмачалари фибрилляцияси юқори тез-тезлигига доир механизм номаълум. Мазкур тадқиқотда қайд этилган дисбаланс золедрон кислотасининг бошқа клиник тадқиқотларида кузатилмаган.\n«HORIZON-PFT» тадқиқоти давомида юрак бўлмачалари фибрилляцияси билан боғлиқ ножўя реакцияларнинг тез-тезлиги асосий тадқиқотда ва тадқиқот давомида (яъни, Акласта® препаратини 6 йиллик йиғинди таъсирида) Акласта® препаратини қабул қилган пациентлар гуруҳида 3,4% ни (613 тадан 21 тани) ҳамда асосий тадқиқотда (яъни, 3 йиллик таъсирда) Акласта® препаратини қабул қилган пациентлар гуруҳида ва тадқиқот давомида плацебо гуруҳида 2,1% ни (616 тадан 13 тани) ташкил этган. Юрак бўлмачалари фибрилляцияси билан боғлиқ жиддий ножўя реакцияларнинг тез-тезлиги 6 йил давомида Акласта® препаратини қабул қилган пациентларда 2% ни (613 тадан 12 тани) ҳамда 3 йил давомида Акласта® препаратини ва сўнгра яна 3 йил давомида плацебони қабул қилган пациентларда 1,1% ни (616 тадан 7 тани) ташкил этган. Мазкур дисбаланс статистик аҳамиятга эга бўлмаган.\nҚуйидаги ножўя реакциялар Акласта® препаратини рўйхатдан ўтказилганидан кейинги қўллаш тажрибаси давомида спонтан хабарлар йўли билан ва адабиёт манбаларидан олинган. Ушбу реакциялар миқиёси номаълум бўлган популяциядан кўнгилли равишда хабар берилганлиги туфайли, уларнинг учраши тез-тезлигини ишончли баҳолаш имконияти йўқ ва демак, улар тез-тезлиги номаълум реакциялар сифатида таснифланган. Ножўя реакциялар Норматив-ҳуқуқий фаолият тиббий луғатининг («MedDRA») тизим-аъзолар синфига мувофиқ тақдим этилган. Ҳар бир тизим-аъзолар синфида ножўя реакциялар жиддийлиги камайиб бориши тартибида келтирилган.\nКўриш аъзоси томонидан бузилишлар: склерит, кўз атрофидаги тўқималарнинг яллиғланиши.\nИммун тизими томонидан бузилишлар: юқори сезувчанлик реакциялари, шу жумладан анафилактик реакциялар, анафилактик шок, Квинке шиши, бронхоспазм, эшакеми.\nМоддалар алмашинуви ва овқатланиш томонидан бузилишлар: доза юборилганидан кейин иситма, қусиш ва диарея каби симптомлар фонида сувсизланиш, мойиллик омиллари бўлган пациентларда артериал гипотензия, гипофосфатемия.\nТаянч-ҳаракатланиш аппарати ва бириктирувчи тўқималар томонидан бузилишлар: жағ остеонекрози.\nБуйраклар ва сийдик чиқариш йўллари томонидан бузилишлар: буйрак функциясининг диализни талаб қиладиган ёки ўлим билан якунланадиган* бузилиши, буйрак етишмовчилиги.\n* хусусан, илгари буйрак функциясини бузилишлари ёки кекса ёш, нефротоксик дори воситалари, диуретиклар билан биргаликда даволаш ёки инфузия оқибатида дегидратация каби бошқа хавф омиллари аниқланган беморларда.\nПрепаратнинг ҳар қандай компонентига ва бошқа бисфосфанатларга юқори сезувчанликда.\nКреатинин клиренси < 35 мл/минут бўлган буйрак функциясининг оғир бузилишида. Гипокальциемияда. Ҳомиладорлик, эмизиш даврида. Репродуктив ёшдаги эркаклар ва аёлларда қўллаш мумкин эмас.\nЗоледрон кислотаси билан дори воситаларининг ўзаро таъсирига доир махсус тадқиқотлар ўтказилмаган. Золедрон кислотаси одам Р450 цитохроми энзимларига таъсир қилмайди, плазма оқсиллари билан сезиларли бўлмаган миқдорда (тахминан 23-40%) боғланади ва шу сабабли ўзаро таъсирлар эҳтимоли кам. Золедрон кислотаси буйрак экскрецияси йўли билан организмдан чиқарилади. Акласта® препаратини буйрак функциясига сезиларли даражада таъсир кўрсатиши мумкин бўлган препаратлар (масалан, дегидратацияни келтириб чиқариши мумкин бўлган аминогликозидлар ёки диуретиклар) билан биргаликда қўлланилганида эҳтиёткорликка риоя қилиш лозим.\nИнфузия учун Акласта® препаратининг эритмасини кальций ионларини ва бошқа бивалент катионларни сақловчи эритмалар билан аралаштириш мумкин эмас.\nАкласта® препаратининг эритмаси инфузия тизимларига хос бўлган материаллар: поливинилхлорид (ПВХ), полиуретан (ПУ) ва полиэтилен (ПЭ) билан мос келади.\nЗоледрон кислотасининг 5 мг ли дозасини энг камида 15 минут давомида юбориш лозим. Акласта® препарати инфузиясини пациентнинг адекват гидратацияси шароитида ўтказилади. Бу айниқса кекса ёшдаги ва диуретиклар билан даволанаётган пациентлар учун муҳимдир. Илгари мавжуд бўлган гипокальциемияни Акласта® препарати билан даволаш бошланишигача кальций ва D витаминини адекват қабул қилиш билан даволаш зарур. Минерал алмашинувнинг бошқа бузилишларини (масалан, қалқонсимон олди бези захираларини тугаши, қалқонсимон ва қалқонсимон олди безларда ўтказилган операциялар, ичакда кальций сўрилишини бузилишини) шунингдек самарали даволаш зарур. Шифокор ушбу пациентларни синчовлик билан назорат қилиши керак.\nАкласта® препарати онкологик касалликларни даволаш учун қўлланиладиган Зомета® препарати каби айнан бир хил таъсир этувчи моддани (золедрон кислотасини) сақлайди, шу сабабли Зомета® препаратини қабул қилаётган пациентларга Акласта® препарати буюрилмайди.\nАкласта® препаратини буйрак функциясини оғир бузилишлари (креатинин клиренси <35 мл/минут) бўлган пациентларда ушбу гуруҳдаги пациентларда буйрак етишмовчилиги юзага келиши юқори хавфи оқибатида қўллаш мумкин эмас.\nАкласта® препарати юборилганида буйрак функциясини бузилиши анамнезда илгари буйрак функциясида ўзгаришлар бўлган ёки бошқа хавф омиллари, шу жумладан нефротоксик препаратларни, диуретикларни бир вақтда қабул қилиш, препарат юборилганидан кейин юзага келган дегидратация каби омиллар бўлган пациентларда кузатилган. Буйрак функциясини бузилиши пациентларда препаратни бир марта қабул қилгандан кейин ҳам кузатилган. Акласта® препарати буюрилганида буйрак функциясини бузилиши бўлган пациентларда кам ҳолларда диализни талаб қиладиган буйрак етишмовчилиги юзага келган.\nБуйрак томонидан нохуш реакциялар хавфини камайтириш учун қуйидагиларни инобатга олиш зарур:\n– креатинин клиренсини Акласта® препаратининг ҳар бир дозасини қабул қилишдан олдин ҳисоблаб (масалан, Кокрофт-Голт формуласи бўйича) топиш лозим. Қон зардобида креатинин даражасини вақтинча ошиши буйрак функциясини бузилиши бўлган пациентларда анча сезиларли бўлиши мумкин, ушбу хавф гуруҳидаги пациентларда қон зардобида креатинин даражасини оралиқ назорати масаласини кўриб чиқиш тавсия этилади;\n– агар буйрак функциясига таъсир кўрсатувчи бошқа препаратлар бир вақтда қўлланилса, препаратни эҳтиёткорлик билан қўллаш лозим;\n– препаратни қўллашдан олдин пациентлар зардобда креатинин даражасини аниқлашлари лозим;\n– Акласта® препарати инфузияси, айниқса диуретикларни қабул қилаётган пациентларда, пациентнинг адекват гидратацияси шарти билан ўтказилади;\n– препаратнинг бир марталик дозаси 5 мг дан ошмаслиги керак, уни энг камида 15 минут давомида юбориш лозим.\nЖағ остеонекрози ҳақида энг аввало бисфосфонатлар, шу жумладан золедрон кислотаси билан даволаш курсини олган онкологик пациентларда хабар қилинган. Уларнинг кўпчилиги шунингдек кортикостероидларни қўллаган ва химотерапия курсини олган. Хабар қилинган ҳолларнинг кўпчилиги стоматологик муолажалар, масалан тишни олиб ташлаш билан боғлиқ бўлган. Ушбу пациентларнинг кўпчилигида маҳаллий инфекциялар белгилари, шу жумладан остеомиелит қайд этилган. Шундай қилиб, биргаликда келувчи хавф омиллари (масалан, рак, химиотерапия, антиангиоген препаратлар, кортикостероидлар, оғиз бўшлиғи гигиенасига риоя этмаслик) бўлган пациентларда бисфосфонатлар билан даволашни бошлашдан олдин стоматологик текширишларни ва лозим даражада стоматологик касалликларни олдини олиш ишларини ўтказиш мақсадга мувофиқлиги масаласини кўриб чиқиш лозим.\nДаволаш даврида ушбу пациентлар оғиз бўшлиғи гигиенасига риоя этишлари, стоматологда мунтазам кўрикдан ўтишлари ва оғиз бўшлиғидаги ҳар қандай ўзгаришлар ҳақида дарҳол хабар беришлари лозим. Даволаш даврида ушбу пациентлар, агар мумкин бўлса, инвазив стоматологик муолажалардан сақланишлари зарур. Бисфосфонатлар билан даволаш даврида жағ остеонекрози ривожланган пациентлар учун стоматологик жарроҳлик остеонекроз кечишини оғирлаштириши мумкин. Стоматологик муолажаларга муҳтож бўлган пациентларда бисфосфонатлар билан даволаш бекор қилинганида жағ остеонекрози хавфи камайишига доир маълумотлар йўқ. Пациентни даволаётган шифокор томонидан клиник баҳолаш хавф/фойда нисбатини индивидуал баҳолашни инобатга олган ҳолда пациентни даволаш режасига асосланиши керак.\nБошқа суяклар остеонекрози\nБошқа суяклар (шу жумладан сон суяги, елка суяги, тизза) остеонекрози ҳоллари ҳақида хабар берилган, аммо юзага келишининг Акласта® препаратини қабул қилиш билан боғлиқлик сабаби аниқланмаган.\nПостменопаузадаги остеопорозни, эркакларда остеопорозни даволаш, глюкокортикоид-индукцияланган остеопорозни даволаш ва олдини олиш\nОстеопорозли пациентларга кальций препаратлари ва D витаминини ушбу моддалар овқат билан етарлича олинмаганида қўшимча равишда буюриш тавсия этилади.\nСон суяги синганидан кейин такрорий синишларни олдини олиш\nҚўшимча равишда кальций препаратлари ва D витаминини буюриш тавсия этилади.\nБисфосфонатларни, шу жумладан Акласта® препаратини қабул қилган пациентларда суяклар, бўғимлар ва мушакларда оғир ва ногиронликка олиб келувчи оғриқларнинг якка ҳоллари ҳақида хабар берилган.\nПеджет касаллигини даволаш\nСуяк тўқимасининг юқори резорбцияси – Педжет касаллигининг хос белгисидир. Суяклар резорбциясига золедрон кислотасининг тезда таъсири оқибатида транзитор, гоҳида симптоматик гипокальциемия ривожланиши мумкин бўлиб, у одатда Акласта® препарати инфузиясидан кейин биринчи 10 кун максимал бўлади. Шу сабабли Акласта® препарати қўлланилганида D витаминини адекват қабул қилиш тавсия этилади. Бундан ташқари, Педжет касаллиги бўлган пациентлар учун Акласта® препарати қўлланилиши бошланишидан кейин энг камида 10 кун давомида кальций қўшимчаларини – элементар кальцийни кунига икки марта камида 500 мг адекват қўлланилиши қатъий тавсия этилади. Пациентларни гопокальциемия симптомлари ҳақида хабардор қилиш лозим. Хавф гуруҳидаги пациентлар учун клиник мониторинг назарда тутилиши керак.\nСон суягининг атипик синишлари\nБисфосфонатлар билан даволаш фонида кўпинча остеопороздан узоқ вақт давомида даволанаётган пациентларда сон суягининг атипик кўст остидаги ва диафизар синишлари ҳоллари ҳақида хабар берилган. Синиш чизиғи қисқа бўлган ушбу кўндаланг ёки эгри синишлар сон суяги бўйлаб ҳар қандай жойда, кичик кўстдан пастроқ жойдан шарсимон суяк бўртиғидан юқори жойга қадар юзага келиши мумкин. Бундай синишлар кичик шикастланишдан сўнг ёки шикастланишсиз юзага келади, айрим пациентларда эса сон суяги ёки чов соҳасида стрессли синишнинг рентгенологик белгилари билан кечувчи оғриқ сон суяги синиши тўлиқ аниқланишига қадар бир неча ҳафта ёки ойлар олдин пайдо бўлади. Кўпинча синишлар икки томонлама бўлади; шу сабабли бисфосфонатлар билан даволанаётган ва сон суягининг диафизар синиши тасдиқланган пациентларда иккинчи сон суягини ҳам текшириш зарур. Бундай синишларнинг қийин битиши ҳақида хабарлар мавжуд.\nАкласта® препарати билан даволаш вақтида пациентларга сон суягида, чаноқ-сон суяги бўғимида ёки човдаги ҳар қандай оғриқ ҳақида хабар беришни тавсия этиш лозим. Бундай симптомли барча пациентларни сон суягининг эҳтимол синиши мавжудлигига текшириш лозим.\nСон суягининг атипик синишларига шубҳа бўлган пациентларда Акласта® препарати билан даволашни тўхтатиш масаласини фойда/хавф нисбатини индивидуал баҳолаш асосида кўриб чиқиш лозим.\nАгар ҳомиладорлик бисфосфонатлар билан даволаш даврида юзага келса, назарий жиҳатдан эмбриотоксик таъсир хавфи мавжуд. Бисфосфонатлар билан даволашни тўхтатиш ва ҳомила пайдо бўлиши ўртасидаги вақт, бисфосфонатнинг аниқ бир тури ва уни қўллаш усули каби ўзгарувчан кўрсаткичларнинг хавфга таъсири аниқланмаган.\nАкласта® препаратини ҳомиладорлик даврида қўллаш мумкин эмас. Золедрон кислотасини ҳомиладор аёлларда қўллаш ҳақидаги маълумотлар мавжуд эмас. Ҳайвонларда ўтказилган тадқиқотлар репродуктив фаолиятга препаратни токсик таъсирини намоён қилди. Одам учун потенциал хавфи номаълум.\nЛактация даврида қўлланилиши\nАкласта® препаратини лактация даврида аёлларда қўллаш мумкин эмас.\nБола кўриш ёшидаги эркаклар ва аёлларда қўлланилиши\nБола кўриш ёшидаги аёлларга Акласта® препаратини қабул қилиш вақтида ҳомиладор бўлишдан сақланишлари тавсия этилади.\nФертиллик. Золедрон кислотасини суткада 0,1 мг/кг дозада тери остига қабул қилган каламушларда фертиллик пасайган. Одамлар учун маълумотлар йўқ.\nАкласта® препарати автотранспортни бошқариш ёки механизмлар билан ишлаш қобилиятига таъсир қилиши ҳақида далолат берувчи маълумотлар йўқ.\nДозани ошириб юборилиши ҳоллари ҳақидаги маълумотлар чекланган. Препаратнинг юқори дозаларини қабул қилган пациентлар клиник текширувдан ўтишлари керак. Клиник аҳамиятли гипокальциемияга олиб келувчи доза ошириб юборилганида, ҳолатни нормага келтириш қўшимча равишда кальцийни перорал қўллаган ҳолда ва/ёки кальций глюконати инфузияси билан эришилиши мумкин.\nФлаконда 100 мл дан эритма. Картон қутида 1 та флакон жойланган.\nОчилмаган флакон махсус сақлаш шароитларини талаб қилмайди.\nФлакон очилганидан кейин 2-8ºC ҳароратда 24 соат давомида сақлансин.\nОлдинги мақолаАквадетрим плюс10.04.2018


Энг «уйқучи» мамлакат номи эълон қилинди » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\nАмерикалик математиклар смартфондаги дастур ёрдамида дунёнинг 100та мамлакатидан мингга яқин инсонларнинг уйқу борасидаги маълумотларини ўрганиб чиқишди. Бу ҳақда "Kun.uz" хабар берди.\nМаълум бўлишича, энг «уйқучи» мамлакат Нидерландия бўлиб, у ерда, асосан, аёллар эркакларга нисбатан кўпроқ ухлашар экан.\nМичиган университетининг математиклари Даниэль Форжер ва Оливия Вальх икки йил муқаддам сайёҳларга жетлаг (вақт минтақасининг ўзгариш хасталиги)га қарши курашишда ёрдам берувчи Entrain дастурини ишга туширишди. Кейинчалик мазкур дастур орқали математиклар дунё бўйлаб минглаб инсонларнинг кун тартиби тўғрисидаги маълумотларни тўплашди.\nТадқиқотчилар вақтни кўпроқ уйқуга сарфлаш кўп ҳолларда ярим тунгача ишлаш зарурияти ёки дўстлар даврасида кечани ўтказиш каби ижтимоий сабабларга боғлиқ, деган хулосага келишди. Уйғониш эса инсоннинг индивидуаль биоритмларига боғлиқ экан. Шу сабабли, баъзан киши кечгача уйғоқ юриб, тонгда мириқиб дам оламан, деган ҳаёлга алданиб қолади.\nШунингдек, олимлар аёллар эркакларга нисбатан ўртача ҳисобда 30 дақиқага кўпроқ ухлашини аниқлашди. Ўрта ёшдаги эркаклар энг кам ухлашар экан — уларнинг ухлаш давомийлиги суткасига етти-саккиз соатли одатий уйқудан камроқ даражани кўрсатди.\nЭнг «уйқучи» мамлакат Нидерландия бўлиб, мамлакат аҳолиси ўртача 8 соат 12 дақиқа ухлашар экан. Улар уйқуга деярли 7 соат 24 дақиқа вақт ажратувчи Япония ва Сингапурликлардан 45 дақиқа кўпроқ дам олишлари маълум бўлди.\nОливия Вальх қайд этишича, кўп ҳолларда инсонлар дам олиш тушунчасини тўғри англамай туриб, олти соатли уйқу билан ҳам яшаш мумкин, деб ҳисоблашади. Олимларнинг айтишича, уйқусизлик ҳолатидан бир неча кун ўтгач, карахт юрган кишини мастликнинг енгил даражаси билан таққослаш мумкин.\n«Энг аянчлиси, одамлар уйқусираган ҳолда кундаликдаги ўз вазифаларини уддалай оламан, деб ўйлашади. Аслида эса бу каби вазиятларда инсон репродуктив саломатлиги кескин даражада ёмонлашади, киши эса буни сезмайди», — дея огоҳлантирди Оливия Вальх.\n18:37 Дунёнинг энг раҳмдил инсонлари қаерда яшашади?\n18:18 Олимлар уйқу вақтида телефонни кароватдан узоқроқ тутишни тавсия қилишди\n06:57 Вегетарианлар гўшт ейдиганларга нисбатан кўпроқ яшаши маълум бўлди


Нажмиддин Комилов. Қалби гавҳардай покиза эди... - www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Илм ва фанАдабиётНажмиддин Комилов. Қалби гавҳардай покиза эди…\nНажмиддин Комилов. Қалби гавҳардай покиза эди…\n1971 йилнинг январи эди. Мен Тошкент давлат дорилфунуни (ҳозирги Ўзбекистон Миллий университети) журналистика факултетидаги Таржима назарияси ва нашриёт ишлари кафедрасига энди ишга қабул қилингандим. Кафедра мудири марҳум устозимиз Ғайбулла Саломов билан бир хонада ўтирардик.\nМенинг андак ҳайрон бўлиб турганимни кўрган домла дедилар:\nТаржима назарияси кафедрасининг журналистика факултетида тузилганлиги кўпчиликка эриш туюларди, чунки одатан таржимачилик филология соҳаси ҳисобланган. Аммо ҳаёт шуни кўрсатдики, айни журналистларга таржимачилик кўпроқ керак экан. Ғайбулла Саломов яна бир бор ҳақ бўлиб чиқди. Зеро, таржима — ижодий иш, кенг соҳаларни қамраб олади. Айнан таржима нашриёт ва редакцияларда ходимларнинг асосий машғулоти бўлиб, таҳрир масаласи ҳам, сўз устида ишлаш маҳорати ҳам, бадиий дид ҳам шу орқали «пишар» ва камол топарди. Бунинг устига, айнан журналистика факултети ижодкор ёшлар таҳсил оладиган жой эди.\nМенинг кўз олдимда Тилакжон ўсиб камол топди, кетма-кет учта шеърлар тўплами, сайланмаси чоп этилди, диссертация ёзиб фан номзоди бўлди. Ёзувчилар уюшмасига қабул қилинди.\nКатта-катта адиблар, танқидчилар оғзига тушди. Аммо Тилак кеккайиб кетгани йўқ. У ўша-ўша дарвеш шоир, хоксор инсонлигича қолди, шоир Тилак Жўра ва ўқитувчи Тилак Жўраев бир-бирида ажралмас эди. Чунки унинг маъруза ва дарслари ҳам шеърият суҳбатлари, гўзал ғоя, гўзал сўзнинг сеҳрини кашф этиш эди. Шу боис талабалар унинг дарсларини интиқлик билан кутардилар. Оддий мулоқотда андак дудуқланиб, тез-тез гапирадиган Тилак маърузада яйраб гапирар, ажабтовур бир енгиллик билан тингловчиларга мураккаб илмий муаммоларни тушунтириб берарди. Адабиётнинг нозик масалаларини нозик ва жуда теран англар, ўзи ҳали номзодлик диссертацияси ёзмай, кўп тадқиқотчиларга мавзу топиб берар, диссертация ва диплом ишлари муҳокамасида ҳам оригинал, тоза фикрлар айтиб, бизларни ҳайрон қолдирарди. Адабиётшунослик ва таржимашуносликни у қуруқ масалалар йиғиндиси эмас, балки жонли бир жараён, эстетик воқеа деб қабул қилар ва шундай ўргатишга мойил эди.\nМен бу ўринда Тилак Жўра билан Ғайбулла Саломов орасидаги муносабатларга тўхталмасам бўлмас. Бу иккаласи ажралмас ва қиёматли дўст эдилар, йўқ, ота-фазанддай бир-бирларига яқин эдилар. Ғайбулла ака меҳрибон отадай Тилакнинг эркаликларини кўтарар, унга иложи борича оғир гапирмас, аммо жуда устакорлик билан талаб қўйиб турарди. Тилакнинг ўксик қалбини (у катта шоир ва олим бўлгандан кейин ҳам, барибир ўксик сезарди ўзини) Ғайбулла ака жуда яхши ҳис қиларди. Тилакнинг дўстлари кўп эди. Миразиз Аъзам, Саъдулла Аҳмад, Отаёр, Нортўхта Қилич унинг тез-тез кўришиб турадиган, «ижодий даврадошлик» қиладиган, соғиниб келадиган кишилари эди. Мухлислари ҳам талай эди. Аммо ҳеч ким Ғайбулла Саломовдай Тилак Жўрага ҳам устозлик, ҳам сирдошлик ва ҳам мададкорлик қилмаган. Тилак Жўранинг диссертация ёзиши ўзи бир «достон». Буни кўпчилик билади. У бадиий тафаккур одами сифатида илмнинг инжиқликлари, расмиятчиликларини ҳазм қилолмасди. Шу боис Нозим Ҳикмат ҳақида мақолалар ёзган, диққатга лойиқ янги фикрлари билан шеърий таржима усулларини тадқиқ этгани ҳолда, қайсарлик билан ишни диссертация шаклига келтиришдан «бўйин товлар», бунинг устига номзодлик имтиҳонлари топшириш талаблари ва боз устига, оила ташвиши, иқтисодий қийинчиликлар бирлашиб, кўнглининг армони, юрагининг дарди бўлган шеър ёзишга халақит бераётганидан эзиларди. Шунда у «исён» қилиб турар, гоҳида бир-икки кун ишга келмас, дарслари қолиб кетар (баъзан бошқа домлалар ёки Ғайбулла аканинг ўзи ўтарди дарсини), баъзан «бош олиб» ватани — Қоракўлнинг Сайёд қишлоғи, онасининг ҳузурига кетиб қоларди.\nХуллас, Тилак Жўра номзодлик диссертациясини ёқлади — олим бўлди. Москвадан Радий Фиш оппонент бўлиб келди. Шу куни шоир дўстлари билан байрам қилди — у ниҳоятда хурсанд эди. Тилакдан ҳам кўра Ғайбулла Саломов кўпроқ хурсанд бўлганди ўшанда. Ғайбулла ака гўё ўз ўғли диссертация ёқлагандай шод эди.\nТилак Жўра — меҳрибон дўст, вафоли, содиқ инсон эди. Дўст учун жонини беришга тайёр бу одамнинг қалби ниҳоят нозик, меҳрга чанқоқ эканини ҳамма ҳам ҳис эта олмасди. Тилакнинг борлиғи, хислатлари, руҳи шеърларида ифодаланган. Тилак — Ватан туйғусини юрагида олиб юрган, ўзбеклигидан фахр этган ва буни шўролар ҳукмронлиги даврида ҳам баралла куйлаган инсондир. Истиқлол ғоялари ичида яшаб, истиқлолни қўмсаб ижод қилди ва истиқлолни кўриб, бахтиёр бир шукуҳ билан руҳан яйради. Афсуски, оғир сурункали хасталик шоирнинг жисмини ожиз қилиб қўйганди. Кейинги йилларда у баракали ижод қилолмади. Аммо у Ватанини озод-эркин кўриб оламдан кўз юмди.\n← Аввалги Аввалги Мирзо Муҳаммад Ҳайдар. Бобур подшоҳ («Тарихи Рашидий»дан)\nКейинги → Кейинги: Пўлат Зоҳидов. Кун туғардин кун ботарға сўзи етган зот


Россия қандай шароитда Арманистонга ёрдам беришини маълум қилди - Daryo\n20:33, 31.10.2020 41400\nАгар тўқнашувлар тўғридан-тўғри Арманистон ҳудудига ўтказилса, Россия расмий Ереванга ёрдам беради. Бу ҳақда 31 октябрь куни Россия Ташқи ишлар вазирлиги Арманистон бош вазири Никол Пашиняннинг Россия президенти Владимир Путинга қилган мурожаати муносабати билан маълум қилди, деб ёзади «ТАСС».\n«Шартномага мувофиқ, тўқнашувлар тўғридан-тўғри Арманистон ҳудудига ўтказилса, Россия Ереванга барча керакли ёрдамларни тақдим этади», – дейилади вазирлик хабарида.\nШу билан бирга, Ташқи ишлар вазирлиги Россиянинг Арманистонга нисбатан иттифоқчилик мажбуриятларига, шу жумладан, икки томонлама дўстлик, ҳамкорлик ва ўзаро ёрдам шартномасидан келиб чиқадиган мажбуриятларга содиқлигини тасдиқлади.\nАрманистон бош вазири Никол Пашинян 30 октябрь куни Қорабоғга Россия тинчликпарварлари киритилишини ёқлаб чиққан эди. Шунингдек, Пашинян Россия президенти Владимир Путинга мурожаат қилиб, хавфсизликни таъминлашда ёрдам кўрсатиш бўйича консультация бошлашни илтимос қилган.\n09:10, 21.09.2021 78598\n23:54, 21.09.2021 56501\n13:15 Бугун 358\n12:58 Бугун 1124\n12:28 Бугун 1351\n22:19, 17.10.2021 73172


август 30, 2018 10:56 Asia/Tashkent\nДизфул шаҳрининг тарихий ёдгорликлари\nХузистон вилоятининг муҳим туманларидан бири бўлган Дизфулнинг масоҳати 4700 квадрат километрни ташкил этади ва Аҳфоз шаҳри шимолидан ушбу шаҳарга бўлган масофа 145 километрдир. Мазкур туман биёбонли об-ҳавога эга бўлиб, унда ёз фаслида иссиқ ва қиш фаслида мўътадил иқлимни кузатиш мумкин.\nДиз ва Карха Дизфул туманининг муҳим дарёларидан ҳисобланишади. Мазкур икки муҳим дарёнинг мавжудлиги, Диз тўғони ва унинг кўли минтақа қишлоқ хўжалигининг ривожланишида катта ижобий таъсир кўрсатган. Айтиш лозимки, қишлоқ хўжалигини механизациялаштириш ва янги лойиҳалардан фойдаланиш ушбу соҳанинг тараққиёти ва минтақа ободонлиги учун керакли шароитларни яратган. Шу сабабдан ҳам Дизфул тумани қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етиштиришда Хузистон вилоятининг муҳим марказларидан бири ҳисобланади.\nДизфул иқтисодининг асосини қишлоқ хўжалик маҳсулотлари, чорвачилик ва саноат корхоналари ташкил этишади.\nДизфул шаҳри Дизфул туманининг марказидир.Бу шаҳар ғиштли бинолар музейи номи билан ҳам машҳурдир. Шаҳар ўртасидан зулол сувга эга гўзал Диз дарёсининг ўтгани шаҳар ҳошияларида яшил боғлар, кўркам полиз майдонлари, баҳор фаслида норанж ва апелсин дарахтлари чечакларидан тарқатувчи хушбўйликни ва бошқа тарваталарни юзага келтирган.\nБаҳор фаслида Дизфул шаҳри Эрон шаҳарлари орасида ўзига хос чирой ва манзараларга эга бўлади. Йилнинг ушбу фаслида кўплаб маҳаллий ва хорижий сайёҳлар Дизфул шаҳрига сафар қилишади.\nМакур шаҳарда мавжуд кўплаб тарихий ёдгорликлар ҳам сайёҳлар диққатини ўзига жалб этган.\nДизфулнинг олдинги номи Антобулус бўлган ва тарих давомида ушбу шаҳар турли бошқа номлар билан ҳам аталган. Дизфул шаҳридаги кўприк милоддан 260 йил олдин Сосонийлар ҳукмронлиги пайтида қурилган бўлиб, ушбу шаҳарнинг минг йиллик тарихга эга эканлигидан далолат беради. Ҳозирги вақтда ушбу кўприк Дизфул ва Андимешк шаҳарларини ўзаро боғлайди.\nМазкур кўприк 14та даҳанага эга бўлиб, дунёнинг энг қадимий кўприкларидан ҳисобланади. Ҳозирги вақтда ҳам ушбу кўприк устидан транспорт воситалари ҳаракат қилишади. Мазкур қадимий кўприк ўтган даврлар давомида, хусусан, Азуд ад-Давла Дейлами, Сафавия ва Қожория даврида қайтадан қурилиб, бир неча бор таъмирланган. Кўприк ёнлари ва дарё қирғогига яқин бўлган жойларга етказилган қадимий зарбалар ҳам кўзга ташланади.\nДизфул жоме масжиди ва Лаби Хандақ масжиди Исломнинг биринчи асрида гўзал исломий меъморчилик санъати услубида қурилган. Мазкур шаҳарда Чуғобанут тепаси, Яъқуб Лайс мақбараси, Сабзқабо номли табаррук макон қолдиқлари, Муҳаммад бин Жаъфар, Шоҳ Абулқосим, Шоҳ Рукниддин каби тарихий жойлар мавжуд. Ҳар йили кўплаб сайёҳлар ушбу тарихий жойларни кўриш учун Дизфул минтақасига ташриф буюришади.\nАрхеологик изланишлар натижасида маълум бўлишича, Дизфул шарқидан 30 километрлик масофада жойлашган Чуғобанут тепасининг тарихи Сопол даври, яъни ўн минг йил олдинги даврларга бориб тақалади. Тепанинг кашф этилишида палеолит ёхуд тош даврига тегишли бўлган зариф тошларнинг тез бўлган учлари сабаб бўлган.\nАйтиш лозимги, Дизфул шаҳрининг қадимий кўринишга эга бўлган қисмида жойлашган шаҳарнинг қадимий бозори кўришга сазовор бўлган маконлардан ҳисобланади.\nСизни мазкур минтақанинг тарихий ёдгорликлари билан қисқача таништирдик. Энди Дизфулда ривожланган халқ ҳунармандчилик санъатининг айрим намуналари билан ошно этмоқчимиз. Айни пайтда қолин ва гиламларнинг бошқа турини тўқиш, ёғочдан турли маҳсулотлар ясаш ва кулолчилик санъати мазкур минтақада кенг йўлга қўйилган.\nГупу тўқиш ҳам мазкур минтақада кенг ривожланган бўлиб, хурмо япроқларидан тўқиладиган ва турли ранглар билан зийнат бериладиган саватли идишлар, мевалар учун мўлжалланган ва бошқа нарсалар сақлайдиган саватга ўхшатиб тўқилган кичик қуттичалар чиройли шаклларда тайёрланиб, Эроннинг бошқа вилоятлари ва ҳатто хорижий мамлакатларга ҳам сотилади.\nВаршавсозлик, яъни турли самовар, табақлар ва чойникларни безаш санъати ҳам Дизфул минтақасида ривожланган қўл ҳунармандчилик санъатларидан бири ҳисобланади. Мазкур минтақада олтин, нуқра ва заргарлик буюмларини қўлдан ясаш ва уларга қалам билан ишлов бериш санъати ҳам ўзига хосдир.


Суриштирув 240 15.08.2019 14:02:30\nНавоий вилояти Зарафшон шаҳри 12-кичик туманда яшовчи Асрор Садиров Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш федерациясига ёзма ариза билан мурожаат қилди.\nАризада маълум қилинишича, фуқаро 2019 йил апрел ойида “Навоий-автосавдо” автосалонидан 84 164 910 (саксон тўрт миллион бир юз олтмиш тўрт минг тўққиз юз ўн) сўмга “Кобалт” автомобилини сотиб олган.\nОрадан бир ойлар ўтиб, автомашинанинг нуқсонлар пайдо бўла бошлаган. Яъни, автомабилнинг иситиш мосламаси талаб даражасида ишламаган, олд қисми ойнасида эса нуқсони бўлганлигини билиб, бу ҳақида автосалон мутахассисларига хабар қилганлигини маълум қилди. Аммо, ҳеч қандай натижа бўлмаганлиги орадан вақт ўтиб кетаётганлиги ва юқоридаги аризаси юзасидан амалий ёрдам беришни сўраб мурожаат қилган.\nАриза қонуний тартибда қабул қилиниб, кузатув-ўрганишлар олиб борилди. Федерация томонидан “Навоий-автосавдо” марказига ёзма мурожаат хати юборилди. Шундан сўнг салон раҳбарияти автомашинанинг носоз жойларини тузатиб, олд ойна қисмини алмаштириб беришини маълум қилди. Бу ҳақида Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш федерацияси матбуот хизмати хабар берди.\nҲар биримиз оғиримизни енгил, узоғимизни яқин қилсин дея автомашина олиш учун йиллар давомида меҳнат қилиб, пул йиғамиз. Аммо орзу-ҳавас билан ҳарид қилган автомобилимизда нуқсонлар бўлса, кўнгилни ҳира қилиши тайин. Шу боис уй, машина каби моддий бойликларни сотиб олаётганда жуда эҳтиёткор бўлишимиз зарур.


«ҚАРАТЕРЕҢ» - АРАЛДЫҢ ҮШИНШИ КӨЗИ, ТӨРТИНШИСИ ҚАЙДА? » KarInform\nАтақлы философтың «Бардан жоқ болмайды, жоқтан бар…» деген теориясына сү\tйенгенимизде тәбийғый зат – суў, бизиң аймағымызда азайғаны, бир түрден екинши түрге айланар екен. Жердиң безилдеген жанлы жарасы – кийели Арал – Каспий менен киндиклеслиги ҳаққында қыялый ҳәм илимий болжамлар оқып, аңыз-әңгимелер айтылады. Балықшы аталарымыз «Аралда төрт көз бар, бириншиси, теңиздиң дәл ортасында, қара үйдей орынға суў ийримлене, жерге сиңип ағады. Екиншиси Үстирттеги «Гүркиреўик»тиң қудығы қумандай қайнаса пақырлысы узақ-узақлардан еситилип, түнде жүргенлер сескенеди. Қудықтағы гейде ярым, базыда толы, қол күйдирерлик суўына зат тасласаң көз илместей ағысы ығызып кетеди. Үшиншиси «Қаратерең», сонда төртинши көзи қайда! Қазақстанлы илимпазлар теңиз ортасындағы сексеўил томарларының жасы бир неше жүз жыллық екенин анықлап, музейине қойған. Мойнаққа кире беристеги теңиздиң төрине қарай өрлеген ойдым-ойдым «Түйе жол» әййемги «Жипек жол»ға жалғас. Демек, тарийх бетлерине жазылғанындай, теңиз-теңиз болғалы бир нешше рет толып-тасқаны анық…\nҮстирттиң ортасындағы дузлы таў ҳаққынд ...


Рўзанинг дунё ва охиратдаги фойдалари - Zamin.uz\nИнсон табиатининг талаби шуки, унинг ақлига нафси устидан ҳамиша ғолиблик ҳосил бўлсин. Магар, башарий талаб сабабидан кўп вақтларда унинг нафси ақлининг устидан ғолиб келади. Шунга кўра, нафснинг тарбияси ва тазкияси учун ислом рўзани тайин қилди.\n1. Рўза сабабли инсоннинг ақлига нафси устидан тўла-тўкис ғолиблик ҳосил бўлади. (яъни унинг ақли нафси устидан ғолиб туради).\n2. Рўза сабабли Аллоҳдан қўрқув ва тақво сифати пайдо бўлади. Чунончи, Аллоҳ шундай марҳамат қилади: “Рўза сизларга шунинг учун фарз қилинди, токи, тақводор бўлсангиз“.\n3. Рўза инсон учун бир руҳий озуқадир. Охират ҳаётида инсонга бир озуқа иш беради. Бу озуқани ўзлари билан олмаган одамлар, у вақтда оч ва чанқоқ бўладилар ҳамда уларга қашшоқлик зоҳир бўлади, чунки улар ўз озуқаларини бирга олиб келмадилар. Шу нарса аниқки, фақат Аллоҳ таолонинг раҳмат хазинасидан инсонга етадиган, еб-ичадиган барча нарсаларни инсон бу дунёда (Аллоҳнинг ҳукми туфайли) тарк қилади. Уларнинг эвазини охиратда албатта беради. У бу дунёдан кўра яхшироқ ва афзалроқ бўлади.\n4. Рўза Аллоҳга муҳаббатнинг бир катта белгисидир. Масалан, бир кимса бирортанинг муҳаббатида ғарқ бўлса, еб-ичишни тарк қилади ва аёли ила алоқаларни ҳам унутиб қўяди. Худди шундай рўзадор ҳам Аллоҳнинг муҳаббатига ғарқ бўлиб, айни шу ҳолатни изҳор қилади. Айни шу сабабли рўза Аллоҳдан бошқа бирорта учун жоиз эмас.\n5. Рўзанинг бир хусусияти шуки, Аллоҳ таолога шукр қилишлик имкони насиб бўлади ва шунингдек қалбда ғамхўрлик ҳисси пайдо бўлади. Чунки, унга ҳеч қачон очлик ва чанқоқлик ҳисси пайдо бўлмаган бўлса, у ҳолда очлар ва чанқоқларнинг холидан қандай хабардор бўла олади ва Ҳақ таолонинг неъматларини ҳақиқий шукрини қандай адо қила олади?\nГарчи тил ила адо қилиб олса-да, лекин ўзида очлик ва чанқоқлик асари ҳамда кучсизлик ва заифлик ҳисси бўлмаса, у Ҳақ таолонинг неъматларига тўла-тўкис шукр қила олмайди. Қачонки бирор кимсанинг бирон-бир маҳбуб (севимли) ва марғуб (ёқтирган) нарсаси кетиб қолса, ўшанда у нарсанинг қадри маълум бўлади.\n6. Рўза руҳ ва жисмнинг саломатлигига сабабдир. Чунончи, табиблар (шифокорлар) кам еб-ичишликни жисмоний саломатлик учун ва сўфий киромлар қалбнинг поклиги учун фойдали деб ёзганлар. Рўза тутишлик ила инсонга ўзининг ожизлиги ва муҳтожлиги ҳамда Аллоҳ таолонинг улуғлиги ва қудрати намоён бўлади.\n8. Рўза ила басират кўзи (яъни, қалб кўзи) очилади. Оқибатни ўйлашлик тараққий топади.\n9. Ҳайвонлар каби ҳаёт ва хислатлардан узоқ бўлади.\n10. Фаришталарга қурбат ҳосил бўлади.\nАшраф Али Тахановий\nРўза қалбни поклайди\n26.04.20, Ҳаёт тарзи\nҚалбнинг уч хил ҳолати\n23.08.18, Ҳаёт тарзи\nРўза руҳий покловчи ибодат\n01.06.18, Ҳаёт тарзи\nРўза – руҳ шифоси\n17.05.18, Ҳаёт тарзи\n27.05.17, Ҳаёт тарзи\nРўзанинг 15 та фазилатини биласизми?


7 май куни Ўзбекистонда кутилаётган об-ҳаво маълумоти\nТошкент шаҳри. Республика Гидрометеорология марказининг хабар беришича, 7 май куни пойтахтда ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шамол шарқдан 3-8 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 15-17 даража илиқ, кундузи 29-31 даража иссиқ бўлади.\nҚорақалпоғистон Республикаси ва Хоразм вилояти. Ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шамол шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 15-20 даража илиқ, кундузи 30-35 даража иссиқ бўлади.\nБухоро ва Навоий вилояти. Ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шамол шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 15-20 даража илиқ, кундузи 30-35 даража иссиқ бўлади.\nТошкент, Самарқанд, Жиззах ва Сирдарё вилоятлари. Ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шамол шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 13-18 даража илиқ, кундузи 28-33 даража иссиқ бўлади.\nҚашқадарё ва Сурхондарё вилояти. Ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шамол шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 17-22 даража илиқ, кундузи 32-37 даража иссиқ бўлади.\nАндижон, Наманган ва Фарғона вилоятлари. Ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шамол шарқдан 5-10 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 10-15 даража илиқ, кундузи 27-32 даража иссиқ бўлади.\nРеспубликанинг тоғли ҳудудлари. Ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Шамол шарқдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 6-11 даража илиқ, кундузи 20-25 даража иссиқ бўлади.


28 сентябр 2021, Тошкент вақти: 13:16\n"Фарғонаазот" 7800 нафар ишчиси 15 миллиард сўмлик қарзини узолмаяпти.\nЎзбекистондаги энг йирик кимё заводларидан бири – Фарғонаазот корхонаси ишчи-хизматчилар маошларини яна кечиктириб бермоқда. Фарғонаазотнинг Озодликка мурожаат қилган ишчиларига кўра, корхонанинг 8 мингга яқин ишчисидан 15 миллиард сўмга яқин қарзи тўпланиб қолган. Ўзкимёсаноат давлат ҳиссадорлик ширкати тасарруфидаги Фарғонаазот ва бошқа корхоналарда маошларнинг кечиктирилиши билан боғлиқ муаммони Озодлик авал ҳам ёритган.\n“Фарғонаазот” корхонасининг бир гуруҳ ишчилари Озодликка мурожаат қилиб, яна бир неча ойдан бери маошсиз ишлаётганларидан шикоят қилишди. “Ўтган йилнинг ёз ойлари учун пул тўланди холос. Раҳбарият қарздорлик қачон ёпилишини айтмаяпти”, дейди корхона ишчиларидан бири.\nЎзбекистондаги энг йирик кимёвий заводлардан бири ҳисобланган “Фарғонаазот” расмийлари маошлардан қарздорлик борлигини тан олди. Исмини очиқламаётганимиз корхона мулозими ўтган йилнинг август ва сентябрь ойлари учун маошлар бўйича қарздорлик декабрь оийда ёпилганини маълум қилди.\n“Ўтган ойда, янги йил арафасида август, сентябрь ойларини ёпдик. Октярбь ойини ҳам бошлаб қўйдик. Ҳозир бошлиқлар Тошкентга шу масала бўйича бориб келишди, муаммони ҳал қилиш бўйича ишлар олиб бориляпти”, дейди “Фарғонаазот” мулозими.\nУнинг айтишича, 7800 нафар ишчиси бўлган заводнинг маошлар бўйича қарздорлиги шу кунда қарийб 15 миллиард сўмни (6,2 миллион АҚШ доллари) ташкил қилади.\n“Бу қарздорликни ёпиш учун заводга тижорат кредити ажратилишини кутяпмиз. Ўша кредит келса, қарздорликни тўла қоплаймиз”, дейди суҳбатдошимиз.\n“Фарғонаазот” ширкати вакилига кўра, ишчилар ҳақининг вақтида берилмаётганига Ўзкимёсаноат таркибидаги “Қишлоқхўжаликкимё” ташкилоти олган маҳсулоти пулини вақтида тўлаб бермаётгани асосий сабабдир. “Фермерлардан пул чиқмаяпти-да”, дейди суҳбатдошимиз.\nЎзкимёсаноат давлат акциядорлик ширкати тасарруфидаги корхоналарда бир неча ойлаб маошлар тўланмаслиги билан боғлиқ муаммо кейинги йилларда сурункали тус олган.\n“Фарғонаазот”, “Навоийазот” ва “Самарқандкимё” заводларидаги маош кечиктирилиши билан боғлиқ муаммони Озодлик ўтган йили бир неча марта ёритган эди.\nБундан ташқари “Самарқандкимё” заводи ишчилари саккиз ой давомида маошсиз ишлагани тўғрисида ўтган йилнинг августида хабар қилган эдик.\nОзодлик “Ўзкимёсаноат” давлат ширкатидан маошлар билан боғлиқ муаммон нега сурункали тус олди, деган саволга жавоб ололмади.


Саммитга ҳозирлик авжида\nКХШТ саммитига ҳозирлик доирасида жаноб Бордюжа ўтган ой Душанбе ва Бишкекда ҳам бўлиб қайтди.\nКоллектив хавфсизлик шартномаси ташкилотига аъзо давлат раҳбарлари саммитига ҳозирлик жараëни ташкилот Бош котиби Николай Бордюжани пайшанба куни Тошкентга етаклаб келди\nТашкилот вакили Виталий Струговецнинг Озодликка билдиришича, жаноб Бордюжанинг Ўзбекистонга сафари КХШТнинг июн ойида бўлажак саммитига тайёргарлик доирасида ўтказилмоқда.\n- Ташрифдан асосий мақсад¸ КХШТнинг феврал ойида бўлиб ўтган навбатдан ташқари йиғини қарорларини амалга ошириш, жумладан ташкилот доирасида тезкор кучларни яратиш масаласини муҳокама этишдир, деди Струговец.\nКХШТ доирасида тезкор кучларни яратиш тўғрисидаги ҳужжат ташкилотга аъзо бўлган барча давлатлар томонидан маъқулланган. Фақат Ўзбекистоннинг бу борада алоҳида фикри мавжуд.\nЎзбекистон КХШТнинг тезкор кучлари таркибида доимий асосда иштирок этмаслиги, фақат ўз бўлинмаларини амалиётларда иштирок этиш учун юбориши мумкинлигини билдирган эди.\nАммо КХШТ вакили Виталий Струговецга кўра, Ўзбекистон ташкилот доирасида тезкор кучлар тузиш борасида ҳам¸ террорчи ташкилотлар рўйхатини янгилаш ишларида ҳам фаол иштирок этмоқда.\nТашкилотнинг сўнгги йиғинида Ўзбекистон ташаббуси билан “Нурчилар” дея айтиладиган ташкилотга ҳам “террорчи” тамғаси босилган эди.\n- Ушбу рўйхат тузилган 2004 йилдан ҳозирги кунга қадар унга янги номлар киритилди. Бу рўйхатга КХШТ худудида маҳкамалар орқали террорчи деб эълон этилган ташкилотлар кирган.\n2004 йилда бу рўйхатга 22 ташкилот киритилган бўлса, ҳозир имзоланиши кутилаётган янгиланган рўйхатга 31 ташкилот киритилган. Яъни сўнгги беш йил ичида КХШТ маконида яна тўққиз ташкилот террорчи деб тан олинди, дейди Струговец.\nКХШТ низомига кўра¸ аъзо давлатлар қора рўйхатдаги ташкилотга аъзо экани тахмин қилинган шахсларни биринчи сўровданоқ экстрадиция қилишлари лозим.\nКХШТ аъзолари орасида шунақа келишув мавжуд ва бу механизмдан Ўзбекистон ўзгача фикрловчиларни овлашда фойдаланиб келади.\nМосквадаги Фуқаровий кўмак ташкилоти раҳбари Елена Рябининага кўра, КХШТ доирасидаги келишувга мувофиқ сўнгги йилларда ўнлаб одам қийноқлар ва адолатсиз маҳкамалар мавжуд Ўзбекистонга мажбуран депортация қилинди.\n- Ўзбекистон Коллектив хавфсизлик ташкилоти доирасида ҳам¸ Шанхай ҳамкорлик ташкилоти доирасида ҳам террорчиликка қарши кураш тадбирларида фаол қатнашиб келади.\nАслида бундан мақсад¸ ўзгача фикрловчиларни, сиёсий ва диний сабабларга кўра Ўзбекистонни тарк этган одамларни овлашдир, дейди Рябинина.\nАммо КХШТ вакили Виталий Струговец бундай танқидларга унинг ташкилоти қўшилмаслигини айтади.\n- Ташкилотимиз бундай қарашларга қўшилмайди. Биз Коллектив хавфсизлик шартномаси ташкилоти сифатида аъзо давлатлар ҳудудий яхлитлиги ва суверенитетини ҳимоя қилиш, хафсизлигини таъминлаш билан шуғулланамиз, деди Струговец.\nКХШТ матбуот хизматининг маълум қилишича, ташриф давомида ташкилот Бош котиби Николай Бордюжанинг Ўзбекистон Миллий хавфсизлик кенгаши девонхонаси, Ташқи ишлар ва Мудофаа вазирлиги раҳбарияти билан учрашиши режалаштирилган.\nКоллектив хавфсизлик кенгашининг навбатдаги мажлисига тайёргарчилик доирасида сўнгги бир ярим ой давомида Николай Бордюжа Арманистон, Қирғизистон, Тожикистон ва Белорусга бориб, мазкур давлатларнинг олий ҳарбий сиёсий раҳбарияти билан учрашувлар ўтказди.\nКХШТ 1992 йилнинг15 май куни Тошкентда таъсис этилган бўлиб¸ унинг таркибига Арманистон, Белорус, Қозоғистон, Қирғизистон, Россия, Тожикистон ва Ўзбекистон киради.