Бойбўта Дўстқораев. “Тараққий” бошлаб берган йўл (2006) - www.ziyouz.uz\nБош саҳифа МатбуотҲозирги давр матбуотиБойбўта Дўстқораев. “Тараққий” бошлаб берган йўл (2006)\nЎзбек миллий матбуотининг тўнғичи бўлган «Тараққий» газетаси чиққан кунга юз йил тўлди. Тўғри, унгача 1870 йили Туркистон генерал губернатори Фон-Кауфманнинг кўрсатмаси билан ўлкада рус тилида «Туркестанские ведомости» ва унга илова тарзида ўзбек ва қозоқ тилларида «Туркистон вилоятининг газети» ташкил қилинган ва улар 47 йил давомида нашр этилиб турган эди. Бироқ бу газеталар босқинчиларнинг нашр афкори бўлиб, ўлкада мустабидлик сиёсатини олиб борган ва ана шу тизимни мустаҳкамлаш йўлида хизмат қилган. «Тараққий» эса маҳаллий халқларнинг миллий манфаатини ҳимоя қилган, уларда эрк, истиқлол туйғусини уйғотган, миллат шаънини кўтаришга, уларни озод ва мустақил ҳаёт учун кураш йўлига чорлаган газета сифатида Ватанимиз тарихидан муносиб ўрин олди. Ушбу газетани ташкил этиш мустабидлик даврида миллатдошларимизнинг миллий озодлик йўлига киришдек жасорат сари қай тарзда қадам ташлаганларини кўрсатувчи ёрқин далил ҳамдир. Шу боис «Тараққий» газетаси қандай ижтимоий-сиёсий шароитда юзага келганини, уни кимлар бунёд этишганини бугун яна бир карра эслаш жасур аждодларимиз руҳи покларини шод қилиш деган гап. Келинг, мана шулар ҳақида суҳбатлашиш учун юз йил муқаддам содир бўлган воқеаларга хаёлан бўлса-да, қайтишга уринайлик.\n… 1905-1907 йиллардаги шиддатли инқилобий ҳаракатлар яккаҳокимлик асосига қурилган чор Русиясидек салтанатни ҳам ларзага келтирганди. Талвасага тушган подшо Николай Иккинчи 1905 йилнинг 17 октябрида манифест деб аталган ҳужжатни имзолашга мажбур бўлганди. Манифестга кўра, Русия фуқароларига сўз ва матбуот эркинлиги, жамиятлар (фирқалар) тузиш ихтиёри ваъда қилинганди. Мана шу вазият мустабидлик занжирига тушган Туркистонда ҳам миллий матбуот юзага келишининг сиёсий омилини ташкил этганди.\nТуркистондаги мустабидлар маҳаллий аҳолининг мафкуравий қудратли қурол ҳисобланган газета чиқаришларидан ниҳоятда хавфсирардилар. Шу боис манифест эълон қилингандан сўнг ҳам турли йўллар билан бунга тўсқинлик қилмоқчи бўлдилар. Маҳаллий зиёлиларни, аниқроғи, тараққийпарварларни лақиллатиш мақсадида 1906 йилнинг 2 январида ўзларининг содиқ хизматкори Иван Геер муҳаррирлигида «Ўрта Осиёнинг умр гузорлиги. Тараққий» номли ўзбекча газета чиқариб, гўё бу билан маҳаллий аҳоли манфаатларини ҳимоя қилувчи газета ташкил қилинди, деган сохта тасаввур уйғотмоқчи бўлдилар. Маҳаллий зиёлилар бу макрнинг тагига етмасдан, И. Геер газетаси чиққанидан хурсанд бўлишиб, унда иштирок этиш учун гуриллаб газета таҳририятига йўл олдилар. Лекин тез орада маълум бўлдики, мустабид ҳукмдорлар бу газетани кўз бўяш учунгина чиқарган экан. Амалда у ҳам Туркистон губернаторлигининг расмий нашри «Туркистон вилоятининг газети»дан деярли фарқ қилмасди. Шу боис маҳаллий зиёлиларнинг мазкур газетадан ҳафсалалари пир бўлишиб, унга мутлақо қатнашмай қўйишди ва у 17 сони чиққач тўхтаб қолди. Шу вазиятдан жадидлар усталик билан фойдаланадилар. Хусусан, Мунаввар қори мазкур газетанинг моддий-техник заминида маҳаллий аҳолининг манфаатларини ҳимоя қила оладиган даврий нашрга эга бўлиш учун қаттиқ ҳаракат қилади. Чунки у И. Геер чиқарган «Ўрта Осиёнинг умр гузорлиги. Тараққий» газетаси таҳририятига ишга жойлашиб олганди. Унинг газета таҳририятига жойлашишига бир тасодиф кўмак берган.\nИ. Геер газетасини чиқариш ҳаракати билан юрганда, «Туркистон вилоятининг газети»да ходим бўлиб ишлаётган мулла Олим Абулқосимовдан маҳаллий аҳолидан ўзларига садоқатли бир зиёлини топиб беришни сўрайди. Мулла Олим унга Мунаввар қорини тавсия қилади. Ҳар ҳолда, бу ерда мулла Олим ҳам, И. Геер ҳам адашишганди: Мунаввар қори мустабидларга садоқатли гумашта эмас, маҳаллий аҳолининг манфаатини ҳимоя қиладиган эл фарзанди эканлигини пайқамай қолишади. Шу тариқа Мунаввар қори журналистикага кириб келган ва бунинг катта куч-қудратга эгалигини ўз тажрибасида синаб кўрганди. Энди у мустақил ҳолда газета чиқариш ҳаракатига тушади. Ташкил этмоқчи бўлган газетасига ўзи муҳаррир бўлиш учун мустабидларга расмий ҳужжатлар асосида мурожаат этишга тўғри келади. Русчани эса яхши билмайди. Шу боис иккиланади ва маҳаллий аҳолининг тилини яхши биладиган, айни пайтда, рус тилида яхши гапира оладиган қозонлик Исмоил Обидий деган кишини газета муҳаррирлигига таклиф қилади. У дарҳол рози бўлади. Шу тариқа, юзага келган қулай сиёсий вазиятдан фойдаланган Туркистондаги маҳаллий халқ вакиллари – тараққийпарварларнинг ҳаракати билан 1906 йилнинг 14, янги ҳисоб билан 27 июнида «Тараққий» номли ўзбекча миллий газета ёруғлик юзини кўради.\nГазетанинг шиори «Нажот: маслакда собит, тўғриликни ижобат» бўлганди. Илмий, адабий, фанний, тужжорий бўлган газета охирги сонигача ўзининг шиорига содиқ қолди. У маҳаллий халқнинг севимли газетасига айланди. У чинакамига миллий газетамиз бўла олди. Негаки, у ўз даврида миллатимизнинг энг долзарб, оғриқли муаммоларини дадил кўтара билди, юртдошларимиз қалбига эрк, озодлик учун кураш туйғусини жойлади, уларда ўз кучига ишонч уйғотди, истиқлол сари йўллади.\n«Тараққий» дастлабки сонлариданоқ маҳаллий аҳолига Русия салтанатининг моҳиятини, миллий зулм, мустабидлик нима эканлигини, эрк, озодлик нақадар буюк неъматлигини англатишга ҳаракат қилди. Газета муҳаррири ўқимишли, ақлли инсон бўлганлигидан таҳририят ишини пухталик билан бошқариб борди. Муҳими, эсерлар фирқасига мойиллик билдирувчи Исмоил Обидий билан Тошкент жадидларининг раҳнамоси Мунаввар қори биргаликда ишлаб кета олди. Уларни бир нарса бирлаштириб турарди: золим ва маккор салтанатнинг бўғовидан қутулиш.\nГазета муҳаррири Исмоил Обидий мустабидларни «ҳуркитиб юбормаслик» учун газета биринчи сонининг охирги – тўртинчи саҳифасида ўз маслагини пардалироқ қилиб баён этади: «Газетамиз «Тараққий» номинда ўлуб, бора-бора жисми ҳам исмиға мувофиқ ўлуб миллатимизни «кейин» қолмоғиға, жаҳолат ва ғафлати олийда ўлуб бошқа миллатлардан кам даражада қолмоғиға асло рози эмасдирмиз… биноан алайҳа, газетамизнинг нажотимизға, дунё ва охиратда масъул ўлмоқиға ёлғуз илм бобидур демак энг биринчи вазифасидур». Газета «нажот» деганда, нимани назарда тутганлигини пайқаш қийин эмас: мустабидлик занжирига тушиб қолган халқнинг нажоти эркинлик, озодликдан бошқа нарса эмаслиги ўз-ўзидан маълум. Миллатимизнинг бошқа миллатлардан орқада қолишига асло рози бўлмаслик гўё бугун ёзилган сатрлардек таассурот қолдиради. Нажотга эришишнинг, тараққий топишнинг ягона йўли – илм-маърифатни эгаллаш орқали, деган фикр ҳам нақадар ўйлаб айтилгани сезилиб туради.\nГазета «замонимиз фойда ва истифода замонидир», «миллат манфаатини хизмат этмак замон, тортган меҳнат, кўрган заҳматларидан қутуладурғон замон бу замон. Дин ва дунёмиз учун ғайрат қилуб ибрат оладурғон замон – бу замон. Ҳар ким ўз ҳиссасин олиб турғон муддатда оғиз очуб қоладурғон замон эмас»лигини ҳам усталик билан ишора қилиб ўтади. Бунинг учун яшаш тарзини, турмуш шароитини бир карра кўздан кечириб, эскирган, замона талабларига жавоб беролмай қолган урф-одатларни, расм-русумларни, муассасаларни «таъмирлаш», ислоҳ қилиш керак, деган ғояни илгари суради, асрлар давомида халқни тараққиётда, тамаддуниятда орқага қолишга сабабчи бўлаётган нарсалардан воз кечиш кераклиги англатилди. Энг муҳими, миллатдошларимизнинг ривож топишида улкан тўсиқ бўлиб қолаётган жаҳолат балосидан қутулишга алоҳида эътибор берилди.\n«Тараққий» илк сонидаёқ Мунаввар қорининг маҳаллий аҳолини жаҳолат ботқоғидан олиб чиқишга даъват этувчи «Бизни жаҳолат – жаҳли мураккаб» сарлавҳали мақоласини эълон қилганди. Мақолада маҳаллий аҳоли ўртасида илдиз отган энг катта бир иллат очиқ кўрсатиб берилди. Жаҳолат – бу бирор нарсани билмаслик. Жаҳли мураккаб эса билмаган нарсасини жаҳолати туфайли англамаслик, яъни икки карра жаҳолатдир, дейди муаллиф. Шу аснода муаллиф «ески мактаб» деб аталувчи анъанавий мусулмон мактабларидаги ўқитиш тизимини кескин танқид қилади, уни тубдан ислоҳ этиш керак, деган фикрни илгари суради. Мактабда ислом дини асослари билан бирга, ўқитилишидан фойда бўлмаган китоб (дарс)лар ўрнига замонавий ҳаётда фойдаси тегадиган фанлар, жумладан, ҳисоб, жуғрофия, таворих, тарихи ислом кабиларни ўқитиш масаласи қўйилади. Демак, муаллиф мактабдаги таълим ва тарбия ҳаёт билан бевосита боғлиқ бўлиши лозим, деган талабни қўяди. Мунаввар қори биринчилардан бўлиб ўқитиладиган дарс (фан)ларнинг болалар ёшига муносиб бўлиши лозимлигини, уларнинг ахлоқига кўрсатадиган таъсирини ҳисобга олиш даркорлигини ўртага ташлайди. Мақолада мактабларда ҳаётда асқотадиган дарсларни ўқитиш керак, ўқитувчилар билими, ахлоқи, маънавий жиҳатлари билан шу касбга мос бўлишлари лозим, улар замонавий педагогик услубларни эгаллаган бўлишлари даркор, деган фикрлар илк мартаба ўртага ташланди. Бу фикрлар ўша пайтда — дин аҳллари, уламоларнинг жамиятда мавқелари катта бўлиб турган замонда дадил ўртага ташланиши, айтиш мумкинки, муайян даражада жасорат эди.\n«Тараққий» газетаси чор Русияси давлат тизими ҳақида ҳам дадил фикрларни билдира олди. Жумладан, газетанинг 1-сонида «Дума хусусинда» сарлавҳали мақола шундай руҳга эга. Мақоланинг мазмунига мутлақ ҳокимият (абсолют монархия) тузумига қараганда парламентли давлат тузуми афзалдир, деган фикр сингдирилган.\nГазетанинг 3-сонидаги «Тошканд. 22 июн» сарлавҳали бош мақолада ҳам чор Русияси давлати тизимининг иллатлари ҳақида сўз юритилади. Унда ёзилишича, рус-япон уруши Русиядаги катта мансабдор ҳарбийларнинг ўз лавозимларига нолойиқлигини исботлаган. Уруш Русия қўшинларининг техника, замонавий қурол-яроғ жиҳатидан орқада қолганлигини кўрсатган. Шу боис Русиядек катта салтанат Ажам (Эрон)дан қарз сўрашга мажбур бўлган. Бу фикрларнинг замирида гўё Русиянинг мағлубиятидан ачинилгандек бўлса-да, аслида унинг ҳар қанча қудратли, улуғ салтанат дейилишига қарамай, заиф жойлари, тизимида иллатлари борлиги кўрсатилмоқда. Демак, Русиядек қудратли ва маккор салтанат исканжасидан қутулиш мумкин. Мана шу фикр «Тараққий»даги катта-кичик хабарларни танлашда ҳам сезилади. Жумладан, газетанинг 16-сонидаги бир хабарни олайлик. Унда «Таржумон» газетасидан қуйидаги хабар олиб босилган: бир матбаага 20 июл куни бир гуруҳ қуролли кишилар бостириб киришади ва миллат мажлиси аъзоларининг аҳолига мурожаатини татар тилида 1200 нусхада чоп эттириб чиқиб кетишади. Бу хабар замирида шундай маъно бор: Русия қудратли давлат дейилса-да, ҳаракат қилинса, унинг заиф жойларини топиш мумкин. Демак, миллий-озодлик ҳаракатига бел боғлайвериш керак.\n«Тараққий» ўша даврдаги Русия давлати амалдорлари ҳақида ҳам дадил фикрлар билдира олди. Жумладан, унинг 8 август сонидаги «Маъмурлар» сарлавҳали мақоласида ҳозир аксари маъмурлар ўзлари эгаллаб турган лавозимларга салоҳиятлари, қобилиятлари жиҳатидан лойиқ эмас. Уларни Давлат думасига чақириб, нойиблар олдида савол-жавоб воситасида ўз лавозимларига лойиқ-нолойиқликларини аниқлаш даркор. Ана шундан кейингина подшоҳ улардан лойиқларини лавозимларга тайинлаш тўғрисида фармон чиқариши даркор, дейилган.\nГазета ўрта мактаблар ислоҳи бўйича бутун мамлакатда кетаётган баҳсларга гўё аралашгандек бўлиб, мустамлака ўлкаларнинг мактабларида ўқитиш аҳолининг ўз она тилида бўлиши керак, деган талабни қўяди. Муҳими шундаки, газета бу фикрини шунчаки сўраш, ўтиниш тарзида айтмайди. Бу маҳаллий аҳолининг ҳақ-ҳуқуқи дейди. Ҳақ эса берилмайди, олинади. Бундай ифодага катта маъно, рамз жойланган эди.\n«Тараққий» шу каби дадил фикрлари, маҳаллий аҳолининг манфаатларини ҳимоя қилгани, миллий онгини ўстиришга ҳаракат қилгани учун маҳаллий зиёлилар, умуман, аҳоли орасида катта обрўга эга бўлди. Мустабидлар эса газетанинг ҳар бир сонини катта бир хавфсираш билан қаршиларди. Ваҳимага тушган маъмурлар миссионер, «Туркистон вилоятининг газети» муҳаррири Н.Остроумов орқали газетага қарши ҳужум уюштирдилар. Туллак Остроумов эса аҳолининг заиф жойларини яхши биларди. Шу боис у «Тараққий»га қарши уламоларни гиж-гижлади. Унинг газетаси «Туркистон вилоятининг газети»да «Тараққий»га қарши бутун бир курашувчилар гуруҳи шаклланди: деярли ҳар бир сонида «Мулла», «Муллавачча» деган турли имзоли кимсаларнинг демагогияга асосланган, бўҳтон аралаш заҳарли чиқишлари уюштирилди. Булар, шубҳасиз, беҳудага қилинмаган эди. «Тараққий» газетасининг бор-йўғи 20 сони чиқди. 1906 йилнинг 21 августида газета таҳририятига политсиячилар бостириб киришади, тинтув ўтказишиб, охирги, 20-сонини мусодара қилишади, олиб кетилган ашёлар асосида муҳарририни судга беришади. 26 августда бўлган суд газетани ёпишга, муҳарририни эса 3 ой қамоқ жазосига ҳукм қилади. Сўнг қамоқ жазоси уч йиллик сургун билан алмаштирилади. Илк миллий газетамиз ва унинг жасоратли муҳаррирининг тақдири шу тариқа якун топади. Лекин халқимиз газета муҳарририни шундай жасорати, умуман, маҳаллий миллат олдидаги хизматлари эвазига «Исмоил Тараққий» деган нисба билан атайди. Бу туркистонлик мазлум халқ ва элатларнинг Исмоил Обидийга бўлган катта эҳтиромининг белгиси эди.\nЭнди Исмоил Обидий ҳақида икки оғиз сўз. Жасоратли муҳаррирнинг ҳаёти ва фаолияти узоқ йиллар халқимиздан, жумладан, журналистлардан пинҳон тутилди. 1979 йилга келибгина заҳматкаш адабиётшунос Солиҳ Қосимов Ўзбекистон Марказий давлат архиви материаллари асосида Исмоил Обидий тўғрисида каттагина мақола ёзиб, «Гулистон» журналининг ўша йилги 9-, 10-сонларида эълон қилади. Мақола ўша даврда катта воқеа бўлганди. Айни пайтда архивдаги ҳужжатлар Обидийнинг «Тараққий» билан боғлиқ фаолиятигагина оид бўлгани учун унинг умуман ҳаёт йўли ҳамон очиқ қолиб келмоқда. Ушбу сатрлар муаллифи «Тараққий» муҳаррири Исмоил Обидийнинг шўро қатағонига учрагани ҳақида маълумот олгач, шўро махсус хизмати ҳужжатлари сақланадиган архивдан у ҳақдаги материаллар билан танишиб, ҳанузгача кўпчиликка маълум бўлмаган факт ва маълумотларни олишга муваффақ бўлди. Шу тариқа, илк миллий газетамизга муҳаррирлик қилган инсоннинг ҳаёт йўлини тиклаш имкони туғилди.\nИзмаил Элдонович Ғабидов (Исмоил Обидий) 1881 йилнинг 19 июнида Ғарбий Хитойнинг Ғулжа шаҳрида йирик савдогар оиласида дунёга келган. 1889 йили отаси ўлади. Тоғаси Рашид Сулаймонов 1890 йили Ғабидовлар оиласини жиянлари ўқишлари учун Қозонга кўчириб келтиради. Исмоил тўлиқсиз ўрта мактабни тугатиб, 1896-1900 йиллари Қозондаги реал (касб-ҳунар) билим юртида ўқийди. 1901 йили Москвага бориб, Строганов номидаги меъморчилик билим юртига ўқишга киради. Талабаларнинг инқилобий ҳаракатларига қатнашгани учун 1905 йили Туркистонга сургун қилинади. «Тараққий» газетасидаги фаолияти учун дастлаб қамоқ жазосига ҳукм қилинади. Қамоқ жазоси Капал шаҳарчасига уч йиллик сургун билан алмаштирилади. Сургун муддатидан олдин тугайди. У Ғулжага кетиб, у ерда уч йил яшайди. Яна Самарқандга қайтиб, 1910 йилгача рус-хитой банкида хизмат қилган. Ўша йили Тошкентга келиб рус-полтава банкида ишлайди. 1913 йил октябрида банк тугатилгач, касаба уюшмасида ишлашга ўтади. 1917 йил охирида сўл эсерлар партиясига аъзо бўлган. 1918 йил бошида мазкур партиядан Туркистон ҳукумати таркибига киритилиб, Туркистон Ички ишлар халқ комиссарининг ўринбосари, кўп ўтмай, комиссар бўлган. Маҳаллий аҳоли орасида реквизитсия (мол-мулкни қийматини тўлаш шарти билан мажбурий равишда давлат ихтиёрига олиш) амалга оширилаётганда, 1918 йилнинг июнида уни отиб, оёқ-қўлидан ярадор қилишади. Узоқ даволанади. Врач Слонимнинг тавсиясига биноан ҳаво алмаштириш мақсадида яна Ғулжага кетади. Чунки у ерда акаси Абдураҳмон ва опаси Хадича яшаётганди. Хитойликлар уни қамашиб, собиқ рус консули қўлига топширишади. Консул уни атаман Анненков ихтиёрига жўнатади. Анненков унинг шўролар ҳукуматида комиссар бўлиб ишлаганини билгач қамаб қўяди. Уни отишмоқчи бўлишади. Исмоил Обидов бир амаллаб қамоқдан қочади. Паспорти бўлмагани учун у дайди сифатида ушланиб, Семипалатинск қамоқхонасига жўнатилади. 1919 йил ноябрида Семипалатинск қизиллар (болшевиклар) қўлига киргач, у ҳам озодликка чиқади. Қамоқхонада қизиллар билан ётгани фойда беради. У Москвага кетишга муваффақ бўлади. 1920 йили болшевиклар партиясига қабул қилинади. Москвада унинг опаси Зайнаб яшаётганди. У ердаги танишларининг ёрдами билан Исмоил Обидов 1920 йилда ВКП(б)нинг Шарқ халқлари бюросига иш бошқарувчи бўлиб жойлашади. 1922 йили эса Ташқи ишлар халқ комиссариатида махсус топшириқларни бажарувчи лавозимига қабул қилинади. 1923 йилда уни Турккомиссия аъзоси Рудзутак Туркистонда бирга ишлаш учун таклиф қилади. У рози бўлиб, Тошкентга келади ва Молия халқ комиссариатида валюта бошқармасининг бошқарувчиси бўлиб ишга киради. Бир йил ишлагач, Ташқи савдо халқ комиссариатига ишга ўтади. 1925 йили у ердан бўшаб, саноат косиблари касаба уюшмасига ишга киради. У партия мажлисларида қатнашмагани, аъзолик бадалини тўламагани учун 1926 йили партиядан чиқарилади. Шундан сўнг у Қозонга кетади. У ерда синглиси Робия яшаётганди. 1928 йилгача у Қозон ва Москва банкларида хизмат қилади. Яна Тошкентга келиб, бир йил саноат ҳунармандлари касаба ушмасида ишлайди. Касаллиги туфайли хизматдан кетади. Адабий ижод ва ўқитувчилик билан шуғулланади, таржималар қилади. (Абдулла Қодирийнинг «Обид кетмон» асарини рус тилига таржима қилган. Таржима жараёнида у Қодирий хонадонига муттасил келиб турган). Шўролар давлатига карши жосусликда айбланиб, 1938 йилнинг 23 январида қамоққа олинади. Шўро махсус хизмати ходимлари унга қўйилган айбни исботлай олмайдилар. Чунки бу айблар сохта, тўқилган эди. Шундай бўлса-да, уни 1940 йилнинг 9 февралида СССР НКВДси қошидаги махсус кенгаш ижтимоий хавфли унсур сифатида беш йилга Краснояр ўлкасига сургун қилиш ҳақида ҳукм чиқаради. Шу билан унинг «Дело»си тугайди. Кейинги тақдири ёзилмаган.\nИсмоил Обидийнинг оилавий ҳаёти ҳам сокин ўтган дейиш қийин. У Вера Ивановна деган аёлга уйлангач, 1916 йили катта қизи Ирина туғилади, кичик қизи Софя эса 1923 йили дунёга келади. 1933 йили у хотинидан ажралган, уй-жойи бўлмагани учун Қибрайдаги мактабларнинг бирида яшаб юрган. Шу ерда уни шўро махсус хизмати ходимлари қамоққа олишган. Тошкентда яшаган Софя Измаиловна отасининг номини тиклаш учун шўро ҳокимияти органларига ариза берган, унинг оқланганлиги тўғрисидаги ҳужжатни олишга муваффақ бўлган.\nХулоса тариқасида айтиш мумкинки, «Тараққий» газетаси уч ойгина фаолият кўрсатган бўлишига қарамай, халқимиз қалбида ўчмас из қолдира олган. У ёпилгач, Мунаввар қори «Хуршид» деган газета нашр қилди, уни ҳам ёпишгач, Абдулла Авлоний «Шуҳрат» газетасини чиқарди. Уни ҳам тақиқлашгач, «Осиё», «Самарқанд» ва бошқа газеталар чиқди. «Тараққий» бошлаган иш тўхтаб қолмади. У бошлаган ёрқин йўл давом эттирилди. Унинг саҳифаларида орзу қилинган Мустақилликка халқимиз ХХ аср охирларида етиб келди. Боболаримиз бошлаган муборак иш йиллар ўтиб амалга ошди. Мустақилликнинг буюк неъматидан баҳраманд бўлолмай кетган истиқлол қаҳрамонлари номини миннатдор авлодлар доимо қалбининг тўрида асрайди.\nРукнларҲозирги давр матбуотиТегларБойбўта Дўстқораев, Тараққий, Тараққий газетаси\n← Аввалги Аввалги Асқар Маҳкам. Дукчи эшон, Муҳаммад Юсуф ва Хизробод ариғи (2006)\nКейинги → Кейинги: Иброҳим Норматов. Кимдан эркинмиз? (2006)


Тошкентда кучли шамол туфайли машиналар дарахт...\n08.06.2019 14:40 0 2639\nБугун, 8 июнь куни Тошкент шаҳрида кучли шамол кузатилмоқда. Оқибатда пойтахтнинг турли кўчаларида дарахтларнинг қулагани ва бундан автомобилларга шикаст етгани ҳақида ижтимоий тармоқларда хабарлар тарқалди.\nЖумладан, Чилонзор туманида дарахт қулаши бирйўла икки машина — «Жентра» ва «Нексия 3» автомобилига жиддий зарар етказган.\nЯна бир ҳолатда «Спарк» автомобили дарахт остида қолганини кўриш мумкин.\nТошкент автомобил кучли шамол


Туркиядаги темирйўл ҳалокати натижасида вафот этганларнинг сони 24 кишига етди – Газета.uz\nТуркиядаги темирйўл ҳалокати натижасида вафот этганларнинг сони 24 кишига етди\nТуркиянинг Текирдоғ провинциясида юз берган темирйўл ҳалокати натижасида 24 киши вафот этди, 124 киши шифохонада даволанишда давом этмоқда.\n9 июл 2018, 16:21 Жамият\nТуркия шимоли-ғарбида юз берган темирйўл ҳалокати натижасида 24 киши вафот этди, 124 киши шифохонада даволанишда давом этмоқда. Бу ҳақда NTV телеканали мамлакат Соғлиқни сақлаш вазири Аҳмад Демиржанга таяниб хабар берди, дейилади РИА Новости маълумотида.\nСал илгари Текирдоғ провинциясида беш вагоннинг рельсдан чиқиб кетиши натижасида 10 киши ҳалок бўлгани ва 73 киши жароҳатлангани айтилганди.\nТаъкидланишича, Туркия вақти билан душанба куни эрталаб 6.00 да қидирув-қутқарув ишлари якунланди.\nТуркиянинг транспорт, юк ташиш ва алоқа вазирлиги берган баёнотга кўра, мамлакат шимоли-ғарбида юз берган темирйўл ҳалокатига кучли ёмғир туфайли темирйўл остидаги ернинг нобоп ҳолга келиб қолгани сабаб бўлган. Оғир тан жароҳати олганларни эвакуация қилиш вертолётлар ва тракторлар ёрдамида амалга оширилди. Чунки ҳалокат юз берган жойга бошқа транспорт воситаларининг келиши қийин бўлган.\nHurriyet газетасининг маълумотига кўра, авария юз берган Истанбул ва Эдирне участкалари ўртасидаги темирйўл яқинда хусусийлаштирилган эди. Натижада темирйўл ҳолатини кузатувчи ходимлар сони қисқартирилди. Май ойида асосий мухолифатдаги Халқ республикаси партияси ҳукуматга нима учун парламентнинг Истанбул ва Эдирне ўртасидаги темирйўл кўприги қурилишидан воз кечганини сўраб, мурожаат қилганди. Ҳукумат эса узоқ вақт давомида бошқа темирйўлларнинг ҳаракатини тўхтатиш имкони йўқлиги сабабли кўприк қурилиши бекор қилинганини билдирганди.\nҲуқуқ-тартибот органлари мазкур авария юзасидан суриштирув ишларини бошлаб юборди. Унинг натижасида ҳалокатга учраган поезднинг икки машинисти қўлга олинди.


Китоб — маърифат қуёши\nПрезидентимиз Шавкат Мирзиёев ёшларнинг китобга муҳаббатини ошириш жуда муҳим эканлигини таъкидлагани кенг жамоатчилик томонидан мамнуният билан эътироф этилмоқда.\nДавлатимиз раҳбари Янги йил арафасида — 2016 йил 30 декабрь куни мамлакатимизнинг етакчи илм-фан намояндалари билан учрашгани биз учун унутилмас воқеа бўлди. Ушбу мулоқотда илм-фан билан шуғулланиш, янги кашфиёт ва ихтиролар қилиш игна билан қудуқ қазишдек гап, шундай экан, бу машаққатли соҳада фидокорона меҳнат қилаётган олимларимиз фаолияти таҳсин ва рағбатга муносиб, дея алоҳида таъкидлангани илм-фан арбобларига, таъбир жоиз бўлса, иззату ҳурматнинг ёрқин ифодаси сифатида қалбимиздан жой олди.\nЎзбек тили — дунёни ҳайратга солган, дурдона асарлар яратилган ноёб тил, бебаҳо маданий ёдгорлик, аждодлар ва авлодларни бирлаштириб турган муқаддас хазинадир. -“Девону луғотит турк”, “Қутадғу билиг”, “Хамса”, “Бобурнома”, “Алпомиш”, “Гўрўғли”, “Ўғузнома” каби олис ва яқин тарихимизда яратилган ушбу асарларимизни ўқиган борки, улардаги чуқур маъно, сўз оҳангларидан оламжаҳон руҳий қувват олади. Бундай нодир асарларни ўқиш инсон тафаккури, бадиий диди ва эстетикасини бойитади. Шу маънода, Президентимизнинг ёшларимизни китобхонликка ўргатиш, бу ишга ижодкорларни жалб этиш ҳақида бот-бот таъкидлаши замирида ҳам навқирон авлодни бой маънавий меросимиз билан таништириш, қалбида тарихимизга муҳаббатни уйғотишдек улуғвор ниятлар мужассам. Бинобарин, тилимизнинг тарихи, асл табиати ва хусусиятларини ифодалайдиган илмий рисолалар, мукаммал академик ва ўқув грамматикалари, товушлар тизими ҳамда уларнинг ёзувда акс этиши, имло қоидалари бўйича луғат ва қомуслар, дарсликлар яратиш бугунги кун талаби бўлиб, улар она тилимизнинг халқаро мавқеини янада оширишда муҳим омилдир.\nБугун барча соҳада интеграция жараёни кузатилиб, ахборот оқими замон ва макон чегараларини тан олмаяпти. Глобаллашув таъсирида турли халқларнинг миллий қадриятларига путур етмоқда. Лекин китобнинг қадри ҳамиша юксак бўлиб қолаверади. Шундай экан, мутолаа маданияти, бу — маънан юксалиш сари энг мақбул ва маъқул, ойдин йўл, десак, айни ҳақиқатдир. Бинобарин, давлатимиз раҳбари томонидан айнан маърифат йўлига қаратилаётган эътибор ортида халқимизнинг маънавий камолоти, миллатимиз равнақию ёшларимиз тақдирига чуқур куюнчаклик яққол сезилиб турибди.\nКитоб, аввало, ёш авлод онгу шуурида она тилига ҳурмат ва эҳтиром, ўзликни англаш, Ватанга муҳаббат, унинг тақдири учун дахлдорлик, фидойилик туйғуларини мустаҳкам қарор топтиришнинг асосий омилларидан биридир. Бу фарзандларимизда гўзал сўз сезгисини тарбиялашдан бошланади.\nАлишер Навоий шундай ёзади:\nХитодин то Хуросон.\nНе мулк ичраки\nбир фармон йибордим,\nбир девон йибордим.\nЯъни мен қўшин тортмасдан Хитойдан Хуросонгача бўлган ҳамма мамлакатларни эгалладим. Қайси мамлакатни эгалламоқчи бўлсам, фармонга қўшиб битта шеърлар тўпламимни жўнатдим, дейди Навоий. Бу бебаҳо сатрлар орқали улуғ шоиримиз худди бугунги кунларимизни назарда тутгандек. Чунки Президентимиз ҳар бир чиқишида, вилоят ёки туманларда халқ билан мулоқотларида ҳам китобнинг ўрни ва қадри ҳақида фикр билдираяпти. Жумладан, давлатимиз раҳбари Ўзбекистон Республикаси Конс-титуцияси қабул қилинганининг 24 йиллигига бағишланган тантанали маросимдаги маърузасида фарзанд тарбиясида ота-онанинг таъсири ҳақида тўхталиб, Абдурауф Фитратнинг сўзларидан мисол келтиргани биз, зиёлиларни жуда таъсирлантирди.\nДарҳақиқат, оилавий муҳит ва китоб боланинг келгусидаги истиқболини белгилаб берувчи катта кучдир. Эсимда: уйимиз тўрида китоблар турарди. Мен уларни ўқишга иштиёқманд эдим. Бундан ташқари, отам уйда қироат билан ғазал ўқирдилар. ўазал ўқиётганларида отамнинг юзидан меҳр уфуриб турарди. Инсонга китобнинг таъсирини болалар ўз отасида, онасида кўрмаса, қаерда кўради? Китобга муҳаббатни отамиздан ва онамиздан ўрганганмиз.\nНавоийнинг замондоши, шогирди, тарихчи Хондамир ўзининг “Макорим ул-ахлоқ” асарида ёзишича, ўша даврда хориждан жуда кўп меҳмонлар Ҳиротга келар экан. У пайтларда китоб топиш муаммо бўлганлиги учун сайёҳлар Навоий ғазалларини ўқиш, ўз юртларига олиб кетиш мақсадида хаттотларга илтимос қилишарди. Хаттотлар эса Алишер Навоий ғазалларидан нусха кўчириб, шоирнинг мухлисларига етказар экан. Бу ҳолат Навоий тириклигидаёқ ул зотнинг ижодига бўлган юксак ҳурматни, қизиқишни кўрсатади.\nБугун ҳам мамлакатимизда барча улуғларимиз қатори Навоий меросини ўрганишга алоҳида урғу берилаяпти. Имконият\nва эътибордан фойдаланиб, Навоийнинг ижод намуналарини содда, тушунарли тарзда халқимиз орасида кенг ёйиш керак. Шунда аста-секин ўқувчиларнинг ҳайрати ошиб бораверади ва бирин-кетин Навоийнинг бошқа ижод намуналарини ҳам ўқиб чиқаверади.\nУйда китоб бўлсин, фарзандларимиз ўқисин. Беруний ёзади: Денгизда бир кема адашиб узоқ оролга бориб қолибди. Оролда яшовчи бир оила кемалардаги одамларни меҳмон қилибди, ноз-неъматлар қўйибди. Уларнинг захирасини тўлдиришга кўмаклашибди. Шунда кемадагилар кетар чоғида оила бошлиғига мурувват қилайин деб, олтин танга берибди. Олтин тангани қўлига ушлаган мезбон уни тишлаб кўрибди, ҳидлаб кўриб қайтариб берибди ва кема дарғасига шундай дебди: “Сенга амалий фойдаси тегмайдиган нарсани, сенга фойдаси теккан нарсалар эвазига беришинг яхши эмас”. Хулоса шуки, инсон учун, энг муҳими, маънавиятли бўлишдир. Маънавиятни эса, Имом Бухорийдан, Термизийлардан ва албатта, Навоий каби улуғлардан ўрганишимиз керак. Навоий айтганидек: “Умидимдан мани хурсанд этгил, Умидим шу, умидингға етғил”.\nАвваллари ёшлар ҳақиқий илм оладиган, қунт билан ўқийдиган, ҳамма қулайликка эга кутубхона бўлишини ният қилардик. Кутубхонада, ҳатто, машҳур фильмлар кўриладиган зал бўлишини орзу қилардик, ҳам дам олишса, ҳам ўқишса. Мана бугун Тошкентда шундай кутубхона мавжуд. Биз бундан жуда бахтиёрмиз.\nМинг бор шукр, мамлакатимиз тинч ва осойишта. Барчаси мана шу тинчликнинг шарофатидан. Юртимиз доим тинч бўлсин. Китобсеварлик, китобхонлик ёшларимизнинг фазилатига айлансин. Шунда омад ва бахт улар билан ҳамдам, ҳамнафас бўлиши -муқаррар.\n«Буюк хизматлари учун»


17:25 / 16.03.2016\nЎзбекистонда ишлаб чиқарилувчи Ravon Nexia R3 автомобиллари Россияда сотувга чиқарилиши белгиланган муддатдан кечиқмоқда. Аввал белгиланган апрель ўрнига “ҳамёнбоп” машина Россияда ёз ўртасига яқин сотувга чиқарилади.\n“Нексия” ўрнига келувчи Т-250 автомобилининг серияли ишлаб чиқарилишини ўзлаштириш лойиҳаси амалга оширилиши якунланмоқда. Т-250 автомобиллари серияли ишлаб чиқарилиши ва экспорти 2016 йил 2-чораги охирига белгиланган”, деб “Ўзавтосаноат” АК расмий хабарини келтирди “Колеса.ru” нашри.\nAuto.vesti.ru сайти маълумотларига кўра, “Ravon Nexia R3” автомобили Россияда тахминан 2016 йил июлдан бошлаб сотувга чиқарилиши керак.\nЯнги “Nexia R3” анчагина ихчам бўлиб, 4330 мм узунликка, 1690 мм энга ва 1505 мм баландликка эга. Юкхона сиғими 220 литрни ташкил қилади. Машина 1,5 литрли, 4 цилиндрли, 107 от кучига эга, Евро-5 стандартларига мос келувчи двигатель билан жиҳозланади. Машина, шунингдек, 6 поғонали автоматик узатмалар қутиси билан таклиф қилинади.\nЯнги машинанинг нархи 2015 йил кузида эълон қилинганди. Машинанинг базавий версияси “Ravon Nexia R3 Comfort” (бир дона хавфсизлик ёстиғи, барқарорлаштириш тизими, магнитола ва руль гидрокучайтиргичи мавжуд) 379 минг рубль, ўртача “Optimum” версияси (кондиционер, олд электр ойнакўтаргичлар, электр ойналар, марказий қулф мавжуд) 439 минг рубль, “Elegance” версияси (иккинчи хавфсизлик ёстиғи, орқа электр ойнакўтаргичлар,, енгил қотишмали ғилдирак дисклари мавжуд) механик узатмалар қутисига эга варианти 489 минг рубль ва автомат узатмалар қутисига эга варианти 529 минг рублга баҳоланганди. Савдолар бошланишига яқин нархлар бироз ўзгартирилиши мумкин.\nRavon Nexia R3 седани номи ўзгартирилган биринчи авлоддаги Chevrolet Aveo модели ҳисобланади.


52 та атиргул - zarnews.uz\nЭрталаб гул дўконимни очарканман, ёнимга ҳарбий кийимдаги йигит яқинлашди. У аэропортга шошиларди, бугун у бир йилга Афғонистонга учиб кетиши керак эди. Йигит юзида ним табассум билан шундай деди: “Мен ҳар жума куни рафиқамга гул совға қиламан ва бу одатимни қолдиришни истамайман. Шунинг учун сизга 52 та атиргул учун буюртма бермоқчи эдим”. Мен буюртмани қабул қилиб, унга эллик фоизлик чегирма қилдим ва кун давомида мени аъло кайфият тарк этмади.\nБугун у 18 ойлик комадан кейин илк бора кўзларини очди ва менга шундай деди: “Меҳрибоним, доим ёнимдан жилмасдан, менинг тузалишимга ишонганингиз, қизиқарли воқеаларни сўзлаб, қошимда ўтирганингиз учун раҳмат. Сиздан умрбод миннатдорман”.\n🌹Энг яхши она\nСаккиз ёшли ўғилчам мени қучоқлаб, “Ойижон, сиз дунёдаги энг яхши онасиз”, деди. “Ахир, сен дунёдаги бошқа оналарни танимайсан-ку, балки мендан ҳам яхшилари бордир”, деганимда у шундай жавоб қилди: “Ойижон, ахир, сиз менинг дунёимсиз”.\n“Менинг 21 ёшли лабродор итим бор. У анча қариб қолган, на эшитади, на кўра олади, ҳатто акиллашга ҳам мадори йўқ. Аммо мен уйга қадам қўйишим биланоқ қувноқлашиб, думини ликиллата бошлайди.”\n“Бугун меҳмонхона деразасидан денгизни томоша қила туриб, севишганларга кўзим тушди. Улар бахтиёр қўл ушлашиб боришарди. Севишганлар яқинлашгач, уларнинг ўз отам ва онам эканлигини пайқаб, ҳайратда қолдим. Уларнинг муҳаббатга тўла юзларини кўриб, саккиз йил аввал ажрашишга қарор қилганликларига сира ишонгим келмасди.”\n“Турмуш қурганимизга ҳам мана, эллик йил бўлибди. Нега сени аввалроқ учратмаган эканман?”


Марказий Осиёни тадқиқ қилиш бўйича Европа маълумотномаси: тарих, сиёсат ва жамиятлар - UzAnalytics\nEuropean Handbook of Central Asian Studies: History, Politics, and Societies (Stuttgart: ibidem Verlag, 2021) (“Марказий Осиёни тадқиқ қилиш бўйича Европа маълумотномаси: тарих, сиёсат ва жамиятлар”) тўплами тузувчилари кўрсатишича, Марказий Осиё минтақаси кўплаб маданий дунёлар чорраҳасида жойлашган ҳамда форсий, туркий, мўғул, чин, рус ва бошқа дунёлар асрлар давомида йиғилиб борган излар қолдирган. Шу маънода бир замонлар Тибет империяси тарихчиси ёзиб қолганидай, “Марказий Осиё Евроосиё тарихини тушуниш учун муҳим аҳамиятга эга (…) Бу бутун жаҳон тарихининг етишмаётган ҳалқасидир”.\nБундан ташқари, мана шу ерда кўчманчилар ва ўтроқ халқлар гоҳ ўзаро жанг қилиб, гоҳ ярашиб, лекин ёнма-ён яшамоқда (тўпламда ушбу масалаларга бир неча мақолалар бағишланган – 4 – 8-бобларда). Натижада, бир неча тиллар, кимликлар (идентитет) ва динлар мозаикаси ҳосил бўлди ва бугунги кунда ушбу мерос глобаллашув, миллий кимлик шаклланиши, иқтисодий ва ижтимоий манфаатларнинг кўп сонли гуруҳлари ўртасидаги кураш тамойиллари (тенденция) билан ўзаро муносабатга киришмоқда ҳамда молиявий ресурслар олишга ёки ҳуқуқий жиҳатдан эътироф этилишга даъвогарлик қилмоқда. Бундан ташқари, Марказий Осиёнинг жуғрофий сиёсати дунё сиёсати билан қизиқаётган барча кишиларга минтақа стратегик жиҳатдан муҳим эканини эсга солиб туради.\nУмумий мерос ва маҳаллий ўзига хосликларга эга бўлган 5 та мамлакат мустақилликка эга бўлди, бу 1991 йилда халқаро мақомга эга бўлган суверен – эгамен чегараларни бошқариш, бир вақтда ўзаро рақобатлашаётган минтақа ва глобал миқёсдаги давлатларга бас келиш, жаҳон майдонида турли давлатларнинг манфаатлари тўқнашаётган, янги буюк давлатлар, хусусан, минтақага қўшни Хитой пайдо бўлиши сабаб дунёда теран ўзгаришлар юзага келган пайтда ўз ташқи сиёсатини юргизишни англатар эди. Ва сўнгги, лекин муҳимлиги жиҳатидан санаб ўтган масалалардан қолишмайдиган яна биттаси бор: “Толибон” ҳаракатининг Афғонистон ҳокимиятига зўравонларча қайтиши муносабати билан юз бераётган воқеаларни тушуниб етиш муҳим бўлиб қолмоқда (ушбу масалалар 15 – 18-бобларда таҳлил этилади). Бундан ташқари, минтақадаги айрим мамлакатлар юқори даражада қайта тикланмайдиган энергия манбаларига суяниб қолаётгани сув ресурсларидан тежаб-тергаб фойдаланиш ёки ҳаво ифлосланишига оид дуч келаётгани муаммоларни кучайтирмоқда. Капитализм ҳамма ёқни эгаллаб олаётгани, шаҳарларни модернизация қилиш бўйича кенг қамровли лойиҳалар, миграция тамойиллари сабаб жамиятда юз бераётган катта ўзгаришлар теран ўрганилиши керак бўлган мураккаб манзарани ҳосил қилмоқда (19 – 22-боблар).\nҚуйида тўпламдаги “Кимликлар ва тарихий илдизлар”нинг биринчи қисмидаги айрим мақолалар мазмуни баёни келтирилади.\nТўпламинг бошланиш қисмида бир қанча методик мақолалар берилади ва унинг асосий мақолалари Гент университети профессори Бруно Х. Де Кордйенинг “Марказий Осиёнинг араб чегара колонияларидан “провинциал сулолалар”гача бўлган дастлабки исломлаштирилиши (160 – 1000 йй.”) деб аталувчи тўртинчи бобдан бошланади.\nУшбу бобда Марказий Осиёнинг бир замонлар Испания жанубидаги Қурдоба шаҳридан шарқда замонавий Покистон қадар тахминан етти минг километрга чўзилган сиёсий ва мафкуравий маконга интеграцияси ва трансформацияси (ўзгариши) тарихи ҳикоя қилинади. Муаллиф Арабистонда вужудга келган ва бадавийлар ҳаракати сифатида бошланган эътиқод [ислом дини] 630 йилдан 1000 йилга қадар Марказий Осиёга олиб кирилган ва тарқалгани ҳамда пировардида ўша эътиқоднинг дастлабки ташувчилари ва ҳимоячилари дунёдан ўтиб кетгандан сўнг ҳам у кўп асрлар давомида минтақадаги аҳолининг аксарияти ва жамиятлар ўртасида ижтимоий ва маданий ўз-ўзини (кимлигини) танишнинг марказий унсури бўлиб қолганини тадқиқ қилади.\nМуаллиф Марказий Осиёнинг тарихий исломлаштирилишини 4 босқичга бўлади: 1) Эронни мусулмон араблар истило қилган тахминан 650 – 1000 йилларда Марказий Осиё кўпроқ қўшимча ҳудуд ҳисобланган биринчи босқич; 2) иккинчи босқич – 700 ва 820 йиллар оралиғида минтақадаги Умавий халифалари, сўнгра Аббосийлар сулолалари ҳукмронлиги ўрнатилиши ва мустаҳкамланиши; 3) учинчи ва чиндан ҳам муҳим босқич – Тоҳирийлар (821 – 873 йй.) ва айниқса, Сосонийларнинг (875 – 999 йй.) “провинциал сулолалари” босқичи, улар ҳукмронлиги даврида, ҳеч бўлмаганда, ўтроқ ва маданий-эроний соҳаларда ва жамиятларда Марказий Осиёнинг ҳақиқий ва бошқалардан ажралиб турувчи маданияти юзага келган эди; 4) тўртинчи босқичда Марказий Осиёда, замонавий Шинжонда ва минтақанинг дашт қисмларида туркий сулола ва қабила аъёнлари ва кўчманчи қабилалар исломни қабул қилади, шунингдек, Марказий Осиё тасаввуф мактаблари ва анъаналари ўсиши кузатилади.\nҚайсидир маънода Марказий Осиёдаги юнон подшоликларидан улги олиб, мусулмон араблар ҳамда улар асос солган, назорат қилган ёки қонунийлаштирган давлатлар ва сулолалар минтақани тамаддунга интеграция қилди, лекин унинг ўша тамаддун ўзаги минтақа чегараларидан олисда эди. Минтақада жорий этилган мафкураларнинг амал қилиши уларнинг у ёки бу тарздаги бевосита бошқаруви ва жисмоний ҳозирлиги барҳам топгандан сўнг ҳам узоқ вақт давом этди. Шу маънода улар қипчоқлар ва мўғуллар сингари нисбатан кейинги босқинчилардан – ёки Ғарбий ва Марказий Европага бостириб борган викинглар ва мадярлар – ажралиб туради, ўша босқинчилар пировардида ўзлари забт этган жамиятларнинг дин ва маданиятлари ичига сингиб кетди, шу билан бирга, кўпчилик ҳолларда жараён давомида ўша маданиятларга ўз маданий унсурларини ҳам қўшди. Айни чоқда исломдан олдин ва мусулмон араблар истилосидан аввал Марказий Осиёнинг араб муҳити билан мулоқоти ва ҳамкорлик тажрибаси чекланган эди. Ҳарбий ҳаракатлар ва ҳудудларни истилосига келсак, на Умавийлар ва на ворислари, на Аббосийлар Умавийлар Тарим дарёсининг жанубий бассейнига 715 йилда унчалик кўп давом этмаган ҳарби ҳаракатларни истисно қилганда, ҳозирги Қозоғистоннинг марказий ва шимолий даштлари ёки Шинжонга кириб бора олмаган эди. Шунинг учун 750 йилга қадар Марказий Осиё “шарқий ерлар”нинг – Ироқ, Эрон ва Марказий Осиё биргаликда шундай деб атала бошлаган – чеккасида қолиб келди. Кейинчалик Шарқий ерлар тушунчаси Эроннинг Дашти Лут чўлидан шарқда жойлашган ареал – ерларни, жумладан, Марказий Осиёни англатадиган бўлди. Ушбу ерлар форсча “Шарқий ерлар”нинг араблаштирилган талқини – “ал-Хуросон” сифатида ном қозонди.\nТахминий баҳоларга кўра, ушбу ҳудуд забт этилгандан сўнг орадан 20 йил ўтиб – 672 йилда Марвга ва уни ўраб турган воҳа Мурғобга, Нишопурга ва инфратузилма ривожланган ва унумдор ерларга 47 мингдан 50 минггача бўлган араблар кўчиб келиб жойлашган. Улар, асосан, Басра, Кўфа ва Яман жангчилари бўлган, улар кўпинча ўзи билан оилаларини ҳам кўчириб келган. Орадан бир асрча вақт ўтиб, Умавийлар ҳукмронлиги охирига бориб, араблар (уларнинг авлодлари) сони Шарқий Эронда ва Марказий Осиёда 115 мингдан 175 минг кишигача етган. Араблар бир қатор шаҳарлар ва асосий транспорт магистралларида ўз ҳаёти билан яшаган. Шу тариқа, Марказий Осиёнинг узоқроқ қишлоқ ва тоғ ҳудудлари ва ясси тоғлари араблар ҳозирлигининг маданий ва мафкуравий таъсирига кам тушган ёки умуман тушмаган. Бироқ араблар зич яшайдиган вилоятларда ислом тузумининг жисмоний вакиллари сифатида жамиятнинг ирқий-этник ва ташкилий жиҳатларини ҳам анча-мунча ўзгартириб юборди. Улар бир неча авлод умри давомида минтақага ўзининг қабилавий ва Кўфа, Басра ва Яманга содиқлигини сақлаб қолиш баробарида, бу ерга аниқ бошқарув идоралари ва диний институтларни, шунингдек, араб тилини олиб келди.\nВоҳа шаҳарлари мусулмон араблар ва Марказий Осиё ҳудудида мустаҳкамланиб бораётган исломий тартиб таянчи ва амалдаги базаларига айланди. Минтақани тахминан 10 аср олдин босиб олган Буюк Александр (македониялик) қўшинларидан фарқли ўлароқ, араблар янги шаҳарларга асос солмади. Улан бундан кўра мавжуд аҳоли масканларида ёки уларнинг четига келиб жойлашди ҳамда ўзига хос одатлар ва товарлар, масжидлар ва бозорларни ташкил этишнинг бошқача усули билан улар қиёфасини ўзгартирди.\nМаҳаллий аҳоли орасидан ислом динини янгитдан қабул қилган мусулмон аъёнлари ўз мавқеларини сақлаб қолиш учун янгича тартибга таянадиган бўлди. Савдогарлар ва шаҳар ҳунармандлари ҳам ислом динига мойиллик билдирди. Минтақада ислом динини биринчилардан бўлиб қабул қилганлар орасида кўпчиликни ташкил этувчи тоифага ё қайсидир сабабга кўра араб қўшинлари билан ёнма-ён жанг қилган аскарлар, ёки ҳарбий ҳаракатлар чоғида асирлар олиб, қул қилинган форс, каспийбўйи ва туркий жангчилар кирган.\nМарказий Осиёда ислом дини дастлаб аста-секин шаҳарларда кенг тарқалди. Аммо, минтақанинг деҳқончилик қилиб кун кечирувчи аҳолиси анъанавий халқ эътиқодлари ва олов ибодатхонаси маданиятига ҳаммадан кўп – тахминан, 1000 йилга қадар ва ундан кейин ҳам амал қилиб келди.\nАраб халифалари Умавийлар ва Аббосийлар таназзулга юз тутгач, мусулмон Марказий Осиёси, айниқса, Сомонийлар даврида ўзига хос тарзда ривожланди. Бўлғуси Сомонийлар давлатининг ҳукмрон сулоласи келиб чиқишига кўра Ҳирот минтақасидаги деҳқонлардан бўлган. Сулола аъзолари эски Аббосийлар бошқарган Марказий Осиё вилоятлари бўлмиш Хуросон ва Мовароуннаҳр сингари 4 та вилоятни бошқарган, улар тез орада алоҳида конфедерацияга бирлашган эди. 892 йилда улар бир ҳукмдор – амир Абу Иброҳим Исмоил ҳукмронлиги остида бирлашди. Гарчи у номига халифнинг минтақадаги вакили ҳисобланган бўлса-да, унинг пойтахти Бухоро бўлган ҳукмронлиги 907 йилга қадар давом этиб, Марказий Осиёда алоҳида мусулмон давлати ташкил топишига сабаб бўлди. Амир Исмоил, унинг издошлари ва ворислари давлатчилик қуриш жараёнида туркий кўчманчиларга қарши курашда ғозий легитимацияси(ваколат ёки ҳуқуқнинг қонунийлигини тасдиқлаш ёки тан олиш) сингари суннийлик принципини қўллаган. Туркий кўчманчилар билан чегара “дар ал-ҳарб” деб аталган. Айни чоқда Марказий Осиёда ислом ишини ҳимоя қилиш араблаштиришдан фойдаланилмайдиган бўлган ва кучли форсийлик ҳисси билан чамбарчас боғланиб кетган, бу эса минтақадаги аксарият аҳоли билан биргаликдаги алоҳида гуруҳ [яъни араблардан бўлак] умумий ғояси юзага келишига сабаб бўлган эди. Марказий Осиё “тамаддун (цивилизация) мухторияти”га эга эди, бунинг маъноси шуки, минтақа ўзаги ундан ташқарида бўлган тамаддуннинг оддий таркибий қисми, қарам бўлаги ва (ярим) периферияси (чеккаси) бўлиб қолмасдан, аниқ Марказий Осиё мусулмон тамаддунининг ўзаги ҳам бўлган.\nВинсент Фурнионинг “Марказий Осиёнинг маданий комплексида чорвадор кўчманчи ва ўтроқ жамиятлар ўртасидаги эрта замонавий ўзаро ҳаракатлашув” деб номланган мақоласида минтақага тегишлилиги тахмин қилинган ва ушбу дихотомияни ўраб турган бир қанча чўпчакларни фош этади.\nМуаллиф жуғрофий ўзига хосликлар ҳақида сўз юритиб, тахминан замонавий ўзбек-қозоқ ва қирғиз-қозоқ чегаралари ҳамда Такламакон чўлининг шимолий қисмларидан ўтадиган 42-параллелни минтақанинг жанубий ва шимолий чўллари ўртасидаги бўлувчи чизиқ деб атайди, айни чоқда Урумчи шаҳри 43-параллелда жойлашган. Жанубий чўлларда (асосан, Қорақум ва Қизилқум чўлларида) ўсимлик қопламалари ҳудуднинг тақрибан ¼ қисмини қамраб олади, айнан шу чўлларда бир ўркачли туяларнинг кўпчилик қисми ушоқ моллар: қўй ва эчкилар билан бирга яшайди. Гарчи бу ерда ёз жуда узоқ, қуруқ ва жазирама бўлса ҳам, қишқи совуқлар бир йилда 50 кундан 120 кунгача давом этади. Шимолий чўлларда ўсимлик қопламаси майдоннинг 25 – 40 фоизини эгаллайди, лекин қиши анча совуқ ва узоқроқ давом қилади – совуқ кунлар сентябр охиридан апрелга қадар чўзилиши мумкин. Орол денгизининг Қозоғистон қисмида, яъни Қозоғистон жанубий-ғарбида (45-параллел) қор қопламаси 20 сантметргача етади ва 70 кунгача туриб қолади.\nМинтақанинг қишлоқ ва шаҳарлари, асосан, ўзига хос экологик макон: тоғ тизмалари бўйлаб тарқалиб кетган қулай тоғ этаклари мавжуд бўлган воҳаларда жойлашган. Кўплаб аҳоли масканлари эса нисбатан кичик дарёлар делталарида мавжуд. Яна айрим воҳалар пастликларда, масалан, Амударёнинг сўл қирғоғи, Орол денгизи жанубидаги Хоразм вилояти ҳудудида жойлашган. Лекин айни чоқда минтақанинг кўплаб анъанавий унумдор қишлоқ хўжалиги ландшафтлари ёмғир суви билан эмас, сув таъминоти ва суғоришнинг сунъий йўллари орқали сув билан таъминланади: воҳадаги барча қишлоқ хўжалиги суғориш ҳисобига юритилади. Шунинг учун ҳам “гидравлика тамаддуни” сингари иборалар пайдо бўлган. Бир мавсум суғорилмаса, ерда ҳеч нарса унмайди. Суғориладиган майдонлардан ташқаридаги ўсимликларнинг яшил рангли ландшафти йўқолиб кетади ва табиий қурғоқчил муҳит устунлик қилади.\nБухоро иқлими чўпонлар мол ҳайдайдиган яйловлардан иборат қўчманчилар макони бўлмиш Дашти Қипчоқникидан ҳам қуруқроқдир. Шунинг учун, муаллиф таъкидлашича, Марказий Осиёнинг “қўчманчилар шимоли” (Дашти Қипчоқ ва Жунгария) билан “деҳқончилик жануби”ни (Олти шаҳар, Трансаксония, Амударёнинг сўл қирғоғи ва Хуросон) ўзаро қарама-қарши қўядиган классик ментал харитаси маданиятлар ривожланган табиий муҳитни эмас, моддий маданиятлар тарқалишини акс эттиради.\nКўчманчилик ҳаёт тарзини минтақадаги ирригация тизимлари ва маданият бўлмаган барча жойлардан топиш мумкин – уни Бухоро, Қошғар, Тошкент ёки Турфон сингари ўтроқ ҳаёт тарзининг ёрқин рамзларидан бўлган асосий шаҳарлар дарвозаларидан бир неча километр нарида ҳам учратса бўлади. Шунга кўра, кўчманчилар билан ўтроқ аҳоли ўртасидаги ўзаро ҳаракат турли миқёсларда ривожланиб борган: қозоқ кўчманчилари энг яқин воҳадан юзлаб километр узоқда яшаган, туркман кўчманчилари гуруҳи эса Бухородан, бор-йўғи, 20 ёки 30 километр нарида чодир тиккан. Ниҳоят, Марказий Осиёдаги 3 та минтақа: Олти шаҳар, Трансаксония ҳамда Амударё билан Хуросоннинг сўл қирғоғи ҳам кўчманчилар чорвачилиги, ҳам жумладан, (қишлоқ ва шаҳар манзилгоҳлари) ўтроқ яшаш учун мос келишини назарда тутиш муҳим. Жунгария, Дашти Қипчоқ ёки Каспий текислиги ва Қорақум чўли фақат чорвачилик учун мос келади, бундан фақат қозоқ ерлари чеккасидаги бир неча шаҳар (Ўтрор, Тараз ва Туркистон), туркманлар маконидаги Марв ва Чоржў сингари чекка жойлар бундан мустасно.\nИқтисодий нуқтаи назардан кўчманчи чорвадорлик ва ўтроқ деҳқончилик жамиятлари ўртасидаги ўзаро муносабат иккала жамоат ҳам нафақат ўзи ишлаб чиқармаётган товарларни харид қилиш, қолаверса, маҳсулотларини ва ҳунармандлик буюмларини сотиш учун ҳам ҳамкорлик қилиш фактига асосланган эди.\nКўчманчилар билан ўтроқ аҳолининг иқтисодий ҳамкорлиги жуда фаол бўлган ва бунинг учун жуда кўп товар керак эди. Ўтроқ аҳоли кўчманчиларга нафақат ўзи ишлаб чиқарган ғалла, ун, мато, мева-чева ва қўлда тайёрланган буюмлар, балки бошқа минтақалараро ва қитъалараро савдо-сотиқ вақтида харид қилинган чой, кўзгу ва ҳк. каби товарларни ҳам сотган. Хитой кўзгулари чўл аъёнларининг қабрларидан топилгани сабаби шунда. Бошқа тарафдан, кўчманчилар от, қурол-яроғ, металлдан ясалган буюмлар, мўйна, ҳайвонлар териси, шунингдек, қулларни сотган, яъни сизу бизнинг бугунги тилимизда айтгандай, “логистика хизматлари”ни (яъни йўл бошловчилар хизматлари, кавш қайтарувчи жониворлар ижараси, карвонларга ҳамроҳлик қилиш, қўриқлаш ва ҳк.) кўрсатган.\nШу билан бир қаторда, минтақадаги савдо-сотиқнинг асосий қисмини назорат қилган кўчманчи халқлар ҳатто воситачи ҳам бўлмай, фақат ҳудудлардан товарларни ташиб ўтиш учун имконият берган ва ўтроқ аҳоли манзилгоҳлари ўртасидаги ўта жадал алмашувни ташкил этган. Савдогарлар, масалан, Бухорони Кошғардан, Мозори Шарифни Тошкентдан ёки Самарқадни Қозон билан Ғарбий Сибирдан ажратиб турган юзлаб, кўпинча минглаб кўчманчилар назоратидаги ҳудудларни кесиб ўтиши керак бўлган. Уларга бу ишида ҳамкорлик, сотиш ёки харид қилиш бўйича битимлар тузиш учун сон-саноқсиз имкониятларга эга карвон йўллари ёрдам берган. XIX аср охирида темирйўл пайдо бўлгунга қадар карвонлар товар ташишнинг асосий воситаси эди, улар кўпинча 500 – 800 та ёки ундан кўпроқ туядан иборат бўлган. Бу ҳақда, масалан, ўрта асрларда яшаб ўтган араб сайёҳи ибн Фадлан шаҳодат беради.\nКўчманчилар ҳам ўзаро савдо-сотиқ қилган. Минтақадан четдан олиб келинадиган товарлар борасида кўчманчилар қабилалари ўртасидаги иқтисодий ҳамкорлик жуда қалин бўлган, ўтроқ аҳоли манзилгоҳларига яқин яшайдиган кўчманчилар одатда воситачилик қилиб, ўтроқ аҳоли ишлаб чиқарган товарларни узоқроқда яшайдиган кўчманчилар жамоатларига сотган. Бироқ кўчманчилар қабилалари ўртасидаги алмашув кўчманчиларнинг ўзи ишлаб чиқарган товарлар ҳажмидан жуда оз бўлган, чунки улар бир-бирига ўзлари ишлаб чиқарадиганга ўхшаш товарлар таклиф этган, фарқ фақат пода таркиби ёки сувдан табиий ва сунъий йўсинда фойдаланишда бўлган. Умуман шуни қайд этиш жоизки, кўчманчилар қабилалари ўртасидаги алмашув тарихи унчалик маълум эмас, ҳатто замонавий тадқиқотларда ҳам кам ўрганилганича қолмоқда.\nМаълумки, кўчманчилик ишлаб чиқариши кўплаб хавф ва инқирозлар (масалан, жут (қозоқча – жониворларнинг оммавий қирилиб кетиши) ёки чорвага касаллик юқиши) билан боғлиқ, улар подани йўқ қилиб юбориши ва кўчманчилар чорвачилиги таянадиган нозик мувозанатга путур етказиши ва бу узоқ давом этадиган ижтимоий оқибатларга олиб келиши мумкин. Шунинг учун кичик гуруҳлар ёки алоҳида кўчманчилар тез-тез қашшоқлашиб қолавергани сабабли ўтроқ турмуш тарзи ҳукмрон бўлган ҳудудларга бориб жойлашиш учун пировардида кўчманчилик ҳаёт тарзидан воз кечган, деб ҳисобланади. Айтилишича, кўчманчилар ўтроқлашиб, деҳқончилик билан фаол шуғуллана бошласа, жуда яхши “ўтроқлашади”. Ўтроқлик мавзуси кўчманчилик-ўтроқлик ҳамкорлигининг асосий белгисидир. Кўчманчилар қишда ўтроқ ҳукмдорлар белгилаб қўйган ҳудудлар чегарасини босиб ўтиши мумкин эди. Кўчманчиларнинг ушбу йиғинлари муқаррар тарзда улар манзилгоҳлари билан савдо-сотиқдан босиб олиш ёки никоҳ тузишгача бўлган жадал мулоқотга олиб келган.\n“Аккултурация” тушунчаси ўзаро муносабат тушунчаси билан чамбарчас боғлиқ. Ўзаро муносабат концепцияси жараён давом этаётганини кўрсатиб беради, бироқ унинг оқибатлари қандай бўлишини ҳақида ҳеч нарса демайди. Аккултурация эса, аксинча, жадал мулоқотлар ўзаро муносабат жараёнига тортилган барча гуруҳларни ўзгартиргани ҳақида тушунча беради. Аккултурациянинг кўп қиррали жараёнлари ҳам кўчманчи, ҳам ўтроқ жамоатларнинг барча турлари ҳаётида рўй берган. Ўзаро муносабатлар ва циркуляция Марказий Осиёнинг ноёб маконини – ҳатто уларнинг миқёси ва суръатлари минтақадан минтақага фарқли бўлишига қарамай – ҳосил қилади.\nЎтроқ аҳоли билан кўчманчиларнинг ўзаро муносабатлари тўғрисидаги ҳар қандай дискурс вақт ва макон тушунчаларига дохилдир, бироқ вақт билан маконга қараб мўлжал олишни, асосан, ўтроқ акторлар ўз зеҳниятидан келиб чиққан ҳолда ўйлаб топган ва ифода қилган. Айнан шунинг учун бундай ўзаро муносабатлар тарихи олдиндан тўқиб бичилган ва икки ёқламадир: у ҳақда ўтроқ ҳокимият ёзган ва ўша битикларни Марказий Осиё ва унга ёндош ҳудудлардаги манбалар, сўнгра Европа ва Ғарб олимлари ҳужжатлаштирган. Кўчманчилик жамиятлари минтақа тарихининг энг кам ўрганилган жиҳати бўлиб қолмоқда, қисман бунга улар, айниқса, ўрталарида можаролар бўлмаган кезлар ўтроқ маданиятларга нисбатан кам манбалар қолдиргани сабаб бўлган. Яхшиямки, сўнгги ўн йилликларда кўплаб археологик ишлар кўчманчилар ҳақидаги билимларимизни оширди.\nКейинги мақола Светлана Горшенина қаламига мансуб “Шарқшунослик, Марказий Осиёнинг постколониал ва деколониал ҳудудлари: назарий аҳамияти ва қўллаш имконияти” деб аталади. XVIII аср охиридан XX аср ўрталарига қадар шарқшунослик Европаники бўлмаган маданиятларни ўрганиш ва “Шарқ” мавзусида бадиий асарлар яратиш учун бетараф ибора сифатида қўлланган. Яна шарқшунослик атамаси XVIII аср охирида фаолият юритган Ост-Инд компаниясининг ҳинд тиллари, қонунлари ва одатларига нисбатан алоҳида сиёсатини тавсифлаш учун ҳам ишлатилган. 1960-йиллардан бошлаб шарқшуносликни тушуниш танқидий кўринишга эга бўла борди, яъни мафкуравий жиҳатдан олдиндан тўқиб бичилгани унинг таъсирида пайдо бўлган нохолис илмий ва адабий-бадиий тасаввурлар алоҳида тилга олинадиган бўлди. Эдвард Саиднинг 1978 йилда чоп этилган “Ориентализм” рисоласи ушбу атамага аниқ салбий маъно берди. Олдинги авлод тадқиқотчиларининг европалик маъмур олимлар ролини идеаллаштиргани ва Европанинг аралашуви Осиё жамиятларига фойда келтирадиган, қабилидаги қарашларига оид хулосаларига шубҳа билан қаралди. Айни танқид Ғарб илмий доираларида қайта номлашлар тўлқинини келтириб чиқарди, шундай сўнг яхлит “шарқшунослик” Яқин Шарқ тадқиқотлари ёки Шарқий Осиё тадқиқот факултетлари билан алмаштирилди, айни чоқда “шарқ”қа (ундан ясалган сифат “шарқий”га) деярли тақиқ қўйилди ва у “Осиё” (“осиёча”) сўзи билан алмаштирилди. Саид ғояларининг шундан сўнгги шов-шувни эсга солувчи тарқалиши ушбу атамани ўзига хос тарихий ва жуғрофий контекстдан юлиб олди ва уни “Бегона”га нисбатан менсимай қарашнинг синонимига айлантирди. “Анъанавий” бўлиб қолган шарқшунослик аста-секин деколонизация ва аксилмустамлакачиликнинг кескинроқ сўл назарияларига жой бўшатиб берди. Бироқ ушбу назарияларни собиқ совет маконига қўллаш имконияти масаласи шу кунга қадар бир қанча сабабларга кўра долзарблигича қолмоқда: 1) Саиднинг китоби рус тилида фақат 2006 йилда нашр этилган ва Говорунов таржимасида хатолар мавжуд. Китоб таржимасига “Вопросы национализма” (“Миллатчилик масалалари”) журнали асосчиси ва бош муҳаррири Константин Крилов сўнгсўз ёзган. Китобнинг иккинчи аниқроқ таржимаси, шунингдек, рус тилида Саиднинг асосий китоби бўлмиш “”Маданият ва империализм”нинг чоп этилиши ҳам вазиятни ўзгартирмади. 2) Постсовет макони тадқиқотчиларининг аксарияти постколониал дискурснинг келиб чиқиш сабаблари билан умуман таниш эмас, муаммолар университет дастурларида постколониализмга (мустамлакачилик даври маданий меросини ўрганувчи фанлараро тадқиқотлар йўналиши) оид машғулотларнинг йўқлиги ва постколониализм назарияси бўйича рус тилига қилинган асосий битиклар таржималари сони етарли эмаслиги сабаб ортмоқда. Франц Фаноннинг асосий китобларидан бири 2020 йилда чоп қилинди, 1951 йилдаёқ “мустамлачалик билан боғлиқ вазият” концепциясини илгари сурган француз социологи ва антропологи Жорж Баландйенинг асарлари ҳалига қадар нисбатан номаълумлигича қолмоқда. Оқибатда постколониал дискурснинг келиб чиқиши ва мавжудлиги, сиёсий, маданий, тарихий ва бошқа контекстларини етарли даражада билмаслик, масалан, Саиднинг ғоялари Вера Толцнинг ўта нозик тадқиқотидан ўсиб чиққан совет шарқшуносларининг бевосита таъсирида пайдо бўлди, деган ўта жўнлаштирилган далил юзага чиқишига олиб келди. Бироқ Саид империализмга қарши совет танқиди билан Абдул-Маликнинг асарлари, шунингдек, ўша муаллиф учун айрим муҳим назариялардан бири бўлмиш марксизм (айниқса, унинг французча ва немисча талқинлари) орқали таниш бўлган десак, тўғрироқ бўлади. 3) Тадқиқотчилар ва жамоатчиликнинг Россия ва Совет Иттифоқининг ҳам “европача”, ҳам “осиёча” модел ва унсурларни ўз ичига олувчи “алоҳида йўли” ҳақидаги баёнотлари кенг тарқалган. “Ўз-ўзидан шарқлашув” (self-orientatlization) Владимир Путин фаол қўллаб-қувватлаётган ушбу мавқени мустаҳкамлайди. Унга кўра, Россияга ё Шарқнинг алоҳида қисми, ё «Евроосиё» (Ғарб билан Шарқ ўртасидаги оралиқ макон) деб қаралади. Айни қараш Ғарбга хос мустамлакачилик эмас, Осиё билан алоҳида муносабатларни назарда тутади. Шунга кўра, Россия постколониал муаммолар гирдобидан чиқиб кетади ва шу тариқа дунё саҳнасидаги асосий ўйинчига айланади. 4) Россия ва Совет тарихи моҳиятан мустамлакачилик тарихи эмас, деган фикр мавжуд ва бу ҳол Саиднинг моделини Россия/Совет контекстига нисбатан қўллашга яроқсиз қилиб қўяди, чунки ушбу модел фақат “анъанавий” Ғарб империялари ва уларнинг Яқин Шарқ ва Жанубий Осиёдаги мустамлакаларига нисбатан қўлланиши мумкин, деган фикрлар мавжуд. Ушбу чекланган қараш муайян “классик мустамлакалар” мавжудлиги ҳақидаги кенг тарқалган тасаввур билан қўллаб-қувватланади ҳамда россия-совет тажрибаси бошқа мустамлакачилик / ундан кейинги вазиятлар билан таққосланадиган солиштирма илмий ишлар миқдори жуда кам.\nУшбу нуқтаи назарлар кўпчилик ҳолларда ҳам Чор Россияси империяси, ҳам Совет Иттифоқи (но)мустамлакачилик ўтмишининг мавжуд тарихий талқинларидан айричадир. Шарқшуносликнинг Чор Россияси ёки Совет тарихи ривожланишига нисбатан қабул қилиниши ёки рад этилиши Чор Россияси ёки Совет тарихининг мустамлакачилик тарихи талқин этилиши ёки этилмаслигига боғлиқ. Чор Россияси ёки Совет тарихи талқини сўнгги уч аср давомида бир неча марта ўзгарди. Болшевиклар кураши мустамлакачиликка қарши кураш сифатида назарийлаштирилган, чунки Шарқни озод этиш бир йўла бир неча мавқедан туриб таклиф этилган. Шунинг учун олимлар ушбу даврни мастамлакачилик даври деб белгилашга шошилмаяпти. Улар бунинг ўрнига уни – айниқса, дастлабки совет йилларида – постколониал, яъни мустамлакачиликдан кейинги давр деб тавсифлашни таклиф этмоқда. Адиб Холиднинг “жадидларнинг Ўзбекистонда инқилобни национализация қилиши” ҳақидаги ғояси ҳам шу йўналишга мансуб.\nСебастян Пейруз “Марказий Осиёнинг замонавий (постсовет) диний манзараси: оёққа туриш жараёнидаги “десекуляризация”ми?” мақоласида Марказий Осиёда динга ва диндорликка қизиқиш ортиб бораётгани ҳақида сўз юритилади. Қирғизистонда 2007 – 2012 йиллар оралиғида ҳафталик диний хизматларда иштирок этувчи кишилар икки баробардан кўпроқ ортди. Совет тизими даврида таълим олган ва намозни мунтазам ўқимаган ота-оналардан фарқли ўлароқ, ёш авлод орасида диндорлик ва диний амалиётларни бажариш, айниқса, кўзга ташланмоқда. 2000-йиллардан бошлаб минтақада ўтказилган тадқиқотлар кўрсатишича, сони тобора ортиб бораётган ёш авлод ислом динининг 5 та рукнига тобора кўпроқ ҳурмат билан ёндашмоқда, диний таълим бериш ортишини талаб қилмоқда, спиртли ичимликлар ичишдан воз кечмоқда ва ҳалол таомлар билан парҳез қилмоқда. Ёшлар ота-оналарини ўзлари “ҳақиқий” деб билган ислом дини амалларига риоя этмаётганини танқид қилмоқда. Аксинча, совет анъаналарига кўра таълим олган ота-оналар фарзандлари ислом дини амалларини тобора кўпроқ бажараётганидан хавотирга тушмоқда, айни пайтда янги авлоднинг ҳаддан зиёд ва ноанъанавий диний амалларига ўз ҳаёт тарзи учун потенциал хавф деб қарамоқда.\nКўплаб ёшлар оила даврасидан ташқарида ўзлаштирган диний қоидалар билан маданият ва динни омухта қилувчи маҳаллий анъаналар ўртасида ўз диний ҳаётини мувозанатлашга ҳаракат қилмоқда; ота-оналар маҳаллий анъаналарни ўз кимлигининг ажралмас қисми деб билади. Кўпчилик яна ислом дини ҳақида маълумот олиш учун интернетга мурожаат қилмоқда. Боз устига, диний иерархияларнинг (қуйи мансабдорларнинг юқори мансабдорларга босқичма-босқич бўйсуниши) динни этник мансублик ҳисси билан боғлашга тайёр эканига қарамай, маҳаллий аҳоли ўртасида иккита кимлик (миллий ва диний мансублик) тез-тез муҳокама қилинмоқда. Масалан, ислом динининг универсаллигини минтақа мусулмонларининг халқаро майдонга қайтиш имконияти деб ҳисоблаётган барча кишилар ислом динининг “миллий” ўзига хосликларига шубҳа билан қарамоқда. Шунга кўра, постсовет макони 2 та ўзаро келиша олмаётган тамойил ўртасида талаш бўлмоқда: бир тарафдан, динга оид ижтимоий ва маданий асос сифатидаги кўҳна тасаввурларнинг инқирозга юз тутиши, диний иерархиялар ушбу ҳодисани секинлаштиришга уринмоқда; бошқа тарафдан эса, динни кимликни қайта тиклашга жалб этиш, бу, тахмин этилишича, совет режимлари бузиб ташлаган кўҳна кимликларни “қайта тиклаш” сифатида юз кўрсатмоқда, айни ҳолат одамларнинг динга муносабатини амалда индивидуаллаштиради. Бундан ташқари, ислом дини айниқса, Қозоғистон ва Қирғизистондаги туркий халқларнинг тангричилик ёки Тожикистондаги зардуштийлик каби исломдан олдинги динлар билан рамзий жиҳатдан рақобатлашиши мумкин.\n Дихотоми́я (юнонча διχοτομία: δῐχῆ, «иккига» + τομή, «бўлиниш») — иккиланиш, ўзаро эмас, ичида боғлиқлиги бўлган икки қисмга изчил бўлиниш.\n Аккултрация (лот. ad – …га и cultura – маданият) турли маданият вакилларининг бевосита ва узоқ вақт давомидаги мулоқоти давомида юз бераган ўзаро таъсирлашуви.\n Франц Омар Фанон (1925 – 1961) – француз тилли Вест-Индия инқилобчиси, ижтимоий соҳа файласуфи ва психоаналитик. Учинчи дунё мамлакатларида 40 йилдан ортиқ вақтда мобайнида мустамлакачиликдан озод қилиш бўйича давом этган янги сўлчилар ва инқилобчилар кураши назариётчилари ва ғоявий илҳомлантирувчиларидан бири.\n Десекуляризация – маданий ва тарихий анъаналар, жумладан, олдин ҳукмрон бўлган диний тутимларга қайтиш.


00:00 / 09.07.2007 | eski savollar | 1823\nҳурматли устоз.1. Абу Ҳанифа Собит ибн Нумон (Имоми Аъзам) раҳматуллоҳи алайҳни ҳадис соҳасидаги билимлари Имом Буҳорий ва Имом Муслимлардан (раҳматуллоҳи алайҳумаа) устун бўлганми ёки йўқми? Абу Ҳанифани муснадларидаги барча ҳадислар саҳиҳми?2. Мен ўзим алҳамдулиллаҳ Ҳанафий мазҳаби бўйича ибодат ва муомиллаларни қилиб боришга ҳаракат қиламан ва Имоми Аъзам ҳамда у зотни шогирдларини жуда ҳурмат қиламан. Аммо бир нарса мени ўйлантириб қўйди. Имом Буҳорий ўзларини саҳиҳларини баъзи жойларида изоҳ тариқасида ёзадиларки фалон масалада Ҳанафийлар ҳийлаи шаръий (хийлаи шаръий) қилишган деб. Мен ўзим ҳийлаи шаръий нима эканлигини яхши тушунмайман, лекин бу иш ҳаромлигини биламан. Шу ҳақида изоҳ берсангиз. Яъни ҳийлаи шаръий нима ва ҳанафий уломолар буни қилганми?3. Алҳамдулиллаҳ, Имоми Аъзам Собит ибн Нуъмон ҳақларида сиз каби уламоларни асарларидан маълумотлар олдик. Бунинг учун сизларга ташаккур. Лекин Абу Ҳанифани шогирдлари Имом Зуфар, Имом Муҳаммад, Имом Абу Юсуф ва бошқалар (раҳматуллоҳи алайҳим) ҳақида менда илм йўқ. Мазкур ҳанафий уламолар ҳақида қисқача маълумот бера оласизми? Умуман Имоми Аъзам бир фатвони берган бўлсалар, аммо уларнинг шогирдлари бошқа фатвони берса, қай бирига амал қилинади?Жавобларингиз учун олдиндан раҳмат.\n1.\tИмом Абу Ҳанийфанинг ҳадис ривоят қилишда имом Бухорий ва Муслимлардан устун эканликларини ҳеч ким айтмаган. У зотнинг ҳадислардан шаръий ҳукмлар чиқаришда мазкур икки муҳаддисдан устун эканликларидан устун эканликларида ҳеч ким шубҳа қилмайди. Сиз ҳадислар борасида муҳаддис ва фақиҳлар қандай ишларни қилишларини ўрганиб олинг.2.\tИмом Бухорий ўзларининг Саҳиҳларида ҳанафийлар ҳийлаи шаръий қилишган деган гап у кишига бўҳтон. Сиз гапни қаердан олдингиз? Ҳийла сўзи луғатда ишнинг тадбирини кўришда устамонлик қилиш, бир нарсага махфий тарзда эришишга айтилади. Уламолар истилоҳида ҳийла- мақсадга эришиш учун махфий йўлларни ишлатишга айтилади.Шариатда рухсат берилган ҳийла гуноҳдан қутилиш, ҳалолга ва ҳаққа эриши ёки ботилни дафъ қилиш учун шариат қоидаларини бузмай ва шаръий қоидаларни бузмай қилинадиганидир.Бунга Қуръондан далил келтирилади:Айюб алайҳиссалом оғир пайтларда ихлос билан ёнида турган вафодор хотинини имкон топганида уришга қасам ичиб қўйган эдилар. Бу мушкул иш эди. Шундай вафодор ва мухлиса аёлни, оғир ва машаққатли лаҳзаларда елкадош бўлган, бало-офатларни бирга тотган инсонни мушкул ариганидан кейин юз таёқ уриш керак. Дарҳақиқат, бу оғир муоммо эди. Лекин Аллоҳ таоло Ўз раҳмати ила бу муаммони ҳам ҳал этди. Аллоҳ таоло Айюб алайҳиссаломга деди:«Қўлингга бир дастани ол-да, у билан ур. Қасамингни бузма», (деди). Биз уни сабрли топдик. У қандай ҳам яхши банда. Албатта, у ўта қайтгувчидир» (Сод. 44-оят). Аллоҳ таоло Аййуб алайҳиссаломга қасамини қандай адо этишни ўргатмоқда ҳамда у кишига ўзи томонидан бунчалик фазлу карам кўрсатилишининг сабабини баён қилмоқда:«Қўлингга бир дастани ол-да, у билан ур. Қасамингни бузма».Эй Айюб, неча марта уришни айтган бўлсанг, ўшанча новдани бир даста қилиб ол-да, у билан хотинингни ур. Шунда қасамингни адо этган бўласан. Қасаминг бузилмайди.Бунчалик фазлу карам кўрсатилишининг сабаби:«Биз уни сабрли топдик».Синов келганида, Аййуб ўта гўзал сабр ила сабр қилди. Бизга бўлган ишончи сусаймади. Бир лаҳза ҳам Бизнинг розилигимизни топишдан умидини узмади.«У қандай ҳам яхши банда».Аййуб ниҳоятда яхши бандадир.«Албатта, у ўта қайтгувчидир». Барча мазҳаблардан шунга ўхшаган, одамларни тангликдан қутқарадиган ишлар бор. Аммо фарз ёки вожибни тарк қилишга, шариат асосларини бузишга ҳийла қилишга йўл йўқ.3. АБУ ҲАНИФАНИНГ ШОГИРДЛАРИАбу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳнинг шогирдлари жуда ҳам кўп бўлганидан уларнинг номма ном зикр қилиб ўтишнинг ўзи мушкил иш. Шунинг учун Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳнинг энг машҳур шогирдларидан баъзиларини эсга оламиз, холос.1. Яъқуб ибн Иброҳим ибн Ҳабиб ал-Ансорий бўлиб ўз куняси Абу Юсуф билан машҳурдирлар. У киши Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳидан кейин ўттиз икки йил ўтиб вафот этганлар. Абу Юсуф раҳматуллоҳи алайҳ қуйидаги китобларни муаллифидир;1. Китобул Осор.Бу китобни Юсуф ўз отасидан, у киши эса Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳидан ривоят қилган. Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳи эса Р-м.дан, саҳобийдан ёки Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳи ўзлари рози бўлган тобеъийндан ривоят қилганлар.Китобул Осорда тобеъийнлар ва Ироқ фақиҳларининг кўпгина фатволари ҳам жамланган.2. Ихтилофи Ибн Абу Лайло.Бу китобда Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳи билан Қози Ибн Абу Лайло орасидаги хилофли масалалар жамланган. Муаллиф Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳининг ёнларини олган. Бу китобни Абу Юсуф раҳматуллоҳи алайҳдан у кишининг шериклари Муҳаммад ибн Ҳасан Шайбоний ривоят қилганлар.3. ар-Радду Ала сиярил Авзоъий.Бу жуда ҳам пухта китоб бўлиб унда муаллиф Авзоъийнинг уруш ҳолатида мусулмонлар билан бошқаларнинг орасидаги алоқалари ва жиҳодга тааллуқли нарсалар борасидаги ихтилофларни баён қилган. Унда ироқликларнинг фикрларига ён босилган. 4. Китобул Харож.Бу ўта муҳим китобда Абу Юсуф раҳматуллоҳи алайҳ ислом давлатининг молявий ишларига собит низом тузганлар. У киши унда ўз шайхларига хилоф қилган нарсаларни ҳам зикр қилинган. 2. Муҳаммад ибн Ҳасан Шайбоний раҳматуллоҳи алайҳ. У киши 132 – ҳижрий санада туғилиб, 189 – ҳижрий санада вафот этганлар. У кишига Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳидан узоқ вақт дарс олиш насиб қилмаган. Аммо у киши таҳсили илмни Абу Юсуф раҳматуллоҳи алайҳнинг ҳузурларида давом этдирган. Муҳаммад ибн Ҳасан Шайбоний раҳматуллоҳи алайҳ ҳанафий фиқҳнинг ҳофизидир. У киши биринчи бўлиб муайяян фиқҳнинг йиғиб китоб шаклига келтирган олимдир. Мазкур улкан ишда Муҳаммад ибн Ҳасан Шайбоний раҳматуллоҳи алайҳга иккинчи устозлари Абу Юсуф раҳматуллоҳи алайҳ катта ёрдам берганлар. У кишининг талиф қилган китоблари кўп бўлиб улардан олтитаси алоҳида аҳамиятга моликдир. Мазкур олти китоб ҳанафий фиқҳнинг асосий манбалари ҳисобланади. Уларнинг номлари қуйидагича:1. «Китобул асл». Бу китобнинг иккинчи номи «Мабсут». 2. «Китобуз зиёдот». 3. «Китобул Жомеъус Сағир». 4. «Китобул Жомеъул Кабир». 5. «Китобус сиярис Сағир». 6. «Китобус сиярил Кабир»лардир.Имом Муҳаммад раҳматуллоҳи алайҳнинг булардан бошқа китоблари ҳам бор. Шулардан иккитаси; «Китобур Радди ала аҳли мадийна» ва «Китобул Осор» худди олдин зикр қилинган олти китоб кучига эгадир.3. Абул Ҳузайл Зуфар ибн Ҳузайл ибн қайс Куфий раҳматуллоҳи алайҳ (204 ҳ.й.да вафот эган).Бу зот Асфиҳонда туғилиб, Басрада вафот этган. Аввал муҳаддислардан бўлиб, кейин фиқҳга ўтган. Қиёсда жуда ҳам моҳир бўлиб бу борада Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳнинг шогирдлари ичида энг пешқадам бўлганлар.4. Ҳасан ибн Зиёд Луълуъий (204 ҳ.й.да вафот эган). Аввал Абу Ҳанифага ва у кишидан кейин Абу Юсуф ва Муҳаммад раҳматуллоҳи алайҳларга шогирд бўлган. Ҳадислар ва Абу Ҳанифа раҳматуллоҳи алайҳнинг қавлларини ривоят қилиш билан машҳур бўлган.Агар бир масалада Абу Ҳанифа бир тараф, Абу Юсуф ва Муҳаммад бир тараф бўлиб қолса, хоҳлаган тарафни олаверса бўлади.Агар Абу Ҳанифа икковларидан бири билан бўлиб бирлари ёлғиз қолса, Абу Ҳанифа бор тараф қабул қилинади.


С.Умаров ва М.Тожибоева ҳар доим жазо изоляторида сақланяптими?\nАйни пайтда қамоқ жазосини ўтаётган “Серқуёш Ўзбекистоним” коалицияси раҳбари Санжар Умаров ва фарғоналик инсон ҳуқуқлари ҳимоячиси Мўътабар Тожибоева тақдири ҳақида маълумот олишнинг умуман имкони бўлмаяпти.\nБу ҳақда хабар тарқатган Виждон тутқунларини озод қилиш қўмитаси аъзоси, “Озод деҳқонлар” партияси раиси Нигора Ҳидоятованинг айтишича, Навоийдаги қаттиқ тартибли қамоқхонада сақланаётган С.Умаровнинг аҳволи, соғлиғи ҳақида сўнгги тўрт ой ичида ҳеч қандай маълумот олишнинг имкони бўлмаган. Бундан ташқари, С.Умаровнинг олдига на адвокати ва на оила-аъзолари қўйилмаган.\n“Бизда ҳозир шундай тасаввур пайдо бўлаяптики, гўё Санжар Умаров, деган одам йўқдек. Чунки у ҳақда сўнгги тўрт ой ичида бирорта дарак йўқ. Расман рухсат берилмаяпти. Норасмий тарздаги уринишларимиз ҳам бесамар. Ҳар гал яқинлари ёки адвокати уни кўришга борса, С.Умаров тартибни бузгани учун жазо изоляторида экани ҳақида жавоб оляпти”, - дейди Н.Ҳидоятова “Озодлик” мухбири билан суҳбатда.\nУнинг сўзларига кўра, С.Умаровнинг ўғли куни-кеча яна Навоий қамоқхонасига борган ва отасини кўрсатишларини қаттиқ талаб қилган.\n“Бироқ, унга айтишларича, С.Умаров тартибни бузгани учун энди 3 ойга жазо изоляторига ташланган эмиш. Биласизми, бу ҳолат бизда жуда қаттиқ хавотир уйғотяпти. Биз шунчаки унинг аҳволи қандайлиги, унинг бор-йўқлигини билмоқчимиз, холос”, - деди Н.Ҳидоятова.\nС.Умаровнинг оила-аъзолари, хусусан, отасининг ҳимояси учун югуриб юрган ўғли оммавий ахборот воситалари ва ҳатто ҳуқуқни ҳимоя қилиш ташкилотларидан ҳам ўзини тортаётгани айтилмоқда.\nН.Ҳидоятова бу Умаровлар оиласи устидан ўрнатилган қаттиқ назорат ва умуман ҳозирги вақтда Ўзбекистонда ҳибсда сақланаётган сиёсий маҳбуслар ва уларнинг яқинларига нисбатан зулм-зўравонликнинг ортиб бораётгани далили эканини таъкидлади.\nН.Ҳидоятова М.Тожибоева ҳам сўнгги вақтларда ўз яқинларига кўрсатилмаётганидан хавотир билдирди.\n“Яқинда укаси М.Тожибоевани кўргани борган, лекин уни кўришга рухсат берилмаган. Бизга маълум бўлишича, бу ҳол икки сафардан буён давом этмоқда ва ҳар гал М.Тожибоева тартибни бузгани учун жазо изоляторида экани айтилмоқда. Бу эса қамоқхоналардаги шароит билан яхши таниш бўлган ҳуқуқ ҳимоячиларида хавотир уйғотиши табиий. Биз Ўзбекистондаги сиёсий маҳбуслар, айниқса, С.Умаров ва М.Тожибоева тақдиридан хавотирдамиз”, - деди Н.Ҳидоятова.


Tasodifiy saboq: Fergana dilnoz\nmeni ismim Dilnoza Ferganada yawayman. Men juda wa... davomi\nLibrary | Qarindoshlar | ойим блн мен .\n. Сунг мени ойимла тошкентга колежга укишга юбордила алишдан узоро юрсин дип бошида анча кийналдим сунг секин секин уз изига тушиб кетди алиш блн базида телдм гаплашиб турардик . Алишни опаси анора опа тошкентда тиббиет академиясида укирди . У мендан 3 йош котта еди . Мени бир вакт пулим кам колувди . Алиш билан телда гаплашганимизда айтувдим алиш мен опамга тел киб айтиб кояман квартирасига борсен беради дип адресни берди . Мен тел киб анора опа билан уйида 12 да учрашишга келишдик мен сал ертаро бориб копман . Ешикни бир йоши анчага бориб коган амаки очди олдимда бирта трускада турувди . Сенга ким кере дип сурад мен анора опа дип айтдим . У ичкарига караб кириб кетди сунг анора устига бирта халат кийганча чикиб келиб менга мен сенга 12да дип айтувдимку нега ерта келдинг пастда кутиб тур хеч каерга кетма сенга гап бор ва пулниям ушаерда бераман дип ешикни олдимда йопти.\nМен нима булганини тушундим . Пастда кутиб турувдим анора тушиб келди биза бир кафега бориб утириб олдик . Менга очикчасига айтди мана бу пул бориб ишингни тугрилай вер лекин мени уйимда нима курганингни хеч кимга айтма . Мен хам сени сирингни хеч кимга айтмиман сен хам . Мен .. канака сир дип сурасам анора алиш билан бирга буганларизни дип айтди .\nМин жим буп хоп келишдик дип кетдим . Уйга кайтиб ишларими битириб булиб укишга кайтим . Орадан анча вакт утиб укишни охирги йили еди ерта бахорда алиш россиядан кайтарди . Мен блн телда гаплашиб турардик . Алиш шу орада уйига через тошкент кайтишга карор кибти . Менга кундузи анора тел килиб тез меникига кел гап бор дип чакиртирди укишдан чикиб анорани квартирасига бордим . Кирсам алиш келипти биз куришдик . Алиш авал бир хафтача тошкентга колиб кегин уйга кайтаман дип айтди . Анора келингла бир байрам киламиз дип бозор килиб байрамни бошладик еб ва азгина ичиб олиб сухбатлашиб кулиб утиргандик алиш менга караб ха булар сени согиниб кетдимку дип сонларими силарли . Мен опанг бору дип опасига карадим . Анора ха билмиди дип уйлисилами хаммаси жойида бемалол анаву хона силани ихтиерларингда дип айтди . Алиш опасига караб опа халиги бизга йордамиз керак еди дип колди анора ха хоп дип туриб алиш сен ювиниб чик хоз биз сардорни тахлимиз кегин сени дип мени кулимдан етаклаб бошка хонага оп кирди . Мени юрагим дуккилаб урарди хаяжонда едим бировни олдида нокулай еди . Анора мени ечинтириб куйлакларидан бирини менга танлаб кийинтириб пардоз андоз килиб спални хонага олиб кирди .\nКегин мен постел четига утирдим теливизорни екиб тамоша киб утиргандим 15 минутлардан кегин алишни анора оп кирди . Мен тизамдан сал калтаро корамтир куйлакда алиш еса ок кофта ва калтагина кора юпкада еди . Анора кулиб сила бемалол хеч ким кемиди факат бакирмасдан ва куйлакларимни дабдала киманглар дип стол устига крем койиб чикиб кетди . Алиш келиб кучоклашиб олдик етагими кутариб думбаларим ни езим силаб олди кегин мени бошимдан босиб кутогига курсатда мен караб жилмайиб тизалаб олиб топ тоза килиб жуни тозалаб олинган кутогини силаб юзимга суртиб тилим билан тухумчаларини ялаб огзимга алишни кутогини олиб сурардим сал туриб бошимдан босиб бир икки харакат килиб огзимга бушаниб юборди . Охх маза дип колди мени юзларим огзим сперма булиб турганди . Турсам алиш мени постелга турт ойолаб койиб мен хали туймадим дип оркамни силарди етагими кутариб\nДумбаларими силаб оркамни кремлаб думбамни бир икки охиста тарсаки уриб кутогини тираб келди алишни кутоги таранг буп турарди тиралиб секин тикиб алиш ох худди авалгидек екан дип секин секин сикишни бошлади мен хам сендан бошкасига бермиман у дип кайф киларди алиш 10-15 минутларча сикиб яна ичимга бушанди сунг биз чикиб хамомга кириб кетдик уша куни алиш 4 маротаба бушанди биз хар кил позаларда сикишардик бир хафта давомида маза килдик икковимизга хам йокарди базида анорани олдида хам скишардик . Алиш уйга хам кетти.\nМен укиш тугатишга имтихонларга таергарлик килаятган едим анора билан базида бирга ичиб просто гаплашиб утирардик дугоналардек базида бирга хам булардик . Анора яхши бахо олиш учун базида домлалари билан бирга буп турарди . Лекин анора яхши киз еди сексда хам зур еди лекин мингтасини тагида юрмасди . Мен имтихонда кийналятган едим анорага бирон танишинг юми бахолани тугрилаб берадиган дип етдим анора бор гаплашиб кураман диди . Бир кундан кегин анора тел килиб мани бир таниш домлам одамлари бор тугрилаб юборади лекин у сени холиди дип айди . Мен узок уйлаб рози булдим . Анорани уйига учрашдик у одами билан у йоши котта бир домла екан олиб кириб скишдик у домла зурга икки марта бушаниб чикиб кетди . Мени бахоларим тугриланди . Укишни битириб йозда уйга кайтдим .\nУйГа кайтгач ишга киролмадим ва вактинча уйдакиларга уй ишларига ва йозги йигим теримга йордамлаша бошладим галла йигим терим пайтлари аям хали хам менга бошкача карар еди уша пайтларда аям отпускага чиккан еди . Аямга барибир хам ишларига йордамлашардим . Бир куни мен хужатларимни бир ишга киришга шахарга кетим ва ишим унчалик булмагач тез уйга кайтдим уйда хечким йок еди мен ха далада бусалар керак бир узлари галла йигимидан кегин сомон йигаятган дирла шу кунни исикида дип дарров сув ва совук чой олиб далага кетдим биз сомон терадиган йер анча узокда еди соат 2 ларда долага бордим карасам аямлар йо ла . Далани у ер бу ерини карадим йокла аям . Кегин далани бир четида дарахлар ва камишзор олдида бир далашийпон бор еди мен беихтиер ушаерга бордим уерда фермер йо тракторчи аскар ака утирарди одатда . Ушалардан сурайман дип келдим мени йулим далашийпон оркасидан еди . Ушан учн мен келганим куринмади шекилли . Якин колганимда ичгаридан ох вох овозлар ешитиларди . Мен ха биронтасини оп келишиптида дип бир пойлий дип сал четродан утиб деразадан пойласам не куз билан карайки ичкарида аям блн аскар ака скишишятган екан . Иколари хам яп ялангоч едилар . Аям аскар акани тагида ох вох килиб йотганди . Юрагим шунаканги тез урарди дукур дукур килиб нима килишимни билмасди дод диворгим келарди .\nАзгина вакт нима киоишимни билмай турардим сунг узородадаги йул четида тохтаган машина ешиги тарк килиб йопилган овози ешитилди бу шу ерларни егаси фермер еди у далашийпон томонга караб келарди мен куринмидигон четга камиш ва дарахтлар орасига утиб пойладим хоз бир жанжал булади дип уйловдим . Фермер ичкарига кириб канакадир кулги овозлари ешитилди кегин тракторчи аскар ака чикиб кетди . Яна ичкарида ох вох овозлар ешитиларди . Аскар ака кетганидан сунг яна якинро келиб пойласам аямни огзига фермер бераятган екан . Фермер йотганди чотини орасига аям фермерни кутогини огзимга олиб сураятган еди . Мен уларни куриб жуда йомон булардим лекин кутогим хам азгина турганди .\nСал туриб кегин узоро бориб . Узодан келаятгандек йул уртасидан келиб якин колганда аскар ака дип бакириб чакиргандек келдим ичкарига кирганимда улар фермер блн аям ярим кийиниб олишганди . Мен кириб хеч нарсани билмагандек узимни тутардим . Фермер иштонини кийган еди аям еса устига факат куйлагини кийишга улгурган ич кийимлари еса кулида йигиб олганди . Мен аямга ая мен сизи кидириб юрипман юринг бугун мен сизга йордам бераман


Президент сайловида сиёсий партияларнинг иштироки – Ҳуқуқий шаҳар – юридик амалиёт ва қонунчиликка оид веб-сайт\nҲозирги инновацион ривожланиш босқичида устувор вазифалардан бири – мамлакат сиёсий тизимини давр талабларига мутаносиб тарзда модернизация қилишдир. Ушбу муҳим вазифага Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегиясида юқори даражада эътибор қаратилгани бежиз эмас. Мазкур ҳужжатнинг дастлабки йўналиши “Давлат ва жамият қурилиши тизимини такомиллаштириш” деб номланган. Унда демократик ислоҳотларни чуқурлаштириш ва мамлакатни модернизация қилишда Олий Мажлиснинг, сиёсий партияларнинг ролини янада кучайтириш; сиёсий тизимни ривожлантириш, давлат ва жамият ҳаётида сиёсий партияларнинг ролини ошириш, улар ўртасида соғлом рақобат муҳитини шакллантириш кун тартибидаги долзарб масалалар этиб белгиланган.\nДавлатимиз раҳбари ўзининг Олий Мажлисга Мурожаатномасида “сиёсий партияларнинг ўз сайловчилари билан ишлаш тизимини янада такомиллаштириш, партияларнинг сиёсий фаоллигини ошириш олдимизда турган муҳим масалалардан бири” эканини таъкидлади.\nҲеч шубҳасиз, айтиш мумкинки, мамлакатимиз сиёсий ҳаётини янгилаш борасида танланган тараққиёт йўли ва ривожланиш тамойиллари ҳаётда ўзини оқламоқда.\nЖорий йилнинг октябрь ойида Ўзбекистон Республикаси Президентлигига бўладиган сайловлар жамиятимиз сиёсий ҳаётидаги муҳим воқеа бўлиб, у сиёсий партияларимиздан сайловолди тайёргарликни ва ўз сайловчиларини дастурлари билан таништириш ҳамда сиёсий майдонда соғлом рақобатни талаб этади.\nФуқароларимизнинг сиёсий фаоллигини ошириш учун сайлов қонунчилиги ва унга киритилган ўзгартиш ҳамда қўшимчалар, уларнинг мазмуни, шунингдек, сайловлар жараёнида энг фаол субъект, яъни сиёсий партиялар ва уларнинг сайловлардаги иштироки, бу борадаги хорижий мамлакатлар тажрибасига оид маълумотлар сайловчиларнинг сиёсий ва ҳуқуқий маданиятини янада юксалтиришда муҳим аҳамият касб этади.\nI. Сиёсий партияларнинг тарихи ва улар ҳақида маълумот\nЖамиятнинг сиёсий тизими ижтимоий-сиёсий тусдаги муносабатларда қатнашувчи ташкилотлардан иборат. Сиёсий тизимнинг ажралмас таркибий қисми ва унинг асосий бўғинларидан бири эса сиёсий партиялардир.\nПартия – (лотинча “partio” – “бўламан”, “ажратаман”) ғоявий жиҳатдан маслакдош, манфаатлари муштарак бўлган, шунингдек, муайян ишни бажариш мақсадида тузилган кишилар гуруҳидир.\nБугунги кунда Ўзбекистон Республикасида 5 та сиёсий партия қонунда белгиланган тартибда Адлия вазирлигидан рўйхатдан ўтган ҳолда фаолият юритиб келмоқда. Улар:\nИжтимоий давлат ғоясига асосланган Ўзбекистон Халқ демократик партияси (Ўзбекистон ХДП) мустақиллик йилларида Ўзбекистон Республикасида шаклланган дастлабки партиялардан бири ҳисобланади. Партия 1991 йил 1 ноябрда Тошкентда бўлиб ўтган таъсис қурултойида тузилган. Партиянинг мақсади: – давлат ҳокимиятининг вакиллик органларида давлат ва жамият томонидан манзилли ижтимоий ҳимоя ва ижтимоий қўллаб-қувватлашга эҳтиёжманд аҳоли қатламлари манфаатларини ҳимоя қилишдан иборатдир. Партия сиёсий кучларининг сўл қаноти ҳисобланади.\nЎзбекистон ХДПнинг расмий нашри “Ўзбекистон овози”, “Голос Узбекистана” газеталари ҳисобланади.\nБош сайловолди шиори: “Халқимиз фаровонлигига эришиш – Ватанимиз гуллаб яшнашининг гарови”. Бугунги кунда партиянинг 519000 нафардан ортиқ аъзоси бўлиб, 10208 та бошланғич партия ташкилоти фаолият юритмоқда.\nПарламент қуйи палатасига ўтказилган сўнгги сайлов натижаларига кўра, 22 та сайлов округида ушбу партия номзодлари ғалаба қозонган.\n2. Ўзбекистон “Адолат” социал-демократик партияси. Мазкур партия мустақилликнинг дастлабки йилларида ташкил топган партиялардан биридир. У 1995 йил 18 февралда Тошкентда бўлиб ўтган биринчи таъсис Қурултойида тузилган. Ўзбекистон “Адолат” социал-демократик партиясининг асосий мақсади: ҳуқуқий-демократик давлат, ижтимоий йўналтирилган бозор иқтисодиётига асосланган кучли адолатли фуқаролик жамиятини барпо этиш ҳамда Ўзбекистон ҳудудида яшаётган барча миллат ва элатларнинг умумий манфаатларига мос келадиган, фуқароларнинг қонун олдида тенглиги, бирдамлиги, конституциявий ҳуқуқ ва эркинликлари таъминланган маънавий жипслашган жамиятни тараққий топтиришда фаол иштирок этишдир.\nПартия 1995 йил 22 февралдан бошлаб нашр этилаётган «Adolat» номли ижтимоий-сиёсий ҳафталик газетасига эга. Партиянинг мафкурасини социал-демократия ғоялари ташкил этади.\nПартия аъзоларининг сони 495000 нафардан ортиқни, шунингдек, бошланғич партия ташкилотларининг сони 6275 тани ташкил қилади.\nПарламентга ўтказилган сўнгги сайлов натижаларига кўра, 24 та сайлов округида ушбу партия номзодлари ғалаба қозонган.\n3. Ўзбекистон “Миллий тикланиш” демократик партияси. Ушбу партия 1995 йил 3 июнда биринчи таъсис Қурултойида тузилган.\nПартиянинг асосий мақсадлари:\nбарқарор миллий ривожланишни таъминлаш, миллий манфаатларни ҳимоя қилиш ва илгари суриш, маънавий қадриятлар, урф-одатлар ва анъаналар, бой тарихий меросни сақлаш ва бойитиш, мамлакатимизда туризмни ривожлантиришга ҳисса қўшиш;\nЎзбекистон Республикаси фуқароларида миллий ўзликни англаш ҳиссини ошириш, миллий ғурур, Ватанга садоқат ва муҳаббат туйғусини шакллантириш ҳамда мустаҳкамлаш учун қулай шароитлар яратиш.\nПартиянинг марказий нашри – “Milliy tiklanish” газетаси ҳисобланади.\nПартия аъзоларининг сони 343 000 нафардан ортиқни, шунингдек,бошланғич партия ташкилотларининг сони 6 916 тани ташкил этади.\nПарламент қуйи палатасига ўтказилган сўнгги сайлов натижаларига кўра, 36 та сайлов округида партия номзодлари ғалаба қозонган.\nЎзбекистон Либерал-демократик партияси (ЎзЛиДеП) 2003 йил 15 ноябрда таъсис этилган. Партиянинг расмий нашри – “XXI аср” газетаси ҳисобланади.\n4.Тадбиркорлар ва ишбилармонлар ҳаракати – Ўзбекистон Либерал-демократик партияси.\nЎзбекистон Либерал-демократик партиясининг асосий мақсади – сиёсий куч сифатида бирлашган ҳолда тадбиркорлар, ишбилармонлар ва фермерларнинг янада кенгроқ фаолият юритишлари учун янги имкониятлар яратиш, уларнинг истиқболини ҳам назарий, ҳам амалий жиҳатдан асослаб бериш, жамиятнинг мазкур қатлами манфаатларини ҳимоялаш ва эртанги кунини таъминлаш. Шу ижтимоий тоифа номидан Ўзбекистоннинг сиёсий саҳнасига чиқиш ва ўзининг муносиб ўрнини эгаллаш.\nБугунги кунда партия аъзоларининг сони 1 000 000 нафардан ортиқни, шунингдек, бошланғич партия ташкилотлари 13 352 тани ташкил этади. Парламентга ўтказилган сўнгги сайлов натижаларига кўра, 53 та сайлов округида партия номзодлари ғалаба қозонган.\n5. Ўзбекистон Экологик партияси 2019 йил 8 январь куни таъсис этилган.\nПартиянинг асосий мақсади – мамлакатнинг барқарор ривожланишига, экологик хавфсизлигига эришиш, ҳозирги ва келажак авлод учун қулай атроф муҳитни яратиш ҳамда табиий ресурсларни сақлашга йўналтирилган давлат сиёсатини рўёбга чиқаришни таъминлаш; Атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва табиий ресурсларни сақлаш давлат, жамият ва мамлакат ҳар бир фуқаросининг вазифаси бўлишига эришишга кўмаклашиш.\nПартиянинг расмий нашри «Оила ва табиат» газетаси ҳисобланади.\nПарламент қуйи палатаси сайловларида биринчи марта иштирок этишига қарамасдан, “Биз келажак авлод учун жавобгармиз” деган шиор билан ушбу партия 15 та депутатлик ўрнини эгаллади. Бугунги кунда партия Ўзбекистоннинг турли нуқталаридаги 430 000 нафардан ортиқ аъзосига ва 3 910 та бошланғич партия ташкилотига эга.\nII. Сиёсий партиялар фаолиятининг ҳуқуқий асослари\nСиёсий партия нима?\nЎзбекистон Республикасининг “Сиёсий партиялар тўғрисида”ги қонунининг 1-моддасида сиёсий партияга қуйидагича таъриф берилган.\nСиёсий партиялар фаолиятининг ҳуқуқий асосларини қуйидаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ташкил этади:\nЎзбекистон Республикасининг Конституцияси (08.12.1992 й.)\n“Ўзбекистон Республикасида жамоат бирлашмалари тўғрисида”ги қонун (15.02.1991 й.)\n“Сиёсий партиялар тўғрисида”ги қонун (26.12.1996 й.)\n“Сиёсий партияларни молиялаштириш тўғрисида”ги қонун (30.04.2004 й.)\nЎзбекистон Республикасининг Сайлов кодекси (25.06.2019 й.)\n“Нодавлат нотижорат ташкилотлари тўғрисида”ги қонун (04.04.1999 й.)\nЎзбекистон Республикаси Конституциясининг 10 та моддасида сиёсий партиялар фаолиятига доир нормалар акс этган. Хусусан,\n34-моддасида Ўзбекистон Республикаси фуқаролари касаба уюшмаларига, сиёсий партияларга ва бошқа жамоат бирлашмаларига уюшиш, оммавий ҳаракатларда иштирок этиш ҳуқуқига эгаликлари, сиёсий партияларда, жамоат бирлашмаларида, оммавий ҳаракатларда, шунингдек ҳокимиятнинг вакиллик органларида озчиликни ташкил этувчи мухолифатчи шахсларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қадр-қимматини ҳеч ким камситиши мумкин эмаслиги белгилаб қўйилган.\nСиёсий партияларни тузиш ва уларнинг фаолият кўрсатиш принциплари қуйидагилардир:\nФуқароларнинг сиёсий фаоллигини ифодалашнинг бир кўриниши ҳисобланган сиёсий партиялар қандай тартибда тузилади?\nЎзбекистон Республикасининг “Сиёсий партиялар тўғрисида”ги қонуни\n6-моддасига мувофиқ, сиёсий партия тузиш қуйидаги асосий бешта босқичда амалга оширилади.\nБиринчи босқич. Сиёсий партияни тузиш учун камида саккизта ҳудудий субъектда (вилоятда), шу жумладан, Қорақалпоғистон Республикаси ва Тошкент шаҳрида яшаётган ҳамда партияга бирлашиш истагида бўлган камида йигирма минг фуқаронинг имзоси бўлиши талаб этилади.\nИккинчи босқич. Сиёсий партия тузиш ташаббускорлари камида эллик кишидан иборат бўлиши, улар партия таъсис ҳужжатларини тайёрлаш, аъзолар таркибини шакллантириш ҳамда таъсис съезди ёки конференциясини чақириш бўйича ташкилий қўмитани тузишлари лозим.\nУчинчи босқич. Ташкилий қўмита ўзи тузилган кундан бошлаб етти кунлик муддатдан кечиктирмай, Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигига ўз ташаббуси, қўмитанинг таркиби, раҳбари (етакчиси), жойлашган манзили ҳамда таъсис съезди ёки конференцияси чақириладиган санани ёзма равишда хабар қилиши лозим. Тузилган ташкилий қўмита тузилган кундан бошлаб, узоғи билан уч ой фаолият кўрсатиш ҳуқуқига эгадир.\nТўртинчи босқич. Сиёсий партия таъсис съездида ёки конференциясида тузилади ва унда партия устави ҳамда дастурини қабул қилади, унинг сайлаб қўйиладиган органлари тузилади.\nБешинчи босқич. Сиёсий партия Адлия вазирлиги томонидан рўйхатдан ўтказилади. Рўйхатдан ўтказиш тўғрисидаги ариза у тушган кундан бошлаб бир ой муддат ичида кўриб чиқилади. Кўриб чиқиш натижаларига биноан сиёсий партияни рўйхатга олиш ёки рўйхатга олишни рад этиш тўғрисида қарор қабул қилинади. Қарор қабул қилингач, узоғи билан уч кун муддат ичида у сиёсий партия раҳбар органига берилади ёки почта орқали жўнатилади.\nСиёсий партиялар белгиланган тартибда рўйхатдан ўтиб ва бу ҳақида оммавий ахборот воситалари орқали эълон қилинганидан кейин қонунда кўрсатилган ҳуқуқларга ҳамда мажбуриятларга эга бўлади. Қуйидаги шахслар сиёсий партияларга аъзо бўлиши мумкин эмас.\nҚуйида сиёсий партиялар фаолияти қандай тартибда молиялаштирилиши ҳақида сўз юритилади.\nСиёсий партиялар фаолиятини молиялаштириш билан боғлиқ муносабатлар Ўзбекистон Республикасининг “Сиёсий партияларни молиялаштириш тўғрисида”ги қонуни билан тартибга солинади.\nУшбу қонунга кўра сиёсий партияларни молиялаштириш манбалари қуйидагилардан иборат:\nЎзбекистон Республикаси юридик шахслари ва фуқаролари томонидан қонунга мувофиқ бериладиган хайрия ёрдами.\nКўриниб турибдики, қонунга мувофиқ, сиёсий партиялар фаолияти давлат бюджети маблағлари ҳисобидан ҳам молиялаштирилади. Хўш, давлат бюджети маблағлари сиёсий партияларнинг қандай фаолияти учун ажратилади?\nСиёсий партияларнинг уставда назарда тутилган фаолиятини молиялаштириш\nСиёсий партияларнинг сайловда иштирок этишини молиялаштириш\nҚонунчилик палатасидаги сиёсий партия фракцияларининг фаолиятини молиялаштириш\nСиёсий партияларнинг уставда назарда тутилган фаолиятини ҳар йили молиялаштиришга мўлжалланган давлат маблағлари суммаси Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан улар ўртасида сиёсий партияларнинг ҳар бири томонидан Қонунчилик палатасида олинган депутатлар ўрни сонига мутаносиб тарзда тақсимланади.\nСиёсий партияларнинг сайловда иштирок этишини молиялаштириш белгиланган тартибда фақат ана шу мақсадлар учун ажратиладиган давлат маблағлари ҳисобидан амалга оширилади. Сиёсий партияларнинг сайловда иштирок этишини молиялаштириш учун ажратиладиган давлат маблағларининг бир номзод ҳисобига тўғри келадиган миқдори Ўзбекистон Республикаси Марказий сайлов комиссияси томонидан белгиланади.\nБУ ЖУДА МУҲИМ! ЕХҲТ Демократик институтлар ва инсон ҳуқуқлари бўйича бюросининг (ДИИҲБ) 2019 йил 22 декабрда бўлиб ўтган парламент сайловларини кузатиш якунлари бўйича тавсиялари асосида 2021 йил 8 февралдаги ЎҚР-670-сон қонун билан “Сиёсий партияларни молиялаштириш тўғрисида”ги қонунга Ҳисоб палатаси томонидан сиёсий партияларнинг молиявий фаолиятини текшириш натижалари оммавий ахборот воситаларида эълон қилиниши,шунингдек, сиёсий партия ажратилган давлат маблағлари юзасидан сайлов кунида оралиқ ҳисоботни, сайлов натижаларидан кейин эса якуний ҳисоботни Марказий сайлов комиссиясига тақдим этиши бўйича қўшимчалар киритилди.\nБундан ташқари, Қонунчилик палатасидаги сиёсий партия фракцияларининг фаолиятини ташкилий, техникавий жиҳатдан ва бошқа тарзда таъминлаш учун ажратиладиган давлат маблағлари Қонунчилик палатасининг харажатлар сметасида назарда тутилиши орқали молиялаштирилади.\nУшбу молиялаштирилган маблағлар қандай ҳисобга олинади?\nЎзбекистон Республикаси “Сиёсий партияларни молиялаштириш тўғрисида”ги қонуннинг 16-моддасига мувофиқ, сиёсий партиялар қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ва муддатларда молиявий ҳамда бухгалтерия ҳисобдорлигини амалга оширади.\nIII. Ўзбекистон Республикаси Президенти сайловида сиёсий партияларнинг иштироки\nРивожланган демократик давлатларда демократиянинг бевосита шакли билан бирга вакиллик демократияси амалиётда ўз самарасини бериб келмоқда. Вакиллик демократиясининг энг муҳим хусусияти бу фуқароларнинг ўз давлат бошлиғини демократик сайловлар орқали сайлашидир.\nЎзбекистон Республикасининг Конституцияси, Cайлов кодекси ва “Сиёсий партиялар тўғрисида”ги қонуни сайлов жараёнининг асосий иштирокчиси сифатида сиёсий партияларга кенг имкониятлар беради.\nМаълумки, сайлов қонунчилигига киритилган ўзгартиришларга мувофиқ, жорий йилнинг 24 октябрь куни мамлакатимизда улкан сиёсий воқеа, яъни Ўзбекистон Республикаси Президентлигига сайловлар бўлиб ўтади.\nЎзбекистон Республикаси Конституциянинг 117-моддасига мувофиқ, Ўзбекистон Республикаси Президентлигига сайлов унинг конституциявий ваколат муддати тугайдиган йилда — октябрь ойи учинчи ўн кунлигининг биринчи якшанбасида ўтказилади.\nЎзбекистон Республикаси Президентлигига номзод кўрсатиш сайлов давридаги энг муҳим жараёнлардан бири ҳисобланади.\nЎзбекистон Республикаси Президентлигига номзодлар кўрсатиш ҳуқуқига кимлар эга?\nЎзбекистон Республикаси Президентлигига номзодлар кўрсатиш фақат сиёсий партиялар томонидан амалга оширилади.\n62-моддасига кўра,сиёсий партия сайлов кампанияси бошланганлиги эълон қилинган кундан камида тўрт ой олдин Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан рўйхатга олинган тақдирдагина Ўзбекистон Республикаси Президентлигига номзод кўрсатиши мумкин. Ўзбекистон Республикаси Президенти сайловида иштирок этиш учун сиёсий партиялар томонидан қандай ҳужжатлар тақдим этилиши лозим?\nУшбу ҳужжатлар Марказий сайлов комиссияси томонидан қабул қилиб олинганидан кейин сиёсий партиянинг ваколатли вакилига ҳужжатлар қабул қилиб олинган сана ва вақт кўрсатилган маълумотнома беради. Марказий сайлов комиссияси тақдим этилган ҳужжатлар асосида партиянинг сайловда иштирок этишига ижозат бериш тўғрисида беш кунлик муддат ичида узил-кесил қарор қабул қилади ҳамда сиёсий партиянинг ваколатли вакилига рўйхатга олинганлик гувоҳномасини ва қуйидаги намунадаги имзо варақаларининг бланкаларини беради.\nБУ ЖУДА МУҲИМ! ЕХҲТ Демократик институтлар ва инсон ҳуқуқлари бўйича бюросининг (ДИИҲБ) 2019 йил 22 декабрда бўлиб ўтган парламент сайловларини кузатиш якунлари бўйича тавсиялари асосида МСКнинг 2021 йил 14 апрелдаги 1067-сон қарори билан тасдиқланган “Ўзбекистон Республикаси Президентлигига кўрсатилган номзодни қўллаб-қувватловчи имзоларни тўплаш ва имзо варақалари тўғри тўлдирилганлигини текшириш тартиби тўғрисида”ги низомда имзо варақаларини тўғри тўлдирилганлигини аниқлаш тартиби ва имзо варақаларини ҳақиқий эмас деб топиш асослари белгилаб берилди.\nСайловда иштирок этувчи партияларнинг рўйхати аризаларнинг келиб тушиши навбати тартибида марказий матбуотда эълон қилинади.\nЎзбекистон Республикаси Президентлигига номзодлар кўрсатиш қандай тартибда амалга оширилади?\nСиёсий партиянинг юқори органи Ўзбекистон Республикаси Президентлигига битта номзод кўрсатиши мумкин. Сиёсий партия Ўзбекистон Республикаси Президентлигига фақат ўз партияси аъзолари орасидан ёки партиясизлардан номзод этиб кўрсатишга ваколатлидир. Ўзбекистон Республикаси Президентлигига номзод кўрсатилганлиги тўғрисида баённома тузилади.\nЎзбекистон Республикаси Президентлигига кўрсатилган номзодни қўллаб-қувватловчи имзо варақалари.\nСиёсий партия томонидан тақдим этилган имзо варақаларида Ўзбекистон Республикаси жами сайловчилари умумий сонининг камида бир фоизининг имзоси бўлиши керак. Бунда сиёсий партия битта маъмурий-ҳудудий тузилмада (Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар, Тошкент шаҳри) имзолар умумий сонининг кўпи билан саккиз фоизини тўплаши мумкин.\nҲужжатларни тақдим этган шахсга Марказий сайлов комиссияси ҳужжатлар қабул қилиб олинган сана ва вақт кўрсатилган маълумотнома беради. Марказий сайлов комиссияси тақдим этилган ҳужжатларни беш кунлик муддат ичида текшириб чиқади ва уларнинг Сайлов кодекси талабларига мувофиқлиги тўғрисида хулоса беради.\nМарказий сайлов комиссияси рўйхатга олиш учун тақдим этилган ҳужжатларда аниқланган номувофиқликлар ва қонунчилик талабларидан четга чиқиш ҳоллари тўғрисида тегишли сиёсий партияларнинг раҳбарларига маълум қилади. Сиёсий партия ҳужжатлардаги аниқланган номувофиқликлар ва хатоларни икки кунлик муддатда тузатишга ҳамда уларни Марказий сайлов комиссиясига тақдим этишга ҳақли.\nСиёсий партиялар сайловларда ўзининг кузатувчилари ҳамда ваколатли вакиллари билан фаол иштирок этади.\nҚонунчиликда ваколатли вакил ҳамда унинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари, сайловлардаги иштироки тўғрисида нормалар ўрнатилган. Яъни Марказий сайлов комиссиясининг “Сиёсий партиялар ва фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органларидан кузатувчилар тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида”ги ҳамда “Сиёсий партиянинг ваколатли вакили тўғрисидаги низомни тасдиқлаш ҳақида”ги қарори билан низомлар тасдиқланган. Мазкур низомларга кўра, кузатувчи – сайловга тайёргарлик кўриш ва уни ўтказишга доир барча тадбирларда, шунингдек, ҳар бир сайлов участкасида сайлов куни овоз бериш ва овозларни санаб чиқиш жараёнларида сайлов қонунчилигига риоя этилиши устидан жамоатчилик назоратини амалга оширувчи шахсдир.\nСиёсий партия аъзоси ёки тарафдори ёхуд сиёсий партияга хайрихоҳ бўлган ҳар қандай Ўзбекистон Республикасининг 18 ёшга тўлган фуқароси сиёсий партиядан кузатувчи бўлиши мумкин. Улар ўз кузатувчилари тўғрисида сайлов комиссияларига сайловдан камида ўн кун олдин ариза билан маълум қилади. Шунингдек, сиёсий партия ушбу шахслар орасидан сайлов комиссиясининг мажлисларида, ҳужжатларни топширишда, имзо варақалари тўғри тўлдирилганлигини текширишда, сайлов участкасида овозларни санаб чиқишда иштирок этиш учун ваколатли вакил тайинлашга ҳақли. Сиёсий партия юқори органининг раҳбари сайлов кампанияси бошланганлиги расман эълон қилинган кундан бошлаб беш кунлик муддатда ўз ваколатли вакилини тайинлайди ҳамда уни рўйхатдан ўтказиш учун Марказий сайлов комиссиясига тегишли ҳужжатларни тақдим этади. Марказий сайлов комиссияси сиёсий партия томонидан тавсия этилган ваколатли вакил номзодига тегишли ҳужжатларни кўриб чиқиб, уч кунлик муддатда уни рўйхатга олади ва қуйидаги намунадаги гувоҳнома (мандат) беради.\nСиёсий партияларнинг ваколатли вакиллари шахсини тасдиқловчи ҳужжатни, сиёсий партия томонидан берилган ҳужжатни ва тегишли сайлов комиссиясининг гувоҳномаси (мандати)ни ўз ёнида олиб юриши шарт.\nCиёсий партиянинг кузатувчиси ҳамда ваколатли вакили участка сайлов комиссиясининг хатти-ҳаракати ва қарори устидан қонунда белгиланган тартибда шу сайлов комиссиясига ёки юқори сайлов комиссиясига ёхуд судга шикоят қилиши мумкин.\nЮқоридагилардан келиб чиқиб, айтиш мумкинки, барча ривожланган давлатлар сингари Ўзбекистон Республикасида ҳам, сиёсий партияларнинг эркин фаолият юритишлари, сайловларни демократик тарзда ўтказиш учун барча ҳуқуқий асослар мавжуд. Қолган барча ҳаракатлар сиёсий партиялар фаоллигига боғлиқ.


5805 ЎРИНГА 52680 НАФАР АБИТУРИЕНТ | Хабарлар | Самарқанд вилояти ҳокимлиги\n5805 ЎРИНГА 52680 НАФАР АБИТУРИЕНТ\nСамарқанддаги олий ўқув юртлари қабул комиссияларига эса жорий йилда 5805 ўрин учун 52680 абитуриент ҳужжат топширди.\nСамарқанд давлат университетига 2015-2016 ўқув йили учун 20160 нафар абитуриент ҳужжат топширди. Университетга 1615 та ўрин ажратилган бўлиб, бир ўрин учун 12,48 абитуриент билимини синовдан ўтказади. Самарқанд давлат университети қабул комиссиясидан олинган маълумотларга кўра, жорий йилда биология (100 ўринга 1935 нафар абитуриент) ҳамда бошланғич таълим ва спорт тарбиявий йўналишларига (110 ўринга 2182 нафар абитуриент) энг кўп ҳужжат топширилган. Тест имтиҳонлари учун 20 та бинода 642 та аудитория ажратилган.\nСамарқанд давлат архитектура-қурилиш институтига 2015-2016 ўқув йили учун ҳужжат топширганлар сони ўтган йилгига қараганда қарийб минг нафарга кўп – 7208 нафарни ташкил этди. Институт қабул режаси 1130 та. Бу бир ўринга 6,38 талабгор тўғри келади, дегани. Бино ва иншоотлар йўналишига 175 та ўрин ажратилган ва ҳужжат топширганлар сони 998 нафарни ташкил этяпти. Тест имтиҳонларини ўтказиш учун 9 та бинода 210 та аудитория ажратилди.\nЯнги ўқув йили учун Самарқанд тиббиёт институтига 2533 нафар абитуриент ҳужжат топширди. Институт қабул режаси 415 та. Институтнинг тиббий педагогика йўналишига 50 нафар талаба қабул қилиниши режалаштирилган ва 450 нафар абитуриент ҳужжат топширган. Бу тўққиз нафар абитурентдан бирига талабалик бахти насиб этади, дегани. Имтиҳонлар учун 3 та бинода 73 та аудитория ажратилган.\nСамарқанд иқтисодиёт ва сервис институтига 3556 та ҳужжат топширилди. Институт қабул режаси 475 та бўлиб, бир ўринга ўртача 7 абитуриент тўғри келмоқда. Институт қабул комиссиясидан олинган маълумотларга кўра, меҳмонхона хўжалигини ташкил этиш ва бошқариш йўналишига 434 та ҳужжат топширилган. Йўналиш қабул режаси эса 60 тани ташкил этади. Имтиҳонлар учун 4 та бинода 99 та аудитория ажратилган.\nСамарқанд давлат чет тиллар институтига 4352 та ҳужжат топширилди. Институтга янги ўқув йили учун 490 та ўрин ажратилган. Энг кўп ҳужжат хорижий тил ва адабиёт йўналишига топширилган – 1649 та. Имтиҳонлар учун 5 та бинода 137 та аудитория ажратилган.\nСамарқанд қишлоқ хўжалик институтига 12046 нафар абитуриент ҳужжат топширди. Институт қабул режаси эса 1315 тани ташкил этади ва бир ўрин учун 9 абитуриент ўз билимини синовдан ўтказишига тўғри келади.\nТАТУ Самарқанд филиалига 2285 та ҳужжат топширилди. Филиал қабул режаси 315 та. Энг кўп ҳужжат компьютер ва инжинеринг йўналишига (1114 та, қабул режаси 200 та) топширилди. 2 та бинодаги 54 та аудитория имтиҳонлар учун ажратилди.\nТошкент давлат стоматология институти Самарқанд филиалига 2015-2016 ўқув йили учун 540 нафар абитуриент ҳужжат топширди. Филиал қабул режаси 50 та.\nОхирги ўзгариш: 28/07/2015 21:56. Кўрилганлиги: 1385\nМатериал манзили: https://samarkand.uz/press/news/5805-oringa-52680-nafar-abiturient


Қибрайда ёнғин. Болалар тагликлари заводи буткул...\n05.01.2018 09:30 0 487\nҚибрай тумани, Байтқўрғон қишлоғида жойлашган болалар тагликлари заводида ёнғин содир бўлди.\nТошкент вилоятининг Қибрай тумани, Байтқўрғон қишлоғида жойлашган болалар тагликлари (памперслар) заводида ёнғин содир бўлди. Бу ҳақда «Nuz.uz» хабар бермоқда.\nХабарда маълум қилинишича, завод «Sof Gigienik» компаниясига тегишли бўлиб, бу ерда Jonny Baby савдо белгиси остида маҳсулотлар тайёрланган.\nВилоят ИИБ Ёнғин хавфсизлиги бошқармасининг маълумотига кўра, ҳодиса ҳақида 4 январь куни соат 06:27 да хабар берилган. 2-3 дақиқадан сўнг бир неча ўт ўчириш бригадаси воқеа жойига етиб келди. Ёнғинни бартараф этишда жами 14 та бригада ишлади.\nОлов 700 квадрат метрдан ошиқ майдонни қамраб олди. Ҳодисада ҳеч ким жабрланмагани билдирилмоқда. Ҳозирда ёнғин сабабларига аниқлик киритилмоқда.\nёнғин Қибрай завод болалар тагликлари