Синъити Юки. Хазонрезги боғ (ҳикоя) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Жаҳон насри онлайн антологиясиТаржимаи ҳоллари киритилмаган адибларСинъити Юки. Хазонрезги боғ (ҳикоя)\nЧоп этилган 01.10.2013 19.03.2018 МуаллифZiyouz.uz\n… Демак, менинг боғимда ўша, бурунги тош тўшамалар ва дарахт-лар жўровоз қўшиқ айтар, экан-да. Ўлганларга нимаики азиз бўлган бўлса, барини шу ердан – менинг боғимдан топишади ва менинг овунчоғимга айланишади…” Каяма енгил шамол айлантириб-айлантириб ерга тушираётган баргларнинг шитирлашига қулоқ тутди. Тошлар ердаги барглар билан ўйнашгандек бўлиб, қандайдир сокин бир куйни яратишарди. Бирдан куйнинг ичидан унга: “Хазонрезги боғи” деган овоз эшитилди. Куннинг азбаройи тиниқлиги ва очиқлигидан овоз худди ғойибдан келаётганга ўхшарди.\n– Ўша аёл! У бу ерда боғдаги тошларни соғинганидагина пайдо бўлади. Бу оқ кимонодаги ўша аёл.. Қачонлардир Аобадайдаги дан-ғиллама уйда ёшгина аёл яшаган. Фалокатни қарангки, уруш бошланиб, аёл уйи билан бирга ёниб кетган. Ўша тошлар унинг боғидан келтирилган. Афтидан, у, ҳар куни шу тўшамаларни босиб ҳовуз ёнига борган ва ўтириб хаёлга чўмган. Сўнгра яна шу тўшамаларни босиб, орқасига қайтган ва эски чорбоғига чиқиб, чой дамлаган…\nКаяма шу сўзларни шивирлабгина гапирди-да, кўзини юмди. Қорон-ғилик тобора яқинлашиб, қувонч борган сари уни қуршаб борарди, ёки қоронғиликка ўрганиб қолиб, ёруғликни аранг ажратаётган кўзлари энди илиқликни ҳис эта бошлаганди…\n* Ц у б о -3,3 кв.м. майдон ўлчовчи.\n** К а м м э – оғирлик ўлчови, 3,75 кг.\n*** А з а л и я – манзарали ўсимлик.\n**** Ш е з л о н г – ўриндиғи узун оромкурси.\n***** С а к э – ароқ.\nХАЗОН ҚОПЛАГАН БОҒ\nБоғ барпо этишга киришганда Каяма олтмишни қоралаган эди. Шунга ҳам ўн йил бўлибди… Ўша пайтда яна ўн йил яшашига кўзи етмаган, узоғи билан икки-уч йил яшасам керак, деган хаёлда шу ишга қўл урганди. Бу йил етмишга киради… Очиғи, боғ ўзи орзу қилганидек чексиз, қувонч бахш эта олгулик даражага етгунча ҳеч бўлмаганда ўн йил ўтиши лозимлигини бошидаёқ англаган эди, лекин шунга қарамай Каяма шунча йил йиғиб-терган пулига икки юз цубо ер сотиб олди.\nТамагава дарёсининг яқинидаги дарахтзор этагида, бир замонлардаги қиёфасини сақлаб қолган Мусасино яланглигида уй қурди, ҳовлисини эса девор билан ўраб олмади. Шу сабабли умри ёзда дарахтлар соясию салқини, кузда эса тўкилган хазонлар орасида ўтарди. Йил-ўн икки ой боғда қушлар сайроғи тинмас, ёз фаслида илонлар пайдо бўлар эди. Башарти кунларнинг бирида боғ барпо этиш истаги оромини ўғирламаганда, у тўкилган япроқларни шамол учириб-ўйноқлаганини томоша қилиш билан умргузаронлик қилган бўларди.\nБу воқеа иккала фарзанди оила қуриб уйдан чиқиб кетишганидан сўнг юз берганди.\nХотини вафот этганида Каяма эллик иккига кирган эди. Оналарининг ўлимидан кўп ҳам ўтмай болалари – ўғли билан қизи – оила қуриш учун розилик сўрашди. Ўшандан буён уларнинг деярли қадами узилган. Баъзида қариб мианғи бўлиб қолганман, шекилли, дея кўнгли ғаш тортарди. Эҳтимол, узоқ йиллар маҳрамсиз, ёлғиз яшаш одамзодни шунақа инжиқ қилиб қўяр, деб ўзини оқлар эди. Бироқ шундай кезларда ҳамиша кўнгли ўксир, дунё кўзига қоронғи кўриниб кетарди. Ўғли уйланиш ҳақида гап очганда Каяма аввалига ўзи ҳал қилиб қўйиб, кўнглим учун сўраяпти, деган гумонда эзилди, лекин ўғли билан суҳбатлашгач дарҳол розилик берди. Қизи ҳам акасининг йўлидан кетди.\nФарзандлари бола-чақаси билан замонавий, шинам уйларда яшарди. Бугунги ёшларнинг замона зайли билан бу қадар бемеҳр ва оқибатсиз бўлиб кетганлигидан Каяма ўкинмасди-ю, фақат ўзининг ёлғиз экани, ҳеч кими йўқ одамдек ғарибу бенаво яшаётганлигидан юраги сиқилар эди… Иккита болам тўртта бўлди деб юрарди, йўқ, аксинча, ўйлаб қараса, тўртовидан айрилиб қолганга ўхшайди… Ҳолбуки, Каяма шуларни деб қайта уйланмаган эди-ку? Балки дали-дунёсини вайрон қилиб юборгудек қисматини унутишга ёрдам бўлар деб боғ барпо этишга киришгандир?! Эҳтимол, боғ билан андармон бўлиб ёлғизлигини унутмоқчидир?!\n– Қанийди кўзим очиғлигида боғ барпо қилсам, дунёдан армонсиз ўтардим. Боғни ўзим билан орқалаб кетолмасам, кимгадир мендан кейин нафи тегар… Ўзидан боғ қолаётганини ҳис қилган одам оёқ-қўлини хотиржам узатиб ўлса керак… – деб шивирларди кўпинча Каяма ўзига далда бериш учун, ҳолбуки, нариги дунё деганда нимани назарда тутаяпти, ўзи ҳам билмасди. У боғ орзуси ҳақида ҳам дастлаб иккиланиб, ишонқирамай гапирганди, чунки беш кунлигим борми-йўқми деган гумонда эди.\nКузнинг бошларида Каяманикига боғбон билан тошфуруш келди. Боғбонни – уни Судо деб аташарди – Каяманинг ўзи таклиф этганди, тошфуруш эса кутилмаганда пайдо бўлди. У чоғроққина юк машинасида Окутитибу тоғидан тош келтириб сотарди. Тош зарур биронта ҳовли ёки боғни топиб, эгаси билан келишарди-да, бир машинасини кўтарасига ўн икки-ўн беш минг иенга сотарди. Одатда, машинани ўғли ҳайдар, ўзи эса унинг ёнида ўтирарди. Онда-сонда бир неча кун илгари буюртма беришарди, аммо кўпинча саккиз-ўнта баҳайбат тошни машинасига ортиб олиб, эндигина қурилиш бошланган уй-пуй ахтариб юрарди.\nТошфуруш Каяманикига худди шу тариқа, тасодифан келиб қолган – боғнинг катталиги унинг диққатини тортган эди. “Менинг тошларимни бир кўринг, бунақасини бутун Япониядан излаб тополмайсиз, тошмисан-тош ўзиям”, – деди у. У юзи қизил, кўзлари қийиқ, тишлари оппоқ, қўнғиз мўйловли одам эди.\n“Кўрсам кўрибман-да”, деб хаёлидан ўтказганди Каяма ўшанда ва пировардида бир эмас, бир неча машина харсангтош сотиб олганди. Унга дали-ғули ва кўнгли очиқ отасига қараганда янаям камтарроқ ва маҳнаткашроқ ўғли ҳам ёқиб қолганди.\nБир сафар Каяма тошларни олмайман дедими ёки арзонроқ сўрадими, тоштарош: “Домла, жуда пишиқ экансиз”, – деди ҳазиллашиб, аммо барибир Каяма айтган нархга берди. У Каяманинг бир пайтлар мактабда ишлаганини боғбондан сўраб билган бўлса керак.\n– Домла, назаримда, бунақа катта боққа, – тошфуруш қўлларини кенг ёзиб кўрсатди, – кам деганда ўн машина тош кетади. Йўлканинг ўзига эса юзта тоштахта керак. Ишончим комил, кейинроқ катта-катта тошлардан ҳам зарур бўлади.\n– Аммо мен бор-йўғи еримнинг эллик цубосини боғ қилмоқчи эдим… Сиз айтаётган катта тош қанақа?\nТошфуруш азамат қулочини катта очиб:\n– Мана бундай, – деди, сўнг оппоқ тишларини кўрсатиб жилмайди. – Мана шунга иккита келади, ҳам бўйига узунроқ. Мовий. Ўзиям биттаси юк машинасини эгаллайди.\n“Қизиқ, боғбон Судо уни қаерга жойлаштирган бўларди?” – кўнглидан кечирди Каяма ва дафъатан мовий тош боққа алоҳида файз берса керак деган фикрга келди.\n– Пулим камроқ. Шундан бошқа тош ололмайман. Ранги чиндан ҳам мовийми?\n– Мовий, мовий. Бунинг устига, бебаҳо тош! Мен уни яқинда топдим, ҳали ҳеч ким билмайди. Фақат ўғлимнинг хабари бор. Бунақасини илгари кўрмагандим, рости. Сиз, зап ҳунари бор-да, қаёқдаги тошларни келтириб фалон пулга сотади, деб ўйласангиз керак? Қаёқда? Баъзан уч-тўрт кунлаб бир дона тош сотолмайсан, харажатингни қоплаёлмайсан. Токиога тош келтириш учун уч кун кетади; бир-бирига мос тошлар топишга яна бир кун; юк машинасига ортишга бир кун; яна бир кун олиб келишга. Бунинг орасида бензин керак; баъзан машина ишдан чиқади, баъзан мардикор ношудлик қилиб бехосдан топган тошингни ишдан чиқаради. Уйга қўлимизни бурнимизга тиқиб келган кунлар кўп бўлган – маош олмаганингдан кейин мажбур бўласан қарз-ҳавола кўтаришга. Бу ёғи ишчиларнинг хизмат ҳақи, бунинг устига, озгина сийлаб, кўнгли учун қиттак-қиттак қуйиб бераман, ҳаммаси ёш-ёш йигитчалар… Очиғи, мен бу тошларни яхши кўраман. Мана шу мовий тош, айниқса, кўнглимга ўтириб қолди. Менимча, роса сизбоп, боғингизга файз бағишлайди, зарур бўлмаса сотармидим… – ҳаяжонланганидан тошфурушнинг шундоқ ҳам қизғиш юзи бўғриқиб кетди.\nТуйқус Каяма юраги дукурлаб ураётганини сезди. “…Шу баҳайбат мовий тошни нариги дунёга олиб кетсаму тинчгина устига чиқиб ухласам…”\nТахминан бир ҳафта ўтгач, савдогар юк машинасида ўша мовий тошни олиб келди. Манглайидаги терларни артар экан у ҳаяжонланиб:\n– Бир ярим тоннадан кўп бўлса кўпки, кам эмас, – деди.\nБу баҳайбат тошни машинадан тушириб, белгиланган ерга олиб бориш боғбоннинг зиммасида эди. Беш киши мисранглар ёрдамида тошни боғ ичкарисига секин-аста суриб-силжитиб кета бошлашди. Юмшоқ ер тошнинг оғирлигидан зирилларди. Белигача яланғоч бўлиб олган савдогар ўғли билан мардикорлар орасида ўралашиб юрарди.\n– Секинроқ, қирилмасин! – дея огоҳлантирди Каяма, бироқ бу огоҳлантиришдан кўра кўпроқ ўдағайлашга ўхшарди. Одатда, Каяма шивирлагудек гапиргучи эди, ҳозир эса овозидан ўзи ҳайрон бўлди ва ичида “Тушунарли, мана шу тошни қабримга қўйишса керак”, деб қўйди.\n– Ўзиям тошмисан-тош экан. – Каяма савдогарнинг елкасига қоқди, лекин бирдан қараса, у қолиб, ўғлининг елкасига қоқаяпти. Савдогарнинг ўғли беозоргина жилмайди ва билинар-билинмас елка учириб қўйди. Савдогар эса, кўзларини қисиб Каямага қаради:\n– Бунақа тошда кундузи ҳам бемалол ётиб ухласа бўлади.\n– Дарҳақиқат, – Каяма маъқуллаган бўлиб бош қимирлатди. – Кундуз куни ухлаган яхши, аммо бола-чақаси билан биргаликда шу тошда ўтириб кўк чой ичганга нима етсин?! – Ногаҳон унинг юраги қувонч туйғуларидан тўлиб-тошди; бироқ ўша заҳоти шашти қайтди. “Бунчалик содда бўлмасам…”\nТошни боғ ўртасига олиб боришганда қош қорая бошлаганди. “Балки, тошни яхшилаб ювиш керакдир?” деб ўйлади Каяма ва ёшгина мардикорга ёғоч челакни бериб, қудуқдан сув келтиришни буюрди. Сув билан ювилган тошнинг силлиқ сатҳи бир зумда кўм-кўк тусда товланиб кетди… Каяманинг хаёлига бир замонлар маҳлиё бўлиб томоша қилган денгизи келди. Савдогарнинг кўзларида ёш ғилтиллади, у Каямага яқин келиб:\n– Қулоғингизни тутинг, – деди. – Эшитяпсизми, худди тоғ ирмоқларининг шарқираб оқишига ўхшайди-я?\n– Ҳа, ўхшаяпти. Қанийди мен ўлгандан кейин ҳам бу товушлар янаям аниқроқ эшитилса. – Каяма тошнинг намчил сиртини силаб-сийпади.\nСавдогарнинг ёноғидан кўз ёшлари оқиб тушди.\n– Тошни кўргани яна бир келарман, орқа эшикдан кириб томоша қиламан, майлими?\n– Битта илтимосимиз, ўшанда раъйимизни қайтармасангиз, – дея қўшиб қўйди савдогарнинг ўғли иккиланиброқ.\nИкки-уч кундан сўнг Судо хушхабар келтирди:\n– Аобадайда бағоят улкан боғ сотилаётган экан. Очиғи, икки-учта ишқибоз харидор бўляпти, шунинг учун, оладиган бўлсангиз, отни қамчилаш керак. Жуда арзон, бунинг устига, уч машина чиқадиган қадимий тошлари бор, ҳаммаси жуда антиқа – ҳозир бунақаларини ҳеч қаердан тополмайсиз. Ноёб тошлар, ҳаммаси Курама, Косю, Тикубадан келтирилган… Очиғини айтганда, фақат битта жойдан келтирилган тошлар одамга завқ бағишламайди. Сизда борлари билан қўшиб, аралаш қилиб терилса, ёмон бўлмасди. Нима дедингиз?\nКаяма боғнинг эгаси ҳамда шундай жаннатмонанд боғини сотишининг сабабини сўраб-суриштирди.\n– Бу ер аллақайси банк директорининг данғиллама ҳовлиси бўлган. Ҳаво ҳужуми пайтида ёниб кетган. Орадан ўн йил ўтибди ҳам биров уйни қайта тикламади, охир-оқибат банкирнинг беваси боғни сотишга қарор қилди. Менимча, беш, йўқ-йўқ, бемалол етти минг цубо чиқади. Ернинг қуруқ ўзини сотаркан – тошларсиз, дарахтларсиз. Тарашланган бир-биридан чиройли тошлари тиқилиб ётибди. Бир замонлар боғ ичкарисидаги чойхонага элтадиган йўлкага фақат шунақа тошлар ётқизилган. Сизга бемалол етади. Агар ўша йўлка атрофларини кавласа, яна чиқади. Кўшк ёниб кул бўлгани билан тошлар қандоқ бўлса, шундайлигича турибди. Олган одам барака топади.\n– Хўп, яхши, – деди Каяма. – Эртага бирга борамизми?\n– Албатта. Ҳозироқ бориб, боғ эгаларига айтиб қўяман.\nКаяма худди фарзанди уйланишга рухсат сўраганида дарҳол розилик билдиргани каби ҳозир Судонинг таклифига осонгина унаб қўя қолганига ўзи ҳайрон бўлди. Болалари уйни ташлаб кетишгани билан, ҳарқалай, бу ерга Курамадан, Косю, Тикубадан келтирилган қадимий тошларни ётқизишади… Окутибу дарёсига қуйиладиган тоғ ирмоқларидан келтирилган тошлар ҳам бор… Каяма дафъатан тўлқинланиб кетди, назарида, чуқурлик қаърига қулаб тушаётгандек кўзларини юмиб олди… Боғ барпо қилишга киришганидан буён биринчи марта қора хаёллар дилига соя ташлаши эди…\nКаяманинг уйидан Аобадайгача ярим соатлик йўл. У барвақт турди: ҳар куни эрталаб салқин куз ҳавосида мовий тош устидан сув қуяр, бу унинг кундалик юмушига айланган эди. Тош жуссадор одам танасини эслатарди. Чалқанча ётган “тана”ни – дарахт шохларидан томаётган ёмғир томчилари таъсирида кўк тусга кириб бораётган тошни кўриб Каяманинг юраги ҳаприқар эди. Назарида, улкан тошдан тоғ ирмоқларининг жилдираши эмас, балки илоҳий бир садо таралаётгандек бўларди.\n“…Тошни ўзим билан нариги дунёга ола кетсам, олиб кетолсам… Устига чиқиб тинчгина уйқуга кетсам-да…” – кечаги хаёли унинг ёдига тушиб, қулоқлари тагида яна такрорланди. Худди шу асно орқа эшикдан Судо кириб келди.\n– Бу янги тош ҳам ёмон эмас, аммо қадимий тошлар бошқача бўлади. Қисқаси, кетдикми ёки кута турайми бироз?\nКаяма нонушта ҳам қилмай Судо билан жўнади.\nАобадайдаги боғни кўриб Каяманинг оғзи очилиб қолди. Афтидан, боғ, Судо таърифлаганидек, беш цубо эмас, бемалол ўн минг цубо келарди. Сунъий тепалик ортида – баҳайбат дарахтлар саф тортган. Дарахтлар билан тошларни, чиқимидан қатъий назар, ҳар қаердан келтиришган кўринади. Каяма бамисли ҳали-ҳануз қадим Япониянинг руҳи сақланиб қолган боғда узоқ айланиб юрди, бу ерда ҳамма нарса боғ эгасининг урушга довур ҳаёт кечирганидан дарак берарди. Боғ алланимаси билан одам руҳини эзарди, Каяма шуни бутун вужуди билан ҳис қилди. Гўё мана шу ўн минг цуболик боғ уруш йилларидаги ёнғинда куйиб кул бўлган қўрғон ҳақидаги хотирани сақлаб турарди.\n– Ўшанда одамлар ўлган бўлса керак? – сўради Каяма Судодан.\n– Ёнғин маҳали уйда фақат аёллар қолган экан – беш нафари ҳалок бўлган дейишади.\nКаяма индамай йўлида давом этди. Ҳайҳотдай боғнинг гоҳ у қисмида, гоҳ бу қисмида дарахтлар билан тошларни олиб кетгани келган юк машиналар кўзга чалинар, мардикорлар, боғбонлар ғимир-ғимир қилиб юришарди.\nСудо Каямани боғнинг орқа дарвозаси томон олиб бориб тошларни кўрсата бошлади. Унинг кўзлари чақнар, дам-бадам қойил қолиб оҳ тортиб қўярди. Сўнгра Судо Каямани пастак бамбуклар ёқалаб кетган соя-салқин йўлкадан бошлади.\nКаяманинг кўзи вайрон бўлган омбор сингари эски, омонат уйчага тушди. Уч нафар ёш-ёш мардикор уйни шунчалик ғайрат билан осон бузишар эдики, худди фанердан қурилган иморатни йиқитяптими дейсиз?! Улар азбаройи қайнаб-тошган куч-қувватларига маҳлиё эканликларидан ичларига сиғмасдилар. Каяма уларнинг жўшқин чеҳраларига қараб туриб, яна ичидан зил кетди. “Уйчанинг қурилганига юз йилдан ошган бўлса керак…” дея кўнглидан кечирди у.\nУлар чойхона ёнидаги бошқа энсизгина сўқмоққа ўтиб пастга энаётганларида боғбон туйқус Каямага юзланди-да, ўта ҳаяжонланиб: “Шу ерда!” – деб қичқирганча бир гуруҳ мардикорларни кўрсатди. Унинг овозини эшитган йигитлар бошларини кўтариб уларга қарашди, лекин зум ўтмай яна ер кавлашга тушдилар. Чириган япроқлар қоришиб ётган тупроқ остидан қўнғиртоб тоштахталар кўринди. Сал нарида кавлаб олинган элликтача тош уйилиб ётарди.\n– Эшитяпсизми? – деб сўради Каяма Судодан.\n– Ана холос, эшитмаётган бўлсангиз, унда…\n“Эҳтимол, ёнғинда ҳалок бўлган аёллар ҳар куни тош ётқизилган мана шу йўлкадан юришгандир”, деб ўйлади Каяма. Аммо ўша аёлларнинг олис қадам товушларини ҳозир ҳам эшитаётганини Судога айтиб бўладими… Боғбон устидан кулади фақат. Тошларни унинг боғига ётқизишгач, шу товушлар яна эшитилармикан?!\nКаяма қўлларини орқасига қилиб боғ ичкарисига қараб юрди, унинг юрагини яна оғир хаёллар қамраб олди.\nКўп ўтмай Судо яна хушхабар келтирди.\n– Яқин-атрофда яна битта боғ сотиляпти, жуда хушманзара, шундоқ дарахтзор эмиш. Бунисига нима дейсиз?\nКаяма аввалига бош тортмоқчи бўлди.\n– Мен ҳовлимни бутунлай боғ қилиш ниятим йўқ. Ўзимга қолса, дарахтзорни ҳам, ўрмон дарахтларини ҳам сақлаб қолсам, кейин манзарали тошлар ётқизсам дейман.\n– Биламан, биламан. Аммо тошларга мувофиқ бошқа дарахтлар эксангиз ҳам ёмон бўлмасди. Азалиями, соябонсифат қарағайларми, хуллас, шунга ўхшаганларидан… Сув яқин, роса олхўри экадиган ер…\n– Шуларнинг ҳаммаси ўсадими ўша ерда?\nМаълум бўлишича, уруш бошларида ўзи келтириб эккани учун Судо бу дарахтларни яхши билар экан. Уларнинг бебаҳо эканига кафиллик берарди. Гапига қараганда, у ерда танаси қучоққа сиғмайдиган беш туп литокарпус билан анор буталари ҳам ўсар экан. Хуллас, бунақасини етти иқлимдан топиб бўлмайди.\nШундоққина уйининг ёнида бунақа боғ борлиги Каяманинг тушига ҳам кирмаган эди.\n– Сотиб нима қилишади шундай боғни?\n– Ер-мулк эгаси яқинда қазо қилибди, унинг беваси дарахтни бошимга ураманми, ўтлоқ билан ҳовуз барпо этаман деяётганмиш.\n“…Демак, менинг боғимда ўша тошлар билан шу боғда ўсган дарахтларнинг товушлари жўр бўлиб янграр экан-да. Марҳумларга қадрли бўлган ҳамма нарса боғимда бирлашиб менга таскин беради…” Каяма енгилгина шабада ҳавода чирпирак қилиб ўйнаётган япроқлар шивир-шивирига қулоқ тутди. Ерда шилдираб учаётган хазон билан тўкилаётган бу япроқлар алланечук сокин оҳангларни вужудга келтирмоқда эди. Дафъатан шу оҳанглар оралаб қулоғига бир овоз чалингандек бўлди: “Хазон қоплаган боғ…” Ҳаво ниҳоятда мусаффо ва мунавварлигидан бамисли тушга ўхшарди.\n“Хазон қоплаган боғ… Чакки ном эмас”, дея кўнглидан ўтказди Каяма ва Судога юзланди:\n– Бўпти, боғни сотиб олганим бўлсин.\nСудо дунёдан кўз юмганида Каяма олтмиш бешга чиққанди. Боғбоннинг еттиси ўтгач, Каяма унинг уйи ортидаги чоғроққина боққа кирди. У ерда бир қари оқ олхўри ўсарди. Мана шу олхўри дарахтини ўз боғига олиб ўтиб экмоқчи бўлиб боғ эгаларидан илтимос қилганди, улар кўнишди. Каяма шу вазифани бошқа боғбонга – Судонинг ошнасига топширди.\n“Мана марҳумга азиз бўлган нарсалардан яна битта кўпайди…” Каяма оқ олхўрини қандай олиб чиқаётганларига қараб турар экан, шу боғдан Судо дарахтлар келтириб эккан кунни эслади.\n…Қўпол, ноқулай юкларни ташишга мўлжалланган катта аравага ортилган баҳайбат дарахтларнинг илдизи жуда йўғон ва оғир бўлганидан оғиб кетмаслиги учун олд томонига тош осиб қўйишганди. Аравани уч йигитча тортиб кетишар, пак-пакана Судо эса худди байрам намойишида кетаётган зобит сингари энг олдинда ғолибона қиёфада йўл бошлаб борар эди. Кўринишидан у бағоят хурсанд эди. Ногаҳон Каяманинг ҳовлисига кириб бораётганда арава бир томонга ағдарилди.\nКимдир жон ҳолатда: “Ҳазир бўлинглар!” – дея қичқирди, яхшиямки, Судо араванинг олд тарафида экан. Ҳеч нарса бўлмагандек у мардикорларга юзланиб: “Зарари йўқ. Биринчи тошларни туширинг”, – деб буюрди. Бу кераксиз шовқин-сурон, таҳликали оҳангдаги “Эҳтиёт бўлинглар!”га ўхшаган чинқириқдан энсаси қотаётгани унинг авзойидан яққол сезиларди.\nТошлар туширилди, уларнинг оғирлигидан озод бўлган араванинг шотиси силтаниб асов от каби кўкка сапчиди. Каяма ўшанда Судонинг чаққонлигига қойил қолганди. “Мақтаняпти деманг-ку, лекин ҳалигача бирон ерим шикастланмаган. Балки бўйим пастлигига шунақадир. Спортга ишқивозларни қачон қараманг ё қўли, ё оёғи синиб, ё бели оғриб юришади. Менимча, машқ қилишнинг ўзи кифоя қилмас экан”.\nМана шундай одамни дард енгди. Тўғрисини айтганда, дард эмас, сакэ бошини еди. Ногоҳ қизил юзли тошфурушнинг ҳам ичкиликка суяги йўқ шекилли, деган фикр кўнглидан ўтди. Судонинг вафотидан кейин шу одам унга анча қадрдон бўлиб қолган эди. “Мана шу тошни кўргим келса, қадам ранжида қиларман боғингизга. Орқа эшикдан кириб бир дақиқага бўлсин томоша қилишимга ижозат берарсиз?” – деб сўраганди у, бироқ ўша-ўша қорасини кўрсатмади.\nОрадан беш йил ўтди. Мовий тош узукка кўз қўйгандек боққа ярашди. “Агар қулоқ тутсангиз, тоғ дарёларининг қулқуллаши эшитилади”, – деган эди тошфуруш. Бироқ мабодо ростданам бирон-бир товуш эшитилса борми, бу ватанида оққан тоғ дарёларини қўмсаётган тошнинг ўз овози бўлади.\nБироқ мовий тошга ўз ватанини қайта кўриш насиб этмаган эди. Унинг сатҳи ёмғир ва шамоллар таъсирида мовий осмон тусига кирди, бамисли тарам-тарам ажинларни ёдга солувчи энсиз ёриқларини кўм-кўк йўсин қоплади. Тош узра тарвақайлаб ўсган дарахтнинг остки сербарг шох-шаббалари уни беозоргина бағрига олган эди. Ёмғирли кунларда аёл танасини эслатувчи шу тош кўксида ҳосил бўлган камгакда сув йиғиларди. Аллақаердан шўх, тиниб-тинчимас чумчуқлар галаси баъзан ўзлари, баъзан полапонлари билан учиб келар, дастлаб жажжигина бўйинларини чўзиб шу сувдан қониб-қониб ичишар, сўнг қанотчаларини қоқиб-қоқиб шу камгак сувида гўё чўмилишарди. Сув қуриб қолган кезлар Каяма қудуқдан сув келтириб қуйиб қўйишни канда қилмасди. Камгакда тўкилган япроқлар тўпланиб қолса, Каяма уларни олиб ташлар эди. Бу тирик жониворларни томоша қилиш унга олам-жаҳон ҳузур бағишлар, уларга нисбатан юрагида ҳароратли туйғулар жўшар эди.\nСудо вафот этгач, боғ қаровсиз қолди. Каяма Судони қўли гул, бебаҳо боғбон, деб ҳисоблагани учун боққа қарашга бошқа одам қидирмади. Қарайдиган киши бўлмаганидан дарахт шохлари ҳар тарафга тарвақайлаб, беўхшов ҳолга келди, япроқлар тўкилавериб ер билан битта бўлди. Шамол уларни тош ётқизилган йўлкаларда учириб ўйнарди.\nҲаёт ўз йўлида давом этарди, Каяма ҳам табиат қонуниятига мувофиқ шам янглиғ сўна бошлади. Унинг қадди букилди, белоғриқ бўлиб қолди, кўзлари хира тортди: жонсиз боққан кўзларида ўлим шарпаси акс этди. Бутун аъзойи-бадани қақшаб оғрийдиган одат чиқарди, айниқса, хонасидан чиқмай уззукун қимир этмай ётганларида бу оғриқ хуруж қиларди. Шунақа пайтда жуда-жуда боққа чиққиси келар, адоқсиз изтиробларига фақат боғдаги дарахтлар, тошлар малҳам бўладигандек ташқарига ошиқарди.\nМайда-чуйда ишларидан қутулгач, уйдан чиқмай узоқ йиллар давомида йиққан-тўплаган китобларини ўқиб ётарди. Баъзан эса хаттотлик билан шуғулланар эди. Қора сиёҳга ботирилган мўйқалам билан оппоқ қоғозга ёза бошлаган дақиқаларда бутун вужуди яйрарди. Афсуски, минг хоҳлаган тақдирда ҳам бу кунларни ҳаловатли ёлғизликнинг бебаҳо онлари сифатида қабул қилолмасди, зеро, иероглифларда ҳам ўлим кўланкалари акс этарди.\nКейинги пайтда Каяма тошлардан таралаётган товушларни тез-тез эшитадиган бўлиб қолди. Назарида, у юрган ҳар бир тошдан эшитилар-эшитилмас ун чиқаётгандек бўларди.\n“Эҳтимол, бу ёниб кетган ўша беш нафар аёлнинг қадам товушидир?..” дея хаёлга чўмди бир куни Каяма ва ногаҳон юраги орқасига тортиб кетди. Йўқ, бу албатта, ўзининг қадам товуши. Ҳеч қанақа шубҳа-гумонга ўрин йўқ.\nБироқ бир куни кечаси Каяманинг хонасига тош йўлкани бир-бир босиб, оппоқ кимоно кийган ёшгина аёл кириб келди.\n– Ким у? – дея сўради Каяма, аёл жавоб бериш ўрнига орқасини ўгириб олди. Унинг кимоноси белбоғи тақилмаган эди. Аёл секин-аста юриб узоқлаша бошлади. Ҳаммаси равшан, у Каямани чорлагани ташриф буюрган. Каяма уни кўздан йўқотиб қўймаслик учун шоша-пиша оёқяланг боққа тушди.\nУ аёлнинг оёғи теккан тош йўлкадан бора туриб арвоҳларнинг оёғи бўлар эканми, дея ўзига-ўзи шивирлади, туш кўраётганим йўқ, деб қайта-қайта такрорлади. Тоштахталарнинг илиқлигидан ҳайратга тушди… Балки бу ўша аёл оёқларининг тафтидир?..\nКаяманинг боғида Аобадай боғидан келтирилган саксонта тош елпиғичдай уч томонга ёйилган йўлкаларга ётқизилган эди, шу сабабли Каяма бир ерга борганида оқ шарпани йўқотиб қўйди. Бир вақт ўзига келиб қараса, мовий тош ёнида турибди. У тошга яқин келиб ҳовуз ёқасида зоғорабалиқларни чорлаш учун чапак чалишгани каби кафтларини бир-бирига қарсиллатиб урган эди, бунга жавобан тош бағридан акс садо таралди. Шу чоқ орқа томондаги тоштахталардан яна овоз келди. Каяма Судонинг беш нафар аёл ҳалок бўлган, деганини эслади. “Эҳтимол, бу аёл ўшалардан биттасидир, – деб ўйлади у титраб-қақшаб ва беихтиёр ярим вайрона омборхонага ўхшаб қолган чой маросими ўтказиладиган уйча кўз олдида гавдаланди. – Эҳтимол, бешта аёлдан фақат биттаси уйчага доим келиб-кетиб юргандир?! Айнан бугун пайдо бўлгани балки…”\n– Ана, халос! Наҳотки эшитмаётган бўлсангиз… – Каяма Судо билан ораларида бўлиб ўтган суҳбатни эслади. Ўн йил муқаддам ўлган хотини излаб келмаган бўлса керак?! Бу аёлнинг қадди-қомати бутунлай бошқача – ёш қизга ўхшайди-ю! Шубҳа-гумонлардан Каяманинг юраги сиқилди.\nКаяма етмишга чиқди. Энди у деярли кун бўйи пешайвонда, ором курсида хаёл суриб, гоҳида мудраб ўтирарди. У кўпинча мана шундай ҳолатда, осонлик билан қийналмасдан жон берсайдим дея ўйларди. Ям-яшил боғ ўз кўрки ва таровати билан ҳамон унга қувонч бахш этар, бироқ анчадан буён юрагининг қат-қатида чўкиб ётган аллақандай хавотир туфайли бу қувонч, бу сурур татимас, ширин хаёл суришига монелик қилар эди. Бу туйғудан энди ҳеч қачон қутулолмаслигини Каяма яхши тушунарди.\nКаяма қулоғини қоматга келтираётган машиналар шовқин-суронига қарамасдан рўзғор халтасини кўтариб кўчага чиқар ва секин-секин юриб пастликдаги дўконга тушарди. Мабодо харидорлар орасида тенгдошларини кўрса, ўзини кўрмаганга оларди. Атай бундай қилмасди, беихтиёр, ғайритабиий равишда шундай ҳол юз берарди, кексаларнинг ачинарли аҳволини кўрганда у адо бўларди. Уларни ҳашаматли жавонлар қизиқтирмас, антиқа, ноёб буюмларга қайрилиб қарашмас эди – бошларига урадими! Етмиш яшар чол, қўлида халта, у ҳам ярми бўш – ярашадими, йўқ, ачиниб қарашса-ку майли, устидан кулишмайдими?!\nКекса кишини овқат асрайди, бироқ унинг иштаҳаси йўқ – нима еди, қачон еди, сўрашса, аниқ жавоб беролмасди. Боғ қанчалик гуркираб ўсган бўлса, Каяма шунчалик ориқлаб кетганди. Дўкондан доим бир хил нарсалар харид қиларди: нон, сариёғ, тухум, кўк чой, олма-полма – бўлди, бошқа нарса ҳақида қайғурмас ҳам эди. Унинг фикрича, шулар ҳам кекса одамга кифоя қиларди, чунки бозор қайтиши бор – қийналади, шу сабабли еб-ичишдан имкон қадар ўзини тиярди. Бир кунда уч маҳал овқатланарди, бора-бора икки маҳалга ўтди, охирги пайтда эса атиги бир марта, ўшанда ҳам тўйиб овқат емасди, фақат кўп сув ичади. Баъзан тўйиб таом егиси келиб қолар эди-ю, бироқ ўша заҳоти бу ниятидан қайтар ва яна-тағин озгина овқат билан кифояланар эди, зеро, унга фарқи ҳам қолмаганди нима ейишининг, қанча ейишининг.\nҚуёш заволга юз тутганда ўринга кириб ётарди. Оқшомги газеталарни ўқир, то кўзлари юмилиб кетгунча китоб мутолаа қиларди. Ана шундагина китобни ёпиб, бироз шифтга тикилиб ётганида яна уйқуда тинчгина жон бериш ҳақида хаёл сурарди…\nШу йили оқ либосли аёл боғнинг тош ётқизилган йўлкаларидан юриб яна унинг ёнига келадиган бўлди. У тез-тез, деярли кунора келар, унинг шарпасини сезди дегунча Каяма орқасидан боққа ошиқарди. Юраги ҳаприқиб унинг ортидан эргашиб борар экан, худди ўша аёлни унинг ичида биров чақираётгандек бўлар ва у тўхтамай ортидан кетаверар, то нимадандир уялгандек оёқлари ўз-ўзидан тўхтаб қолмагунча бораверарди. Оқ либосли аёл ҳамиша бирдан ғойиб бўларди. Доим битта жойда – мовий тош ортида йўқ бўлиб қоларди…\nКаяманинг ёноғига бир томчи томди. Йўқ, бу кўз ёши эмасди. Кўзларида пайдо бўлган қандайдир ачиштирувчи оғриқдан вужудга келган намлик эди бу. Туриб-туриб тошфурушнинг ҳам Судо сингари сакэ касрига қолиб ўлиб кетгани хаёлига келди.\n“Агар тирик бўлсанг, нега шу пайтгача йўқламадинг? Ўзингни ҳам, ўғлингни ҳам шунчалар кўргим келаяптики яна!..”\nҚоронғилик оғушида кумушранг зоғорабалиқ бир сакрадию яна шалоп этиб ҳовузга шўнғиди. Сув сатҳида қорамтир доиралар ҳосил бўлди. Ҳовуз тубида балиқлар осуда сузарди. Каяма ҳаяжонга солаётган оқ кимоноли аёл хулёсини кўз олдидан ҳайдашга ҳоли келмай қотиб қолди. Назарида, тош устида юз йилдан бери қимир этмай мана шундай ўтиргандек туюларди…\n← Аввалги Аввалги Тосио Удо. Қирмизи бинафша (ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: Николай Заболоцкий (1903-1958)


Бахт бўлиб кўринган бахтсизлик - 29 Апреля 2013 - ۩۞۩• Www.UzKinoZal.Com •۩۞۩\nPayshanba, 19.10.2017, 01:02\nГлавная » 2013 » Aprel » 29 » Бахт бўлиб кўринган бахтсизлик\n– Орзуларим бир олам қиз эдим. Университетни тугатгач, шаҳарда қолиб ишга жойлашдим. Чет тилига бўлган қизиқишим устунлик қилгани учун инглиз тилини анча яхши ўзлаштириб олгандим. Ўша пайтлар тил билган мутахассислар кам бўлгани учун мени дарҳол ишга қабул қилишди. Лекин чет элга кетаётганларни кўрсам, жуда ҳавасим келарди. Айниқса, у ердаги ҳаёт ҳақида тўлқинланиб гапирганларни кўриб, мен ҳам албатта кетаман деган мақсадни олдимга қўйдим. Орадан икки йил ўтди. Шундай кунларнинг бирида қишлоққа борсам, онам ёнига ўтқазиб олди.\n– Қўй-э, шу ҳам баҳонами? Ҳа, шаҳарда яшаб қоладиганлардан ҳам биттаси келувди, ўзинг кўнмадинг-ку. Бўлди, сенга бир ҳафта муҳлат, тўй қиламиз. Отанг ҳам, мен ҳам қаридик. Сенинг ҳам бахтингни кўрайлик, деймиз, – деди онам кўзига ёш олиб.\n– Ўзи бунингизни ўқишни битирган пайтида узатиб юборишингиз керак эди, – деди катта опам, – яна бир йилдан кейин қари қиз деган номни олади.\n– Уф, опа-ей, нима балоларни гапирасиз-а.\nШундан сўнг уларга чет элга кетиш қароримни айтмасликка қарор қилдим. У ердан телефон қилиб қўяман, дедим ўзимча. Ҳеч кимга айтмай ҳужжатларимни ҳам тўғрилаб юрган эдим. Фақат кетишимдан бир кун олдин шаҳарда яшайдиган акамга:\n– Ойим билан дадамга ўзингиз тушунтирасиз, ишдан юборишибди, дейсиз. Сизга пул жўнатиб тураман. Менга шаҳар марказидан яхши уй олиб қўясиз, – деб тушунтириб айтдим.\nЎжарлигимни билган акам ўзи олиб чиқиб кузатиб қўйди. Эҳ, ўшанда мажбурлаб олиб қолганида эди, бугунгидай хафа бўлмас эдим. Самолётда хорижга қараб учиб кетдим. Ота-онамга хат ёзиб акамга қолдирдим. Ўзга юртга бориб ҳамма ўзи билан ўзи овора эканлигини, биздаги меҳр-оқибат, бир-бирига ҳамдард бўлиши ҳақидаги тушунчалар йўқлигини бошида кўриб ажабландим. Кейин аста-секин ўша муҳитга мослаша бошладим. Олий маълумотли одам у ердаги меҳмонхонада оддий фаррош бўлиб ишлай бошладим. Акамга ишлаб топган пулимни юбориб турдим. Қайтиб кетишни ўзимга эп кўрмадим. Уч йил деганда Ўзбекистонга қайтдим. Акамдан юборган пулларим ҳақида сўраган эдим, мен билан тортишиб кетди. Мен юборган пулларга олиб қўйган шаҳар чеккасидаги икки хонали уйдан яна бештасини олса бўларди.\n– Шунча пулни нима қилдингиз, ҳамманинг камчилиги учун ишлатганингизда ҳам мен учун биттагина шаҳар марказидан уй олсангиз бўлар эди-ку, – дедим акамга. Акам эса елка қисиб қўя қолди. Юборган пулларимни улар истаганича ишлатишган. Ҳеч ким менинг келажагим учун қайғурмагани жуда ҳам алам қилди. Яна хорижга қайтиб кетдим. Ортимдан онам йиғлаб қолди. На акамдан, на мендан бўларини билмасди онам шўрлик. Аммо орадан бир ой ўтмай, онамнинг мазаси йўқлиги ҳақидаги акамнинг интернетдаги хабарини ўқиб, мен билан ярашиш учун қилинган алдови деб ўйладим. Икки кундан кейин онамнинг вафот этганлиги ҳақидаги хабар мени буткул гангитиб қўйди. Кетишга иложим йўқ эди.\nАнча пайтгача ўзимга ўзим йиғлаб юрдим, ёнимдагилар далда бериб туришди. Орада яна бир бориб келдим. Онамсиз ҳовлимиз ҳувиллаб қолгандай. Ҳеч ким менга кел деб қучоқ очиб ҳам кутиб олмади, меҳр билан овқат ҳам пиширмади... Яқинларим эса пул қарз сўрашдан нарига ўтмади. Чет элда не-не машаққатлар билан пул топиб юрганлигим ҳақида ҳеч кимнинг иши ҳам йўқ эди. Отам анча кексайиб, мунғайиб қолганди. Яна ортимга қайтдим. Ёшим ўттиз бешга етди. Мен тенгиларнинг фарзандлари анча катта бўлиб қолишган эди. Мен бўлсам узоқдаги саробга ишониб алданиб юраверибман. Ўша ерда бир йигит менга кўнгил қўйиб юрган эди. Унга турмушга чиқдим. Яқинларимга бу ҳақида қўнғироқ қилиб айтиб қўйдим, холос. Олдинига ҳаётим яхши кетаётган эди. Ҳомиладор бўлганимни эшитган эрим бутунлай ўзгарди.\n– Уни олдириб ташла, – деди.\n– Ахир бу иккимизнинг фарзандимиз-ку, – дедим унга.\n– Менга бола керакмас, агар туғаман, десанг ажрашаман. Ўзи шундоқ ҳам юртимдаги иккитасини боқиб ётибман, – деди хотиржам. Шундагина унинг хотини, икки нафар боласи борлигини билдим. Мен у учун бир кўнгилхушлик учун кераклигимни англадим. Хуллас, ажрашдим. Ҳомилам етти ойлик бўлганида отамнинг вафот этганлиги ҳақида эшитдим. Ўғлим туғилди. Мусофир юртда ўзимдан ўтгани ўзимга аён. Икки йилдан кейин яна юртимга қайтиб келдим. Яқинларим эрим ҳақида сўрашди. Уларни алдаб, иши кўп, фирмада ишлайди, дедим.\n– Амма, сизга маза-да, чет элларни кўриб юрибсиз, ҳаммадан зўр яшаяпсиз, – деди жияним ҳавас билан.\n– Ўз юртимиздан ўзга жойга ҳавас қилма. Бу ердаги меҳрни ўзга юртда тополмайсан. Аммангга ота-онаси билан охирги марта видолашиб қолиш ҳам армон бўлиб қолган. Бахтингни ўз юртингдан ахтар, – дедим.\nБахтсизлигим учун ўзим айбдорлигимни илк бора тан олгандим. Ўшанда уйга келаётган совчиларга йўқ демай, онамнинг шунча қилган насиҳатларига қулоқ тутганимда ўз юртимда бир аёл, она, рафиқа сифатида ҳамма қатори яшаб юрган бўлармидим... Энди эса аросатда қолган одамдайман. Яна юртимни ташлаб кетяпман, қачон қайтаман, билмайман...\nКатегория: Статья / Maqola | Просмотров: 1421 | Добавил: IDEAL | Рейтинг: 3.0/4


Теглар: Аёл, Ота-она, Оила, Бола\nДобавлено: 25.11.2016, 16:37\nСабаблар. «Ҳеч қандай сабабсиз қўрқув»нинг ҳам ўз сабаблари борлиги ёдимиздан кўтарилмасин. Бу нафақат қўрқинчли эртаклар, даҳшатли фильмлар, балки нотўғри тарбиянинг ҳам таъсиридир. Бу қўрқув ота-оналар эътиборсизлиги ёки ўта авайлаб «папалаши» оқибатида туғилади. Руҳшуносларнинг кузатишича, тўлиқ бўлмаган оилалардаги болалар ота-онаси билан яшайдиган тенгдошларига нисбатан таъсирчан, қўрқоқроқ ва кўнгилчанроқ бўлишар экан.\nМаслаҳат. Кичкинтойдан қоғозга ўзи қўрқаётган нарсанинг суратини чизишини илтимос қилинг. Кейин суратни биргаликда майдалаб йиртиб ташланг ёки қўрқитаётган нарсага кулгили деталлар чизиб, уни гўё «кучсизлантиринг». Катта ёшдаги болалар билан эса қўрқуви ҳақида очиқ суҳбатлашиш, муҳокама қилиш даркор. Зинҳор «шундан ҳам қўрқасанми?» деб унинг қўрқуви устидан кулиш мумкин эмас.


Оламни илм ила обод этувчиларга касб байрами муборак! – Bong.uz\nОламни илм ила обод этувчиларга касб байрами муборак!\njamiyat Oktabr 1, 2021 1 min read\n1,229 total views, 5 views today\nДунё яралибдики, инсон эҳтиёжлар қуршовида яшайди. Шулардан бири билишга, англашга бўлган эҳтиёж, қизиқишларига атроф-муҳитдан керакли маълумот ва жавобни олишга бўлган интилишдир. Инсон бусиз яшай олмайди. Теран нигоҳ билан қарасак, бу дунёда ўргатувчи шахс етакчи ўринда эканлигини кўрамиз. Дунёга келганимизданоқ ота-онамизнинг парвариши, йўл-йўриғи остида ҳаёт кечиришни бошлаймиз. Биринчи устоз – ота-она дейишгани бежиз эмас. Мактабга қадам қўйиб, чин маънодаги устозимизни топамиз.\nСаводсизлиги қаторида ўйинқароқ болага харф танитиш меҳнати кўзи ожизга кўз нури бериш билан тенг. Юқори синфлар, ўрта махсус таълим ва олий таълим тизими давом этаркан, инсоннинг нафақат зиё кўзи очилади, балки дунёқараши, фикрлаш доираси ўткирлашиб бораверади. Таҳсилни тугатиб, меҳнат фаолиятини бошлаганида ҳам у ўрганишдан чекинмайди, ҳар кунги ишидан бир қанча сабоқ чиқаради. Умр сўнгида эса ҳаёт мактаби кўз ўнгида яққол гавдаланади. Машаққатлар ва қувончларга, синовлар ва неъматларга бой бу дунё энг яхши муаллимлиги, лекин унинг барча “дарс”ларига ҳам қунт билан қараб керакли сабоқни чиқармаганини англайди, “умр устози”нинг унга қўйган “баҳо”си неча эканлигини ҳам қалбан ҳис этади.\nУстоз заҳри ота меҳридан устун. Бу ҳикматли сўз форс-тожик адиби Шайх Саъдий Шеърозийга мансуб. Устознинг фарзанд учун энг муҳим ва улуғ шахслар ҳисобланмиш ота-онага менгзаш кўп ўринларда учрайди. Бу ерда эса ота меҳри қанчалик кучли бўлмасин, у тўғри йўналтирилмаслиги ва ўрнида сарф этилмаслиги мумкин, кучли меҳр бола руҳиятига акс таъсир кўрсатиш эхтимоли бор, устознинг эса аслида салбий тасаввур уйғотадиган заҳри ҳам шогирдининг манфаатини кўзлаб ишлатилади, деган маъно англашилади. Дарҳақиқат, қайсидир билимимиз ҳаёт йўлларида асқотса, аввало буни ўргатган, илм олишда дангасалик қилган пайтимиз дакки берган, қаттиққўллик ишлатган устозимиз ёдга тушади. Шогирд устозини кеч бўлсада, тушуниб етади. Унинг олдидаги қарзини узолмаса ҳам, бир умр дилдан миннатдор бўлади. Устоз шундай зотки, у нафақат билими, пок қалби билан ҳам ҳаётни чароғон этади. Улар боладек беғубор, онадек беминнат ғамхўр.\nШарқ маданиятининг буюк намоёндаси Заҳириддин Муҳаммад Бобурнинг қуйидаги ҳам маъно, ҳам сўз ўйини жиҳатидан чиройли мисраларига назар солинг:\nМен бормен, илм толиби — илм керак.\nШоҳ ва шоир айтмоқчики, бу дундаги барча инсонларга илм керак, бирча илм талабида бўлиши лозим. У шундай юксак билими билан ҳам ўзини илмсиз, лекин илм талабида, деб ҳисобламоқда.\n“Бешикдан қабргача илм изла”, деган пурмаъно сўздан илмга чегара йўқлиги маълум. Инсон ҳаёт экан, билим билан ёнма ён юрса, ҳаёт йўлини ёритувчи машъалага эга, гўё. Билим – ҳаёт синовларидан ёруғ юз билан ўтиш, хатолардан сабоқ чиқариш, ибратли умр кечиришда энг яхши кўмакчи.\nЎқитувчилик инсоннинг онг олами билан ишловчи, таълим ва тарбиядек Абдулла Авлонийнинг таъбири билан айтганда “ё ҳаёт, ё мамот” масаласи кўндаланг турувчи касб экан, унинг эгалари олдида доимо таъзимдамиз. Касб байрамингиз қутлуғ бўлсин!\nPrevious БУ МАКТАБГА ОЛИБ БОРУВЧИ ЙЎЛМИ?..


Аҳоли хонадонларида лимон парваришлаш | АгроОлам.Uz\nДомой Иссиқхона Аҳоли хонадонларида лимон парваришлаш\nАҳоли хонадонларида лимон парваришлаш\nЛимон кўп йиллик ўсимлик. Очиқ жойда ўстирилса, баландлиги 2–3 метргача етади. Хонаки лимонларнинг бўйи унчалик баланд бўлмайди. Уй шароитида нафақат гуллай олади, балки тузуккина ҳосил ҳам беради. Уни уй ичида, дераза олдида парваришлаш мумкин.\nХона ичида ўстириладиган лимон дарахти навини тўғри танлай билиш керак. Масалан, Хитойда ўстириладиган Мейера-карлик нави бизнинг шароитга мос келади. Баландлиги 1–1,5 метргача етади, думалоқсимон ва кичик бўлиб ўсади, тиканаклари кам, совуққа чидамли, серҳосил. Дарахт 3–4 ёшга кирганда илк ҳосил бера бошлайди.\nЛимон дарахти гуллаганда хонада намлик 60 фоиз бўлиши, ўсимлик 12 соатгача ёруғлик олиши ва меъёрида озиқлантирилиши лозим. Бундан ташқари, лимонни энг ёруғ жойда ўстириш талаб этилади. Қиш ойларида кўпгина лимон меваси нобуд бўлади. Бунинг сабаби бор, албатта. Қишда лимон дарахтига бирмунча салқинроқ, яъни ўртача 3–5 даража ҳарорат керак бўлади. Аёзли кунларда уй ичида бундай ҳароратни ҳосил қилишнинг иложи йўқ, албатта. Шу боис уни яхши ёритилган ва намлик юқори бўлган ерга жойлаштириш лозим. Одатда энг юқори япроғидан 10 сантиметр масофада чироқ ўрнатилади.\nҚишда кўп суғориш ҳам зарарли. Ҳатто, вақти-вақти билан лимон дарахти ўстирилаётган тувакда сув тўпланиб қолган-қолмаганини текшириб туриш талаб этилади. Ҳаво эса қўлбола сувпуркагич билан тез-тез намлантирилиб турилиши керак. Шунингдек, кунига икки марта лимон дарахтининг ўзига илиқ сув пуркаб турилади. Уй ичида бу дарахт нотўғри парваришланса, турли касалликларга чалиниши мумкин.\nЛимон ривожланаётган даврда уни икки ҳафтада бир марта озиқлантириб туриш талаб этилади. Гуллаб, ҳосил бера бошлаганда эса ҳар 10 кунда «Сударушка» ва «Камирон-люкс» каби маҳсус макро ва микроунсурлар билан озиқлантирилади. Бу ўғитларни «Буцефал», «Каурий», «Фелумб» ва «Цветочная радуга» каби органик тиндирмалар билан алмаштириб ҳам ишлатиш мумкин.\nЛимонда пайдо бўлган ортиқча новдалар чилпиб олиб турилади. Баъзан икки-учта япроғи бўлган пакана лимон дарахти гулга киради. Табиийки, бунда ҳосил олишнинг иложи йўқ. Бунда ҳосилига куч етказиб бера олмаслиги сабабли ёш дарахтнинг гулларини юлиб ташлаш мақсадга мувофиқ. Дарахт етарлича япроғу шохларга эга бўлгандагина гуллашига йўл қўйиб бериш мумкин.


Расул Кушербоев президентликка номзодини қўядими? Депутат жавоб берди | Qalampir.uz\nРасул Кушербоев президентликка номзодини қўядими? Депутат жавоб берди\nЖамият\t27 Февраль 19:57 22873\nОлий Мажлис Қонунчилик палатаси депутати Расул Кушербоев президентликка номзодини қўйиши ҳақидаги саволга жавоб берди. Бу ҳақда у ўзининг Telegram’даги каналида маълум қилди.\n“Менда бунақа ният йўқ. Буни беш ёки олтинчи марта айтяпман. Биринчидан, бунга хоҳиш йўқ. Иккинчидан, ёшим етмайди. Учинчидан, бунинг учун инсонда узоқ йиллик меҳнат тажрибаси, салоҳият ва билим бўлиши керак.\nБугуни кунда мен ҳақимда юртдошларимизда ижобий фикр пайдо бўлган бўлса, мен буларни амалдаги давлат раҳбарининг олиб бораётган сиёсати, депутатларга қаратаётган эътибори ва очиқлик учун яратиб берган шароитининг натижаси, деб биламан. Бугунги кунда Президентимизни бу йўлда тўлиқ қўллаб-қувватлайман.\nШунинг учун кўпчиликка эслатма сифатида айтмоқчи эдимки, менда бундай хоҳиш ва фикрлар йўқ. Мен Ўзбекистоннинг фаровонлиги ва ривожи йўлида Президент томонидан қндай ислоҳотлар олиб борилаётган бўлса, мана шу ислоҳотларнинг фаол ижрочиси, унинг натижаси йўлида ўзимнинг меҳнатимни сарфлайман, деган мақсад билан яшаяпман ва шу йўлда ҳаракат қиляпман”, дейди Кушербоев.\nШунингдек, депутат унинг президентликка номзодини қўйиш-қўймаслик масаласини бошқа кўтармасликни сўраган. Кушербоевга кўра, “қаерда ва қандай вазифада бўлмасин, юртдошларга яхшилик қилиш ва мамлакат ривожига ҳисса қўшишга бўлган иштиёқ сўнмаса бўлди”.\n20 Июнь 20:21 30939\n21 Июнь 08:51 24567\n20 Июнь 17:30 24296\n21 Июнь 21:38 20987\n21 Июнь 11:41 19478


Синклер Льюис. Америкаликларнинг адабиётдан қўрқуви (Нобель маърузаси) — www.ziyouz.uz\nБош саҳифа ҲикматномаНобель маърузалариСинклер Льюис. Америкаликларнинг адабиётдан қўрқуви (Нобель маърузаси)\nЧоп этилган 16.12.2018 16.12.2018 МуаллифZiyouz.uz\nШвеция академиясининг муҳтарам аъзолари! Хонимлар ва жаноблар!\nНобель мукофоти мен учун катта шараф. Мен тўлиб-тошаётган ҳисларимни сизларнинг ҳузурингизда тўкиб-солсам носамимий ва эзма туюлиб кетишим мумкин, шунинг учун оддийгина “Раҳмат” билан чекланаман.\nМен, ҳозир замонавий Америка адабиётининг баъзи анъаналари, унга таҳдид солаётган айрим хатар ва умидли истиқболлари ҳақида тўхталмоқчиман. Бу масалаларни мутлақо очиқкўнгиллик билан, ҳеч нимага қарамасдан ёритиш учун эҳтимол, бироз шарттакилик қилишимга тўғри келар, ахир, сизларнинг олдингизда носамимий бўлиш, ўйлашимча, сизларни ҳақорат қилиш билан баробар.\nШундай қилиб, ўзимнинг жонажон ватанимдаги маълум идоралар ва жамоат арбоблари ҳақида аччиқроқ гап айтишимга тўғри келади.\nФақат, сизлардан ўтинаман, бу одамнинг қанақадир ғаламислик ниятлари йўқмикин, деб ўйламанглар. Тақдир мени яхшигина сийлади, яшаш учун оғир курашлар нима эканлигини билмадим, жудаям ночор аҳволда қолганим йўқ, кўплаб яхши одамларни учратдим. Аммо вақт-вақти билан ўзим ё китобларим қаттиқ ҳужумларга учраб турдик. Масалан, пок ниятли, калифорниялик бир пастор “Элмер Гентри”ни ўқиб бўлгач, атрофига халойиқни тўплаб, менинг устимдан Линч суди ўтказмоқчи бўлган. Мэн штатидан бошқа бир художўй одам мени қамоққа тиқиб қўйиш учун биронта арзигулик қонуний баҳона топилармикин, деб қизиққан. Бунақа қаҳрли лаънатлашдан ёмонроқ ишлар ҳам бўлган: мен билан анчадан бери таниш бўлган, клубда учрашиб юрган журналистлардан баъзилари мени яхши билишлари ҳақида ёзиб, ярамас одам, ёзувчи дейишга арзимайди, дейишибди. Баъзан менга харсангтош отишган бўлса, мен ҳам қўлимга тушган тошчаларни отганман, бунинг учун “яхшигина” жавоб қайтмайди, деб ўйласам, жуда соддалик қилган бўламан.\nЙўқ, мен шахсан ҳеч кимдан шикоят қилмайман, лекин Америка адабиёти, унинг мамлакатда тутган ўрни ҳақида гап кетганда шуни айтишим керакки, саноати, сармояси ва фани ривожланган мамлакатда санъатнинг ҳамма турлари ичида фақат архитектура ва кино — зарур, эътиборга лойиқ, деб топилган бир пайтда норозилик билдиришга арзийдиган сабаблар бор.\nМисол сифатида, бундан бир неча кун илгари Нью-Йоркдан Швеция томон сузишимдан олдинроқ Швеция академияси ва менга тегишли кўнгилсиз бир воқеани айтай. Америкада жуда кўнгилчан, бир жентльмен қария бор, ўзи олим, бир вақтлар пастор, университет профессори ва дипломат бўлган, адабиёт ва санъат академиясининг аъзоси, кўплаб университетлар уни фахрий даражалар билан сийлашган. Ёзувчи сифатида, у асосан, балиқ овининг гашти ҳақидаги мақолалар муаллифи бўлиб танилган. Ҳаёти треска ё сельд балиғи қандай сузишига боғлиқ, ҳақиқий балиқчилар бундай овни кўнгилочар машғулот ҳисоблашларига ишонмайман, лекин мен эслатган мақолаларни ёшлик пайтларимда ўқиб шунга амин бўлганманки, агар балиқ ови билан зарурият юзасидан шуғулланаётган бўлмасангиз, унда жуда муҳим ва кўтаринки бир нима борлигини сезасиз.\nАна шу олим оммавий чиқиш қилиб, Нобель қўмитаси ва Швеция академияси америкача тартиблар устидан куладиган мендек бир одамга Нобель мукофоти бериб, Американи ҳақоратлади, деб айтди. Бу собиқ дипломат ана шу гапидан келиб чиқиб, халқаро низо чиқарадими, йўқми, Америка ҳукуматидан Стокгольмга денгиз пиёдалари қисмини юбориб, Америка адабиёт ҳуқуқларини ҳимоя қилишни талаб қиладими, йўқми, буни билмадим. Бундай қилмас, деб ўйлайман.\nБу масалага, илоҳиёт фани доктори даражасига етган, адабиёт докторию яна бир неча улуғвор унвонларга эга зиёли одам бошқача ёндашганда, чиройли иш бўларди. Масалан, у мана бундай фикр юритишини тасаввур қилиш мумкин: «Бу ёзувчининг китоблари шахсан менга ёқмаса-да, Швеция академияси унга мукофот бериб, Американинг обрўсини кўтарибди. Демак, америкаликлар аллақайси чекка ўлкаларда яшайдиган, танқидлардан титраб турадиган, болаларча фикр юритадиган одамлар эмас, балки мамлакати ҳақида айтиладиган ҳар қандай аччиқ гапни хотиржам ва жиддий қабул қила оладиган мардонавор миллат экан, деб ҳисоблабди».\nДунёга машҳур олим ўйлаб кўриши лозим эди: Стринберг, Ибсен ва Понтоппидандек адибларнинг асарларига ўрганиб қолган Скандинавияни, Америка қанчалик бой ва қудратли бўлмасин, одамзоднинг энг биринчи эҳтиёжларини қондириш даражасидаги юксак маданият яратолмади, деб танқид қилган бир ёзувчи гангитиб қўярмиди?\nСтринберг ҳам «Юлдузли йўл-йўл байроқ»ни доим куйлаган ёки ротариан клубларида нутқ сўзлайверган бўлмаса керак, аммо Швеция бунга кўникиб кетган кўринади.\nМен балиқчи олимни танқид қилишга бунчалик кўп вақт сарфлаб юборганим сабаб, бу танқид ўзича муҳимлигида эмас, муҳими — унинг намунавийлигида. Аксари америкаликлар, на фақат ўқувчилар, ҳатто ёзувчилар америкача ҳаётни, ютуқларни ҳам, камчиликларни ҳам кўкларга кўтармайдиган адабиётдан қўрқишади.\nБизда шов-шув асар муаллифи эмас, чинданам севимли ёзувчи бўлиш учун ҳамма америкаликлар баланд бўйли, чиройли, бадавлат, ҳалол одамлар, улар гольфнинг моҳир ўйинчилари, дейиш керак; ҳамма шаҳарларимизнинг аҳолиси бир-бирига яхшилик қилишдан бошқасини билмайдилар, америкалик қизлар тентак бўлсалар-да, улардан яхши хотин, яхши она чиқади, деб мақташ керак; Америка жуғрофий жиҳатдан қараганда миллионерлар яшайдиган Нью-Йоркдан, 1870 йилларнинг қаҳрамонона ва шиддатли руҳини бузмасдан сақлаб қолган Ғарбдан, ой ёғдусига мангу чўмган ва магнолияларнинг хушбўй ҳидига тўлган, ҳамма ёғида плантациялар ястаниб ётган Жанубдан иборат, деб тасвирлаши керак.\nДрайзер ва Уилла Кэзер каби Швецияда яхши таниш ёзувчиларимиз ҳозир ҳам йигирма йиллар илгариги каби оммага яхши танилмаган, бетаъсир қолиб кетяптилар. Юқорида мен эслатган, ҳурматли балиқчи-академикнинг очиқ-ойдин сўзларидан келиб чиқадики: бир юз миллион аҳолиси бор ҳозирги Америка илгариги қирқ миллионлик давридаги каби оддий ва кўкларга кўтариб мақталадиган мамлакатлигича қолган; ўн минг ишчиси бор заводдаги ишчилар билан хўжайин ўртасидаги муносабатлар 1840 йилда, бор-йўғи беш киши ишлайдиган фабрикадаги каби яхши қўшничилик ва қадимий тамойилларга асосланган; ўттиз қаватли саройнинг ҳашаматли хоналарида яшайдиган, йўлакда учта оилавий автомобили кутиб турадиган, токчасида тўртгагина китоби бор ва бир ҳафта ўтибоқ муқаррар ажрашиб кетадиган ота ва болалар, эр ва хотин ўртасидаги муносабатлар 1880 йилларда атиргулларга кўмилган, беш хонали коттежда яшайдиган оиладаги кабидир, деб ёзадиган ва оммавий журналларга хизмат қилиб юрадиган адибларгина кўпроқ ҳурмат-эътиборга лойиқ.\nҚисқаси, бу ёзувчилар таъкидлашича, Америка Сэм тоғанинг қадимий ва сиполарча соддалигини тўлалигича сақлаб қолган ҳолда қишлоқ хўжалигига асосланган колониядан дунёга машҳур салтанатга айланган.\nЙўқ, балиқчи-академик мени бироз ғийбат қилганидан хурсандман, чунки у Американинг санъат ва адабиёт академиясидаги муҳим шахс сифатида мени тил қисиқликдан қутқарди, академия ҳақида мен ҳам, у мен тўғримда айтганлари каби очиқ-ойдин сўзлашимга ҳуқуқ бериб қўйди. Замонавий Американинг ақлий фаолиятига бағишланган ҳар қандай ҳалол тадқиқот бу ғалати ташкилотга эътибор қаратмоғи лозим.\nБироқ академияга мурожаат этишдан олдин, рухсат берсангиз, мен Атлантика океанининг бўронли тўлқинлари устида саёҳат қилган бир неча кунлик мажбурий бекорчиликда хаёлимга келган фикрларни эътиборингизга ҳавола қилсам. Сизлар, энди биласизларки, менга Нобель мукофоти берилгани Америкада совуқ қабул қилинган. Бундай ҳолат, шубҳасиз, сизга таниш. Ўйлайманки, сизлар Томас Маннга мукофот берганда ҳам (унинг «Сирли тоғ»и бутун Европа ҳаётининг қаймоғи каби туюлади менга), жамият ҳаётида катта рол ўйнаб, Британия империясининг яратувчиси, деган ном олган Киплингга берганда ҳам, ҳатто Бернард Шоуни мукофот билан тақдирлаганда ҳам, бу ёзувчиларнинг ватандошлари орасидан сизларнинг танловингиздан норози бўлганлар топилган.\nАгар сизлар мени эмас, бошқа бир америка ёзувчисини танлаганингизда нима гаплар бўлиши мумкинлигини тасаввур қилиб кўрдим. Мисол учун Теодор Драйзерни олайлик. Ўзининг ёлғиз йўлидан кетаётган бу адибни, одатдагидек тушунмайдилар, кўпинча ёмон кўрадилар. У мен учун ва америкалик қатор ёзувчилар учун кўп нарса берди, хусусан, америка адабиётини викторианча ва хоуэллсча тортинчоқлик ва жимжимадорликдан қутқариб, ҳаётни ҳалол, мардона ва эҳтиросли тасвирлаш йўлига буриб юборди. Драйзердек кашшоф адиб бўлмаганда бошқа биронтамиз ҳаёт қандай бўлса, шундай ёзиб, унинг барча гўзалликларию даҳшатларини тасвирлашга журъат этолмаган бўлардик. Ким ҳам панжара ортига тушиб қолишни истарди?\nМенинг буюк касбдошим Шервуд Андерсон Драйзерни етакчи ёзувчи деб атади, мен бунга жон деб қўшиламан. «Бахти қаро Керри» Драйзернинг ўттиз йил аввал нашр эттирган биринчи ажойиб романи. Мен уни йигирма беш йил аввал ўқиганман. Бу асар америкача мешчанликнинг рутубатли муҳитини эркин ғарбий шамол каби ёриб ўтди ва Марк Твен билан Уитмен давридан буён бизнинг шинамгина хонаки дунёмизга тоза ҳаво оқимини олиб кирди.\nБироқ сизлар мистер Драйзерга мукофот берганингизда борми, Америкада оҳ-воҳлар эшитилган бўларди. «Услуб» деган сирли бир тушунча бор, мен уни яхши билмайман, лекин иккинчи даражали танқидчиларнинг асарларида у ҳақда бот-бот айтилганига қараганда, шунақа тушунча ҳақиқатдан ҳам бор экан. Мана, шу «услуб» деган нарса Драйзерда «оғир карвон», Драйзер сўзни ҳис қилмас, унинг романлари жуда чўзилиб кетган эмиш. Ва, албатта, ҳурматли алломалар ғазабнок баёнотлар қилиб, мистер Драйзер тасвирлаган аёллар ва эркаклар кўпинча бахтсиз, ҳамма нарсадан умидини узган гуноҳкорлар, ҳақиқий америкаликларга ўхшаб хушчақчақ ва ҳимматли тақводорлар эмас, деган бўлардилар.\nАгар сиз мистер Юджин О’Нилни танлаганингизда, унинг гуноҳи оддий таҳқирлашдан ҳам ёмонроқ, унингча, ҳаёт — олимнинг иш жойидаги токчага териб қўйилган нарсалардек эмас, қандайдир, улкан, ҳатто тўфон, зилзила ёки ҳаммаёқни ямлаб ютадиган ўт балоси сингари даҳшатли нарса, деб эслатиб қўйган бўлардилар. О’Нилнинг Америка театри олдидаги бор-йўқ хизматлари шуки, қандайдир ўн-ўн икки йил ичида бизнинг батартиб, сохта комедиялардан иборат драмамизни буткул ўзгартириб юборди ва бизга улуғвор, даҳшатли ва улкандан-улкан дунёни очиб кўрсатди.\nАгар сиз мистер Жеймс Брэнч Кэбеллни танлаганингизда, сизга уни тасаввурга сиғмайдиган даражада нияти бузуқ деб таърифлаган бўлардилар. Шунингдек, сизга Уилла Кэзар хоним, Небраска деҳқонлари ҳаёти ҳақида ёзган асарларининг одатий қадр-қимматига қарамай, «Тамом бўлган аёл» романида америкалик манаман деган ҳимматпешаларга хиёнат қилди, деб сўзлаган, унинг тасвиридаги ёмон йўлга кирган аёл ҳатто ҳимматпеша одамлар учун ҳам жозибали кўринади, шунинг учун бу воқеалар ахлоқсизликдир, деб тушунтирган бўлардилар.\nСизга яна кўп нарсаларни таърифлаган бўлардилар: мистер Генри Менкен тили заҳар, мистер Шервуд Андерсон жинсий ҳаётни балиқ тутишдек муҳим омил, дея қасддан адашиб юради, мистер Эптон Синклер ўзи социалист ва америкача капиталистик тузумнинг мукаммаллигини уялмасдан инкор этади, мистер Жофез Хергесхаймер хақиқий америкалик эмас, чунки ўзини яхши тутиш ва ташқи ялтироқлик кундалик ҳаёт қийинчиликларини енгил ўтказишга ёрдам беради, деб ўйлайди, мистер Эрнест Хемингуэй нафақат жуда ёш, унданам ёмонроғи — жентльмен одам билиши лозим бўлмаган сўзларни ишлатади, яна ўйлайдики, гўё мастлик — бахтга элтувчи йўл эмиш, солдат учун жанг майдонида сўқишишдан кўра муҳаббат муҳимроқ эмиш.\nҲа, менинг касбдошларим ёмон одамлар. Улардан биронтасига мукофот берганингизда, уни менга берганингиз каби ёмон иш қилган бўлардингиз. Мен — Америка ватанпарвари, маълумотингиз учун, 1880 йилдаги эмас, 1930 йилдаги ватанпарвар — улар менинг юртдошларим бўлганидан бахтлиман ва уларнинг исмини ҳатто Европада — Томас Манн, Герберт Уэллс, Голсуорси, Кнут Гамсун, Арнольд Беннет, Фейхтвангер, Сельма Лагерлёф, Сигрид Унсет, Вернер фон Хейденстам, Д’Аннунцио, Ромен Роллан қитьасидан ҳам мағрур тилга ола биламан.\nМана шунақа экан қисматим — бу мақоламда ҳам кўтаринкиликдан тушкунликка, тушкунликдан кўтаринкиликка сакраб ўтавераман. Америка ҳақида гапирадиган ёки ёзадиган ҳар бир одам шундай кўйга тушади, чунки у замонавий дунёнинг энг зиддиятли, энг ақлга тўғри келмайдиган ва одамни жудаям тўлқинлантириб юборадиган мамлакат.\nШундай қилиб, мен ошкора ғурур билан замонавий Америка адабиётининг ажойиб намояндалари ҳисобланган адибларни санарканман, вақт етишмагани учун яна бир талай мақтовга сазовор адибларни айтолмай қоляпман. Энди, дастлаб айтган гапимга қайтсам, замонавий Амсрика адабиётида ҳам, санъатнинг бошқа ҳамма турларида ҳам, архитектура ва кино бундан мустасно, намуна бўладиган тартибларга, соғлом алоқаларга, тақлид қилгулик қаҳрамонларга эга эмасмиз, ёмонлашга, лаънатлашга арзийдиган золимликни ҳам билмаймиз. Ҳа-ҳа, биз тижорат ва илм соҳаларида самарали тартибларни ўрнатган бўлсак-да, қайси сўқмоқлардан юришнию қайсиларидан нари бўлишни билмаймиз.\nАмерикалик ёзувчи, шоир, драматург, ҳайкалтарош ёки рассом бирорта ижтимоий мезонни билмай, фақат ўзининг ҳалоллигига суянган ҳолда ёлғиз ижод қилишга маҳкум.\nСанъаткорнинг такдири доим шундай бўлган. Дайди ва жиноятчи шоир — Франсуа Вийоннинг иссиққина, шинамгина бошпанаси бўлмаганки, ясаниб келган хонимлар унинг эркалашга муҳтож кўнглинию оч қолган қорнини тўйдирсалар. Бу чинданам улуғ, хотираси барча герцоглару қаҳрли кардиналларни босиб кетган, лекин оммавий фикрларга қараганда, уларнинг кийимига тегиб кетишга ҳам арзимайдиган инсонга тақдир хандақни ва бир бурда қотган нонни раво кўрди.\nАмерикалик санъаткор бунақа қашшоқликни билмайди. Бизга яхши пул тўлашади, ҳатто жуда яхши! Ёзувчилардан кимники хизматкори, автомобили ва банк магнатлари билан тенгма-тенг мулоқот қила оладиган Палли-Бичда вилласи бўлмаса, омадсиз ҳисобланади. Лекин у қашшоқликдан ҳам оғирроқ юкни кўтариб юради: ёзган асарлари ҳеч кимга керак эмаслигини, ўқувчилар унинг тимсолида юпатувчи ёки масхарабозни кўргиси келишини билиб туради ёки уни ҳеч кимга ёмонлик қилишни истамайдиган, ҳарҳолда, мамлакатда саксон қаватли уйлар қурилиб, миллионлаб автомобиль ишлаб чиқарилаётган, миллиардлаб бушел дон етиштирилаётган мамлакатда ҳеч қанақа аҳамияти йўқ бир вайсақи, деб ҳисоблашларини англайди. На биронта муассаса ёки инсонлар гуруҳи борки, уларга суянса, танқидини қабул қилса ва мақтовларини эшитса.\nБизда қанақа муассасалар бор?\nАмериканинг санъат ва адабиёт академиясида, ажойиб санъаткорлар, архитекторлар ва давлат арбоблари қатори университетнинг машҳур президенти Николас Меррей Батлер, улуғвор, жасур олим Уилбер Кросс ва қатор моҳир адиблар: шоирлардан Эдвин Арлингтон, Робинсон ва Роберт Фрост, ҳур фикрли публицист Жеймс Трэслоу Адамс, романнавислардан Эдит Уортон, Хемлин Герленд, Оуэн Уистер, Бранд Уилток ва Бук Таркингтон бор. Бироқ, академия аъзолари орасида Теодор Драйзер йўқ, машҳур танқидчимиз Генри Менкен йўқ, ҳали ёшлигига қарамай, театр танқидчилигининг етакчиси Жорж Жин Натан йўқ, энг яхши драматургимиз Южин О’Нил йўқ, ўзига хос, чинакам шоирларимиз: Эдна Сент-Винсент Миллэй, Карл Сэндберг, Робинсон Жефферс, Вэчел Линдзи йўқ. Кутилмаган янгилиги, қатъиятлилиги, жасурлиги ва мусаффо руҳи билан бошқа поэзиядан ажралиб турадиган ва америкача янги поэтик мактабга асос солган «Спун Ривер антологияси»нинг муаллифи Эдгар Ли Мастерс ҳам академия аъзоси эмас. Академиклар орасида Уила Кэзер, Жозеф Хергесхаймер, Шервуд Андерсон, Ринг Ларднер, Эрнест Хемингуэй, Луис Бромфилд, Уилбер Дэниел Стил, Фанни Херст, Мэри Остин, Жеймс Брэнч Кэбелл, Эдна Федер номларини тополмайсиз. Албатта, Эптон Синклер ҳам йўқ, сиз унинг жанговар социалистик дунёқарашларига қандай муносабатда бўлишингиздан қатъи назар, у жаҳонга машҳур Америка ёзувчилари, шоирлари, рассомлари, ҳайкалтарошлари, мусиқачию архитекторлари орасида энг яхшисидир.\nАлбатта, академия бу адибларнинг ҳаммасини ўз таркибига сиғдириш бахтига муяссар бўлолмайди, аммо улардан биронтасини ўзига жалб қилолмаган ва Америка адабиётидаги тийрак, асл ва ривожланаётган нима борки, ҳаммасидан ўзини четга тортган муассаса ҳам бизнинг ҳаётимиз ва умидларимизга мос келолмайди. Бу академия замонавий Америка адабиётининг эмас, балки яккаю ягона Генри Уодсворт Лонгфеллонинг тимсолидир.\nБу фикрга, Академияда фақат эллик ўрин бор, табиийки, аъзоликка лойиқ ҳаммани жалб қилолмайди, деган эътироз бўлиши мумкин. Гап шундаки, Академияда жудаям кўп бўлмаган эътиборли ёзувчиларимиз учун жой топилмаган бир пайтда, унинг таркибида уч нафар заифгина шоир, икки нафар аҳамиятсиз драматург, университетлар президенти лавозимини эгаллашдан бошқа хизмати йўқ икки жентльмен, бундан ўттиз йиллар илгари қалами ўткир бўлган бир карикатурачи ва яна бир нечта жентльмен борки, ўзимнинг авомлигимни тан олиб айтсам, булар ҳақида ҳеч нима билмайман.\nИжозатингиз билан мен яна бир омилни таъкидлайманки, бу — ҳақиқатан ҳам омил — мен Академияга ҳужум қилмоқчи эмасман. Академия меҳмондўст, сахий ва ҳақиқатда ҳам салобатли муассаса. Ажойиб ёзувчиларимиз унга аъзо бўлмаганлари фақат академиянинг айби эмас. Гоҳо ёзувчиларимизнинг ўзи айбдор. Қандай қилиб, бесўнақай Теодор Драйзер Академия уюштирган зиёфатларда бемалол ўтиришини ҳеч тасаввур қилолмайман. Агар Менкен иштирок этиб қолса борми, ўзининг заҳарханда ҳазил-мутойибалари билан ҳаммани ичак узгудек кулдирган бўларди. Мен Академия билан жанг қилаётганим йўқ, фақат, шуни афсус билан таъкидлайманки, унинг ҳозирги ҳолати — Американинг маънавий ҳаёти энг муҳим эҳтиёжлардан қандай ажралиб қолгани учун ёрқин мисол бўлаяпти.\nХудди шунақа узилиш, афсуслар бўлсинки, кўплаб университетларда, коллежларда ва мактабларда бор. Мен улардан, замонавий адабиётга чинданам қизиқадиган фақат тўрттасини: Флоридадаги Роллингз-коллежни, Вермонт штатидаги Мидлбери-коллежни, Мичиган ва Чикаго университетларини айта оламан (Чикаго университетида моҳир ёзувчи Роберт Херрик ва жасур танқидчи Роберт Морс Ловетт дарс беришган). Фақат тўртта! Ахир, Америкадаги университетлар, коллежлар, консерваториялар, илоҳиётчилик, ҳунармандчилик бадиий ўқув юртлари кўчалардаги автомобиллар каби саноқсиз-ку. Қачон кўзингиз готика услубидаги ойнаванд, мустаҳкам пойдевор устига қурилган жамоатчилик биносига тушса, билингки, бу — яна бир университет, унда икки юздан тортиб, йигирма минггача талаба таълимнинг азобларидан бирдек қочиб, санъат бакалаври деган даража берадиган ижтимоий имтиёзларни қўлга киритишга тиришиб ётибди.\nО, шубҳа йўқки, ижтимоий нуқтаи назардан бизнинг университетлар кенг халқ оммаси билан мустаҳкам алоқалар ўрнатишган! Масалан, спорт соҳасида! Қайсидир йирик бир коллежнинг футбол матчида саксон минггача ишқибоз ўтиради. Ҳар бири билет учун беш доллардан тўлаб, машинасида ўн мингдан тортиб, минг милгача юриб келган, энди, йигирма икки ўйинчи чиройли чизиб қўйилган майдон бўйлаб бир-бирини қувалашишидан завқ олиши керак. Футбол мавсумида яхши ўйинчи бизнинг энг улуғ ва севимли қаҳрамонларимиздан Генри Форд, Президент Гувер ва полковник Линдберг сингари ҳурматга сазовор бўладилар.\nАйтганча, бизнес «худо»лари билимларнинг муайян соҳаси — фан фидойиларига ҳурмат бажо келтирадилар. Бизнинг аслзодалар орасидаги савдогарлар поэзияга ва санъаткорнинг тахайюлига қанчалик совуқ қарамасинлар, барибир Миллекен, Майкельсон, Бантинг ва Теобальд Смит олдида илтифот билан чидашга тайёрлар.\nБироқ, бизнинг университетлар санъат соҳасида ҳаёт ва ижоддан қанчалик узилган ва ёлғизланиб қолган бўлсалар, спорт ва фан соҳасида жамият билан шунчалик жипс алоқа ўрнатганлар. Америка университетининг тақводор профессори назарида адабий асар, ўзининг оддий замондоши қалбидан тўлғоқ билан туғиладиган нарса эмас. Ҳечам! Бу — қандайдир олий инсонлар тарафидан сирли равишда яратилган ўлик бир нарса. Бу инсонлар шайтоний ихтиро — ёзув машинкаси пайдо бўлишидан илгарироқ дунёдан ўтиб кетган бўлсаларгина ҳақиқий санъаткор ҳисобланадилар. Адабий асарни ҳамма қатори оддий — кўчада юрадиган, ҳеч нимаси билан бошқаларникидан фарқ қилмайдиган шим ва пиджак кийиб, ташқаридан қараганда ҳайдовчи ва фермердан фарқ қилмайдиган одамлар яратиши университетнинг ҳақиқий профессори хаёлига келса, афти бужмайиб кетарди. Бизнинг америкалик профессорларга ёрқин, совуқ, нуқсонсиз ва ўлик адабий асар ёқади. Бундай хислат фақат Америка университетлари профессорларига хос, деб ўйламайман. Оксфорд ва Кембриж профессорлари, ҳали ҳам уялмасдан яшаб юрган Уэллс, Беннет, Голсуорси ва Жорж Мурни дунёдан аллақачон ўтиб кетган ажойиб Сэмюел Жонсон билан тенглаштириш одобдан эмас, деб ҳисоблашларини биламан. Швеция, Франция ва Германия университетларида ҳам тушунишдан кўра кесиб ташлашни афзал биладиган профессорлар етарлича топилади, деб ўйлайман. Бироқ, Америка сингари ёш, яшовчан, изланувчан мамлакатдаги адабиёт ўқитувчилари кўҳна Европанинг мавжуд анъаналари соясида яшаётган касбдошларига қараганда камроқ таркидунёчию кўпроқ дунёвий, деб ўйлаш мумкин.\nЙўқ, бундай эмас экан.\nЯқинда Америка университетларидан ғалати воқелик — «янги гуманизм» урчиб чиқди. «Гуманизм» сўзи шунчалик кўп маъноларда ишлатиладики, натижада ҳар қандай маъносини йўқотиб қўйди. Бу сўз остида ҳамма нарсани: замонавий деҳқонлар диалектига қараганда, қадимги юнон ва лотин тиллари улуғворроқ дегандан тортиб, исталган ҳозирги тирик деҳқон ўлиб-чириб кетган қадимий юнондан қизиқарлироқ, деган фикргача барини тушуниш мумкин. Бироқ, бу ғалати воқелик мавҳум тушунчани ўзига шиор қилиб олганининг ўзиёқ хослик аломати.\nТушунишимча, ҳозирги ҳаяжонли ва истиқболли дунёда ҳаёт қаттиқ қобиқли дирижаблларни, хитой инқилобини, большевиклар томонидан қишлоқ хўжалиги индустрланишини, пароходлар, Грэнд-Кэньон, ёш болалар, даҳшатли очлик айрим олимларнинг худога шак келтириши каби туҳфаларни рўкач қилиб турганда, табиийки, биронта ёзувчида «янги гуманист»ларнинг ақл-идрокли ва шавқ-завқли ғоялари устида ўйлаб кўришга вақт топилмайди. Бу энг янги секта инсон табиатининг иккиёқламалик эканлигини бизга такрор эслатади, холос. Унга қулоқ тутсанг, адабиёт инсон руҳининг Худо ёки Иблис билан курашини тасвирлашдан нари ўтмаслиги керак. Лекин, шуниси қизиқки, на Худо, на Иблис замонавий либос кийиши мумкин эмас, уларга, албатта, қадимги юнонлар кийими зарур. Янги гуманистлар учун Эдип — фожиавий шахс, тийиб бўлмайдиган олди-сотди дунёсини машиналар босиб кетиш хавфи остида яшаб, ўзида Худонинг ички ва ташқи қиёфасини сақлаб қолишга тиришаётган одам эса фожиавий эмас. Уларнинг таъкидлашларича, яшашдан мақсад ўз-ўзини тийишдир. Бу билан нимага эришишдан қатъи назар! Улар азоб чекаётган одамга бундан бошқа таскин беролмайдилар. Пировардида, янги гуманистларнинг жудаям янги бўлмаган доктринаси шунга олиб келадики, санъат ва ҳаётдаги асосий нарса, бу — инкор этиш. Бу доктрина бизнинг тиниб-тинчимас, тараққиётга интилган дунёмизга суқулиб кирган энг қора аксиламалдир.\nҚанчалик ғалати туюлмасин, бу ўлим доктринаси, ҳаётнинг мураккабликлари ва хатарларидан монастирларнинг тинчгина фаносига қочиб кетиш насиҳати бизнинг профессорлар орасида оммалашиб кетяпти, ваҳоланки улар мардлик ва руҳий жасорат намунасини кўрсатишлари керак эди. Натижада ёзувчилар, университетлар кўрсатиши мумкин бўлган ижобий таъсирлардан маҳрум бўлиб қолдилар.\nДоим шундай бўлиб келган. Американинг ўз Брандеси, Тэни, Гётеси, Крочеси бўлмаган. Ижодий истеъдодлар сероб бўлгани билан бизнинг танқидчилик совуқ ва кучсиз. У билан бахил қариқизлар, спорт репортёрлари ва заҳар профессорлар шуғулланишади. Бизнинг Эразмлар — қишлоқи собиқ ўқитувчи аёллар. Бадиий меъёрлар, агар уларни яратадиган ҳеч ким бўлмаса, қаёқданам пайдо бўлсин?\nЭмерсон, Лонгфелло, Лоуэлл, Холмс, Олкотт кабилардан иборат ўн тўққизинчи аср ўрталаридаги Кембриж-Конкорд улуғ ҳамжиҳатлиги адабиёти Европа адабиётининг сентиментал акси эди. Бу ёзувчилар мактаб яратмади, эътиборга лойиқтаъсир ўтказолмади. Уитмен, Торо, По ва қисман, Готорн яккамохов эдилар, замондош «янги гуманистлар» улардан нафратланишган ва уларни ҳақорат қилишган. Адабиёт майдонига Уильям Дин Хоуэллс кириб келиши билан бизда олий мақсадга ўхшаган бир нарса пайдо бўлди. Бироқ, бу олий мақсад шунақанги хунук эдики!\nМистер Хоуэллс мулойим, ёқимли ва ҳалол инсонлар тоифасидан, лекин унинг дунёқараши, қавм руҳонийси ҳузурига чойга таклиф қилинганликни ўзи учун буюк шодлик деб биладиган қариқизларникига ўхшаган эди. У нафақат Худога шак келтириш ва уятсизликдан, ҳатто Герберт Уэллс айтганидек, «ҳаётнинг гўзал қўполликлари»дан ҳам нафратланган. Унинг ҳаёт ҳақидаги тасаввурлари тахайюлий бўлган, лекин ўзи соддаларча, ҳақиқий деб ўйлаган. Масалан, фермерлар, денгизчилар ва фабрика ишчилари, эҳтимол, бордир, бироқ, фермерлар ҳеч қачон гўнг деган нарса билан шуғулланмаслиги, денгизчилар уят қўшиқларни айтмаслиги, ишчи эса сахий хўжайиндан доим миннатдор бўлиши керак ва уларнинг бари Флоренцияга саёҳат ҳақида орзу қилишлари, қашшоқларнинг антиқа кийимларига қараб, мулойим жилмайишлари лозим.\nХоуэллс «янги гуманизм»нинг бундай обрўли фалсафасига астойдил ишонганки, ҳатто 1914 йилда катта уруш тўфони бошланиб кетгунга қадар ўз замондошларига кучли таъсир ўтказган. У ҳатто Марк Твенни, ёзувчиларимиздан, эҳтимол, энг улуғию шафқатсиз қари ёввойини жиловлаб олиб, фрак ва цилиндр кийдиришга муваффақ бўлди. Унинг таъсири, баъзан ҳозир ҳам билиниб туради.\nХоуэллснинг ўзидан барча жиҳатлари билан устун тура оладиган, лекин унинг таъсирида ҳалол ва улуғ реалистдан мулойимгина, бироқ рангпар насиҳатгўйга айланиб қолган ёзувчи Хемлин Гарленд ҳам унга сажда қилади. Мистер Гарленд, айтиш жоиз бўлса, замонавий Америка адабиётининг отаси. Шу нуқтаи назардан уни ёш ёзувчилар кўп ташвишга солади. Улар таъби хунук бўлиш билан бир вақтда, эркаклар ва аёллар ҳаммавақт ҳам ибодат китобларида айтилганидек севишавермайдилар, оддий одамлар Бош кўчадаги аёллар адабий клубида расм бўлмаган сўзларни гоҳида ишлатиб турадилар. деб шама қилишни ўзларига раво кўрадилар. Хемлин Гарленднинг ўзи ёшлигида Бостонга кўчиб ўтиб, маданийлашиб, таркидунёчи бўлиб қолишидан илгари, «Сафар йўллари» ва «Датчерс-Кули атиргули» номли иккита, фош қилувчи дадил, реалистик асар ёзиб қўйган. Мен уларни болагтигимдан, Миннесота прерияларидаги кичкинагина шаҳарчада яшаганимда ўқиганман. Мистер Гарленд худди шунақа ўлкаларни тасвирлаганди, шунинг учун унинг қиссалари мени жуда тўлқинлантириб юборган.\nБальзак ва Диккенсни ўқиб тушундимки, Франция ва Англиянинг оддий одамларини худди кўргандек тасвирлаш мумкин экан. Лекин менинг калламга фикр келмабдики, ахлоқ-одоб чегарасида туриб, Миннесота штатидаги Сок-Сентернинг аҳолиси ҳақида очиқ-ойдин ёзиш мумкин эмас экан. Адабий анъаналаримизга мувофиқ ҳолда биз, Ўрта ғарбда яшовчилар ниҳоятда олийҳиммат ва бахтли эдикки, биронтамиз Бош кўчанинг зерикарли ҳаётини Нью-Йорк, Париж ёки Стокгольмнинг мажусийларча жанжал-тўполонига алиштирмаган бўлардик. Мистер Гарленднинг «Сафар йўллари»ни ўқиб, Ўрта ғарб фермерлари ҳам баъзан саросимага тушиши, оч қолиши, разил ёки қаҳрамон бўлиши мумкинлигини тушунадиган одам борлигини билдим. Шундан кейин мен эркинликни туйдим, ҳаёт қандай бўлса, шундайлигича тасвирлай олишимни билдим. Мен Американи мистер Уильям Дин Хоуэллснинг нурафшон қарашлари билан эмас, қандай кўрсам, шундай тасвирлашимга мистер Гарленд сабоқ бўлганини билганида хурсанд бўлиш билан бир вақтда ранжиган бўлармиди. Мистер Гарленд сингари одамлар янги сўқмоқларни кашф этиб, вақт ўтиши билан чекланган, тор фикрли бўлиб қолиши унинг фожиаси ва бунда озодлик мамлакати — Американинг фожиаси тўлалигича намоён бўлади.\nХоуэллс сингари одамлар бор кучи билан Американи тақводор инглиз шаҳарчасининг ғира-шира ўхшаши қилиб кўрсатишга интилган бўлсалар, бошқа баджаҳл ва ҳақиқий инсонлар — Уитмен ва Мелвилл, Драйзер, Хьюнекер ва Менкен, бизнинг мамлакат нафис муомалани сингдиришдан каттароқ ишларга қодир, дея ўжарларча таъкидлаб турдилар.\nҲеч қанақа бадиий меъёрларимиз бўлмаса-да, биз яшаб қолдик. Ёш ва кучли одамлар учун меъёр бўлмагани ҳам маъқул. Ўзимнинг қадрдон, севимли мамлакатим ҳақида айтган гапларимни тугатиб, бу обидийдани кўтаринки оҳанг билан тугатмоқчиман.\nМен Америка адабиётининг келажагига умид ва тўла ишонч билан қарайман. Биз, яхши ниятли, соғлом фикрловчи ва ниҳоятда ғўр қолоқликнинг нафасни қайтарар даражадаги муҳитидан чиқиб оламиз. Бизда шундай ёш қаламкашлар борки, уларнинг эҳтиросли ва чинакам бадиий асарларини ўқиб, ўзимни уларнинг орасида, деб ҳис қилиш учун қарилик қилиб қолишимни ўйласам, хафа бўлиб кетаман.\nБиэда Эрнест Хемингуэй бор, қаҳри қаттиқ йигит, оғир ҳаётий мактаб ўтаган, ўзига қаттиқ талаблар қўйиб тарбияланган, чинакам санъаткор, ҳаёт унинг учун қадрдон стихия; Томас Вулф бор, ўтгизга етган ё етмаган йигитча, бор-йўғи битта романи “Ўз уйингта қара, фаришта” адабиётимиздаги энг яхши асарлар билан бир қаторда туради ва ҳаётнинг раблеча завқ-шавқи билан тўлиб-тошган; Торнтон Уайлдер бор, бизнинг реалистик асрда нуқул қадимий, гўзал ва романтик тушлар кўради; Жон Дос Пассос бор, инқилоб олови, бэббитларнинг яхши ниятли ва соғлом олий мақсадларидан нафратланади; Стивен Бене бор, қария Жон Браун хотирасини улуғлаб, зерикарли Америка адабиётига эпик поэма жанрини қайтариб берди; Майкл Год бор, Ист-Сайддаги шу пайтгача ҳеч ким билмаган яҳудий кварталларининг ҳаётини тасвирлаган; Уильям Фолкнер бор, Жанубни, чамбаракли кенг юбкасиз Жанубни тасвирлаб берган; яна ўнлаб ёш шоирлар ва прозаиклар борки, улардан кўпчилиги ҳозир Парижда яшайди, Жеймс Жойс анъаналарига маҳлиё бўлиб юришибди, бироқ қанчалик бахиллик қилмасинлар, одобдан ташқари, бир хил қолипга тушиб қолган ва зерикарли нарсаларни инкор этадилар.\nМен уларни олқишлайман, уларнинг Америкага — баланд тоғлар ва чексиз прериялар, улкан шаҳарлар ва овлоқ кулбалар, ҳисобсиз бойлиютар ва келажакка катта ишончлар билан қараган мамлакатга, Россия каби ўзига хос, Хитой каби зиддиятли, Америкага муносиб адабиёт яратишга қатъият кўрсатаётганларидан қувонаман.\n “Викторианлик инглиз қироличаси Виктория номи билан боғлиқ буржуазия иккиюзламачилиги; «хоуэллсча тортинчоқлик» деганда Льюис, ёзувчини, ҳаётнинг аччиқ ҳақиқатларидан чўчийдиган буржуача руҳни тарғиб қилувчи одам, деган тасаввурни ифода этган.\n Миллекен, Роберт (1868—1953) — америкалик физик, Нобель мукофоти лауреати. Майкельсон, Альберт Авраам (1852—1931) — америкалик тадқиқотчи физик, нур тезлигини ҳисоблаб топган, Нобель мукофоти олган. Башпинг, Фредерик (1891-1941) — канадалик бактериолог, инсулин яратувчиси, Нобель мукофоти лауреати. Смит, Теобальд (1859—1934) — америкалик бактериолог, Техас безгаги ташувчисини кашф этган.\nРукнларНобель маърузалари, Синклер Льюис (1885-1951; АҚШ)\n← Аввалги Аввалги Дадахон Нурий. Ядро бомбаси бизга керакми?\nКейинги → Кейинги: Мақсуд Шайхзода. Асарлар. 6 жилдлик. 4-жилд: Ғазал мулкннинг султони


Ислом динида етимлар ва уларнинг ҳақлари (1-қисм) | .:: Vakillik.uz\nHome Масжидлар Ислом динида етимлар ва уларнинг ҳақлари (1-қисм)\nЕру осмонларни, ундаги улкан махлуқоту, кўзга кўринмас даражадаги майда нарсараларни ўзининг чексиз илму ҳикмати билан яратиб қўйган, ер юзига “Инсон” аталмиш бандаларини тушириб, уларни синов майдонида имтиҳон қилгувчи Холлақи оламга чексиз ҳамдлар бўлсин.\nУ зотни яралишлиги бошқа махлуқотларнинг халқ бўлишига сабаб бўлган, инсонийликнинг энг юқори чўққисидан жой олган, Тангри таолонинг наздида бандаларнинг энг афзали, уларнинг суюклиги, ёш бўла туриб етимлик таъмини тотган Ҳазрати Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламга мислсиз дуруду саловотлар бўлсин.\nМушкул дамларда бирга бўлиб, ҳурсандчиликларини баҳам кўрган аҳли оллари, саҳобалари ва у киши қолдирган меросни тарқатишда жонлари, моллари билан ҳамда улкан хизматлари билан хисса қўшган зотларининг барчаларига Аллоҳнинг марҳати нозил бўлсин.\nИнсон аталмиш зот дунё ҳаётига ташриф буюриб, улғайиб, оила қуриб умр кечиради. Албатта, ҳар бир инсон кимнингдир отаси, кимнингдир онаси, кимнингдир опаси, кимнингдир акаси шу билан биргаликда, албатта кимнингдир боласи.\nҲаёт оқар сув каби маълум бир муддат ичида ўтиб кетади. Тангрининг белгилаб қўйган тақдири ҳамма учун баробар, яъни ҳамма ўзи учун белгиланган ризқни олади, белгиланган умрни яшайди, тақдирда белгилан яхшиликка шукр билан ва мусибатни сабр билан қарши олади.\nҲаммамиз ҳам дунё ҳаётида ўз олдимизга қўйган мақсадларимизни амалга оширишга интиламиз. Ортимиздан қолиб дуо қилувчи зурриётлар қолиши ҳақида ўйлаймиз. Умр аталмиш буюк неъмат ҳаммага ҳар хил берилган. Кимдир узоқ умр кўрса яна кимникидир қисқа бўлади.\nОхират манзилига етган бандаларнинг аксарини ортидан зурриётлари кузатиб қоладилар. Барчанинг бошида бу кунга етишлик муқаррар. Ота-онасидан айрилганни “етим” деб юритилади. Бу қўпол сўзга ўхшасада бир кун биз ҳам ўша сўзнинг тахтига дохил бўлмоғимиз тайин. Шунинг учун ота-оналаримизнинг ҳаётлари чоғида уларнинг ҳурматларини жойига қўйиб, хизматларида қоим бўлишимиз даркор.\n“من خدم خدم” дейилганидек биз қанчалик хизмат қилсак, шунчалик хизматга лойиқ бўламиз.\nИслом дини барча нарсаларга эътибор қаратгани сингари – “етим”ликка ҳам катта аҳамият берилгандир. Маълумки барча Ислом аҳлининг асосий диний таълимот манбаи бўлмиш Қуръони Каримда Аллоҳ таоло Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламни бутун башариятга ўзи тарафидан элчи қилиб юборишининг қатор сабабларидан бири сифатида етимларни ўз тарбиясига олиши, уларга руҳий, жисмоний ва моддий мадад бериб, ота-онаси йўқлигини билдирмаслик Аллоҳ таоло наздида энг севимли амаллардан биридир. Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васаллам даврларида етимлар жамият учун омонат ҳисобланиб, уларга ғамхўрлик қилиш давлатга вазифа қилиб юклатилган эди.\nБутун оламларга Раҳмат қилиб юборилган, хотамун набий бўлган Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи васалламнинг оталари Абдулмутталибнинг ўғиллари Абдуллоҳ ўн саккиз ёшга кирганда отаси унга Қурайш аёллар орасида насл-насаб жиҳатдан энг зоти поклардан ҳисобланган Оминани олиб бердилар. У Абдуллоҳга турмушга чиққач, Пайғамбар алайҳиссаломга ҳомиладор бўлдилар. Гумона эндигина икки ойга тўлганда Шомга савдо сотиқ билан бориб келаётган Абдуллоҳ ибн Абдулмутталиб қазо қилиб, Мадинада дафн этилдилар. Оминанинг ой куни тўлгач оламни мунаввар этгувчи чақалоқ дунёга келди.\nТақдирни қарангки ҳали дунё юзини кўрмаган улуғ зот оталаридан жудо бўлиб, илк қадамини етимлик маконига қўйди. У зотнинг атрофида парвона бўлаётган яқинлари етимлигини сездирмай улғайтирдилар. Аввалига боболари Абдулмутталиб ғамхўрлик қилган бўлса, олти ёшларида амакилари Абу Толиб қўлига ўтди. Шу заилда бу қийинчиликларга сабр қилиб Аллоҳнинг суюкли бандасига айландилар ва илоҳий раҳмат остида вояга етдилар.\nИслом динида етимларга алоҳида эътибор берилади. Бу хусусида Аллоҳ таоло шундай марҳамат қилади:\n…Сендан етимлар ҳақида сўрарлар. Сен: «Уларга ислоҳ қилиш яхшидир», деб айт. Агар уларнинг (молларини) аралаштириб юборсангиз, бас, биродарларингиз. Аллоҳ бузғунчини ҳам, ислоҳчини ҳам билади. Агар хоҳласа, Аллоҳ сизларни қийинчиликка соларди. Албатта, Аллоҳ азиз ва ҳикматли Зотдир. (Бақара сураси, 220-оят)\nМусулмон инсон ўзининг барча ишларида, хусусан, мол-дунё нафақа қилиш бобида ҳам бу дунё, ҳам у дунё ҳақида тафаккур қилади.\nОятнинг давомида яна ижтимоий, инсоний алоқалар ва мол-дунё сарфи ҳақида сўз кетади. Масалан, боқувчисиз қолган етим болалар жамиятда алоҳида эътиборга сазовор аъзолардир, эндиги савол ана ўшалар ҳақида бўлмокда.\n«Сендан етимлар ҳақида сўрарлар», деяпти Аллоҳ таоло ва жавобдан маълум бўладики, савол етимларга бўладиган муомала, уларнинг мерос олган молларига қандай муносабатда бўлиш ҳақида экан. Чунки оятда:\nЕтимларга ислоҳ (яхшилик) қилишда хайри барака бор. Етим-ларга яхши қараш ҳар бир жамиятдаги ижтимоий тенгликнинг муҳим омилларидан биридир. Шунинг учун ҳам, Исломда бу масалага алоҳида эътибор берилган.\nЯъни, етимларнинг молларини ўз молингизга аралаштириб юборсангиз бўлаверади, чунки улар ҳам сизларнинг биродарингиз. Сизлар уларга раҳим-шафқат қилиб ўз тарбиянгизга олдингиз. Энди уларнинг молини еб қўйиб, азобга дучор бўлмайлик, деб ўзингизни машаққатга солишнинг ҳожати йўқ. Сизда уларнинг молини ейиш нияти бўлмаса, бас.\n«Аллоҳ бузғунчини ҳам, ислоҳчини ҳам билади.»\nТушунтириш учун айтиш керакки, етим — отасидан айрилган, балоғат ёшига етмаган ёш ўғил-қизлардир. Бу оятда гап ўша етим-нинг отасидан ёки бошқа қариндошларидан мерос қолган моли, бошқа кишилардан ҳадя, садақа ёки бошқа мақсадда берилган моллар ҳақида кетяпти. Ўша молларни етимга қараб туришни ўз зиммасига олган одам ўз молига, еб юбормаслик шарти билан аралаштириб юборишига енгиллик яратиш мақсадида рухсат бериляпти. Бу ҳам Аллоҳнинг меҳрибончилиги, акс ҳолда\n«Агар хоқласа, Аллоҳ сизларни қийинчиликка солар эди». Бундай рухсатни бермаса, етимнинг молидан хавотирда қийналиб юраверар эдингиз.\n«Аллоҳ шундоқ қилиб сизга Ўз оятларини баён қилади. Шоядки, тафаккур қилсангиз.»\nҲа, дарҳақиқат Аллоҳ азиз, ғолиб, нима қилса, қўлидан келади. Бандаларини қийинчиликка солишга, амрига хилоф қилсалар, иқоб қилмшга қодир. У ҳикмат эгаси, бандаларига беҳикмат амр қил-майди.\nУларнинг шанларнини кўтаргани ҳолда бошқа ояти каримада:\n“ Етимни ҳақорат-таҳқир қилманг” (Зуҳа сураси, 9-оят)\nБу наҳий маъносидаги биргина оятнинг остида Ислом динининг ҳақиқий дин эканлигига яна бир карра иқрор бўламиз. Баъзида қулоғимизга етимларининг ҳаётларини ифода қилувчи ҳаётий ҳикоялар кирса уларга раҳмимиз келгандай бўлади. Юқоридаги оятда етимларни таҳқирлашдан Ўзи қайтармоқда.\nЕтимларнинг аҳволларини тушунганликлари учун уларга қанчалик қийин эканлигини билар эдилар. Чунки ўзларининг бошларидан ўтказган эдилар.\nШу сабабли қаерда етим болаларни кўриб қолсалар, уни эркалатиб, бошини силаб,\n“Мен ҳам етим эдим, етимни кўрсангизлар мени етимлигимни эслаб бошини силанглар, шунда қалбингиз юмшайди”, дер эдилар.\nТошкент шаҳар ота Бузрук” жоме масжиди имом-хатиби\nАбдуҳаким домла Пирназаров\nНавбатдагиИслом динида етимлар ва уларнинг ҳақлари (2-қисм)\nДAВРA СУҲБAТИ: “


Карл-Хайнц Румменигге: «Бавария» Левандовскининг агенти билан ўйин ўйнамоқчи эмас» » Скачать музыку бесплатно новинки музыки 2016-2017\nКомментариев: 0 Просмотров: 126 Дата: 5-04-2016, 06:05 «Бавария» жамоаси бошқарув кенгаши вакили Карл-Хайнц Румменигге жамоа ҳужумчиси Роберт Левандовски билан юз бераётган тушунмовчиликларга муносабатини билдириб ўтди. «Мен шартноманинг узайтирилиши борасида фикр билдирмайман. «Бавария» футболчининг агенти нағмаларига юрадиган жамоа эмас. Левандовскининг амалдаги шартномаси муддатига эътибор қаратинг. Бу муддат у ўз келажаги ҳақида хотиржам бўлиши учун кифоя қилади», – дейди функционер. Польшалик бу футболчининг мюнхенликлар жамоаси билан амалдаги шартномаси 2019 йилнинг ёзига қадар тузилган. Бундан аввалроқ Левандовскининг агенти Цезари Кухарски ўз мижозининг «Реал»га ўтиб кетиши мумкинлигига ишора қилганди. - деб хабар бермоқда Stadion.uz нашри.


Qalampir.uz | Видео: “Ипподром” ва “Ўрикзор” бозорлари яқинидаги йўлларга кузатув камералари ўрнатилди\nВидео: “Ипподром” ва “Ўрикзор” бозорлари яқинидаги йўлларга кузатув камералари ўрнатилди\nЖамият\t06 Июль 19:28 2191\n“Чилонзор” буюм бозори ва “Ўрикзор” савдо мажмуаси жойлашган йўлларда кузатув камералари ўрнатилди. Бу ҳақда “Давр” информацион дастури лавҳасида маълум қилинди.\nКамералар бозор атрофида, тақиқланган жойда автомобилини қолдириб кетаётган ҳайдовчиларни жаримага тортишга мўлжалланган.\n“Чилонзор” буюм бозори ва “Ўрикзор” савдо мажмуаси олдига тирбандликнинг олдини олишга хизмат қиладиган “тўхташ тақиқланади” белгиси остида қолдирилган автомобилларни қайд қилиб борадиган 4 та айланма стационар кузатув камералари ўрнатилди.\nКамера автомобиль тўхтагандан сўнг айнан вақтни белгилайди. Орадан 1 дақиқа ўтгач, камера ўша жойга қайтади ва машина турган бўлса, вақт ва фотосуратни қайд этади. Бу жараёнда ҳеч қандай инсон омили йўқ. Бу дегани камера 100 фоиз автоматик тарзда ишлайди.\nЙПХ ходимининг сўзларига кўра, камера автомобиль рақамини аниқлаб, Ўзбекистон почтасига юборади. Почтадан бегиланган вақт ва белгиланган тартибда ҳайдовчининг уйига қоидабузарликка йўл қўйгани ҳақида огоҳлантириш хати юборилади.\nМаълумот учун, ушбу камералар жорий йилнинг 10 июлидан қоидабузарликларни қайд этиб, жарима ёзишни бошлайди.\nбозор кузатув камераси қоидабузарлик\n“Сергели” ва “Ўрикзор” бозорларида ижара ҳақи ўзгаради Фарғонада бозорқўм 100 миллион сўмлик картошкани талон-тарож қилди Ўзбекистон бозорларида нарх-наво қандай? Ўзбекистонда энг арзон гўшт қайси бозорда, энг қимматичи? “Фарҳод” бозорида аёл тез ёрдам кечикиши оқибатида вафот этдими? ССВ баёнот берди Видео: “Қўйлиқ” бозори яқинида йирик ёнғин чиқди\n11 Октябрь 20:25 19432\n12 Октябрь 18:28 15542\n11 Октябрь 12:46 14765\n11 Октябрь 10:44 9995\n11 Октябрь 22:15 8658


Омбудсмен ўзбекларнинг арз-додини эшитди\nҚирғизистон Омбудсмени Турсунбек Акун этник ўзбеклар номидан Бишкекка жўнатилган кўплаб аризаларни текшириш учун Ўшга борди.\nИюн қирғинидан икки йил ўтиб Ўшга борган Турсунбек Акун асосан ўзбеклар зич яшайдиган мавзеларда ва қишлоқларда аҳоли билан учрашувлар ўтказди.\nҚирғизистон Омбудсменининг айтишича, Бишкекка юборилган шикоятларнинг асосий қисмини ўзбеклар ёзмоқда. Шунинг учун ҳам Турсунбек Акун Ўшда асосан этник ўзбеклар билан учрашувлар ўтказишни режалаган экан.\n- Ўшга келганимнинг асосий сабаби, ўтган бир ой мобайнида ўшлик ўзбеклардан Омбудсмен идорасига 37 та ариза келди. Бу аризаларда ўзбеклар ҳуқуқи паймол қилинаётгани, айрим милиция ва суд ходимларининг ноқонуний ҳаракатлари, бозорларда уларнинг пуллари ва мулклари тортиб олинаётгани ҳақида гап боради,- деди Турсунбек Акун.\nОмбудсменнинг билдиришича, аҳоли билан учрашувлар чоғида қирғиз бизнесменларидан бири олтмиш нафар ўшлик ўзбекдан “Кореяга ишга жўнатаман”, деб 2000 минг доллардан пул йиғиб олгани, яна бир ўзбек тадбиркоридан эса 32 минг долларни алдов йўли билан олгани тасдиқланган. Бироқ орадан беш ой ўтган бўлса-да, пул берганларнинг ишлари ижобий ҳал этилмаган.\nТурсунбек Акун Омбудсмен институти вакиллари пул йиғиб олган бизнесменни топиб учрашгани ва пулларни эгаларига қайтариб бериш учун муддат белгилаб қўйганини айтди. “Агар пуллар ўз вақтида қайтариб берилмаса, биз бу ишни Бош прокуратурага ўтказиб беришимиз ҳақида бизнесменга расмий огоҳлантириш бердик”, деди Омубудсмен.\nТурсунбек Акун этник ўзбеклардан олинган аризаларнинг асосий қисми тасдиқланганини ҳам айтиб ўтди.\n- Менга келиб тушган аризаларнинг асосий қисми тўғри экани аниқланди. Баъзи жойларда ишхоналар босиб олинган экан, баъзи бозорларда савдогарларнинг контейнерлари тортиб олинган, ўзлари эса қувғин қилинган. Ҳуқуқ-тартибот органларининг айрим ходимлари томонидан ўзбекларнинг уй-жойлари тортиб олингани ҳақида ҳам фактлар бор. Мана шундай ҳолатлар ҳақиқатдан бўлгани тасдиқланди. Бироқ айрим аризалар тасдиқлангани йўқ, -деди Турсунбек Акун.\nҚирғизистон Омбудсменининг айтишича, тасдиқланган аризалар юзасидан текширув ишлари олиб борилади. Барча далиллар йиғилганидан сўнг мазкур ишлар жиноят ишлари очиш учун прокуратурага ўтказиб берилади.\nТурсунбек Акун Ўшда инсон ҳуқуқлари билан боғлиқ муаммолар кўп эканини таъкидлади:\n- Муаммо жуда кўп, уларни ҳал этиш керак. Жабрланганларга уй қуриб бериш, твон пули тўлаш билангина муаммолар ҳал бўлиб қолмайди. Бу йўналишда қаттиқ ишлаш керак. Аммо мени Ўшда бир нарса жуда хурсанд қилди: шаҳарда ўзбеклар ва қирғизлар аралашиб юрибди. Қирғизлар ҳам, ўзбеклар ҳам учрашувларимизда:”Бўлиб ўтган воқеларда оддий ўзбек билан қирғизнинг гуноҳи йўқ. Биз доимо бирга яшаб келган халқмиз”, деб айтишмоқда. Мана шу ҳолат мени қувонтирди, -деди Турсунбек Акун.


Биржада АИ-80 маркали бензиннинг нархи 3,7 % га ўсди — Review.uz\nБиржада АИ-80 маркали бензиннинг нархи 3,7 % га ўсди\n23-29 ноябрь кунлари "Ўзбекистон республика товар-хом ашё биржаси" АЖнинг барча савдо платформаларида 1 190,0 млрд сўмлик товарлар сотилган.\nЎтган ҳафта давомида, яъни 23-29 ноябрь кунлари "Ўзбекистон республика товар-хом ашё биржаси" АЖнинг барча савдо платформаларида 1 190,0 млрд сўмлик товарлар сотилган бўлиб, бу аввалги ҳафтага нисбатан 10,6% га камдир. Бунда сотувларнинг 87,4% - биржа савдолари, 2,6% - кўргазма-ярмарка савдолари, 9,5% - электрон давлат харидлари ва 0,6% - авторақамларнинг онлайн-аукционига тўғри келди.\nКичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субъектлари иштирокида тузилган битимларнинг умумий ҳажми 432,5 млрд сўмни ташкил қилди. Давлат харидлари тизимларида ўтказилган электрон савдолар натижасида бюджет ва корпоратив буюртмачиларининг 22,7 млрд сўмлик маблағлари тежалди.\nКўриб чиқилаётган давр мобайнида онлайн аукцион орқали 3 496 та авторақамлар сотилди, сотилган давлат рақам белгиларининг умумий суммаси 6,7 млрд сўмни ташкил қилди. Рақобатли савдолар натижасида битимларнинг 3,9% биринчи тоифадаги авторақамларга, 11,2% иккинчи, 16,1% учинчи, 14,9% тўртинчи, 20,5% бешинчи ва 33,4% олтинчи тоифа авторақамларга тегишлидир.\nКўриб чиқилаётган даврда очиқ биржа савдолари орқали жами 1 039,6 млрд сўмлик товар ресурслари сотилди. Сотувчи корхоналар маҳсулотларни тасдиқланган жадвалларга риоя қилган ҳолда биржа савдоларига қўйишди, шу жумладан:\nЎтган ҳафтада биржа савдоларига 6 728,0 тонна пахта ёғи қўйилди ва улардан 2 743,0 тоннаси, яъни 40,8% сотилди. Ўтказилган савдоларда ҳар куни ўртача 98 та харидор иштирок этди.\nКўриб чиқилаётган даврда барча навли пахта ёғининг кунлик ўртача нархлари маҳсулотнинг бир тоннаси учун 12 967,3 минг сўмдан 11 286,9 минг сўмгача, яъни 13,0% га пасайди. Ҳафта якунларига кўра 1-навли пахта ёғининг ҳафталик котировкаси маҳсулотни бир тоннаси учун 13 150,0 минг сўмни ташкил этди.\nБиржанинг шакар бозорида кичик ўзгарувчанлик кузатилди. Ҳафта давомида биржа савдоларига 8 639,0 тонна шакар қўйилди ва улардан 7 328,0 тоннаси, яъни 84,8% сотилди.\nКўриб чиқилаётган даврда шакарнинг барча категорияси бўйича шаклланган кунлик ўртача нархлар маҳсулотнинг бир тоннаси учун 6 085,5 минг сўмдан 6 040,9 минг сўмгача, яъни 0,7% га сезиларсиз даражада пасайган. Ўтказилган биржа савдолари натижасида маҳаллий шакарнинг 3-категорияси бўйича шаклланган ўртача ҳафталик нархи маҳсулотни бир тоннаси учун 6 092,6 минг сўмни, импорт қилинган 3-категорияли шакарнинг ҳафталик котировкаси эса 6 413,7 минг сўмни ташкил этди.\nҚурилиш мавсуми якунланганлигига қарамасдан цемент бозори нархларни бироз ўсишни намоён этишни давом эттирмоқда. Ҳафта давомида биржа савдоларига 152 456,0 тонна цемент қўйилди ва улардан 141 923,0 тоннаси, яъни 93,1% сотилди.\nШу билан бирга, биржа савдоларига қўйилаётган цемент ҳажмини пасайганлиги сабабли, унинг ўртача кунлик сотув ҳажмлари ҳам аввалги ҳафтага нисбатан деярли 1,5 маротаба пасайиб, 28,4 минг тоннани ташкил қилди.\nНатижада, кўриб чиқилаётган даврда цементнинг барча маркалари бўйича шаклланган кунлик ўртача нархлар маҳсулотнинг бир тоннаси учун 512,0 минг сўмдан 539,1 минг сўмгача, яъни 5,3% га кўтарилган.\nЎтган ҳафтада биржа савдоларига 24 338,0 тонна АИ-80 маркали автомобиль бензини қўйилди ва улардан 20 273,3 тоннаси, яъни 83,3% сотилди. Ўтказилган савдоларда ҳар куни ўртача 52 харидор иштирок этди.\nКўриб чиқилаётган даврда АИ-80 маркали автомобиль бензиннинг ўртача бошланғич нархлари бир тоннаси учун 5 294,0 минг сўмдан 5 490,3 минг сўмгача ёки 3,7 % га ўсди. Шу муносабат билан, АИ-80 маркали автомобиль бензиннинг ўртача кунлик нархи ҳам бир тонна учун 5 325,1 минг сўмдан 5 557,1 минг сўмгача ёки 4,4% га кўтарилди.\nКўриб чиқилаётган даврда АИ-80 русумли автомобиль бензиннинг ўртача ҳафталик котировкаси 5 476,8 минг сўмни, АИ-91 – 6 203,9 минг сўмни ташкил этди.


Бунақаси тарихда бўлмаган! 14 ёшли Нигора мутлақ жаҳон чемпиони бўлди\nжаҳон чемпионатида Нигора Абдуллаева -49 кг вазн тоифасида мутлақ жаҳон чемпиони бўлди. У ҳали атиги 14 ёшда! Полвон қизимиз даст кўтариш ...\nСенатор бокс бўйича жаҳон чемпиони бўлди (видео)\nпойтахти Куала-Лумпур шаҳрида WBA ярим ўрта вазн тоифасидаги жаҳон чемпиони — аргентиналик Лукас Маттиссе ўз камарини бой бериб қўйди, ...\nўйнадим ва уларни мағлубиятга учратиб, олтин медални қўлга киритдим. жаҳон чемпиони бўлиб, шоҳсупага кўтарилганимдан жуда хурсандман. Шахматчилардан ... энг ёш гроссмейстери бўлмоқчиман, ундан ташқари катталар ўртасида жаҳон чемпиони бўлишни орзу қиламан», – деди рапид ва блиц йўналишидаги ...\nшахслар ҳам ушланган. «Дарё» маълумотига кўра, Мурод Хонтўраев — жаҳон чемпиони, «Осиё айиғи» лақаби билан дунёга танилган. Айни пайтга ...\nРоссия пойтахти Москва шаҳри мезбонлигида ўтган Меҳрибонлик уйлари тарбияланувчилари ўртасидаги жаҳон чемпионатида бош совринни қўлга киритган ёш футболчиларимиз Тошкентга қайтиб келди.\nмаҳаллий «Шердор» футбол жамоаси билан заиф эшитувчилар ўртасида жаҳон чемпиони бўлиб келган терма жамоа ўртасида ўртоқлик ўйини бўлиб ўтди. ... ўтказсак бўлар эди. Лекин ҳозир сурдофедерация тузиш уёқда турсин, жаҳон чемпиони бўлиб келган болаларни терма жамоа сифатида сақлаб қолишнинг ...\nЕлена Мухина 18 ёшида мутлақ жаҳон чемпиони бўлгач, 1980 йилги Олимпиада ўйинларига тайёрлана бошлади. У машғулотда хавфли усулни бажараётган чоғида бўйнини синдириб олди ... Нелли Ким ўша жаҳон биринчилигини хотирлаб: «Лена Мухина мутлақ жаҳон чемпиони бўлди. Энг мураккаб дастур, юксак маҳорат, оҳиста ҳаракатлар ...


Буюклар қадами узилмас маскан — Ishonch Gazetasi\nИжод мактабларининг очилиши барча шоир ва ёзувчилар учун инқилобий воқеа бўлди. Барча шоир ва ёзувчилар бозор иқтисодиётидан сўнг адабиётнинг яшаб қолиш қолмаслигидан ички хавотирга тушган эдилар. Гап шеър ва романларнинг ёзилиш ва ёзилмаслигида эмас, ҳаммаси ёзилаётган, газета ва журналлар шеъру достонларга тўлиб босилаётган, адабий китоблар тинимсиз чоп этилаётган эди. Гап, бу адабий маҳсулотларнинг сифати тугаб бораётганида, шеъру достонларнинг жаҳон адабиётидан узилиб, тобора маҳаллийлашиб, тобора чучмаллашиб, тобора сийқаси чиқиб, маза матрасини йўқотиб бораётганида эди. Иқтисодий боқувчисини йўқотган адабиёт, оч наҳор, силласи қуриб, кун кўриш, жон сақлаш, ўлганини билдирмаслик учун, замонга мослашишга, маҳаллий сиёсатнинг югурдагига айланишга мажбур эди. Агар у шундай қилмаса, ҳеч ким бир тишлам нон бермас эди. Кўплар, садақа қилинган бир тишлам нонга қарамай, юзини мағрур ўгирганча, ўлимга тик қарадилар ва оғизларидан қон келиб, ғазаб ва нафрат билан бу дунёни тарк қилдилар. Бу кунларни, бу аламли лаҳзаларни ўз кўзимиз билан кўрдик ва бу ситамли, қайғули, юракни тилка пора қилиб юборадиган онлар, бирор сония бўлсин хотирамиздан нари кетмайди.\nШунинг учун, ижод мактабларининг очилиши худди коронавирус вақти тугаб, вабо ва ўлат даври тугаб, соғлом турмуш тарзи бошланган сингари барча шоир ва ёзувчилар ўзларини қайтадан тирилгандай ҳис этган бўлсалар, бу байрам шукуҳи қалбларида сурур ва ғолиблик нашидаси каби кайфиятларини кўтариб турган бўлса, ҳеч ажабланмайман.\nБу нашидани мен, Ижод мактабига Маҳорат дарси ўташ учун кимни таклиф этган бўлсам, барчасининг кўзида, сўзининг оҳангида, юзларидаги изтиробда кўрдим. Мен, болаларни ёзувчилар билан юзма-юз кўриштиришдан мақсадим, аввало адабиёт, шеърият бу фақат китобдаги асарлар эмас, адабиёт бу китобий нарса эмас, адабиёт бу ҳаёт эканлигини, бу китобни ёзувчилар, бошқа олам одамлари эмас, айнан сиз-у биз яшаётган оламларнинг одами эканлиги, сиз-у бизга ўхшаган одамлар эканлиги, фақат сизу биздан фарқли ўлароқ, катта меҳнат, катта заҳмат, катта жасорат ва матонат қилиб келаётган, ижоднинг узун ва машаққатли йўлида қаҳрамонларча курашиб, ғолиб бўлиб келаётган ажойиб инсонлар эканлиги, ва сизлар ҳам улардан ўрнак олишга шай бўлишингиз лозимлиги, ўрнак олишларингиз учун улар олисдаги, кўзга кўринмайдиган одамлар эмас, ёнингиздаги одамлар эканлигини уқтириш, тушунтириш, англатиш, назарияни амалиётда қўллаш дейиладиган эзгу тилакни рўёбга чиқариш, буюклар дунёқарашига ошно қилиш, уларнинг ички оламининг чексиз фазосида сизларни сайр қилдириш, уларнинг руҳияти билан сизларнинг руҳиятингизни таништириш эди. Ва мен бунга муваффақ бўлдим.\nИжод мактабимизга биринчи бўлиб забардаст олим, буюк мутафаккир, дунё адабиётининг энг улуғ асарларини таржима қилиб, адабиёт уфқларини кенгайтириб бераётган улуғ устоз Иброҳим Ғофуров ташриф буюрдилар. Иброҳим акани мактабимизга таклиф этганимда, у кишининг турмуш ўртоқлари, Ўзбекистон халқ шоири Ойдин опа Хожиева хаста эдилар. “Тез ёрдам” машинаси чириллаб келиб, ғириллаб кетиб турган пайт эди. Ўйлайманки, таклифимга рози бўлишлари мен учун эмас, умуман ҳеч нарса учун эмас, адабиётимизда рўй берган янгиликни кўриш, адабиётимизни ҳалокатдан қутқаришга шайлантирилаётган муждаларнинг бири билан танишишга иштиёқмандлик, умуман адабиётни яхши кўрганликлари, адабиёт подшо бўлса, у киши қул эканликларини ҳис қилганликлари учун розилик берган эдилар.


“Яллама” чегара божхона ...\nАйни шу саволларга жавоб излаш мақсадида бир гуруҳ оммавий ахборот вакиллари учун Давлат божхона қўмитаси Тошкент вилояти божхона бошқармаси ходимлари томонидан “Яллама” чегара божхона постида пресс тур уюштирилди.\nПресс тур аввалида ОАВ вакиллари Тошкент вилояти божхона бошқармасининг “Яллама” чегара божхона постида бўлишди ҳамда божхона пости тарихи, у ердаги божхона расмийлаштируви жараёнини соддалаштириш, божхона назоратининг шакл ва усулларини жорий этиш борасида амалга оширилаётган ишлар билан танишишди.\nЎзбекистон-Қозоғистон чегарасида жойлашган “Яллама” чегара божхона пости асосан автоторанспорт воситалари ва пиёдалар учун мўлжалланган.\nТошкент вилояти божхона бошқармасининг тасарруфида, “Яллама” илк бор “рақамли” божхона пости бўлади.\nПост охирги русумдаги ахборот технологиялари воситалари билан жиҳозланган бўлиб, шулардан бири автотранспорт воситаларнинг давлат рақамларини аниқлаш тизимидир.\nМаълумот тариқасида, жорий йилнинг январь-март ойларида “Яллама” чегара божхона пости орқали жами 13 540 та автотранспорт воситаси ҳаракатланган, давлат бюджетига 1 млрд 541,5 млн сўмдан ортиқ божхона тўловлари ўтказилган.\nШу билан бирга юк авто транспорт воситаларининг вақтини тежаш максадида божхона органлари томонидан автотранспорт воситаларини инспекцион кўрик мажмуаси орқали назоратдан ўтказиш имконияти яратилган. 3322 та транспорт воситаси йил бошидан буён ИКМ дан кўрикдан ўтказилган\nХусусан, ўтган 2020 йил давомида 64 та ҳолатда 3 млрд 677,5 млн сўмдан ортиқ товарларнинг ноқонуний кириб келишини олди олинган.\nБу ерда ҳам юк автотранспорт воситаларини назорат-рентген орқали кўздан кечириш имконини берувчи инспекцион кўрик мажмусидан унумли фойдаланиб келинмоқда. Шунингдек, божхона назоратининг бошқа техник воситалари ҳамда хизмат итлари ҳам божхона кўриги жараёнларига жалб этилган.\n“Яллама” чегара божхона постида яратилган яна бир қулайлик бу бепул вайфай тизими орқали интернет ресурсларидан фойдаланиш. Ушбу постда фуқароларнинг ҳуқуқий онгини янада ошириш мақсадида пост мониторларига божхона органларига оидянги қабул қилинган меъёрийҳуқуқий ҳужжатлар жойлаштирилган.\nБарча жорий этилган тизимлар натижасида бугунги “Яллама” чегара божхона пости атиги бир йил аввалдагидан анча фарқ қилади.