Исмат Хушев: Ўзбекистон халқ шоири Сирожиддин Саййид ҳузурида (23) | ДУНЁ ЎЗБЕКЛАРИ | Mobile Version\n06/05/2013 Ismat Khushev “Исмат Хушев: Тошкентга саёҳат" туркумидан\n(Ёки бугунги ўзбек мулозимларида нима учун самимият йўқ)\n“Тошкентга саёҳат” туркумидан\n… “Вуз городок”даги талабалик йилларимни Сирожиддин Саидов, Мирзо Кенжабоевлар билан бирга ўтказганман.\nМен Қашқадарёнинг – Китобидан, улар Сурхондарёнинг – Сариосиёсидан, учаламизни бирлаштирган даргоҳ эса шеърият ва Тошкент Давлат университети эди.\nБиз бир курсда бўлмасак ҳам, курсдошлардан-да яқинроқ ва аҳилроқ эдик.\nБизни сурхонлик бу икки шеърпараст йигит билан бирлаштирган омиллардан яна бири шоир Муҳаммад Раҳмонга бориб тақаларди.\nУ киши раҳматли отамнинг қўлида – Китобдаги болалар уйида катта бўлганларини муқаддам ёзган эдим. Кейин тақдир у кишини сурхонлик Усмон Азим, Эркин Эъзамлар билан дўстлаштирган. Адашмасам, улар ҳам ТошДУнинг журналистикасида бирга ўқишган.\nБиз “Вуз городок”нинг тинч ва фусункор оқшомларида талаба қизларнинг мунис ва ишққа зор нигоҳларига боқиб, мушоира қилишни, шеър ўқишни яхши кўрардик.\nБундай шеърият кечаларини аксар пайтларда домлалардан сўрамай ёлғиз ўзим уюштирардим. Сирожиддин билан Мирзолар ҳамиша мени қўллаб қувватлаб туришарди.\nБу пайтга келиб адабиёт майдонида хийла танилиб қолган Усмон Азим, Эркин Аъзам, Муҳаммад Раҳмон, Азим Суюн ва Хуршид Давронлар “Вуз городок”даги ана шундай жўшқин ва бетакрор шеърият кечаларининг доимий меҳмони эди.\nБир оқшом навбатдаги ана шундай шеърият кечасидан сўнг Сирожиддин “Вузгородок”даги ётоқхонамда ётиб қолди.\nДаврада у яхши олқиш олган эди.\nСўнг мушоирага ташриф буюрган шоир ва ёзувчилар билан бўлган зиёфатда ҳам роса ичилган эди. Иккаламиз ҳам жуда сархуш эдик.\nШу сархуш ҳолда сархушларча ухлаб қолибмиз.\nТонг ғира ширасида уйғониб кетдим. Сирожиддин жойида йўқ, стол устида турган бир варақ оппоқ қоғозга пичоқ санчилган эди.\nНима ёзилган экан деб, унга кўз югуртирдим. Сирожиддиннинг дастхатини дарров танидим: “Исмат, ҳаёт қандай яхши. Лекин эртами кеч биз бу дунёни бирибир тарк этишимиз керак. Сирожиддин!”\nВа ҳозиргина шариковой ручкада ёзилган шеър бор эди пичоқ санчиб кетилган ўша бир варақ қоғозда.\nБугун бу воқеаларга ҳам кўп йиллар бўлиб кетди.\nЛекин ўша оқшом Сирожиддин столимнинг устига – пичоққа санчиб кетган шеър ҳануз хотирамда сақланиб қолган:\nУмр бизга берилган фурсат.\nУмр тўхтар, вақт бешафқат,\nУмр тўхтар, вақт ўлмайди.\nЯшамоққа шошинг одамлар.\nПоёни йўқ мангу йўлингдан.\nУмрин яшар бардошу сабот,\nСен бир куни кўрмайсан ҳаёт,\nГоҳ омад ёр, гоҳо беомад,\nИшқ дилларга солганда асос.\nТўлқин уриб келган шеърият,\nЮрагимга санчилган қасос.\nБу ҳаётнинг баланд, пастига\nПарво қилмай, дўстим, сен югур.\nБиз яшаган умр остига\nХайрлашув деб босгаймиз муҳр…\nБу илоҳий шеър ёзилганида Сирожиддин эндигина йигирма ёшлар атрофида эди…\nШоирликда Мирзо ҳам ундан қолишмасди.\nУнинг “Талабаликнинг ёрқин хотираси Исмат Хушевга” номли шеъри ҳам менга бағишлаб дўстларим ёзган ижод маҳсулининг энг яхши ва ёрқин намуналардан биридир:\nТалабалик ётоқлари – соғинч ватани,\nҚолиб кетар хотиротнинг сўқмоқларида.\nУнда яшнар эҳтироснинг ёрқин чамани,\nЁшлик янграр талабалик ётоқларида.\nШафақларнинг оловида булутлар ёнар,\nСўнгсиз осмон кенглигида бетакрор жамол.\nХотиротнинг кўчалари чалкашиб борар,\nМана, сўлим хиёбондан жой топар хаёл:-\nЭнг суюкли китобларни излаб чопамиз,\nЭнг умидли дўконлардан қайтамиз қуруқ.\n“Пул йўқми – топамиз,\nҚиз йўқми – топамиз!” –\nБироқ “Евтушенко” ҳеч қаерда йўқ.\nЎқиб қалин журналларнинг ноёб нашрини,\nТўрт томонга аланглаймиз билдирмай кейин.\nАхир шеъри муҳаббатдек ёниқ шоирни,\nКутубхона жавонида қолдирмоқ қийин…\nТалабалик ётоқлари – согинч ватани,\nҚолиб кетар Исматжоннинг кулгуларида,\nЗавққа тўла ул ижара уйларни қани\nКим топaди тушларида – уйқуларида.\nТўрт талаба. Ижарачи кампир жонсарак,\nЗангор шуъла Абдулланинг шеъридан титрар.\nКампир дейди: “Ё худоё, бу қандай эркак,\nҚандай унинг овозида бақувват қудрат!..”\nТалабанинг жисми юрак, исми ҳам юрак,\nКўринг, юрак кўзгусида ҳаёт сурури.\nУнда қитмир башаралар фош бўлар, бешак,\nҲамда писмиқ кимсаларнинг сохта cукути.\nШеьр ўқиса оҳанг кезар юлдузлар аро,\nНе-не қизлар юрагида титрайди армон.\nУлар билмас бир бахтли қиз – шу қизлар аро,\nИсматжоннинг юрагида умрлик ҳижрон.\nТала6анинг дарди йўқдек, ҳамроҳи кулгу,\nҲамроҳидир қаҳқаҳалар, бор ҳайқириқлар.\nЁтар чоғи тўшагига кирар экан у,\nКўзларида жимирлайди пинҳон оғриқлар…\nМайли, менга бағишланган бу шеър шоирнинг ижоди ҳақида маълум тасаввур берар. Лекин унинг бор ижодий имкониятларини кўрсатиб бера олмаслиги мумкин.\nШунинг учун шахсий бағишловлардан чекиниб, Мирзонинг умуминсоний ва дунёвий мавзуларда ёзилган шеърларига мурожаат қилсак.\nМасалан Мирзо Кенжабоев шеъриятидаги муҳаббат мавзусини олиб кўрайлик.\nБир кун менга қилдилар имо\nКурсдош қизлар ҳуснобод қизлар:\n“Бу кунларни шеър қилинг¸ Мирзо¸\nҚўшиқ қилиб айтайлик бизлар”\nУ кунларда… Ҳув йироқлардан\nЯшил зангор нафас келарди\nИнқилобий бир сас келарди\nСавр эди. Ҳаво намзада\nКулги истаб турмас эдик тинч\nТинмас эди тунлар “Ҳамза”да\nКелинларнинг қўзғолони ҳеч…\nТатабалик йилларида Мирзонинг бу шеърини ўқиб унга меҳр қўймаган, унга талпинмаган қизлар кам эди.\nМирзо асли сариосиёлик бўлгани учун ҳам ўзидан кейинги курсдаги юртига яқин бўлган душанбалик бир жононни яхши кўрарди.\nАдашмасам унинг исми “Ҳуснобод” ё “Малика” эди…\nЛекин кўпчилигимизда бўлгани каби студентлик йилларидаги жўшқин ва оловли муҳаббат унга ҳам вафо қилмади. Талабаликнинг бу бетакрор ва ҳижронли йилларидан бир даста ишқий шеърлар ва маҳзун хотираларгина эсдалик бўлиб қолди, холос…\nКейинчалик Мирзо шеъриятидаги ёр ва маҳбубага бўлган муҳаббат ўрнини Ватанга, мустақилликка бўлган муҳаббат эгаллади:\nНа ижод, на довруқ истак – нажотим,\nДилларни поклайин ноҳақ шубҳадан.\nФақат озод бўлсин шу халқ, шу Ватан!\nКўп ўтмай Мирзо ҳам Ислом Каримов ҳукмронлик қилаётган салтанатнинг мен каби садоқатли мурувватларидан бирига айланди.\nУ Президент девонида Мавлон Умрзоқов бош бўлган кадрлар билан ишлаш Бошқармасидаги етакчи консультантларидан бири бўлиб давлат раҳбарининг назарига тушди. Лекин афсуски бу кўпга чўзилмади.\nБиз “Оқланмаган ишонч қиссаси”нинг эрта индин эълон қилиниши мўлжалланаётган учинчи китобида Мирзонинг Президент девонидаги фаолияти ва унинг бу ердан ҳайдалиши тафсилотларига батафсил тўхталиш ниятидамиз.\nАдолат ҳаққи ҳурмати шуни айтиш лозимки, Ислом Каримов ҳокимиятга келган мустақилликнинг дастлабки йилларида бир гуруҳ истеъдодли ижодкорлар, адабиёт вакиллари Президент идораси ва ҳукумат уйидаги масъул лавозимларда ишлай бошладилар.\nЖаҳонгир Ҳамидов, Бахтиёр Назаров, Шахобиддин Зиёмов, Алишер Азизхўжаев, Эркин Самандар, Муҳаммаджон Қорабоев, Шароф Убайдуллаев, Аҳмаджон Мелибоев, Омон Матчон, Усмон Азим, Муҳаммад Раҳмон, Ўткир Раҳмат, Мурод Муҳаммад Дўст, Хайриддин Султонов, Саъдулла Ҳаким, Сафар Остонов, Аҳмад Тошхўжаев, Исмоил Тўхтамишев, Абдусаид Кўчимов ва Мирзо Кенжабоевлар шулар жумласидан эди.\nЛекин кейинги йигирма йил ичида уларнинг ҳаммаси урилиб, фақат пихини ёрган Хайриддингина ҳануз ўз лавозимида сақланиб қолди. Нафақт сақланиб, балки давлат раҳбарининг давлат маслаҳатчисидек улуғ бир мартабага эришди…\nЭҳтимол шунинг учун ҳам Ўзбекистондаги ижтимоий сиёсий вазият, хусусан Хайриддин масъул бўлган матбуотдаги ҳолат бугун талаб даражасида эмасдир.\nЭҳтимол шунинг учун ҳам бугун халқ давлат ва ҳукумат идорасидаги эл дардидан йироқ мулозимлар фаолиятидан жиддий норозидир.\nБилмадим, менинг назаримда юқори давлат идораларида қанча кўп адабиёт намоёндалари ишласа шунча яхши бўларди. Чунки улар доим эл дарди ва ташвиши билан яшашади.\nБугун бу олий маҳкамада биргина Хайриддининг қолиши Ўзбекистонни не не балоларга гирифтор қилганини мана энди кўриб турибмиз.\nБир бирини қувиб орадан йиллар ўтди.\nМен Москва Давлат университетининг журналистика факультетини тугатиб, Абдулла Ориповнинг тавсияси билан Шахрисабз горкоми саркотиби Евгений Березиков қўлида серзавқ ва серҳаяжон мулозимлик даврини бошладим.\nСирожиддин эса ТошДУнинг журналистика факуьтетини тугатиб Абдулла Пўлатов деган ўзбек журналистикаси қироли билан бирга “Тошкент оқшоми”да ишлай бошлади.\nБу даврлар Ўзбекистонда Усмонхўжаев ва Нишонов ҳукмронлик йиллари эди.\nКейин Ислом Каримов ҳокимиятга келди.\nКейин Исмат Хушев мансаб пиллапояларидан шамолдай учиб кўтарилиб кетди.\nМирзо Кенжабоев ҳам, юқорида айтганимиздай, бу пайтга келиб Президент девонига ишга ўтди.\nФақат Сирожиддин ҳамон “оқшом”да оддий мухбир эди…\n“Тошкент оқшоми” газетасига ўша пайтда истеъдодли ўзбек журналисти Шароф Убайдуллаев Бош муҳаррир эди.\nЎткир Ҳошимов, Мурод Абдуллаев, Сирожиддин Саййид ва Муҳаммад Юсуфларнинг ўзбек адабиёти ва жамиятида танилиб, оёққа туришларида “Тошкент оқшоми” ва унинг жасоратли, бағри кенг раҳбари Шароф аканинг муносиб ўрни борлигини улар яхши билишади ва ҳар доим эътироф этишади.\nАфсуски, бугун Ўткир ака билан Муҳаммад Юсуфлар орамизда йўқ. Лекин уларнинг Шароф Убайдуллаевдан миннатдор ўтганларини биз яхши биламиз.\nМайли, мавзудан чекинмайлик.\nБиз Мирзо билан қанча тез кўтарилган бўлсак, шунча тез урилдик.\nСирожиддин, ажабки биз урилгандан кейин кўтарилди…\n2013 йилнинг ҳали қишнинг заҳри аримаган эрта баҳор кунларида олис хориждан, ўн йиллик муҳожирликдан сўнг Исмат Хушев Ўзбекистонга келганида Сирожиддин энди бутунлай бошқа одам, бошқа олам эди:\nУ энди Ўзбекистон халқ шоири, Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси раисининг биринчи ўринбосари. Орден ва медаллар соҳиби. Ҳукуматнинг одами…\nЁзувчилар уюшмаси биносида унинг ишхонасини қийналмай топиш мумкин.\nХудди Марказқўм котибларининг кабинетидай кенг ва баҳайбат, ҳайҳотдек бу шинам кабинет қабулхонасининг ўзиёқ кишида ваҳима уйғотади.\nҲали онаси ҳам ўпмаган кўҳликкина, дилбар котибанинг синчков ва таманноли нигоҳлариёқ сиз билган Сирожиддин энди олдинги Сирожиддин эмаслигини англатиб тургандай таассурот қолдиради гўё…\n– Ким деб айтай, – хушламай тикилади ўша таманноли нигоҳ.\nИсмат Хушев, журналист Исмат Хушев, – дейман мен ҳам бу совуқ илтифотдан ўзимни йўқотиб\nЭгасининг исми шарифи жим жимадор қилиб ёзиб қўйилган ҳайбатли эшик очилиб, остонада қучоқларини очганча Сирожиддин кўринди: “Исмат Хушев дейман жўшиб!”\nБу Мирзонинг менга атаб ёзган бошқа бир балладасининг машҳур сатрларидан. “Хайрият ёдидан чиқармабди”…\nБиз эски қадрдонлардек қучоқ очиб кўришдик.\nВо, ажаб! Сирожиддиннинг бағри ўша ўша кенг ва қадрдон, иссиқ эди. Лекин унда олдинги, талабалик йилларидаги ҳарорат ва тафт йўқ эди…\nФақат, фақат бу қучоқлашишда бағирга босишдек оддий бир инсоний мулозамат бор эди-ю, лекин олдинги самимият, соғинч ва эҳтирос йўқ эди.\nЙўқ, у сираям ўзгармаган. Ўша ўша узун бўйли, хипча қомат. Ҳамон ўша – томоғидаги кекирдаги ўйнаб кулади…\nЎша котибаникидек синчков нигоҳлар. Йўқ, назаримда котиба бу синчковликни ўз хўжаси Сирожиддиндан ўрганган бўлиши керак.\nСирожиддининг кабинети ҳам қабулхонасига мос – узун, кенг ва мўл экан.\nУ менинг келганимдан қувонган бўлса-да, лекин барибир ҳушёрлигини йўқотмаган эди.\nҲар қалай Ислом Каримов даврининг ҳушёр ва синчков мулозимлари-да. Биз синчков ва ҳушёрликни йўқотиб, мана, топганимиз аввал ҳибс, сўнг хориж бўлди.\n– Москвадан бир телефон қилганимда гўшакни олмадингиз? Ҳол аҳволни йиғиштириб, чапанилик билан гина қилишдан бошладим мен ҳам\nБундан беш олти йиллар муқаддам Торонтадан Амстердам ва Берлин орқали Москвага келганимда унинг телефонини топиб қўнғироқ қилган эдим.\nЎшанда ҳам унинг котибаси ким деб айтай деганида: “Исмат Хушев. Москвадан Исмат Хушев!” деб ҳаяжон билан худди маҳкамада тақдири ҳал бўлаётган айбдордек кутган эдим унинг телефон гўшагини кўтаришини.\nЛекин ўшанда Сирожиддиннинг котибаси икки уч дақиқа йўқ бўлиб кетиб, сўнг: “у киши ҳозир бандлар кейинроқ қўнғироқ қилинг!” деганида ўлимга ҳукм қилинган маҳбусдай дунё кўзларимга тор бўлиб, ўзимдан ўтганини ўзим билган эдим.\nЎшандаги ҳолатимни айтиб беролмайман…\nМана энди 2013 йилнинг эрта баҳор насимлари эса бошлаган муборак кунларининг бирида мен Тошкентда – унинг кенг ва мўл кабинетида – шундоққина рўпарасида – синчков кўзларига ним табассум ва чексиз бир ҳаяжон билан шодон тикилиб ўтирар эдим…\nЙўқ, мен Сирожиддиндан хафа эмас эдим. Уни, умуман бугунги ўзбек мулозимларини тушуниш керак.\nКейинги йигирма – йигирма тўрт йил ичида Ўзбекистонда одамларни ҳукуматга ёқмай қолгани ёки мухолиф фикрли бўлгани учун, борингки, ҳатто мухолиф фикрлилар билан мулоқот қилгани учун таъқибга олиш, репрессия қилиш каби бемаъни ва шармандали одат кенг тус олди.\nБугун менинг бу сўзларимни ўқиб, мен айтган бундай аянчли ва изтиробли ҳолни ўз бошидан кечирган минглаб, эҳтимол миллионлаб муҳожирлар, мухолиф фикрли кишилар бор бугун ер юзида.\nМенинг Москвадаги тушкун ҳолимга тушган дунё ўзбеклари тушунишар менинг бу гап сўзларимнинг асл маъносини…\n– Энди Исматбек, шу юрт ва шу Ватаннинг нафақат гул чечаклари, балки янтоқ ва тиканлари, ажриқлари ҳам биз учун азиз ва муқаддас бўлиши керак, – узоқдан сўз бошлади Сирожиддин.\n– “Эгаси бор юртнинг эртаси бордир!” демоқчисиз-да, унинг Шерали Жўраев айтиб, машҳур бўлиб кетган шеридаги сатрлар билан жавоб беришга ҳаракат қиламан. – Қўрқманг, мен шу юрт эгасининг рухсати ва таклифи билан келдим Ватанга!\nСирожиддин жаҳлим чиққанини сезди. Лекин сездирмасликка ҳаракат қилди.\n“Сирожиддин! Мен сенинг олдингга Ўзбекистоннинг янтоқ ва тиканлари ҳақида фалсафа эшитиш учун келмадим. Мен сени соғиниб келдим, Сирожиддин! Студентлик йилларимиздаги, “Вуз городок”даги дилбар хотиралар олиб келди мени ҳузурингга, Сирож! Наҳот сен шунчалар ўзгариб кетдим, дўстим. Ахир бу амал кимга вафо қилибдики, сенга вафо қилса. Кўзларингни оч!”\nМен эса ҳамма нарсани унутиб шеър ўқир эдим…\nУ ҳам ноқулай вазиятдан чиқишга сабаб топилганидан хурсанд бўлиб менга жўр бўлди. У қовун туширганини, менга Ватан ва унинг тиканлари ҳақида насиҳат қилиб, хато қилганини англаб етди.\nМен ўша – Сирож студентлик пайтимизда тунда ёзиб, столнинг устида пичоққа қадаб кетган шеърни эҳтирос билан ўқий бошладим. Баъзи сатрлари ёдимдан кўтарилган экан, Сирож тўғрилаб айтиб турди.\nШеърият қандай яхши! Абдулла Орипов унга “Онажоним, шеърият!” деб жуда тўғри ташбеҳ берган.\nБиз икки дўст, икки оғайни, лекин Ватан ва унинг тиканларини икки хил тушунадиган икки ижодкор, бири мулозим, бири муҳожир, барча гина кудуратни унутиб, армон билан, ҳаяжон билан бор дунёни унутиб шеър ўқир эдик…\nЭҳ, Сирожиддин, Сирожиддин!\nТалабалик йилларимиз қандай тоза, ҳалол ва бегидир дам экан. Биз ҳам ўша дамларда умримизнинг энг тоза ва фаришта онларини ўтказган эканмиз.\nКейин йиллар ўтиб иккимиз ҳам ўзгариб кетдик.\nМен ҳам фаришта эмасман. Мен амалда бўлганимда эҳтимол Сендан-да худбинроқ бўлгандирман. Лекин одамлар билан, дўстлар билан муносабатларим барибир самимий эди.\nНега одамлар амалга чиқса ўзгаради, самимият йўқолади, муносабатлар расмийлашади? Нега?\nМен бундай ўзгариш ва бундай муносабатлар сабабини тушунгим, англаб етгим келади.\nЎз ўрнида гир айланадиган юмшоқ креслолар одамнинг бошини ҳам айлантириб қўйса ажаб эмас.\nОддий бир деҳқоннинг боласи Тошкентдай азим юртга келиб, минг бир сўқмоқлардан, қил кўприқлардан омон эсон ўтиб, не не давру давронларни кўриб бугун мана шундай улуғ бир даргоҳга эгалик қиларкан, бу ҳашам ва мабоҳатларни юқотиб қўйишдан чўчиб, менга шундай ҳушёрлик қилаётан бўлса не ажаб.\nЛекин тажриба кўрсатадики, бу ҳадиксираш ва бу қўрқув кимларнидир ўз мақсад ва мансабларига етказиши мумкин. Лекин у зинҳор базинҳор шоир одамга, ижодкорга ярашмайди.\nШоир агар ўз номи билан шоир бўлса, агар унга бу хислат ва бу фазилат Оллоҳ томонидан ато этилган бир неъмат бўлса, унинг қалби бу ҳашам ва мабоҳатлардан юқори туриш керак.\nЭнг муҳим у агар шулардан юқори тура олсагина ўша Оллоҳ берган иқтидорини, талантини сақлаб қола олади.\nАкс ҳолда Оллоҳ берган бу иқтидор, бу истеъдод ва салоҳият ўша маҳобатли идораларнинг майда чуйда кўрки-ю, ҳашамларига тўқнашиб, парчаланиб, чил парчин бўлиб кетмаса деб қўрқаман…\nБир пайтлар Сирожиддиннинг “Ит ва шиор ҳақида” ги балладаси Ўзбекистон Компартияси Марказий Комитетининг идеология котибаси Раъно Абдуллаеванинг ғазабига учраган эди.\nУнда армиядан суюкли севгилиси истиқболига соғиниб қайтган йигитга қиз қайрилиб ҳам қарамайди. Энди у бошқа йигитга кўнгил қўйган эди. Лекин шоир бундан қаттиқ изтироб чекади. У ҳатто қизнинг ити уни таниб, унга суйкалиб, эркалиқ қилишидан ҳам поэтик маъно излаб: “Хатто бир итчалик ҳам вафо қилмадинг” деб фиғон чекиб, шеър ёзади…\nБуни тушунишга ожизлик қилган Марказқўмнинг мафкура котибаси эса “Итдан бошқа мавзу қуриб кетганми?” деб тўполон қилган эди ўшанда.\nХудди шундай шеърини тушунмай, Марказқўмга чақириб шоирнинг танобини тортиб қўйиш Сирожиддинга қадар Муҳаммад Солиҳ билан ҳам бўлганди.\nДарвоқе, Муҳаммад Солиҳни, унинг Ёзувчилар уюшмасида котиб бўлган саксонинчи йилларни эслатди менга Сирожиддиннинг ёзувчилар уюшмасидаги бугунги котиблиги.\nИккаловининг характери ҳам ўжар ва шаккок, бўйсунмас, иккиси ҳам истеъдодли, ҳатто бўйлари ҳам деярли тенг экан.\nЛекин Муҳаммад Солиҳ ўз юзини сақлай ола билди бу лавозимда. Сирожиддинники эса ҳали номаълум…\nМен Сирожиддиндан хафа эмасман. Уни тушунаман…\nВа тушунганим учун ҳам Сирожиддинни ўша мен билган самимият ва истеъдод, илоҳий шеърлар тарк этмаса дейман.\nАлбатта бу маҳобатли идорада ижод қилиш осон. Айниқса давлат ва ҳукумат ҳақида шеър ёзиш ундан ҳам осон.\nЧунки арбоб Сирожиддин қанча яшаса яшар, лекин шоир Сирожиддин йўқолиб қолмаса деб қўрқаман.\nАрбоблик вақтинча экан, шоирлик доимийдир.\nСирожиддиннинг бу ҳашаматли кабинетида мен кўп нарсаларни кўрдим. Лекин эҳтирос ва самимиятни кўрмадим Чин эҳтирос ва самимят йўқ эди. У ҳайдаб чиқарилган эди Сирожиддиннинг котиблик кабинетидан…\nЮракда алам ва дард бўлса, инсоний изтироблар бор бўлсагина яхши ва илоҳий шеърлар ёзиш мумкин.\nТагингда хизмат машинаси “гижинглаб” турса, муаммолар ўз ўзидан ҳал бўлиб турса, ижод бўлмайди.\nЯхши ва ҳаётий шеър ёзиш учун шоирнинг қайғулари у билан ёнма ён бўлиши керак.\nБу маҳобатли идорларга қайғу ва алам, халқ дарди кира оладими?\nБундай синчков ва таманно котибалар уларни ичкарига киритармиди?\nШоир халқ дарди билан яшаши керак…\nSirojiddin Sayyid haqida, umuman bugungu o`zbek mulozimlarining shu kunlrdagi real portretini hali hech kim Ismat Xushevchalik ob`ektiv chizib bera olmagan edi. Bunday iste`dodli va jasoratli jurnalistni Karimov horijga haydab katta hato qilgan!


Ижтимоий суғурта тизимини жорий этиш режалаштирилмоқда – Газета.uz\nLotinchada 20 май 2022, 19:09 Жамият\nМолия вазирлиги 2022−2030 йилларда аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш миллий стратегияси қабул қилинишига оид президент фармони лойиҳасини жамоатчилик муҳокамаси учун эълон қилинди.\nУнга кўра, 2022−2030 йилларда аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш миллий стратегияси ва уни амалга ошириш бўйича «Йўл харитасини» қабул қилиш кўзланган.\nҚуйидагилар стратегиянинг устувор йўналишлари этиб белгиланади:\nдавлат ижтимоий ёрдам ва хизматларини кўрсатишда ҳар бир фуқарога индивидуал ёндашувни қўллаш;\nижтимоий суғурта тизимини ислоҳ қилиш, жумладан ижтимоий хатарлар юзага келганда, ушбу ҳуқуққа эга бўлган барча шахсларни солидар равишда ижтимоий ҳимоя билан таъминлаш;\nхавф остида бўлган оилалар ва болалар, ногиронлиги бўлган болалар ва шахслар, зўравонликдан жабр кўрган аёллар ва болалар ҳамда қарияларни қўллаб-қувватлаш мақсадида ижтимоий хизматлар кўламини такомиллаштириш ва бошқалар.\nФуқароларнинг кутилмаган ҳолатларда — вақтинчалик меҳнатга лаёқатсизлик, бахтсиз ҳодиса, иш ўринларининг қисқариши ва бошқа ҳолатларда даромадсиз қолишдан ҳимоя қилиш мақсадида Ижтимоий суғурта жамғармаси ташкил этилади.\nбиринчи босқичда, 2022 йил 1 сентябрдан бошлаб бюджет ташкилотларидан ташқари барча юридик шахсларда охирги 6 ой давомида узлуксиз иш стажига эга бўлган аёлларга ҳар ой учун минимал истеъмол харажатлари миқдоридан келиб чиққан ҳолда Давлат бюджети маблағлари ҳисобидан ҳомиладорлик ва туғиш нафақаси тўланади. Бунда, ишловчи аёлларга ҳомиладорлик ва туғиш нафақасининг унинг меҳнат стажи ва иш ҳақидан келиб чиқиб белгиланган миқдорининг қолган қисмини тўлаш иш берувчилар ҳисобидан амалга оширилади;\nиккинчи босқичда, 2024 йилдан бошлаб хўжалик корхоналарида расмий ишловчи аёлларга умумий иш стажи ва суғурталанган стажи ҳамда ўртача иш ҳақи миқдоридан келиб чиқиб, ҳомиладорлик ва туғиш нафақасини тўлаш ва бу орқали ушбу харажатлар иш берувчи зиммасидан тўлиқ олинади;\nучинчи босқичда, 2025−2030 йилларда вақтинча меҳнатга қобилиятсизлик нафақаси, ишсиз қолиш нафақаси, ишлаб чиқаришдаги бахтсиз ҳодисалар ва касб касалликлари оқибатидаги суғурта тўловлари амалга оширилади.\n2022 йил 1 августдан бошлаб, бюджетдан ташқари Молия вазирлиги ҳузурида юридик шахс мақомига эга бўлмаган 5 та штат бирлигидан иборат Ижтимоий суғурта жамғармаси (Жамғарма) ташкил этилади.\nРасмий ишловчи ходимларда ижтимоий суғурта ходисалари юзага келганда қонунчиликда белгиланган тартибда кафолатланган тўловларни амалга оширилишини таъминлаш Жамғарманинг асосий вазифаларидан бири бўлади.\nЭслатма: мазкур президент фармони ҳали лойиҳа бўлиб, у жамоатчилик муҳокамаси босқичида. Таклифлар эса 3 июнга қадар қабул қилинади.\nАввалроқ, 2022 йилнинг апрель ойи охирларида президент 1 сентябрдан бошлаб ҳомиладорлик нафақаси тўловларининг бир қисмини давлат бюджети ҳисобидан тўлаш тартиби жорий этилишини маълум қилганди. Бунинг учун Ижтимоий суғурта жамғармаси ташкил этилиб, унга жорий йилда бюджетдан 170 млрд сўм ажратилиши белгиланди.\nЛолагул Қаллиханова, «Газета.uz» 807\n1 сентябрдан «декрет» тўловларининг бир қисмини давлат тўлаб беради 29 апрель 2022, 17:44


Бу уларнинг ички иши - Кремл Беларусдаги вазиятга изоҳ берди\nРоссия президенти матбуот котиби Дмитрий Песковнинг фикрига кўра, ҳозирги вазиятда асосийси - Беларусга ташқаридан таъсир қилишга йўл қўймаслик.\nТОШКЕНТ, 20 авг - Sputnik. Россия президенти Владимир Путин беларуссиялик ҳамкасби Александр Лукашенкони президент сайловидаги ғалабаси билан табриклади, деди Россия етакчисининг матбуот котиби Дмитрий Песков.\n"Биз Беларусда рўй бераётган воқеаларнинг барчасига ушбу мамлакатнинг ички ишлари сифатида қараймиз", - деди Песков.\nУнинг сўзларига кўра, Беларус Россия учун иттифоқчи давлат ва қардош мамлакатдир.\n"Беларус - бизнинг иттифоқдош мамлакат ва қардош давлатдир. Беларус халқи ҳам бизга қардош", - дея қўшимча қилди у.\nЎзлари ҳал қилади: Европа Кенгаши раҳбари Беларус ишларига аралашмасликка чақирди\nПесковнинг фикрига кўра, ҳозирги вазиятда асосийси ташқаридан таъсирга йўл қўймаслик.\n"Биз вазият қонун доирасида қолиши тарафдоримиз. Белоруслар ўз муаммоларини ўзлари ушбу ҳуқуқий майдон ва мулоқот доирасида ҳал қилишлари керак", - дея таъкидлади у.\nЭслатиб ўтамиз, аввалроқ ташқи ишлар вазири Сергей Лавров ҳам Беларусдаги сайловлар бўйича ўз фикрларини билдирган эди.\nЛавровнинг сўзларига кўра, Москва Беларусьдаги вазиятга ташқи аралашувдан хавотирда, Европа Иттифоқи давлатлари раҳбарларининг баёнотлари эса инсон ҳуқуқлари ва демократияни қўллаб-қувватлашга ҳеч қандай алоқаси йўқ.


Душанба, 14 Сентябр\n«Парк де Пренс»даги ўйин охиридаги воқеалар барчасидан ўтиб тушди.\nБу футболчиларсиз парижликлар чемпионатнинг биринчи турида дебютант «Ланс»га мағлуб бўлганди, мавсумдаги иккинчи ўйин эса «Марсель»га қарши кечди. Неймар, Навас, Паредес ва Ди Мария сафга қайтган бўлсада пойтахтликлар клуби Андре Виллаш-Боаш шогирдларидан мағлуб бўлишди.\nКейинроқ у давом этди: «Сен эркак эмассан, ўз хатоингни тан ололмайсан. Мағлубият – спортнинг бир қисми. Аммо ҳақорат ва ирқчиликчи? Йўқ, мен бунга қаршиман. Мен сени ҳурмат қилмайман! Сенда характер йўқ! Нима деганингни тан ол… Эркак бўл! Ирқчи», — дея ёзди у твиттерида.\nНеймар ПСЖ Марсель


ФУҚАРО ТАРТИББУЗАРУ ИИБ ХОДИМИ "ОППОҚ"МИ?\nКуни кеча нишонлик бир аёл ижтимоий тармоқларда ёлғиз она экани, икки фарзандини тарбиялаши, ободонлаштириш бошқармасида ишчи бўлиб ишлашини билдириб, "хотин-қизлар раиси ва ички ишлар профилактика инспектори уриб-сўкиб, ҳақоратли сўзлар билан тепиб кўчага ҳайдашгани", бу бўйича ҳеч ким уни тингламаётгани тўғрисида мурожаат қилди.\nВилоят ички ишлар бошқармаси томонидан мазкур мурожаатга келтирилган муносабатда айтилишича, нишонлик аёл 2 июнь куни кундузги соат 10:00 лар атрофида маҳалла биноси олдида тиббий ниқоб тақмасдан, карантин қоидаларини бузиб юрган экан. Шу сабабли профилактика инспектори аёлга нима учун тиббий ниқоб тақмай юрганини айтиб, маъмурий баённома расмийлаштирибди.\nАлбатта, карантин шароитида жамоат жойида бўларкан, ҳамма тиббий ниқобда бўлиши шарт. Бунга риоя қилмаган эса тегишли тартибда жавоб беришга мажбур.\nҚолаверса, биз айни дамда балки аёл ниқоб тақмай юрганини хаспўшлаш, карантин қоидаларини бузганлик учун жавобгарликдан қутулиш мақсадида "Мени тепиб, сўкишди", деяётгандир, ё бўлмаса, "участковий" баённома тузган бўлса, уриб-сўкишга бало бормиди, жонидан ўтгандирки, аёл дардини дунёга ёяяпти, деган турфа гумонлар атрофида мулоҳаза юритишдан йироқмиз.\nДиққатимизни тортгани шуки, ички ишлар бошқармаси муносабатида айтилишича, бир аёл ниқоб тақмай юрган экан, ички ишлар ходими шу бўйича чора кўрибди, мазмунидаги хабар.\nЭътибор берган бўлсангиз, фуқаро ва ички ишлар ходими ўртасидаги баҳсли муносабатларда доим фуқаро ўзини номуносиб тутиб, ходимнинг погонларию "юлдузча"ларини юлиб отади, ходимнинг "қонуний талабига бўйсунмайди", босим ўтказади, кимларгадир телефон қилиб, ходимнинг попугини пасайтириб қўйишга интилади, бақувватроқ чиқиб қолса, куч ишлатади, уради, тепади...\nИчки ишлар ходими эса нуқул қонуний иш тутади, аввал ўзини таништиради, кейин фуқарога қандай қоидани бузгани ёки қандай ҳуқуқбузарлик, жиноятда гумонланаётгани ҳақида тушунтириш беради, кейин ички ишлар идорасига шу ҳолатга аниқлик киритиш мақсадида бир бориб келиш кераклигини айтади.\nЛекин гапнинг бўладиганини айтинг, ҳаётда шундай ички ишлар ходимига неча марта дуч келгансиз?\nЁки Чироқчида ўғриликда гумон қилинган шахс ҳам ички ишлар ходимларининг ўта даражадаги хушмуомалалигидан чексиз ҳис-ҳаяжонга берилиб, ўлим топгани йўқ, ходимлар уни уриб ўлдиришди. Лекин агар шу ҳолат ҳам шов-шув бўлиб кетмаганида, бояги ўлган одам ё "қонуний талабга бўйсунмаган", ё аллақандай бошқа тасодиф билан ўлган бўлиб чиқарди эҳтимол.\nБиргина тизимнинг қуйи бўғинидаги профилактика инспекторларини оладиган бўлсак, айримларининг унча-мунча одам билан саломлашгиси келмаслиги таажжубли. Инспектор билан қуюқ салом-алик қиладиганларни эса "қулоқ" сифатида бошқалар ёқтирмайди. Нега шундай? Нега "участковий" ё бўлмаса ички ишлар ходими ўзини бошқалардан баланд тутади? Нега доим улар оппоғу бошқалар тартиббузару ҳуқуқбузар?!\nШу ҳақда сўз бораркан, грузин адиби Нодар Думбадзенинг "Оқ байроқлар" романида келтирилган бир парча ёдга келади. Ҳужжатларга тиркалишича, қамоққа тиқилаётган бир одам ҳақида ҳалол-пок кишилар гувоҳлик беришган. Айтишларича, кўпдан бери кўришмаган "эски" дўстлар ресторанда учрашиб қолишибди. Икки такасалтанг (салбий бўёқларни қаранг!) оғиз-бурун ўпишгач, бу учрашувни "ювмоқчи" бўлишибди ("Қайси пулга, қандай йўл билан топилган пулга - бу бошқа масала" дея таъкидланади хабарда).\nХуллас, "дўстлар" ўтирган столдан нарироқда бир гуруҳ ҳалол-пок кишилар тинчгина овқатланишаётган экан. Кўп ўтмай, улфатларнинг кайфи ошиб, оғзидан боди кириб, шоди чиқа бошлабди. Кейин овқатланиб ўтирган ҳалол-пок кишиларга тегажоғлик қилишга ўтишибди. Буфетчининг қайта-қайта огоҳлантириши ва ёлворишига қарамай, бу икки безори жамоат тартибини бузишдан ўзларини тийишмабди. Шундан сўнг нариги столда ўтирган ҳалол-пок кишилардан бири буларнинг олдига келиб, оталарча насиҳат қилишга мажбур бўлибди:\n- Йигитлар, ичкилик кишининг саломатлигига, ақлий қобилияти ва маънавий қиёфасига салбий таъсир кўрсатишини биласизлар-ку. Илтимос - бас қилинглар, бошқа ичманглар, яхшиси, уй-уйингизга бориб, китоб ўқинглар. Ҳойнаҳой, олий ўқув юртининг студентидирсизлар. Сизлар учун мен ҳисоб-китоб қилиб қўяман...\nБизда ҳам ички ишлар ходимлари билан баҳсли ҳолатлар ҳужжатлаштириладиган бўлса, кўпинча фуқаролар одатда ўзларини юқорида келтирилган "дўстлар" каби, ички ишлар ходимлари эса ҳалол-пок кишилар каби тутишади.\nАММО КИМ ИШОНАДИ БУНГА?\nБиз борини борича айтиш тарафдоримиз. Тизимдаги ҳамма ходимлар ҳам жуда хушмуомала, босиқ эмаслигини, фақат қонунгагина таяниб иш тутмаслигини яхши биламиз. Яқиндагина Косонда бўлиб ўтган ҳолат фикримизни тасдиқлайди. Ниҳол маҳалласидаги савдо дўкони ёнида вилоят ИИБ тезкор вазифаларни бажарувчи сафарбар отряди ходими қонунда белгиланган вазифасидан четга чиқиб, фуқарога куч ишлатгани, шаъни ва қадр-қимматига путур етказгани бўйича хизмат текшируви тайинлангани, тадбир иштирокчиларининг ҳар бири хатти-ҳаракатига қонуний баҳо берилиши маълум қилинди.\nАлбатта, адолат қарор топгани яхши. Аммо бундай қарорларга ички ишлар ходимининг хатти-ҳаракатига оид рад этиб бўлмас далиллар мавжуд бўлгандагина келиниши ёмон.\nХаспўшлашлар эса уларга бўлган шу салбий муносабатни ҳам янада чуқурлаштиради, "урди-сўкди" қабилидаги юқоридаги каби мурожаатлар сонини кўпайтираверади. Қачонгача уларнинг хатти-ҳаракати "андавалаб" юрилади?..


Чехия парламенти Владимир Шпидла ҳукуматига ишонч билдирди.\nБош Вазир Шпидланинг сўл марказчилардан иборат вазирлар маҳкамасига 100 депутат ишонч билдирди, 98 депутат қарши овоз берди, парламентнинг бир аъзоси холис қолди.\nҲукуматга ишонч билдириш масаласи унинг иқтисодий ислоҳотлар ўтказиш режасидан норози мухолифат томонидан кун тартибига чиқарилган эди. Ҳукумат мамлакат бюжжетининг чиқимлар қисмини қисқартиришни ҳамда солиқ тизимига ўзгартишлар киритишни режалаштирган. Бу чорани Шпидла ҳукумати мамлакат бюжжети камомади катталиги учун қўлламоқчи.


10 таблеткадан мажмуавий материалдан бўлган фольга блистерда, 2 блистер қўллаш бўйича йўриқномаси билан картон қутида\n1 таблеткада фаол модда: Клемастин гидрофумарат - 1,34 мг, (1 мг клемастинга эквивалент). Ёрдамчи моддалар: лактоза моногидрати, маккажўхори крахмали, повидон (поливинилпирролидон), магний стеарати, тальк.\nТошмали иситма (аллергик ринит, аллергик конъюнктивит); келиб чиқиши турлича бўлган эшакеми; тери қичимаси, қичима дерматозлар; ўткир ва сурункали экзема, контакт дерматити; дори аллергияси; ҳашоратларнинг тишлаши ва чақиши.\nТаблеткаларни овқатдан олдин сув билан бирга қабул қилиш керак. Катталар ва 12 ёшдан ошган болаларга: 1 таблеткадан (1 мг) эрталаб ва кечқурун буюрилади. Даволаниши қийин бўлган ҳолларда: Суткалик доза 6 таблеткагачани (6 мг) ташкил қилиши мумкин. 6-12 ёшли болаларга: 1/2-1 таблеткадан нонуштадан олдин ва кечасига буюрилади.\nМарказий нерв тизими томонидан: Мумкин - юқори чарчоқлик, уйқучанлик, бош оғриғи, бош айланиши, қалтираш, седатив таъсир, бўшашиш, чарчоқлик ҳисси, тормозланиш, ҳаракат координациясини бузилиши. Баъзи ҳолларда, айниқса болаларда марказий нерв тизимини рағбатлантирувчи таъсири, яъни безовталик, юқори қўзғалувчанлик, қўзғалиш, асабийлик, уйқусизлик, истерия, эйфория, тиришишлар, парастезия, неврит аниқланади. Меъда-ичак йўллари томонидан: Диспепсия, кўнгил айниши, эпигастрий соҳасида оғриқлар, қабзият, қусиш; кам - оғизни қуриши, иштаҳани пасайиши ва диарея. Сезги аъзолари томонидан: Кўриш аниқлигини бузилиши, диплопия, ўткир лабиринтит, қулоқларда шовқин. Сийдик чиқариш тизими томонидан: Жуда кам – тез-тез ёки қийинчилик билан сийиш. Нафас аъзолар томонидан: Кам – бронхиал ширасининг қуюқлашиши ва балғам кўчишини қийинлашиши, кўкрак қафасини қисилиш ҳисси ва нафасни қийинлашуви, бурунни битиши.. Юрак-қон томир тизими томонидан: Кам – артериал босимни пасайиши (кўпроқ кекса беморларда), юрак уриши, экстросистолия. Қон яратиш аъзолари томонидан: Тромбоцитопения, гемолитик анемия, агранулоцитоз. Аллергик реакциялар: Жуда кам – эшакеми, тери тошмаси, фотосенсибилизация, анафилактик шок.\nЎта юқори сезувчанлик, МАО ингибиторларини бир вақтда қабул қилиш, нафас йўлларининг пастки бўлимларининг касалликлари (шу жумладан бронхиал астма). Тавегилни аёлларда эмизиш даврида қўллаш мумкин эмас. Тавегил (таблеткалари) ни 6 ёшгача бўлган болаларда қўллаш мумкин эмас (1 ёшдан бошлаб Тавегил сиропини ва инъекция учун эритмасини қўллаш мумкин\nАллергенларга ўтказиладиган тери скарификацион синамаларининг натижаларини бузилиб кетишини олдини олиш учун, аллергологик синовларни ўтказишдан 72 соат олдин препаратни бекор қилиш керак.\n25 С дан юқори бўлмаган ҳароратида, болалар олаолмайдиган жойда.


«Норма Маслаҳатчи» газетасининг 2020 йил 8 сентябрь 36-сони - Gazeta.Norma.uz\n«Норма Маслаҳатчи», №36, 2020й. 8 сентябрь\nТақдим этилаётган, шунингдек сўнгги пайтда қабул қилинган бошқа ҳужжатларнинг тўлиқ матни билан «Norma» АҚТ ва nrm.uz сайтида танишиб чиқишингиз мумкин. Балиқчилик хўжаликларига солиқ юки пасайтирилди Президентнинг «Балиқчилик тармоғини қўллаб-қувватлаш ва унинг самарадорлигини\nНогиронлиги бўлган ёлғиз пенсионерга васийлик қилувчининг мажбуриятлари, яхши пенсия олиш учун ҳозирдан қанча тўланиши кераклиги, архивда маълумотлар мавжуд бўлмаган қандай йўл тутиш лозимлиги ҳақида турли вазиятлар мисолида. Бундай ҳолатларда нима қилиш кераклигини «Norma» МЧЖ эксперти тушунтириб беради.\nФуқаро кекса ёшдаги II гуруҳ ногиронининг васийси ҳисобланади. Васпйликдаги шахснинг оиласи ва фарзандлари йўқ, у муомалага лаёқатсиз. Унинг опаси бор эди, у вафот этганидан кейин уйи қолган. Васийликдаги шахс ягона меросхўр ҳисобланади. Васий ўз васийлигидаги шахсга мерос қилиб қолдирилган кўчмас мулкдан фойдаланишга ҳақлими?\nПенсия тайинлаш учун талаб этиладиган стаждан ортиқча ҳар бир ишланган йил учун пенсия миқдори ошириб борилишини биламан. Ушбу тартиб ёшга доир пенсияга тааллуқлими ёки барча турдаги пенсияларга қўлланиладими?\nКорхона ходими 2006 йилдан ҳозиргача бўлган давр учун имтиёзли пенсия таъминотига бўлган ҳуқуқини аниқлаштирувчи маълумотномани беришни сўраб мурожаат қилди, у бу давр мобайнида «қўлда кесиш ва пайвандлаш ишларида банд бўлган электр-газ пайвандловчиси» лавозимида ишлаган. Меҳнат ва аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш вазирлиги ва Молия вазирлигининг қўшма қарори билан 3.01.2013 йилдан бу лавозим Рўйхатдан чиқарилган бўлса, корхона томонидан ходимга 2006 йилдан 2.01.2013 йилгача бўлган давр учун шундай маълумотнома берилиши лозимми?\nПенсия ёшига яқинлашиб қолган шахс корхона 4 йил давомида юқори маош олиб ишлаган. Корхона ёпилган. Пенсияга 1 йил қолган эди. Ҳозир у ўзини ўзи банд қилган шахс сифатида расмийлаштирилган. Юқори миқдорда пенсия олиш учун сўнгги 5 йилда ўзини ўзи банд қилган шахс сифатида қандай даромадни кўрсатиш лозим? Юқори миқдорда пенсия олиш учун энг юқори иш ҳақи қандай бўлиши керак?\nИюнь ойида 54 ёшга тўлдим. Бироқ карантин туфайли пенсияга оид ҳужжатларни энди (белгиланган муддатдан анча кейин) топширдим. Карантиндаги ойлар учун пенсия ҳисобланадими ёки ҳужжатлар қабул қилинган кундан бошлаб ҳисобланадими?\nТурмуш ўртоғим пенсияга ҳужжатларни расмийлаштиряпти. Унинг иш стажи 40 йилдан ортиқни ташкил этади. Бироқ архивда 10 йилдан ортиқ иш стажи топилмаяпти. Архивдагиларнинг айтишича, турмуш ўртоғим ишлаган тўқимачилик комбинатининг айрим ҳужжатлари йўқолган экан. Бундай ҳолатда нима қилиш керак? Бу ҳақда меҳнат дафтарчасига ёзувлар киритилган.\n2005 йилдан бошлаб иш стажини архив маълумотномалари билан тасдиқламаса ҳам бўлади деб эшитдим. Шундайми?\nҲунармандчилик фаолияти билан шуғулланадиган пенсионерлар учун ижтимоий солиқни тўлаш бўйича имтиёзлар мавжудми?\nИш берувчи бир йўла тўланадиган, масалан, дафн этиш маросими учун бериладиган нафақалар бўйича ходимларга тўланадиган харажатларни қоплашга ҳақлими?\n1 сентябрдан бошлаб аризаларни кўриб чиқиш ва ижтимоий нафақаларни тайинлаш жараёнлари босқичма-босқич автоматлаштирилади.\n2021 йил 1 январдан* давлат хизматлари ва ёрдам кўрсатишда фуқаролардан қуйидаги маълумотномаларни талаб қилиш тақиқланади:\n1 октябрь Нуронийлар куни сифатида байрам қилинади. Россиянинг айрим минтақаларида ушбу санада пенсионерларга қўшимча тўловлар тўланиши маълум қилинган. Қанча миқдорда тўлов тўланади ҳамда қандай байрам муносабати билан нафақалар тўланади?\n2017–2019 йилларда пенсияга қўшимча тўловлар 53%дан ортиқ ҳолатларда амалга оширилмаган. Бу ҳақда РФ Ҳисоб палатасининг ҳисоботида айтилган.\nКорхонада иш ҳақини ойда бир марта олишга рози бўлган ходимлар бор, бу ҳақда уларнинг аризалари мавжуд. Маошни аванссиз бериш ҳуқуқбузарлик ҳисобланмайдими?\nДиректор суд ҳукми билан ЖКнинг 45-моддаси бўйича жиноятни содир этганликда айбдор деб топилган ва 2 йил муддатга раҳбар лавозимларда ишлаш ҳуқуқидан маҳрум этилган. Шу билан бирга директордан у билан ҳисоб-китоб қилиш ва ишдан бўшатиш нафақасини тўлаш, шунингдек фойдаланилмаган меҳнат таътиллари учун тўловларни тўлашга оид ёзма талабнома келиб тушган. Мазкур ҳолда бухгалтер қандай йўл тутиши лозим?


Алининг жойнамози (4-қисм) | Azon.uz - Ахборот-таҳлилий портал\nАлининг жойнамози (4-қисм)\n1344 21:00 08.11.2019\nАли билан Ойшанинг хонаси битта. Дарсларини шу хонада тайёрлашади, кейин шу хонада ухлашади. Уйларида икки хона бор. Мурод акаси ошхонада овқатланиб, уйга қорни тўқ келади, қаттиқ чарчоқдан йўлакдаги диванга чўзилиб ухлаб қолади. Амина хоним эрининг ёнида тунда бохбар бўлиш учун бир чеккада тонг оттиради. Эри тинимсиз тамаки тутатгани учун боёқиш аёл йўталиб чиқади, ҳатто нафас олишга қийналади. Шунинг учун кейинги пайтларда ошхонадаги ўриндиқларда ухлаяпти.\nАли ва Ойша ҳар кеча уйқудан олдин суҳбатлашишади. Ўша оқшом суҳбатни яна Ойша бошлади:\n— Эртага туғилган кунингиз, а? – деди. – Менинг туғилган кунимдан бир ҳафта олдин. Бувижоним тирик бўлганларида, бизга қандай яхши совғалар олардилар.\nАлининг яна жаҳли чиқди:\n— Совғадан бошқа нарсани ўйламайсан, а? – деди. – Тавба дегин! Кошки тирик бўлсалар эдию, ҳеч қачон совға олмасалар эди!\n— Тавба! – деди синглиси. Сўнг ёнидаги деразадан юлдузлар билан тўла осмонга кўзларини тикканча сўзини давом эттирди:\n— Бувим жаннатларда бўлсалар, бу ерларга келмасликлари аниқ. Лекин бизни унутмайдилар. Бунга ишончим комил.\n— Албатта! Иншааллоҳ, уларни тушимда кўраман…\n— Менимча кўролмайсиз! Сабабини биласиз, тўғрими?\nАлининг овози чиқмади. Чунки бувисини тушида кўриш учун овозсиз, ичида дуо қилаётганди.\n...Али тушида бир тоққа тирмашаётган эмиш. Лекин қаттиқ чарчагани ва чанқагани учун қийналиб тирмашаётган экан. Тоғ чўққисидан ажойиб шалола оқарди. Али у ерга ета олса, гўёки янгидан туғилган, буткул бошқа бир инсонга айланарди. Ўша лаҳзаларда бир овоз эшитилганди, қийқириб юборишдан ўзини аранг тўхтатиб қолди. Бувиси ниҳоятда гўзал булоқ бошида эди ва ёқимли овози билан уни чақираётганди. Али чексиз севинч билан шу тарафга қараб югурди ва бувисининг бўйнига ёпишди. Бувиси ҳам уни соғинч билан бағрига босди. Бувиси Алига биллурдек ярқираётган пиёлада сув берди. Сўнг уни бағрига босиб:\n— Чеҳраси беғуборим болам, – деди. – Эртага сенинг туғилган кунинг. Буни унутганим йўқ. Лекин ҳеч қайси туғилган кун ўнинчи ёш куничалик муҳим эмас. Чунки энди болалигингни ортда қолдиряпсан. Шунинг учун ҳам сенга катталарга бериладиган ҳадямни бераман.\n— Катталарга бериладиган ҳадя қанақа бўлади? Жуда ҳам қизиқяпман!\nБувиси чиройли жилмайди.\n— Эртагача кутишинг керак, – дея жавоб қайтарди. – Лекин ундан албатта яхшиликда фойдаланишинг керак. Йўқса, бир умр пушаймон бўласан.\nАли ётоғидан учиб уйғонди. Ниҳоят бувисини тушида кўрди, боз устига у билан гаплашди ҳам. Бироқ катталарга бериладиган муҳташам совғанинг нима эканига қизиқаётганди. Бувиси ҳаётлигида унга охирги бор велосипед олиб берган эди. Лекин энди мотоцикл ёки автомашина олиб беролмайди, ҳарҳолда. Олганида ҳам қандай юбора олиши мумкин? Нимадир қилиб юборганида ҳам улардан фойдаланиши учун ёши ҳеч тўғри келмайди.\nАли севинганидан осмонда учарди гўё. Шунинг учун ҳам дарҳол Ойшани уйғотиб, унга тушини гапириб беришни истади. Лекин туши ярим қолганди. Энг яхшиси, бироз кутиб туриш эди. Шундай қилгани яхши, синглисини ҳам ярим тунда уйғотмаган бўларди.\nМақолалар Алининг жойнамози наср Жунайд Суави\nАлининг жойнамози (сўнгги қисм)\n1024 21:00 23.11.2019\nАлининг жойнамози (15-қисм)\n866 21:00 22.11.2019\nАлининг жойнамози (14-қисм)\n1063 21:00 21.11.2019\nАлининг жойнамози (13-қисм)\n907 21:00 20.11.2019\n988 21:00 19.11.2019\n1299 21:00 16.11.2019


Қандай қилиб смартфон ёрдамида пулларни бошқариш мумкин | BUXGALTER.UZ\nҚандай қилиб смартфон ёрдамида пулларни бошқариш мумкин\nМобиль иловалар – бу пандемия даврида сизнинг соғлигингизни сақлашга ёрдам берадиган восита. Смартфонлар учун тўлов иловалари счётлар бўйича тўловни амалга ошириш ва уларнинг ҳолати тўғрисида тезкор тарзда ахборот олиш имконини беради. Замонавий инсоннинг мобиль телефонида қанча мобиль иловалар бўлиши мумкин ва умуман қулай ҳаёт учун улар қанча бўлиши зарур? Бирга ҳисоблаб чиқамиз.\nБошланишига «Google Play market» ёки «Аpрstore» ёрдамида қандай мобиль иловларга эга бўлиш мумкинлигини кўриб чиқамиз.\n1. Бизнес учун мобиль иловалар (Мобиль банк) деярли барча банкларда мавжуд.\nДеярли танлашга тўғри келмайди – сизнинг хизмат кўрсатувчи банкингиз нимани таклиф қилса, шундан фойдаланасиз.\nБунда банклар мижозларга бажонидил қулоқ солишади ва йилига камида 1-2 та ўзгартириш киритган ҳолда иловани такомиллаштириб боришади\nҚоидага кўра, булар:\nҳисобварақдаги маблағлар ҳаракатини назорат қилиш;\nтўлов топшириқномаларини ва ҳисобварақлар бўйича банк кўчирмасини шакллантириш;\nҳисоб-китоблар ва ҳужжатлар ҳамда буюртмаларни банкка жўнатиш.\nАксарият ҳолларда бухгалтерлар ва раҳбарлар улардан молия билан боғлиқ бўлган вазиятни тушуниш учун ахборот мақсадларида фойдаланадилар, амалий мақсадларда эса (тўловлар, тўлов ҳужжатларини расмийлаштириш, ходимларнинг иш ҳақини пластик карталарига ўтказиш) “Банк-Мижоз” тизимидан фойдаланадилар\nИнтерфейсларни такомиллаштириш, уларни янада қулай ва тушунарли қилиш зарур. Ҳаммаси шунчалик мураккаблигидан, биринчи уринишда тушуниб олиш қийин кечганлигига мисоллар мавжуд. Шунингдек, ишлаб чиқувчилар интерфейснинг матнли қисми устида ҳам ишлашлари зарур (хато кўп, фикр етарлича аниқ ифода этилмаган)\n2. Жисмоний шахслар учун банк иловалари (Мобиль банк) деярли барча банкларда мавжуд. Функционаллик бўйича баъзи фарқларга эга бўлиши мумкин.\nМобиль иловадан фойдаланиш учун сизда шу банкда амалдаги пластик картангиз (ҳисобварағингиз) бўлиши керак (конвертация учун – иккита карта, улардан бири валюта пластик картаси)\nНақд пулсиз, шу жумладан – контактсиз ҳисоб-китоблар (харид ҳисобига пул ўтказиш, QR-кодлар тизими;\nОнлайн-омонатлар, онлайн–конвертация ва бошқа банк хизматлари;\nкартадан картага ўтказмалар (тўлов тизимларининг мобиль иловаларига қараганда арзонроққа тушади).\nКўп иловаларда “кармон” функцияси мавжуд, у орқали ҳатто пластик карта блокланганда ҳам тўлаш мумкин. Асосий шарти – ҳисобварақда пул бўлиши керак\nБарча юқорида айтилганлар - долзарб.\nБундан ташқари, бундай мобиль иловаларда ишламайдиган тугмалар бор. Ҳаммада фақат телефония ва мобиль алоқа учун тўлов рад этишсиз ишлайди. Коммунал хизматлар учун ҳақ тўлаш – энг оғриқли жой. Агар тугма ишламаса, нима учун уни иловада сақлаш керак?\nБанк хизматларига (онлайн-омонат, конвертация) келсак, уни тақдим этиш чоғида техник узилишлар содир бўлади, уларни ҳал қилиш учун банкка қўнғироқ қилиш зарур\n3. Тўлов тизимларининг универсал мобиль иловалари (Сliсk, PayMe ва бошқалар). Аксарият банк мобиль иловаларидан фарқли ўлароқ уларга бир вақтнинг ўзида ўзингизнинг турли банкларда очилган карталарингизни боғлашингиз мумкин\nНақд пулсиз контактсиз ҳисоб-китоблар (харид ҳисобига пулларни ўтказиш, QR-кодлар тизими, картадан картага ўтказмалар).\nБу – агар сиз фақат товар ва хизматлар учун ҳисоблашмоқчи бўлсангиз, энг яхши вариант. Банк иловалари билан солиштирганда товарлари ва хизматлари учун ҳақ тўлаш мумкин бўлган компанияни танлаш имконияти кенгроқ (дўконлар, умумий овқатланиш корхоналари, такси, гўзаллик салонлари ва ҳ.к.)\nИшламайдиган тугмалар камроқ, бироқ улар барибир бор\n4. Муайян ташкилотнинг махсус мобиль иловалари (масалан, ДСҚ, супермаркетлар тармоғи, уяли алоқа компаниялари). Моҳиятига кўра, мобиль қурилмалар учун тўловчининг шахсий кабинети варианти\nУшбу мобиль иловалар унинг эгасининг (ташкилотнинг) мақсадли аудитория билан мулоқоти учун хизмат қилади. Уларда, қоидага кўра, фақат шу ташкилот кўрсатиши мумкин бўлган хизматлар тақдим этилган, Мижозлар билан ҳисоб-китоблар эса – функциялардан бири холос.\nМисол учун, ДСҚянги «Soliq» иловасини тақдимот қилди.\nБошқа мобиль иловалардан фарқли ўлароқ унинг ёрдамида ҳам юридик шахс, ҳам жисмоний шахс солиқни тўлай олади.\nБундан ташқари фақат ушбу мобиль илова ёрдамида сиз исталган вақт ва исталган жойда ўз СТИРингизни аниқлаб олишингиз, солиқлар ҳисоб-китоби бўйича тушунтиришлар олишингиз, қарз тўғрисида ахборот олишингиз, солиқ калькуляторидан фойдаланишингиз мумкин ва ҳ.к.\nТакомилликнинг чегараси йўқ! Яқин вақтда бундай мобиль иловалар ташкилотлар офисларига ташриф буюришнинг ишончли муқобили бўлишини истаб қоламиз.\nБундан ташқари, бундай иловалар имкон қадар барча ташкилотларда пайдо бўлиши керак.\nХўш, смартфонда қанча мобиль илова бўлиши мумкин?\nҲаммаси унинг эгасининг фаоллиги ва қизиқишларига боғлиқ. Масалан, улар менда 5 та (4 та банк иловаси ва 1 та тўлов тизими иловаси), агар, албатта, материални тайёрлаш жараёнида юклаб олинган талай иловаларни ҳисобга олмаса.\nМен – бухгалтер, тадбиркор, таъсисчи ва раҳбар эмасман. Барча фойдаланилаётган иловалар узоқ табиий танлашдан кейин менинг смартфонимга ёзилди.\nМен ҳеч бўлмаганда биттасидан воз кечишга тайёрманми? – Йўқ, сабаби уларнинг ҳар бирида менга зарур бўлган ва бошқа мобиль иловаларда мавжуд бўлмаган нарса бор.\nТўлов тизимининг мобиль иловасини мен фақат ер ва мол-мулк солиқларини тўлаш учун ушлаб тураман. Менинг смартфонимда мавжуд бўлган битта ҳам банк иловасида, тегишли тугмалар бўлишига қарамай, бу функция ишламайди.\nХудди шу сабабга кўра коммунал хизматларга (электр энергияси бундан мустасно) ҳақ тўлаш учун банкка боришга тўғри келади, ваҳоланки мен уни бажонидил масофадан тўлаган бўлардим.\nҲатто бозорда янгилик – Капиталбанкдан ўзида банк иловаси ва тўлов тизими иловасини бирлаштирган «Апельсин» иловаси пайдо бўлсада, мен фойдаланишга кўниккан ҳеч бир иловадан воз кечишга тайёр эмасман. Ахир бошқалар қаторида, барча иловаларда – яна хизматлар тақдим этишнинг турли шартлари мажуд. Мен эса ҳар ким каби, энг қулай ва фойдали маҳсулотдан фойдаланишни хоҳлайман.\nТўлов иловаси ёрдамида онлайн-НКМ орқали тўлов қандай амалга оширилади\nБухгалтер мобиль тўлов иловалари орқали тушган тушумлар билан нима қилсин?\nМБ шахсий карточкадаги пулларни йўқотмаслик учун нима қилиш кераклигини тушунтириб берди


Сунъий уруғлантириш ёки қочириш – Tadbirkor-Fermer\nСунъий уруғлантириш ёки қочириш\nЧорва молларини қочириш усуллари\nЧорва моллари асосан икки хил – табиий ва суниъй усулда қочирилади. Табиий усул яна иккига: эркин ҳолда (ёки подада) ва қўлда қочиришга бўлинади. Эркин ҳолда ёки подада қочириш анча тартибсиз бўлади. Бунда қайси урғочи бир эркак молдан, қачон қочганлиги номаълум бўлади. Айрим ҳолларда юқумли жинсий касалликлар тарқалиши ҳам кузатилади. Ҳисоб ишлари олиб борилмайди. Бу усул асосан моллар подада, яйлов шароитида боқилганда қўлланилади. Бунда ҳар бир буқа йил мобайнида 30-40 та сигирни қочириши режалаштирилади.\nҚўлда қочириш усули қисман самаралироқ бўлади. бунда урғочи моллар олдиндан танланган эркакларидан қочирилади ва қочган куни махсус журналга ёзиб қўйилади. Бу усулнинг афзаллиги шундаки,ҳар бир урғочи ҳайвон қайси эркакдан ва қачон қочганлиги маълум бўлади. Бинобарин, ҳисоб ишларини ҳам олиб бориш мумкин. Лекин иқтисодий томондан бу усул унча қулай эмас, чунки эркак молларни сақлаш, парвариш қилиш ва озиқлантиришга анчагина маблағ сарфланади.\nЧорва молларини бу усулда уруғлантириш ҳамма томондан муҳим аҳамиятга эга. Масалан, юқор кўрсаткичга эга, сермаҳсул ва асл эркак вакилларидан унумли фойдаланиш, гигиена жиҳатдан озода бўлиш ва қисқа вақт ичида кўп миқдордаги урғочи молларни сунъий уруғлантириш мумкин.\nБу усулнинг яна бир афзаллиги қисир қолишнинг олдини олиш ҳисобланади. Чунки бунда уруғ (сперма)нинг сифати ҳамма вақт назорат қилиб борилади.\nУруғ сифатига кўра тўртта бўлинади:\n1-гуруҳ уруғ қуюқ бўлиб, Қ ҳарфи билан белгиланади. Микроскопда қаралганда сперматозоидлар жуда зич бўлиб, улар орасидаги бўшлиқ деярли сезилмайди.\n2-гуруҳ ўртача қуюқликдаги уруғ бўлиб, Ў ҳарфи билан белгиланади. Бунда спермотозоидлар оралиғидаги бўшлиқ уларнинг узунлигидан ортиқ бўлади.\n3-гуруҳ сийрак уруғ ҳисобланади ва С ҳарфи билан белгиланади. Бунда сперматозоидлар оралиғидаги бўшлиқ уларнинг узунлигидан ортиқ бўлади.\n4-гуруҳ уруғда сперматозоидлар жуда оз миқдорда бўлади ёки бутунлай бўлмайди. Бундай уруғ чорвачиликда ишлатилмайди. Лекин таркибида озроқ бўлса ҳам, ҳаракатчан сперматозоидлардан ташкил топган айрим ҳолларда чўчқаларни қочиришда фойдаланиш мумкин.\nСовлиқлар фақат қуюқ уруғ билан уруғлантирилади. Сигирлар эса қуюқ ва ўртача уруғ билан уруғлантирилади. Уруғларни суюлтириб ишлатиш мумкин. Бунда синтетик суюлтирилгичлардан фойдаланилади. Суюлтиргич уруғни узоқ вақт сақлаш даврида сперматозоидлар учун қўшимча озиқ муҳити ҳисобланади. Бундан ташқари, суюлтиргичлар уруғнинг сифатини, ҳаракатланиш хусусиятини ва уруғлантириш даражасини яхшилайди,унинг таркибида бўлган сунъий уруғлантириш станциялари ва пунклтларида бир неча рецепт асосида тайёрланган қўшилмалардан фойдаланилади. Улардан бири қуйидагича тайёрланади: 100 мл дистилланган сувга 3 г сувсиз медицина глюкозаси, 1.4г натрий цитрат, 16 мл янги товуқ тухумининг сариғи аралаштирилади. Бунга маълум миқдорда стрептоцид, пенициллин, стрептомицин қўшилади. Бу борада буқаларнинг уруғи 10 мартагача суюлтирилиши мумкин. Шундай қилиб, суюлтирилган уруғ мухзоналарда нол даражада совутилади ва икки уч кун мобайнида сигирларни уруғлантириш мумкин бўлади.\nХозирги вақтда уруғларни узоқ вақт сақлаш учун улар музлатилади. Шунингдек, кўп миқдорда глицерин ҳам қўшилади. Уруғлар 20-21 градус совуқда сақланади. Айрим ҳолларда 78 градус совуқда сақлаш ижобий натижа берган. Бундай уруғлар тўрт ойгача, баъзан ундан ҳам узоқ сақланганда ҳам ҳаётчанлигини йўқотмаганлиги аниқланган.\nСигирларни уруғлантириш учун 1.5 мл уруғ (сперма) етарли ҳисобланади. Бир марта уруғлантирилган сигирларни орадан 12 соат ўтгач, иккинчи марта қўшимча уруғлантириш ижобий натижа беради.\nСўнгги йилларда уруғни жуда узоқ вақт сақлаш учун 196 градус совуқдан қуруқ музда ёки суюқ азотда сақлаб текшириб кўрилмоқда. Шу усулда уруғни бир шаҳардан иккинчи шаҳарга ёки бир мамлакатдан иккинчи мамлакатга олиб бориб фойдаланиш мумкин. Уруғлантиришдан олдин уруғни бир шаҳардан иккинчи мамлакатга олиб бориб фойдаланиш мумкин. Уруғлантиришдан олдин уруғни ампулар 38-40 градусли иссиқ сувда 2-3 дақиқа сақланади, эритилади ва уруғнинг сифати микроскопда текшириб кўрилади.\nҲайвонларни уруғлантириш хоналари мумкин қадар озода, ёруғ ва барча гигиена талабларига мос бўлиши, уруғлантириш учун барча асбоб-ускуналар етарли бўлиши талаб этилади. Бу прогрессив усул ҳозирга вақтда республикамиздаги барча фермер хўжаликларида, айниқса, наслчилик фермер хўжаликларида, чорвачилик комплексларида кенг қўлланилмоқда. Маълумот кўчирилса манба: http://tadbirkor-fermer.uz деб кўрсатилиши шарт


5 декабрь, 2019, 12:07\nТеглар:Токио-2020 | Марафон | Енгил атлетика\nМазкур мусобақаларга Саппоро шаҳри мезбонлик қилади\nКеласи йил Токио шаҳрида ўтказиладиган ёзги Олимпия ўйинларининг енгил атлетика спорт тури дастуридан ўрин олган спортча юриш ва марафон баҳслари Токиода ўтказилмайди. Маълум бўлишича, мазкур йўналишлардаги беллашувларга Саппоро шаҳри мезбонлик қилади, дея хабар қилмоқда Миллий олимпия қўмитаси.\nХалқаро Олимпия қўмитаси, Токио-2020 ташкилий қўмитаси ва Бутунжаҳон енгил атлетика федерацияси вакиллари ўзаро келишган ҳолда мазкур қарорга келишди. Бунга сабаб сифатида ХОҚ Атлетлар комиссияси директори Кристи Ковентри Олимпиада пайти катта эҳтимолда Токиода кучли иссиқ бўлиши, бу эса атлетларнинг соғлиғи билан боғлиқ салбий ҳодисалар юз бериши мумкинлиги келтирилмоқда.\nСаппоро Япониянинг шимолидаги Хоккайдо оролида, Токиодан 800 километр узоқликда жойлашган. Бўлажак баҳсларга “Sappori Odori Park” боғи мезбонлик қилиши белгилаб қўйилди. Табиийки, йиғилиш мобайнида мусобақа ўтказиладиган сана ва вақтларга ҳам аниқлик киритиб ўтилган. Унга кўра, мазкур баҳслар қуйидагича тақвимда ўтказилади:\n6 август, 16:30 – эркаклар ўртасида спортчи юриш (20 км.);\n7 август, 05:30 – эркаклар ўртасида спортчи юриш (50 км.);\n7 август, 16:30 – аёллар ўртасида спортчи юриш (20 км.);\n8 август, 07:00 – аёллар ўртасида марафон;\n9 август, 07:00 – эркаклар ўртасида марафон.


Жорий йилнинг 2 апрелига қадар 574 та «шубҳали» корхона контрагентлари томонидан 97 фоиз ҳолатда ҚҚС суммасини ноқонуний ҳисоб (зачет)га олиш факти тасдиқланди.\nДавлат солиқ хизмати органлари томонидан солиқ тўловчиларнинг мурожаатлари асосида фаолияти шубҳали деб топилган корхоналар билан амалга оширилган битимларни ўрганиб чиқиш учун тезкор равишда камерал солиқ текширувлари ташкил этилмоқда, деб хабар қилмоқда Давлат солиқ қўмитаси.\nХусусан, жорий йилнинг 2 апрель ҳолатига республикамиз бўйича жами 9 021 та корхонада 1 337,5 млрд. сўмлик асоссиз ҳисоб (зачет)га олинган қўшилган қиймат солиғи (ҚҚС) суммаларига аниқлик киритиш бўйича камерал солиқ текширувлари якунланди.\n– 8 752 та, яъни 97 фоиз корхонада (1 260,7 млрд. сўм) «сохта» операцияларни амалга ошириш фактлари тасдиқланди;\nШунингдек камерал солиқ текширувлари натижасида контрагентлар хатолари тасдиғини топган бўлсада, тадбиркорлик субъектларини узлуксиз фаолият кўрсатишларига шароит яратиш мақсадида, камчиликларини тан олган 540 та субъектга 65,5 млрд. сўмлик бюджетга тўланиши лозим суммаларни жорий йил якунига қадар тенг улушларда бўлиб-бўлиб тўлашларига рухсат берилди.\nТўланиши лозим бўлган ҚҚС суммаларни камайтириш тарзидаги ҳуқуқни суиистеъмол қилган корхоналар рўйхати шакллантирилди


Боткенда Ўзбекистон томонидан қурилган юқумли касалликлар шифохонаси очилди - 0\nБугун, 22-декабрь куни Қадамжой туманида Ўзбекистон кўмаги билан қурилган 200 ўринли юқумли касалликлар шифохонасининг очилиш маросими бўлиб ўтди. Бу ҳақда вилоят ҳокимлиги хабар берди.\nҲукуматнинг Боткен вилоятидаги ваколатхонаси раҳбари Мунарбек Насиров ушбу ташаббус қирғиз-ўзбек қўшничилик алоқаларини янада мустаҳкамлаганини таъкидлаб, боткенликлар номидан Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёевга ва ўзбек халқига миннатдорлик билдирди. Қирғизистон соғлиқни сақлаш вазири Алимқадир Бейшеналиев ушбу хавфли касалликка қарши курашда яратилган шароитлар учун миннатдорчилик билдирди.\nТадбирда Ўзбекистон соғлиқни сақлаш вазирининг биринчи ўринбосари Амрилло Иноятов бошчилигидаги делегация иштирок этди ва шифохонани Боткен аҳолисига топширди.\nМодулли биноларга эга бўлган енгил, икки биноли шифохона бир ойдан кам вақт ичида қуриб битказилди ва тўлиқ Ўзбекистон томонидан молиялаштирилди. Касалхона зарур тиббий жиҳозлар ва мебеллар билан тўлиқ жиҳозланган, беморлар учун барча шароитлар яратилган.\nАввалроқ, 19-ноябрь куни Қадамжой туманида Ўзбекистон кўмаги билан 200 ўринли юқумли касалликлар шифохонаси қурилиши бошлангани ҳақида хабар берилган эди.\nМаълум қилинишича, қурилиш учун модулли иншоотларни (контейнерларни) олиб келган Ҳуснитдин Хасилов бошчилигидаги «Ўзбекистон темир йўллари» АЖ делегациясини Қизил-Қиядаги темир йўл станциясида ҳукуматнинг Боткен шаҳридаги мухтор вакили Жанибек Жалолов кутиб олган эди. Касалхона учун мослаштирилган 40 та контейнер темир йўл орқали олиб келинган эди.


Қорасувда мактаб қурилиши пайтида миллионлаб пулни ўзлаштирган овул ҳукумати раҳбари ҳибсга олинди - 0\nМиллий хавфсизлик давлат қўмитаси Ўш вилояти Қора-Сув тумани Сарой овул ҳукумати раҳбарини ҳибсга олди. Бу ҳақда махсус хизмат хабар берди.\nУнга кўра, ҳибсга олинган шахс 720 ўринли мактаб қуриш пайтида давлатга 24 миллион 209 минг сом миқдорида зарар етказганликда айбланмоқда.\nАввалроқ Қора-Сув туман прокуратураси ушбу фактни ошкор қилган эди. Мактаб қурилиши «Акмат Қурилиш» масъулияти чекланган жамиятига топширилган ва 159 минг сомлик шартнома имзоланган. Бино 2019-йилнинг 5-сентябрида фойдаланишга топширилган эди.\nАммо Сарой овул ҳукумати ва «Акмат Қурилиш» масъулияти чекланган жамиятининг масъул ходимлари бир неча бор бажарилган ишларни ошириб юборилган нархда, мактаб қурилиши тўғрисидаги актларга ёлғон маълумот киритишган.\nЎтган йилнинг 4-декабрь куни ушбу факт Жиноят кодексининг 320-моддаси («Хизмат ваколатини суиистеъмол қилиш») билан рўйхатга олинган ва судгача бўлган тергов ҳаракатлари қўзғатилган.\n6-январь куни Миллий хавфсизлик давлат қўмитаси томонидан қўзғатилган жиноят иши доирасида Сарой қишлоқ ҳукумати раҳбари Т.З. ҳибсга олинган.


O‘zLiDeP фракцияси аъзолари аҳоли мурожаатларига жойида ечим топди | O'zLiDeP\nO‘zLiDeP фракцияси аъзолари аҳоли мурожаатларига жойида ечим топди\nОлий Мажлис Қонунчилик паталасидаги O‘zLiDeP фракцияси аъзолари Ботир Мардаев ва Тўразода Ботирбек Бектурдиевлар Президент фармон ва қарорларининг жойлардаги ижросини ўрганиш мақсадида Хоразм вилоятида бўлишди.\nХалқ вакиллари вилоятдаги учрашувларини Шовот туманидан бошлаб, туман ҳокими Ҳ.Отаҳанов ҳамда сектор раҳбарлари ҳамроҳлигида ҳудуддаги мавжуд 55 та маҳалла миқёсида олиб борилаётган ишлар билан танишди.\n4-сектор ҳудудига қарашли “Беғубор” кўчаси 1-уйда яшовчи Бахром Худаяров хонадонида 9 нафар фуқаро истиқомад қилади. Сектор кўмагида Б.Худаяров “Дилмурод Ўлмасбек” фермер ҳўжалигига ишга жойлаштирилган. Томорқадан самарали фойдаланиш мақсадида қўшимча равишда субсидия ҳисобидан иссиқхона ҳам қуриб берилган.\nШу маҳаллада яшовчи Шухрат Рўзметов хонадонида бўлган депутатлар унинг норасмий иш билан бандлиги, 2 нафар вояга етмаган фарзанди борлиги, турмуш ўртоғи М.Садуллаева “Хулкар Мадина” фермер хўжалигига ишга жойлаштирилганини гувоҳи бўлишди. Ушбу оилага туман ҳокимлиги томонидан 20 бош жўжа, субсидия асосида иссиқхона қуриб берилиб, фарзандлари бандлиги ҳам таъминланган.\nМазкур учрашувлар давомида халқ ноиблари тумандаги “Ўзбекистон темир йўллари” АЖга қарашли “Темир йўл обод” чорвачилик ва паррандачиликга ихтисослаштирилган комплекс фаолияти билан ҳам танишди.\n2018 йилда “Махтимқули” маҳалласида 670 гектар ер майдонида ишга туширилган мазкур комплекс вилоят аҳолисини гўшт ва сут маҳсулотларига бўлган эҳтиёжини таъминлашга хизмат қилмоқда. Бугунги кунда ушбу комплексда 1000 дан ортиқ чет давлатларидан олиб келинган турли хилдаги наслли қора моллар кўпайтирилиб, ички бозорга сотилмоқда. Шунингдек, бу ерда сутни қайта ишлаш ва сут маҳсулотлари ишлаб чиқаришга мўлжалланган янги тармоқларнинг қурилиш ишлари ҳам олиб борилмоқда.\nИшчи гуруҳ аъзоларининг учрашувлари “UZTEX GROUP” Каткалъа-текс МЧЖ шаклидаги қўшма корхонасида давом этди. Пайпоқ ва колготка маҳсулотларини ишлаб чиқаришга мўлжалланган мазкур корхонада айни пайтда 1473 нафар ишчи-ходим меҳнат қилмоқда. Эътиборлиси, ҳозирги карантин пандемияси даврида ҳам бу ерда ишлаб чиқариш жараёни сира тўхтагани йўқ.\nОлий Мажлис Қонунчилик паталаси депутатларининг навбатдаги манзили Янгибозор тумани бўлди.\nУчрашувлар давомида туманнинг “Дўстлик” маҳалласида қурилаётган 350 ўринга мўлжалланган янги мактаб биноси, 10-сон мактаб интернатининг қайта реконструкция қилиш жараёни, Бўзқалъа қишлоғидаги кичик саноат зонасида тадбиркорларга яратилаётган имкониятлар, 1.8 гектар майдонда қурилиши мўлжалланган ёғ зоводи, чорвачилик комплекси, паррандачилик фермаси билан танишди.\nШундан сўнг “Истиклол” маҳалласида яшовчи Умид Олимов хонадонида бўлишди. Суҳбат ва мулоқотлар чоғида У.Олимов маҳалласида машиналарга хизмат кўрсатиш кўчма шахобчаси очиш ниятида эканини айтиб, кўчма контейнер ажратилишида кўмак сўради. Мазкур масала жойида бартараф этилиб, туман ҳокимлиги томонидан фуқарога кўчма контейнер қўйиб бериладиган бўлди.\n“Янги зомон” кўчасида яшовчи Эргаш Салаев хонадонига ҳам ҳомийлар томонидан қора мол берилиб, оила аъзолари “Бекобод Бўзқаъла” фермер хўжалигига ишга жойлаштирилган. Депутатлар Э.Салаев хонадонида ҳам бўлиб, оила соҳибининг келажакдаги режалари билан қизиқди. Хонадон соҳиби томорқасида иссиқхона ташкил этишни ният қилганини билдирди. Бу масала ҳам жойида ҳал этилиб, мутасаддилар томонидан томорқадаги кортошкалар йиғиб олингандан сўнг иссиқхона қуриб бериладиган бўлди.\nПарламент қуйи паталасидаги O‘zLiDeP фракцияси аъзолари Ваҳобжон Муродқобилов, Абдулла Рузметов ва Нигора Қутлимуратовалар иборат ишчи гуруҳ аъзолари ҳам Урганч шаҳар ҳокимлигида бўлиб, шаҳардаги инвестициявий лойиҳалар ва уларнинг бажарилиш ҳолати, янги иш бошлаш арафасида турган тадбиркорлик субъектлари, мактабгача таълим ташкилотлари муаммоларини ўргандилар.\nШаҳар ҳокими Ш.Абдуллаевнинг айтишича, Урганч шаҳар “Хонқа” кўчасида Давлат хизматлари агентлиги Хоразм вилояти бошқармаси Урганч шаҳар Давлат хизматлари маркази учун замонавий типдаги барча қулайликларга эга бўлган янги бино қурилиш ишлари ниҳоясига етмоқда. Халқ ноиблари ушбу янги бино, унинг ишга тушириш режалари ва аҳолига кўрсатиладиган хизмат турлари билан танишиш мақсадида мазкур бинога ташриф буюрди.\nУшбу марказ ишга туширилиши натижасида Урганч шаҳар аҳолисига катта имконият ва қулайликлар, шу билан бирга қўшимча иш ўринлари ҳам яратилади.\nУрганч шаҳар “Бўстон” маҳалласида умумий қиймати 2 758 млн. сўмлик, шундан 2 000 млн сўмлик имтиёзли кредит ҳисобига давлат-хусусий шерикчилик шартлари асосида 100 ўринга мўлжалланган “LEADER LAND” нодавлат мактабгача таълим ташкилоти қурилиб, замонавий жиҳозлар билан таъминланди. Тадбиркор Темур Шарипов томонидан барпо этилган ушбу маскан тез орада болажонлар учун фойдаланишга топширилади.\nИшчи гуруҳ аъзолари Урганч шаҳар ҳокими Ш.Абдуллаев ҳамроҳлигида шаҳардаги “SEVINCH MEDICAL CENTER” оилавий корхонаси фаолияти билан ҳам танишди. Умумий қиймати 5 млрд сўмлик ушбу клиниканинг ишга тушириши натижасида 33 та янги иш ўрни яратилган ва йил охирига қадар яна 15 та иш ўрни яратилиши режалаштирилган.\nУшбу клиника бир вақтнинг ўзида 70 та беморга хизмат кўрсатиш имкониятига эга бўлиб, унда беморлар онкология, нейрохирургия, томир жарроҳлиги, пластик, обдоминал, эндокринологик жарроҳлик турлари билан даволаниши мумкин.\nОлий Мажлис Қонунчилик паталаси депутатларининг жойлардаги ўрганишлари давом этмоқда.


Қумли ва қумлоқ тупроқларни ўзлаштириш » Geodeziya » Referat » Referat | Haqida\nAsosiy / ReferatGeodeziya Қумли ва қумлоқ тупроқларни ўзлаштириш\n1.\tСуғориладиган тупроқларнинг иккиламчи шўрланиши ва унинг олдини олиш.\n2.\tТупроқ эрозияси ва унга қарши тадбир.\n3.\tТупроқларни саноат эрозияси ва ерлар рекультивацияси\nМарказий Осиёда йирик қум массивлари билан биргаликда қумли ва қумлоқ тупроқли майдонлар бор. Шу майдонларни ўзлаштириб, қишлоқ хўжалигида фойдаланиш мумкин. Қумли ва қумлоқ тупроқларни ўзлаштириш учун, майда заррачали тупроқ билан бойитиш мақсадида кольматаж қилинади. Бунинг учун қумли далага майда заррачали тупроқ оқизиндилари, кўп лойқа сув берилади. Кольматаж қилишда лойқа заррачалар тупроқнинг устки қатламига чиқиб қолиб, коллоид заррачаларнинг бир қисми қум ичига сингиб киради. Чет элларда қумли тупроқларни тубдан яхшилаш тажрибаси диққатга сазовордир. Масалан: Венгрияда тупроққа 3-4 қатлам органик моддалар солинади. Хар бир қатламнинг қалинлиги 1 см дан бўлиб, 1чи қатлами 45-65 см чуқурликда, 2-чи ва зарур бўлса 3-чи қатлами эса 3-йилдан кейин олдингисига қараганда 15 см баландроқ қилиб ётқизилади. Шундай қилинганда шу қатламда ўсимликларнинг илдизлари кучли ривожланади ва бир-бирига чирмашиб зичлашиб қолади. Қумли тупроқларни ўзлаштиришда алмашлаб экишнинг ва органик ўғитлар қўллаш, структура ҳосил қилувчи полимеллардан фойдаланишнинг муҳим аҳамияти бор. Айрим қумли участкаларда, қум эрмон (шувок), қумқиёқ каби ўсимликлар экилиб; унда яйлов сифатида фойдаланилади. Бу ўсимликлар етарли даражада ривожланса, улардан қимматбаҳо ем-хашак тайёрланади. Бунда ҳам маълум режимга, яъни яйловдан фойдаланиш тартибига риоя қилиш зарур. Ушбу ҳудудларда шамол эрозиясига қарши тадбирлар қўллаш мақсадга мувофиқдир.\nСуғориладиган тупроқларнинг иккиламчи шўрланиши ва унинг олдини олиш.\nИккиламчи шўрланиш деб, суғориладиган шўрланмаган тупроқларнинг тезда унумдорлиги пасайиб турли даражадаги шўрланган тупроқларга айланиш жараёнига айтамиз.\nИккиламчи шўрланиш янгидан ўзлаштириб суғориладиган ерларда ва янгидан қурилган лекин фойдали коэффиценти кичик бўлган ирригация тармоқларида, суғориш ишларининг бошланишидан кўп йил ўтмай ривожланади. Гидроизоляциясиз ўтказилаётган суғориш каналларининг фойдали коэффиценти 0,5-0,6 дан кичик, бунинг устига экинлар суғорилмаган вақтда ҳам далаларимиздан жуда кўп сув фойдасиз оқиб ер остига шимилиб ётади. Бу ер остига шимилаётган сувлар ўзи билан бирга тупроқ қатламларидаги ётқизилган тузлар эритиб сизот сувларига туширади. Бу хол, биринчидан, сизот сувлари минерализациясини ошишига ва жойнинг оқими ёмон бўлганлигидан уни яна ер бетига кўтарилишига сабаб бўлади. Иккиламчи шўрланишнинг иккинчи даврида йирик ва ўрта катталикдаги ирригация каналларининг хар икки тамонларида турли кенгликдаги турғун дехқончиликни давом эттириш мумкин бўлган чучик сизот сувлик зона ҳосил бўлади, қолган 50-60% ер майдони кучли шўрланиши туфайли қишлоқ хўжалик оборотидан чиқиб қолиши мумкин.\nИккиламчи шўрланишнинг олдини олишнинг асосий чораларига суғоришда сувдан фойдаланиш интизомига қаттиқ риоя қилиш, сувдан фойдаланиш коэффицентини 0.8-0.9 гача кўтариш, каналларини бетонлаш полиэтилен трубалардан фойдаланиш, сунъий ёмғир усулда суғориш, қиш кунлари каналларни беркитиб, қўйиш, канал ёқаларида ихота дарахтзорларни ўтказиб, биологик дренажни кучайтириш ва бошқалар киради.\nИккиламчи шўрланган тупроқларнинг туздан тозалаш учун юқорида айтилган огохлантириш чоралари билан бир қаторда, сизот сувларини криттик чуқурликдан пастга тушириш учун етарли миқдорда зовур каналлари қурилиб, сизот сувларини оқимини, тезлаштириш, уни чучуклатиш, каби ишларни олиб бориш керак.\nҚуруқ ва иссиқ иқлимли шароитларда экинларимизни 10-12 маротабагача суғорамиз. Шўр ювиш билан суғориладиган ерлар тупроқ эритмасининг концентрацияси 15-20 г-л дан ортмаслиги керак. Шунинг учун ҳам бундай тупроқларни суғориш режими тузларнинг ювиш режимида ўтказилиши керак. Бошқача қилиб айтганда, яхши ишлайдиган зовур каналлари ёрдамида тузларнинг доимий ювилиб, экин майдонидан чиқиб кетишини, тупроқ эритмасини янги чучук суғориш суви билан алмашиниб туришини таъминлаш керак. Суғоришда фойдаланиладиган сувнинг шўрлиги бир литрда 1-2 г-л дан ортмаслиги суғориш натижасида тупроқда йиғилиб қолиши мумкин бўлган тузларни ювиб туриш учун хар йили бир маротаба вегетатив шўр ювиш ўтказилиб туриши керак. Суғориш сувининг минерализацияси 4-5 г-л бўлса, хар 4-5 оддий суғоришдан сўнг бир маротаба шўр ювиш ўтказилиши керак. Суғориш сувининг шўрлиги 10-12 г-л бўлса, у вақтда қалин ўтказилган, яхши ишлайдиган зовур каналлари ёрдамида хар гал бостириб суғориш керак. Суғориш сувнинг минерализацияси 7-8 г-л бўлса, хар икки суғоришдан сўнг учинчиси шўр ювиш суғориш бўлиши керак. Кўрсатилганларга риоя қилмаслик, оғир оқибатларга олиб келиши мумкин.\nТупроқ эрозияси ва унга қарши тадбир.\nИнсоннинг нотўғри ташкил этилган турли ҳил фаолияти таъсири остида тупроқ қатлами емирилади ва буғланади. Эрозия тупроққа мана шундай таъсир ўтказилишининг ғоят кенг тарқалган ва ҳалокатли оқибатидир.\nТупроқни эрозиядан сақлаш муаммоси дунёнинг арид иқлими минтақасида жойлашган кўпгина мамлакатлар учун, шу жумладан Ўзбекистон ҳудуди учун ҳам долзарб муаммодир. Чунончи, республикада эрозияга учраган ер майдонлари 1772,3 минг гектарни ёки ҳайдаладиган ерлар умумий майдонининг 40% ташкил этади. Шулардан 721,9 минг гектари ирригация эрозиясига /Х.М.Махсудов, 1989/, салкам 50 минг гектари жарлик эрозиясига /А.Ниғматов, 1988/, 700,4 минг гектари лалми эрозиясига /Х.М.Махсудов, 1989/ ва 300 минг гектари шамол эрозиясига дучор бўлган /К.М.Мирзажонов, 1976/. Олимларнинг малумотларига кўра, Ўзбекистонда фойдаланиш учун яроқли бўлган 3 миллион гектардан кўпроқ лалми ерлар мавжуд, шулардан таъминланган ва ярим таъминланган лалми ерлар ҳиссасига салкам 1 миллион гектари тўғри келади. Ўзбекистонда эрозияга учраган тупроқларнинг таснифи ишлаб чиқилган ва республикадаги эрозия ҳавф солаётган ерларнинг харитаси тузилган. Эрозия ҳолатларининг таъсири остида бироз ювилган, ўртача ювилган, кучли ювилган тупроқ ва чиқинди тупроқлар ҳосил бўладики, улар тупроқ қатламининг қалинлиги, гумус, озиқа элементлари /макро ва микро элементлар/ захираси ва таркиби, микроорганизмлар миқдори ва сифати, кимёвий ва физикавий хоссалари, биоэнергетика кўрсаткичлари ўзгариши туфайли унумдорлик даражалари турлича эканлигидан далолат беради.\nШу нарса маълумки, ирригация эрозияси натижасида тупроқ ювилиши ҳар йили гектарига 100-150 тоннагача ва ундан ҳам ошиб кетиши мумкин/нишаблиги 50º дан кўпроқ бўлган қиямаликларда гектарига 500 тоннага қадар боради/, ана шу тупроқ билан бирга гумуснинг йиллик нобудгарчилиги гектарига 500-800 кг, азот-гектарига 100-120 кг, фосфар 75-100 ва ундан кўп роқ килограммни ташкил этиши мумкин. Шуни қайд этиш керакки, эрозия жараёнлари тупроқдаги экосистемалар биомассасига фойдаланилган қуёш энергияси миқдорига ҳам таъсир ўтказади.\nЭрозия жараёнлари натижасида атмосферада, гумусда ва тупроқ таркибидаги микробларда ютилган қуёш энергиясининг 30-50 фоизи ва ундан кўпроғи йўқотилади, тупроқда содир бўладиган биологик, тупроқ жараёнларининг интенсивлиги асосан Қуёш энергиясининг захиралари ва у сочаётган нур кўринишининг ўзгаришлари билан боғлиқ эканлигини эътиборга олганда эрозия томонидан экосистемага етказиладиган зарар миқёсларини тасаввур этиш мумкин.\nНураб емирилган ва эрозияга учраб турадиган ерларда деҳқончилик билан шуғулланиш қиммат туради. Бундай ерларга ишлов бериш, экин экиш, ҳосилни йиғиштириб олиш, ўғит солиш қимматга тушади, эрозия натижасида улар ювиб кетилиши мумкин. Ћосил оз ва сифати паст, чорвачилик маҳсулотлари ҳам кам бўлади ва ҳоказо. Озиқ - овқат маҳсулотлари етиштиришнинг имконияти камайиши давлат учун энг катта зарар ҳисобланади. Масалан, олимларнинг ҳисоб - китобларига кўра, эорзияга учраган ерларда ҳар йили ялпи деҳқончилик маҳсулотининг 20 фоизга қадар нобуд бўлмоқда, республика 200 минг тоннага яқин пахта ва бошқа қишлоқ хўжалик маҳсулотларини ололмай қоляпти. Эрозия авж олишининг юқори даражадаги ҳавф - хатари мавжуд бўлган янги ерларни жадал ўзлаштириш ва суғориш жараёнлари ҳисобга олинадиган бўлса, яқин келажакда нобудгарчиликлар анча кўпайиши мумкин.\nЭрозиянинг қишлоқ хўжалик экинлари ҳосилдорлигига таъсир ғоят катта. Х.Мақсудовнинг кўп йиллик тадқиқотлари шуни кўрсатдики, ювиб кетиладиган тупроқда бош поянинг баландлиги ювиб кетилмаган тупроқдагига нисбатан пасайади, чўкинди тупроқда эса бўйи яна ҳам баланд бўлди. Ювиб кетилган тупроқда гул, ғунча ва кўсаклар сони энг кам, ҳосил нишоналарининг тўкилиши эса энг кўп бўлди.\nПахта ҳосилдорлиги ҳам мана шу хусусиятларга мувофиқ шаклланди. Ювилиб тўпланган тупроқда энг юқори - гектарига 36,8 - 37,3 центнер ҳосил олинди, аммо ғўза ривожи орқада қолганлиги сабабли бу ерда совуқ тушгунгача йиғиб - териб олинган ҳосил энг паст 34,0 - 37,2 фоиз бўлди. Ювиб кетилган тупроқда ҳосилдорлик энг кам гектарига 16,1 - 24,7 центнерни ташкил қилди, лекин бу ерда ювиб кетиладиган тупроқнинг ноқулай агрокимёвий, агрофизикавий, биологик хоссалари сабабли ғўза сиқиб қўйилганлиги натижасида у тез етилди ва совуқ тушгунгача йиғиштириб олинган ҳосил 72,1 - 81,1 фоизни ташкил этди. Фақат ювиб кетилмаган тупроқда яхши ҳосил - гектарига 32,0 центнер пахта олинди, совуқ тушгунгача йиғиштириб олинган ҳосил ҳам юқори - 61,1 фоиз бўлди, бу эса гектарига 19,8 центнерни ташкил қилди, ваҳоланки чўкинди тупроқда гектарига 12 - 14 центнерни ва ювиб кетилган тупроқда 13 - 18 центнерни ташкил қилган эди.\nЭрозия ҳосил миқдоригагина эмас, балки толанинг сифатига ҳам таъсир қилди. Тупроқ ювиб кетилишининг таъсири остида битта кўсакнинг массаси камайди, ювилиб тўпланган тупроқдаги кўсак массаси эса ошди. Толанинг пишиқлиги ҳам худди ҳам шундай нисбатларда ўзгарди. Ювиб кетилган тупроқда толанинг чиқиши ҳам паст даражада бўлди.\nЭрозия таъсири остида чигитнинг ҳолати кескин ўзгаришини қайд этиб ўтиш муҳимдир. 1000 дона чигит массаси ювиб кетилган тупроқда энг кам, ювиб кетилмаган ва ювилиб тўпланган тупроқда эса энг кўп бўлган. Ювиб кетилган тупроқда етиштирилган пахтанинг чигити экиш учун яроқли эмас. Ирригация эрозияси тупроқ унумдорлигига ўрнини тўлдириш қийин бўлган зиён етказибгина қолмай, ҳосилдорликни пасайтириб ва пахта толасининг сифатини ёмонлаштирибгина қолмай, балки ўсимликларни наслига ҳам салбий таъсир қилиб, навнинг бузилишига олиб келади.\nЭрозияга учраган ерларда - бундай ерлар Ўзбекистонда 30,9 млн. гектарни ёки республика худудининг 70 фоизини ташкил этади /Ѓ.А. Толипов, 1992/ - деҳқончилик маданияти даражасини юксалтириш уларни эрозиядан, пахта якка ҳокимлигининг таъсиридан кейин тупроқ унумсизлашидан ҳимоя қилиш қишлоқ хўжалик экинлари ҳосилини тубдан кўпайтириш ва барқарорлаштиришнинг энг арзон ҳамда самарали йўли ҳисобланади. Янги серҳосил навларнинг агроэкологик талаблари ҳам ана шу чора - тадбирлар билан таъминланиб қондирилади. Бундай навлар ювиб кетилган, ориқлашган ва энг мақбул сув - физик ҳоссаларини йўқотган ерларда кам самара беради.\nШундай қилиб, олдимизда ҳозирги авлоднинггина эмас, балки келгуси авлодларнинг ҳам манфаатларини кўзлаб, эрозияга учраган ерлардан фойдаланиш амалиётини тубдан ўзгартириш ва такомиллаштириш вазифаси тўрибди. Мана шу ерлардан хўжасизларча фойдаланилган тақдирда улар яқин 70-100 йиллар ичида ўнглаб бўлмас даражада емирилиши мумкин. Ћолбуки, 1мм тупроқ қатламини қайта тиклаш учун ўсимлик қоплами яхши бўлган тақдирда 100-200 йилдан 1000 йил ва ундан ҳам кўпроқ вақт талаб этилиши маълум, яъни кейинги 70-100 йиллар мобайнида ердан нотўғри фойдаланиши оқибатида кейинги камида 1000 йиллар ва ҳатто 10000 йиллар мобайнида табиат кучлари бажарган ишларнинг натижалари йўққа чиқарилиши мумкин.\nШу тариқа тупроқ унумдорлигидан фойдаланишдаги оқилона илмий экологик принципларнинг қўпол равишда бузилиши қанчадан-қанча маблағ, меҳнат сарфланишига, меҳанизацияга, ўғитларга, сув мелиорацияга қарамай ҳосилнинг тегишли даражада кўпайишига олиб келмади.\nСуғориладиган деҳқончиликда асосан ирригацион эрозия ривожланган ерларнинг мелиоратив ҳолати тўғрисида гапирсак, демак улар ривожланган ҳудудлар асосан пст-баланд рельефли, ҳар хил нишабли қияликларга эга бўлган тоғли ва тоғ олди ҳудудларда ҳам эрозияга учраган, ўртача эрозияла учраган ва кучли эрозияга учраган тупроқларга ажратиладилар (жадвал…). Қияликлар пастида ювилмали тупроқлар пайдо бўлади – бу тупроқлар тепадан ювилиб тушган мелкозем заррачаларидан пайдо бўлади («Тупроқ хариталари ва ерларни баҳолаш ҳужжатларидан фойдаланиш», Т.2000).\nЎзбекистоннинг суғориладиган типик бўз ва бошқа автоморф тупроқларининг емирилиши бўйича тақсимланиши\nЭрозияга учраганлик даражаси\tРельеф ҳолати\tНишаблик\tГумус қатлами қалинлиги см.\tГипс чегараси см.\tҚияликлар оралиғида пайдо бўлган эрозия\tЃўзанинг ҳолати\nЭрозияга учрамаган\tСув айиргич олди\t0,5ºгача (0,009)\t50-75 дан кўп\t200 дан кўп\tЙўқ\tМеъёрида\nКа учраган\tҚиялик-нинг юқори қисми\t0,5-2,0º (0,009-0,035\t50-75\t200-100\tЕмирилиш чуқурлиги\tЕнгил жабрлан-ган\nЎртача учраган\tҚиялик-нинг ўрта қисми\t0,5-2,0º 0,035-0,087\t25-50\t100-50\tШунингдек\n5-10см\tРивожланиш стадияси. Вақтли\nКучли учраган\tҚиялик-нинг ўрта қисми\t5ºдан юқори\t25 дан кам\t50 дан кам\tШунингдек 10 см дан юқори\tШунингдек кам ифлосланган\nКам ювилмали\tҚиялик-нинг этаги\t1º-гача (0,017)\t75-гача\t200-гача\tСуғоришдан сўнг мелкозем тўпланиши\tЃўза ғовлаб кетади.\nКучли ювилмали\tҚиялик-нинг этаклари\t0,5ºгача (0,009)\t75-дан юқори\t200-дан юқори\tСуғоришдан сўнг мелкозем тўпланиши\tЃўза ғовлаб ривожлан-майди.\nИрригацион эрозияга учраган тупроқларда суғориш ишлари алоҳида усулда бўлиши зарур. Бу ерларда кам миқдорда сув билан тез-тез суғориб туриш услубини қўллаб лозим.\nНишаблиги 2º-3º ва эгат узунлиги 150 м. бўлганда суғориш суви миқдорини 0,07 л/сек кўпайтириш, аста 0,10 л/сек кўпайтириш. Нишаблиги 4º-гача ва эгат узунлиги 100 м. бўлганда сув ҳаракати эгат ичида 0,15-0,10 л/сек нишаблик 3º-6º бўлганда эса 0,10 дан 0,05 л/сек бўлиши зарур. Яссимон нишабликлар 3º-4º бўлиб эгат узунлиги 150 м бўлганд суғоришни 0,06 дан 0,08 л/секдан бошлаш зарур. Тик нишаблик 4º-5º ерларда ҳар қайси эгатни суғориш, яссимон нишабликларда эса эгат ўтказиб суғорилса тупроқнинг бир хил намланишига эришилади. Суғориладиган эгатлар имконият борича кам қиялик қилиниб олиниши зарур. Эрозияга учраган тупроқларга солинадиган минерал ўғитлар миқдори 25-30 % кўп бўлиши, шунингдек органик ўғитлар тупроқнинг ҳолда солиниши керак.\nТупроқларнинг эрозияга учраганлигига кўра қишлоқ хўжалик экинларига бериладиган азот ҳисоблаб чиқиш кооэффиценти\nКўрсаткич\tКоэффициент (КN)\nКучсиз эрозияга учраган\nЎртача эрозияга учраган\nКучли эрозияга учраган\t1,00\nУшбу тупроқларда гумусли қатламни тиклаш органик моддаларнинг миқдорини кўпайтириш, биологик фаоллигини оширишга интилиш керак, булар эса тупроқларнинг сув сингдириш қобилияти юқори бўлиб, илдиз озуқлашувчи қатлами озуқа элементларининг биологик фаол элементларни кўп бўлишини таъминлайди. Бу мақсадларни амалга ошириш учун сидерат экинларни экиш, бедазорларни ҳайдаш, гўнг ва бошқа органик ўғитлар солиш, ғўзапояни майдалаб солиш, хлорелла кўллаш ва бошқа тадбирлар қилиш зарур.\nТупроқларни саноат эрозияси ва ерлар рекультивацияси\nИнсоннинг саноат фаолиятида бузилган ерлар мелиоратив тадбирларни тақозо этади. Тупроқ ва ландшафтларда энг фаол бузилишни фойдали қазилмаларни самарадорлиги юқори бўлган очиқ усулда қазиш ишлари келтириб чиқаради. Маълумки, тоғ саноатида 75% да ортиқ махсулотлар очиқ усулда олинади. Бунда худуднинг ўсимлик ва турпоқ қопламлари гидрологик ва гидрокимёвий режимлари бузилади. Оғир металлар ва заҳарли бирикмаларга бой ётқизиқлар сув манбаларни ифлослантиради ва шу билан худуднинг бошқа жойларини қўшимча бузади. Тоғ кон ишлаб чиқаришда ер юзасига дамбадам ўсимликларни ўсишига кам яроқли булган грунтлар ёки хатто захарли жинслар чиқариб ташланади. Чиқариб ташланган жинсларга албатта юқори нордон муҳит хос бўлади ва хам кимёвий, ҳам физикавий муҳит хоссалари бўйича жуда юкори фарқланади. Шунинг учун очиб ташланган грунт-жинсларнинг мелиорацияси оҳаклаш. Минерал ўғитлар солиш ва илдиз тарқалган қатламларини гомогенезациялашни назарда тутади. Фойдали қазилмаларни ер остидан қазиб чиқариш, шунингдек ландшафтнинг бузилишига олиб келади, оқибатда вақт ўтиши билан чўкиш ходисалари авж олади, худуднинг гидрологик режими ва рельефи ўзгаради. Шахталарнинг йўлдоши терриконлар хисобланади, қайсини ювилиши ва чангланишлари атроф-мухит тупроқлари ва сувлари хоссаларини ёмонлаштиради. Минерал хом-ашёларни ишлаб чиқарувчи корхоналарнинг ва электростанциясининг қаттиқ чиқиндилари майдонларни бузади ва фойдасиз эгаллайди.\nТупроқ қатламлари сифатини бузилиши нефт қазиб олишда хам содир бўлади. Тупроқнинг ифлосланиши ерларнинг мелиоратив ҳолатини ёмонлашиши хом нефт ва нефт сувларидан ҳам содир бўлади, шунингдек ифлослантирувчи нарсалар бурғулаш эритмалари, ҳамда нефт жойлари билан боғлиқ газ оқимлари ҳам бўлиб, уларни углеводородлар, сероводородлар, углерод оксидлари, олтингугурт, азотлар билан бойитиб тупроқ ҳавосини ўзгартиришлари мумкин. Чуқур қатламлар орасидаги сувлар эриган тузлар билан тўйиниб, тупроқларни шу жойларида шўрланишни содир этади.\nТупроқни ишлаб чиқаришга бевосита алоқадор бўлмаган йўқалишлари йўл қурилишларида, электр линиялари ўтказишда, саноат ва фуқаро қурилишларида ҳам кузатилади.\nРекультивация бузилган ландшафтларни мақбуллаштириш ва тиклаш тадбирлари тизимлари, тоғ-кон ишларида бузилган ерларнинг рекультивация ишлари услубий тарзда яхшироқ ишлаб чиқилган. Уни уч этапда ўтказиш тавсия этилади:\nI. Тайёргарлик қилиш этапи. Бу этапда бузилган ерларда тадқиқот ишлари ва кузатишлар ўтказилади. Рекультивациянинг йўналишлари аниқланади, техник-иқтисодий асослаш хужжатлари ва рекультивация лойихалари тузилади.\n2. Тоғ-техникавий рекультивация этапи. Регионал шароитлардан келиб чиқиб иккинчи этап ўз ичига кимёвий мелиорациялашни олишлари мумкин. Тоғ-техникавий рекультивацияни фойдали қазилмаларни ишлаб чиқаришни олиб борувчи корхоналар бажаради.\n3. Биологик рекультивация. Бу этапдаги ишлар тоғ-техникавий рекультивация жараёнида тайёрланган ерларнинг унумдорлигини тиклашга, оширишга ва уларни тўла қонли ўрмон ёки қишлоқ хўжалик ерларига айлантиришга қаратилган.\nБиологик рекультивациянинг йўналиши ва услублари районнинг географик ўрни, уни иқлимий, физикавий ва хўжалик-иқтисодий алохида хоссаларига боғлиқ равишда фарқланади. Рекультивацияланган ерларни ўзлаштиришнинг энг арзон, кам харажат тури, бу шу майдонларни дарахтзорлаштириш, ўрмонлаштириш ҳисобланади. Чиқинди, отвалларнинг юқори қатламлари хоссаларини яхшилаш учун, уларда органик моддалар ва азотни тўплаш учун дарахтлар экилишидан олдин кўп йиллик ўтлар, беда экиб кейинчалик ҳайдаб ташлаш керак. Дарахтлар кўчатларидан экилиб, чуқурча ёки ариқчалари захарли бўлмаган жинслар ёки тупроқлар билан тўлдирилади. Унумдор тупроқлар ва захарсиз токсик жинслар тарқалган худудларда қишлоқ хўжалик рекультивацияси ўтказилади. Уни бир қанча босқичда ўтказилади: оҳаклаш, 60 см чуқурликгача юмшатиш, ўғитлар солиш, ўт-дуккаклиларни қўшиб экиш. Шундан кейин 40-50% ни кўп йиллик ўтлар ташкил махсус алмашлаб экиш киритилади. Бундай алмашлаб экишдан кейин рекультивацияланган ерларни зонал дала ёки ем-хашак алмашлаб экишлари ишғол қилишлари мумкин.\n1. Узоқов П., Бобохўжаев И. – «Тупроқшунослик». «Меҳнат» Т.1995.\n2. Панков М.А. - “Мелиоративное почвоведение”. “Ўқитувчи”.-Т.: 1974.\n3. Плюснин И.И., Голованов А.И. - “Мелиоративное почвоведение”. “Колос”. - М.: 1983.\n4. Панков М.А. - “Тупроқшунослик”. “Ўқитувчи” - Т.:1970.\n5. Баҳодиров М., Расулов А. - “Тупроқшунослик”. “Ўқитувчи”. 1970.\n6. Махсудов Х, М - “Эрозия почв аридной зоны”. “Фан”. 1982.\nTeglar: 1203ам билан тупро1179 тупро1179да мумкин бўлган су1171ориш учраган керак эрозияга 1203осил ташкил ерлар гектарига ерларда ю1179ори 1179ишло1179 бўлади эрозияси фойдаланиш\nШўрҳок ва шўрҳоксимон шўртоб ва шўртобли ҳамда мелиорация ...\nҚозиқларни босиб титратиб ва бураб ботириш\nЮқумли касалликлар ва бўлимларининг тузилиши, вазифаси ва иш тартиби


Хабаровскдаги наманганлик муҳожир: «Ўзбекистонда 10 йилдан ортиқ тадбиркорлик қилдим. Ҳозир Россияда қоровулман» (видео) - Zamin.uz\n«Дарё» интернет-нашри «Муҳожирлар ҳаёти» лойиҳаси доирасида хорижда меҳнат қилаётган ўзбекистонлик ватандошимизнинг фикрларини эълон қилди. Мазкур монолог — Россиянинг Хабаровск шаҳрида қоровуллик қилаётган наманганликнинг фикрлари (уни «Дарё» муҳаррири Дилшод Шарипов ёзиб олди). Муҳожирнинг илтимосига кўра, исми-шарифи ва унинг шахсини ошкор этиши мумкин бўлган бошқа маълумотлар кўрсатилмади, матн жузъий таҳрирларга учради.\nНаманганданман, ёшим 30 да. 2006 йили коллежни ахборот технологиялари йўналиши бўйича тамомлаганман. Институтда ўқимаганман.\n2003 йили, мактабни битиришим билан иш бошлаганман. Таклифнома, ташриф қоғозчалари, ксерокопия, расм чиқариш, фотомонтаж, матн териш, бланка чиқариш ва шунга ўхшаш компьютер хизматлари кўрсатардим. Бу иш билан 10 йилдан кўп шуғулландим, кунига 100 минг сўм пул топардим. Ишим яхши кетаётганди. Аммо 2014 йили мен ижарада ўтирадиган жой бузилиб, замонавий қилиб қайтадан қурилди.\nБир йилдан кўпроқ ишсиз қолиб кетдим. Яшаб туриш учун компьютер ва принтерларимни сотиб юбордим. Бино қайта қурилгач, ижара ҳақи 500 доллар қилиб белгиланди — авваллари атиги 150 минг сўм эди. Нима бўлганда ҳам, ишим яхши эди. Шу боис, ижара ҳақи қимматлигига қарамай, ойига 500 доллар тўлашга рози бўлиб, жой олдим. Оилам, ўғлимни ташлаб, ўзга юртга кетишга кўзим қиймади.\nИжара ҳақини тўлаш учун ишга аввалгидан ҳам каттароқ пул тикиш керак эди. Кредит олмоқчи бўлиб банкка борсам, улар янги чиққан автомобилни гаровга қўйиш кераклигини айтишди. Агар шундай машинам бўлса, кредит сўраб банкка бормасдим. Бошим қотди. Шундан кейин қўлида пули бор, бизнес қилиш ниятидаги аёл билан шерикчиликка иш бошламоқчи бўлдим. Қўлимга 3 миллион сўм ва 1300 доллар берди — ўша пайтларда бунча доллар 4 миллион сўм атрофида пул бўларди. Ишга тўлиқ киришиш учун бу пул кам эди. Шеригим керакли пул икки ой ичида бўлишини айтди. Ишни бошлаб қўйгандим. Икки ой ишламай, бекорга ижара ҳақи тўлаб ўтиролмасдим. Сўнг бир қаттиқ хато иш қилиб қўйдим — судхўрдан 2500 доллар пул олдим.\nКунига фақат 2-3 соат электр бўларди, қолган вақт харидорлар қайтиб кетарди. Ахир электрсиз компьютеру принтерлар ишламайди. Аввалги жойимда ҳам электр мана шунақа кам вақт бериларди, лекин унда ижара ҳақи бу қадар қиммат эмасди. Бу орада бояги шерик аёл пулини сўрай бошлади. Ижара учун 500 доллар, судхўрга эса асосий қарздан ташқари ойига 150 доллар пул беришим керак эди. Ишни ўз пулимга бошлаганимда ўнгланиб кетардим, лекин бу аҳволда қарзга ботишни бошладим.\nБир йилча ишладим. Аксига олиб, ўша йили долларнинг бозор курси ҳам осмонга кўтарилиб кетди. Бошида қарзга олган пулларимни сўмга алмаштирганимда, 15 миллион сўм бўлганди. Курс кўтарилиб кетгач, 35 миллион сўм қайтаришим кераклиги маълум бўлди. Қарзга пул берганлар келавериб, ишлагани қўймай, жонимдан тўйдириб юборди. 15 ойда судхўрнинг 2500 доллар пулини 4750 доллар қилиб қайтардим. Аммо шерикчиликка ишлайман деган аёлдан ҳали қарздор эдим. Ишимни тўхтатдим.\nАёл кишидан ва судхўрдан зинҳор пул олмаслик керак, деган қарорга келдим. Бошқаларга ҳам шуни маслаҳат бераман. Лекин нима қилиб бўлса-да қарзларни қайтаришим керак эди. 2016 йил апрелида дўстларим билан Қозоғистонга йўл олдим. Олмаотадаги ғишт заводида ойига 400 долларлик иш борлигини айтишганди, 35—40 киши бўлиб бордик. У ердан уйга фақат 500 доллар жўната олдим, холос. Ўша йили ёзда ёғингарчилик кўп бўлиб, ғиштлар эриб кетаверди. Завод банкрот бўлди, қолган пулларимизни бера олмади. Августда заводни миграция хизмати «босди», сўнг бизни депортация қилишди.\nНаманганга қайтиб, бир ойча уйда ўтирдим. 2016 йил октябрида 225 долларга авиачипта олиб, Фарғона орқали Россиянинг Хабаровск шаҳрига учиб кетдим. У ерга бир дўстим чақирганди. Аэропортдан мени иш берувчининг ўзи машинада олиб кетди — дўстим шу иш берувчининг дачасида ишларди, мен эса хўжайиннинг мебель цехида 2017 йил мартигача «кочегар»лик қилдим. Рус тилини билмаганим учун анча қийналдим.\nЦехдан кетгач, бир неча ой ишсиз юрдим. Охирги маошимни уйга юбормагандим, шу пулга яшадим. Дўстим бир ойлик ижараси 5 минг рубль бўлган квартира топиб берди. Ўша ерда Женя исмли қўшни бола билан ойига 8-9 марта қор курагани чиқдик — уйлар, корхоналар атрофида бир кун қор кураганимиз учун 1000 рублдан беришарди. Орада бир иш ҳам топдим, лекин рус тилини билмаганим сабаб, ишга олишмади.\nИюль ойида дўстим мени базага қоровул қилиб жойлаштириб қўйди. Ҳозир шу ерда ишлаяпман. Бу ерда россиялик уч қоровул ҳам бор. Бошлиқларимнинг муомаласи яхши. Русчани ҳам бироз ўргандим. Ишда қийинчилик йўқ. Тунда базани бир айланиб, текшириб қўяман. Тўртта ит бор, уларга овқатини бераман. Кечқурун чироқларни ёқиб, кундузи ўчираман. Ишим шу. Қолган вақт базада яшашим учун ажратилган жойда кино кўриб ётаман. Маошим — 250 доллар.\nБазада омборхоналар ва катта музлатгичлар бор. Тадбиркорлар ўз маҳсулотларини шу ерда сақлайди. Уларнинг маҳсулотини омборга юклашга ёрдам бераман. Бунга бир соат ҳам вақт кетмайди, эвазига 800—1000 рубль атрофида пул оламан. Бунақа иш ойига 10—12 марта бўлиши мумкин. Маошим ва қўшимча даромадимни бир қилиб, ойига 500 доллар пулни уйга жўнатаман.\nҲозир 300—400 доллар атрофида қарзим қолди. Россияда яна бир йил ишламоқчиман. Сўнг Ўзбекистонга қайтиб, ўз пулимга иш бошлайман. Русчани билмаслигимдан жуда кўп панд едим, шунинг учун, ўғлим ҳам келажакда мен каби қийналмаслиги учун, уни рус боғчасига бердим. Фарзандим 4 ёшдан ошди. Худога шукр, рус ва инглиз тилида гапиришни бироз ўрганиб олибди.\nҚозоғистон ҳавоси учун «солиқ» тўлаб, топиб олган 10 рубли учун йиғлаган ўзбекистонлик муҳожир ҳикояси (видео)