Скептикликнинг аҳамияти ҳақида – МУНОСАБАТ\nМиллатчи, ирқчи, диний мутаассиблар ўз тарафдорларини инсонларнинг ақлига йўналган фикрлар орқали эмас, уларнинг ҳиссиётига қаратилган мантиқан саёз, етарлича асосланмаган шиорлар орқали кўпайтиришга уринади. Инсоннинг муайян гуруҳ (миллат, дин, ирқ, партия)га мансублик туйғуси (инстинкти) уни мудом ақлини хиралаштириб, ёлғон ғояларга ишонишга ундайди. Душман қанчалик мудҳиш бўлса, гуруҳ шунчалар жипслашади. Шунинг учун ҳам раҳнамолар душман тарафнинг қанчалар ғаддорлиги ҳақида тинмай бонг уради. Муштарак жиҳатлар, умумий манфаатлар унутилиб, фарқли жиҳатларга урғу берила бошлайди. Одамлар ўз миллатдошлари, диндошлари ҳақидаги бор гапни ҳазм қила олмайди. Оқибатда эса миллатлараро тотувлик, динлараро бағрикенглик каби умуминсониятга хизмат қилувчи ғоялар ўрнини тоқатсизлик, мутаассиблик эгаллай боради. Хўш, бундай вазиятда йўлни йўқотмаслик, лўттибозларнинг алдовига учмаслик учун нима қилмоқ лозим?\nИнглиз математиги ва файласуфи Бертран Рассел (1872-1970) икки жаҳон урушига гувоҳ бўлган инсон сифатида одамларда гуруҳий эмас, балки индивидуал ўзига хосликларни шакллантириш орқали биз юқорида эслатган иллатларнинг олдини олиш мумкин деб ҳисоблайди. Бу индивидуал ўзига хослик ва масъулият туйғуси қандай шаклланади? Инсонларга фикрни эмас, фикрлашни ўргатиш орқали. Фикрлаш эса муайян туртки бўлмаса, ўз ўзидан юзага келмайди. Агар сиз ёш болага маълум бир фикрни мутлақ асосланган ҳақиқат ўлароқ ўргатсангиз, унинг фикрлашига эҳтиёж йўқ. Унинг учун ўзгалар бош қотириб масалани ҳал қилиб бўлган.\nИнсон табиатан тақлидчи бўлиб туғилади. Зеро бола ўзи туғилган миллатнинг тилини ўрганиши, ижтимоий зарур меъёрларни ўзлаштириши учун тақлидчилик жуда зарур. Тақлид қила олиш қобилиятисиз боланинг ижтимоий адаптацияси тўхтайди. Бироқ бу хусусият баъзиларда барвақт йўқолса, баъзиларда умр бўйи сақланиб қолади. Айримларда эса қисман. Инсон эволюцияси жараёнида пайдо бўлган бу хусусият ёш бола учун фойдали, катта одам учун эса зарарли. Таълим гўдакни шахсга айлантириши учун ундаги тақлидчилик инстинктини заифлаштириши керак. Бу қандай бўлади? Тақлидчилик ва ишонувчанликка энг катта зарба берувчи хусусият инсондаги скептикликдир. Тўғри, баъзилар скептиклик деганда ҳар нарсага ҳуда-беҳуда шубҳаланаверишни тушунади. Бироқ Рассел тақлидчилик ва ишонувчанликка зиддизаҳар сифатида таклиф қилаётган скептиклик етарли асослар бўлмагани ҳолатда ҳар қанақа ғоя, фикр ёки таълимотга ишонишни номақбул ҳисоблашни англатади. Яъни фикр, ғоя унинг асоси билан бирга берилиши зарур. Асосларсиз айтилган фикр эътиборсиз қолдирилади. Бир қарашда содда кўринган бу принцип инсонни мустақил шахсга айлантиришда қўл келади.\nНима учун оддий одамлар скептиклик, шубҳаланишни ҳуш кўрмайди? Чунки одамларнинг ишонувчанлигидан фойдаланиб давр даврон сураётганлар буни истамайди. Барча нарсага даво “дори-дармон”ларнинг, харид қилмасангиз ҳаётингиз мазмунини йўқотадиган матоҳларнинг сотилиши, хайрия ҳисобига кун кўрувчи, керак бўлса, жаннатдан жой ваъда қилувчи лўттибозларнинг тақдири ишонувчан, содда инсонларнинг борлигига чамбарчас боғлиқ. Улар скептикларга қарши тинимсиз курашади, ишонувчанликни эса инсоний фазилат сифатида кишилар онгига сингдиради. Ишонувчанлик эътиқод ва садоқат билан, шубҳакорлик эса эътиқодсизлик, принципсизлик ва бетайинлик билан боғлаб тушунтирилади. Оқибатда китоб, газета, журналда нима ёзилса, обрўлироқ шахс нимани айтса, шунга сўзсиз ишонадиган ақлан сўқир авлод пайдо бўлади.\nКўр-кўрона эргашиш инсонда масъулият ҳиссини ўлдиради. Қарорни мен чиқармаганман, таълимотни мен яратмаганман, умуман, мен туғилганимда ҳаммаси шундай эди, ҳамма нарса бизгача қилиб бўлинган қабилидаги баҳоналар тараққиёт кушандасидир.\nЎқувчи эътиборига ҳавола этилаётган ушбу эссе 1928 йили ёзилган (Қаранг: Bertrand Russell. Sceptical Essays. London: Routledge, 2004, 1-14 pp). Унда ўша давр Европадаги ижтимоий-сиёсий кайфият сезилса-да, муаллифнинг рационаллик ва иррационаллик, ишонч ва унинг асосланганлиги масаласида билдирган фикрлари ва ёндашуви бугунги кун учун ҳам аҳамиятини сақлаб қолган. Зеро инсон табиати бир-икки асрда ўзгариб қоладиган ҳодиса эмас.\nСиртдан қараганда хийла парадоксал ва зарарлидек туюлиши мумкин бўлган таълимотни муҳокама учун ўқувчи эътиборига ҳавола этиш истагидаман. Унинг моҳияти шундай: тўғри деб ҳисоблаш учун ҳеч қандай асос бўлмаган мулоҳазага (пропозиция) ишониш номақбулдир. Бироқ бу каби қоидага барча бирдек амал қилиши ижтимоий ҳаётимиз ва сиёсий тизимимизни – улар ҳатто мукаммал шаклланган бўлса ҳам – ўзгартириб юбориши мумкин. Бу эса ушбу таълимотни рад этишга имкон беради. Яна шунга аминманки (буниси янада жиддийроқ), мазкур қоида – хоҳ ҳозир, хоҳ келажакда бўлсин – тақдирланишга арзигулик иш қилмаган содда кишиларнинг иррационал орзу-умидларидан фойда фойда ундириб кун кўрувчи башоратгўйлар, букмейкерлар, епископлар ва бошқаларнинг нонини яримта қилиши мумкин. Ана шу каби муҳолиф аргументларга қарамай, ўз нуқтаи назаримни ҳимоя қилишга уриниб кўраман.\nАввало, мени кескин мавқени тутганликда айблайдиганларга жавоб берсам. Мен муросасозлик ва мўътадилликка инглизларга хос севгиси бўлган британ вигиман (либералиман). Пирронизм (скептицизм авваллари шундай номланарди) асосчиси Пиррон таъкидлайдики, бир хатти-ҳаракат бошқасидан яхшироқ эканини ҳеч қачон била олмаймиз. У ҳақда шундай ҳикоя бор. Бир куни кечки сайрга чиққанида, фалсафа муаллими (у шу муаллимдан таълим олган эди) ариққа йиқилиб, чиқолмай ётганини кўриб қолибди. Бир оз мулоҳаза қилиб, уни ариқдан тортиб олиш яхши ишлигига ҳеч қандай асос йўқлигини ўйлаб, йўлида давом этибди. Нисбатан мўътадилроқ скептиклар эса, муаллимни ариқдан чиқарволиб, Пирронни бераҳмликда айблашибди. Бироқ шунда ҳам ўз принципларига содиқ қолган муаллим Пиррондаги фикр ва амал бирлигини мақтабди. Мен бу каби “қаҳрамонона” скептицизмни ёқламайман. Мен оддий кундалик соғлом фикрга таянган ишончни, назарий жиҳатдан бўлмаса-да, амалий жиҳатдан маъқуллайман; фаннинг мукаммал асосланган хулосаларини шубҳадан холи ҳақиқат деб билмасам-да, улар хатти-ҳаракатимизни рационал йўлга солишимиз учун етарлича тўғри дейман. Агар фалон куни ой тутилади дейилса, бу башорат ўша кунни кутишга арзийди. Пиррон эса бошқача ўйлаган бўларди. Айни шу нуқтаи назардан ўрталиқдаги мавқени ҳимоя қилишимни оқлаш мумкин.\nБаъзи масалаларда, дейлик, Ойнинг тутилиш вақтини аниқлашда мутахассислар қийинчиликсиз бир тўхтамга кела олади. Яна шундай масалалар борки, улар ҳақида мутахассислар хулосалари бир жойдан чиқиши душвор. Ҳатто барча мутахассислар фикри бир жойдан чиққанда ҳам улар хато қилаётган бўлишлари мумкин. Эйнштейннинг гравитация ёруғлик нури йўналишини ўзгартириши ҳақидаги хулосасини бир неча йил аввал деярли барча мутахассислар инкор қилган эди. Бироқ у бу борада ҳақ бўлиб чиқди. Шунга қарамай, мутахассислар муайян масала юзасидан ягона хулосага келса, ўша соҳага алоқаси бўлмаган кишилар уларнинг хулосасини нисбатан ҳақиқатга яқинроқ деб қабул қилиши мақсадга мувофиқ. Бинобарин, мен ёқлайдиган скептиклик қуйидагичадир: 1) мутахассислар якдил фикрда бўлишса, унга қарама-қарши фикр шубҳасиз тўғри деб қаралмайди; 2) агар улар якдил бўлишмаса, ҳеч бир фикрнинг ҳақиқатлиги аниқ эмас; 3) агар улар хулоса чиқариш учун етарли асос йўқ дея ягона тўхтамга келса, мутахассис бўлмаганлар ҳам бу борада хулоса чиқаришга шошилмай, уни ортга суради.\nБу қоидалар бир қарашда қатъий туюлмаса-да, амалга татбиқ этилса, инсон ҳаётини бутунлай ўзгартириб юбориши мумкин.\nОдамлар астойдил ишонадиган ва, кези келганда, ўзгача фикрдагиларнинг таъқиб этилишига сабаб бўладиган таълимотлар скептицизмнинг мазкур уч қоидасидан бирига тушади. Агар етарлича далилланган бўлса, одамлар фикрни шунчаки ифодалаш ва у амалда қанчалик тўғри чиқишини текшириш билан кифояланади. Бундай фикрлар кучли ҳис-туйғуга берилмай ҳимоя қилинади. Уларга бўлган ишонч ҳиссиз, асослар эса хотиржамлик билан келтирилади. Кучли эҳтирос-ла ишониладиган фикрлар эса одатда асоссиз бўлади. Эҳтирос ишончнинг норационал эканига далолат қилади. Сиёсат ва динга дахлдор фикрлар амалда доимо ҳиссиётга қоришиб кетади. Хитойни истисно қилганда, бошқа ерларда инсоннинг дин ва сиёсат борасида қатъий қарашга эга бўлмаслиги унинг ожизлигини кўрсатади деб ҳисоблайдилар; одамлар ўз эътиқодларига муҳолиф таълимотларнинг мутаассиб тарафдорларидан ҳам кўпроқ скептиклардан нафратланади. Улар реал ҳаёт бу каби масалаларда аниқ мавқега эга бўлишни талаб қилади, ҳар бир нарсада ақлга таянсак, жамият ҳаёти издан чиқади, деб ишонишади. Мен бу каби гапларга қўшилмайман.\n1920-йиллардаги ишсизлик масаласини олайлик. Бир тараф буни касаба уюшмаларининг бузғунчилигидан кўрди. Бошқа тараф уни қитъадаги беқарор вазият билан боғлади. Учинчи тараф эса, аввалги икки тараф келтирган сабабларни тан олган ҳолда, асосий айбдор сифатида фунт стерлинг қадрини оширишга уринган Англия Банкини кўрсатарди. Учинчи тараф, менга билдиришларича, асосан мутахассислардан иборат эди. Сиёсатдонлар партия баёнотларига киритиб бўлмайдиган фикрларга қўшила олмасди. Оддий одамлар эса айбни душманларнинг ҳийла-найрангига тақайдиган томонни маъқулларди. Оқибатда кимдир номувофиқ чора-тадбирларни ёқлаш, яна кимдир уларга қарши курашиш билан овора бўлди. Нисбатан рационал нуқтаи назарни тутган озчиликни ҳеч ким эшитмасди, чунки улар айтаётган гап ҳиссиёт уйғотмас эди-да! Улар одамларни ўз фикрларига ишонтиришлари учун Англия Банкини бузғунчи қилиб тасвирлашлари керак бўларди. Лейбористларни ишонтириш учун Банк директорларини касаба уюшмаларига душман деб, Лондон епископини ишонтириш учун эса уларни “ахлоқсиз” деб айблашлари лозим бўларди. Шундан кейингина Банк валюта масаласида хатога йўл қўйганига уларнинг эътиборини қаратиш мумкин эди.\nБошқа бир мисолни олайлик. Социализмнинг инсон табиатига зидлиги ҳақида кўп гапирилади. Бу фикр қанчалик ҳиссиёт билан ҳимоя қилинса, социалистлар ҳам уни ўшандай қизғинлик билан инкор қилади. Доктор Риверс – унинг вафотидан қайғумни сўз билан ифодалаш қийин – ҳаётининг сўнгги дамларида мазкур масала борасида Коллеж Университетида ўқиган маъруза унинг вафотидан кейин “Психология ва сиёсат” номли китоб бўлиб босилиб чиқди. Бу ҳозирча мен билган ягона илмий таҳлилдир. Унда социализм инсон табиатига зид эмаслигини кўрсатувчи меланезияликлар ҳаётидан антропологик маълумотлар келтирилган. Шунингдек, муаллиф меланезиялик ва европалик инсоннинг табиати бир хил ёки турличалиги бизга номаълумлигини таъкидлайди. Сўнгида шундай хулоса чиқаради: социализм европалик инсон табиатига мувофиқ келадими ёки йўқ – буни амалда синаб кўргачгина биламиз. Бу хулосаси билан доктор Риверс лейбористларнинг номзоди бўлишга жазм қилса, ажабмас. Бироқ сиёсий баҳсларда алангаланган ҳиссиётлар оловини айтарли кучайтира олмаслиги тайин.\nОдамлар босиқлик билан муносабат билдириши қийин бўлган никоҳ мавзусини олайлик. Ҳар бир юрт аҳолиси ўзиникига ўхшамаган никоҳ шаклини ахлоқсиз деб билади. Баъзилар ўзларининг тийиқсиз ҳаёт тарзларини оқлаш учун ҳукмрон қарашларга қарши курашадилар. Ҳиндлар беванинг қайта турмуш қилиши ҳақидаги ўйданоқ даҳшатга тушади. Католик мамлакатларида никоҳдан чиқишни бузуқлик деб билсалар-да, бироқ баъзида жуфтига хиёнат қилишга, йўқ деганда бу эркак томонидан содир этилса, тоқат қилинади. Америкада ажралиш эркин, бироқ никоҳдан ташқари муносабатлар қаттиқ қораланади. Мусулмонлар эса биз зарарли ҳисоблайдиган кўпхотинликка ижобий қарайди. Бу каби турфа фикрлар таассуб-ла ҳимоя қилинади, тақиқларни бузганлар оғир жазога дучор этилади. Бироқ бу давлатлардаги бирор кимса ўз халқининг удумлари ўзга халқларнинг удумларига нисбатан инсонни кўпроқ бахтлироқ қила олишини асослашга уринмайди.\nУшбу масала юзасидан илмий адабиётларни, дейлик, Уэстермаркнинг “Никоҳ тарихи”ни варақласак, омманинг хурофий ишончидан мутлақо фарқли манзарага дуч келамиз. Инсон табиатига мутлақо зид деб ўйлаганимиз одатлар инсоният тарихида кўплаб бўлганини кўрамиз. Биз кўпхотинликни золим эркаклар аёлларга мажбурлаб ўтказган деб ўйлаймиз. Бироқ Тибетдаги “бир хотинга кўп эркак” одатини қандай изоҳлаш мумкин? Тибетга саёҳат қилганлар у ердаги оилалар Европадагидек бир маромда, уйғун ҳаёт кечиришини айтишади. Бу каби адабиётлар билан танишиш холис фикрловчи ҳар қандай инсонни скептикка айлантириб қўяди. Зеро бир никоҳ шакли бошқа биридан яхши ёки ёмонроқлигини асослаш учун афтидан далил йўқ. Жамиятдаги деярли барча кишилар умумқабул қилинган меъёрларга итоат этмайдиганларга нисбатан шафқатсиз ва тоқатсиз муносабатда бўлади. Шуни ҳисобга олмаганда, уларни боғлаб турувчи бошқа умумий жиҳатлар йўқ. Афтидан гуноҳ ҳам жўғрофий ҳудудга боғлиқ, яъни нисбийдир. Ана шу хулосадан “гуноҳ” ҳам бир иллюзия экан, уни содир этганларни шафқатсиз жазолаш эса ортиқча, деган хулосага томон бир қадам қолади. Айнан ана шу хулосани кўпчиликнинг онги қабул қила олмайди. Шафқатсизлик билан жазолаш ва айни дамда виждонни “тоза” сақлаб қолиш моралистларга завқ бағишлайди. Мана шунинг учун улар дўзахни ўйлаб топишган.\nМужмал масалалар қаторига кирувчи ўта кучли эътиқодларнинг ёрқин намунаси миллатчиликдир. Дангал айтиш мумкинки, Жаҳон уруши ҳақида илмий асар ёзаётган тарихчи ҳозир чиқараётган хулосаларини ўша даврда айтганда борми, урушаётган қайси давлатда бўлмасин, уни шубҳасиз қамоққа тиқишарди. Хитойни ҳисобга олмаганда, ўзи ҳақидаги ҳақиқатга чидаб берувчи бирорта халқ йўқ. Тинчлик вақтида ҳақиқатни рўйи-рост айтиш шунчаки одобсизлик, уруш даврида эса жиноят деб ҳисобланади. Ўзаро қарама-қарши эътиқодларнинг ёлғонлигини уларнинг фақат муштарак миллий манфаатларга эга кишиларгагина маъқул келганидан ҳам билса бўлади. Ўтмишда диний эътиқодларни мантиқан таҳлил қилиш қанчалик бузғунчилик деб ҳисобланган бўлса, бугун миллатчилик руҳидаги эътиқодларга “тош отган”ларга шундай айб қўйилмоқда. Агар одамлардан бундай масалалардаги скептицизмга салбий муносабати боиси нимадалигини сўрасангиз, жавоб битта – миф урушларда ғалаба қозонишга ёрдам беради, ақлга таянган миллатлар ўлдирмайдилар, аксинча, ўлдириладилар. Хорижликлар ҳақида турли ёлғон-яшиқ уйдирмаларни тарқатиш орқали ўз нуқсонини яширишга уриниш шармандалик эканлигини, билишимча, квакерларни истисно қилсак, профессионал моралистлар ҳозирча тан олмаяпти. Оқил миллат барибир урушдан тийилиш йўлини топади, деган фикр олға сурилса, ҳақоратли жавоблар янграйди, холос.\nХўш, оқил скептицизмнинг одамлар орасида кенг ёйилиши қандай оқибатларга элтиши мумкин? Инсоннинг хатти-ҳаракатлари эҳтирослар ва уларга эш бўлиб келувчи мифлар таъсирида бўлади. Психоаналитиклар лунатикларда ушбу жараённинг очиқ ва яширин намоён бўлишини ўрганишган. Ҳаётида қаттиқ таҳқирланган, хўрланган инсон турли уйдирма фаразларни ўйлаб топади. Масалан, ўзини Англия қироли деб атайди ва ўз мақомига муносиб эътибор берилмаётганини асослашга уринади. Бироқ яқинлари унинг иллюзиясига ишонмайди ва бир хонага қамаб қўядилар. Агар у ўзининг эмас, ўз миллати, синфи ёки эътиқодининг буюклигини таъкидлаганда эди, ҳаттоки унинг гаплари холис кузатувчида жиннихона аҳлининг бемаъни валдирашидек туюлса ҳам, саноқсиз тарафдорларга эга бўлар, сиёсий ёки диний раҳнамога айланарди. Шу тарзда жамоавий ақлдан озиш индивидуал шахснинг ақлдан озишида кўринадиган қонуният асосида пишиб етилади. Ўзини Англия қироли санайдиган лунатик билан тортишиш хавфли эканини ҳамма билади, жуда бўлмаганда уни бир хонага қамаб енгиш мумкин. Агар бутун бошли халқ шундай ёлғонга ишониб қолган бўлса-чи, даъволари инкор қилинса, ўша лунатик ғазаблангандек ғазабланса-чи – бунақа вазиятда урушдан бошқаси бу халқнинг ақлини киритиб қўёлмайди.\nИнсон феъл-атворида интеллектуал омил қанчалик роль ўйнаши масаласида психологлар орасида ягона бир қараш йўқ. Икки тур савол бор: 1) эътиқодлар хатти-ҳаракатларга қанчалик таъсир этади? 2) эътиқод қанчалик мантиқан изчил далилларга таянади ёки умуман далилга таяниши мумкинми? Ҳар икки саволга жавоб берар экан, психологлар интеллектуал омил таъсири ўйлаганимиздан кучсиз эканини таъкидлайдилар. Ушбу омилнинг таъсири озлиги масаласида умумий қараш мавжудлигига қарамай, умумийлик манзарасида турлича муносабатлар ҳам бор. Келинг, бу икки саволни кетма-кет кўриб чиқайлик.\n1) Эътиқод хатти-ҳаракатларга қанчалик таъсир этади? Саволни назарий таҳлил қилмайин-да, оддий инсоннинг кундалик ҳаётидан сўз очай. У бирор нарсага ишонгани учун эмас, балки одат бўлиб қолгани учун ҳам эрталаб ўрнидан туради, нонушта қилади, поездга шошилади, газета ўқийди, ишига боради. Ҳаммаси одатга мувофиқ бўлади. Қачонлардир бу одатлар шаклланаётганда, камида иш жойини танлаётганида эътиқоди роль ўйнаган. Эҳтимол, у ўша дамда унга таклиф қилинаётган иш ўзи истагандек эканига ишонган. Аксарият кишиларда ишонч илк бор касб танлаётганда ўзини намоён қилади. Қолганлари шу танловнинг ҳосиласи ўлароқ келаверади.\nАгар у оддий ходим бўлса, унинг фаолияти одатга кўра, ҳеч қандай ортиқча истак, ишонч-эътиқодга таянмай, аввалдан белгиланган маромда давом этаверади. Эътироз билдириш мумкин, агар у ҳисоб-китоб билан шуғулланса, ўзи қўллаётган арифметик қоидаларнинг тўғрилигига ишонади. Бироқ бу ишонч эмас, теннисчининг ҳаракатлари каби шунчаки одат, кўникма. Бу қоидалар уларнинг ҳақиқатлигига бўлган интеллектуал ишончдан эмас, муаллимга ёқиш истаги сабабли ўзлаштирилган. Бу худдики кучукнинг ўз эгасидан овқат ундириш илинжида қандай ўтиришни ўрганишига ўхшайди. Таълим доимо шу тарзда бўлади демоқчи эмасман, лекин ўқиш, ёзиш ва арифметика таълими асосан шундай.\nШундай қилиб, бизнинг дўстимиз, раҳбар ҳодимми ёки йўқ, муҳим масала юзасидан қарор қабул қилиши лозим бўлиб қолди дейлик. Бундай қарорларда ишонч роль ўйнаши эҳтимоли бор. У қайси ишлар яхши, қайси бири кўнгилдагидек эмаслиги, кимлар бойиб, кимлар хонавайрон бўлиш арафасида турганини тахмин қилади. Шу каби ишончлар асосида ҳукм чиқаради. У оддий ходимдан кўра масъулияти юқори бўлгани боис одатга кўра эмас, айнан ўз ишончига кўра ҳаракат қилиши лозим. Башарти унинг ишончи тўғри чиқса, мўмайгина пул ишлаб олиши мумкин.\nОилада ҳам ишончнинг феълга таъсири айни шу нисбатда кечади. Унинг хотини ёки болаларига муносабати шаклланган одатга ёки одат таъсирида бир қадар ўзгарган инстинктга мувофиқ келади. Бироқ муҳим масалалар – уйланиш, ўғлини қайси мактабга бериш ёки хотинининг садоқатига шубҳаланганида бунга асос топиш кўпинча одатга мувофиқ бўлмайди. Инстинкт таъсирида ёки бой деб ҳисоблагани учун бирор аёлнинг қўлини сўраши мумкин. Агар бу инстинктив бўлса, у ўша аёлнинг энг фазилатли эканига шубҳасиз ишонади. Айни шу нарса ўша аёлни танлашининг асл сабабидек туюлади унга. Ваҳоланки, бу ўринда ишонч инстинкнинг навбатдаги аксидирки, унинг танловини ишончни ўртага қўшмасдан бевосита инстинкт орқали ҳам изоҳлаш мумкин. Болага мактаб танлаш ҳам муҳим бизнес қарорларини қабул қилишга ўхшаш жараёндир. Бунда ишонч каттароқ роль ўйнайди. Агар у хотинининг хиёнатига доир бирор далил топса, у ўзини инстинктларига тобе ҳолатда тута бошлайди. Бироқ бунда, аксинча, инстинкт ишонч таъсирида ҳаракатга келади.\nДемак, ишонч-эътиқод феъл-атворимизнинг жуда оз қисмига бевосита таъсир ўтказса-да, у ҳаётимизнинг энг аҳамиятли дақиқаларида ҳал қилувчи ролни ўйнайди. Хусусан, диний ва сиёсий амалларимиз ишонч-эътиқод билан чамбарчас боғлиқ.\n2) Энди иккинчи саволга ўтсам. Бу саволни яна икки қисмга ажратиб таҳлил қилса бўлади: а) ишонч-эътиқод қанчалик далилга таянади? б) далилга таяниши мумкинми ёки бу қанчалик зарур?\nа) Ишончнинг далилланганлик даражаси ишонувчиларнинг ўзлари тасаввур қилганларидан анча паст. Нисбатан рационал ҳисобланувчи бир ҳолатни олайлик. Лондон-ситилик йирик бир молиячи муайян бир соҳага инвестиция киритади. Унинг, дейлик, француз франки қийматининг тушиши ёки кўтарилиши ҳақидаги фикри сиёсий симпатиясига ва катта миқдордаги маблағини ана шундай қалтис ишга тика олишига боғлиқ. Банкротликка олиб борувчи энг кучли сабаблардан бири одатда қай бир даражада сентиментал омиллардир. Сиёсатга дахлдор фикрларини билдиришлари тақиқланган давлат хизматчиларининг қарашларини эътиборга олмасак, сиёсий фикрлар камдан-кам ҳолларда далилга таянади. Истиснолар бор, албатта. Бир неча йил муқаддам тарифларни ислоҳ қилиш билан боғлиқ тортишувларда аксарият ишлаб чиқарувчилар олаётган фойдаларини оширувчи тадбирларни қувватлаб чиқишди ва ўз фикрларини, гарчи айтаётган гаплари тингловчини у қадар ишонтира олмаса ҳам, етарлича далилланган деб даъво қилишди. Шу ерда вазият мураккаблашади. Фройдчилар бизга ўз хулқимизни “рационализациялаш”ни, яъни аслида иррационал бўлган фикр ва қарорларимизга рационал тус бериш механизмини ўргатишди. Шунингдек, айниқса, инглиззабон мамлакатларда, бунинг акси – “иррационаллаштириш” деб номласа бўладиган жараён мавжуд. Зийрак одам ўзи англамаган тарзда ўз эгоистик нуқтаи назаридан масаланинг кучли ва заиф жиҳатларини таққослаши мумкин. (Болаларига дахлдор масала бўлмаса, одам англанмаган тарзда эгоистик бўлмаган йўсинда мулоҳаза юритиши камдан-кам учрайди.) Англанмаганликнинг қўллови билан мақбул эгоистик қарорга келингач, одам жамият учун қанчалар катта қурбонликлар бераётганини кўрсатиш учун турли-туман сўз ва ибораларни ўйлаб топади ёки бошқалардан ўзлаштириб олади. Айтаётган гапига чиндан ишонаётган одам, ҳамонки унинг ҳаракатларидан жамият у даъво қилаётганчалик наф кўрмаётган экан, далилларни тўғри баҳолай олмаётганини тахмин қилиши лозим. Бу ҳолатда киши аслидагидан ҳам кўра кўпроқ ақлсиз бўлиб кўринади. Қизиғи шундаки, унинг иррационал жиҳати англанган, рационал жиҳати эса англанмагандир. Айни шу нарса инглиз ва америкаликларни омадли одамларга айлантирган.\nЧинакам зийраклик табиатимизнинг англанган эмас, англанмаган тарафига тааллуқлидир. Бу, менимча, бизнесда муваффақият келтирувчи зарур фазилат. Ахлоқий нуқтаи назардан эса, у худбинлик билан боғлангани учун мақтагулик эмас. Шунга қарамай, у одамларни жуда оғир жиноятлардан тияди. Агар бу хусусият олмонларда бўлганда эди, улар сувости кемаларидаги жангларга асосий эътиборни қаратмас, агарда французларда бўлганида Рурдагига ўхшаш қилмишларини қилишмас, агарда Наполеонда бўлганида Амьен шартномасидан сўнг урушни қайта бошламасди. Баъзи бир истиснолар билан шундай умумий қоидани баён қилса бўлади: қачонки одам ўз манфаати нимада экани борасида хато қилса ва хатоларини тан олмай уни маъқул деб ҳисобласа, бу ўзгалар учун янада зарарлироқдир. Бинобарин, инсон ўз манфаатлари нимада эканини билиши фақат яхшиликка хизмат қилади. Ўз манфаатига терс эканига ишонса ҳам, ахлоқий асосларга кўра бирор ишга қўл уриб бахтли ҳаётга эришган инсонлар оз эмас. Масалан, аввалги квакерлар орасида бошқаларга ўхшаб харидор билан савдолашиш ўрнига, ўз товарлари учун у бера оладиганидан ортиқ ҳақ талаб қилмасдан сотиб юборадиган кўплаб савдогарлар бор эди. Улар фойда олиш учун керагидан ортиқ сўрашни алдов деб билишарди. Харидорларга қулай бўлганидан ҳамма уларнинг дўконига борарди, улар эса борган сари бойиб кетди. (Ҳозир буни қаерда ўқиганимни аниқ эслолмайман, лекин ишонарли манбадан эканига аминман.) Ҳар ким ўз заковатига таяниб шу йўлни тутиши мумкин эди, бироқ амалда ҳеч ким бу қадар закий эмасди. Онг остимиз ўзимиз ўйлаганимиздан кўра бизга кўп зарар келтиради. Шунинг учунми, ахлоқий талаблардан келиб чиқиб, ўзига зарар бўлишига ишонса ҳам танлаган йўлидан қайтмайдиганлар аслида ўз манфаатларига ҳизмат қилаётган бўлиб чиқади. Бошқа бир тоифа одамлар онгли ва рационал фикрлашга, имкон қадар эҳтирослар оловини ўчиришга уринадиганлардир. Яна бошқа бир тоифа инстинктив тарзда заковатлилардир. Яна бири ўзгаларни хароб қилиб, сўнгида ўзлари ҳам хонавайрон бўладиган, ёвуз ниятлари заковатларига халал берадиганлардир. Бу охирги синф Европа аҳолисининг 90 фоизини ташкил этади.\nМавзудан бироз четга чиққандек туюлишим мумкин. Бироқ закийлик дея аталмиш англанмаган ақлни (англанмаган тарзда воқе бўлувчи – тарж.) унинг англанган турларидан фарқлаб олишимиз лозим. Ўқитишнинг анъанавий методлари англанмаганликка амалда деярли таъсир этмайди. Яъни закийликни ҳозирги мавжуд таълим усуллари орқали шакллантириб бўлмайди. Ахлоқни ҳам, унинг одатлардан ташкил топган қисмини ҳисобга олмасак, мавжуд усулларда ўқитиб бўлмайди. Доимий насиҳат ва ундовлар инсон феълида ижобий асар қолдирганини кузатмаганман. Шунинг учун мазкур соҳалардаги ижобий ўзгариш фақатгина интеллектуал воситалар орқалигина амалга ошиши мумкин. Инсонни қандай қилиб фазилатли ва заковатли қилиб тарбиялашни билмаймиз, бироқ уни қандай рационал, ақлга мувофиқ иш юритувчи инсон қилиб тарбиялашни бир қадар биламиз. Таълимга муносабатни ўзгартириш зарур. Балки келажакда инсон танасидаги турли гармонларнинг нисбатини манипуляция қилиш орқали инсонларда зарур фазилатларни рўёбга чиқара олармиз. Лекин ҳозир ахлоқий фазилатни тарбиялашдан кўра рационалликни, яъни ўз қилмишимизнинг оқибатини аввалдан кўра билиш малакасини камол топтириш қулайроқ.\nб) Юқоридаги мулоҳазалардан қуйидагича савол туғилади: инсон хатти-ҳаракати қанчалик ақлга мувофиқ бўла олади ёки бўлиши керак? Келинг, “бўлиши керак”ни аввал муҳокама қилайлик. Менимча, рационалликда муайян чегара бўлиши лозим. Ҳаётимизнинг баъзи жиҳатлари керагидан ортиқ рационаллик таъсирида зарар кўради. Лейбниц қариган чоғида ёзган бир мактубида ҳаётида атиги бир марта – ёши элликка борганда бир аёлнинг қўлини сўраганини айтади. “Бахтимга, ўша аёл ўйлаб кўриш учун муҳлат сўради. Бу орада мен ҳам ўз таклифимни яна бир бор мулоҳаза қилиб кўришим мумкин эди. Оқибатда фикримдан қайтдим”, дейди у. Унинг бу мулоҳазакорлиги рационал эканига шубҳа йўқ. Бироқ мен унинг қилмишини ёқламайман.\nШекспир яхлит тасаввур пайдо қилиш учун “лунатик, ошиқ ва шоир”ни ёнма-ён эслайди. Муаммо шоир ва ошиқни лунатикдан ажратиб, алоҳида сақлаб қола олишимизда. 1919 йили “Олд Вик” театрида “Троялик аёл” спектаклини томоша қилдим. Унда Астианактнинг юнонлар томонидан келажакда иккинчи бир Ҳектор бўлиб етишмаслиги учун жуда таъсирли ўлдирилиш саҳнаси бор. Томошабинлар орасида кўзидан ёш чиқмаган одам қолмади. Айни пайтда аудитория юнонларнинг ҳаддан зиёд шавқатсизлигини ишонарсиз деб топди. Театрда кўзёш тўккан ўша одамлар Еврипиднинг хаёлига ҳам келмаган шавқатсизликларга қўл уришди. Улар урушдан сўнг Германияни ва Россияни блокада қилган ҳукуматга овоз беришди. Бу блокадалар сон-саноқсиз болаларнинг ўлимига сабаб бўлди. Бироқ душман давлатлар аҳолисини камайтириш мақбул иш деб кўрилди. Астианактга ўхшаган болакайлар бир кун келиб оталарига тақлид қилишлари, ҳатто улардан ўзиб кетишлари мумкин эди-да. Шоир Еврипид аудитория қалбида муҳаббатни уйғотди, аммо одамлар театр дарвозасидан ташқари чиқиши билан ошиқ ва шоир унутилди, (қотил маниак қиёфасидаги) лунатик ахлоқий фазилат ва эзгулик ҳақида ўй сурган бу эркаку аёлларнинг сиёсий истакларини назорат қила бошлади.\nЛунатикни йўқ қилиб шоир ва ошиқни сақлаб қолиш мумкинми? Бу уч хусусият ҳар биримизда турлича даражада бор. Ёки улар бир-бирига шу қадар мустаҳкам боғланганки, ажратиш имконсизми? Мен бундай деб ўйламайман. Ҳар биримизда санъатда, эҳтиросли муҳаббатда ёки эҳтиросли нафратда ўзини намоён қиладиган муайян энергия мавжуд. Обрў-эътибор, давомийлик ва изчиллик – замонавий саноатлашган жамиятнинг темир интизоми ҳур ва яратувчан бўлмаслиги, турғун ва сирли қолиши учун артистик импульсларни ўлдириб, муҳаббатни турмага тиқди. Озод бўлиши керак ҳар соҳа назоратга олинди, ҳасад, шафқатсизлик ва нафрат епископларнинг узун ўриндиқларида ҳам ястаниб ётибди. Бизнинг инстинктив қурилмамиз икки қисмдан иборат: бири, яшашга ва авлод қолдиришга, иккинчиси, душманларимизни йўқ қилишга йўналган. Биринчиси ҳаётдан завқ олиш, севги ва унинг бир бутоғи бўлмиш санъатга, иккинчиси эса рақобат, патриотизм ва урушга ундайди. Анъанавий ахлоқ биринчисини жиловлаб, иккинчисини рағбатлантириш билан овора. Чинакам ахлоқ эса бунинг акси бўлмоғи лозим. Севганларимиз билан муносабатларимиз инстинктларимиз ихтиёрида, нафратланадиганларимиз билан муносабатларимиз эса ақлимиз назоратида қолгани маъқул. Замонавий дунёда биз жуда нафратланадиганлар асосан хорижликлардир. Улар ҳақидаги тасаввурларимиз мавҳумдир. Ўз нафратимизни эса адолат ва яна қандайдир юксак қадриятлар йўлидаги кураш дея хаспўшлаймиз, ўз-ўзимизни алдаймиз. Ҳақиқатни кўзимиздан яшириб ётган пардаларни йиртиб ташлаш учун эса фақат скептиклик ёрдам беради. Шундагина ўзга инсонлар йўлимиздаги тўсиқ эмаслигини тушуниш, тўлақонли ҳаётга интилиш асосига қурилган, нафрат ва кераксиз чекловлардан холи янгича ахлоқни ярата олишимиз мумкин. Шундагина ҳасад деган хасталикдан фориғланамиз. Бу утопия эмас. Елизабета даврида унга қисман эришилган. Агар одамлар ўзгаларнинг оёғидан чалишдан кўра ўзининг бахти ҳақида кўпроқ ўйласа, бу эртагаёқ амалга ошади. Бу ахлоқ ҳаддан зиёд оғир ахлоқ эмас, бунга эриша олсак, курраи заминимиз жаннатга айланади.\nХуршид ЙЎЛДОШЕВ таржимаси\n Муаллифнинг Хитой ҳақидаги фикрлари кейинчалик ўзгарган. – Тарж.\n← Абсурд театрининг келажаги борми?\n“Бизларни … тушунишмайди…” →


Эрдўған ғарб давлатларининг Туркияга қарши киритган санкцияларига муносабат билдирди\n23:23 / 15.12.2020\nТуркия президенти Ражаб Тоййиб Эрдўған Европа иттифоқи ва АҚШ томонидан Туркияга қарши санкциялар киритилишига муносабат билдирди. Унинг таъкидлашича, Европа иттифоқи санкциялар киритиши эмас, балки Анқарага берган ваъдаларини бажариши, АҚШ эса террорчи гуруҳларга қарши курашда кўмак кўрсатиши лозим.\nЭрдўғаннинг таъкидлашича, Туркия нафақат мамлакат ичида, балки бутун минтақада тинчлик, хавфсизлик ва барқарорликни таъминлаш учун кураш олиб бормоқда. Бироқ бу Анқара ўз ҳуқуқлари бузилиши ва суверенитетига рахна солинишига ижозат беришини англатмайди.\n“Туркия Европа иттифоқидан санкцияларни эмас, балки иттифоқда тўлақонли аъзолик ҳақидаги ваъдалар бажарилишини кутиб қолади. Шунингдек, биз НАТО бўйича ҳамкоримиз АҚШдан ҳам санкциялар эмас, балки террорчи гуруҳлар ва минтақадаги вазиятни издан чиқаришга уринаётган кучларга қарши курашда қўллаб-қувватлов кутиб қоламиз”, деб айтган Туркия раҳбари.\nЭрдўғаннинг таъкидлашича, ҳозирда дунё давлатлари глобал иқтисодиётда тарихга кирадиган даврни бошдан кечирмоқда. Шу сабабли, Туркия иқтисодиёти ҳар қандай синовлар, янги имкониятлар ва турли сценарийларга тайёр.\nЭрдўған, шунингдек, Тоғли Қорабоғ ҳақида ўз фикрларини айтган. “Тоғли Қорабоғдаги ғалаба билан Кавказда янги давр бошланди. Бу ғалабадан кейин минтақада янги статус-кво яратилади, унда ихтилоф тинчликка, кескинлик ҳамкорликка, адоват яхши қўшничиликка айланади”, деб таъкидлаб ўтган Туркия президенти.\nШунингдек, Туркия мудофаа вазири Хулуси Акар ҳам АҚШ киритган санкцияларга изоҳ берган. Унинг таъкидлашича, НАТОга аъзо давлатга бундай санкцияларнинг киритилиши нафақат алянс доирасидаги ҳамкорликка зарба беради, балки иттифоқдош давлатлар ўртасидаги ишончга тамоман путур етказувчи қадамдир.\nАкар Туркия ва АҚШнинг яқин ҳамкорлиги Корея урушидан бери давом этиб келаётганини эслатиб ўтган.\nАввалроқ Европа иттифоқи етакчилари Анқара Шарқий Ўрта ер денгизида ноқонуний бурғилаш ишларини олиб бораётгани учун Туркияга санкциялар киритган.\nАҚШ эса Туркия Россиядан С-400 мажмуаларини сотиб олгани билан боғлиқ ҳолда Туркия мудофаа саноати котибияти ва унинг раҳбари Исмоил Демирга нисбатан санкциялар жорий қилди.\n19:21 / 03.03.2021\nСамарқандда 8 март куни Туркиянинг бош консуллиги очилади


АҚШ Сенати 3,5 триллион долларлик «Байден режасини» маъқуллади\nАҚШ Сенати қашшоқликка қарши кураш ва атроф-муҳитни муҳофаза қилишга қаратилган 3,5 триллион долларлик бюджет режасини маъқуллади. Бу ҳақда Reuters хабар бермоқда.\nҲужжат фақат демократлар томонидан қабул қилинган ва республикачилар томонидан деярли бир овоздан рад этилган — 50 дан 49. Партиялар Сенатни тенг тақсимлайдилар, лекин демократлар ҳар доим вице-президент Камала Харрис туфайли ҳал қилувчи овозга эга.\nҲужжатнинг қабул қилиниши оилаларга ёрдам бериш, иш ўринлари яратиш ва иқлим ўзгаришига қарши кенг кўламли курашиш учун триллионлаб доллар ажратишга ваъда берган Жо Байден дастурининг асосий бандларидан бирини амалга ошириш йўлида калит ҳисобланади.\nҲозирда демократлар қонун лойиҳасининг ўзини эмас, бюджет қарорини маъқулладилар. Бу махсус резолюциянинг аҳамияти шундаки, у бўлажак қонун лойиҳасини “филибастер«дан — қонун лойиҳасини самарали блокировка қилишга қаратилган процессуал кечикишлар яратилишидан ҳимоя қилади.\nНазарий жиҳатдан, “филибастер” дан бошқа йўл билан қочиш мумкин эди: демократлар 10 республикачини лойиҳага овоз беришга қўшилишга ишонтиришлари керак эди, лекин аслида бу имконсиз эди. Энди Демократик партия оддий кўпчилик овоз билан овоз бериши етарли бўлади.\nБюджет қўмитаси раҳбари Берни Сандерс бу ташаббусни халқнинг Америка давлатига ишончини тиклаш учун имконият деб атади. Бошқа томондан, республикачилар, бу фақат маблағ исроф қилинишига, инфляциянинг ошишига ва «чап» иқтисодий сиёсатнинг ғалабасига олиб келишини таъкидламоқда.\nКеласи ўн йил ичида 3,5 триллион доллар сарфланиши кутилмоқда. Лойиҳани молиялаштириш, шу жумладан, йирик корхоналарга солиқларни кўпайтириш ҳисобига амалга оширилиши керак. Асосий янгиликлардан бири углерод ёқилғиси импортига солиқ бўлади.\nСенат аэропортлар ва вокзалларнинг автомобиль ва темир йўлларини модернизация қилиш бўйича таклифлар пакетини 1 триллион доллар миқдорида қабул қилди. Бу президент Жо Байден учун муҳим қонуний ғалаба эди. Янги қонун лойиҳаси Конгресснинг юқори палатасида 69 та овоз олди, 30 таси қарши.


Dekabr 12, 2020 - 0\n1924-йилнинг 6-июлида Ўзган шаҳри ва унинг атофида ер қимирлай бошлади. Зилзилаларнинг кетма-кетлиги ўзганликларни саросимага солиб қўяр эди. Зилзила кундан кунга ўз кучини кўрсатар ва 12-июль шанба кунига келганида магнитудаси 6,4 ва 6,5 бўлиб, биринчи 7—8 балл, иккинчиси 8—9 балл билан тебранади. Тўсатдан ер остидан чиққан гулдираган кучли товуш одамларни ваҳимага солиб қўйди. Зилзила ўчоқлари ер қаърида 22 км дан…\nЯна 341 кишига тожливирус ташхиси қўйилди. Жами 77 059\nЎтган сутка давомида Қирғизистонда яна 341 кишига CОВИД-19 ташхиси қўйилган. Бу ҳақда республика штаби хабар берди. Улар: Бишкек шаҳрида 112 киши; Ўш шаҳрида 4 киши; Чуй вилоятида 93 киши; Ўш вилоятида 14 киши; Талас вилоятида 6 киши; Норин вилоятида 2 киши; Иссиқкўл вилоятида 58 киши; Жалолобод вилоятида 35 киши; Боткен вилоятида 17 киши. Шундай қилиб, Қирғизистонда жами 77 059 кишига…\nТалант Мамитов 10-январь куни референдум ўтказиш тўғрисидаги қонунни имзолади\nПрезидент вазифасини бажарувчи, Олий Кенгаш Спикери Талант Мамитов «Қирғизистон Республикаси бошқарув шаклини белгилаш учун референдум (умуммиллий овоз бериш) тайинлаш тўғрисида» Қирғизистон Республикасининг Қонунини имзолади. Бу ҳақда Президент девони Ахборот сиёсати бўлими хабар бермоқда. Қонун Олий Кегаш томонидан 2020 йил 10-декабрида қабул қилинган. Қабул қилинган қонунда референдумни 2021-йилнинг 10 январь, якшанба куни Қирғизистон Республикасининг бутун ҳудудида тайинлаш кўзда тутилган. Қирғизистон Республикасининг…


ТАРАҚҚИЁТ ЙЎЛИ ( 1-қисм ) | Ҳуқуқбон Толиб ЁҚУБОВнинг блоги\nМаддоҳ олимлар, мутахассислар, таҳлилчилар ва журналистлар оғиз кўпиртириб нимани даъво қилмасин, қўрқмасдан баралли айтиш мумкин-ки, Ўзбекистон чуқур сиёсий, иқтисодий, маданий ва маънавий инқироз ботқоғида қимирлашга ҳам кучи етмай қотиб турибди. Бу инқироздан қутилиш учун мен қуйида айтмоқчи бўлган ишларни Ислом Каримов давлат тепасида турган пайтда амалга ошириб бўлмайди. Қачон бўлса-да ҳокимиятни нияти тоза, тараққийпарвар, инсонпарвар ва халқпарвар раҳбарлар эгалласа, улар менинг ҳам камтарона фикрларимни инобатга олишар, деган умиддаман, холос.\nТабиий, инқироздан чиқиш учун юзлаб йўналишларда ислоҳотлар қилиш лозим бўлади. Мен иқтисодчи эмасман. Бироқ билган ва эшитганларим асосида пахта етиштиришдан деярли воз кечиб, барча имкониятни Ўзбекистон шароитида қийналмасдан амалга оширилиши мумкин бўлган пиллачиликка қаратишга даъват қилиб мақола ёзганман. Уни ушбу линкда ўқиш мумкин:\nМен таклиф қилаётган тараққиёт йўли асосан жамиятнинг илмий, маъмурий ва диний йўналишлардаги эҳтиёжларини таъминлашга қаратилган. Менинг назаримда: 1) Ёшларни дунёвий билимларни чуқур ўрганишга жалб қилиш; 2) Ўзбек тилини кескин ислоҳ қилиш ва ёшлар ўзбек тилидан ташқари жаҳонда етакчи бўлган камида иккита тилни эгаллашини таъминлаш; 3) “Маҳалла” институтини давлат назоратидан тўлиқ чиқариш; 4) Тўй-тамошо ва дафн билан боғлиқ бўлган удум ва харажатлардан воз кечиш; 5) Жамиятни маънавиятсизлик ботқоғидан чиқариш учун Ислом динига кенг йўл очиш – тараққиёт йўлининг асосий қирраларидир. Яна такрорлайман: мен жамият учун энг долзарб ҳисобланган сиёсий, иқтисодий ва бошқа бир қатор йўналишларни инкор қилаётганим йўқ, аксинча, мен таҳлил қилаётган йўналишлар ана шу долзарб йўналишларга асосий тиргак бўлиши лозимлигини назарда тутмоқдаман. Шундай қилиб, …\nЁшларни дунёвий билимларни чуқур ўрганишга жалб қилиш\nБуюкбританиянинг собиқ мустамлакаси бўлган орол-давлат Сингапур Ли Куан Ю 1959 йили Бош вазир бўлиб сайланганга қадар Осиёда ўта камбағал давлатлардан бири бўлган. Асосий билимни Англияда олган Ли Куан Ю Британия ҳуқуқ системаси ва инглиз тили Сингапур учун инқироздан чиқишда ягона йўл эканлигини чуқур тушуниб етади. Бош вазир Сингапурда сиёсий, иқтисодий, ижтимоий ва бошқа соҳаларда тубдан ислоҳот бошлайди. У биринчи навбатда мамлакатда коррупцияни йўқ қилишга бел боғлайди ва ҳақиқатан шунга эришади. Одамлар кўп ишлатадиган бир ривоят бор: бир сафар ундан “Сиз коррупцияни қандай енгдингиз?” деб савол беришганда у: “Коррупцияга қарши курашни шундан бошланг-ки, аввал учта дўстингизни қамоққа олинг. Сиз уларни нега қамаганингизни яхши биласиз, улар ҳам нега қамалганларини билишади” деб жавоб берган экан. Бу гапни балки ҳазил-мутойибага йўйиш мумкиндир, бироқ у инглиз тилини ҳар бир сингапурлик – у ким бўлишидан қатъий назар – ўрганишини мажбурий қилиб қўйганда ҳазиллашмаган. Сингапурликларнинг бахти шунда-ки, уларга раҳбар бўлган Ли Куан Ю қаттиққўл одам бўлса-да, бироқ нияти тоза, дили пок ва нафси жиловланган инсон бўлган.\nИнглиз тилига улкан имтиёз берган бўлса-да, у Сингапурдаги хитой, малай ва бошқа маҳаллий тилларни тақиқлаб қўйган эмас, албатта. Унинг ғояси шундан иборат бўлган-ки, дунё тили бўлган инглиз тилида барча соҳаларда ишлаш, иқтисодий шартномалар тузиш, дунёда энг етук ҳисобланган Британия суд-ҳуқуқ системасини жорий қилиш мумкин. Ҳақиқатан, мамлакатингиз жиддий ислоҳотларга қўл урган бўлса, барча соҳаларда ҳукуматлар ва компаниялар билан алоқа қилиш, улар билан шартномалар тузиш каби ишларда ўз тилингиз иш бермайди. Ҳатто ривожланган давлатлар бир-бири билан алоқа қилганда ҳам асосан инглиз тилидан фойдаланишади. Шунинг учун ҳам Сингапур аҳолиси дунёда энг билимлилардан биридир. Ҳозирги Хитой ҳам Сингапур йўлини танлади – дунё бўйлаб ҳар йили АҚШ университетларига ўқишга кирувчи студент ва аспирантларнинг 60% хитойлилар эканлиги маълум. Ўзбекистонда ҳам шу йўлни тутиш лозим – инглиз тили иш тили сифатида биринчи, ўзбек тили иккинчи ўринда бўлиши, иккинчи асосий чет тили сифатида эса рус ёки хитой тилини танланиши керак. Россия ва Хитой Ўзбекистон учун муҳим стратегик аҳамиятга эга бўлган давлатлардир – биз, хоҳлаймизми-йўқми, бу давлатлар билан турли соҳаларда яқин алоқада бўлишимизга тўғри келади. Инглиз ва рус (ёки хитой) тилларига урғу бериш – ўзбек тилини камситиш эмас, аксинча, уни имкон қадар ривожлантириш, биринчи навбатда, ислоҳ қилиш керак. Мен бу ҳақда кейинги мавзуда фикримни ёзаман.\nЎзбек тили дунёвий билимлардан орқада қолиб кетган. Кўп фанларда (математика, физика, логика, биология, генетика ва ҳ.) ўзбек тилида муносиб терминология ҳам ишлаб чиқилмаган. Мамлакат ривожланишининг асосий ташкил этувчиларидан бири дунёвий билимлар бўлиб турган бир пайтда, афсус-ки, кейинги 25 йиллик даврда Ўзбекистонда совет давридан қолган дунёвий билим деярли йўқ қилинди. Советлар даврида ҳам Ўзбекистонда дунёвий билим кўпгина республикаларга қараганда жуда орқада эди. Иккита мисол келтираман. 1) СССР Фанлар Академиясида Арманистондан 19 та ҳақиқий аъзо (действительный член) бўлган пайта Ўзбекистондан СССР ФАсида фақат битта ҳақиқий аъзо (кимъёгар Обид Содиқов) бўлган, холос. 2) 80-чи йиллар бошида Тошкентга СССР ФА президенти Анатолий Петрович Александров келди. Ўзбекистон компартиясининг катта мажлислар залида Ўзбекистондаги барча университетлар, педагогика институтлари ва техник олий ўқув юртларининг ректорлари, факультетлар деканлари ва кафедра мудирлари йиғилишди. Бу йиғинда мен ҳам қатнашганман. А.П.Александровнинг нутқи кукунли (порошковая) металлургияга бағишланди.\nХабари йўқ ватандошларга мен бу соҳани қисқача тушунтираман. Бирор металлни янчиб кукун (порошок)га айлантирасиз. Мас., автомашина двигатели ишлаб турган пайтда поршени ва цилиндри орасида ишқалиш содир бўлади ва поршень ҳалқа (кольцо)си цилиндр деворини аста-секин емира бошлайди. Маълум бир вақтдан кейин цилиндр кенгайиб кетади ва мойни ўтказиб юбора бошлайди. Агар цилиндр деворига катта иссиқлик ва босим остида металл кукунини сингдирилса моторнинг ресурси 6 (олти) баробар ошар экан – мотор ресурси, мас., 200.000 км.га мўлжалланган бўлса, кукун сингдирилган мотор ресурси 1200.000 км гача ошади. Коррозия (занглаш) ҳам металлни емиради. Мас., юқори қучланишли электр токи оқадиган темир конструкцияли мачталар ёзин-қишин, ҳар қандай оби-ҳаво шароитида далада туради ва, табиий, коррозияга учрайди. Агар мачта сирти металл кукуни билан ишланса, мачталар деярли умрбод хизмат қиладиган бўлади.\nНега А.Александров айнан шу мажлисни Тошкентда ўтказди? Маълум бўлишича, кукунли металлургия биринчи марта Ўзбекистонда кашф қилинган экан (кашфиётчининг исми-шарифи ёдимдан кўтарилган). А.Александров иккита нарсага урғу берди. Унинг айтишича, гарчи кукун металлургияси СССРда кашф қилинган бўлса-да, бу методдан ривожланган мамлакатлар самарали фойдаланишар, СССРда эса деярли ишлатилмас экан. Иккинчи нарса эса фаннинг жамият ҳаётидаги ўрни ҳақида бўлди. Академикнинг айтишича, АҚШда фанга 1 (бир) доллар сарфланса, фан ютуқлари ўша долларни жамиятга 60 доллар қилиб қайтарар экан. А.Александров Тошкентга келган пайтда СССРда фанга сарфланган 1 (бир) доллар бор-йўғи 2 (икки) доллар бўлиб қайтар экан. Ҳозирги Ўзбекистонда фанга 1 (бир) доллар ҳам сарфланмайди ва жамиятга ҳеч нарса қайтмайди – давлат идораларидаги коррупция ва порахўрликни ҳисобга олсак, номига ва кўзбўямачилик учун ажратилаётган маблағ фангача етиб бормайди, мактаб, лицей, коллеж ва олий ўқув юртлари студентлари эса далада ғўза чопиғи ва пахта терими билан овора.\nЛи Куан Ю ҳокимиятни эгаллаганга қадар Сингапурнинг балиқчиликдан бошқа ҳеч қандай даромади бўлмаган – бу оролда на нефть, на газ ва на бошқа ерости ёки ерусти бойликлари бўлган – ҳамма нарса Япониядагидек четдан ташиб келинади. Бироқ дунёвий фанлар жуда ривожлангани туфайли Сингапурда Осиёда энг йирик, самарали, мамлакатга улкан даромад келтираётган газ ва нефтни қайта ишловчи комбинат ишлаб турибди. Сингапур дунёда энг бой мамлакатлар қаторига қўшилди. Сингапурдан фарқли ўлароқ Ўзбекистон қимматбаҳо тошлар, олтин ва уран конларига эга, ўз гази ва нефти бор, ўзбек мармаридан Москва метрополитени деворлари нақшланган, йилига 3 (уч) миллион тонна пахта етиштирилади, Ўзбекистонда етиштириладиган мева ва сабзавот маҳсулотлари билан рақобат қиладиган маҳсулотли мамлакатлар деярли йўқ – бироқ Ўзбекистон дунёдаги қашшоқ мамлакатлар қаторидан жой олган. Мен илгариги мақолаларимда бир мисолни қайта-қайта келтирганман – яна бир марта келтирмоқчиман. 2-чи Жаҳон уруши арафасида Украинадаги барча шакар ишлабчиқарувчи заводлар демонтаж қилиниб Ўзбекистон ва Қирғизистонга (асосан Ўзбекистонга) кўчирилди. Икки жанубий республика урушаётган армияни ва СССР аҳолисини 50-чи йиллар ўртасигача шакар билан таъминлади. 50-чи йиллар ўртасида шакар заводлари яна Украинага кўчирилди – СССРга стратегик маҳсулотлардан бири бўлган пахта зарурроқ бўлиб қолди. Ли Куан Ю ислоҳотларининг бошида Сингапурда бу бойликларнинг урвоғи ҳам бўлмаган.\nЎзбекистонлик йигит ва қизларнинг интеллектуал потенциали ривожланган унча-мунча давлатлардаги ёшларнинг интеллектуал потенциалидан кам эмас. Нокамтарлик бўлса ҳам мисолни ўз оиламдан келтираман. Менинг учта неварам Францияга келганда француз тилидан битта сўз ҳам билишмас эди. Ўша йили уларнинг каттаси 1-чи синфга борди. Францияда бошланғич мактаб 5-йиллик экан, бироқ у бошланғич мактабни 4 (тўрт) йилда битирди ва коллежга ўтди. Унинг коллеждаги синфида французлар, қоратанлилар ва бошқа миллат вакиллари бўлса-да, эркин сайлаш йўли билан тўрт номзод орасидан уни синф бошлиғи этиб сайлашди. Француз тили қийин тиллардан бири ҳисобланади. Коллеж директорининг айтишича менинг неварам француз тилини француз ўқувчиларидан ҳам яхши ўзлаштирган. Канадада яшаётган бир ўзбек йигити илгари олий маълумотни Ўзбекистонда олган бўлса-да, Канадада университетга ўқишга кирди ва уни аъло даражада битирди. Ҳозир у катта маош олиб Канадада обрўли ишда фаолият олиб бораяпти. Бироқ Ўзбекистонда унинг хотини ва укаси диний мотивлар билан қамоққа олинган ва 6-7 йилдан бери қамоқда сақланмоқда. Интеллектуал потенциалдан ташқари ўзбекларда меҳнат потенциали ҳам юқори. Бир гуруҳ андижонлик қочоқлар АҚШнинг жанубий штатларидан бирида Ўзбекистон қовунларини етиштиришга киришишди. Биринчи йилнинг ўзида уларнинг маҳсулоти омманинг оғзига тушди – қатор ресторан ва савдо шаҳобчалари улар билан контракт тузишди. На Европада ва на Америка қитъасида ўзбек қовунидек ширин қовунни учратмайсиз.\nБундай мисолларни мен юзлаб келтиришим мумкин – мен иқтидорли ўзбек йигит ва қизларни Ўзбекистонда ҳам (педагогика институтида ишлаб юрган пайтимда), чет элларда ҳам кўрганман. Ҳеч эсимдан чиқмайди: Андижон вилоятининг Хўжаобод туманидан мен ишлаган математика факультетига Неъматой Ғаффорова ўқишга кирди, кириш имтиҳонлари пайтида математикадан оғзаки имтиҳонни менинг ўзим қабул қилганман, 3-4 кун илгари ёзмасидан у олий баҳо – 5 балл олган экан. Унинг билими шу қадар кучли экан-ки, мен иккиланмасдан унга 5 балл қўйдим. 1979 (ё 80?) йилда студент ва ўқитувчиларга мўлжалланган 10 кунлик қисқа лекция ўқиш учун Кишинёв шаҳри (Молдавия ССР)дан, ўша пайти СССРда энг кучли алгебрачилардан бири ҳисобланган, Молдавия Фанлар Академияси Математика институтида ишловчи, физика-математика фанлари доктори Юрий Рябухин келди. У пайтда Ўзбекистонда алгкбра кенг ривожланмаган соҳа эди. Студентлардан Рябухиннинг лекциясини битта Неъматой тушунди, ўқитувчилардан мендан бошқа (мен алгебра соҳасида аспирантурани Кишинёвда ўтаганман) ҳеч ким тушунмади. Неъматой институтни битириши арафасида шу қизни аспирантурада олиб қолишни сўраб мен министргача бордим – фойдаси бўлмади, ўзбек фани учун катта потенциалга эга бўлган, келажакда юқори малакали олим бўла оладиган одамга ҳеч ким эътибор бермади.\nМен билган студентлардан ўта талантли хоразмлик Озод Бекжонов, Эркин Самандаров, қашқадарёлик Абдуқодир Назаров, тошкентлик Евгений Водянюк ва бошқа юзлаб йигит-қизларга эътиборсизлик ўзбек фани учун катта йўқотиш бўлди. Мен буларни битта факультет мисолида кўрсатдим, холос. Университетлар, ҳуқуқ, техник, медицина ва фармацевтика, кимъё, қишлоқ хўжалиги, архитектура, шаҳар ва йўл қурилиши, автомобиль, ҳаво ва темирйўл транспорт каби кўпгина бошқа соҳалар бўйича олий ва ўрта махсус таълим берадиган ўқув юртларида ўқиган иқтидорли йигит ва қизларни мен ҳисоб-китоб қилганим йўқ. Ўзбекистон келажакда Сингапур моделини танласа унинг иқтидорли ёшлари дунёвий фанларда ҳам, бу фанларнинг қўлланиши ўлароқ иқтисодда ҳам улкан ютуқларга эришишларига менинг ишончим комил. Бу ислоҳотни, яна такрорлайман, фақат ёшлар амалга оширишлари мумкин. Бунинг учун давлатни Ислом Каримовдек фан ва тараққиёт душмани, ички сиёсатни зулм, ташқи сиёсатни эса қўни-қўшнилар билан уруш-жанжал асосида олиб борадиган мустабид одам эмас, қаттиққўл бўлса-да, бироқ дили пок, янгилик ва тараққиётни бош мезон деб ҳисобловчи инсон бошқариши керак – қолганини халқнинг ўзи амалга оширади.


Москвада ўзбек муҳожири ўз ватандошини пичоқлаб ўлдирди, яна бирини яралади\n21 октябр 2020, Тошкент вақти: 01:38\nМосквада қурилишда ишлайдиган 24 ёшли муҳожир Аброр Нодиров Озодлик билан суҳбатда нотаниш ўзбекистонлик ватандоши 22 ёшли шериги Нуриддин Жўраевни пичоқлаб ўлдиргани, ўзини эса ярадор қилганини айтди. Нодиров иддаосича, 30 октябр куни Москванинг Бибирево метроси яқинидаги дўкон қурилишида рўй берган қотилликни Россия милицияси жўяли тергов қилмаяпти, Москвадаги ўзбек элчихонаси эса бу ишни умуман эътиборсиз қолдирган. Москва шаҳар милицияси эса қотилликда гумонланиб 22 ёшли ўзбекистонлик муҳожир қидирилаётганини Озодликка тасдиқлади.\nСурхондарёнинг Қизириқ туманидан бўлган Аброр Нодировнинг Озодликка айтишича, 30 октябр кечки пайт қурилишда бирга ишловчи шериги ва яна бир ҳамюрти орасида гап қочиб, аввалига улар муштлашишган.\nКейин эса нотаниш ҳамюрти шеригининг бўйни ва юрагига пичоқ санчган.\n- Мен шеригимни қутқараман деб борганимда мени ҳам қорнимга пичоқ санчди. Нуриддинни шу ерни ўзида ҳаётдан кўз юмди. Мени касалхонага олиб кетишди.Шифохонада жарроҳлик операцияси қилишди. Пичоқлаган йигит Самарқанддан экан, ғойиб бўлди, ҳеч ким қаерда эканини билмайди, милиция ҳам етарлича қидирмаяпти. Нуриддинни жасади ўн кун моргда ётди, бир ҳафта олдин тоғаси жасадни Деновга олиб кетди, - дейди Нодиров.\nАброр Нодиров билан суҳбат\nАйни пайтда ўзбек муҳожири ўзини пичоқлаб яралаган, шеригини эса ўлдирган қотилни ушлаш бўйича Москва милицияси етарли тергов олиб бормаётганини иддао қилади.\n- Ўта хавфли жиноятчи Россияда қочиб юрибди. У Ўзбекистонга ҳам қайтиб бориши мумкин. Лекин, милиция бошида суриштирув қилиб туриб, ишни тўхтатди. Ўзбекистон элчихонаси қизиққани йўқ, - дейди Аброр Нодиров.\nОзодлик ушбу воқеа юзасидан Москвадаги Ўзбекистон элчихонасига боғланди.\nЭлчихонанинг Озодлик суҳбатлашган мулозими бундай воқеа ҳақида хабарсиз эканини айтди.\nМосква шаҳар Ички ишлар бошқармаси эса 30 октябр кунги қотиллик бўйича “Қасддан одам ўлдириш ва оғир тан жароҳати етказиш” моддалари бўйича иш очилгани ва 22 ёшли ўзбекистонлик муҳожир қидирилаётганини айтди.\nРасмий ҳисобларида келтирилишича, айни пайтда Россияда 11 миллиондан ортиқ меҳнат муҳожири яшайди.\nУларнинг катта қисми Марказий Осиё, жумладан Ўзбекистондан борган фуқаролар экани айтилади.


Ички ишлар органларида бир қатор тайинловлар амалга оширилди » Muzlik.uz - O‘zbekiston yangiliklari\nТошкент шаҳри ва вилоятлар ИИБ бошлиқларига янги ўринбосарлар — ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бошқармалари раҳбарлар тайинланди. Бу ҳақда Ўзбекистон ИИВ матбуот хизмати хабар қилди . Подполковник Турдибаев Омирбай Кеулимжаевич Қорақалпоғистон Республикаси Ички ишлар вазирининг ўринбосари — ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бошқармаси бошлиғи лавозимига тайинланди. Тайинловга қадар Омирбай Турдибаев Қорақалпоғистон Республикаси Тахтакўпир тумани Ички ишлар бўлими бошлиғи лавозимида фаолият юритган. "Газета.uz"да реклама Подполковник Нишанов Махамаджон Садикжонович Андижон вилояти Ички ишлар бошқармаси бошлиғининг ўринбосари — ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бошқармаси бошлиғи лавозимига тайинланди. Тайинловга қадар Махамаджон Нишанов Андижон вилояти ИИБ патруль-пост хизмати ва жамоат тартибини сақлаш бошқармаси бошлиғи лавозимида фаолият юритган. Подполковник Болтаев Жонибек Ҳамидович Бухоро вилояти Ички ишлар бошқармаси бошлиғининг ўринбосари — ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бошқармаси бошлиғи лавозимига тайинланди. Тайинловга қадар Жонибек Болтаев Бухоро вилояти ИИБ Ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бошқармаси бошлиғи лавозимида фаолият юритган. Полковник Авазов Жўрабек Файзуллаевич Жиззах вилояти Ички ишлар бошқармаси бошлиғининг ўринбосари — ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бошқармаси бошлиғи лавозимига тайинланди. Тайинловга қадар Жўрабек Авазов Жиззах вилояти ИИБ Ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бошқармаси бошлиғи лавозимида фаолият юритган. Подполковник Яхшиев Умид Носирович Қашқадарё вилояти Ички ишлар бошқармаси бошлиғининг ўринбосари — ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бошқармаси бошлиғи лавозимига тайинланди. Тайинловга қадар Умид Яхшиев Қашқадарё вилояти ИИБ патруль-пост хизмати ва жамоат тартибини сақлаш бошқармаси бошлиғининг ўринбосари лавозимида фаолият юритган. Полковник Адизов Умиджон Хасанович Навоий вилояти Ички ишлар бошқармаси бошлиғининг ўринбосари — ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бошқармаси бошлиғи лавозимига тайинланди. Тайинловга қадар Умиджон Адизов Навоий вилояти ИИБ Ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бошқармаси бошлиғи лавозимида фаолият юритган. Подполковник Хужакулов Ойбек Алохонович Наманган вилояти Ички ишлар бошқармаси бошлиғининг ўринбосари — ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бошқармаси бошлиғи лавозимига тайинланди. Тайинловга қадар Ойбек Хужакулов Наманган вилояти ИИБ тезкор-маълумотлар бўлими бошлиғи лавозимида фаолият юритган. Полковник Халимов Акрам Хамидович Самарқанд вилояти Ички ишлар бошқармаси бошлиғининг ўринбосари — ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бошқармаси бошлиғи лавозимига тайинланди. Тайинловга қадар Акрам Халимов Самарқанд вилояти Ургут тумани бўйича ИИО ФМБ бошлиғи лавозимида фаолият юритган. Подполковник Уралов Шароф Уразалиевич Сирдарё вилояти Ички ишлар бошқармаси бошлиғининг ўринбосари — ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бошқармаси бошлиғи лавозимига тайинланди. Тайинловга қадар Шароф Уралов Сирдарё вилояти Ички ишлар бошқармаси Ташкилий бошқарма бошлиғи лавозимида фаолият юритган. Подполковник Менглиев Фахриддин Валиевич Сурхондарё вилояти Ички ишлар бошқармаси бошлиғининг ўринбосари — ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бошқармаси бошлиғи лавозимига тайинланди. Тайинловга қадар Фахриддин Менглиев Сурхондарё вилояти Музработ тумани ички ишлар бўлими бошлиғи лавозимида фаолият юритган. Майор Козимов Азамат Камилович Фарғона вилояти ИИБ бошлиғи ўринбосари — Тергов бошқармаси бошлиғи лавозимига тайинланди. Тайинловга қадар Азамат Козимов Тергов департаменти Тергов фаолиятини ташкиллаштириш бошқармаси бошлиғи ўринбосари — тергов фаолиятини мувофиқлаштириш ва назорат қилиш бўлими бошлиғи лавозимида фаолият юритган. Полковник Ибрагимов Исматжон Нигматжонович Тошкент вилояти Ички ишлар бош бошқармаси бошлиғининг ўринбосари — ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бошқармаси бошлиғи лавозимига тайинланди. Тайинловга қадар Исматжон Ибрагимов Тошкент вилояти ИИББ бошлиғининг тўртинчи минтақавий ҳудуд бўйича вакили — марказ бошлиғи лавозимида фаолият юритган. Подполковник Асқаров Дилмурод Қобилович Фарғона вилояти Ички ишлар бошқармаси бошлиғининг ўринбосари — ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бошқармаси бошлиғи лавозимига тайинланди. Тайинловга қадар Дилмурод Асқаров Фарғона вилояти Қува тумани ички ишлар бўлими бошлиғи лавозимида фаолият юритган. Полковник Рахимов Сардорбек Қабулович Хоразм вилояти Ички ишлар бошқармаси бошлиғининг ўринбосари — ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бошқармаси бошлиғи лавозимига тайинланди. Тайинловга қадар Сардорбек Рахимов Хоразм вилояти ИИБ Ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бошқармаси бошлиғи лавозимида фаолият юритган. Полковник Вафоев Махкам Миржонович Тошкент шахар Ички ишлар бош бошқармаси бошлиғининг ўринбосари — ҳуқуқбузарликлар профилактикаси бошқармаси бошлиғи лавозимига тайинланди. Тайинловга қадар Махкам Вафоев Тошкент шаҳар ИИББ бошлиғининг ёшлар масалалари бўйича ўринбосари лавозимида фаолият юритган.\nИИВ томонидан Андижон ва Жиззах вилоятларидан раҳбар лавозимларга тайинлов амалга оширилди\nИИВ тизимида 17 нафар раҳбар тайинланди


Tuesday, 30 January 2018 13:33\nШайх Муҳаммад Солиҳ Шарқий Туркистондаги Қашқар шаҳри яқинида жойлашган Отуш шаҳрида туғилган, диндор оилада тарбия топган эдилар. Ўн бир ёшларида Қуръонни ёд олган, сўнгра падари бузуруквори шайх Солиҳ домла, Мулла Ашур, Фозил қори, Зайнулобидин домла ва бошқалардан таълим олганлар.\n1956 йил Пекиндаги Исломшунослик институтига ўқишга кириб, доктор Баҳриддин Заяний, шайх Абдуллатиф, шайх Ҳомид Салмоний ва бошқалардан таълим олганлар.\nШайх Муҳаммад Солиҳ Қошғарий Ўртожийнинг илмий мероси:\nҚуръони Каримнинг уйғур тилидаги маъно таржимаси (Мадинадаги Қуръони Карим нашриётида чоп қилинган).\nҚасталонийнинг «Саҳиҳи Бухорий»га шарҳининг уйғур тилига таржимаси.\nИмом Бухорий қаламига мансуб «Адабул муфрад» асарининг уйғур тилига таржимаси.\n«Нурул яқин фии сийрати саййидил мурсалин»нинг уйғур тилига таржимаси.\n«Риёзус-солиҳин»нинг уйғур тилига таржимаси.\nҚуръони Каримнинг «Мулк» ва «Амма» пораларининг уйғур тилидаги тафсири.\nШайх Қошғарийнинг ғазал ва қасидалардан иборат девони ҳам бор.\nШайх Муҳаммад Солиҳ Қошғарий Хитой Ислом жамияти раисининг ноиби эдилар, Ўрумчидаги Ислом институтининг ректори, Хитой сиёсий маслаҳат конференциясининг аъзоси эдилар. 1992 йили Саудия Арабистони қироли шоҳ Файсалнинг «Исломга хизматлари учун» мукофотига номзод қилиб кўрсатилганлар.\nАллоҳ таоло шайх Муҳаммад Солиҳ ҳазратларини раҳматига олсин, мағфиратига буркасин, охиратларини обод қилсин. Марҳумнинг оила аъзолари, яқинлари ва шогирдларига Роббимиздан сабру жамил тилаймиз ва чуқур таъзия изҳор қиламиз.\n«Иннаа лиллааҳи ва иннаа илайҳи рожиъун!»\nMore in this category: « Ўрта Чирчиқда Қуръон байрами БМТ делегацияси Сурия миллий диалоги конгрессида иштирок этиш учун Сочига етиб келди »


Time журнали "Йил одами" унвони учун номзодларни маълум қилдиHaqida.net\nHome Dunyo Time журнали “Йил одами” унвони учун номзодларни маълум қилди\nTime журнали “Йил одами” унвони учун номзодларни маълум қилди\nАҚШнинг Time журнали ўз талқини бўйича “Йил одами” унвонини олиш учун 10 нафар финалчи номини маълум қилди.\nРейтингдан Amazon асосчиси, миллиардер Жефф Безос, намойишлар бўйича рекордлар ўрнатган “Мўъжиза-аёл” фильми режиссёри Пэтти Женкинс, АҚШда полициянинг қаттиққўллигига қарши норозилик сифатида АҚШ мадҳияси янграган вақтда туришдан бош тортган, американча футбол ўйинчиси Колин Каперник ўрин олган.\nРейтингга киритилган сиёсатчилар орасида Хитой раиси Си Цзиньпин, Шимолий Корея етакчиси Ким Чен Ин, Саудия Арабистони валиаҳд шаҳзодаси Муҳаммад бин Салмон ва АҚШнинг “Россия иши” бўйича махсус прокурори, ФҚБнинг собиқ раҳбари Роберт Мюллер бор.\nРўйхатга, шунингдек, АҚШ президенти Дональд Трамп ҳам киритилган. Бироқ у аввалроқ журналнинг иккинчи марта “Йил одами” бўлиш таклифидан воз кечган.\nНашр, шунингдек, рўйхатга Dreamers (Орзумандлар) деб аталувчилар – АҚШга ноқонуний келган ота-оналари томондан олиб келинган ёшлар ҳаракатини ҳам киритган. Уларнинг депортациясини чекловчи дастур Трамп маъмурияти томондан бекор қилинди.\nРейтинг финалчилари орасидан New York Times нашри таниқли кинопродюсер Харви Вайнштейннинг аёлларга шилқимлиқ қилиши бўйича тергов натижаларини чоп этгандан кейин вужудга келган Me Too ҳаракати ҳам ўрин олди.\nҒолиб 6 декабрда маълум қилинади.\nTime талқини бўйича “Йил” одами 1927 йилдан бери ҳар йили аниқлаб келинади. 1950-йилларгача бу унвонга аниқ шахслар лойиқ топилган, бироқ кейинроқ бу ном мавҳум шахсларга ҳам берилган. Собиқ иттифоқ фуқароларидан Иосиф Сталин (2 марта), Никита Хрушчёв, Михаил Горбачев, Юрий Андропов, кейинчалик эса Россия президенти Владимир Путин бу унвонга лойиқ топилган.


Равшан Ҳайдаров: "Ғалаба учун бор куч ва имкониятимизни ишга соламиз" » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\nЎзбекистон Олимпия терма жамоаси бош мураббийи Равшан Ҳайдаров чорак финал учрашуви олдидан ўтказилган матбуот анжуманида рақиб жуда кучли экани ва ушбу учрашув футболчилар учун жуда катта аҳамият касб этишини эканини таъкидлади.\n“Биз учрашувнинг қай даражада муҳимлигини биламиз. Футболчилар рақиб кучини ва уларнинг савиясини билишади. Айтишим мумкинки, футболчилар бутун куч ва имкониятлари билан учрашувда ғалаба қозониш учун ҳаракат қилишади.\nГуруҳ босқичида йўл қўйган хатоларимизни таҳлил қилиб чиқдик. Плей-офф босқичида рақиб хатоларни кечирмайди. Футболчилар ҳам буни яхши билишади ва учрашувга яхши тайёргарлик олиб боришди. Япония анча кучли ва савияли жамоа. Уларни мағлуб этиш учун бор кучимизни ишга солишга ҳаракат қиламиз.\n“Ҳа, Японияга қарши Таиланддаги турнирда ўйнаганмиз. Аммо, у турнир халқаро ўртоқлик мақомида ва унда бошқача кайфият эди. Бу расмий турнир ва унда тайёргарлик ва кайфият бошқача. Биз Японияни ўрганиб чиқдик ва уларга қарши режа тузганмиз. Ўйлайманки, футболчилар муҳим учрашувга жиддий қарайдилар ва ғалаба учун бор кучларини беришади”, - дейди Ҳайдаров.\nЯнгиликлар » Спорт » Равшан Ҳайдаров: "Ғалаба учун бор куч ва имкониятимизни ишга соламиз"


ДАҲОЛИКДАН БЕХАБАР ДАҲО – Jahon adabiyoti\nДунёга машҳур актёр, том маънодаги кинематограф Чарли Чаплин шахсига бугунги давр нигоҳи билан назар солинса, кичик жуссали йирик сиймо, хоссаси ноёблик билан белгиланувчи, вақт ҳукми заҳа етказолмас бир бебаҳо бойлик гавдаланади. У яратган образлар замон силсиласида нафақат санъатдаги янгиланиш, бетакрорлик тимсоли, шунингдек, мумтозлик мақомига муносиблигича қолмоқда.\n1966 йилда америкалик журналист Ричард Мэрименнинг Чарли Чаплин билан қилган суҳбатида бу буюк санъаткорнинг ижодий қарашлари, илҳом манбаи нима эканлигини чаплинча лўндалик ва оддийлик билан ошкор этилган. Мазкур суҳбат турли сабабларга кўра, ўттиз йил мобайнида оммага эълон қилинмаган. Суҳбатни ўқиб, ўз даҳолигидан бехабар даҳонинг содда ва самимий оламига яна бир бор ташриф буюрасиз, деган умиддамиз.\nРичард Мэримен: Суҳбатимиз фақат ва фақат ижодий фаолиятингизга бағишланади. Иш жараёнларингиз қандай кечишини бироз ёритсам дегандим…\nЧарли Чаплин: Буни икки оғиз сўз билан шундай таърифлаш мумкин: мен ишимга бефарқ эмасман. Нима биланки шуғуллансам, ҳеч бирига лоқайд қаролмайман. Мобода қўлимдан кўпроқ бошқа иш қилиш келганида, ўша иш билан шуғулланар эдим. Лекин бошқа иш қўлимдан келмайди.\nРМ: Суҳбатимиз аввалида дайди образининг қандай қилиб дунёга келганини сўзлаб берсангиз.\nЧЧ: Ҳаммаси кутилмаганда содир бўлди. Оператор мендан қандайдир кулгили грим ўйлаб топишимни сўради, хаёлимга эса бирон-бир жўяли нарса келмасди. Шунда кийимхонага йўл олиб, ўйлай бошладим: тасаввуримиздагидан бироз бошқачароқ, қандайдир тескари образ яратилсачи, дейлик, қопдайин шим, тор пальто, катта бошига кичиккина шляпа қўндирган одам. Қийналган, аммо шунга қарамай, жентльмен. Ўшанда бу образнинг юзи қандай қиёфада бўлиши кераклигини ҳали билмасдим, лекин у, албатта, қайғули ва жиддий бўлиши зарур эди. Ундаги комизмни бекитиш истагида калта мўйловини ўйлаб топдим. У персонаж характерини кўрсатиш учун эмас, бор-йўғи айрим тентакликларини билдириб туришга мўлжалланганди. Калта мўйлов юз ифодамни очиқ кўрсатишга халақит бермасди.\nРМ: Ўзингизни бу қиёфада илк бор кўриб, қандай фикрга келгансиз?\nЧЧ: Фикрим ёмон эмасди. Фавқулодда ҳаяжон бўлмаган, токи камера қаршисига чиқмагунимча. Кадрга кираётиб, шунга мос кийимда бўлганим учун бу менга яхши туртки берган. Ўзимни жуда яхши ҳис қилганман, шунданми, қаҳрамон ўз-ўзидан жонлана бошлаган. “Мейблнинг ғаройиб вазиятдаги аҳволи” фильмидаги саҳна меҳмонхона фойесида кечади, ўткинчи дайди у ерда баҳузур ўтириб, бироз дам олиш имконига эга бўлиш учун ўзини меҳмонлардан бири қилиб кўрсатишга уринади. Атрофдагиларнинг барчаси уни шубҳа билан кузатишарди, мен эса одатда айнан меҳмонхонадагилар бажарадиган ишларни қилишга интилардим: қайдлар дафтарини кўздан кечирардим, тамаки тутатиб, ёнимдан ўтиб кетаётган одамларга разм солардим. Кейин бирдан тупдонга қоқилиб кетаман. Бу мен ижро этган биринчи кулгили эпизод эди. Шу тариқа персонаж дунёга келган. Назаримда, ёмон чиқмади. Бироқ кейинчалик ижро этган персонажларим ҳар доим ҳам комедик эпизодларда айни шу усулдан фойдаланишмаган.\nЎзгаришсиз сақлаб қолишни истаган ягона нарсам – бу дайдининг кийиниши ҳам эмас, балки унинг хаста оёқлари эди. У ҳарчанд тиниб-тинчимас ва серғалва бўлмасин, оёқлари мудом толиқиб, шишиб юрарди. Товонларим ўлчами кулгили даражада кичкина бўлгани боис, эскирган бир жуфт катта пойабзал сўрадим ва ўша оёқ кийими юришимга кулгили тус бағишлади.\nРМ: Сизнингча, дайди образини бугунги кунда ҳам яратиш мумкинми?\nЧЧ: Замонамизда дайдининг ўз ўрнини топиб кетиши амримаҳол, менимча. У даврлардан буён бизнинг дунё анчайин тартибга келиб қолди. Аммо бахтлироқ жойга айланди, деб сира ўйламайман. Соч ўстириб, калта кийимларда юрган йигитларни учратганим бор, фикримча, уларнинг аксарияти дайди бўлишни хоҳлаган бўларди. Энди эса бурунги камтарликдан асар ҳам йўқ. Улар камтарлик нималигини тасаввур ҳам қилишолмайди, бу тушунча ўзига хос сарқитга айланди. Камтарлик, соддалик ўзга даврники. Мана шунинг учун ҳам бугун дайдига ўхшаш образни ярата олмаган бўлардим. Бунга яна бир сабаб, шубҳасиз, овоздир. Очиғи, дайдининг овози қандай бўлиши кераклигини тасаввур ҳам қилолмайман. Шу боис, экрандан кетишига тўғри келди.\nРМ: Уни бунчалик кўзга яқин қилган жиҳат нимада?\nЧЧ: Дайдида олижаноб қашшоқлик бор эди. Ваҳоланки, ҳар қандай сув сотувчиси ҳам башанг кийинишни хоҳлайди. Персонажимнинг менга маъқул томони – унинг ҳар ишда синчковлиги ва нозик дидга эгалигидир. Кўзга яқинлигига келсак, бу мени кўп ҳам қизиқтирмаган. Дайди – ботинимдаги мен ифодалашни истаган қиёфа эди. Томошабинларнинг унга муносабати мен учун муҳим бўлса-да, ҳеч қачон уларга бевосита суянмаганман. Чунки аудитория фильм суратга олинаётган пайтда эмас, у якунлагандан сўнг пайдо бўлади. Мен баъзан руҳиятимнинг ўзида кузатиладиган маълум кулги услубига ҳар доим мурожаат қилганман. Бу чиндан ҳам ажойиб.\nРМ: Кулгили ҳолатларнинг изчиллик касб этиши-чи? Бу ўз-ўзидан содир бўладими ёки маълум жараёнлар натижасими?\nЧЧ: Бунда ҳеч қандай жараён йўқ. Энг қизиқарли ғоялар бевосита вазиятдан келиб чиқади. Агар яхши бир кулгили вазият туғилиб қолса, у янгидан-янги тўлдиришлар билан бойиб бориши мумкин. Худди “Муз майдони” фильмидаги эпизодлар кетма-кетлиги каби. Мен шунчаки бир пой конкини оёққа илдириб, учиб кўрдим, ҳолбуки, бутун аудиториянинг йиқилиб тушишимга ишончи комил эди. Мен эса қойилмақом тарзда бир оёқлаб конки учишда давом этардим. Томошабинлар дайдидан сира ҳам бунақасини кутишмаганди. Ёки “Осойишта кўча”даги фонарли устун билан боғлиқ эпизодни олайлик. У менинг полициячи бўлиб, безорини бирёқлик қилишга уринаётган вазиятимдан келиб чиққан. Унинг бошига тўқмоқ билан тўхтовсиз туширардим. Гўёки қўрқинчли тушга ўхшайди. Безори ҳеч нарса бўлмагандай, енгини шимариб, мен томон яқинлашиб келарди. Кейин даст кўтариб, қайта ерга қўяди. Шунда хаёлимга бир фикр келди: агар у шунчалик баҳодирона кучга эга экан, демак, фонарли устунни ҳам ағдара олади. Мен эса ўша пайт ортидан сакраб чиқиб, газланган фонарни тўғри унинг бошига кийдиришим мумкин.\nБироқ ҳаракатларим замирида жон талвасаси, деган тушунча ҳам бор эди. Шундай ғамнок кунлар ҳам бўлардики, қанча уринмайлик, ҳеч вақо чиқмасди ва бу ҳол кишини баттар эзиб ташларди. Одамлар юзига табассум улаша оладиган нимадир ўйлаб топишим керак эди. Бунга эса фақатгина кулгили вазиятлар орқали эришилади. Дейлик, масхарабозликка хос қандайдир нарса яратиш ёки кутилмаган ҳолатга учраш мумкин, бироқ, аввало, вазиятнинг ўзи кулгили бўлиши шарт.\nРМ: Бу эпизодлар ортида реал шахслар яширинганми ёки уларнинг барчаси хаёлотингиз маҳсулими?\nЧЧ: Йўқ, биз ўз дунёимизни яратганмиз. Менинг дунёим – бу Калифорниядаги студия. Хаёлимга бирор ғоя ёки шунчаки сюжет лавҳаси келиб қолиб, бариси ўз-ўзидан юришиб кетган лаҳзалар ҳаётимдаги энг бахтиёр онлар бўлган, ажойиб туйғу эди у. Менга шунинг ўзи етарли эди. Калифорния оқшомлари анчайин кимсасиз, айниқса, Голливудда. Шунга қарамай, ўз кулги оламингни яратиш ғаройиб эди. Бу олам бутунлай ўзгача, одатдагидан тамоман фарқли. Бунинг устига, қизиқарли. Мана, сен ўтирибсан, ярим кун тайёргарлик кўрдинг, энди эса суратга олишга киришасан – вассалом.\nРМ: Реализм комедиянинг таркибий қисми ҳисобланадими?\nЧЧ: Шубҳасиз. Ўйлашимча, ҳақиқийлик абсурд вазиятларга ҳам мутлақо реал ёндашишга мажбур қилади. Томошабинлар ҳам буни билади, шу руҳиятни ҳис этади. У шунчалар ҳақиқий ва бир вақтнинг ўзида шунчалар абсурдки, томошабинни қувонтирмай қўймайди.\nРМ: Унинг бир учи фильмларингизда кўп учрайдиган шафқатсизликка бориб тақалади.\nЧЧ: Шафқатсизлик – комедиянинг муҳим мезонларидан бири. Бизга тўғридек кўринувчи нарсалар аслида тентакликдир, агар шуни етарлича таъсирли намойиш этолсангиз, томошабинларга манзур келиши керак. Чунки улар бу нарсаларда ҳаётнинг устидан қаҳ-қаҳ отилганини кўради ва ғамдан куйиниб ўлмаслик ва кўзёши тўкмаслик учун ўзлари ҳам унга қўшилиб ҳаётнинг устидан кулишга тушадилар. Бир қария банан пўстлоғига тойиниб, йиқилиб тушса, кулгимиз келмайди. Лекин агар бу ҳол яхшигина кийинган, ғурури баланд туппа-тузук жентльмен билан содир бўлса, кулгимиз қистайди. Уялиш ва ҳижолат тортиш билан боғлиқ вазиятлар, айниқса, уларга юмор билан ёндашилса, қизиқарли чиқади. Масалан, масхарабоз билан ниҳоятда ғаройиб воқеалар юз беришини бемалол кутишимиз мумкин. Бироқ бир кимса ресторанга минг бир хаёл билан кириб келса-ю, унинг шимида каттагина йиртиқ шундоқ кўриниб турса – бу энди кулгили бўлиши аниқ.\nРМ: Комедияларингиз қисман ҳолат комедияси ҳисобланади. Улар ақлни чархламайди, кулги эса айни экранда кечаётган жараёнлардан туғилади.\nЧЧ: Мен ҳамиша ўзаро боғлиқ ҳодисалар маълум воқеликни юзага келтиради, деб билганман. Бу бильярд столидаги соққалар жойлашувини ёдга солади. Ҳар бир соққа – ўзича ҳодисот. Бунда энг муҳими уларнинг бир-бирига даҳлдорлигидир. Бирлашибгина улар учбурчакни ҳосил қилади. Мазкур образ фаолиятимда жуда муҳим ўринга эга.\nРМ: Ҳодисаларни жадал тарзда бир-бирига боғлаб, воқеалар суръатини кучайтиришни ёқтирасиз. Бу ҳол Сиз учун қанчалик хос деб ўйлайсиз?\nЧЧ: Тўғриси, қанчалик хослигини ўзим ҳам аниқ билмайман. Гоҳида суръатни тушириб юборадиган комикларни кўрганман. Мен эса вазмин қадамлар билан давом этувчи воқеалардан кўра, юқори суръатга эга жараёнларда яхшироқ ижро қиламан. Оҳиста темп билан кечадиган ҳаракатларда қилаётган ишимга нисбатан менда ишонч бўлмайди.\nАммо ҳар доим ҳам воқеликнинг ўзи етарли эмас. Экранда кечаётган ҳамма нарса муштарак юксалиб бориши керак, акс ҳолда, реалликни ҳис этиш йўқолади. Қўлингиздаги мавзуни янада пишиқроқ қилишга тиришасиз, бироқ атайдан шунга урғу бериш шарт эмас. Сиз қандай йўл тутиш кераклиги, саъй-ҳаракатларнинг табиий натижаси қандай бўлишини сўрарсиз. Реалликка таяниб, ишонтиришга асосланмоқчи бўлсангиз, бу сўроқлар тобора мураккаблашиб бораверади. Муҳими, суянишни истаган ана шу сифатларингиз мантиқий бўлсин, йўқса, ҳаминқадар комедия чиқади-ю, ҳеч кимни завқлантира олмайди.\nРМ: Ортиқча ҳиссиётга берилиш ёки сийқаси чиққан кўринишлар Сизни ташвишлантирадими?\nЧЧ: Айнан пантомима нуқтаи назаридан – йўқ. Бу нарса ташвишга солмайди, шунчаки, уни четлаб ўтишга ҳаракат қиласиз. Сийқаси чиққан кўринишлардан қўрқмайман – ахир бутун ҳаётимизнинг ўзи шулардан иборат. Масалан, қандайдир бошқача тарзда уйқудан туролмаймиз-ку. Яшаш ва омонатни топшириш ҳаммамизга хос, кунига уч маҳал овқатланамиз, кимгадир кўнгил қўямиз ва кимдандир ҳафсаламиз пир бўлади. Сийқаси чиққан энг кўп қолиплар севги воқеаларида учрайди ва токи уларга нисбатан қизиқиш сўнмагунча бу андозалар давом этаверади.\nРМ: “Олтин талвасаси”да пойабзални ейиш билан боғлиқ эпизод учун қанча вақт сарфланган?\nЧЧ: Бу эпизодни тахминан икки кун суратга олганмиз ва шу икки кун давомида шўрлик кекса актёр Макк Суэйннинг кўнгли беҳузур бўлиб юрган. Қизилмиядан ишланган пойабзаллардан у ниҳоятда кўп еб қўйганди. Ўшанда актёр: “Жин ургур бу пойабзалларга ортиқ тоқат қилолмайман” деганди. Эпизод ғояси Доннер гуруҳи (1846 йил Сьерра-Невадада қор кўчкисига учраган карвон) ҳақида эшитиб қолганимдан сўнг туғилган. Улар коннибализмга чалиниб, оёқ кийимларини ейишган экан. Шунда ўйланиб қолдим: димланган ботинкалар? Бундан қандайдир қизиқарли нарса чиқиши мумкин.\nМен токи очликдай оддий вазиятга тўхталмагунимча, ўша воқеага сабаб қидиравериб, ўзимни қўярга жой тополмаганман. Вазият мантиғига жавоб топишинг, унинг юзага чиқишини, ҳақиқийлигини ва рўй бериш эҳтимолини кўришинг билан эса ғоялар бирин-кетин ёғила бошлайди. Пойабзал фильмдаги энг ажойиб нарсалардан бири бўлди.\nРМ: Овозга ўтиш жараёнида сизни қандайдир хадик ёки гумонсирашлар қуршаганми?\nЧЧ: Бўлмасам-чи. Биринчи галда, менда тажриба бор эди, бироқ академик мактаб кўрмаганман, буларнинг ўртасида катта тафовут мавжуд. Истеъдод ва табиат томонидан инъом этилган актёрлик маҳоратига эгалигимни ҳис қилардим. Гапиришдан кўра пантомимани тасвирлаш мен учун анча осонроқ. Артист бўлганим учун суҳбат жараёнида кўп нарсалар ҳавога кўтарилишини яхши биламан. Муваффақиятнинг ярмини таъминлайдиган беназир дикция ва овозга эга бошқа кишилардан ўтиб кетишим амримаҳол эди.\nРМ: Овозсиз кинематография кўримлиликка шикаст етказиши мумкин бўлган овоз масаласи реалликка нисбатан қўшимча талабларни тақозо этмадими?\nЧЧ: Шубҳасиз. Мен ҳар доим пантомиманинг анчайин жозибалироқ ва ҳаммага тушунарли (яхши постановка бўлган тақдирда) универсал мазмунга эгалигини таъкидлаб келганман. Сўздан фойдаланишинг билан бариси ортиқ даражада силлиқ бўлиб қолади. Овознинг ўзиёқ ажойиб, у ҳаддан зиёд ошкора, мен эса санъатда у қадар очиқ бўлишни истамайман, акс ҳолда, маълум чегара юзага келиши мумкин. Ҳаракат худди қуш парвозидек табиий бўлган бир пайтда, чуқур иллюзия яратиш ёки унга эришиш имконини берувчи овозга эга одамлар бармоқ билан санарлидир. Кўз қарашларида ҳеч қандай сўз мавжуд эмас. Одамлар умидсизликка тушганда соф юз ифодасини яшира олмайдилар. Кинода гапира бошлаганимдан сўнг, шуларнинг ҳаммасини ҳисобга олишим керак эди. Сўзамоллик борасида жуда кўп нарсаларни йўқотганимни биламан. Лекин у барибир овозсиз даврдаги намойишлар каби ажойиб бўла олмайди.\nРМ: Фильмларингиз орасида қайси бирини кўпроқ ёқтирасиз?\nЧЧ: Менимча, “Катта шаҳар чироқлари” бўлса керак. Фильм анчайин яхлит, зўр ишланган. Ҳақиқий комедия.\nРМ: Ҳақиқатан фильм жуда ҳам кучли. Картинада комедия ва трагедиянинг бир-бирига ғоят яқинлиги менда чуқур таассурот қолдирган.\nЧЧ: Бу жиҳат мени унчалик қизиқтирмаган. Фикримча, фильмнинг дилимга яқинлиги, ундаги шахсият билан уйғун қандайдир сезгилардир. Бу туйғу ҳамиша менга ҳамроҳ бўлган, маълум маънода, у иккинчи “меним”га айланди. Эҳтимол, бу мени қуршаб турган муҳит билан боғлиқдир. Менимча, одамларга нисбатан ҳамдардлик ва муҳаббат ҳисси туйилмаса, юмор ҳам яшай олмайди.\nРМ: Балки гап азоб-уқубатларимизни енгиллатишга интилишимиздадир?\nЧЧ: Йўқ, ўйлашимча, ҳаёт – анчайин юксак тушунча. Агар гап сиз айтган нарсада бўлганда, ўз жонига қасд қилишлар анчайин кўпроқ кузатиларди. Одамлар яшашдан кўра ўлимни афзал биларди. Мен эса ҳаётни ажойиб нарса деб тушунаман ва ҳар қандай ҳолатда, ҳатто қайғуда ҳам, уни муносиб яшаб ўтиш керак. Шахсан мен умргузаронликни танлаган бўлардим. Бекор ўтмаслик учун тажриба тўплардим. Назаримда, юмор соғлом фикрни сақлаб қолишимизга ёрдам беради. Ортиқча фожиавийлик сабр косамизни тўлдириш мумкин. Трагедия, шубҳасиз, ҳаётнинг бир қисми, аммо бизга ҳар қандай нарсани енгиб ўтиш ва ўзимизни ҳимоя қилиш учун ёрдам берадиган воситалар ато этилган. Трагедия ҳаётимизда катта ўрин тутади, юмор эса таъкидланган ҳимояни топишимиз учун бизга етказилган. Юмор универсалдир, у маълум маънода, ҳамдардликдан келиб чиқади.\nРМ: Нима деб ўйлайсиз, даҳолик деган тушунча мавжудми?\nЧЧ: Мен ҳеч қачон даҳо ўзи кимлигини билмаганман. Фикримча, даҳо – бу истеъдоди бор ва буни қалбан ҳис этадиган, лекин шу билан бирга, ўз ишининг устаси бўла оладиган инсондир. Ҳар биримиз қайсидир маънода қобилиятлимиз. Оддий одам ўзига яраша иш танлаши керак, даҳода эса бундай танлов йўқ. У бошқаларга хос бўлмаган ўзгача ишлар билан шуғулланади, бироқ ўша ишни қойилмақом қилиб бажаради. Қўлидан кўп иш келадиган кўплаб маҳорат эгаларини янглиш тарзда даҳо деб қабул қилишган.


Beeline Жазоирда CAMEL-роуминг географиясини кенгайтирмоқда » Ўзбекистон янгиликлари – Zamin.uz\n25-12-2015 | 17:32\nZAMIN.UZ / Технология / 25 Декабр 2015 года386\nBeeline CAMEL-роумингнинг навбатдаги кенгайиши ҳақида хабар беради. Mobilis (Жазоир) компанияси билан ҳамкорлик шартномаси имзоланди.Эслатиб ўтамиз, CAMEL-роуминг хизмати исталган мусбат балансда, яъни абонент баланси $0 га тенг бўлгунига қадар $50 кафолатли бадалсиз “Beeline” алоқасидан фойдаланиш имконини беради. Бунда ҳисобдаги маблағ реал вақт режимида ечиб олинади. CAMEL -роуминг активлаштиришни талаб қилмайди, чунки хизмат телефонда автоматик тарзда ёқилган. Хизматдан олдиндан тўлов тизимидаги тариф режаларидан фойдаланувчи абонентлар - жисмоний шахслар ҳисобларида исталган мусбат қолдиқ бўлганида фойдаланишлари мумкин.\nЎқишни тавсия қиламиз Beeline Мальтада CAMEL-роуминг географиясини кенгайтирмоқда\n11:47 / 14-12-2015\nBeeline Хорватияда CAMEL-роуминг географиясини кенгайтирмоқда


ЯПОНИЯ ҚУРОЛЛИ КУЧЛАРИ\nИккинчи жаҳон урушида мағлубиятга учраганидан сўнг Японияга ўз Қуролли Кучларига эга бўлиш тақиқланган эди. Аммо орадан кўп вақт ўтмасдан, ўша даврларда мамлакатнинг асосий душманларидан бири ҳисобланган АҚШ бошчилигида Япония армияси қайта ташкил этилган. Тақиқ эса ўзига хос усулда четлаб ўтилган, яъни Қуролли Кучларга расман Ўзини ўзи мудофаа қилиш кучлари (ЎМҚК) деб ном берилган. Ҳозирги даврга келиб, мамлакат раҳбарияти томонидан уни яна Қуролли Кучлар деб номлаш масаласи муҳокама этилмоқда.\nАсосий вазифаси мамлакат ҳудудини мудофаа қилиш, унинг озодлиги ва мустақиллигини ҳимоялашдан иборат бўлган Ўзини ўзи мудофаа қилиш кучлари 1954 йилда Миллий хавфсизлик кучлари асосида шакллантирилган бўлиб, унинг таркибига Қуруқликдаги қўшинлар, Ҳарбий денгиз ва Ҳарбий ҳаво кучлари киради.\nЯпониянинг ҳарбий харажатлари қонунан мамлакат ялпи ички маҳсулоти (ЯИМ)нинг 1 фоизи миқдорида белгиланган, аммо ана шу ЯИМ миқдори шу даражада каттаки, унинг 1 фоизи ҳам жуда қудратли ҳарбий тузилмани шакллантириш имконини беради. Бу айниқса ҳарбий флотга тааллуқли бўлиб, у дунёдаги энг йирик Ҳарбий денгиз кучлари бешлигига киради.\nКўнгиллилар асосида бутланувчи ЎМҚКнинг умумий сони 248 минг кишини ташкил этади, бундан ташқари 56 минг нафар захирадаги ҳарбий хизматчи ҳам бор. Япониянинг ҳарбий бюджети 44 миллиард долларни ташкил этади.\nБу турдаги қўшинлар таркибига 5 та армия (шимолий, шимоли-шарқий, шарқий, марказий ва ғарбий) ҳамда Махсус операцияларни бажарувчи кучлар (МОБК) киради. Ҳар бир армия ўзига тегишли равишда пиёдалар ва танк дивизиялари, мотопиёдалар, артиллерия, муҳандислик, зенит-ракета, аралаш (ўқув), ҳаво-штурм бригадалари, алоқа, авиация ва ҳаво ҳужумидан мудофаа гуруҳлари (полклари)га эга. Махсус операцияларни бажарувчи кучлар таркибига эса 1-ҳаво десант ва 1-вертолёт бригадаси, МОБК гуруҳи ҳамда Тезкор ҳаракатланувчи кучлар полки киради.\nҚўшин ихтиёрида 70 та Type 10 (янги), 341 та Type 90 ва 250 та Type 250 русумли (эскирган) танклар, турли русумдаги 111 та жанговар разведка машинаси, 33 та оғир қуролга эга бўлган жанговар машина (ғилдиракли танк), 1,9 мингта миномёт, деярли 1,7 мингта танкка қарши ракета комплекси, шатакка олинувчи ва ўзиюрар артиллерия қурилмалари (250 дан ортиқ), 240 та FH70 русумли тўп, бараварига ўт очувчи ракета тизимлари (100 дан зиёд), шунингдек, кемаларга қарши ракеталарни ишга туширувчи қурилмалар, зенит-ракета комплекслари бор.\nАрмия авиацияси АҚШда ва маҳаллий корхоналарда ишлаб чиқарилган турли русумдаги енгил самолётлар (7 та), жанговар (79 та), разведка (92 та), транспорт (63 та), кўп мақсадли (139 та), қутқарувчи (40 та) ва ўқув (30 та) вертолётларига эга.\nБу турдаги қўшинлар таркибига 5 та қўмондонлик (жанговар авиацион, жанговар таъминот, ўқув, синов ва моддий-техник таъминот) ҳамда 4 та минтақавий авиацион йўналиш (шимолий, марказий, ғарбий ва жануби-ғарбий) киради. Жанговар авиация асосини АҚШдан харид қилинган ва мамлакатнинг ўзида лицензия бўйича ишлаб чиқарилган F-15 русумли қирувчи самолётлар ташкил этади. Ҳозирда қўшин тасарруфида 156 та F-15J (қирувчи) ва 45 та F-15DJ русумли (ўқув-жанговар) самолёт бор. Уларга қўшимча тарзда 8 та F-35A русумли 5-авлод қирувчилари етказиб берилган (умумий сони 42 тага етган). Бундан ташқари, ҳарбий техника таркибида 64 та F-2A ва 28 та F-2В русумли ўқув-жанговар, 19 та радиоэлектрон кураш олиб борувчи, 6 та ёқилғи қуювчи, 50 та транспорт, 33 та кўп мақсадли, 259 та ўқув самолёти, 60 та транспорт вертолёти ҳам бор.\nЮқорида айтиб ўтилганидек, Япониянинг бу турдаги қўшинлари дунёдаги энг кучли Ҳарбий денгиз кучлари бешлигига киради. Қўшин ихтиёридаги барча сувусти ва сувости кемалари мамлакатнинг ўзида қурилган, аммо уларга ўрнатилган қуроллар асосан АҚШдан харид қилинган ёки Америка лицензияси бўйича Японияда ишлаб чиқарилади. Сувости флоти фақат дизель (ноатом) сувости кемаларидан ташкил топганига қарамай, дунёдаги энг кучли флотлардан бири ҳисобланади. Ҳозирда унинг таркибида «Сорю» типидаги 9 та (яна 4 та кема қурилмоқда), «Оясио» типидаги 9 та (яна 2 тасидан ўқув кемаси сифатида фойдаланилади) ва «Харусио» типидаги 1 та сувости кемаси мавжуд. Япония Ҳарбий денгиз кучларининг барча йирик сувусти кемалари эсминецлар сифатида таснифланади. Бу бироз ғалати, чунки улар орасида ҳақиқий эсминецлардан (19 та) ташқари, 4 та авианосец, 6 та крейсер ва 6 та фрегат бор. Шунингдек, қўшин таркибидан 6 та ракета катери, 29 та тралчи ва 3 та десант транспорт-док кемаси ҳам жой олган.\nДенгиз авиацияси эса 100 дан ортиқ кемага қарши ва разведка самолётлари, 6 та қутқарувчи самолёт-амфибия, 4 та транспорт, 6 та транспорт-ёқилғи қуювчи, 48 та ўқув ва ёрдамчи самолёт, 90 та жанговар, 2 та транспорт, 15 та қутқарувчи, 10 та тралчи ва 15 та ўқув вертолётига эга.


Tesla ҳафтасига 5 мингтадан Model 3 электромобилини ишлаб чиқара бошлади (тўплам)\n- Tesla ҳафтасига 5 мингтадан Model 3 электромобилини ишлаб чиқара бошлади. Tesla Motors ширкати Model 3 электромобилини ишлаб чиқаришни ҳафтасига 5 минг донага етказди, августда эса 6 минг донага етказмоқчи. (ўзбек тилида видео)\n- Осиё: Домбра куни. Қозоғистонда полициячилар ҳаракатларидан жарбланганлар судга шикоят қилиш ниятида. Бишкек шаҳридаги Реабилитация маркази ходимлари Россия шаҳарларини кезиб муҳожирлар томонидан ташлаб кетилган болаларни ватанларига қайтармоқдалар. Қозоғистонда илк маротаба Домбра миллий кунини нишонлашди. (Директ видеоси)\n- Германия: Меркелнинг ҳамкори муҳожирлар туфайли истеъфо билан таҳдид қилмоқда. (Директ видеоси)\n- Виктор Шендерович Россия терма жамоасинининг ЖЧдаги ғалабасига ҳурсанд бўлиш нақадар ўринли экани ҳақида. Россия терма жамоасининг Испания жамоасини мағлуб этганидан сўнг ижтимоий тармоқларда футболчиларнинг эришган ютуқларига қувониш керакми, деб муҳокама қилишмоқда. Виктор Шендерович, ёзувчи ва 50 йиллик тажрибага эга бўлган футбол мухлиси фикрича, ҳурсанд бўлиш кераклигини айди. Бироқ у бу ўйиндан завқ олмаганини таъкидламоқда. (видео Настоящее время)


Флоридадаги мактабда отишма: тафсилотлар маълум » Новости Узбекистана сегодня: nuz.uz\nНовости Узбекистана → Жахонда → Флоридадаги мактабда отишма: тафсилотлар маълум\n16-02-2018 11:34 0 487 Рейтинг0 Чоп этиш\nФлоридадаги мактабда отишма: тафсилотлар маълум\nАмериканинг Флорида штати, Паркланд шаҳридаги Marjory Stoneman Douglas High School мактабида 14 февраль куни отишма юз берди. Бу ҳақда Fox News хабар тарқатди. Отишма оқибатида 17 нафар киши қурбон бўлгани айтилмоқда. деб хабар берди uza.uz [/\nПолициянинг маълум қилишича, отишма 1999 йилда туғилган Николас Круз исмли шахс томонидан содир этилган. Николас Круз аввал шу мактабда ўқиган, қоидабузарлиги учун мактабдан четлатилган.\nСенатор Билл Нельсон телевидениега берган интервьюсида Николас Круз отишма содир этишида мактабнинг ёнғин хавфсизлиги қурилмаси қўл келганини айтган.\n“У ёнғин хавфсизлиги қурилмасини ишга туширган. Оқибатда мактаб ўқувчилари ёнғин содир бўляпти деган ўйда, синф хоналаридан йўлакларга чиқишган. Тутун тарқатувчи гранаталардан фойдаланган жиноятчи мактаб ўқувчилари орасида осонлик билан саросима уйғотган ва ўқувчиларга қарата автоматдан ўқ узган”.\nОкруг полицияси бошлиғи Бровард Скотта Исраэлянинг сўзларига кўра, қурбон бўлганлар сони 17 кишини ташкил этади, шундан 12 нафарининг шахсига аниқлик киритилган. Шунингдек, 16 киши жабрланган. Ҳуқуқ-тартибот ходимлари жиноятчини қўлга олишга муваффақ бўлган.


Фуқаролар йиғинининг янги комплекси - ҳар бир маҳаллада | NORMA.UZ\nУлар намунавий лойиҳаларга мувофиқ ДХШ шартларида танлов савдоларини ўтказмасдан тўғридан-тўғри шартномалар асосида жалб қилинган инвесторлар иштирокида қурилади, уларга зарур ер участкалари ажратилади (18.02.2020 йилдаги ПҚ-4602-сон қарорга қаранг).\nТартиб 2020 йилнинг 1 июлига қадар “Маҳалла маркази” мажмуалари қурилиши (реконструкция қилиниши, таъмирланиши) тугалланиши ва уларда Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш вазирлигининг ҳудудий бўлинмалари, шунингдек “Маҳалла” хайрия жамоат фонди жойлаштирилиши лозим бўлган Қорақалпоғистон, вилоятлар марказлари ва Тошкент шаҳрига нисбатан татбиқ этилмайди.\nЕр участкаларини танлаб олиш маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари томонидан вазирлик билан келишилган ҳолда амалга оширилади. Ҳар бир комплекс ДХШ тўғрисидаги келишувда қатъий белгиланган муддатларда туташ ҳудуд обод қилинган ҳолда қурилиши керак. Бунда, қуриш муддати ва таклиф этилаётган капитал қўйилмалар ва инвестициялар суммаси – инвесторларни танлаб олишнинг асосий мезонлари.\nҚурилиши тугалланган комплекслардан кейинчалик фойдаланиш тартиби ДХШ тўғрисидаги келишув билан белгиланади. Бунда фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари фойдаланилмаётган хоналарни мустақил равишда ижарага бериш ва келиб тушаётган маблағларни ўзларининг ҳисобварақларига ўтказиш ҳамда улардан фақат комплексларни сақлаш ва ободонлаштириш харажатларини қоплаш учун сарфлашга ҳақлидир.\nИнвесторнинг ташаббуси бўйича келишув бекор қилинганда, унинг қурилишга сарфлаган харажатлари қопланмайди, қурилиши тугалланмаган объект давлат мулкига ўтказилади ва бошқа инвесторлар қидирилади.\nҚўшимча рағбатлантириш сифатида инвесторларга тижорий мақсадлар учун қурилишга ажратилган комплекслардан кичик бўлмаган майдонга эга бўлган комплексларга туташ объектлар ажратилади. Шарти - уларнинг фаолият кўрсатиши фуқаролар йиғинларининг иши учун ноқулайликлар яратмаслиги керак. Инвесторнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари, ушбу объектларда амалга оширилиши мумкин бўлган бизнеснинг фаолият турлари ва йўналишлари, шунингдек, ДХШнинг бошқа шартлари инвестор ва ҳокимлик ўртасида тузиладиган келишувларда акс эттирилади.\nБунда, бундай объектни қуриб битказгандан кейин, инвестор у фойдаланишга топширилган санадан бошлаб 3 йил мобайнида қуйидаги солиқларни 50%га камайтирилган ставкада тўлайди:\nер солиғи ва мол-мулк солиғи - тақдим этилган ер участкаси ва унда қурилган кўчмас мулк қисмида;\nфойда солиғи, айланмадан олинадиган солиқ - мазкур объектларда амалга ошириладиган тадбиркорлик фаолиятидан олинадиган фойда ёки жами даромад қисмида.\nФуқаролар йиғинларига ижтимоий дастурлар доирасида кредитлар бериш бошланади, масалан, “Ҳар бир оила – тадбиркор”, “Yoshlar – kelajagimiz” ва “Ҳунармандчиликни ривожлантириш дастури”. Шу туфайли улар фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларининг моддий-иқтисодий асосларини мустаҳкамлаш ва аҳолини иш билан таъминлаш борасидаги имкониятларини кенгайтириш учун тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланишлари мумкин бўлади.


Фан 8 апрел 2021 39\nСамарқанд вилояти ҳокимиятида инновацион ва инвестицион лойиҳаларнинг тақдимоти ўтказилди.\nҚозоғистоннинг “Almau” Алмати менежмент университети ректори Ербол Сулейменов 2000 нафар талабани ўқитиш имкониятини берадиган университет филиалини очиш таклифини илгари сурди. Унда ёшларга бакалавриат, магистратура ва MBA босқичларида менежмент, муҳандислик менежменти, тадбиркорлик ва инновациялар, туризм соҳасида билим бериш режалаштирилган. Ургут туманида фаолият олиб бораётган 143 та мактабни ҳар йили 5 минг нафар ёшлар битириб чиқиши инобатга олинса, бу ҳудуддаги ёшларнинг олий таълимга бўлган эҳтиёжини қондиради, инсон капиталининг ривожланишига катта ҳисса қўшади.\nИқтисодиётни ривожлантириш, инновацияларни жорий этишнинг энг муҳим омилларидан бири — йўлларнинг сифатини ошириш мақсадида йўл қурилишига Австралия технологиясини татбиқ этиш таклиф этилди. Агар анъанавий қурилиш ишлари амалга оширилганида 1 сменада 250 кв.м йўл қурилса, бу технологияда 5 минг кв.м йўл қурилишига эришилади. Йўл қурилиш харажатлари 1 квадрат метри 120 минг сўмдан 50 минг сўмга қисқаради, йўлдан фойдаланиш муддати эса 4 йилдан 15 йилга ошади. Бундан ташқари, йўл қурилишининг экологик хавфсизлиги ҳам таъминланади.


00:17 / 25.08.2017\nAudi компанияси бир хилдаги идентификация рақамига (VIN) эга бўлган бир неча минг машина ишлаб чиқаргани аниқланди. Handelsblatt нашрининг маълум қилишича, бу машиналар Осиёга экспорт қилинган. Немис маркаси нима учун бундай қилгани ҳозирча номаълум бўлиб қолмоқда.\nМашиналарнинг бир хилдаги VIN-код билан чиқарилганидан гувоҳлик берувчи ҳужжатлар Германия прокуратураси ходимлари томондан тасодифан аниқланган. Бу ҳужжатлар “дизельгейт” можароси тергов қилиниши доирасида компания ҳужжатларини ўрганиш вақтида топилган.\nТерговчилар компания нима учун бундай қилганининг сабабларини айта олмаяптилар ва бунинг исботига эга эмаслар. Бир хилдаги рақамларга эга машиналар тахмин қилинишича, Хитой, Жанубий Корея ва Японияга жўнатилган. Компаниянинг ўзида эса идентификация рақамлари билан қандайдир фирибгарликлар содир этилганидан бехабар эканликлари айтилган.\nҲар бир автомобилга ишлаб чиқариш босқичида алоҳида 17 рақамли VIN-код берилади. Германия ва Европа Иттифоқи қонунларига кўра, бу кодларни камида 30 йил ичида такроран қўллаб бўлмайди. Агар машиналар бир хил рақамлар олган бўлса, бу уларни қайд қилиш ва турли текширувлар вақтида муаммоларга олиб келиши мумкин.