Набижон Боқий. Шукур аканинг боғи | behzodfazliddin.uz\nНабижон Боқий. Шукур аканинг боғи\nЁрсиз ҳам бодасиз Маккага бормоқ не керак,\nИброҳимдин қолғон ул эски дўконни на қилай?!\nЎзбекистон ёзувчиларининг Арғин қишлоғи ўрамида жойлашган Дўрмон қўрғончасида Шукур Холмирзаевнинг олти-етти сотих чамаси боғ-ҳовлиси бор. Киночилар оромгоҳи ёнидан кирилса, дарвозадан сўнг кўзга ташланадиган иккинчи (ўнгдан) боғча Шукур аканинг шахсий мулки ҳисобланади. Шукур ака – мулкдор, мўъжаз боғчасида ўзини помешчикдек ҳис этарди. Дастлаб бу ерлар ёзувчи-шоирларга тақсимлаб берилганда ёппасига шафтолизор бўлган. Янглишмасам, биринчи бўлиб таниқли таржимон Ҳасан Тўрабеков иморат қуриб, боғчасини ўраб олади. Кейин Шавкат Раҳмон иморат пойдевори ўрнини эринмасдан кавлаб чиқади: у боғчасига қумғон келтириб қўйган, қўлбола ўчоқ ясаб чой қайнатарди. Баъзан шафтоли салқинида Шавкат Раҳмон билан Шукур акани чойлашиб, гурунглашиб ўтирган ҳолда учратиш мумкин эди. Улар бир-бирини самимий ҳурмат қиларди.\nШукур ака икковимиз етти-саккиз йил Ижодкорлар меҳмонхонасида нари-бери яшадик. У иккинчи қаватда, қўш табақали ойнаванд эшик тепасидаги 14-хонани мустаҳкам эгаллаган бўлса, камина учинчи қаватдаги 39-хонада яшар эдим. Шукур аканинг хонаси бинонинг ўнг қанотида, телевизор қўйилган фойе ёнида жойлашган; мен эсам сўл қанотда, деразаси ҳовузга, олмазорга қараган ҳужрада қўноқ бўлган эдим. Шукур акага кўчадан келадиган машинаю одамларнинг ғўнғирлаган товушлари эшитилиб турарди. Менинг ҳужрамга деярли ҳеч қандай овоз эшитилмасди. Уч қаватли меҳмонхонанинг иккинчи ва учинчи қаватларидан, яна-тағин икки чеккасидан ошиён танлаганимизга сабаб шуки, баъзан бирортамиз ярим кечасигача ёки тонг-саҳарда ёзув машинкасини чиқиллатиб, қўшнимизни беҳаловат қилишимиз мумкин эди. Қолаверса, кун тартибимизда режалаштирилмаган меҳмондорчилик бошланиб кетса, ўринли-ўринсиз баҳс-мунозара авж олар, бақир-чақир, эски ашулаларнинг жўровоз садоси ён-атрофга баралла эшитилар эди. Албатта, кўпинча мен Шукур акани ёки у киши мени ўз хонасига таклиф этарди. Бироқ меҳмондорчиликка бориш-бормаслик мутлақо ихтиёрий эди, биз бир-биримиздан асло хафа бўлмасдик. Имкон қадар бир-биримизга халақит бермасдик. Тўғри, “бир-биримизга халақит бермаймиз” деб атай келишиб олмагандик; бу ойлар, йиллар давомида ўз-ўзидан таомилга айланиб қолган эди. Таомил эса бориб-бориб кўникма ҳосил қилади.\nБитта стол атрофида ўтириб нонушта қилардик, кечки овқатни ҳам бирга тановул қилардик. Иш кунлари шаҳарга тушиб кетсам тушлик пайти Шукур ака ёлғиз ўтирарди.\nКуз, қиш, баҳор фаслида Ижодкорлар меҳмонхонасида кўпинча Шукур ака икковимиздан бошқа ҳеч ким бўлмасди. Гоҳ-гоҳида вилоятлардан бир-иккита қаламкаш келиб қоларди, баъзан Тошкентда истиқомат қиладиган таниш-билиш адиблар хотинидан, бола-чақаларининг ғишавасидан безор бўлиб ёки қандайдир “қатъий буюртма”ни юмалоқ-ёстиқ қилиб охирига етказиш баҳонасида боғда пайдо бўлиб қоларди. Улар мўъжаз муҳитнинг умумий маромига деярли таъсир этмасди.\nСўнгра “Аралашқўрғон”, “Ҳисорак” каби тўқима номлар остида тилга тушган ҳудудий бирлик қамровида овулдош, қовулдош бўлдик. Йил – ўн икки ой давомида Шукур ака ҳар куни эрта тонгда боғчасига чиқиб кетарди. Баҳор, ёз, куз фаслида қандайдир юмушларни бажариб, агар шудрингми, шабнам тушган бўлса, шимининг пойчалари ҳўл бўлиб қайтарди.\n– Нима қилдингиз? Ёрдам керакми?\n– Э-э, майда-чуйда ишлар кўп, – деб қўл силтарди. – Ўзим боғчамнинг бир чеккасида сигарет чекиб ўтириб-ўтириб, охири бир нарса қилиш кераклигини аниқлаб оламан; ишнинг кўзи очилиб кетса, вақт ўтганини ҳам сезмай қоламан…\nАввало, Шукур ака боғчасига чайла қуради (“Ленин бобо ҳам ишни Фин кўрфазида чайла қуришдан бошлаган”). Илгари хонасига келтириб қўядиган иш қуролларини – кетмон, белкурак, ўроқ, гулқайчи, дастарра, болта, болға ва ҳоказоларни чайла томида қолдирадиган бўлади. Сўнг боғча атрофини мол-ҳол кирмаслиги учун қўра қилиб ўрайди. Эшик ўрнига ходалардан тўсиқ ясайди. Аста-секин танлаб-танлаб кўчат экишга киришади. Назаримда, мевали кўчатлардан ҳам илгари ҳар хил гул кўчатларини экади. Қайдандир “хитой атиргули”ни топиб келади. Бир томонга атиргуллар ўтқазади; ҳовуз қазиб четига қизил атиргул кўчатини ўрнаштиради. Бу гулни тарвақайлантириб ўстиради; у жангалга айланади. Кўчадан жангал орқасидаги чайла, чайлада ўтирган одам кўзга ташланмасди.\nБаҳорда помидор, бодринг, булғор қалампири, картошка, сабзи, пиёз экиладиган махсус жой ҳозирланади. Кеч кузда уч-тўрт жўякка албатта саримсоқпиёз экилади. Анор кўчатлари ҳар кузда албатта кўмилади. Ҳар туп дарахт ости юмшатилиб ўғитланади, сабзавот экиладиган ерга ҳам ўғит солинади. Эрта баҳорда биринчи бўлиб наргис гуллари барқ уриб очилади. Боғчани ранг-баранг гул-чечаклар қоплайди, ям-яшил ўтлоқ кўзни қувонтиради. Боғча ўртасига қўлбола стол ўрнатилиб, икки томонига тахта ўриндиқ қўйилади. Боғчанинг адоғидан жилдираб оқиб ўтадиган ариқча бўйига ғишт қалаб ўчоқ ясалади. Ўчоққа яраша қозонча келтириб қўйилади, чойгум ҳам ўчоқбошидан жой олади.\nБоғчада гулу гиёҳлар, ниҳолчалар, нишона берган кўчатлар, расмона мевага кирган дарахтлар икки юз тупдан кўпроқ, уч юз тупдан камроқ бўлса, ҳар бирига Шукур аканинг қўли теккан, ҳар бирига меҳри тушган.\n“Улуғ-кичик мени умидворлик била ирашиб юрийдурганлар икки юздин кўпрак, уч юздин озроқ бўлғай эди”, деб ёзади хотираларида Бобуршоҳ.\nШукур ака боғчасида ўзини меҳр-мурувватли шоҳдек ҳис этарди; ям-яшил ўтлоқ, гул-гиёҳлар, дов-дарахтлар унга умидворлик билан тикилиб тургандек туюларди. Шу боис ҳатто қалин қор тушган қаҳратон қиш кунларида ҳам Шукур ака албатта боғчасидан хабар олиб қайтарди; эгилиб қолган шохлардан қорни силкиб туширар, ўчоқ устига ёпиб қўйилган тахтани қордан тозалар, тўнкага омонат ўтириб бир-икки сигарет чекар эди.\nКейинчалик боғчанинг бир чеккасига кичик-катта икки хонадан иборат кулба тикланади. Кулба қурилишига атайлаб Бойсундан келган Неъматжон исмли укаси бош-қош бўлади. Неъматжон ака ниҳоятда камсуқум, хокисор йигит экан. У ишга ўтиб-қайтиб юрадиган Иброҳим Ҳаққул билан кўп бора ҳамсуҳбат бўлиб, ошно тутинади.\nҚишда совуқ кучайиб кетган пайтлардагина Шукур ака шаҳардаги квартирасига жўнаб кетарди. Боғда қолган мухлислари, қадрини биладиган укалари аҳён-аҳён у кишини йўқлаб борарди…\nҲаётнинг, адабиётнинг ўзгармас ўлчамлари Шукур ака шахсиятининг, ижодининг асосий мезонлари эди. У кишини яқиндан билмайдиган одамлар учун бу гап дафъатан ғалати туюлиши мумкин. Ҳа, дафъатан эриш туюлади. Лекин шу гапдан кейин хийла сукут сақланиб жиддий ўйлаб кўрилса, ўй-хаёллар хас-хашаклардан тозаланса, охир-оқибат иқрор бўласиз: ҳаётнинг, адабиётнинг ўзгармас ўлчамлари борлигини Шукур ака яхши биларди. Ҳар хил сабаб-баҳоналар билан деворга тақаб қўйилган чоғларида ҳам ўша ўлчамларни қўйиб юбормасди.\n– Менга қаранг, мулла! Ақлингиз етмаган ишга нега бурнингизни тиқасиз?! Ахир, гап нима ҳақида кетаётганини тушунмайсиз-ку! Ёки Шукур Холмирзаев билан улфатчилик қилдим, энди ҳамма нарсага аралашишим мумкин деб ўйлаяпсизми?! Подумаещ!.. Пошёл вон!.. – деб бирдан эшикни ёки кўчани кўрсатиб қўярди.\nШукур ака табиатини, ички оламини яхши билмайдиган “янги меҳмон” бундай пайтларда довдираб қоларди.\n– Пошёл вон!.. Иккинчи кўзимга кўринма! – деб бир қошини баланд, бир қошини пастга қилиб гулдурак товушда такроран буйруқ берилгач, шикоятга ҳеч қандай ўрин қолмасди.\nАрғинда яшайдиган Холмирза амаки исмли ёши улуғ қозоқ чол ёзувчиларнинг қаровсиз чорбоғларига экин-тикин экиб, мол-қўйларини шу ерларда боқиб юрарди. У киши кўп йиллар давомида геолог бўлиб ишлаган, Ўзбекистоннинг олис вилоятларини кезиб чиққан, бир сўз билан айтганда, дунё кўрган зот эди. Бундан ташқари, Холмирза амаки китобхон бўлиб, қўлига тушган асарларни эринмасдан мутолаа қиларди. У Шукур аканинг чинакам мухлиси эди. Баъзан Холмирза амаки ўзи ўқиган қайсидир асар ҳақида жайдари фикр-мулоҳазаларини баён этарди, эътирозларини билдирарди. Бундай пайтларда Шукур ака тафсилотларга тўхталмасдан “ҳа” ёки “йўқ” деб лўнда жавоб берарди-да, муайян бир воқеа, аниқ бир детал хусусида гап бошларди. Сўнг шу ҳақда Холмирза амаки қандай фикрда экани билан қизиқарди. Ер тузилиши, тупроқ қатламлари, чўл-саҳроларда қандай қушлар, ёввойи ҳайвонлар яшаши каби мавзуларда бошланган суҳбат соатлаб давом этарди.\nЁки бўлмасам, кутилмаганда Сирдарёдан шоир оғамиз Тўра Сулаймоннинг тўнғич ўғли Неъмат “жаҳонгир” келиб қолардию салқин жойга экилган анор кўчатларига шакл беришга, ғовлаган шохларини бутаб олишга киришиб кетарди. Неъмат билан ҳам Шукур ака соатлаб суҳбатлашарди; бирга овқат пиширишарди ва ёш дўстининг Қозоғистон чўлларида, Россия ўрмонларида бошидан кечирган саргузаштларини завқ билан тинглар эди. Неъматбой бўлса, ҳар гал “Ҳовлимиздан беш-ўн туп анор кўчати келтириб, ўзим экиб бериб кетаман”, деб ваъда берарди. Шу кетганча анор пишган кезларда қўққисдан пайдо бўлиб, суҳбатни қолган жойидан давом эттириб кетаверарди…\nШукур ака ўзи яхши биладиган, ақли етган мавзуларда гапирадиган одамларни яхши кўрарди. Қайси соҳада бўлмасин, чаласавод – дилетант кимсаларни жини суймасди.\nМуҳаммад Юсуф “қўшиқчи-шоир” сифатида гуриллаб юрган кезларида мухлисларидан биттаси унга чумчуқ отадиган “воздушка” милтиғини совға қилади. Муҳаммаджон шу милтиқни елкасига белкуракдек ташлаб олиб боғ оралаб юрадиган одат чиқаради.\n– Йўл бўлсин, йигит?\n– Овга чиқдим. Беш-ўнта олақанот (майна) отсам, шўрва қиламиз. Келинг.\nЛекин шоир ҳадеганда шўрвага яраша қуш ота олмасди: битта-иккита чумчуқ, битта-иккита мусича отиб, кенжатой қизи Мадинанинг арзанда кучугини “меҳмон” қиларди, холос.\n– Нега мусичани ўлдирдингиз? Увол бўлмайдими?\n– Увол бўлади, худонинг ўзи кечирсин. Бироқ, мусичалар ўлгудек гўл бўлар экан, ўзини нишонга тўғрилаб беради; беихтиёр тепкини босиб юборганимни билмай қоламан. Олақанот бекорга “майна” дейилмас экан; нишонни тўғрилаб олгунимча бир жойда жим туради, тепкини босар-босмасимдан дик этиб ён томонга сакраб чап беради. Алам қилади одамга. Охири, бақрайиб турган мусичани отишга мажбур бўламан, – дерди Муҳаммад Юсуф кулимсираб.\nБир кун пешин маҳали Муҳаммаджоннинг боғ-ҳовлисига ўтсам, не тонгки, улар Шукур ака билан “ўқ отиш бўйича машғулот” ўтказаётган экан.\n– Келинг, ўтиринг, – деб чорпоядан жой кўрсатди Муҳаммаджон. –Лекин бизга халақит берманг.\nТол соясига эски шолча тўшалган, улар ёнма-ён ётиб олишган, чорбоғнинг кунботар томонига, йигирма-йигирма беш қадам чамаси узоқликка, уват-марзага шампан виносидан бўшаган катта шиша санчиб қўйилган, шишанинг кетига ёш боланинг муштидек қуртлаган қизил олма ўрнатилган эди.\n– Тепкини босаётганингизда кучанманг, кучансангиз нишон ўзгариб кетади. Қўндоқни елкага маҳкам тиранг! – деб Шукур ака йўл-йўриқ кўрсатади.\nМуҳаммаджон мен келгандан кейин бешинчи марта ўқ отишида шишани чил-чил синдирди.\n– Яхши, – деди Шукур ака мамнун бўлиб, – ўқ олмадан бор-йўғи бир сантиметр пастга тегди. Яна икки соат машқ қилсак, олманинг ичидаги қуртни ҳам отиб ўлдирадиган бўласиз.\nЎринларидан туришди. Сўрашдик.\n– Бир сантиметр пастга ўқ текканини қайдан билдингиз? Эҳтимол, ўқ шишанинг белига теккандир? – дедим ишонқирамай. Кулдим.\n– Юринг, кўрсатаман, – деди Шукур ака.\nПайкал оралаб нишон томон бордик. Шукур ака оёқ устига ўтириб шишанинг йирик парчаларини жой-жойига қўйиб кўрсатди:\n– Дарз кетган чизиқларни кўряпсизми?.. Барча чизиқлар шишанинг кетига яқин жойдан бошланяпти. Яъни, бир сантиметр пастдаги нуқтага бориб туташяпти ҳамма чизиқлар. Демак, ўқ ўша жойга теккан, – деб шиша синиқларини жўякка ташлаб қаддини ростлади. – Диққатини бир жойга тўплай оладиган одам ўқ йўналишини кўра олади.\nҚўлларимни икки томонга ёздим: Шукур аканинг гаплари рост эканини билдим, лекин йигирма-йигирма беш қадам нарида туриб зиғирдек ўқнинг шишанинг айнан қаерига текканини кўриш ёки билиш мумкинлигини барибир тасаввур эта олмадим.\nШукур аканинг иккита ов милтиғи бор эди; биттаси бузуқ, иккинчиси тузукка ўхшарди, лекин ўқ отганини кўрмаганман. Фақат ўзи ҳақида ишланган ҳужжатли фильмда деворга осиб қўйилган милтиққа ишора қилиб: “Агар ёза олмай қолсам, Хемингуэйга ўхшаб…” деб “эффект” чиқармоқчи бўлганда кинохона раиси Мурод Муҳаммад Дўст бунга изн бермаган: “Бориб айтинглар, Шукур ака тек ўтирсин, ёзолмай қолган куни ўзим боғига бориб отиб келаман”, деган экан жиддият аралаш. Умуман, Шукур ака ёшлигида яхши овчи бўлган.\nШукур ака маъюс жилмайиб, бош чайқаб қўйди.\n– Ишонмаяпсиз-а? – деди Шукур ака. – Баъзан шу қадар нозик нарсалар бўладики, уни мантиқан тасаввур этиш ниҳоятда мушкул, унга ақл бовар қилмайди. Буларни фақат ҳис қилиш мумкин, агар ўша нарсани ҳис қила олмасангиз, демак сизда шунга қобилият йўқ; рационал уруғ ичингизда бўлса, вақти-соати келиб ниш уради, нишона беради. Бўлмаса, бўлмаганга бўлишма, дейдилар. Тақдирга тан бериш керак, вассалом. Ҳамма ёппасига овчи ёки мерган бўлиб кетаверса, подани ким боқади?! – деб орқасига қайтди.\nМуҳаммаджон ҳам қиқирлаб кулди.\n– Одамнинг талантли эканини ўз фикрини қандай ифодалашидан ҳам билиш мумкин, – деди Муҳаммаджон менга қараб. У Шукур акани назарда тутган эди.\n– Шоир, хушомад қилманг, мен хушомадни ёмон кўраман, – деди Шукур ака пўписа оҳангида. Чорпоянинг бир четига оёқларини осилтириб ўтиргач, мийиғида кулиб қўйди. – Лекин хушомад одамга барибир ёқади… Қани, анавиндан қолганми? – деб дастурхонга ишора қилди.\n– Ҳа-а, майна шўрвами? – дедим талмовсираб.\nКулишдик. Пиёлаларга “анавиндан” қуйилди. Олинди.\n– Муҳаммаджонди “Лолақизғалдоқ” шеърини ўқидингизми? Шавкат Раҳмонга бағишланган. Яхши шеър ёзибди, маладес… – Шукур ака помидорни газак қилди.\n– Дарров “товоққайтди” қиляпсизми? – дедим.\n– Йўқ, мен рост гапни айтяпман, ўлай агар, – деди Шукур ака. – Муҳаммаджон енгил-елпи нарсалар ёзиб, кўп вақтини беҳуда ўтказяпти. Бу гапим ҳам рост.\n– Тўғри, – деб Муҳаммаджон кўкракларини уқалай бошлади. У уч-тўрт ой бурун ўзининг машинасида авария бўлган, энди-энди асил ҳолига қайтаётган эди. – Энди шунақа ишларни бас қиламан.\nОқшомгача уёқ-буёқдан гурунглашиб ўтирдик.\nШукур ака назарига тушиб қолган ёш шоир-ёзувчиларнинг қадамини зимдан кузатиб борарди. Қачонки илк таассуротлари тасодиф эмаслигига ишонч ҳосил қилгач, кимгадир ғойибона меҳр қўярди. Бу ҳолатини “ойнаи жаҳон”да Шириннинг рухсорини кўриб ошиқ бўлиб қолган Фарҳодга ўхшатиш мумкин. Ўзини кўрмасдан, гаплашмасдан меҳр қўярди-қоларди. Туйғуларига ишонарди, туйғулари уни алдамасди.\n– Иқбол олдингизга келиб-кетиб юради-а? – деди бир куни.\n– Яна келса, айтинг, учрашайлик. Шу йигит бошқача, ҳеч кимга ўхшамайди.\nМаълум бўлишича, Шукур ака яқинда Иқбол телевизорда шеър ўқиганини кўрибди.\n– Йиғладим, – деди. – Вой, уккағар-эй, мени йиғлатди-я!\nОрадан бир неча кун ўтгач ҳамшаҳарлар Муҳаммад Шарифнинг машинасида “гилос сайли”га келиб қолишди. Улар орасида Иқбол кўринмади.\n– Иқбол келмадими?\n– Шукур ака боғида ишлаётган экан. Бораверинглар, мен Шукур ака билан сўрашиб бораман, деди, – деб изоҳ берди Азизбек. – Аслида, мен ҳам сўрашиб ўтсам бўларди, лекин Ўткир акам машинадан туширмади.\n– Ҳа, сиз ҳам Шукур аканинг боғида қолиб кетсангиз, овқатни ким пиширади? Муҳаммад Шарифми? – деди Ўткир.\n– Э-э йўқ, мен ош пиширишни билмайман, мен гилос тергани келганман, – деб Муҳаммад Шариф туфлисини ечиб водапровод томон кетди. У томондан норози товуши эшитилди: – Ўзим ўрисга ўхшаган кўк кўз бўлсам, яна ош пишираманми?!\n– Ўзбекнинг кичиги ўзим эканман, – деб Азизбек ўчоққа ўтин қалай бошлади.\nҲадеганда Иқболдан дарак бўлмади. Зирбак аллақачон тайёр бўлган, вақт пешиндан ўтган. Кўплашиб палов ҳам дамладик. Азизбекдан бир товоқ паловни Шукур аканинг боғига бериб юбордик. У жилмайганча қайтиб келди.\n– Мушоира бўляпти, – деди Азизбек. – Лекин мени ҳайдаб юборишди.\nИқбол шомга яқин келди.\n– Узр, ушланиб қолдим, – деди Иқбол бош чайқаб. – Шукур акани ниҳоятда тунд одам бўлса керак деб ўйлардим, бошқача экан. Орқамдан Шавкат Раҳмоннинг дачасигача кузатиб чиқди, ноқулай бўлди. Кўчада тик турғазиб қўйиб Шавкат акамга бағишланган шеъримни уч марта ўқитди; Барот Бойқобилов чорбоғида юрган экан, ҳайрон бўлиб бизга қараб-қараб қўйди. Охири Шукур ака: “Бўлди, кетинг, ҳозир мени яна йиғлатасиз!” деди. Кетар чоғим, “Шукур ака, жонон йигит экансиз!” дедиму қочдим. У кула-кула йўл четидан тош қидириб қолди.\nИқболнинг “Қачондир” шеърини Шукур ака бошқача яхши кўрарди:\nҚачондир довдираб турган қулунлар,\nҚуёшни илк бора кўрган қулунлар,\nОёғи чалишиб юрган қулунлар\nУчқур саман бўпти аллақачонлар…\nКейинги сафар “хумор босди” учун Шукур аканинг боғига Азизбекни юбордик. У ҳам оқшомгача боғда қолиб кетди. Азизбек қайтган чоғда меҳмонлар аллақачон шаҳарга тушиб кетган эди. Суҳбат тафсилотларини ҳаяжонланиб ўзимга гапириб берди:\n– Шукур ака қизиқ экан, – деди Азизбек бош чайқаб. – Дабдурустдан, “Аъзам Ўктамдан бошқа водий йигитлари бўшанг бўлади!” деса бўладими?!\n– Сиз шу ҳукмга рози бўлиб индамай келавердингизми?\n– Йўқ, шунинг учун мен Сурхон томонлардан уйланмоқчиман, дедим. Майли, биз кўрмаган бўлсак, фарзандларимиз кўради…\nАзизбек Иқболнинг “Қачондир” шеърини етти марта ёдаки ифодали ўқиб берибди, саккизинчи марта ўқишга эса рози бўлмабди.\n– Ҳазрат Навоийнинг гувоҳлик беришича, Мирзо Улуғбек Қуръони каримни етти хил усулда қироат қилар экан. Демак, Шукур ака, қироатнинг саккизинчи усули ҳали кашф этилмаган, – дейди Азизбек.\n– Вой, аблаҳ-эй, шунақа гапларни қаердан топасизлар-а?! Бундай гапни билиш мумкин, лекин ўрнида ҳимоя ёки ҳужум мақсадида ишлатиш учун жуда катта фаҳм-фаросат керак. Умуман, водий йигитларининг устун томонлари ҳам йўқ эмас, – деб иқрор бўлади Шукур ака.\nУнинг гаплари ҳазилми-чин эканини билолмай Азизбекнинг боши қотади. Мен ҳам жўрттага изоҳ бермайман.\nҚўйлиқдан аэропортга кетаверишда, йўлнинг сўл томонида Хонобод қишлоғи бор. Бу қишлоқдан сўнг Сергели мавзеси – пойтахтнинг бир қисми жойлашган бўлса-да, лекин Зангиота туманига қарашли маъмурий бирлик ҳисобланади. Биз талабалик йилларимиздан буён Хонободга тез-тез бориб турамиз. У ерда Фазлиддин ота Муҳиддинов (курсдошимиз Фатҳиддиннинг додалари) истиқомат қиларди. Фазлиддин ота ўтган асрнинг 30-йилларида Сурхон воҳасида, хусусан, Бойсун туманида ўқитувчи бўлиб ишлаганлар ва ўша ердан иккинчи жаҳон уришига жўнаб кетган. Ота бизга Абдурауф Фитратнинг маърузаларини, Чўлпоннинг “Клеопатра” достонини афсонавий шоир алломаларимизнинг ўз оғзидан эшитганини гапириб берган эди. 80-йилларда Фитрат, Чўлпон каби шоирлар ўтганини биз ҳали эшитмаган эдик. Табиийки, Рўзимбой икковимиз ниҳоятда ажабланганмиз.\n— Фитрат домла Бухоро лаҳжасида гапирарди, оғир-вазмин инсон эди. Чўлпон достонини ўқиётганда ўзи ҳам образга кириб кетарди. Уларнинг китобларини қопларга солиб, чердакка чиқариб қўйган эдим. Афсус, урушдан қайтиб келсам биттаси ҳам қолмабди. Уйимиздан “халқ душманлари”нинг китоблари чиқиб қолса, бирор кор-ҳол рўй бермасин дейишиб Чирчиққа оқизиб юборишган экан, — деб ҳикоя қиларди Фазлиддин ота надомат билан.\nОта суҳбатлари чоғида “Илғор Сурхон учун”, “Ғалла фронти” газеталарида мақолалари эълон қилинганини бир неча бора эслатган эди. Кўнглимда ўша газеталарнинг тахламлари билан танишиш истаги туғилади. Шу мақсадда бир куни республика Китоб палатасига бордим. Сурхондарё округининг “Илғор Сурхон учун” ва Бойсун туманининг “Ғалла фронти” газеталарини буюртма бериб, қироатхонада кутиб ўтирдим. Ҳадемай палатанинг жонкуяр ходимаси Сайёра опа уч-тўртта тахламни архивдан чиқариб берди. Дастлаб, газетанинг 1937 йилда чоп этилган сонларини сўраган эдим. Сарғайиб кетган саҳифаларни варақлай бошладим. У пайтларда лотин алифбеси жорий этилган эди.\n“Илғор Сурхон учун” газетасининг 1937 йил 2 феврал куни чоп этилган 26-сонида “Методик маслаҳатлар” рукни остида эълон қилинган “Катталарнинг чаласавод мактабларида ўқишни қандай уюштириш керак?” номли мақолага дуч келдим. Мақола муаллифи “Муҳиддинов” деб кўрсатилган эди. Аксарият мақолаларда муаллифларнинг исми ҳам, исмининг бош ҳарфи ҳам ёзилмасди. Редакция томонидан ёзилган сўзбошини ўқидим:\n“Қуйида Бойсун район маорифининг мактаб инспектори ўртоқ Муҳиддинов катталарнинг чаласавод мактабларида ўқишни қандай уюштириш лозимлиги тўғрисида ўз мулоҳазаларини айтади. Ҳақиқатан ҳам, ҳарфлар билан кўз таниш бўлиб олгач, уларни бир-бирига уриштириб ўқишга оз-моз ўтгандан чаласаводлар орасида китоб ўқишни қандай ҳолда қўйиш зарурлигини аниқлаб олиш муҳим масала. Бу айрим ўқитувчи ўртоқларнинг ўз тажрибаларини ўртага ташлашлари натижасида аниқланади. Ўқитувчилардан бу ҳақда ўз фикрларини редакциямизга юборишларини сўраймиз”.\nМақола унча катта эмас. Боз устига, муаллиф тавсиялари ҳозир ҳам ўз аҳамиятини йўқотмагандек туюлади. Мана, кўчирмага эътибор беринг:\n“Тез ва тушуниб ўқишни ўргатиш учун яна тубандагиларга риоя қилиш зарур:\n1. Тез ўқиган нарсани тушуниш учун жумлалари бир-бирига яхши боғланган бўлиши керак. Агар жумлалар бир-бирига яхши боғланган бўлмаса,тез ўқишга анча қийинлик келтиради.\n2. Ўқиш вақтида дастлабки ўқиш вақтидагидай бармоқ билан кўрсатиб ўқишга ўрганмаслик керак. Ўқиётган материални кўз билан кузатиб борганда тез ўқишга осон ўрганиш мумкин.\n3. Китобни маълум даражадаги узоқликда тутиб ўқиш лозим.\n4. Ўқишнинг вақтини ҳисобга олиб бориш лозим.\n5. Ўқитилган текстнинг маьносини сўраш зарур.\n6. Бундан ташқари, алоҳида узун мақолаларни уйда ўқиш учун топшириб, классда сўраб кўрилсин…”\nМенимча, бундай методик кўрсатмаларни 60 йилдан кейин ҳам бошланғич синф муаллимларига дастуруламал сифатида тавсия этиш мумкин.\nМаълум бир йўналиш бўйича архивда шуғулланаётган одам истаса-истамаса мавзудан четга чиқади. Биринчидан, ўша даврни тўла-тўкис тасаввур этиш учун қамровни кенгроқ олиб, ижтимоий ҳаёт батафсилроқ ўрганилиши лозим. Иккинчидан, ҳар доим ҳаёт мураккаб қатламлардан иборат бўлади; бир қатламда мўътадил оқим қарор топган бўлса, бошқа қатламда пўртана-тўфон авж олиши мумкин. Бу ҳол беихтиёр диққат- эътиборни жалб этади. Мен ҳам кутилмаганда гўё тўфонга дуч келиб қолдим. Мана, “Илғор Сурхон учун” газетасининг 1937 йил 28 феврал, якшанба кунги 48-сонида “Йўлдош Саидов ва унинг кирдикорлари” номли танқидий мақола эълон қилинган экан. Бу мақола ҳали дунёга келмаган бўлажак буюк ёзувчимиз Шукур Холмирзаевнинг тақдирини бутунлай ўзгартириб юборади.\n“Бойсун райони 1930 йилда ғалла, чорва хўжалигини ўстириш соҳасида катта ютуқларга эришдики, бу ютуқлар Бойсун районини республикамизнинг илғор районлари қаторига ўтиши учун асосий дастак бўла олади. Колхозчи меҳнаткашларнинг ғалладан юқори ҳосил олиш ва чорвачиликни тараққий қилдиришдаги фаолиятлари мисли кўрилмаган даражада ошди. Районда йигирмалаб ғалла, чорвачиликни ўстирган йирик колхозлар вужудга келган бир вақтда Йўлдош Саидов, Матумовлар бошчилик қилган зараркунандачилар группаси ташкил қилинган. Булар районнинг раҳбарлик лавозимларида ишлаб, район партия ташкилоти томонидан юклатилган вазифаларни бажаришдан бош тортиб, ўзбошимчалик қилиб келганлар. Раҳим Шокиров, Хурсанд Эшқулов, Бўри Норқулов каби ўттизлаб растратчи, зиёнчи, қулоқ лаганбардорларни ўз атрофларига тўплаб район партия ва совет ташкилоти раҳбарлари устидан бўлмағур маълумотлар тўплай бошлаган. Булар томонидан берилган материаллар текширилганда мутлақо аниқланмаган. Шундан кейин жиноятчи Йўлдош Саидов ва унинг ёрдамчилари қамоққа олинган эди. Кейинги вақтда нима учундир Йўлдош Саидов бошлиқ группа қатнашчилари қамоқдан озод бўлганлар. Йўлдош Саидов эса қандайдир ижтимоий чиқишини яшириб, партия кандидатлигига ўтиб олган.\n1935 йилда Йўлдош Саидов район “Ғалла фронти” газетасининг масъул муҳаррири Холмирзаевнинг б ў ш а н г л и г и д а н фойдаланиб оммавий бўлим мудири бўлиб, шу кундан бошлаб газета ишларига зарар келтириш учун уринган.\nПартия ҳужжатларини алмаштириш вақтида Йўлдош Саидовнинг ижтимоий чиқишини яшириб партия кандидатлигига ўтиб олгани аниқланиб, Саидов партиядан ҳайдалган эди. Шундан кейин Й. Саидов яна ўз атрофига қатор маиший томондан бузилган шахсларни тўплаб район партия ва совет ташкилоти раҳбарларини ишдан уриш, раҳбарлик ўринларини ўзлари эгаллаб олиш учун бўлмаган материалларни тўплаб округ партия қўмитасидан тортиб ВКП(б) Марказқўмининг секретари ўртоқ Сталингача ёзганлар. Йўлдош Саидов, Хурсанд Эшқулов, Раҳим Шокировлар ВКП(б) Марказқўмининг секретари ўртоқ Сталинга: “Район партия ва совет ташкилоти раҳбарлари Зокиров, Егоровлар меҳнаткашларга ҳужум қилмоқдалар, ҳаётимиз таҳлика остида туради”, деган ёлғон материалларни ёзганлар. Бу билан ҳам дардларига даво топа олмаганлари учун район партия қўмитасининг нашр афкори бўлган “Ғалла фронти” газетасининг ўзига район партия ташкилотини айблаб хабар ёзганлар. Саидовнинг тулки, маккорлиги билан газетанинг кундалик саҳифаларида қўпол сиёсий хатолар кетиб турган. Бундан бошқа, Саидов пулсиз гўшт бермагани учун Назар қассобни, очередсиз мол бермагани учун магазин мудири Имомқулов ва Раҳимов ўртоқларни бўлмағур баҳоналар билан газетага ёзиб чиққан. Колхозчи мухбирлардан келган жиддий аҳамиятга эга бўган хат-хабарларни газетага ёритиш учун йўл бермаган. Ҳаттоки, Й. Саидов Сайроблик мухбир Жалоловни колхоз зараркунандачилари устидан ёзган хабарларини жиноят эгасига ўқиб берган. Умуман, Саидов газетачилик ишини яхшилаш тўғрисида партия ва ҳукумат қарорларини очиқдан-очиқ бузиб келган…”\nЙўлдош Саидов ким экан? Унинг кейинги тақдири нима бўлган? Ҳозир телевидениеда ишлайдиган бойсунлик Азамат “бобоси” Шукур аканинг отасига ҳамкасб бўлганини билармикан?\nОкруг-вилоят газетасида чоп этилган мақола билан танишиб, “бўшанглик” қилган Холмирзаев кимлигини аниқлаш учун дарҳол Бойсун туманининг “Ғалла фронти” газетаси тахламини варақлаб чиқдим. 1935 йилда масъул муҳаррир Холмирзаев “бўшанглиги” учун ўз вазифасидан озод қилинган экан. Бу газета 1937 йилда “вақтича масъул муҳаррир Т. Зиёхўжаев”, 1938 йилда “в.м.м. А. Пардаев” ўртоқларнинг имзолари билан чоп этилган.\n1938 йилнинг 12 февраль куни “Ғалла фронти”нинг 13- сонида “Амон даҳбошининг арзандаси райкамол бошида” номли мақола чоп этилади:\n“Кимсан “Амон даҳбоши” деб Бухоро амири вақтида донг чиқариб, ёнида ўн-ўн бешлаб шабгарлари билан Бойсунда ҳукм суриб, меҳнаткашларнинг бошига қонли қамчисини ўйнатиб келгани ҳеч кимдан яширин эмас…”\nБу мақолада район “ёш камол-комсомол” ташкилотининг раҳбари бўлмиш Айша Амонова тўғрисида гап кетади. Бу аёл ҳам худди “бўшанг Холмирзаев” каби қаттиқ танқидга учрайди. Умуман, мақола репрессияга замин ҳозирлаш учун махсус “заказ” билан ёзилгандек таассурот қолдиради.\nФазлиддин ота 1937-1938 йилларда ёзган мақолаларни архивдан олиб ўрганаман деб бошлаган ишим кутилмаганда бошқа ўзанга бурилиб кетди. Вақтинча хайрли ишни тўхтатиб, қисқа танаффус эълон қилдим. Бўшашиброқ Дўрмон боғига қайтдим. Дарвозадан ичкарига кирган заҳотим Усмон Азимни учратдим.\n— Усмон ака, Бойсунда Айша Амонова деган раҳбар аёл ўтганини эшитганмисиз?\n— Ҳа, биламан, у киши Шукур акамизнинг оналари бўлади, — деди Усмон Азим.\n— Ростданми?… “Ғалла фронти”нинг масъул муҳаррири Холмирзаев деган киши Шукур аканинг отаси эмасми?\n— Бўлмасам-чи! Нега сўраяпсиз?\nМен бўлган воқеани гапириб бердим.\n— Ота-онаси тўғрисида ёзилган эски мақолаларни кўчириб олганимни эшитса, Шукур ака хафа бўлмасмикан?\n— Йўғ-э, аксинча, хурсанд бўлади-ку! — деди Усмон ака ишонч билан. — Қани, аввал мен ўқиб кўрай-чи, қизиқиб қолдим.\n“Умумий дафтар”имни Усмон акага бердим.\nОрадан уч-тўрт кун ўтиб дафтар қайтарилгач нонушта маҳали:\n— Шукур ака, отангиз водийдан бўлганми? – деб сўрадим жиддий оҳангда.\n— Йўқ, Булунғурдан эди, жузлардан бўлади.\n— Эмасам, нега бўшанглик қилган?\n— Тушунмадим, — деб Шукур ака оғзига яқинлаштирган пиёласини қайтариб стол четига қўйди. — Отамни айтяпсизми?\n— Ҳа, 1935 йилда Бойсунда чиқадиган “Ғалла фронти” газетасининг масъул муҳаррири Холмирзаев бўшанглик қилгани тўғрисидаги чинми-ёлғонми маълумотга дуч келиб, у киши ҳам водийдан бўлса керак деб ўйлаб қолдим. Шу пайтгача отангиз водийдан эканини нега яшириб келдингиз, ҳайронман, — дедим пинак бузмасдан.\nШукур ака битта қошини баланд, биттасини паст қилиб менга тикилиб қолди. Ҳеч нарса бўлмагандек чойимни бемалол ичиб, юзимга фотиҳа тортиб ўрнимдан турдим.\n— Мен сизга архивдан олинган маълумотларни бераман, юринг, — дедим. — Кечки пайт шаҳардан қайтаман. Кейин гаплашармиз… Даҳбошининг невараси экансиз-ку!…\nШукур акага “Умумий дафтар”имни хонамдан чиқариб бердим.\nКечки пайт кўришмадик. Шукур ака боғида бўлса керак деб ўйладим.\nЭртаси куни нонушта чоғи Шукур акани ҳорғин аҳволда учратдим; кўзлари қизарган, қовоқлари шишган, юзида ажинлари кўпайган эди.\n— Ухламабсиз, шекилли?\nАпил-тапил чойимни ичиб ўрнимдан турмоқчи бўлдим.\n— Бирпас ўтиринг, илтимос.\n— Отамни кўрмаганман… Лекин район газетасининг бош муҳаррири бўлганини билардим…\nШукур ака ҳам сигарет тутатди.\nНоқулай жимлик хийла давом этди. Сигарет қолдиқларини кулдонга эзиб ўчирдик.\n— Агар суриштирсангиз, делосини архивдан топиш мумкин, — дедим аста.\n— Нима фойдаси бор? — деб Шукур ака секин ўрнидан турди. — Кетдикми?..\nИндамай ўз хоналаримизга кўтарилдик.\nКечки овқат пайтида Шукур аканинг кайфияти хийла кўтаринки эди.\n— Қаранг-а, отам ҳам бўшанглик қилган экан-да! — деб кулди. —Бўшанглик айб ҳисобланган экан, қаранг!..\nБу мавзуда бошқа гап бўлмади.\nШукур ака янги нарса ёзаётган бўлса, ўзи билан овора бўлиб қоларди. Иш тугагандан сўнг орадан бир ҳафта-ўн кун чамаси вақт ўтгач (бу орада қўлёзмага сайқал беради, тузатишлар киритади ва ҳоказо): “Ниҳоят, тугатдим! — дерди чеҳраси ёришиб. — Вақтингиз бўлса, ўқиб кўрасизми?..”\nШукур ака илк бора қачон ва қайси қўлёзмасини менга ўқиб кўриш учун берганини аниқ эслолмайман. Лекин бошқа нарсани аниқ эслайманки, одатда ўқитиш учун берган нарсасини “Ватан” газетасида чоп этилган ҳолда келтириб берсам ҳайрон бўларди.\n— Ие, мен фақат фикрингизни билмоқчи эдим, — дерди ич-ичидан қувониб.\n— Менинг фикримнинг нима аҳамияти бор, қизиқ экансиз-ку! Келаси ҳафтада гонорарини келтириб бераман, лекин…\n— Бўлди, тушунарли, — дерди томоғини уқалаб. — Ишқилиб, бошқаларга ҳам маъқул бўлдими?\n— Редакцияда қийқириқ бўлиб кетди, ишонаверинг!\n“Казённий” овқатлар баъзан совуқликни ошириб юборарди. Шунда Шукур ака, “Боғимда ош қилмаймизми?” деб қоларди. Масаллиқни кўтариб боғчага йўл олардик. Шукур аканинг ўзи завқ билан паловга уннарди.\nБир куни ошхўрликдан сўнг қўлимга папка тутқазиб “Шуни ўқиб кўринг, илтимос”, деди. Ҳажми 50-60 саҳифа бор, устидан ишланган, жиддий таҳрир қилинган “палсапий рисола” экан. Қўлёзмани тун бўйи ўқидим. Эртаси куни Шукур аканинг хонасига Абдулла Қодирийнинг “Меҳробдан чаён” романини ҳам қўлтиқлаб тушдим.\n— Мен сиздан буни кутмаган эдим, — дедим папкани столга қўйиб диван четига ўтирар эканман. Шукур ака стол ёнида турган стулни мен томон буриб ўтирди-да, бошини эгиб олди. — Ҳали-бери тўхтамайдиган электр тегирмонга янги ариқчадан сув келтириб қўйишингиз шартмиди?! Боз устига, Қодирийдан сўзма-сўз кўчириб олибсиз-ку, уялмайсизми?!\n— Йўғ-э! — деб бирдан бошини кўтарди. Ниҳоятда ажабланди.\n— Мана, эшитинг! — деб “Меҳробдан чаён” романини хатчўп қистирилган саҳифасини очиб Мирзо Анвар монологини товуш чиқариб ўқий бошладим:\n“Мен бек почча бўлолмайман, Раъно. Ўрдадаги тўкилиб турган гуноҳсиз қонлар, доим теваракдан эшитилиб турган оҳу зорлар менинг юрагимни эзади, тичлигимни олади. Яна мен мирзабоши бўлиб қолсам, бу оҳу зорларнинг, тўкилган маъсум қонларнинг ичида билфеъл сузарман. Бу вақт менинг азобим бевосита бўлур. Балки, бунда иштирок ҳам қулурман. Чунки хонга яхши кўриниш учун кўп ишларни унинг истагича кўрсатиш – зулм пичоғини қайраб бериш шу мансабда узоқ яшамоқнинг асосий шартидир. Лекин мен бундай виждонсизлик учун яратилмаган ўхшайман. Мадҳу сано, олқиш ва дуо замирига яширинган зулмдан фарёд, ҳақсизликдан дод маъноларига малҳам бўлиш, албатта, менинг қўлимдан келмас. Чунки “соябони марҳамат” виждон кенгашига қулоқ солғувчи аҳмоқлардан эмасдир. Дадангнинг феъли сенга маълум, Раъно…”\n— Бўлди, бўлди! Одамни уялтирманг! — деб Шукур ака сигарет тутатди. — Ҳаммасини тушундим… Акангизни кечиринг… Лекин шунақа бўп қолди-да, нима қилай… Беихтиёр розилик бериб…\n— Қўйинг, ўзингизни оқламанг! Барибир уят иш қилгансиз, лекин ихтиёр ўзингизда… Эсингиздами, Бобуршоҳ: “Қосимбек чун давлатхоҳ эди ва менинг номусим анинг номуси эди, белбоғимдин бир тортти, воқиф бўлдим” дейди. Шу.\nШукур ака иқрор бўлди, лекин ўша “буюртмани” барибир матбуотда эълон қилди.\nКейин бу мавзуда ҳам бошқа гап бўлмади.\nАжабки, устоз Эркин Аъзам ҳозиргача: “Кўп меҳнат қилганмиз, цитаталарни обдон тўғрилаганмиз”, деб юради…\nБозор иқтисоди чинакамига бошланди. Дўрмон атрофида ҳам тамшаниб юрадиган бозоргонлар пайдо бўлди. Дастлаб хориждан келган бозоргон хушҳаво жойларни кўриб қулт-қулт ютинади; ўлжани қайси томонидан ютиб юборсам тезроқ ҳазм бўлар экан деб ўйлайди. У бурганинг кетини кўрган ишбилармон-тадбиркор эди ва умуман, ёмон одамга ўхшамасди. Аллақачон кўпчиликнинг ишончини қозонишга улгурган эди: одмигина кийиниб, эл қатори юрарди, овқат танламасди — дуч келган нарсани тик турганча еб кетаверарди. Ўша кимса ҳамшаҳари Шукур ака билан ошна тутинмоқ илинжида атрофида ўралашиб қолди. Уларнинг боғчада гаплашиб ўтирганини тез-тез кўриш мумкин эди. Орадан ҳеч қанча вақт ўтмасдан Шукур ака бирдан тўнини тескари кийиб олди: “тадбиркор”ни боғчасига киритмай қўяди, неча пуллик маҳмадона махлуқ эканини ҳам башарасига очиқ-ойдин айтади. Воқеанинг бундай тус олишини ақли расо одамлар кутмаган эди.\n— Нима бўпти? Нега бундай бўпти?..\nЧамаси, қўли юпқалик қилиб иморатини битказа олмай юрган ҳалол қаламкашлардан бирининг уй-жойини “тадбиркор” кўтарасига сотиб олмоқчи бўлади. Бу ҳақда Шукур акага маслаҳат солади. Эҳтимол, “ширинкамо” таклиф қилингандир.\n— Мулла, менга қаранг, ундан кўра муҳтож дўстимизга қарз бериб турсангиз ўласизми?! — дейди Шукур ака.\n— Қарз берсам, қайтара олмайди-ку! — деб ажабланади “тадбиркор”.\n— Шуни билиб туриб, бировнинг мусибати эвазига бойлик орттирмоқчимисиз, келажакда бир неча баробар фойда келтирадиган кўчмас мулкни қўлга киритмоқчи бўляпсизми?! Ўргилдим сиздақа Мирзакаримбойдан!\n— Шукур ака, сиз мени тушунмадингиз, ахир бутун дунёда шундай.\n— Марш отсюда! — деб кўчани кўрсатади Шукур ака тутақиб. — Пошёл вон, бўқвой!\n— Сўкманг охир, барибир ўрисчани тушунмайман…\n— Иди н….\n“Тадбиркор ” қорачадан келган бўлса ҳам кўкариб кетади ва дарҳол жуфтакни ростлайди. У анча пайтгача Шукур аканинг кўчасини айланиб ўтадиган бўлади.\n“Менинг номусим анинг номуси эди”, деб иқрор бўлади кейинчалик юпқақўл қаламкаш. У Шукур акадан ғойибона миннатдор бўлади.\nОрадан уч-тўрт йил ўткач, мансабидан урилган-сурилган “янгибойлар” қоринларини қаппайтириб, боғ оралаб “ҳазмитаом” учун сайр этиб юрадиган бўлади. Кейин уларнинг ёнига қорин бўшлиғи, ошқозон, киндик, киндикости, йўғон ичак тўғрисида соатлаб гаплашадиган “дилхаста” кимсалар ҳам қўшилади. Улар бирин-кетин хусусий мулк эгаларига айланади; ўртага одам қўйиб ишларини ими-жимида битириб, оҳори тўкилган кийимда, йўл четида пиёда кетаётган қаламкашни кўрса мийиғида кулиб, кўчани чангитиб ўтадиган одат чиқаради. Бора-бора ҳеч ким уларнинг мушугини “пишт!” демай қўяди. Ўйлашадики, “буларнинг эски шляпасидан бошқа, алмисоқдан қолган машинкасидан бошқа яна нимаси бор?!”\nШукур аканинг кулбасига айвончадан кирилади. Айвончага диван билан кичик хонтахта қўйилса, нариги томонга ёнбошлаб ўтиш мумкин, холос. Баҳор ва куз фаслида асосан мана шу жойда ўтирилади.\nБаҳор эди. Шукур ака айвонча рўпарасига жўяк тортиб помидор кўчатларини экибди. Кўчатлар тутган, ёнига чўп тиқиб қўйилган. Бир куни боғчага кирсам, Шукур ака ўтлоққа кўрпача тўшаб ўтирган экан. Сўрашганимиздан сўнг ичкарига кириб пиёла олиб чиқмоқчи бўлди; помидор жўяклари оралаб бориб, айвонча тўсиғидан ошиб ўтиб ичкарига кириб чиқди. Ҳайрон бўлдим.\n— Кўрдингизми, шунақа бўп қолди, — деди кулиб.\n— Айвончага остонадан ўтсангиз бўлмасмиди?\n— Шуни айтяпман-да! — Чой қуйиб узатди. — Эрта баҳорда афғонқуш-олақанот айвонча пештоқига ин қурди, кейин тухум қўйди. Яқинда палопонларининг чирқ-чирқ товушини эшитиб қолдим. Олақанот бола очибди. Майли, умри билан берган бўлсин, дедим. Бироқ, энди остонадан айвончага ўтадиган бўлсам олақанот бошим узра айланиб мени чўқимоқчи бўлади, палопонларини қизғанади. Шунинг учун инида ётган, болаларини озиқлантираётган афғонқушни безовта қилмаслик учун пойабзалимни лойга ботириб жўяк оралаб юриб, тўсиқдан ошиб тушадиган бўлдим. Мокиён боя инига кириб кетган эди…\nАфғонқуш палопонлари учирма бўлиб инини тарк этгунча Шукур ака айвонча тўсиғидан ошиб ўтиб юрди.\nШукур аканинг боғи доим гавжум бўларди. Турли тоифа , турли табақага мансуб қўноқларни назарда тутаётганим йўқ. Улар ўз йўлига. Шукур ака уларга жиддий эътибор бермасди. Кун бўйи, баъзан бир неча кун таниш-нотаниш одамлар билан вақтини ўтказиши мумкин эди, лекин кўнгли бошқа ёқда бўлар эди, кўнгли қаёқда эканини ўзидан бошқа ҳеч ким билмасди. Даврада бўлаётган гапларга қулоқ солиб ўтирарди, эътиборли воқеалар тўғрисида гап кетса, эслаб қоларди. Айни чоғда кутилмаган мулоҳазани ўртага ташлаб қўноқларни антак-тентак қилиб қўярди:\n— Тургенев билан Достоевский учрашмаган-а!.. Йўқ, учрашган, фақат сўрашмаган, шекилли. Ижтимоий табақаланиш, ижодий принциплар баъзан кўнгли яқин ёзувчиларни ҳам бир-бирига бегона қилиб қўяр экан-да! Тўғрими?\nДавра анқайиб қоларди. “Причем тут Муртазоев?” деган савол кўпчиликнинг хаёлидан ўтарди. Шукур ака эса пинак бузмасдан яна ўзининг ўй-хаёлларига ғарқ бўларди.\nШукур аканинг боғи доим гавжум бўларди: ҳув марвартак остида битта қўлини тасма-белбоғига тиқиб, битта қўлини пешонасига соябон қилиб Толстой бобо тикилиб турарди; Достоевский ариқ бўйидаги тўнкада деворга қараб тумтайиб ўтирарди; Чехов айвондаги диванда оёқларини чалиштириб ўтирган ҳолда палопонларнинг чуғурлашини тингларди; Пушкин чайлада тик турганча ён дафтарчасига бир нималарни қораларди; Тургенев ичкарида милтиқни қисмларга ажратиб, учига оқ пахта ўралган шомпол билан қувурни мойлаб тозалаяпти – овга ҳозирлик кўряпти; Гоголь бўйнидаги хочни бағрига маҳкам босиб, хаёлан деворда осиғлиқ турган Биби Марям тимсолига тикилиб паст товушда дуо ўқияпти… Руссо, Бальзак, Гюго, Шекспир, Флобер, Жек Лондон, Михаил Шолохов, Хемингуэйлар ҳовур кўтарилиб турган қўр атрофида давра қуриб ўтиришибди; гоҳ-гоҳ кимдир луқма ташлаб қўяди…\nШукур ака меҳмонларига мулозамат қилмасди. Ҳар ким ўзини ўз уйида юргандек, ўтиргандек ҳис этарди. Бу ерда мезбон ким, меҳмон ким – ажратиб бўлмасди. Суҳбат асосан сукунатдан иборат бўларди, фақат сукунат билан ифодалаб бўлмайдиган фикрларгина сўз билан айтиларди. Ҳис-туйғулар эса сукунатда зуҳур этиларди.\nЛев Толстой Шукур ака учун сўз санъатининг ўзгармас ўлчами, мезони эди. “Уруш ва тинчлик” муаллифининг ҳаёт ҳикоясини, ижодий фалсафасини беш қўлдай биларди.\n“Ҳар бир бадиий асарнинг учта унсурига алоҳида эътибор бериш керак. Энг асосийси – мазмун, кейин мавзуга (предметга) муҳаббат, ниҳоят, ижро маҳорати-техника муҳим аҳмиятга эга. Мазмун билан муҳаббат уйғунлиги таъминланса, яхши асар яратилади. Шунда техника ҳам қиёмига етади… Тургенев асарлари мазмунсизроқ, лекин предметга муҳаббат яққол сезилиб туради, маҳорат ҳам юксак даражада. Достоевский асарларининг мағзи тўқ, аммо маҳоратдан асар ҳам йўқ. Некрасов асарларида мазмун ҳам, маҳорат ҳам жойида, бироқ ҳақиқий муҳаббат етишмайди”, деб “таълим” берган эди Лев Толстой (А. Ф. Кони хотираларидан).\nИмператор Александр II бўлса: “Крепостной ҳуқуқни бекор қилиш тўғрисида қарор чиқаришимга Тургеневнинг “Овчи хотиралари” китоби жиддий таъсир кўрсатди”, деб эътироф этади.\nАна холос! Толстой назарида “мазмунсизроқ” асарлар яратган ёзувчи Тургенев Россиядек буюк салтанат тақдирини ўзгартириб юборишга муносиб ҳисса қўшади.\nТолстой бобо Ясная Поляна ўтлоқлари, ўрмонлари, ботқоқзорлари оралаб сайр этиб юрган чоғларида мафтункор табиатни томоша қилиб тўймасди, табиий гўзалликдан битмас-туганмас эстетик завқ оларди. Баъзан сўқмоққа эгилиб қолган ёввойи гулларни ҳассаси билан туртиб қаддини ростлаб қўярди, ранг-баранг капалакларни ҳуркитиб юборарди. Майин шабада эсган заҳоти димоққа муаттар ҳидлар уриларди… Шундай фараҳбахш дамларда шаҳардаги диққинафас хоналарида қоғоз қоралаб ўтирган ҳамкасбларини кўз олдига келтириб, афсуслангандек бош чайқарди, “Оббо эсипастлар-эй, ундан кўра қамоқда ётган афзал эмасми?!”\nШукур ака Лев Толстойнинг феъл-атворини, ўй-хаёлларини яхши биларди. Айрим фикр-мулоҳазалари назарий жиҳатдан тўғри бўлса-да, ҳаёт ҳақиқатига мутлақо мос келмасди. Умуман олганда, Толстой баъзан замондошларини (жамоатчилик фикрини) нуқиб, мувозанатдан чиқариш учун ҳам атайлаб оқимга қарши борарди. Шу тарзда одамларни ўйлашга, мустақил фикр юритишга ўргатмоқчи бўларди. Бировга ақл ўргатиш – ўқитувчилик Толстой бобонинг “хоббиси” эди.\nШукур ака яхши кўрадиган классик ёзувчилардан яна биттаси, шубҳасиз, Антон Павлович Чехов эди. У бор-йўғи 44 йил умр кўрган. 1890 йилда Сахалин оролига сафарга бориб келгач, ўн-ўн беш йил давомида оғир касалликка чалиниб ҳаёт кечиради. Лекин Чехов асарларида ўлим васвасаси асло сезилмайди. У ҳаёт билан ўлимни табиий ҳодиса сифатида хотиржам қабул қилади – чамаси, ич-ичидан охиратга ишонади. Чехов жаҳон адабиётида фавқулодда ҳодиса ҳисобланади. Илгари ҳам, ундан кейин ҳам бундай ёзувчи бўлмаган…\nШукур ака яхши ёзишни кимдан ўрганган? Менимча, ҳеч кимдан ўрганмаган. Ўзи яхши ёзувчи эди. Гап шундаки, ўзининг ҳақиқатан ҳам яхши ёзувчи эканига ишонч ҳосил қилиш учун буюк адибларнинг асарларини синчиклаб мутолаа қиларди. Эсимда, Уильям Фолкнернинг “Танланган асарлари”ни бир ой давомида ётволиб ўқиган эди. Қироатдан сўнг анча пайтгача жиғибийрон бўлиб юрди, “Одамлар ҳам аҳмақ экан! Кўпчилик Фолкнерни ёзувчи деб юрибди, у ёзувчи эмас, эзма — граммофон!”\nВаҳоланки, 1949 йилда У. Фолкнер Нобел мукофоти билан тақдирланган эди.\n— Нима бўпти?! Ўн-ўн бешта мияси айниган чол тўпланиб олиб мукофот берса, эски пластинка ҳам ёзувчи бўлиб қоладими?! — дерди Шукур ака расмона ажабланиб.\nДарвоқе, аксарият ўртамиёна қаламкашлар юзларига жиддий (оқилона) тус бериб, савлат тўкиб юрган чоғларида рўпарасидан Шукур ака чиқиб қолса, қочгани жой тополмай қоларди. Бундай пайтда Шукур ака албатта ниш уриб, нишона қолдириб ўтиб кетарди.\n— Шукур ака, палончини нега кўпчилик олдида шарманда қилдингиз?.. Энди сассиб юради. Ахир бирибир фойдаси йўқ-ку!\n— Фойдаси бўлмаса ҳам ўзининг бир пулга қиммат эканини билиб қўйгани яхши.\nАслини олганда, кўпинча Шукур ака ҳақ бўларди. Сезишимча, у адабиётни ўзининг шахсий боғидек авайлаб-асрашни истарди, боғидек яхши кўрарди адабиётни. Афсуски, боғи ҳам худди адабиётдек рўзғор тебратишига имкон бермасди. Боғ ҳам, адабиёт ҳам битта ёзувчини боқишга қодир эмас эди. Боғида ўкиниб хаёл суриб ўтирганини кўп кўрганман. Айниқса, ўртамиёна қаламкашлар ёстиқдек китобларига дасхат ёзиб Шукур акага тақдим этиб кетганидан сўнг қадр-қиммат тўғрисида маҳзун ўйга толарди. Адабиётни “воситаи жоҳ” этиб олган тенг-тўш ҳамкасблари, “укахонлари” бир-бир кўз ўнгидан ўтаверарди. Яхшиямки, зийрак Иброҳим Ҳаққул Шукур аканинг маҳзун ҳикояларини, замон ва замондошлари тўғрисидаги аччиқ-чучук фикр-мулоҳазаларини ўнлаб оҳанрабо тасмаларга ёздириб олади. Тасмаларга ёзилган сўзлар қоғозга кўчирилса, расмона китоб бўлади. Шунда Шукур аканинг кўпчиликка маълум бўлмаган қирлари, қирралари ярақлаб кўзга ташланади. Лекин у кунларгача ҳали анча бор.\nШукур ака боғини адабиётдек яхши кўрарди. Шу жумлани “адабиётни боғидек яхши кўрарди” деб ёзсам ҳам мантиқан хато бўлмайди, лекин ҳақиқатнинг оёғидан чалиб йиқитган бўламан. Фаҳм-фаросати ҳаминқадар ўқувчи йиқилиб ётган ҳақиқатни кўриб, эшакка ўхшаб тупроққа юмалаяпти, “загар” қиляпти деб ўйлаши мумкин. Шукур ака бўлса, шундай жумлага кўзи тушган заҳоти: “Мулла, ақлингиз етмаган ишга нега бурнингизни тиқасиз, ёзсангиз – тўғри ёзинг, бошимни қотирманг!” деган бўларди. Тўғриси, Шукур ака боғини адабиётдек яхши кўрарди. Бу боғни умрининг охирларида ўз қўллари билан барпо этди. Адабиётга эса бутун умрини бағишлади: ёзувчи бўлиб туғилди, ёзувчи бўлиб яшади, ёзувчи бўлиб вафот этди. Ҳаётни, ҳаётини асарларига кўчирди; адабиётни максимал даражада ҳаётга яқинлаштирди. Буюртма “макалатура” билан ҳақиқий адабиёт ўртасида ер билан осмонча фарқ борлигини аввал-бошдан теран англади.\nЖумла кўп нарсани ҳал қилади. Биргина жумла бутун асарни ағдар-тўнтар этиб юбориши мумкин. Жумла – ўқилдизга ўхшайди.\nМеҳмонхонада яшаган пайтларимизда ҳар куни кечки пайт фойега чиқиб “Время”ни ёнма-ён ўтириб томоша қилардик. Кўпинча Шукур ака чойнак-пиёласини кўтариб чиқарди. Бир пиёла чой узатарди. Кўрсатув тугагач, дарҳол хонасига кириб кетарди. Бир куни “Время”дан кейин: “Биласизми, Ҳиндистон гимнини ким ёзган?.. Рабиндранат Тагор ёзган”, деб қолди. “Тагор 1941 йил ўлган, Ҳиндистон эса 1956 йилда мустақил бўлган”, дедим ишонқирамай. “Кечирасиз, нотўғри гапирибман. Қаранг, бир жумла мазмунни бутунлай ўзгартириб юборади. Тўғрироғи, Тагор ёзган шеър кейинчалик мамлакат гимни сифатида қабул қилинади. Майли, ҳозир гап бу ҳақда эмас. Гап шундаки, ўша гимнда “Ҳиндистон – менинг жазманимсан (“любовница моя”) ” деган жумла бор. “Жазманим” дейди чол, “рафиқам” демайди. Демак, ўша шеърни ёзаётган пайтида Тогорнинг кўнглига рафиқасидан кўра жазмани яқинроқ экан-да! Эҳтимол, жазман тутиб қўйиш Ҳиндистонда айб ҳисобланмас. Тагор ўз мамлкатини шахсий ҳаётидек яхши кўради. Зўр-а!” деб мириқиб кулади. “Шунақа гапларни атайлаб териб юрасизми, ҳайронман!” дейман ҳазил аралаш. “Нима қилай, хотирамга ўрнашиб қолади, кейин узоқ пайт ўйлаб юраман… “Время”да Ҳиндистонда сув тошқини рўй бергани тўғрисида лавҳа берилган заҳоти Тагор эсимга тушди…”\nШукур ака ниҳоятда синчков эди. Ҳеч нарса унинг назаридан четда қолмасди. Ҳамма нарсани кузатиб, қиёслаб юрарди.\nБоғида ҳам бекор ўтирмасди, доим нима биландир машғул бўларди. Агар иш тополмай қолса, “экспримент” ўтказарди. Эсимда, шиғил-шиғил мева қиладиган шафтолининг тепа шохлари қурий бошлади. Шунда дарахт остига, қаердандир топиб келиб, аноргул экди. Бу гул чирмовуққа ўхшар экан, бирпасда дарахтнинг устига чиқиб кетди, шафтолининг ҳамма шохларини қоплаб олди. Тез орада шафтоли қуриб қолди. “Кўрдингизми, эксприментим тескари натижа берди, лекин барибир натижа берди-ку, муҳими — шу! Демак, чирмовиқ гулларни мевали дарахт остига экмаслик керак экан”, дейди Шукур ака кулиб.\nБоғ доимий парваришни талаб қиларди.\nШукур аканинг боғи гўё адабиётдан андаза олган эди, адабиётнинг мўъжаз нусхасига ўхшарди.\nЎрта мактабнинг юқори синфидами ёки илк уриниш билан ТошДУнинг журналистика факультетига ўқишга кира олмаганимдан сўнг Қўқонда ДОСААФнинг профессионал шофёрлар тайёрлаш курсида ўқиб юрган кезларимдами, ҳартугул, бир нарса аниқки, Бағдод райони марказидаги ягона китоб дўконидан (ҳозирги автостанция майдонида жойлашган эди) Иброҳим Раҳим, Адҳам Раҳмат, Назир Сафаров, Мирмуҳсин, Ўткир Ҳошимов, Ўлмас Умарбеков каби ёзувчиларнинг китоблари қаторида Шукур Холмирзаевнинг “Ҳаёт абадий” ҳикоялар тўпламини ҳам сотиб олганман. У пайтларда қўлимга тушган китобни “хатм” қилаверардим. Ёмон китоб бўлса, чоп этилмасди деб ўйлардим. Хуллас, “ақлни пешлайдиган” – ўқувчини “коммунистик ахлоқ кодекси” моддалари асосида тарбиялайдиган “фойдали” китоблар мутолаасидан сўнг “Ҳаёт абадий”ни варақлаб кўрганман. Дастлаб, муаллифнинг исм-фамилияси нотекис туюлган. Одатда, ёзувчиларнинг исми шарифи, тахаллуси сип-силлиқ бўларди. Боз устига, ҳикоя ўқишни унчалик ёқтирмасдим. Чунки аксарият ҳикоялар энг қизиқ жойида тугаб қоларди: кейин нима бўлади?.. Ўқишдан “йиқилиб” қайтган йигит ҳарбий хизматга жўнагани маъқулми ёки хотин олса жамиятга кўпроқ фойда келтирадими?.. Бундай “долзарб” масалага Ў. Ҳошимов билан Ў. Умарбеков қиссаларида баҳоли қудрат жавоб бериларди, лекин кўп ҳикоялар атлас лозимнинг жияклари кўринган заҳоти тугатиларди, юқорироқ кўтарилмасди. Қизиқ жойини қидириб давомини ўқисангиз, кейинги саҳифада келин-куёв комсомол йўлланмаси бўйича ўқишда, ишда, зўр қурилишда юрган бўларди. Ажаб, ёзувчилар жўрттага одамни аҳмоқ қилармикан ёки ўзлари ғирт аҳмоқмикан?.. Романлардан, қиссалардан тайинли бир гап чиқишига паққос ишонмай қўйганим боис “Ҳаёт абадий” тўпламидаги ҳикояларни чўқилаб ўқиб кўрдим. Дафъатан ҳайрон бўлдим, ҳикоялар ғадир-будурдек эди. Астойдил мутолаага киришаман. Бостирмада боғлиқ қолган сигир-бузоқлар чанқаб бўкира бошлайди; уларга ариқдан пақирлаб сув келтириб беришим лозим эди, вақтимни аяб… паншаха-бешлик сопи билан бақироқларини яхшилаб калтаклаб қайтаман. Хийла пайт ҳаммасининг овози ўчади. Навбатдаги ҳикояни ўқий бошлаган чоғимда яна бақир-чақир авж олади, яна-тағин сигир-бузоқларни танлаб-танлаб калтаклаб қайтаман. Мутолаа поёнига етади: ие, шунақа ёзса ҳам бўлар экан-ку?! Шукур Холмирзаев “тўғри” ёзишни билмагани учун шунақа ғадир-будур ёзганмикан? Ҳойнаҳой, сип-силлиқ ёзишни ҳам, тахаллус танлашни ҳам билмаса керак… Муаллиф кўнглимда шубҳа уйғотади, чувалашиб қоламан. Чатоқ бўлади. Ҳамма ёзувчилар бир тараф бўлса, Шукур Холмирзаев бир тараф бўлади. Ҳамма ноҳақ бўлиб, бир кишининг ҳақ бўлиши мутлақо мумкин эмас эди. Мен билган таълимотга кўра, ҳар доим коллектив ҳақ бўларди. Бошқача бўлишини тасаввур эта олмасдим. Тасаввурим чекланган эканини хаёлимга ҳам келтирмасдим. Одамлар нима деркин?.. Ён-атрофимда бу масала юзасидан фикр-мулоҳаза билдирадиган одамнинг ўзи йўқ эди.\nШукур Холмирзаев билан ғойибона танишув мени ажаблантирган, холос.\nОрадан кўп йиллар ўтди. 1984 йилда “Ёшлик” журналида “Табассум” ҳикояси чоп этишга тайёрланаётган пайтларда Шукур акани биринчи марта учратдим. Бу пайтда туркум ҳикояларим эълон қилинган, Эрнест Хемингуэйнинг “Ёшлар билан суҳбат”ини таржима қилган эдим. Шукур ака уларни ўқиган экан, хурсанд бўпти. “Нега хурсанд бўлади, ахир ўзи мендан яхши ёзади-ку”, деб ўйлаганман…\nРангонтовда туғилган биродаримиз Неъмат Иброҳим, ёзувчининг кенжа ўғли Жаҳонгир ва мен мустақилликнинг илк йиллари Сурхондарёга бир ҳафталик сафар чоғида Шукур акага ҳамроҳ бўлдик. Бойсунга бориб Шукур аканинг онаси Ойша момони зиёрат қилдик, ёзувчи туғилган хонадонни кўрдик. Сафар давомида Неъмат ака қизиқувчанлик билан Шукур акага юзлаб савол бериб, юзлаб жавоб олган; Шукур аканинг ўзи ҳам Эшон бободан Иброҳимбек ва лақайлар тўғрисида кўп нарсаларни сўраб-суриштирган эди. Янглишмасам, шоир Неъмат Иброҳим ўша сафар таассуротларини аллақачон қоғозга тушириб қўйган бўлса керак.\nДилетант мухлислар, дилетант қаламкашлар муттасил Шукур аканинг бошини қотирарди: Қаҳҳор, Қодирий, Ойбек, Айний; Қодирий, Қаҳҳор, Ойбек, Айний; Ойбек, Қодирий, Қаҳҳор, Айний… Бечора Айний домла ҳар доим рўйхат охирида зикр этиларди. Кўпинча Қаҳҳор бери сурилиб, бошқа ёзувчилар нари суриб қўйиларди. Ҳартугул, Қаҳҳор Шукур аканинг устози бўлган… Шукур ака туйқус тутун қайтариб қоларди:\n— Айний домла билан ҳазиллашманг, жипириқлар! Сизлар нимани ҳам билардингиз?! Қаҳҳор-Қаҳҳор эмиш… Нима бўпти ўша Қаҳҳор? Саржин-саржин ўтин ёрди, яна нима қилди?! Ҳатто “Зилзила”ни ҳам охирига етказмаган, юраги дов бермаган…\n— Оҳ, ширк кетманг, Шукур ака! Куфр кетдингиз, астоғфурулло денг!\n— Пошёл вон! Всем, кругом, шагом марш! Подумаещ…\nҚўноқлар шумшайганча бирин-кетин боғни тарк этарди. Албатта, кўчага чиқар-чиқмас мишмишни бошлаб юборишарди.\nАслида, Шукур ака Қаҳҳор мактабини талабалик йилларидаёқ ўтаб бўлган эди, энди Қаҳҳор кўзлаган-у, лекин етаолмаган довонга кўтарилган, аста-аста довондан энаётган эди.\n— Довонга чиқиш қийинми, тушишми? — деб сўрашибди туядан.\n— Э-э, учинчисининг ҳам гизини… — деб сўкинибди туя.\n— Учинчиси нима экан?\n— Довонга чиқиб-тушиб кўрмагансан-да, билмайсан. Учинчиси —чанқов! — дейди туя.\nЎша туя, хокисор Матназар Абдулҳакимнинг айтишича, хоразмлик экан.\nДовонга чиқиб-тушаётган одамнинг бутун вужуди ўртаниб кетганини томошабинлар қаёқдан ҳам билсин!\nШукур ака вақти-вақти билан “Қуллар”ни, “Қутлуғ қон”ни, “Ўтмишдан эртаклар”ни, “Обид кетмон”ни қайта мутолаа қилиб, ўзида йўқ қувониб юрарди.\nБиз ҳам дўппимизни ечиб қўйиб салафларимизнинг асарларини хотиржам мутолаа қилсак кам бўлмасдик.\n1873 йилнинг апрель ойида Лев Толстой мактубларининг бирида П. Д. Голохвастовга: “Пушкиннинг насрий асарларини қачон қайта ўқигансиз? Дўстим бўлсангиз, “Белкин қиссалари”ни бир бошдан қайта ўқиб чиқинг. Ўзим яқинда шундай қилдим; мутолаадан сўнг қанчалик роҳат қилганимни сўз билан ифодалай олмайман”, деб ёзган экан.\nТолстой бобонинг хотираси ҳаққи-ҳурмати “Белкин қиссалари”ни яқинда қайта мутолаа қилишга киришдим. Туркумдаги биринчи қисса “Отишма” (“Выстрел”) деб номланган. Унда бир-бири билан отишмага (дуэлга) чиққан икки йигит ҳақида гап кетади: Сильвио ниҳоятда мерган бўлади, ҳатто деворга қўнган чивинни ҳам тўппончадан ўқ узиб ўлдира олади, лекин кўнгилхушлик учун ваҳшийлик қилмайди, одамгарчилиги ҳам йўқ эмас. Қисқаси, шу Сильвио ўн-ўн беш қадам нарида турган, илгари ўқ тешиб ўтган тешикчани аниқ нишонга олиб, аввалги ўқ устига яна битта ўқни “ўтқазиб” қўяди. Сильвио Швецария манзараси тасвирланган картина – расм остида турган пайтида рақиби биринчи бўлиб унга қарата ўқ узади, лекин ўқ бошига эмас, айнан картинага тегади ва тешик ҳосил қилади. Ўқ товушини эшитиб ичкарига кирган келинчак дод-фарёд кўтариб ялиниб-ёлворгач, Сильвио ҳақли равишда жавобан ўқ узишдан воз кечади, ташқарига чиқиб кетар чоғида эса остонада тўхтайдию орқасига ўгирилиб картинадаги тешикни нишонга олиб ўтирмасдан ўқ узади: ўқ айнан аввалги ўқ ҳосил қилган тешикка тегади. Яъни, муаллиф айтмоқчики, агар у рақибини ўлдирмоқчи бўлганида борми, хоҳлаган жойидан дарича очиб қўйиши мумкин эди… Яхши, Пушкинга бу борада ҳеч қандай эътироз йўқ; ўқ ўрни гугурт чўпининг учидек бўлса, уни кўриш мумкин, бироқ ўша тешикка битта эмас, иккита ўқ кириб кетганини қандай аниқлаб, кўриб бўлади?! Баллистик текширув – экспертиза оқибатида мутахассислар тешикчага иккита ўқ устма-уст кириб кетганини, эҳтимол, осонликча аниқлаб берар. Қисса қаҳрамони – ровий бир қарашдаёқ картинадаги тешикчадан устма-уст иккита ўқ ўтганни дарҳол айтади. Аммо нимага, қандай далилга асосланиб шундай хулоса чиқаради? Бу саволга ким аниқ жавоб бера олади?.. Тўғри, Пушкин ўқувчини ишонтиради, лекин муҳим бир детални оддий китобхон тушунадиган тарзда асослаб бермайди.\nШунда Шукур акани қидириб қолдим. Шунда Шукур аканинг қадри ўтди.\nАфсус, бояги саволим жавобсиз қолди. Балки Толстой, Пушкин каби малакали ҳарбий билимга эга бўлган ёзувчи-ўқувчи учун менинг кўнглимда пайдо бўлган шубҳа эриш туюлиши мумкин. Лекин “Белкин қиссалари”ни умрида қўлига тўппонча ушлаб кўрмаган одамлар ҳам ўқиши мумкинлигини ҳисобга олиши лозим эди. Ё нотўғрими?..\nШу йил ёзда букинист-дўкондан Парда Турсуннинг “Ўқитувчи” романини харид қилиб ўқиб чиқдим. Унда жонли ҳаёт бор экан. Жонли одамлар бор экан. Парда Турсун ҳам чакана ёзувчи бўлмаган экан-ку, деб ўйладим. Сўнг устоз Эркин Аъзамга ўз мулоҳазаларимни айтдим. Эркин ака ҳам бу романни мақтади: “Лекин талабалик пайтимда ўқиганман, шундай бўлса-да ҳаётий лавҳалари ҳамон кўз одимда элас-элас турибди; бадиий асарнинг қиммати кўнгилга қай даражада таъсир этган-этмагани билан ўлчанмайдими? Эҳ, Шукур ака бўлганида аниқ жавоб берарди, аниқ баҳо берарди”, деди.\nШукур аканинг қадри яна билинди.\nЎрхон Помуқ “Қор” романида: “1878 йилда беш юз йиллик қалъа рус аскарларига таслим бўлганидан сўнг мусулмонларнинг бир қисми сурилмиш…” деб ёзади Туркиянинг шимолий қисмида жойлашган Карс шаҳри тўғрисида. Ваҳоланки, Пушкин 1829 йилда “Эрзурумга саёҳат” қилган, ўшанда ҳам Карс шаҳридан ўтиб кетган, чунки Эрзурум ҳатто Карсдан ҳам юз-юз йигирма чақирим ичкарида — Истанбул томонда жойлашган. Демак, 1829 йилда генерал И. Ф. Паскевич томонидан Карс забт этилгач, яна усмонлилар қўлига ўтган экан-да?.. Бу саволга аниқ жавоб олиш учун романни бир четга қўйиб, тарихий асарларни титкилашга тўғри келади. Аслида, малакали муаллиф томонидан ёзилган бадиий асарда ўқувчи-китобхон кўнглида шубҳа-савол уйғотадиган ўринлар бўлмаслиги лозим. Шубҳа ўқувчи ишончини сўндиради.\nШукур ака бадиий адабиётнинг тирик тимсоли эди.\nУмрининг охирларида Шукур ака уч жилдлик “сайланма”сини нашрга тайёрлашга астойдил киришади. Хайриятки, жонтортар қизи Сайёра адасининг вақтли матбуот саҳифаларига сочилиб кетган барча катта-кичик асарларини тўплаб юрган экан. Сайёра туфайли Шукур ака “сайланма”нинг биринчи жилдини қўлига олди, иккинчи жилдининг корректурасини ўқиб беришга улгуради. Муаллиф хоҳиши бўйича мен муҳаррир бўлдим, аннотацияларни ҳам ўзим ёздим.\nБиринчи жилдга ёзилган аннотация:\n“Шукур ХОЛМИРЗАЕВ бадиий солнома яратган ёзувчи. Ўзбек халқининг 50 йиллик ҳаёти ана шу солномада ҳаққоний акс эттирилган. Ҳикояларнинг ҳар бири мустақил асар бўлса-да, лекин улуғвор иморатга қўйилган ғиштга ўхшайди: агар бирорта ғишт ўз ўрнидан олиб қўйилса, иморат қулаб тушмаган тақдирда ҳам, нуқсонли кўринади. Декмак, Шукур Холмирзаев барпо этган иморатни бенуқсон кўриш учун нафақат “танланган асарлар”ини, балки уч жилдликка кирмай қолган бошқа асарларини ҳам мутолаа қилиш керак.\nҲақпарвар ва халқпарвар адибимизнинг уч жилдлик сайланмаси шак-шубҳасиз кўнглимизни ҳам, китоб жавонимизни ҳам обод қилади”.\nИккинчи жилдга ёзилган аннотация:\n“Ўзбекистон халқ ёзувчиси Шукур ХОЛМИРЗАЕВнинг уч жилдлик “Сайланма”сининг иккинчи жилдидан 1984 йилда ёзилган “Табассум” ҳикоясидан 1996 йилга қадар яратилган энг сара асарлари ўрин олган. Яъни, мумтоз адибимизнинг бир неча йиллик фидокорона меҳнати иккинчи жилдда ўз аксини топган. Ушбу ҳикоялар китоб ҳолида илк бор нашр этилмоқда. Ўтган давр мобайнида замон ўзгарди, ижтимоий тузум ўзгарди, одамлар ҳам ўзгарди, лекин адиб ўзгармади – у ўзининг ижодий тутумларига содиқ қолди. Шукур ХОЛМИРЗАЕВ ҳамон ҲАҚИҚАТ БАЙРОҒИ остида ҲАЛОЛ ижод қиляпти, ҳалол ЯШАЯПТИ. Ўйлаймизки, иккинчи жилд мутолаасидан сўнг зукко ўқувчи беихтиёр: “Баракали ижод соҳибига баракали умр тилайман! Умрингиз узоқ бўлсин, бахтимизга соғ-саломат бўлинг, Шукур ака!” деб юбориши турган гап”.\nЭсимда, шу аннотациялар қўлёзмасини илк бор қўлига олганда Шукур ака бир қошини баланд, бир қошини паст қилиб ўқишга киришган эди. Матнларга бир қур кўз югуртиргач, қошлари жойига тушади. Сўнг синчиклаб қайта ўқийди. Бу гал чеҳраси ёришиб, юзида табассум пайдо бўлади; боз устига, табассумини яширишга беҳуда урина бошлайди. Индамай сигарет чекиб ўтиравераман. Қарасам, Шукур ака ростакамига хижолат бўляпти. Аста ўрнимдан турдим.\n— Бўпти, мен кетдим, ишим бор эди.\n— Э-э, шошманг, бу ахир…\n— Нима дейсиз?.. Мен тўғрисини ёздим, холос.\nШукур ака бирдан шарақлаб кулиб юборади. Анчадан буён Шукур аканинг ич-ичидан қувониб кулганини кўрмаган эдим. Ўзим ҳам хурсанд бўлдим.\nАйвончадан тушиб орқамга бурилдим-да:\n— Ҳа, мени аҳмоқ деб ўйловдингизми?! Сиз билган нарсани мен билмайманми?! Кечирасиз, ернинг остида илон қимирласа биламан! — дедим ҳазиллашиб.\nШукур ака ҳайҳайлаб қолди. Ўша куни ростдан ҳам зарур ишларим бор эди…\nУшбу хотираларимни қоғозга тушираётиб ора-орада уч-тўрт марта Шукур аканинг боғига бордим. Панжара дарвозасида қулф осиғлик экан, боғ атрофида айланиб изимга қайтдим ҳар сафар. Назаримда, боғ ҳамон гавжумдек туюлди: шу тобда Шукур ака айвончада хаёл суриб ўтирган бўлса, хаёлини бўлмай деб ўйладим охирги борганимда.\nКуз. Хазон фасли бошланган. Лекин Шукур аканинг боғида чиннигуллар барқ уриб очилиб ётибди. Табиатнинг бир парчаси қўриқхонада сақлангандек туюлади. Шукур ака табиий ҳолатда боғ яратиб кетди. У адабиётимизни ҳам ҳаётга яқинлаштирди, ҳаётга боғлади; оёғи ердан узилган адабиётни ерга тушириб қўйди. Шу пайтгача ҳеч кимнинг қўлидан келмаган буюк бир вазифани чин дилдан адо этди; дунё адабиёти мезони билан ўлчанадиган гўзал асарлар яратди. Ҳаётни қандай бўлса шундайлигича тасвирлади; ҳаётни товлаб-товлантириб кўрсатмади. Ҳаққоний адабиётнинг бетакрор намуналарини мерос этиб қолдирди.\nШукур ака ҳали яшаши керак эди. Тоғда ўсган, жисмоний меҳнатни бир умр канда қилмаган инсон ўйнаб-кулиб саксон-тўқсон йил яшаши мумкин эди. Худди ўзи ихлос қўйган Толстой бобога ўхшаб. Фақат боғига андармон бўлиб, майли, ҳеч нарса ёзмасин, қулоқлари том битсин — ҳеч нарсани эшитмасин, кўзлари хира тортсин — нурдан бошқа нарсани кўрмасин, белидан қувват кетсин — юк кўтармасин, лекин яшаши керак эди. Ўнкиллаган, мўнкиллаган ҳолатида ҳам тирик ТИМСОЛга айланарди. Тирик тимсол қанча-қанча қалбларни олислардан илитиб турарди, чорлаб турарди ўзига. Тимсолга талпиниб яшаш бошқача бўларди. “Шукур ака нима деркин?” деган савол мудом бизни бедорликка чорларди. Ўзимизга нисбатан бешафқатроқ, ростгўйроқ бўлишга ундарди. Тимсолимиз — тоғимизга қараб, борадиган манзилимизни аниқлаш осон кечарди. Тоғ ўз ўрнидан қўзғалмайди. Тимсол қўзғалар экан. Тоғ ўзини асрайди, Тимсол ўзини асрай олмас экан. Афсус. Лекин, асрашингиз керак эди ўзингизни, Шукур ака. Ўзингизни асрашни ўрганмаган экансиз-да, Шукур ака. Ер тўярмиди, Шукур ака?! Ер қачон тўйибди?!.\nАнчадан бери хаёлимни банд этган саволга кимдан, қаердан жавоб топсам экан? Бир нуқтага устма-уст иккита ўқ текканини баллистик текширув ўтказмасдан ҳам аниқлаш мумкинми?.. Бу саволга фақат Шукур ака жавоб бериши мумкин эди. У Муҳаммад Юсуфнинг боғ-ҳовлисида “воздушка”дан отилган ўқ шишанинг қаерига текканини олис масофада туриб бехато айтган эди. Ўшанда дастлаб ишонқирамаган эдим; ҳозир ишонаманки, Пушкин ҳам, Толстой ҳам нозик бир нуқтада эътиборсизлик қилиб ўқувчи-китобхон кўнглида шубҳа уйғотган бўлиши мумкин. Бироқ Шукур ака бундай муҳим ва нозик масалада асло эътиборсизлик қилмаган бўларди.\nЯна қайдам, беайб – Парвардигор, дейдилар.\n2008 йил 22 октябрь,\nЎқишлар сони: 1 022\nНаписал: Sayt muallifi // Ёднома, Жамият ва маънавият, Ижод ва эътиқод, Устознома // Ноябрь 9, 2016\n← Абдулла Орипов. «Танланган асарлар»дан шеърлар Эрнест Ҳемингуэй. Нобел мукофотининг топширилиш маросими учун тайёрланган нутқ / Эрнест Хемингуэй. Нобелевская речь / Ernest Hemingway. Nobel Speech →\nҒафур Ғулом. Шеърлар - 10 143 марта ўқилган\nТурсунбой Адашбоев. Болалар учун шеърлар - 10 027 марта ўқилган\n-30+: Ўттиз йил нари-берисида - 4 833 марта ўқилган\nАбдулла Орипов. «Танланган асарлар»дан шеърлар - 4 089 марта ўқилган\nБир монолог, икки қўшиқ можароси - 3 037 марта ўқилган\nМуаллиф ҳақида - 3 028 марта ўқилган\nMumtoz lahzalar: Bobur g‘azallari bilan ijro etiladigan qo‘shiqlar matnlari - 2 877 марта ўқилган\nЭркин Воҳидов. Ёшлик, навқиронлик ва етуклик шеърлари - 2 637 марта ўқилган\nСергей Есенин. Ўзим ҳақимда / О себе & Шеърлар / Стихотворения - 2 374 марта ўқилган\nСайт ҳақида - 2 173 марта ўқилган\nмукаддас к записи Тут гуллаган пайт. Рауф Парфи билан суҳбат\nHayotjon aliev к записи Нега Ўзбекистоннинг бирорта олий таълим муассасаси бутунжаҳон рейтингига киритилмаган?\nЭргаш к записи Муаллиф ҳақида\nMuqaddas к записи Рауф Парфи поэтик оламига назар\nLola к записи Муаллиф ҳақида\nВыберите месяц Октябрь 2018 Сентябрь 2018 Август 2018 Июль 2018 Июнь 2018 Май 2018 Апрель 2018 Февраль 2018 Январь 2018 Декабрь 2017 Ноябрь 2017 Октябрь 2017 Сентябрь 2017 Август 2017 Июль 2017 Июнь 2017 Май 2017 Апрель 2017 Март 2017 Февраль 2017 Январь 2017 Декабрь 2016 Ноябрь 2016 Октябрь 2016 Сентябрь 2016 Август 2016 Июль 2016 Август 2015 Февраль 2015 Январь 2015 Ноябрь 2014 Октябрь 2014 Сентябрь 2014 Август 2014 Июль 2014 Июнь 2014 Май 2014 Апрель 2014 Март 2014 Февраль 2014 Январь 2014 Декабрь 2013 Ноябрь 2013 Сентябрь 2013 Август 2013 Июль 2013 Июнь 2013 Апрель 2013 Февраль 2013 Январь 2013 Сентябрь 2012 Август 2012 Июнь 2012 Май 2012 Август 2011 Июль 2011 Январь 2011 Декабрь 2010 Сентябрь 2010 Июнь 2009 Март 2009 Февраль 2009 Январь 2009 Ноябрь 2008 Октябрь 2008 Сентябрь 2008 Август 2008 Апрель 2008 Февраль 2008 Январь 2008 Ноябрь 2007 Август 2007 Июль 2007 Июнь 2007 Май 2007 Март 2007 Февраль 2007 Декабрь 2006 Октябрь 2006 Август 2006 Июль 2006 Май 2006 Май 2005 Февраль 2005 Август 2004 Октябрь 2002\n© 2018 behzodfazliddin.uz


«Мактабни ўзгартирмасдан туриб, одамни, жамиятни ўзгартириб бўлмайди» — президент – Газета.uz\n«Мактабни ўзгартирмасдан туриб, одамни, жамиятни ўзгартириб бўлмайди», — деди президент Шавкат Мирзиёев.\nLotinchada 23 август 2019, 23:35 Сиёсат\nЎзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев раислигида 23 август куни халқ таълими тизимини ривожлантириш, педагогларнинг малакаси ва жамиятдаги нуфузини ошириш, ёш авлод маънавиятини юксалтириш масалаларига бағишланган видеоселектор йиғилиши бўлиб ўтди, дея хабар қилди давлат раҳбари матбуот хизмати.\n«Ҳурматли муаллимларимиз, жонкуяр мактаб директорларини, соҳа фахрийларини эл-юртимизнинг таянчи ва суянчи, деб биламиз, — деди президент. — Мактаблар тизимини ривожлантириш учун бундан буён ҳам маблағни, имкониятни асло аямаймиз. Келажак авлодимиз тақдири, бутун миллатимиз, халқимиз, давлатимиз тақдири муҳтарам муаллимларга боғлиқ».\nАммо амалга оширилаётган ижобий ўзгаришларга қарамасдан, таълим тизимида ҳамон тизимли муаммолар борлиги, мактабларнинг моддий-техник базаси, айрим педагог ходимларнинг билим ва малакаси бугунги замон талабларига жавоб бермаслиги йиғилишда танқид қилиб ўтилди.\nТаълим-тарбия соҳасида замонавий ва оқилона тизим яратиш, ўқитиш методлари, таълим стандартлари, дарслик ва ўқув қўлланмаларини янгилаш зарурлиги, билим беришда чет элдаги илғор тажрибалардан фойдаланиш, тарбияда эса миллий анъана ва қадриятларга суяниш муҳимлиги қайд этилди.\n«Мактаб бу ҳаёт-мамот масаласи, келажак масаласи. Уни давлат, ҳукумат ва ҳокимларнинг ўзи ҳал қилолмайди. Бу бутун жамиятнинг иши, бурчига айланиши керак», — деди Шавкат Мирзиёев.\nУнинг фикрича, мактабни ўзгартирмасдан туриб жамиятни ўзгартириб бўлмайди. «Келинг, ўзимизга савол берайлик: бизнинг энг катта камчилигимиз нимада? Кадрлар даражасида, билимда, дунёқарашда, ватанпарварликда. Буларнинг барчаси ундай эмас, десак адолатдан бўлар эди. Мактабларни ўзгартирмасдан биз инсонни, жамиятимизни ўзгартира олмаймиз. Бу аксиома, буни ҳеч ким рад эта олмайди», — деди давлат раҳбари.\nВидеоселекторда халқ таълими тизимини тубдан такомиллаштириш, муаммоларни комплекс ҳал этиш масалалари чуқур таҳлил қилиниб, келгусидаги вазифалар муҳокама этилди. Давлат раҳбари ўқитувчининг мақоми ва нуфузини ошириш, ҳуқуқлари ва имтиёзларини кенгайтириш масалаларига алоҳида эътибор қаратди.\nМактаб ҳаёти, фидойи ўқитувчилар ҳақида бадиий ва ҳужжатли фильмлар, спектакль ва видеороликлар яратиш бўйича тавсиялар берилди.\n«Моддий ва маънавий ҳаётни уйғун ривожлантиришимиз керак. Мактаб бу борада асосий бўғин бўлиши лозим. Мактаб таълимини ривожлантириш биз учун буюк умуммиллий мақсадга, умумхалқ ҳаракатига айланиши зарур», деб уқтириб ўтди давлат раҳбари.


БИР САЁҲАТ БАЁНИ\nKeyingi maqola ҲИКОЯ НОКАУТЛАР БИЛАН ҒОЛИБ КЕЛАДИ\nёхуд Ҳазрати Башир зиёратгоҳидаги ҳайратларим\nМаълумотларга кўра, бугунги кунда вилоятимизда жами 1022 та маданий мерос объекти бўлиб, уларнинг 775 тасини археологик, 173 тасини меъморчилик, 54 тасини ҳайкалтарошлик объектлари ҳамда 20 тасини зиёратгоҳлар ташкил этади. Бу - воҳада қадим-қадимдан меъморчилик, маънавият, маданият юксак ривожлангани, ақл-заковати, илму маърифати билан ном қозонган кўплаб алломаю уламолар етишиб чиққанини англатади. Эътиборли томони, ушбу маданий мерос объектларининг ҳар бирида ўзига хос мўъжиза, сир-синоатлар яширин.\nБиргина Китоб туманидаги Ҳазрати Башир зиёратгоҳини олайлик. Ушбу зиёратгоҳ ва у жойлашган манзил неча асрлардирки, кишиларда ҳайрат уйғотиб келган. Яқинда бир гуруҳ ҳамкасбларимиз билан Ҳазрати Башир зиёратгоҳига бордик. Тўғриси, бу манзилдаги сиру синоатларнинг кўплигидан ақлим лол қолган бўлса, юртимизнинг шундай мўъжизакор гўшаларга бойлигидан кўксим фахрга тўлди. Уйга қайтиб, у ерда кўрганларимни қоғозга тушириш, таассуротларимни кўпчилик билан баҳам кўришга жазм этдим.\nЗиёратгоҳда бизга кўп йиллардан буён шу ерда меҳнат қилиб келаётган Парвозхон Ибрагимов гидлик вазифасини ўтади. У киши Ҳазрати Башир қишлоғи тарихидан тортиб, бу ердаги дарахтларнинг ёши, мажмуа тарихи, улар билан боғлиқ турли ривоятларга қадар эринмасдан сўзлаб берди. Қишлоқ ўртасидаги Ниёзтепа номи билан аталадиган тепаликка чиқиб, аввало, Ҳазрати Башир бобомиз қабрларини зиёрат қилдик. Пастроқда қайнаб чиқаётган булоқнинг зилол сувидан мириқиб симирдик. Атрофдаги улкан чинорлар, ёнғоқ, бодом дарахтлари кишининг баҳри-дилини очади. Парвозхон аканинг айтишича, ушбу булоқ суви ниҳоятда шифобахш бўлиб, кишига куч-қувват бағишлар экан. Чинни косалардаги сувнинг оппоқ сут каби кўпириб туришини кўриб, ҳақиқатан ҳам унда қандайдир тилсимот мужассамлигига ишонмасдан илож йўқ. Қолаверса, Ҳазрати Башир бобомиз ҳам сут ўрнига булоқ сувини ичиб катта бўлган эканлар.\nМанбаларда келтирилишича, Ҳазрати Башир бобомизнинг дунёга келишлари ҳам ўзига хос синоат билан юз берган. Яъни, буюк Соҳибқирон бобомиз Амир Темурнинг пири Саид Бараканинг укалари Саид Неъматуллоҳ саройдан чиқиб, Китоб томон йўл олади ва тоғ этагидаги Қоплотун қишлоғида пиёз ўтоқ қилаётган деҳқон - Ҳожи Ҳасан отанинг уйида бир неча кун меҳмон бўлади. Саид Неъматуллоҳ мезбоннинг фарзанди йўқлигидан куюнишини кўриб, унинг аёли Биби Малокотни дуо қилади. Орадан 9 ой ўтгач, тахминан 1379 йилда оилада ўғил фарзанд туғилади ва унга Султон Сайид Аҳмад дея исм қўядилар. Бу вақтда Ҳазрати Башир бобомизнинг оталари Хўжа Ҳасан 90 ёшда, оналари Биби Малокат эса 80 ёшда эдилар. Ота-онаси кекса бўлганлиги сабабли чақалоқ кўкрак сутидан маҳрум эди. Шу сабабли уни кичиклигиданоқ Бешир, яъни сутсиз деб атайдилар ва у булоқ сувини ичиб катта бўлади, табиат унинг иккинчи онаси бўлиб, Ҳазрати Башир бир умр табиат қўйнида истиқомат қилади.\nҲазрати Башир шахси, салоҳияти ҳақида жуда кам маълумотлар сақланиб қолган. У кишининг ибратли ҳаёт йўли битилган форс тилидаги "Мири ҳақиқат" қўлёзмасида (Сайфуддин Қамариддин ўғли томонидан ўзбек тилига ўгирилган) қайд этилишича, Ҳазрати Башир бобомиз 4-5 ёшларигача ота-онаси билан яшагач, сўнг мустақил равишда Ғори Ҳакимда умргузаронлик қилади. Шу боис айримлар у зотни девона деб айтадилар. Аммо у жуда ҳам ақли расо, эътиқодда ниҳоятда мустаҳкам бўлиб, инсонлар ҳақидан парҳез қилганлар. Агар бир дона дон топса, шуни ҳам етим-есирларга берган. 25 ёшларида Ҳазрати Башир қишлоқдан 10 чақирим юқорига, Қизилқояга кўчиб ўтади. 35 ёшида унинг илми, кароматининг довруғи Самарқандга етиб боради. Хожа Аҳмад Яссавийни ғойибдан ўзининг пири деб ҳисоблагани боис, дунёқарашида тасаввуф ғоялари кучлидир. Юртининг турли гўшаларига сафар қилар экан, Ҳазрати Башир маълум муддат Андижонда истиқомат қилади, у ердан қайтгач, Мирзо Улуғбек билан ёзишмада бўлади, улар турли илмлар борасида фикр алмашишади. Қайд қилинишича, Мирзо Улуғбек Самарқанд хирожининг бир қисмини Ҳазрати Баширга бериб турган, у бўлса ушбу маблағни ҳозирги Панжикентда катта масжид қуриш учун сарфлаган.\nҲазрати Башир ота қарий бошлагач, Сандиқтош деган жойга кўчиб келади ва ривоят қилишларича, яшаб турган жойидан қўлидаги арчадан қилинган ҳассани отади. У Ниёзтепага қадалиб қолади. Вақт ўтиши билан ҳасса кўкаради ва у ҳозир ҳам Ҳазрати Башир мақбараси ёнида яшнаб турибди.\nТахминан саксон ёшларида унинг олдига Самарқанддан Али Қушчи келиб, бу ерда 7 йилча яшайди. Аммо Улуғбек сафдошларининг қувғинга олиниши натижасида Ҳазрати Баширнинг маслаҳатига биноан у она юртини тарк этади.\nҲазрати Башир умри давомида одамларни меҳрли, оқибатли, диёнатли бўлишга, ҳалол ризқ топишга, ўз қўл кучи билан яратилган маҳсулотни истеъмол қилишга чақирган ва ўзи ҳам бунга ўрнак бўлиб келган. "Мири ҳақиқат"да ёзилишича, "Ҳазрати Шайх пуранвор бекорликни ёмон кўрарди. Дарвешлар бирлан даштга чиқиб, ҳар йили беш минг ман ун, минг ман ҳалво тайёрлар ва беҳ узар, уларни бозорларга юбориб, соттирар эрди. Пулининг бир қисмини рўзғорга харж қилур, қолганини бева-бечораларга тақсимлаб берурди".\nҲазрати Башир 96 ёшида оламдан ўтган. Унинг қабри арча кўкарган тепаликка қўйилади. Бу ерга ҳозирда юртимиздан ва бошқа мамлакатлардан минглаб зиёратчилар ташриф буюрмоқда экан. Зиёратгоҳдаги ободлик, озодалик ҳам дилингизни яйратади.\n- Зиёратгоҳга бундан бир неча йил аввал ҳам келгандим, - дейди ҳамроҳларимдан бири. - Тўғриси, ўша вақтда бу ерга кўпчилик зиёратдан кўра салқин ҳавода дам олиш, ҳордиқ чиқариш учун саёҳат уюштирарди. Ҳамма томонда дам олувчилар қолдириб кетган турли идишлар, озиқ-овқат қолдиқларини кўриб, кўнглим ранжиб қайтгандим. Бугун эса бутунлай бошқача манзаранинг гувоҳи бўлаяпман.\nБу гапни эшитиб зиёратгоҳ раҳбари Мустафо Абдусоатов ҳам суҳбатга қўшилади.\n- Сўнгги йилларда бу ерда кенг қамровли таъмирлаш, ободонлаштириш ишлари амалга оширилди, - дейди у. - Бу ишларда Ҳазрати Башир қишлоқ фуқаролар йиғини фаоллари, маҳалла аҳлининг хизмати катта. Зиёратгоҳ атрофига ҳашар йўли билан турли гуллар, манзарали дарахтлар экилди. Атроф тозаланди, зиёратга келувчилар учун маълум тартиблар ўрнатилди.\nТаъкидлаш жоизки, вилоятимиз ана шундай масканларга, тарихий қадамжоларга жуда бой. Уларнинг барчасини обод қилиш, келажак авлодларга бекаму-кўст етказиб бериш ҳар биримизнинг зиммамиздаги бурчдир. Шу ўринда яна бир жиҳатни ҳам айтиб ўтишни истардимки, Ҳазрати Башир бобомизнинг шундай улуғ инсон бўлишига қарамай, у киши ҳақида маълумотлар жуда кам экан. Ҳатто, Ўзбекистон миллий энциклопедиясида ("Ўзбекистон Миллий энциклопедияси Давлат илмий нашриёти", 2005 йил) ҳам Ҳазрати Баширнинг шахси, илмий салоҳияти ҳақида ҳеч қандай маълумот берилмаган. Фақатгина у кишининг номи билан боғлиқ масжидга қисқагина таъриф келтирилган, холос. Энг қизиғи, ушбу таърифда ҳам "Ҳазрати Башир ота масжиди - Шаҳрисабздаги меъморий ёдгорлик" деб кўрсатилган. Аслида эса, ушбу ёдгорликнинг Китоб туманида, хушманзара тоғ бағридаги Ҳазрати Башир қишлоғида жойлашганлиги маълум. Демакки, Ҳазрати Башир тарихини, у зотнинг камолотига сабаб бўлган жиҳатлар, амалга оширган ишлари, илмий салоҳиятини тўлиқ ва аниқ ўрганиш ҳамда келажак авлодларга ҳам етказиш олимларимиз, тадқиқотчиларимиз олдида турган муҳим вазифалардан биридир.


Швеция - Хорватия: Матнли трансляция\n15 ноябрь, 2020, 00:28\nТеглар:Швеция | Хорватия | Миллатлар лигаси\nУЕФА Миллатлар Лигаси А лигасининг 5-туридан ўрин олган Швеция - Хорватия беллашувини ушбу саҳифа орқали матнли трансляцияда кузатиб боришингиз мумкин. Ўйиннинг хавфли вазиятларидан ўз вақтида бохабар бўлиб туриш учун саҳифани янгилаб туриш тавсия этилади.\nПеришичдан ҳужумдаги фол.\nЭкдаль сариқ карточка билан жазоланди.\nГОООООООООООЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛ!!! Дэниельсон иккинчи голини ҳам урди. Бу гал ўз дарвозасига!\nБрекало, Ковачич, Понграчич ўрнига Петкович, Рог, Мельняк майдонга тушди.\nКулусевскининг ўрнига Клаэссон майдонга туширилди.\nШвеция тўпни назорат қилмоқда.\nБергнинг зарбаси бироз ноаниқ кетди.\nБрекалонинг зарбаси ноаниқ кетди.\nБудимир ўрнига Пашалич майдонга тушди.\nКулусевски узатган тўпга Берг ноаниқ зарба йўллади. Тўп дарвоза устидан ўтиб кетди.\nЮрановичнинг зарбаси ўхшамади.\nЎйинда темп анчагина паст.\nМодричнинг бурчак зарбаси анча хавфли чиқди. Аммо уни дарвозага жойлаб қўядиган футболчи топилмади.\nДалич шогирдлари тўпни назорат қилмоқда. Ҳозирча, вазиятлар яратилмаяпти.\nГОООООООООООООЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛ!!! Дэниелсон чиройли зарба билан Ливакович постини ишғол қилди.\nБаришичнинг узатмасини ҳимоячилар қайтариб юборишга эришди.\nҲа, Уремович ўйинни давом эттира олмади. Юранович унинг ўрнига майдонга тушди.\nУремович жароҳат олган кўринади.\nГОООООООООООООЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛЛ!!! Лустигнинг узатмасини Кулусевски дарвозага жойлаб қўйди.\nЧалета-Цар сариқ карточка олди.\nБенгтссоннинг зарбаси дарвоза устидан ўтиб кетди.\nКулусевскининг бурчак узатмасини ҳимоячилар қайтариб юборди.\nФорсбергнинг зарбасини Ливакович қайтарди.\nУремович ҳужумда қоидани бузди.\nМодричнинг жарима майдонига узатган тўпига ҳимоячилар биринчи бўлди.\nПеришичнинг навбатдаги рейди зарбагача етиб борди. Аммо Ольсен хотиржамлик билан тўпни қайтарди.\nМодрич бурчак тўпини қисқа пас билан ўйнаб кетди.\nИван Перишичнинг рейдини шериклари қўллаб-қувватламади. Аммо футболчи бурчак зарбаси ишлаб олишга муваффақ бўлди.\nФорсбергнинг юриши Ливакович томонидан тўхтатилди.\nКулусевскининг бурчак узатмаси анча муваффақиятсиз чиқди.\nБерг ҳужумда фол ишлатди.\nКулусевскининг жарима майдонига узатган тўпини Ливакович ушлаб олди.\nБудимир яхши позицияга чиқиб борганди. Аммо ҳакам офсайд бўлганини кўрсатди.\nАссалому алайкум, азиз футбол мухлислари. Миллатлар Лигаси ўзининг энг қизғин палласига кириб бормоқда. Швеция - Хорватия беллашувини Абдулвосид Валихонов матнли трансляция тарзида эътиборингизга ҳавола этади.\nLIVE Хорватия - Португалия: Матнли трансляция


ЎзА - Фирибгар жазосини олди\n16.04.2018 14:43 Чоп этиш версияси\nПойтахтимизнинг Мирзо Улуғбек туманидаги Катта қорасув маҳалласида Жиноят ишлари бўйича Мирзо Улуғбек тумани суди томонидан сайёр суд йиғилиши бўлиб ўтди.\nУнда 1983 йил Наманган вилоятида туғилган фуқаро И.Муродовнинг (Исм-фамилиялар ўзгартирилган) жиноят иши кўрилди.\nИ.Муродов жабрланувчи фуқаро Ч.Зокировга тегишли бўлган 646 миллион 102 минг сўмлик 150 тонна ем маҳсулотини сотиб беришни ваъда қилади. Сотилган маблағдан фақатгина 70 миллион сўмини бериб, қолган 556 миллион 102 минг сўмни ўз эҳтиёжи учун ишлатиб юборади. Шунингдек, М.Акмаловга тегишли бўлган 172 миллион 275 минг сўмлик ем маҳсулотини ҳам олиб, жабрланувчига 35 миллион сўм беради ва қолган пулларни ҳам ҳеч иккиланмасдан ўзлаштиради.\nСудланувчи И.Муродовнинг жиноят иши дастлабки тушунтириш хатлари, тилхат, телефон орқали ўзаро ёзишмалар, аудиоёзувлар, юзлаштириш баённомалари ҳамда бошқа объектив далиллар билан ўз тасдиғини топди.\nСудда судланувчининг отаси К.Муродов жабрланувчиларга етказилган зарарни қоплаб бериш чорасини кўрганини айтиб, гувоҳ сифатида кўрсатма берди.\n– И.Муродовга жазо тайинлашда унинг оилавий шароити, қилмишидан пушаймонлиги, етказилган зарар тўлиқ қоплангани инобатга олинди, – деди Жиноят ишлари бўйича Мирзо Улуғбек тумани суди раиси Ёқутхон Ҳайдарова. – Шунга кўра, айбланувчига Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 168-моддаси 4-қисмининг "а" банди билан, Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 57-моддасига мувофиқ, ойлик иш ҳақининг 30 фоизини давлат даромадига ундириш шарти билан 3 йил муддатга ахлоқ тузатиш ишлари жазоси тайинланди.


Фильтрум / Фойдали материаллар / Озиқ-овқатдан заҳарланишдан қандай сақланиш мумкин?\nОзиқ-овқатдан заҳарланишдан қандай сақланиш мумкин?\nОзиқ-овқатдан заҳарланишнинг турлари\nЗаҳарланиб қолмаслик учун нима қилиш керак?\nОзиқ-овқатдан заҳарланишнинг бошқа турларидан қандай сақланиш мумкин?\nСпиртли ичимликлардан заҳарланишни олдини олиш\nШошилинч тиббий ёрдам кўрсатишга бўлган мурожатлар орасида,заҳарланиш билан боғлиқ ҳолатлар жуда кўп учрайди. Заҳарланиш деб,одам учун зарарли бўлган токсик моддаларнинг қон айланиш тизимига келиб тушиши натижасида ўткир ривожланган ҳолатга айтилади.Энг кўп учрайдиган тури,озиқ-овқат билан заҳарланишдир,бу ҳолатда токсикологик омил,организмга ошқозон-ичак йўли орқали,озиқ-овқат маҳсулотлари ва ичимликлар билан келиб тушади.\nОзиқ-овқатдан заҳарланиш токсиннинг тури ёки манбасидан келиб чиққан ҳолда,бир нечта турга ажратилади:\nОзуқавий токсик инфекциялар Озиқ-овқатнинг тирик бактериялар томонидан зарарланиши билан боғлиқ ҳолат.Бактериялар ажратиб чиқарадиган токсинлар ичак шиллиқ қобиғининг фаолиятини бузади ва қонга сўрилиб,умумий токсик таъсир кўрсатади. Бундай касаллик турли xил бактериялар томонидан қўзғатилиши мумкин,озуқавий токсик инфекциянинг энг кўп учрайдиган тури сальмонеллез,деб аталади. Айнан шу инфекция туxум, музқаймоқ,сут маҳсулотлари, қандолат ва колбаса маҳсулотлари билан боғлиқ заҳарланишларнинг аксарият қисмининг сабабчиси бўиб ҳизмат қилади.\nОзуқавий бактериотоксикоз Аломатларнинг пайдо бўлиши, организмга бактериал токсинлар билан заҳарланган маҳсулотларнинг келиб тушиши билан боғлиқдир. Шуниси эътборга лойиқки, токсинларни ажратиб чиқарган микроблар одатда заҳарланиш пайтигача нобуд бўлади. Бактериотоксикознинг яққол мисолларидан бири- ботулизмдир.\nҚўзиқоринлардан заҳарланиш Касалликнинг сабаби заҳарли, нотўғри ишлов берилган ёки шартли-истеъмолга лойиқ кўзиқоринларни истеъмол қилишдир.\nОғули ўсимликлардан заҳарланиш Ўсимлик оғулари ҳазм қилиш тизимига,бир неча турдаги ўсимликларни билмаган ҳолда ёки атайлаб истеъмол қилганда келиб тушиши мумкин.Шу билан бирга уларнинг фақат аниқ бир қисми заҳарли бўлиши мумкин: меваси, барги,илдизпояси.Баъзи бир доривор ўсимликлар ҳам белгиланган энг юқори миқдордан ортиқ қабул қилинганда ёқи одамнинг ўсимликка бўлган юқори индивидуал (ўзига ҳос) таъсирчанлилиги мавжуд бўлган ҳолларда токсикологик xусусиятини намоён қилиши мумкин.\nҲайвон табиат оғулар билан заҳарланиш Нерест (увилдириқ сочиш) даврида, баъзи балиқларнинг молока(уруғ бези) ва илонбалиқнинг шиллиғи токсикологик таъсирга эга бўлиши мумкин. Нинақоринлилар оиласига мансуб кўп балиқлар заҳарлидир (масалан, фугу).Сигуатер заҳарланиш алоҳида гуруҳга ажратилади.Бу касаллик, бирҳужайрали денгиз мавжудотлари ишлаб чиқарадиган токсин- сигуатоксинни,ўз танасига йиғиб олган риф(қоя)балиқларни истеъмол қилиш билан боғлиқдир.\nСпиртли ичимликлардан заҳарланиш Бу турдаги заҳарланишга, суррогат (сунъий) алкоголь маҳсулотлар (метанол, этиленгликол, техник суюқликлар ва бошқ.) ёки этил спиртининг ҳаддан ташқари кўп миқдорларда истеъмол қилиш билан боғлиқ ҳолатлар киради.Қатьий қилиб айтганда,катталардаги алкоголь билан заҳарланиш бошқа турдаги заҳарланишлардан ажратилган бўлади ва кўп ҳолларда, заҳарланишнинг алоҳида тури сифатида қабул қилинади.Бу ҳолат бундай турдаги токсинларнинг инсон организмига таъсир қилиш хусуcиятлари билан боғлиқ,чунки улар асосан,ҳаёт фаолияти учун муҳим бўлган аъзоларга зарар етказувчи умумий токсикологик таъсирга эга.\nЗАҲАРЛАНМАСЛИК УЧУН НИМА ҚИЛИШ КЕРАК?\nОзиқ-овқатдан заҳарланишни қандай олдини олиш мумкин? Профилатик чораларга қуйидагилар киради:\nОзиқ-овқат маҳсулотларини сақлаш қоидаларига риоя қилиш, айниқса йилнинг иссиқ вақтида. Маҳсулотларнинг яроқлик муддатини назорат қилиш,xом гўшт/балиқ (ўрам, пакет ёки қопқоқ билан ёпилмаган) ва тайёр таомларни музлатгичда бир-бирига яқин жойлаштирилишига йўл қўймаслик,яримфабрикатлар,гўшт, балиқ ва қиймани қайта музлатилишидан сақланиш. Пиширлгандан кейин совуган таомни,уйга олиб келинган маҳсулотларни ва керак бўлмаган озиқ-овқатларни,ўз вақтида музлатгичга солиб қўйиш жуда муҳимдир.\nОшхонада гигиена қоидаларига риоя қилиш. Қўлларни ва маҳсулотларни яхшилаб ювиш, идиш-товоқ ва овқатланиш анжомлари тозалигини назорат қилиш,xом гўшт ва балиқни тозалаш учун алоҳида пичоқ ва тахтакачдан фойдаланиш.Тухум қобиғини чақишдан олдин ювиш тавсия қилинади.\nШахсий гигиена қоидаларига риоя қилиш. Кўчадан келганда, ҳожатхонага борганда,таом тайёрлагандан сўнг ва овқат танновул қилишдан олдин қўлларни ювишни одат қилиш.\nОила аъзоларидан бири,ичак инфекцияси билан зарарланганда,уйда санитар ишлов бериш ишларини ўтказиш. Касаллик даврида ва ундан кейин бир қанча вақт давомида бемор, мунтазам равишда қайноқ сув билан чайиб,зарарсизлантирувчи воситалар билан ишлов берилган алоҳида идиш-товоқдан фойдаланиши,мақсадга мувофиқдир.\nМаҳсулотларни сақланиш қоидалари бузилганлигига шубҳа пайдо бўлса,уларни истеъмол қилмаслик.Ўрамдаги очилганлик излари ва атайлаб қилинмаган механик шикастланишлар, ёрлиқдаги ёзувларнинг ўзгартирилганлиги,ҳаттоки қадоқ деворларнинг озгина бўртиши, музлатилган маҳсулотлардаги нотекис ва меъёрдан ортиқ муз қатлами хам ҳавотирли белгиларга киради.\nКелиб чиқиши шубҳали бўлган озиқ-овқатларни истеъмол қилмаслик,чунки бу маҳсулотлар тайёрлаш ёки тузаш пайтининг ўзида бактериялар билан зарарланган бўлиши мумкин. Маҳсулотларнинг заҳарланишига ошпаз, официант ва фаррошлардаги ичак инфекцияларнинг сурункали ёки яширин тури, ошхонада санитар-гигиеник меъёрларга амал қилмаслик (ифлос анжомлар, идиш-товоқ,тахтакачлар) сабаб бўлиши мумкин. Хона, стол, идиш-товоқ ва ошхона анжомларининг тозалигига етарли даражада эътибор берилмайдиган,официантларнинг кўриниши пала-партиш бўлган ва ҳашорат,кемирувчилар мавжудлигига ишора қилувчи белгилар бор бўлган жойларда,ҳеч нарса истеъмол қилмаган маъқул.\nБундай мураккаб бўлмаган чоралар- озиқ-овқат токсик инфекцияларига қарши яхши профилактика бўлиб хизмат қилади. Агар, истеъмол қилиб бўлинган маҳсулотларнинг сифатлилигига шубҳангиз бўлса,энтеросорбент препаратларни қабул қилиш ёрдамида,заҳарланиш ҳатарини камайтириш мумкин. Препаратлар токсин ва бактерияларни ўз юзасига йиғиб олади, шу билан бирга препаратларнинг ўзи қонга сўрилиб кетмайди ва ҳаттоки бир нечта таблеткаларни баравар қабул қилганда ҳам,зарарсиздир. Фильтрум қулай,xавфсиз, ҳарёқлама энтеросорбентдир. Препарат гўдаклар томонидан қабул қилинишига ҳам руxсат берилган.\nМуҳим: препаратни қабул қилишдан олдин,мутахассис билан маслаҳатлашинг.\nОЗИҚ-ОВҚАТДАН ЗАҲАРЛАНИШНИНГ БОШҚА ШАКЛЛАРИДАН ҚАНДАЙ САҚЛАНИШ МУМКИН\nОғули балиқлардан заҳарланишдан сақланиш учун,фақат яхши таниш бўлган турларини истеъмол қилиш керак бўлади. Экзотик (ғайриодатий) мамлакатларга саёҳат пайтида, ресторанларда трескасимонлар оиласи ва бошқа, шубҳасиз истеъмолга лойиқ турларни буюртма қилиш мақсадга мувофиқдир.Балиқларнинг нерест (увилдириқ сочиш)даврида,чўртан балиқ,налима,скумбрия, окунь(олабуға),қорабалиқ ва бир нечта бошқа балиқларни(уруғ безини) истеъмол қилмаслик тавсия этилади.\nҚўзиқоринлардан заҳарланишдан сақланиш учун,уларни пиширишдан олдин синчиклаб саралаб олиш зарур.Ҳар қандай шубҳа уйғотувчи қўзиқоринни ташлаб юбориш керак. Иложи борича,шартли-истеъмолга лойиқ қўзиқоринларни истеъмол қилмаслик.Агарда қўзиқоринлар териб бўлинган бўлса,уларни пиширишдаги ишлов бериш қоидаларига амал қилиш зарур. Қўлбола қуритилган,тузланган, маринадланган,бозордаги нотаниш одамлардан сотиб олинган, қўзиқоринларни истеъмол қилмаслик мақсадга мувофиқдир.\nЎсимлик ва ҳайвон табиат оғулар билан заҳарланишнинг биринчи аломатлари пайдо бўлиши,тез тиббий ёрдам xизматига мурожат қилишни талаб этади. Ёрдам етиб келгунча қоринни ювиш ва ҳазм қилиш тизимидаги токсинларнинг тўйинганлигини пасайтириш учун энтеросорбент (мисол учун Фильтрум®) қабул қилиш тавсия этилади.\nСПИРТЛИ ИЧИМЛИКЛАРДАН ЗАҲАРЛАНИШНИНГ ОЛДИНИ ОЛИШ\nАлкоголь маҳсулотларидан заҳарланишдан сақланиш учун, уларни фақат йирик,синалган дўконлардан,таниқли навларни афзал кўрган ҳолда сотиб олиш керак.Шу билан бирга ҳар бир шишани,соxталаштириш белгилари бор-йўқлигига текшириб кўриш керак.Ёзувларнинг ҳар хиллиги ёки ёрлиқдаги ҳарфларнинг суркалиб кетганлиги,нотекис ёпиштирилган ва ёзувлар яхши босиб чиқарилмаган акциз белгиси, суюқликнинг бошқача ранг туси ва шиша тубидаги қуйқа-буларнинг барчаси маҳсулотни сотиб олиш пайтида сергаклантириши керак. Бундай белгилар спиртли ичимликнинг қалбаклаштирилганлигидан далолат бериши мумкин.\nҲозирги кунда алокоголь маҳсулотининг асл эканлигини QR-ҳос рақами орқали аниқлаш мумкин. Бу рақам фақатгина расмий ишлаб чиқарилган шишаларда мавжуд ва кассада, чек бериш жараёнида махсус сканер ёрдамида ўқилиши мумкин. Бу қалбакилаштиришдан сақловчи самарали усулдир,шу сабабли алкоголь маҳсулотларни фақат шундай сканер мавжуд бўлган дўконлардан сотиб олиш мақсадга мувофиқдир.\nАгарда шиша очиб бўлингандан сўнг спиртли ичимликнинг асл эканлигига шубҳа пайдо бўлсабу ичимликни истеъмол қилмаслик мақсадга мувофиқдир. Заҳарланишнинг биринчи аломатлари пайдо бўлганда,тез ёрдам чақириш,қоринни ювиш ва энтеросорбент(масалан Фильтрум®) ни қабул қилиш керак бўлади. Шубҳали шишани токсикологик текширув ўтказиш учун сақлаб қўйиш керак.\nМавзулар бо'ыича бошка маколалар\nЗаҳарлангандан кейинги пархез\nБолаларда овқатдан заҳарланиш


МУЗЕЙЛАР -Самарканд давлат университети\nМузей ватанимиз қадимги тарихининг кейинги 150 минг йилдан зиёд даврини ўз ичига олган 40 мингдан зиёд ноёб ашёлар заҳираси мавжуд. Улардан илмий тўплам, монография, қатор ўқув-услубий қўлланмалар чоп этишда, шунингдек, магистрлик, докторлик диссертациялари тайёрлашда кенг фойдаланиб келинмоқда.\nМузейда қадимги, яъни бундан 400-600 млн. йил аввал яшаган ҳайвонлар ва ўсган ўсимликлардан то ҳозиргача мавжуд бўлган организмлар ҳақида материаллар тўпланган. Бу ноёб коллекциялар Ер шарининг турли ҳудудлари¬даги сув ҳавзаларидан келтирилган. Коллекция¬ларда палеозой, мезозой, кайнозой эраларига оид экспонатлар ўрин олган. Музейда тоғ жинслари ва минералларнинг мингдан ортиқ тури мавжуд.\nМузей Ўрта Осиёда ягона ҳисобланади, чунки бу ерда полеонтологияга оид экспонатлар, тоғ жинслари минераллар билан бирга жойлаштирилган.


Google компанияси Android тизимли илк смарт-кўзойнак тақдим этди (+видео) - Terabayt.Uz\nҚидирув гиганти ўзининг Google Glass «ақлли» кўзойнакларининг янги авлодини расман намойиш қилди. Glass Enterprise Edition 2 модели ташқи кўринишига кўра аввалгиларидан фарқ қилмайди, аммо аппарат ва дастурий таъминоти буткул янгиланган.\nЎҚИНГ: Facebook: «Смартфонлар даври тугади, «ақлли» кўзойнакка ўтамиз!»\nАввало, Google ўз смарт-кўзойнагини Android тизимига ўтказган, энди унинг учун иловалар яратиш осонроқ. Қолаверса, Glass Enterprise Edition 2 аппарат таъминоти асосини Snapdragon XR1 чипи ташкил этади. Qualcomm ушбу ишланмасини кенгайтирилган реаллик (Extended Reality – XR) учун ихтисослаштирилган дунёдаги илк платформа сифатида илгари сурмоқда. Мазкур платформа юксак самарадорликни (айниқса, сунъий онг фаолиятида) ҳамда автономлик ошишини таъминлайди.\nШунингдек, Google янги смарт-кўзойнакда оқимли видео суратга олиш сифати ҳам яхшиланганини айтмоқда. Glass Enterprise Edition 2 қувватлаш учун энди USB Type-C портига эга. Smith Optics компанияси билан ҳамкорлик эвазига унда ҳимоя гардиши ҳам мавжуд.\nҚуйида мазкур смарт-кўзойнак ҳақидаги расмий видеороликни кўрамиз:\nGoogle янги маҳсулотини фақат корпоратив мижозларига, нақ 999 АҚШ доллари эвазига таклиф этмоқда. Оддий фойдаланувчиларга Glass Enterprise Edition 2 сотилмайди, балки кейинроқ Google бу борада фикрини ўзгартирар.\n#Google #Ақлли кўзойнак #янги технологиялар #аксессуарлар #Google Glass Enterprise Edition 2


БОЛАМГА «ТЕПКИ» ЧИҚДИ, ДАВОЛАТАЙМИ Ё ТЕПТИРАЙ? - 4 Сентября 2017 - Блог - WWW.SHERLAR.INFO - SEVGI SHERLARI TABRIK\nГлавная » 2017 » Сентябрь » 4 » БОЛАМГА «ТЕПКИ» ЧИҚДИ, ДАВОЛАТАЙМИ Ё ТЕПТИРАЙ?\nБОЛАМГА «ТЕПКИ» ЧИҚДИ, ДАВОЛАТАЙМИ Ё ТЕПТИРАЙ?\n«Тепки» чиқса, тептириш одатнинг таг замирини суриштириб билишга роса уриндик. Аммо ҳеч ким қаердан келгани-ю пайдо бўлиш тарихи ҳақида аниқ далиллар келтира олмади. Шунинг учун эътиборингизга қуйидаги фикрларни ҳавола этамиз. Иккитаси мутахассига тегишли, қолган иккитаси ҳаётий тажрибаларга асосланади. Қай бирини танлаш эса сизнинг ихтиёрингизда.\n«Динимизда бундай амал йўқ!»\nОдилхон қори ЮНУСХОН ўғли, Тошкент шаҳар Шайхонтоҳур туман бош имом-хатиби, «Шайх Зайниддин» жоме масжиди имом-хатиби: — Бу борада динимиз Исломда ҳеч қандай кўрсатма йўқ. Яъни бу касалликнинг «тепки» деб аталиши ва эгизак фарзанд кўрган келинларга тептирилса, тузалиб кетиши ҳақида ҳеч қандай дилил-ҳужжатнинг ўзи йўқ. Бу иш халқ орасидаги илмсиз кишилар ўйлаб топиб, тарқатган нотўғри, хурофий одатлардан бири ҳисобланади. Аслида хасталликка дучор бўлган беморни бу тариқа, яъни томоғи ва қулоғи остини эгизак фарзандли келинга тептириб даволатиши бирор-бир тиббий муолажа услубларида ҳам мавжуд эмас. Афсуски, фарзандлари хасталанганида шифокор кўригига бориш ўрнига ҳали-ҳануз шундай хурофий ишларга мурожаат қилиб юрувчилар етарлича топилади. Айниқса, чекка ҳудудларда. Айнан уларни деб бу одат бизнинг кунларгача ҳам яшаб келмоқда. Шу боис, юртдошларимизга хурофотга берилмасдан шифокорга мурожаат қилишларини тавсия қиламиз. Акс ҳолда ҳам нотўғри эътиқод учун инсон гуноҳкор бўлади, ҳам бефойда муолажа туфайли вақт бой берилиб, аҳвол ёмонлашиши мумкин. Валлоҳу аълам!\nРихси ИБРОІИМОВА, Ўзбекистон халқ артисти: — Тиббий жиҳатдан қандай билмадим-ку, лекин бу қадим замонлардан келаётган удумларимиздан деб ҳисоблайман. Болалик чоғларим «тепки»га чалинганимизда онамиз эгизак фарзанд кўрган аёлни топиб, олиб боришарди. Тептирганидан кейин бутунлай тузалиб кетган кишиларни биламан, аммо аҳволи оғирлашганларни сира эслолмадим. Іатто театримизнинг бир артисти шу касалликка чалинганида эгизак кўрган актрисамиз Ширин Азизованинг уйига бориб тептириб келгани ҳам ёдимда. Нима учун айнан эгизакларнинг онаси, деган савол туғилиши табиий. Чунки улар азалдан табаррук саналган, халқ орасида ўзгача ҳурматга эга бўлишган.\n«Якуни — бепуштлик?!»\nШавкат АЗИМОВ, тиббиёт фанлари номзоди, олий тоифали шифокор-инфекционист: — Сиз «тепки» деб атаётган касаллик тиббиётда эпидемик паротит номи билан юритилади ва худди гриппга ўхшаб вирусларнинг ҳаво томчи йўли орқали юқишидан вужудга келади. Хасталикка чалингач, дори-дармон воситалари қабул қилинмаса, иммун тизимининг ўзи вируслар билан курашиб, маълум вақт ўтганидан сўнг ғолиб келади. Бироқ барини иммун тизимининг зиммасига юклаб қўйиш нотўғри. Чунки паротит нафақат сўлак безларини зарарлайди, балки ўғил болаларда моякларнинг яллиғланишига ҳам сабаб бўлиши мумкин. Агар даво чоралари кўрилмаса, хасталик келгусида бепуштликка сабаб бўлади. Ана ундан кейин эгизак туққан аёл ҳам, ҳомиладор аёл ҳам, ҳатто 10 та фарзанд кўрган эркак тепса ҳам, бефойда. Чунки ҳар бир соғлом фикрли инсон вирусли хасталикни «тепиб» даволаб бўлмаслигини яхши билади. Олдини олиш учун эса эмлатиш лозим.\n«Даво бўлганини ўзим кўрганман!»\nМактуба Юнусова, ҳамшира, эгизак фарзандларнинг онаси: — Ўзим тиббиёт соҳасида фаолият олиб бораман. Іатто шифохонамизда даволанаётган беморлар ҳам олдимга келиб, «Тепиб қўйинг» дея илтимос қилишади. Авваллари билмасдим, эгизакларим туғилганидан кейин аёллардан сўраб-суриштириб ўрганиб олганман. Аслида ўзига хос жараён, аввал беморнинг бўйни пахта ёки сочиқ билан ўралади, кейин қиблага қаратиб остонага ётқизилади. Яратганнинг исмини айтиб, беморнинг ҳам исми уч марта такрорланади ва ўнг оёқнинг бош бармоғи билан оҳиста тегиб қўйилади. Олдимга умид билан келган хаста кишиларни қайтаришга кўзим қиймайди. Жаннат оналар оёғи остида дейишади-ку, балки айнан шунинг учун ҳам бу хасталикка чалинган болажонларни эгизак фарзанд кўрган оналар даволашса керак-да. Биринчи навбатда ихлос ва ишонч туради, назаримда.\nКатегория: FOYDALI MASLAHATLAR / ПОЛЕЗНЫ СОВЕТЫ | Просмотров: 227 | Добавил: sherlarinfo | Теги: #habarlar, #uznews, #новости, #newsuz, #Yangiliklar, #ahborot, #Yangilik, #newsa, #xabarlar | Рейтинг: 0.0/0\n“Saraton”ning sovuq nafasidan yiroq bo`ling!\nТЎҒРИ ТАНЛАНГАН СОЧ ТУРМАГИ\nҚИЧИМА – ҚАРИЛИК АЛОМАТИМИ?


Ўзбекистонликлар Россия ва АҚШдан ташқари яна қаерларни «забт этишган»?\n19:40 / 26.11.2018\nЎзбекистонликларнинг турли хорижий давлатларда меҳнат қилиши одатий ҳолга айланганига анча йиллар бўлди. Россия, Қозоғистон, Жанубий Корея каби давлатларда жуда кўпчилик юртдошлар турли соҳаларда фаолият юритишмоқда. Аммо бугун эътиборингизга ўзбекистонликлар қадами етиб борган бошқа давлатлар ҳақида ҳам сўзлаб бермоқчимиз.\nМаълумот учун: 2000 йилдан буён дунёда муҳожирлар сони икки баробар ортган ва ҳозирги кунга келиб ўз юртидан ташқарида ишлаётган инсонлар сони расман (!) 260 миллион кишидан кўпроқ. Улар орасида ўзбекистонликлар ҳам салмоқли ўрин эгаллайди. Ўзбекистонлик муҳожирлар энг кўп йўл олувчи давлатлар бешлиги қуйидагича: Россия, Қозоғистон, Жанубий Корея, Туркия ва АҚШ.\nЎзбекистонлик муҳожирларнинг анъанавий йўналишларини юқоридагича. Аммо бугун ишлаш мақсадидаги ўзбекистонликларнинг қадами етмаган давлатлар саноқлигина қолган. Бугун шулардан айримларини санаб ўтамиз.\nЕвропа қитъасидаги давлатлар\nКўҳна қитъанинг ҳар бир давлатида ўзбекистонлик муҳожирлар бор ва улар сони анчагина. Бу борада етакчилик Буюк Британия, Германия, Франция ва Польша каби давлатларда. Бундан ташқари, сўнгги йилларда Чехия, Скандинавия давлатлари ва Испанияга қизиқиш ортиб бормоқда. Нолинчи йилларда жуда кўпчилик қўним топган Португалия ҳозир ўзбекистонлик муҳожирлар қизиқиш доирасидан чиққан. Шунингдек, собиқ иттифоқ давлатларидан бўлган Латвия ва Литва ҳам мослашув осонлиги учун кўпчиликни қизиқтиради.\nЎзбекистонлик муҳожирлар бу давлатларда асосан хизмат кўрсатиш соҳаларида фаолият юритишади.\nБир қарашда 1,5 миллиард аҳолиси бор Хитойда ўзбекистонлик муҳожир қиладиган иш йўқдек. Қолаверса, Хитойда ишлаш ҳуқуқини олиш анчагина мураккаб жараён. Шунга қарамай, Хитойда ўзбекистонликлар жуда кўп. Уларнинг аксарияти сайёҳ мақомини сақлаб қолган ҳолда тадбиркорлик билан шуғулланишади. Асосий фаолият йўналишлари Ўзбекистондаги буюртмаларни шакллантирган ҳолда Хитойдан ускуналар ва харидоргир маҳсулотлар жўнатишдан иборат.\nЖануби-Шарқий Осиё мамлакатлари\nБу давлатлар орасида ўзбекистонлик муҳожирлар энг кўп йўл оладиганлари Таиланд, Малайзия ва Индонезиядир. Таиландда ўзбекистонликлар асосан туризм соҳасида, унинг ҳам бир йўналиши – Марказий Осиёдан сайёҳларни жалб қилиш ҳамда маҳаллий аҳолини Марказий Осиё давлатларига йўналтириш билан шуғулланишади.\nМалайзия ва Индонезияда эса ўзбекистонликлар асосан хизмат кўрсатиш ва тадбиркорлик соҳаларидан пул топишади.\nБу давлатлар орасида етакчилик Бирлашган Араб Амирликларида. Ўзбекистонликлар бу давлатда савдо, туризм, умумий овқатланиш, транспорт каби соҳаларда хизмат қилишади. Кейинги ўринда турувчи Ямандаги ўзбекистонликларнинг мутлақ кўпчилиги тиббиёт хизматчилари – шифокорлардир. Қизиғи шундаки, бу давлатдаги ҳарбий ҳаракатлар ҳам шифокорларни ортга қайтишга мажбур қила олмаган.\nСаудия Арабистонида ҳам шифокорлар, дўконлар ва умумий овқатланиш тармоқлари хизматчилари, туризм соҳасида фаолият юритаётган ўзбекистонликлар талайгина.\nЯқин Шарқ давлатлари\nБу ҳудуд давлатлари орасида Исроил ва Эрон ўзбекистонлик муҳожирлар энг кўп давлатлар ҳисобланади. Исроилда ўзбекистонликларнинг кўплигига қадимий алоқалар ва Бухоро яҳудийлари деб аталувчи, Ўзбекистонда яшаб кетган яҳудийларнинг ўз танишларини қўллаб-қувватлаши асосий сабабдир. Бу давлатда ўзбекистонлик муҳожирлар асосан хизмат кўрсатиш соҳасида, мураккаб бўлмаган ишларда ишлашади.\nЭрондаги ўзбекистонликлар эса тадбиркорлик, транспорт хизматлари ортидан даромад қилишади.\nБу давлатни кўп жиҳатдан «АҚШнинг иниси» дейишади. АҚШда ўзбекистонлик муҳожирларнинг кўплиги Канадада ҳам ўзбек диаспораси тузилишига туртки бўлган. Бу бепоён давлатнинг барча йирик шаҳарларида минглаб ўзбекистонликлар турли соҳаларда меҳнат қилишмоқда.\nБулар камида минг нафардан ортиқ ўзбекистонликлар фаолият юритаётган давлатлардир. Шунингдек, бугунги кунда Австралияда чорвачилик билан шуғулланаётган (қўй боқаётган), Африканинг Кения давлатида кийим-кечак дўкони очган, Россиянинг Шимолий Қутбдаги музликларда станциясида қурувчилик қилаётган, Японияда сомса ёпаётган ўзбеклар ҳақида ҳам маълумотлар бор.\nЎзбекистон Марказий банки маълумотига кўра, 2018 йилнинг 1-ярим йиллигида хориждан Ўзбекистондаги жисмоний шахсларга пул ўтказмалари 2,3 млрд долларни ташкил этган.\nБунда энг кўп пул Россия Федерациясидан жўнатилган – барча жўнатмаларнинг 77 фоизи.\nҚолган давлатлар бўйича эса кўрсаткич қуйидагича: Қозоғистондан 6 фоиз, Туркия ва АҚШдан 4 фоиздан, Кореядан 2 фоиз, Қирғизистон, БАА, Исроилдан 1 фоиздан. Яна 4 фоиз жўнатма бошқа мамлакатларга тўғри келади.\nМаълумот учун: Давлатлараро меҳнат миграцияси меҳнатга лаёқатли инсонларнинг юқори даромадли иш илинжида бошқа давлатга йўл олишидир. Бу кучли иқтисодий омил бўлиб, бир тарафдан ишчиларга бўлган талабни қондирса, иккинчи тарафдан ишсизлик муаммоси оғир бўлган ҳудудлардаги тарангликни юмшатишга хизмат қилади.\nМуҳожирлар оқими бўйича юз йиллардан буён АҚШ етакчиликни қўлдан бермай келмоқда. Бу давлатда 50 миллионга яқин муҳожир яшайди ва уларнинг ичида расмий (!) маълумотлар бўйича 60 минг нафари ўзбекистонликлар. Узоқ йиллар Германия иккинчиликни сақлаб турди. Кейинчалик Россия иккинчи ўринга кўтарилди ва бу давлатда 12 миллион нафардан ортиқ муҳожир мавжуд. Саудия Арабистони, БАА каби давлатлар ҳам муҳожирларга «бой» давлатлар ҳисобланади. Буюк Британияда 9 миллион муҳожир борлиги қайд этилган.\n200 доллардан кам пул юбораётган меҳнат муҳожирларини Ўзбекистонга қайтариш топшириғи берилгани ҳақидаги хабар юзасидан изоҳ берилди\n16:26 / 10.11.2020\nВазирлик вакили меҳнат муҳожирлари ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тизими ҳақида маълумот берди


"Қўқон-1912" ҳаворанг, “Қизилқум” эса оқ либосларда ўйнайди\n26 май, 2018, 15:32\nҚўқондаги “Марказий” стадионда Pepsi Суперлига 13-туридан ўрин олган “Қўқон-1912” – “Қизилқум” ўйинидан олдинги йиғилиш бўлиб ўтди. Бу ҳақда “Қўқон-1912” матбуот хизмати хабар бермоқда.\nЙиғилишда ҳар икки жамоа вакиллари, учрашув комиссари Б. Арипов ҳамда назоратчи Ф. Абдуллаев иштирок этишди ва ўйин олди жараёнлари, жамоалар бугун қандай рангдаги либосларда майдонга тушишлари борасида келишиб олишди.\nУнга кўра, бугунги баҳсда мезбонлар “Қўқон-1912” жамоаси ҳаворанг формаларда, дарвозабон қизил-қора либосда майдонга тушади. Меҳмонлар “Қизилқум” футболчилари эса оқ либосларда майдонга тушадиган бўлишди. Дарвозабон эса қизил қора формада майдонга тушади.