“Ўзбекистон ҳукумати ҳамиша қизил чизиқларни чизиб келган!” – Навбаҳор Имомова Сатторий иши ҳақида - EFFECT.UZ\n“Ўзбекистон ҳукумати ҳамиша қизил чизиқларни чизиб келган!” – Навбаҳор Имомова Сатторий иши ҳақида\n. 21:50 | 15.03.2021\nАмерика овози журналисти Навбаҳор Имомова Effect.uz сайтига берган интервьюсида айни дамларда ҳибсда сақланаётган блогер Отабек Сатторий иши бўйича берилган саволга жавоб қайтарди:\n“Журналист ва блогер судда айбдор деб топилса, бу матбуот ва сўз эркинлигига чеклов сифатида қаралади.\nҲукумат вакиллари дод дейиши мумкин, лекин биз шундай замонда яшаяпмизки, журналист ва блогерларга тегмаслик керак.\nБу улар ҳеч бир қонун – қоидани бузмайди дегани эмас, ҳукуматлар блогер, журналистларнинг изига тушдими билсинки, улар кескин танқид билан юзлашади.\nЎзбекистонда ҳозир қанақа давр биласизми, ҳукумат матбуот ҳамда сўз эркинлиги нима эканини янаям агрессив тарзда белгилашга ҳаракат қилаётган давр.\nЖурналистлар ҳам бу соҳани ўзлари назорат қилишларини исботлашга ҳаракат қилаётган давр.\nЯъни, мана шундай зиддият бор. Бир томондан бу профессионал, соғлом зиддият. Биз пишиш учун мана шундай зиддиятлардан ўтишимиз керак.\nЛекин афсуски, Отабек Сатторий мисолида кўришимиз мумкин ҳукумат ўзининг кучини муайян ҳолларда кўрсатиб қўйяпти.\nЖурналистлар мукаммал бўлиши керак дейишади. Кечирасиз – у, журналистлар мукаммал бўлиши учун аввало ҳукуматнинг ўзи мукаммал бўлиши керак. Журналист, блогерлар ҳам хато қилишга ҳақли.\nУлар ҳам баъзан ўйламасдан қадам ташлаб қўйишлари мумкин. Бу дегани уларни жиноий ишларда айблашимиз мумкин дегани эмас.\nБизга ёқадими йўқми, Ўзбекистонда Отабек Сатторийлар ҳали бўлади келажакда. Ҳукумат параметрларни яъни, қизил чизиқларни чизяпти.\nНафақат Отабек Сатторий балъки, бошқалар ҳам чиқиб кетмасин, уларни жазолашга ҳаракат қилиб бошқаларга ҳам сигнал юборяпти.\nҲукумат борки, қизил чизиқларни чизишга ҳаракат қилади. Ўзбекистон ҳукуматида бу азалий касаллик. Ўзбекистон ҳукумати ҳамиша қизил чизиқларни чизиб келган!” – деди Имомова.\nTeglar:Navbahor Imomova, А.П\n20 мартдан мактаб ва боғчалар карантинга ёпилиши кутилмоқда\nТошкентда бозорлар яна кучли карантин режимига ўтади – махсус йиғилиш жиддий ўтди


Андижон: Кучли ёмғир сабаб кўчалар ўртасидан ариқ ковланди\nСўнгги кунлардаги об-ҳаво Ўзбекистон шаҳарлари бу даражадаги ёғингарчиликка тайёр эмаслигини кўрсатиб қўйди. Айни пайтда Андижон шаҳридаги учта кўчанинг ўртасидан ариқ ковланиб, транспорт ҳаракати тўхтатилган. Сабаб – кучли сув оқими аҳоли уйлари ва ижтимоий объектларга хавф солган.\nАндижон шаҳридаги иккинчи кичик даҳадаги кўп қаватли уйларга сув оқими зарар етказмаслиги учун Машраб ва Лермонтов кўчалари кесишган жойда сунъий ариқ ковланиб анҳорларга йўналтирилди.\nШунингдек, Kun.uz мухбири хабарига кўра, Фитрат ва Фарғона кўчаси кесишган ҳудудда ҳам йўл ўртасидан ариқ ковланиб анҳорларга оқизилмоқда.\nСешанба куни тунда ёғган ёмғир оқибатида иккинчи кичик даҳадаги 63- ва 64-уйларни сел оқимидан иҳота қилиш мақсадида уйлар атрофига қум тўлдирилган қоплар билан сунъий тўсиқлар қўйилди. Ҳар икки уйнинг ертўлалари сувга тўлган.\nАндижон вилоят фавқулодда вазиятлар бўлими ходимлари махсус ускуналарда ертўладаги сувларни тортиб олиб, канализация қувурларига йўналтирмоқда.\n“Лермонтов ва Машраб кўчалари кесишмасида сешанбадан-чоршанбага ўтар кечаси аҳоли яшайдиган кўп қаватли уйлар, ижтимоий объектлар ва савдо дўконларини кучли сув оқимидан асраш мақсадида ҳамкор ташкилотлар – вилоят ҳокимлиги, “Сувоқова” ташкилоти, Ободонлаштириш бўлими ходимлари билан биргаликда қўшимча кучлар, техника воситалари ёрдамида 300 метр сунъий ариқ ковланди.\nАйни пайтда сув оқими катта ариққа йўналтирилган. Вилоят фавқулодда вазиятлар бўлими қисмлари турли жойларда тун-у-кун хизмат олиб бормоқда. Ҳозирда шаҳарнинг учта кўчасида мана шундай ариқлар ковланди ва ҳаракатланиш тўхтатилди”, дейди Андижон вилоят фавқулодда вазиятлар бошқармаси ходими Бахтиёржон Дадабоев.


Дунë, 14 январ 2014\n19 октябр 2018, Тошкент вақти: 23:03\nЎш мэрлигига сайлов арафасида шаҳар кенгашидаги ўзбек депутатларининг суратлари ва уй манзиллари ёзилган варақалар кўчаларга ёпиштириб чиқилди. Бу шаҳар кенгашидаги 8 ўзбек депутатини қўрқитиш акцияси ўлароқ баҳоланмоқда. 15 январь куни Ўшда шаҳар мэрлигига сайлов бўлиб ўтади.\nПетербургда ўзбекистонлик аёл ўғирлаб кетилди\nПетербург шаҳар полицияси ўзбекистонлик аёлнинг ўғирланиши юзасидан жиноий иш очди. Гаровгирлар 31 ёшли аёлнинг яқинларидан 100 минг рубл сўраган. Шаҳар полицияси Петербургда муҳожирлар орасида товламачилик ҳолатлари кўпайиб бораётганидан ташвиш билдирмоқда.


Украина Президенти Шавкат Мирзиёевни Ўзбекистон Республикаси Президенти сайловида ишончли ғалаба қозонгани билан самимий табриклади.\nПрезидентлар турли соҳаларда Ўзбекистон билан Украина муносабатларининг бугунги ҳолати ва уни янада ривожлантириш истиқболларини муҳокама этиб, томонларни қизиқтирган минтақавий ва халқаро долзарб масалалар -юзасидан фикр алмашдилар.\nДавлат раҳбарлари Ўзбекистон ва Украина ўртасидаги ўзаро манфаатли муносабатларни, аввало, савдо-иқтисодий соҳадаги алоқаларни кенгайтириш йўлида биргаликда ҳаракат қилишга, бунда икки давлатнинг мавжуд имкониятларини тўла ишга солишга келишиб олдилар.\nПётр Порошенко Шавкат Мирзиёевни ўзига қулай вақтда Украинага ташриф билан келишни таклиф этди.\nМазкур рукндаги бошқа мақолалар: « Самимий қутловлар\tЭркин ва фаровон, демократик Ўзбекистон давлатини мард ва олижаноб халқимиз билан бирга қурамиз »


05:00 / 23.01.2017 2037 pdf Ўқиш режими + -\nАллоҳ таоло бу ояти каримада мунофиқларни номларини айтмасдан сифатларини зикр қилмоқда.\n«Аллоҳнинг ғазабига дучор бўлган қавмни дўст тутганларни кўрмайсанми?»\nЭй Пайғамбар! Аллоҳнинг ғазабига дучор бўлганларни, яъни, яҳудийларни дўст тутаётганларни қара!\nЯҳудийларнинг бош сифатлари-Аллоҳнинг ғазабига дучор бўлганлар. Ҳеч қандай қўшимча изоҳсиз, Аллоҳнинг ғазабига дучор бўлганлар, дейилса бўлди, яҳудийлар тушинилаверади.\nБу оятдаги, Аллоҳнинг ғазабига дучор бўлганларни дўст тутганлардан мурод эса, мунофиқлардир.\n«Улар сизлардан ҳам эмас, улардан ҳам эмас».\nЯъни, ўша Аллоҳнинг ғазабига дучор бўлганларни дўст тутганлар сиз-мусулмонлардан ҳам эмас ва у яҳудийлардан ҳам эмас. Улар аросатда қолган мунофиқлардир. Улар,\n«Билиб туриб, ёлғонга қасам ичарлар».\nЎша мунофиқлар ўзларини мусулмон эмасликларини билиб туриб, мусулмонмиз, деб ёлғон қасам ичадилар. Пайғамбар алайҳиссаломга иймонлари йўқ бўлса ҳам, гувоҳлик берамизки, сен, албатта, Аллоҳнинг Расулисан, деб ёлғон қасам ичиадилар ва ҳаказо.\nМунофиқ-сўзи бошқа-ю, иши бошқа шахсдир. Бу оятда баён этилаётган мунофиқлар ҳам тилларида ўзларини мусулмон деб атайдилар, лекин кўнгил бузуқ. Дилида мусулмонларга душманлик қиладилар. Уларнинг сирларини Аллоҳнинг ғазабига дучор бўлган қавмга-яҳудийларга сотадилар. Шунинг учун Қуъони Карим мунофиқларни мусулмонлардан ҳам эмас, яҳудийлардан ҳам эмаслар», деб эълон қилмоқда. Мунофиқларнинг ёлғон қасам ичиб, ўз сўзларига ва ишларига кишиларни ишонтиришга уринишдан кўзлаган ғояларини келгуси оят баён қилади.\n16. Улар қасамларин ўзлари учун тўсиқ қилиб олдилар. Бас, Аллоҳнинг йўлидан тўсдилар. Уларга хорловчи азоб бордир!\nАлбатта мунофиқлар бу дунёда қилган нифоқлари, Аллоҳнинг динига душманлик қилганлари ва бошқа гуноҳлари учун муносиб жазоларини оладилар.\n«Аллоҳ улар учун оғир азобни тайёрлаган».\nЎша оғир азоб ила мунофиқларни охиратда азоблайди.\n«Уларнинг қилаётган ишлари нақадар ёмон!»\nМунофиқларнинг қилаётган ишлари энг ёмон ишлардандир. Мана уларнинг қиладиган ишларидан бир мисол.\n«Улар қасамларин ўзлари учун тўсиқ қилиб олдилар».\nҲар бир ўзига танглик туғдирадиган ҳолатдан ўйламай-нетмай қасам ичиб қутилиб кетаверадилар. Улар шу тарзда қасамларини ўзларига гап теккизмайдиган тўсиқ қилиб олганлар.\nОдатда мунофиқлар иккиюзламачи бўлганлари учун ҳам бировга бир сўзни айтиб, бошқага унинг тескарисини сўзлайдилар. Агар ҳақиқат аён бўлиб, ёлғон гапи юзига солинса, ўзини қутқариш учун қасам ича бошлайдилар.\n«Бас, Аллоҳнинг йўлидан тўсдилар».\nНима бўлса ҳам уларнинг иши, ўйи, фикри одамларни диндан қайтаришдир. Оқибатда бу дунёю у дунёда уларга хорловчи азоблар тайёр.\n«Уларга хорловчи азоб бордир!»\nУларнинг бу ҳолини келгуси ояти карима тафсиридан яна ҳам аниқроқ билиб оламиз.\nМунофиқлар ҳаёти дунёда турли алдамчиликлар қилиб, ёлғон қасамлар ичиб ўз ишларини битириб юришлари мумкин. Аммо эртага Аллоҳнинг ҳузурига борганда ҳол бошқача бўлади.\n«Моллари ҳам, болалари ҳам улардан Аллоҳ(азоби)дан ҳеч нарсани қайтара олмас».\nАгар бу дунёда гоҳ молларини, гоҳ болаларини орага солиб танг ҳолатлардан қутил кетаётган бўлсалар, у дунёда бундоқ қила олмайдилар. Уларнинг моллари ҳам, болалари ҳамАллоҳ таолодан бўладиган азобдан заррачасини ҳам қайтара олмайдилар.\n«Ана ўшалар дўзах аҳлидурлар. Улар унда абадий қолурлар».\nБу эса, уларнинг бу дунёда қилган ишларининг муносиб жазосидир.\n05:00 / 23.01.2017 1910\n2782 05:00 / 23.01.2017\n2638 19:14 / 12.03.2018\nЭй иймон келтирганлар Агар фосиқ хабар келтирса, аниқлаб кўринглар, бир қавмга билмасдан мусибат етказиб қўйиб, қилганингизга надомат чекувчи давоми...\n2294 20:10 / 15.04.2019


8-МАРТ ХАЛҚАРО ХОТИН-ҚИЗЛАР КУНИ БИЛАН ТАБРИКЛАЙМИЗ!\nАзиз ва мунис онахонлар ва дилбар опа-сингиллар соҳамизнинг барча мухтарама аёллари ҳамда гўзал қизлари! Барчангизга нафис баҳор, муҳаббат, гўзаллик, латофат ва меҳр рамзи бўлган 8-март Халқаро хотин-қизлар байрами муборак бўлсин!\nОдатда аёлни баҳорга, баҳорни эса аёлга қиёслашади. Зотан ўлкамиз узра муаттар сепини ёя бошлаган баҳорнинг илк кунлари айнан хотин-қизлар байрами билан бошланиши ҳам рамзий маъно касб этади. Аёли бор оила қут-баракали, файзли ва тароватли бўлади. Юртимиз ҳам, жамиятимиз ҳам аёл билан гўзалдир.\nЎзбекистонимиз турмуш тарзининг осудалиги, бахт-саодатли ва тотувлиги, олиб борилаётган ҳар бир бунёдкорлик, яратувчанлик ишларида аёлларимизнинг ақл-заковати, ўткир зеҳни мужассам эканлигини қувонч билан таъкидлаб ўтишимиз жоиз.\nДемак, Сиз ҳамиша эл-юрт ардоғидасиз. Сизнинг саломатлигингиз, бахтингиз, шаън ва ҳуқуқингиз биз учун кўз қорачиғидек азиздир.\nАзиз ва мухтарам опа-сингиллар!\nБарчангизни ер куррамизда кенг миқёсда нишонланиб келинаётган 8 – март Халқаро хотин-қизлар куни муносабати билан самимий қутлаб, Сизларга сиҳат-саломатлик, оилаларингизда тўкин-сочинлик, бахт-саодат, шоду- ҳуррамлик, шарафли ишларингизда янгидан-янги зафарлар тилайман.\nАёллик бахти, бекалик тахти, оналик мартабаси Сизларга ҳамиша ҳамроҳ бўлсин!\nҲурмат билан, Республика кенгаши раиси А.Ишанходжаев.


Ҳажми 10 мл, 25 мл, 50 мл бўлган қалпоқча-томчилатгичли ва ёрлиқли жигарранг шиша флакон қўллаш бўйича йўриқномаси билан бирга картон пеналга жойланган\nФаол моддалар: Гвайфензин - 100 мг, 10 мл да 4 мг бутамират дигидрогенцитрати. Ёрдамчи моддалар: Этанол 96%, Альп гулларининг хушбўйи, тозаланган сув, полисорбит 80, лекорициннинг суюқ экстракти, пропиленгликоль.\nПрепарат катталар ва болаларга мўлжалланган. Юқори ва қуйи нафас йўллариниг вирусли инфекцияларидаги, юқори нафас йўлларининг катарал инфекцияларидаги, ларингит, фарингит, бронхит, трахеит ва пневмониялардаги қуруқ, қўзғатувчи, хуружсимон йўтал. Стоптуссин томчи препаратини операциядан олдинги ва кейинги даврда йўтални бартараф қилиш учун қўллаш мумкин. Шифокор тавсиясига кўра бронхиал астмада, туберкулёз ва пневмокониозда қўллаш мумкин.\nПациент беморнинг тана вазнига қараб дозаланадиТана оғирлиги 1 кунда қабул қилиш сони Бир қабулга кетадиган томчилар сони 7 кг гача 3-4 8 7-12 кг 3-4 9 12-20 кг 3 14 20-30 кг 3-4 14 30-40 кг 3-4 16 40-50 кг 3 25 50-70 кг 3 30 70 кг гача 3 40 Препаратни овқатдан сўнг қабул қилиш тавсия этилади. Керакли томчилар миқдори тахминан 100 мл суюқлик (сув, чой, мева шарбати ва бошқалар) билан аралаштирилади. Гвайфенезиннинг максимал дозаси кунига: 2 ёшгача бўлган болалар учун: 300 мг (102 томчи), 2 ёшдан 6 ёшгача бўлган болалар учун: 600 мг (204 томчи), 6 ёшдан 12 ёшгача бўлган болалар учун: 1200 мг, катталар ва 12 ёшдан ошган болалар учун: 2400 мг. Агарда препаратни ўз вақтида қабул қилишни унутган бўсангиз, уни эслашингиз билан дарҳол ичинг, кейинги дозаларини эса белгиланган вақтда қабул қилинг.\nТавсия этилган дозалаш режимига амал қилинганида одатда беморлар препаратни яхши ўзлаштирадилар. Кам ҳолларда - кўнгил айнаши, қусиш, диарея, меъдада оғриқ, бош айланиши, бош оғриғи, уйқучанлик, эшакеми ва тери тошмаси кузатилади. Таърифланган симптомлар ёки бошқа одатдаги бўлмаган реакциялар пайдо бўлган ҳолда маслаҳат учун даволовчи шифокорингизга мурожаат қилинг\nПрепаратнинг таркибий қисмларига бўлган юқори сезувчанлик; миастения. Препаратни ҳомиладорликнинг биринчи уч ойлигида қўллаш мумкин эмас, ҳомиладорликнинг кейинги даврларида ва лактация даврида қўллаш учун жиддий асослар бўлиши лозим.\nАгарда 3 кун давомида аҳволингиз ўзгармаса, ёки ёмонлашса, ёки даволаниш жараёнида бошқа одатдаги бўлмаган реакциялар пайдо бўлса – даволовчи шифокорингизга мурожаат қилинг. Шифокор билан маслаҳатлашмасдан препаратни 7 кундан ортиқ қабул қилманг.\nПрепарат 25 С гача бўлган ҳароратда, ёруғликдан химояланган ва болалар олаолмайдиган жойда сақлансин.


Мурсий фармонини бекор қилди, рақиблар ҳануз норози\nМиср Президенти Муҳаммад Мурсий ўз ваколатларини кенгайтириш ҳақидаги конституциявий фармонини бекор қилганига қарамай, унинг сиёсий рақиблари энди янги конституция бўйича 15 декабрда референдум ўтказишга қаршилик қилмоқда.\nПрезидент Мурсий ўз ваколатларини кенгайтириш ҳақида 22 ноябр куни қабул қилган конституциявий фармонини 9 декабр куни бекор қилди.\nМурсийнинг бу фармони норозилик намойишлари ва полиция билан норозилар ўртасида тўқнашувларга сабаб бўлмоқда.\nБироқ, исломчилар кўпчиликни ташкил этган парламент томонидан тасдиқланган янги конституция лойиҳаси бўйича 15 декабрга белгиланган референдум ўз вақтида ўтказилиши якшанба куни маълум қилинди.\nПрезидент Мурсий конституциявий фармонини бекор қилганига қарамай, унинг сиёсий рақиблари ва мухолифат тарафдорлари референдум ўтказиш муддати кечиктирилишини талаб қилмоқда.\nМухолифат тарафдорларидан бири Маҳмуд Ал-Аад пойтахт Қоҳирада Рейтерс ахборот агентлиги мухбирига буларни айтди.\n- Одамлар талаби икки нарсадан иборат: конституциявий фармонни бекор қилиш ва референдумни кечиктириш. Иккиси талабдан бири ҳал бўлгани Миср халқи учун етарли эмас. Референдум ўтказиш янги конституция лойиҳаси бўйича келишувга эришилгунига қадар кечиктирилиши керак, деди Маҳмуд Ал-Аад.\nМиср Бош вазири Хишам Кандил бу жамао фикри учун энг яхши синов эканини айтиб референдум ўтказилишини ёқлади.\nМухолифат гуруҳларидан тузилган “Миллий Қутқариш Фронти”нинг етакчи аъзоси Аҳмад Саид бунга норозилик билдириб, референдумни “жанжалли”, деб атади.\n“Миллий Қутқариш Фронти” якшанба куни кечки пайт референдумга расмий жавоб эълон қилишни режаланган.\nБу Мисрда юзага келган сиёсий бўҳронни ҳал қилиш учун президент Мурсий таклиф қилган “миллий диалог” доирасида шанба куни ўтказилган музокарадан кейин эълон қилинди.\nМухолифатдаги йирик партиялар шанба кунги музокараларга бойкот эълон қилган эди.


Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги алишер навоий номидаги самарқанд давлат университети зиёдулла муқимов амир темур тузуклари\nЎзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги алишер навоий номидаги самарқанд давлат университети зиёдулла муқимов амир темур тузуклари\nНазвание Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги алишер навоий номидаги самарқанд давлат университети зиёдулла муқимов амир темур тузуклари\n1. /146_Amir Temur tuzuklari (Muqimov Z)/Amir Temur tuzuklari (Muqimov Z).doc Ўзбекистон республикаси олий ва ўрта махсус таълим вазирлиги алишер навоий номидаги самарқанд давлат университети зиёдулла муқимов амир темур тузуклари\nАлишер Навоий номидаги Самарқанд Давлат университети Илмий кенгашининг қарорига мувофиқ нашр этилмоқда.\nСАМАРҚАНД - 2008\nУДК: 34:9 (575.1)\nЗиёдулла Муқимов. Амир Темур тузуклари (тарихий-ҳуқуқий тадқиқот). Иккинчи тўлдирилган нашри. – Самарқанд: СамДУ, 2008. – 131 бет.\nУшбу тадқиқотда буюк давлат арбоби, машҳур аскарбоши, Ватанимизда мўғуллар ҳукмронлигига барҳам бериб, марказлашган давлат барпо этиб, унга қонунлар берган – Амир Темурбекнинг Тузуклари ижтимоий-ҳуқуқий жиҳатдан тадқиқ этилади. Унда улкан ҳоқонлик доирасида амалда бўлган тўралар (одатлар), тузуклар ва уларнинг аҳамияти, асосий белгилари, жумладан, Тузукларга кўра, ижтимоий-сиёсий тузум, давлатни бошқаришнинг асосий қоидалари, мулк, меҳнат, солиқ, ҳарбий ва жиноят ҳамда суд ҳуқуқи қоидалари, уларнинг асосий белгилари ёритиб берилган.\nКитоб ҳуқуқшунослик факультети талабалари, магист-рантлари, ўқитувчи ва тадқиқотчилар ҳамда давлат ва ҳуқуқ тарихи билан қизиққан барча китобхонларга мўлжалланган.\nМасъул муҳаррир А.Х. САИДОВ,\nАлишер Навоий номидаги Самарқанд Давлат университети, 2008\nБИРИНЧИ БОБ. МАРКАЗЛАШГАН АМИР ТЕМУР ДАВЛАТИНИНГ ТАШКИЛ ТОПИШИ ВА «ТЕМУР ТУЗУКЛАРИ» НИНГ ЯРАТИЛИШИ\n1.1. Марказлашган Амир Темур давлатининг ташкил топиши...13\n1.2. Амир Темурнинг давлат-ҳуқуқий қарашлари……................25\n1.3. «Темур тузуклари», унинг яратилиши ва ўрганилиши….....33\n1.4.Ҳуқуқ манбалари тизимида «Тузуклар»нинг ўрни…............52\nИККИНЧИ БОБ. «ТЕМУР ТУЗУКЛАРИ»ДА ДАВЛАТ ВА ҲУҚУҚ МАСАЛАЛАРИ\n2.1. Давлат ва давлат бошлиғи тўғрисидаги қоидалар….............61\n2.2. Давлат бошқаруви ва давлат хизмати ………………………76\n2.3. Ҳуқуқ ва қонунчилик ҳамда ҳуқуқ-тартибот ҳақидаги қоидалар............................................................................................84\n2.4. Ҳарбий-ҳуқуқий масалалар...................................................100\n2.5. «Тузуклар»да ўзбеклар масаласи..........................................107\nАмир Темур ва темурийлар даври давлатчилиги, маънавияти ўзининг салоҳияти, мазмуни, тарбиявий кучи ва таъсири билан халқимиз тарихида алоҳида ўрин тутади. Шунинг учун ҳам Президентимиз қайд этганларидек, «...бизнинг тарихимизда Амир Темурдек улуғ сиймо бор экан, унинг қолдирган мероси, панду ўгитлари бугунги ҳаётимизга ҳамоҳанг экан, олдимизда турган бугунги муаммоларни ечишда бизга қўл келаётган экан, бизнинг бу меросни ўрганмасдан, таърифламасдан, тарғибот қилмасдан ҳаққимиз йўқ».1\nЎзбекистон ўзининг давлат мустақиллигига эришгач, унинг бир неча минг йиллик ижтимоий-сиёсий тарихини ҳар тарафлама ўрганиш учун кенг имкониятлар яратилди. Айниқса, марказлашган Амир Темур салтанати, унинг ўзбек давлатчилиги ва маданиятини ривожлантиришдаги ўрни масалаларига ойдинлик киритилиб, тарихчи, шарқшунос олимларимиз кўплаб биринчи манба аҳамиятидаги асарларни ўзбек тилига таржима қилиб, нашр эттирдилар.\nДавлатимизнинг сиёсати ва халқимиз хоҳиш-иродасига асосланган Вазирлар Маҳкамасининг 1994 йил 29 декабрда «Амир Темур таваллудининг 660 йиллигини нишонлаш тўғрисида»ги қарори, 1995 йил 26 декабрда эса Президентимизнинг «1996 йилни Амир Темур йили деб эълон қилиш тўғрисида»ги фармонлари қабул қилинди. 1996 йил мартида «Темурийлар тарихи» давлат музейини ташкил қилиш хусусида, «Амир Темур» орденини таъсис этиш тўғрисида фармонлар чиқди. ЮНЕСКО қарори асосида Амир Темур таваллудининг 660 йиллиги бутун дунёда кенг нишонланди. 1996 йил апрелида шу ташкилотнинг Париждаги бош қароргоҳида «Темурийлар даврида фан, маданият ва таълим равнақи» мавзуида илмий конференция ўтказилиб, Буюк давлат арбобининг тарихдаги ўрнига юксак баҳо берилди. «Амир Темур жаҳон тарихида қудратли ва гуллаб-яшнаган давлат барпо этган буюк саркарда ва давлат арбоби сифатидагина мавқеи тутмайди. У ўз пойтахти бўлмиш Самарқандни ер юзининг чинакам маданий ва илмий марказларидан бирига айлантирди. Бу улуғ зот қурдирган меъморчилик ва халқ санъатининг жавоҳирлари янглиғ бугунгача қад кўтариб турган осори атиқалар шаҳар ва қишлоқларимиз кўркига кўрк қўшиб келяпти.\nСоҳибқирон замонасининг ажойиб дипломати, давлатлар ўртасида дўстона муносабатлар ўрнатилиши ва иқтисодий алоқалар ривожланишининг тарафдори сифатида ҳам машҳур эди. У олимлар ва ҳокимлар, меъморлар ва шоирларнинг буюк ҳомийси янглиғ донг чиқарган».1\nДавлат мустақиллигига эришиб, бугунги кунда демократик-ҳуқуқий давлат қураётган халқимиз Ватанимиз тарихида ҳуқуқий давлат ҳақидаги тасаввур ва қарашларнинг юзага келиши ҳамда ривожланиши, унинг юридик манбалари, дунёвий ҳуқуқ ва қонунчилик масалаларини ҳам билишни истайди, албатта. Ана шу нуқтаи назардан қараганда, Темур тузукларини тарихий-ҳуқуқий тадқиқ этиш алоҳида долзарблик касб этади. Зеро, ўтмиш меросимиз, унинг бой давлатчилик ва ҳуқуқий асослари, хусусан, Амир Темур даврида давлат ва ҳуқуқ борасида қўлланилган адолатли тамойиллар бугунги кунда мустақиллигимизга ҳам хизмат қилиб, шахснинг юксак сиёсий, ахлоқий ва ҳуқуқий маданиятини шакллантиришда кўмаклашмоқда.\nАмир Темур ҳаёти ва фаолиятини ёритувчи асосий тарихий манбалар бениҳоя кўп ва хилма-хил бўлиб, бу унинг номи, жаҳон тарихидаги роли беқиёс эканлиги ва ғоят машҳурлигидан далолат беради. Бу масалаларга оид манбаларнинг илмий таҳлили жамиятшунос олимларимиз асарларида, айниқса, ўзбек, рус, инглиз тилларида нашр этилган «Амир Темур жаҳон тарихида» номли фундаментал тадқиқотда батафсил берилган. Ушбу тадқиқотда мазкур мавзу бўйича жаҳоннинг турли тилларида нашр этилган адабиётлар рўйхати ҳам келтирилган2, шунингдек, Амир Темур, Темурийлар давлати, унинг ташкил топиши масалаларига бағишланган, чет элларда ва Республикамизда олиб борилган тадқиқотларнинг илмий таҳлили ҳам бир қатор олимларимизнинг китобларида ёритилган.\n«Темур тузуклари» илмий жамоатчиликни 600 йил мобайнида қизиқтириб келмоқда. Албатта, ушбу даврда яратилган адабиётлар жуда кўп1, мавжуд адабиётларни агар яратилиш саналарига кўра тасниф этсак, уч даврни ажратиб кўрсатса бўлади: 1) тузуклар бўйича 1917 йилгача олиб борилган тадқиқотлар; 2) шўролар даврида ёзилган асарлар; 3) мустақиллик даврида яратилган илмий изланишлар.\nЖумладан, XIX асрнинг иккинчи ярмида ўзининг сиёсий-иқтисодий манфаатларидан келиб чиқиб, Туркистонни ўз таъсир доирасига олган, ўлкада мустамлакачилик режимини ўрнатган мустамлакачи маъмурлар Туркистоннинг бой маънавий-ҳуқуқий меросига дуч келдилар ва бу меросни ўзида акс эттирган баъзи асарлар, жумладан, «Темур тузуклари» ўша даврдаёқ рус тилига таржима этилди ва илмий жамоатчиликка таништирилди.2 Ўша даврдаги рус олимларидан бири Д.И.Логофет «Тузуклар»ни ўрганиб ва унга юксак баҳо бериб: «Туркистонда ҳуқуқий давлат ва Конституцион Кодекс Европадан 500-400 йиллар олдин вужудга келган», деган фикрни илгари суради.3 Баъзи рус олимлари эса «Темур тузуклари»га паст назар билан қараб, унинг муаллифи Амир Темур эканлигига, ҳатто, шубҳа билдирганлар. Ана шулардан биринчиси – таниқли шарқшунос олим В.В.Бартольд ўзининг 1918 йилда нашр эттирган дастлаб «Улуғбек ва унинг даври» асарида4, шунингдек, кейинчалик 1928 йилда чоп этилган «Мир Алишер ва сиёсий ҳаёт» номли мақоласида ушбу фикрни олға суриб ва ривожлантириб, «Темур тузуклари» XVII асрда Ҳиндистонда битилган асар деган фикрни илгари суради.1\nВ.В. Бартольднинг ушбу фикрлари ўша даврдаги ҳукмрон сиёсатга ҳамоҳанг айтилганлиги яққол кўриниб турибди. Бундай ёндашишлар асосида туркий халқларнинг қадимий давлатчиликка эга бўлганлиги, унинг ўзига хос ҳуқуқий манбалари ҳамда уларни яратиш анъаналари мавжуд бўлганлигини камситиб кўрсатиш ниятлари ётади. Бундай фикрлар давлат ва ҳуқуқ тарихи билан шуғулланувчи рус ва собиқ совет олимлари ўртасида ҳам ўз самарасини берган. Собиқ советлар давлати ва ҳуқуқи тарихининг (тўғрироғи, Россия) биринчи дарслик китобини ёзган С.В.Юшков «Темур тузуклари»дек ҳуқуқ манбаини кўрмасликка олиб, Ўрта Осиё халқларининг ҳуқуқий манбалари фақат «Қуръон ва унга берилган шарҳлар ҳамда «Ҳидоя» дангина иборат», деган хато фикрнинг шаклланишга олиб келди.2 Ушбу фикр тарихий-ҳуқуқий фанларда 90-йилларгача ҳукмрон бўлиб қолди. «Правда Востока» газетасининг хабар беришича, 1930 йилларда «Темур тузуклари»ни ўрганиш ва унинг барча таҳрирларини тўплаш мақсадида, ҳуқуқшунослардан иборат махсус гуруҳ ҳам тузилган. «Ўзбекистон ҳуқуқи ва совет қурилиши илмий тадқиқот институти қошида ташкил қилинган бу гуруҳ Тузукларнинг ўзбекча ва русча таржималарини топиб тўплаган», деб хабар беради газета, агар бу ҳақиқатан шундай бўлса, бирор жойда, яъни институт кутубхонаси ёки архивларда тургандир улар... «Энг аввало, рус тилида тегишли шарҳлар билан тўла таржимасини босиб чиқариш режалаштирилган. Бухоро, Самарқанд ва Шаҳрисабз каби шаҳарлар архивларида сақланаётган ҳужжатларни ўрганиш учун илмий ходимлар юборилган. Ўша вақтда Бутуниттифоқ фанлар академиясининг «Совет қурилиши ва ҳуқуқи» институтининг директори бўлиб ишлаб турган проф. Пашуканиснинг шахсан ўзи бу ишга раҳбарлик қилган».3\nАгар Ўзбекистондаги бу олимлар гуруҳи фаолият кўрсатган бўлса, улар тўплаган ҳужжатлар бирор жойда тургандир ёки улар ҳам Москвага олиб кетилганми?!. Аммо кейинчалик на матбуотда, на юридик адабиётларда бу борада бирон хабар йўқ. Сирли равишда шу йўналишдаги илмий изланишлар номаълум сабабларга кўра тўхтатиб қўйилган, унинг фаолиятига оид ҳисоботлар нашр этилган ёки этилмагани номаълум.\n1969 йилда ЮНЕСКО томонидан Самарқандда Темур ва Темурийлар даврида Марказий Осиёнинг санъати ва маданиятини ўрганиш бўйича халқаро конференциянинг ўтказилиши муносабати билан бу тарихий манбага эътибор кучайди. Айниқса, академик И.М. Мўминов бу борада катта жонбозлик кўрсатдилар. 1968 йилда Н.Остроумов томонидан рус тилига қилинган таржиманинг фотонусхаси матни И.Мўминовнинг сўз бошиси билан «Фан» нашриётида чоп этилди.1 Шунингдек, олимнинг «Амир Темурнинг Ўрта Осиё халқлари тарихидаги ўрни ва роли» рисоласи ҳам нашр этилди.2 Бу асарда Соҳибқироннинг хизматларига холисона баҳо берилди. Шундан кейин республикамизнинг кўзга кўринган тарихчи-ҳуқуқшунос олимлари О.И.Эшонов, Х.С.Саматова ва Ш.З.Ўразаевлар томонидан ёзилган «Ўзбекистон давлати ва ҳуқуқи тарихи» дарслик китобида унинг ҳуқуқий белгилари очиб берилди.3 Шуни алоҳида таъкидлаш лозимки, «Тузуклар»ни ҳақиқий илмий жиҳатдан ўрганиш, уни турли тилларга таржима қилиш, шарҳлаш, асарнинг турли нусхаларини нашр этиш, «Тузуклар»нинг тарихий манба сифатидаги қийматини исботлаб бериш учун фақат мустақилликка эришганимиздан кейингина тўла шароит яратилди. Бу борада тарихчи олимларимиздан, айниқса, академик Б.А.Аҳмедов4 ва Н.А.Аҳмедов5, Ҳ.Кароматов, шунингдек, ҳуқуқшунослардан Ҳ.Б.Бобоев1, А.Х.Саидов, Ж.Т.Тошқулов2 ва бошқаларнинг яратган асарларини кўрсатиш мумкин. Ушбу муаллифларнинг ишларида «Тузуклар», унинг вужудга келиши, «Тузуклар»даги давлат ва ҳуқуқ масалалари очиб берилган. Уларнинг тадқиқотлари маҳсули ўлароқ олинган натижалар дарслик ва ўқув қўлланмаларига киритилган.\nҲ.Бобобеков, Ҳ.Бобоев ва А.Қуронбековлар «Темур тузуклари»нинг бир неча нусхаларини топдилар, уларни тадқиқ этиб, ҳозирги замон алифбосига ўгирдилар, тегишли изоҳ ва луғатлар билан нашр эттириб, Темурийлар давлати ҳамда «Тузуклар»ни ўрганишга катта ҳисса қўшдилар.3 Жумладан, 1776 йилда кўчирилган форс тилидаги нусхадан 1858 йилда Паҳлавон Ниёз Девонбеги томонидан Хивада ўзбек тилига ўгирилган нусханинг Санкт-Петербург кутубхоналаридан топиб, чоп эттирилиши тадқиқотчилар учун катта туҳфа бўлди.4\nБулардан ташқари, ўзбек давлатчилиги, хусусан, Темур ва Темурийлар давлатининг ташкил топиши, ижтимоий хусусиятлари масалалари бир қатор тарихчи олимларимиз, жумладан, А.Аҳмедов, Ҳ.З.Зиёев, А.Ҳ.Зиёев, А.Муҳаммаджонов, Р.Г.Муқминова, А.Соғуний, А. Ўринбоев, У.Уватов, Т.Файзиев; ҳуқуқшунослардан А.Х. Саидов, А.Тўлаганов, А.Ш.Жўзжоний, М.М.Файзиев, С.М.Хидиров ва бошқаларнинг ишларида у ёки бу даражада тадқиқ этилди.\nШуни алоҳида таъкидлаш лозимки, ҳозирда Буюк Амир Темурнинг ҳаёти ва фаолиятига бағишланган кўплаб конференция ва анжуманлар ўтказилмоқда. Аммо афсуски, уларнинг Тузукларга оид материалларида деярли янгиликлар йўқ. Баъзи диссертациявий тадқиқотлар ишларида қайси нусха ёки таржиманинг асл эканлигини билмасдан, тадқиқотчи хатоликларга ва ноаниқликларга йўл қўйган ҳоллари ҳам мавжуд.1\nҲозирги кунда бу борадаги тадқиқотларнинг ютуқ ва вазифаларини белгилаб берадиган ҳамда янги фикрлар бериб, тадқиқотларга ундайдиган ишлар қатори: шарқшунос Убайдулла Уватовнинг «Темур тузуклари Маккадамикан?»2 Ўзбекистон халқ ёзувчилари Муҳаммад Алининг «Буюк обидага эҳтиром»3, Пиримқул Қодировнинг «Маънавиятимиз тарихида Темур тузукларининг ўрни»4, шарқшунос олим Ҳабибулла Кароматовнинг «Темур тузукларини Ўзбекистонда ўрганиш муаммолари»5 каби ишларни кўрсатиш мумкин.\nТадқиқот манбаларига келсак, давлат ва ҳуқуқ тарихи, назарияси, сиёсий ҳамда ҳуқуқий таълимотлар тарихига оид асарлар, мустақиллик йилларида ўзбек тилига ўгирилиб, нашр этилган мумтоз тарихчиларнинг асарлари, «Темур тузуклари»нинг турли нашрлари ва нусхалари, тарихчи, шарқшунос ва ҳуқуқшунос олимларимизнинг асарлари, Амир Темур таваллудининг турли саналари муносабати билан ўтказилган илмий амалий конференциялар, шунингдек, ушбу мавзуга бағишланган илмий-назарий конференцияларнинг материаллари ва тавсиялари қўйилди ҳамда фойдаланилди.\nУшбу тадқиқотимизнинг объекти албатта, энг аввал, тарихий манбаларнинг ўзи ва олимларимизнинг бу борадаги ишларидир. Шу нуқтаи назардан олиб қараганда, тарихий манбаларни тарихий-ҳуқуқий тадқиқ этишнинг ўзига хос қийинчиликлари ҳамда муаммолари мавжуд. Булар орасида, энг биринчи ўринда, манбанинг бизга катта тарихий довон орқали етиб келганлиги туфайли, унинг қўлёзма, тошбосма ҳамда турли тилларга қилинган таржима нусхалари (списка)нинг кўплиги натижасида баъзи ноаниқликлар, бир-бирига зиддиятли ҳолатларининг мавжуд бўлишидир. Темур тузуклари ҳам ана шундай манбалардан бири бўлиб, тадқиқотимизнинг асоси сифатида ўзбек тилидаги нусхаларга таяндик. Булар асосан қуйидагилар:\n1. Қўқон хони Муҳаммад Алихон (1822-1841)нинг буйруғига кўра, Хўжанд қозиси Набижон Маҳдум Хотиф Хўжандийнинг 1836 йилда (ҳозирда асл нусхаси Санкт Петербурдаги Шарқшунослик институтида сақланаётган) форсча нусхадан ўзбек тилига қилинган таржима нусхаси. Бу нусха Амир Темурнинг 39 ёшларигача бўлган ижтимоий-сиёсий воқеаларни ўз ичига олиб, таниқли олимлар Ҳ.Бобобеков, Ҳ.Бобоев, А.Қуронбековларнинг сўз боши луғат ва изоҳлари, нусханинг факсимелияси билан икки марта 1999 ва 2000 йилларда «Темур тузуклари», «Зафарнома» номлари билан нашр этилган.\n2. 1856-1857 Хоразмда (Хивада) Мухаммад Юсуф ар Рожий томонидан қилинган таржима. Ҳ. Бобобеков, Ҳ. Бобоев ва А.Қуронбековларнинг фикрига кўра, энг қисқа таржима бўлиб, унинг асл нусхаси Санкт-Петербургда сақланмоқда.\n3. Хивада 1858 йили Паҳлавон Ниёз Девон томонидан қилинган таржима. Бу асар «Малфузот», «Қиссаи Темур» (таржимага асос бўлган 1766 йили форс тилидаги нусха «Малфузоти Темурий» деб аталган) номлари билан аталган таржима. Ҳар иккала таржиманинг асли нусхаси ҳам Санкт-Петербургда Шарқшунослик институти кутубхонасида. Ушбу нусха ҳажм жиҳатидан катта бўлиб, Ҳ.Бобобеков, Ҳ.Бобоев, А.Қуронбековларнинг катта мехнатлари туфайли «Қиссаи Темур» 2000 йил нашр этилган.\n4. 1967 йил таниқли олим Алихон Тўра Соғуний томонидан (1885-1976) Ўрта Осиё ва Қозоғистон мусулмонлари бош идорасининг кутубхонасида сақланаётган форсча нусхасидан ўзбек тилига таржима («Гулистон», 1967,8-сон) ҳамда Алихон Соғуний ва Ҳабибулла Кароматовлар таржимаси (1991, 1996, 2005 йиллар нашр этилган). Ушбу нашрларда фикримизча, асосан давлатни бошқариш қоидалари ва ҳарбий қурилиш ҳақидаги қоидалар тўпланган. Таржимаи ҳол қисмига оид маълумотлар қисқароқ. Аммо учинчи нашри жуда чиройли ва катта изоҳлар билан таниқли олимларимизнинг сўз боши ҳамда фикрлари билан нашр этилган.\n5. «Мен ким фотиҳи Темур» (Манам Темури жаҳонкушо). Француз тилидан форс тилига Забиҳуллоҳ Мансурий, форс тилидан ўзбек тилига Абдураҳим Учқун таржималари. Бу асар Амир Темурнинг ўз қўллари билан ўз тилларидан баён тарзда ёзилган бўлиб, «Темур тузуклар» нинг биринчи, таржими ҳол қисмига нисбат берилади. Аммо «Шарқ юлдузи» журналида манбанинг еттинчи фаслигача босилиб, кейинчалик унинг алоҳида мустақил бир асар эканлиги маълум бўлгач, нашр этиш тўхтатилган.1\nМазкур тадқиқот ишининг иккинчи нашрини тайёрлашда ушбу нусхалардан фойдаландик. Унинг биринчи нашри ҳомий ёрдамида нашр этилиб (Тошкент: Янги аср авлоди, 2001. - 119 б.), китобхонлар томонидан яхши кутиб олинган эди. Шунинг учун унинг иккинчи нашрини тайёрладик. Фикр-мулоҳазаларини билдирган кишиларга муаллиф олдиндан ўз миннатдорчилигини билдиради. (Манзилимиз: Самарқанд шаҳри, Университет хиёбони, 15, ҳуқуқшунослик факультети).\nМАРКАЗЛАШГАН АМИР ТЕМУР ДАВЛАТИНИНГ\nПАЙДО БЎЛИШИ ВА «ТЕМУР ТУЗУКЛАРИ»НИНГ ЯРАТИЛИШИ\nМарказлашган Амир Темур давлатининг ташкил топиши\nЕвропа олимлари Амир Темур давлати Осиёдаги энг сўнгги буюк салтанат эди, дея эътироф этадилар. Соҳибқирон Темур бундай катта давлатни, марказлашган йирик салтанатни қандай тузди, қайси йўллар билан уни тартибга келтирди ва унинг узоқ йиллар ҳукмронлик қилишида қайси омиллар етакчилик қилди? Бу саволларга жавоб излар эканмиз, биз учун «Темур тузуклари» асосий манба сифатида хизмат қилади. Тўғри, Амир Темур тўғрисидаги тарихий манбалар оз эмас. Лекин улардаги маълумотларнинг барчасини бир хилда қабул қилишга ошиқмаслик керак. Ҳатто, ҳозир ҳам баъзи адабиётларда Амир Темур даврига ҳар кимнинг ўзича ёндашувлари мавжудки, улардан фойдаланганда алоҳида шарҳ ва таҳлиллар талаб этилади. Шунинг учун ҳам биз Амир Темур давлатининг вужудга келиши масаласида мумтоз асарлар ва «Тузуклар»га суянишни лозим топдик.\nДеярли барча мумтоз ва замонавий тарихий асарларда кўрсатилганидек, XIV асрнинг ўрталарига келиб, Мовароуннаҳрда Чиғатой* улусининг иккига бўлиниб кетиши натижасида ҳокимият анча заифлашиб, бу давлат ўзининг инқироз даврини бошидан кечирмоқда эди.\n1346 йилда Чиғатой хонларидан Қозонхон (1338-1346)* ўзининг амир ул умароси бўлган нуфузли турк амири Амир Қозоғон (1347-1358)* томонидан ўлдирилгач, Чиғатой улусининг хонлигига шу сулола вакили Донишмандча хон кўтарилади. Аммо амалда бутун ҳокимият Амир Қозоғон қўлида эди. Унинг давридан бошлаб, хонлик тизими ўрнини амирлик бошқаруви ола бошлайди. Яъни расман Чиғатой наслидан бўлган хонлар ҳокимияти тан олинса-да, лекин улусни бошқариш амалда амир қўлига ўтган. 1358 йилда бу улусда таъсири кучли бўлган амир Қозоғон ўлдирилгач, ўрнига унинг иккинчи ўғли амир Абдуллоҳ ўтириб, унинг таъсири кучаяди. Аммо у ҳам бир йиллардан сўнг ҳокимиятдан четлатилиб, шоҳ Темур ўғлон хон кўтарилади. Ана шу даврда бошбошдоқлик кучайиб кетади. «Олам ичра ҳар тарафда ғавғолар пайдо бўлди. Ва нўёнлардин ҳар кишидаким, кучи бор эди, давлат даъво қилур эрди», – деб ёзган эди бу ҳақда тарихчи Шарафуддин Али Яздий.1\nТармаширин хондан кейин (1326-1334) ўтган йигирма беш йил ичида тўққиз марта хон алмашади. Ана шундай тахт талашишлари даврида мамлакатда сиёсий тарқоқлик вужудга келиб, эски нуёнлар ва нуфузли қабилаларнинг бошлиқлари катта-катта вилоятларни ўз мулклари сифатида бошқарар эдилар. Жумладан, Кешда ҳожи Барлос, Хўжандда Боязид Жалойир, Балхда Улжой Буғо Сулдуз, Шибирғонда Муҳаммад Хожа Апарди, Бадахшонда Кайхусрав, Хутталонда Улжойту Апардий, Сарипул ва Тоткандда Хизир Ясовурийлар салтанат даъво қилмоқда эдилар.\nҲозирги Ўзбекистон ерларида ўша даврда сиёсий аҳвол уч хусусият билан характерланади: 1. Чиғатой улусининг парчаланиб, бир-бирига душманлик кўзи билан қарайдиган бўлакларга бўлиниши сиёсий тарқоқликнинг авж олиши. 2. 140 йил ҳукм сурган мўғул зулмидан қутулишга интилиш. 3. Тобора мустақилликка эришиш учун ҳаракат қилаётган Чиғатой улусини Мўғулистон хони Туғлуқ Темурхон (1359-1363) томонидан қайта босиб олишга интилиш.2 Иккинчи томондан эса, бу вақтга келиб, Олтин Ўрда ва Оқ Ўрдага бўлиниб кетган Жўжи улусининг емирилиб кетаётган Чиғатой улусини ишларига аралашиши тобора кучайиб бораётган эди. Ана шундай бир даврда тарих майдонига Кешдаги Барлос бегининг ўғли амир Тўрағай («Тароғай эмас» - Ҳ. Вамбери) Баҳодирнинг ўғли Амир Темур (1336-1405) тарих майдонига чиқади.\nАмир Темур давлатининг вужудга келиши ҳақида сўз юритганда, тарихчилар унинг ёшлик йилларини четлаб ўтадилар. У 1336 йил 9 апрель куни туғилди. Лекин баъзи адабиётларда 1333 ва 1335 йиллар кўрсатилади. Амир Темурнинг «Таржимаи ҳоли»да туғилган йили юқоридаги каби аниқ қайд этилган. Низомиддин Шомий, Шарафуддин Али Яздийнинг «Зафарнома»ларида Соҳибқироннинг болалиги ҳақида баъзи маълумотлар учрайди. В.В.Бартольд1, А.Ю.Якубовский, Т.Н.Грановский, Б.Аҳмедов, А.Аҳмедов, Т.Файзиев асарларида Амир Темурнинг ҳижрий 736, сичқон йили шаъбон ойининг 25-кунида (1336 йил 9 апрель) Кеш шаҳридан ўн чақирим (тахминан 13 км.) масофада бўлган Хўжаилғор қишлоғида таваллуд топгани айтилади. Лекин уларнинг Ибн Арабшоҳ хулосаларига асосланганини таъкидлаш жоиздир.\nТемурнинг отаси Муҳаммад Тарағай Марказий Осиёнинг ижтимоий-сиёсий ҳаётида катта нуфузга эга бўлган барлос қавмидан чиққан обрўли беклардан бири бўлиб, Чиғатой хонларидан Қозонхон лашкарида хизмат қиларди. Онаси Такина бегим наслу насаб жиҳатдан аслзодалардан бўлиб, бухоролик машҳур фақиҳ Тожушшариа тахаллуси билан танилган Убайдулла ибн Маъсуднинг авлоди эди. Отаси Темурнинг жаҳонга ҳукмдор бўладиган фарзанд бўлиши ҳақида биринчи бўлиб, авлиё шайх Шамсуддин Кулолдан эшитиб, ўғлининг илм олишига жуда катта эътибор берган.\nАмир Темур илмга қаерда ўқиган, деган саволга Кешдаги мадрасаларда ёш толибларнинг билим олишлари учун етарли шарт-шароитлар мавжуд бўлганлигини айтиш билан жавоб бериш кифоя. Мадраса ва толиблар вақф жамғармаси маблағидан таъминланар эдилар. Бу эса ўқув услубларини такомиллаштиришга ҳам катта ёрдам берар эди (тўққиз ёшли Темур Қуръони Каримни ёддан билган, шунинг учун у ҳофиз унвонини олган), беш вақт намозни канда қилмайдиган, мактабдаги барча ўқувчиларга бошлиқ бўлган обрўли ўсмир бўлган.\nАна шу ўринда бир нарсани таъкидлаш жоизки, кўпинча тарихий манбалар, ёзилган рисолаларда Амир Темурнинг ёшлиги ҳақида маълумотлар жуда кам. Яқинда Ҳ.Бобобеков ва бошқалар томонидан нашр этилган «Қиссаи Темур» («Малфузоти Темурий») асрининг бу борадаги муҳимлиги шундаки, унда айнан ана шу масалалар жуда яхши ёритилиб, Амир Темурнинг ёшлиги, таълим-тарбия олиши, пирлари билан учрашишлари батафсил баён этилган.1\nТемур мадрасанинг бошланғич даврини муваффақиятли тамомлагандан сўнг, таҳсилни Мадрасаи Олияларда давом эттирган. Боланинг теран фикрлаши, юксак қобилияти ўз даврининг уламолари ва фозилларини лол қолдирди. Баъзан мураккаб масалаларни бир зумда ечар, унинг учун ҳар қандай вазифанинг ҳеч қандай қийинчилиги йўқ эди. Ўқиш давомида у жаҳон мамлакатларининг тарихи, ислом таълимоти ва ҳуқуқшунослиги, ҳандаса, риёзиёт, жуғрофия ва фалакиёт илмларини пухта ўрганган, муҳими, маънавий оламини бойитган. Бир ўқиган нарсаси ёш Темурнинг эсида маҳкам ўрнашиб қолган. У нафақат Қуръони Каримни, балки араб, турк машойихларининг дурдона фикрларини ҳам ёд олган. Бўлажак жаҳонгирнинг беҳад жарангдор ва ёқимли овози кишиларни ўзига ром этиб, дилларга завқ-шавқ бағишлаган. Амир Темурнинг ёшлиги чингизийларнинг оғир мустамлакачилик йилларига тўғри келиб, вайрон бўлган юртининг озодлиги учун у ҳарбий ишга юз буришга мажбур эди. Шу ўринда унинг дўст танлай билиш хислатини алоҳида қайд этиб ўтиш жоиз, зеро, унинг қирқ нафар тенгдоши, жумладан, Амир ҳожи Сайфиддин, Умар Аббос, Жоку Барлос, Идику Темур, Амир Сулаймон, Амир Довуд Барлос, Амир Муайяд Барлослар ўша вазир ва амирларининг фарзандлари бўлиб, Темур билан бирга юрт озодлиги учун курашишга қасамёд қилган эдилар. Улар ўзига ўхшаган довюрак, ақл-заковатли, эл-юрти учун жонини берадиган йигитлар эди.\nЁшлиги ҳақидаги бор ҳақиқат, юқорида тилга олинганидек, ҳаю-ҳавосиз ўтмаган: у сиёсат майдонига кирган пайт ҳар томонлама етук инсон эди, куч-қудратда ҳам алпомишларга бошлиқ бўла оладиган даражада эди. Мовароуннаҳрдаги оғир сиёсий вазиятдан фойдаланмоқчи бўлган Туғлуқ Темурхон Қарши воҳасига бостириб киради, муаллифлар айнан шу вазиятда Амир Темур характерининг баҳодир подшоларга хос қирралари намоён бўлганига кам эътибор қаратадилар. Чунки бу Соҳибқирон ҳаётидаги муҳим босқич ҳисобланади. Унинг ўша пайтдаги ҳолати қуйидаги далил-исботларда яққол кўзга ташланади:\n– душман бостириб келганда, юртни ташлаб қочишни ўзи учун ор санади; ғалаба аскарлар сонининг кўп бўлиши билан эмас, тўғри тадбир орқали қўлга киритилишини ёдда тутди;\n– вақтинча душманга тобе бўлиш ютқазиш эмаслигини англади, Ҳожи Барлос ва бошқа амирларга «Туғлуқ Темурхоннинг ҳузурига борсангиз, икки фойда, бир зиён бордир», Хуросон томонга ўтиб кетишининг (эса) икки зиёни, бир фойдаси бордир»1, дея доноларча маслаҳат берди. Кейинчалик Ҳожи Барлос Хуросонга қочиб, ҳалок бўлгач, ўзининг тадбири тўғри эканлигини англади.\nТемурнинг биринчи кенгаши ўзи учун муваффақият келтирди, десак, хато қилган бўламиз, зеро, у халқ учун, кейинги авлод учун ҳам намунали сабоқдир. Халқ, деганимизда, Қарши воҳасини талон-тарож этишдан мўғул қўшинлари зулмидан қутулиб қолган Темурнинг юртдошларини назарда тутаяпмиз. Дарвоқе, Амир Темур мол-мулк, совға-саломлар тўплаб, мўғул амирларининг оч кўзларини бойликка тўлдирди, амирлар ҳам осонгина қўлга кирган ўлжадан оғизлари қулоқларига етиб, Туғлуқ Темурга унинг тўғрисида мақтовли гаплар айтдилар. Тез орада Амир Темур Мовароуннаҳр ҳокими этиб тайинланди. Аммо тарихимизга кўз югуртирсак, душман ҳеч қачон ўз аҳдига вафо қилмаганига гувоҳ бўламиз. Туғлуқ Темур ўз аҳдидан қайтиб, ўғли Илёсхўжани Мовароуннаҳрга ҳоким қилиб жўнатади.\nБу ерда Соҳибқирон Темурнинг яна бир инсоний хислатини кўрамиз: аҳдидан қайтган инсон худонинг назаридан қолади, Амир Темур бундайлардан узоқ юришга ҳаракат қилган. У Илёсхўжага хизмат қилишдан бош тортди ва Амир Ҳусайн билан унга қарши иттифоқ тузади. Тузуклардаги иккинчи кенгашдан маълум бўладики, Мўғулистон мамлакати аскарлари Мовароуннаҳрга қайтадан бостириб киради.\nИлёсхўжа давлат ишларида лаёқатсиз бўлганлиги учун уларга қарши кураша олмайди. Босқинчилар Мовароуннаҳрлик етмиш нафар саййидни асирга оладилар. Халқ золимларга қарши курашда Амир Темурни қўллаб-қувватлайди.1 Уламою фозиллар унга фатво ёзиб бергач, душманларга қарши курашда Амир Темур халқ ва шаръий жиҳатдан қонуний ҳукмга эга бўлади. Ҳокимият учун сиёсий кураш авж олиб кетади. Туғлуқ Темур Амир Темурни йўқ қилиш учун буйруқ юборади, аммо бахтли тасодифми ё бошқами, ишқилиб, ёрлиқ унинг қўлига келиб тушади. У пири Абу Бакр Тойибодийнинг маслаҳати билан Хоразмга кетишга мажбур бўлади.\nАмир Темур давлатининг вужудга келишида сарбадорлар-нинг ўрни қандай? Маълумки, ҳар қандай сиёсий даврда, ўта оғир сиёсий вазиятларда халқ бирлиги мамлакатлар ҳаётида асосий куч саналган. Ҳокимиятсиз қолган Мовароуннаҳр аҳолиси ҳам ўз эрки ва озодлиги, оила шаъни, муқаддас тупроғи ҳурмати учун мўғулларга қарши курашга отланди. Бу ҳаракат тариҳда «сарбадорлар» ҳаракати номи билан шуҳрат топди.2\nСамарқандда бундай ҳаракатга Мадраса талабаси Мавлон-зода, пахта титувчилар маҳалласининг оқсоқоли Абу Бакр Кулуйи (Наддоф) ва мерган Хурдаки Бухорийлар бошчилик қилдилар. Улар ҳокимиятни бошқаришда етарли тажрибага эга эмасдилар. Фақат халқнинг босқинчиларга бўлган нафрати, ўзаро жипслашуви, озодликка бўлган интилишларининг кучлилиги боис Илёсхўжа лашкари устидан ғалаба қозондилар ва бутун қиш давомида Самарқанд Мавлонзоданинг қўлига ўтиб, «уни имом ва амир сифатида қабул қилдилар».3 Сарбадорлар ҳаракати Амир Темур давлатининг ташкил топишини тезлаштирди.\n«Мовароуннаҳр ҳокими бўла оладиган амирлар кўп эди. Ана энди, нима учун бу чўққига айнан Амир Темур қўтарила олди, деган саволга жавоб излайлик. Тўғри, унинг тақдирида бундай қисмат аввалдан ёзилган эди, дейиш осон. Аммо бунда энг муҳим жиҳат адолат мезонидир, зеро, унинг хоҳ сиёсий, хоҳ маърифий жабҳаларида, қайси ҳаётий масала хусусида бўлмасин, у ҳар бир кишига биринчи навбатда инсоний қонун-қоидалар, тамойиллар бўйича ёндашди.\nДемак, 1365-1370 йиллар орасида Соҳибқироннинг давлат тузиш борасида олдида турган энг муҳим муаммолар қуйидагилар эди:\n1. Аввало Мовароуннаҳрни мўғуллар зулмидан бутунлай халос этиш, у билан муроса қилиш.\n2. Амир Ҳусайнга истаган вилоятини бериб, уни назоратда тутиш.\n3. Турли вилоятларда «қўғирчоқ» ҳукумат тузиб, Мовароун-наҳрни пароканда этган амирларни тобе ҳолатига келтириш.\n4. Мамлакат чегараларини мустаҳкамлаш, пойтахтни танлаш, уни обод этиш.\n5. Қўшинни тартибга келтириш, озиқ-овқатидан тортиб, навкарлар маошини тўлашгача бўлган барча ишларни ҳал этиш.\nУ ўзининг ўн иккинчи кенгашида «тўғри чораю тадбир ишлатиб, Илёсхўжа лашкарини синдирдим»1, деб ёзади. Ўн учинчи кенгашда ўқиймиз: «Жете лашкари урушда енгилганига иқрор бўлганидан кейин, иккинчи бор жанг қилишга ботинолмади, «чорасиз қолган Илёсхўжа Хўжанд сувидан ўтиб кетди».2\nШундан сўнг Амир Темур салтанат мустақиллигини мустаҳкамлашга киришади. Бу тўғрида «Тузуклар»да шундай ёзилади: «Кенгашларим ўзини шавкатли, буюк амир деб ҳисоблаган ва бошқа амирлардан ўзини улуғроқ билаётган амирларни итоат эттириб, бўйсундиришга қаратилганди».3\nАмир Темур олдида амир Ҳусайн масаласи кўндаланг турар, бу ўша пайтда биринчи вазифа ҳисобланиб, уни тезда қатьий ҳал этиш лозим эди. 1365 йилдаги «Лой жанги»дан сўнг Соҳибқирон унга ишонмай қўйганди. Шу боис, уни Хўжа Шамсиддин Кулол мозорига олиб бориб, дўстлик изҳор қилиб, қасам ичса-да, кейинчалик у ўз қасамини бузади ва хун талабгорлари томонидан ўлдирилади.\nБошқа амирлар ҳам ёки кенгаш билан ёки уруш, ёхуд дипломатия йўли билан бўйсундирилади. 1370 йилнинг 9 апрелида Балхда ўтказилган Қурултой уни қадимги турк одати бўйича оқ кигизга ўтказиб, Мовароуннаҳр ҳукмдори деб эълон қилади.\nШуни алоҳида таъкидлаш лозимки, баъзи нусхаларида бу воқеа бошқача тарзда келтирилган. Жумладан, «Қиссаи Темур»да таърифланишича, «жетелар» тор-мор келтирилиб, бир вақтлар Темурнинг иттифоқчиси бўлган, кейинчалик унинг душманига айланган Амир Қозоғоннинг набираси Балх ҳукмдори бўлиб турган Амир Ҳусайн ҳам ҳалок бўлгач, ўша даврда таъсири кучли бўлган уч ҳукмдор – Бадахшон ҳокими Шоҳ Муҳаммад Бадахший, Хатлон ҳокими Амир Кайхусрав Хутталаний ва ўзини минг оилалик сулдузлар уруғининг ҳокими деб билган амир Шайх Муҳаммад Баён сулдуз Мовароуннаҳр ҳукмдорлигига даъво қиладилар. Ана шу вақтда Термиз Сайидларидан Сайид Абдул Баракот Амир Кайхусрав талаби билан қуръа ташлайди. Қуръа уч марта ҳам Амир Темур номига чиққач, ўн икки амир унга бўйинсуниб муборакбод қилишади. Шундан сўнг: «Сана етти юз етмиш биридаким, ўттиз беш ёшга кириб эрдим, тўрт азамушон сайидким, аларнинг бири Сайид Абул Баракот ва яна бири Абул Маъоний ва яна бири Амир Зиёвуддин, ва яна бири Амир Али Акбар эди, саодатлиғ саотида манинг қўлумни тутуб, салтанат тахтиға миндурдилар», деб ёзади Амир Темур бу ҳақда.1 Ушбу манбада келтирилган: «Ва ман тахтга минган кун аввал умаро сипоҳининг ултурмоқ ва тик турмоқлик тузукин қилдим. Самарқанд ва Бухоронинг раъиятларин тавоби била тархон қилдимким, алардан молу-манол олмасунлар»1, деган маълумотлар ҳам бошқа манбаларда учрамайди. Шу тариқа Мовароуннаҳр ҳаётида янги давр бошланади. Амир Темур номи оламга ёйилди.\nАмир Темур шахси унинг давлат тузиш ҳамда аскарбошилик фаолияти ҳақида яқин-яқингача фақат бир томонлама ёндашиб келинди. Шу давр тўғрисида илмий иш ёзган муаллифлар, асосан,тарихчи Ибн Арабшоҳнинг «Темур тақдирида тақдир ажойиботлари» номли асаридаги унга берилган таърифига суяниб, уни раҳмсиз, жоҳил, золим Чингизхондан ҳеч кам бўлмаган ўрта аср ҳукмдори деб таърифлаб келдилар.2\nАммо шу нарсани тан олиш керакки, Ибн Арабшоҳнинг китоби диққат билан ўқилса, Темурга берилган салбий баҳолардан ижобийлари кўпроқ. Аммо Оврўпо тарихчилари шу китобда келтирилган уч қаторгина таърифни ушлаб олганлар, холос. Шунинг учун ҳам бундай бир томонлама ёндашишни, энг аввало, ғаразсиз деб баҳолаб бўлмайди, қолаверса, бу тарихий фактни бузиб кўрсатишдир. Тўғри, Амир Темур ўз даврининг ҳукмдори, унинг шахси зиддиятли бўлиб, фаолиятида адолат ва қатгиққўлликлар бир чизиқда ётади.\nУнинг давлат арбоби ва аскарбошилик фаолиятини икки даврга бўлиш мумкин: 1. Темурнинг Чиғатой улусида ҳокимиятни қўлга киритиши. Мўғуллар зулмини ағдариб ташлаб, мустақил марказлашган давлат тузиши (1370-1380 йиллар). 2. Империяни кенгайтириш мақсадида ўзга мамлакатларни асоратга солиш даври. Марказлашган давлат тузилгач, бутун кучини қисман мудофаа ва истило урушларига бурди (1380-1405 йиллар). Тез фурсатда Хуросон ва Эронни, Ҳиндистон, Ироқ, Сурия ва Мисрни, Рум ва Кавказортини босиб олиб, ўз давлати ҳудудларига қўшди. Шуниси характерлики, фақатгина Темурда эмас, балки ўрта асрнинг деярли барча ҳукмдорларида шунга ўхшаш ўзга ерларни босиб олиш кайфияти мавжуд бўлган. Маркази Самарқанд бўлган жуда кучли давлат вужудга келган бир даврда Осиёда иккита кучли Турк давлати бор зди. Бу даврга келиб, Олтин Ўрдада оз сонли бўлган мўғул уруғлари мусулмончиликни қабул қилиб, туркий уруғларга тамомила сингиб кетган эдилар. Олтин Ўрданинг давлат тили хоразмий туркий тили эди. Анатолияда эса қудратли Усмонли турклар давлати ташкил топиб, улар Рум (Византияга), Шарқий Европага таҳдид солиб турар эдилар. Усмонли беклар насаблари бўйича Марказий Осиёлик турк бекларига яқин эдилар. Темур давлатининг яшаш ва яшамаслиги ана шу икки давлат билан бўладиган муносабатга ҳам боғлиқ эди.\nЮқорида кўриб ўтганимиздек, Амир Темур кўп ўтмасдан, ўз иттифоқчиси бўлган Турк амири Қозоғоннинг набираси Ҳусайнни жангда енгиб, 1370 йилда унинг бош кенти – Балхни қўлга киритади ва икки дарё оралиғида марказлашган кучли давлат тузишга киришади. Унинг бу ишида Чиғатой беклари, ҳарбий бошлиқлар, руҳонийлар ва шаҳарликлар орасида таянч кучлар вужудга келади. Дастлаб, у Кешга келиб, давлат вазирини, туман бошлиқлари ва мингбошиларни тайинлайди. Хоразмдан бошқа барча ерларни ўз ҳокимияти остига бирлаштиради. Мўғуллар даврида Хоразм икки қисмга бўлинган бўлиб, маркази Урганч шаҳри бўлган Шимолий Хоразм, бу Олтин Ўрда таркибига кирар эди ва иккинчиси – Маркази Кат қалъаси бўлган Чиғатой улусига кирадиган Жанубий Хоразм эди. 1359 йилда Олтин Ўрдада юз берган ғалаёнлардан кейин бу иккала қисмни Қўнғирот қабиласига мансуб сўфийлар бирлаштирган эди. Аммо бу вақтда собиқ Чиғатой улусида ҳокимиятни ўз қўлида тўплаб олган Амир Темур ўзини шу улуснинг ҳам вориси деб ҳисоблаб, Хоразмнинг Олтин Ўрда билан бирлашишига норози эканлигини билдиради.\nАмир Темурнинг Турон элини бирлаштириш учун олиб борган кураши ҳокимият ўзбек амирлари қўлларига ўтган Олтин Ўрда давлатини буюк давлатчилик сиёсатига қарши қураш билан бирга боради. Хоразмни ўз давлатига қўшиш учун 4 марта юриш қилиб, 1388 йилда уни узил-кесил қўшиб олди. 1395 йилда у Шимолий Кавказдаги Терек дарёси бўйида Оқ Ўрданинг ўзбек амирларидан бўлган Тўхтамишхонга халокатли зарба берганидан кейин Олтин Ўрданинг бош кенти – Сарой Беркани эгаллади.\nОлтин Ўрдага берилган зарба Амир Темур ўз давлати манфаатларидан келиб чиқишига қарамасдан, бу ғалаба рус халқига ва Рус давлатига кўрсатилган катта ёрдам эди. Бу тарихий ҳолни илғор фикрли рус тарихчилари А.Ю. Якубовский ва Б.Д.Грековлар объектив баҳо бериб, тан олганлар.1 Тўғрисини айтганда, унинг хизматларини тўғри тушуниб тан олганлар Россияда ҳозир ҳам кўп. Шулардан бири Россиянинг Покистондаги элчиси А.Ю.Алексеевнинг қуйидаги сўзлари диққатга сазовордир: «Амир Темур Тўхтамишхон устидан қозонилган ғалаба ҳақида Олтин Ўрдани емириш билан Рус мамлакатини қарийб 200 йил давом этган мўғул-татар зулмидан фақат озод қилибгина қолмай, балки Россиянинг мустақил давлат сифатида ривожланишига йўл очиб берди. Бу тарихий ҳақиқат. Лекин Россияда яқин вақтларгача бу ҳақида гапирилмас ёки гапиришни исташмасди. Бироқ бундан кўз юмиб бўлармиди?! Ҳақиқат – бу ҳақиқат!»2 1405 йилда Амир Темур Хитойга қилаётган юришида касалланиб, вафот этади. Гарчи Ибн Арабшоҳ ва баъзи тарихчилар уни саводсиз, шафқатсиз ҳукмдор сифатида ёзиб қолдирган бўлсалар-да, унинг жаҳон тарихида тутган ўрни, ўзбек давлатчилиги, унинг тарихи, маданияти қаҳрамонлик тарихи олдидаги хизматлари ниҳоясиздир. Унинг қийинчилик билан тузган давлати кўп сонли амирзодалар орасида тез бўлиниб, парчаланиб кетади. Амир Темур вафотидан кейин ўзаро ҳокимият учун курашлар кучаяди.\nШоҳрух (1405-1447) даврида гарчи Амир Темур давлатининг бир қисми бой берилган бўлса-да, аммо у қудратли давлат эди. Бу давлат амалда иккига – бош кенти Ҳирот бўлган Хуросон ва бош кенти Самарқанд бўлган Мовароуннаҳрга бўлинган. Шоҳрух 15 ёшли ўғли Улуғбекни Самарқанд ҳокими, Амир Темурнинг сафдоши – аскарбоши Шоҳ Маликни эса унга Отабек қилиб тайинлайди. 1411 йилдан эътиборан, 17 ёшли Улуғбек Мовароуннаҳр ва Самарқандни мустақил бошқарди. «У одил судлов ва бошқаришни амалга оширишда мақтовга сазовор қоидаларга риоя қилди», – деган эди Давлатшоҳ Самарқандий. Улуғбек отасидан икки йил кейин, ўз ўғли Абдуллатифнинг фатвоси билан 1449 йилда ўлдирилди. Ундан кейинги даврда Дашт ўзбекларининг икки дарё оралиғи ишларига аралашуви кучайиб, уларнинг хони Абулхайрхон ёрдамида Мироншоҳ авлодларидан бўлган Абу Сайид (1451-1469) ҳокимиятни қўлга олади. У Эронда Темурийлар ҳукмронлигини тиклаш учун қилинган урушда асир олиниб, қатл этилгач, ҳокимият унинг авлодларига ўтади. Хуросонда эса Умаршайх авлодларидан Султон Ҳусайн Бойқаро ҳукмдор бўлади. XV асрнинг охири – ХVI асрнинг бошларига келиб, Темурийлар давлати ўзаро тахт талашишлар ва Дашт ўзбекларининг ҳужумлари остида ҳалокатга учради. Хуллас, Амир Темур, энг аввало, халқини ва юртини золимлар исканжасидан озод этишда мардлик ва жасорат кўрсатди. Ватан иқболи, шону шавкати учун фидойиларча курашди, ўзи айтганидек, «салтанат тўнини кийгач», тинчлигу соғлиғи кетди, ўз тўшагида роҳатда ухлаш, ҳузур-ҳаловатидан воз кечди. Аммо у «адлу инсоф билан жаҳон гулшани обод бўлур» дея, ўзидан яхши ном қолдирди. Бугунда у тузган қудратли давлатнинг моҳияти ва тарихда тутган ўрнига аҳамият бериб, унинг ўзбек давлатчилиги борасидаги энг яхши анъаналарини ўрганиш, давлатининг вужудга келишини янада кенгроқ таҳлил этиш бугунги давлатчилик ишларимизда жуда қўл келади. Шундай қилиб, Амир Темур салтанатининг ташкил топиши тасодифий бир ҳол бўлмасдан, бутун XIV аср ижтимоий-сиёсий воқеалари ривожланишидаги тарихий жараённинг тақозоси эди. Марказлашган давлат ташкил топишининг ички ва ташқи шарт-шароитлари мавжуд эди. Ички сабаблари: а) Чиғатой улусининг инқирози ва сиёсий тарқоқликнинг кучайиши мамлакатнинг иқтисодий аҳволининг тобора оғирлашиб бораётганлиги, шунинг учун деҳқонлар, чорвадорлар, ҳунармандлар, савдогарлар-барча аҳоли мамлакатни мўғул зулмидан халос қилиш ва уни бирлаштириш тарафдори эди; б) мўғуллар истибдодининг ўрнатилиши, Чиғатой хонларидан то Тармаширин давригача ислом дини мавқеини жуда пасайтириб, унинг обрўсини тушириб юборган эди. Давлатда ислом дини мавқеини тиклаш бутун руҳонийларнинг хоҳишига айланган, улар тезроқ бу истибдодни тугатиш тарафдори эдилар; в) ўзаро урушлар, ҳокимият талашишлар халқнинг тинка-мадорини қуритиб юборган, шунинг учун бутун халқ истиқлол ва ягона давлат тарафдори эди. Ташқи шарт-шароитларига келганимизда: а) Олтин Ўрда, Оқ Ўрда томонидан Муовароуннаҳрда ўзгаришлар кузатилар, вақти-вақти билан Чиғатой улуси ишларига аралашиш ҳоллари юз бериб турарди; б) Чиғатой улиси иккига бўлиниб, Мўғулистон ташкил топган ва унинг қудратли хони Туғлуқ Темурхон бу улусни ўз давлатига қўшиб олиш учун икки марта Мовароуннаҳрга қўшин тортиб келиши, яъни қайтадан мўғуллар ҳукмронлигини тиклашга интилиш мавжуд эди. Ана шу шарт-шароитлар Амир Темурнинг марказлашган Туркистон салтанатининг ташкил топишини тезлаштирди.


Бош сахифа > Янгиликлар > Ижтимоий барқарорлик мезони\nИжтимоий барқарорлик мезони\nДиний бағрикенглик ғояси тинчлик ва миллий хавфсизликнинг муҳим омилларидан биридир. У миллий истиқлол мафкурасининг асосий ғояларидан бири бўлиб, турли диний эътиқоддаги кишиларнинг ягона умуммиллий мақсад ва манфаатлар йўлида ҳамкор, ҳамжиҳат бўлиб яшашини англатади.\nБиз бугунги кунда мана шундай тинч ҳаёт, мусаффо осмон, тўкинлик ва фаровонликка қандай оғир йўқотишлар, синов ва машаққатлар эвазига эришганимизни ёш авлодга англатадиган, уларнинг қалби, онгига миллий мустақиллик ғоясини янада чуқурроқ сингдиришга хизмат қиладиган маънавий, маърифий тадбирларни янада кучайтиришни замоннинг ўзи талаб қилмоқда. Бугунги кунда мамлакатимизда турли эътиқодга мансуб диний ташкилотлар ўртасида ўзаро ҳурмат ва бағрикенглик муҳити ўрнатилиши учун барча шароитлар яратилган.\nЎзбекистон Республикасида мустақиллик йиллари диний эътиқод эркинлиги қонун йўли билан кафолатланди. Миллий истиқлол мафкурасида ислом динининг моҳияти, инсонпарварлик ғоялари, динга соғлом муносабат масалалари ўзининг оқилона ифодасини топмоқда. Мамлакатимизда бугунги кунда 17 та диний конфессияга тегишли 3000 та диний ташкилот, шу жумладан, 14 та мадраса ва Тошкент Ислом институти фаолият юритаётгани, фуқаролар эмин-эркин диний амалларни бажараётгани бунинг ёрқин исботидир.\nШу ўринда айтиш керакки, ҳушёрлик ва огоҳлик ҳар доим инсон ҳаётининг тинчлигини таъминлаб келган. Шу боис ёшлар турли ақидапараст гуруҳ даъватчиларининг алдовига учиб қолмаслиги, хусусан, гўёки "Қуръон ўргатиш" баҳонасида, аслида, мутаассиб ғоялар тарғиб қилинадиган яширин "ҳужра" ва йиғинларга бормаслиги, турли "даъватчи"лардан ноқонуний диний мазмундаги диск, адабиёт ва кассеталарни олмаслиги лозим. Илгари ёт ғояларга алданган баъзи ёшларнинг ҳозирда оиласидан йироқда, ватангадо бўлиб, бегона юртларда хор-зор бўлаётгани бошқаларга сабоқ бўлиши керак.\nҲар вақт, ҳар жойда — хоҳ кўчада, хоҳ транспортда, хоҳ одамлар гавжум тўпланадиган ҳудудларда ўта ҳушёр бўлайлик, огоҳликни бир дам бўшаштирмайлик. Шундагина диний бағрикенг халқимиз террор балосидан холи бўлади.\nШартнома асосидаги оддий аскар.\nКўрилганлар сони: 3335


Тошкент молия институтида мурожаатлар билан ишлаш борасида жорий йил январь-декабрь ойларида амалга оширилган ишлар юзасидан маълумот\nТошкент молия институтига 2018 йил январь – декабрь ойларида келиб тушган мурожаатлар ва улар бўйича амалга оширилган ишлар бўйича қуйидагиларни ташкил этади.\nЎзбекистон Республикаси Президентининг Виртуал қабулхонаси орқали келган мурожаатлар 48 тани ташкил қилади. Мазкур мурожаатлар юзасидан ҳар бир фуқарога ўрнатилган тартибда жавоб хатлари юборилган ҳамда тушунтиришлар берилган.\nИнститутга келиб тушган оғзаки мурожаатлар 16 тани ташкил этади. Оғзаки мурожаатлар юзасидан институт ректори томонидан 8 та, проректорлар томонидан 8 та фуқаро қабул қилинган. Мазкур оғзаки мурожаатларнинг 9 таси қаноатлантирилган, 7 та мурожаатчига тушунтириш берилган.\nИнститутга 152 та ёзма мурожаатлар келиб тушиб тушган. Ёзма мурожаатлар юзасидан ҳар бир мурожаатчига ўрнатилган тартибда жавоб хатлари юборилган, тушунтириш берилган ва қаноатлантирилган.\nИнститутга келиб тушган электрон мурожаатлар сони 26 тани ташкил этади. Мазкур мурожаатларга хатда кўрсатилган электрон почталар орқали жавоб хатлари юборилган, тушунтириш берилган ҳамда қаноатлантирилган.\nВеб-сайт орқали мурожаатлар бўлмаган.\nТошкент молия институтида мурожаатлар билан ишлаш борасида жорий йил январь-октябрь ойларида амалга оширилган ишлар юзасидан маълумот\nТошкент молия институтига 2018 йил январь – октябрь ойларида келиб тушган мурожаатлар ва улар бўйича амалга оширилган ишлар бўйича қуйидагиларни ташкил этади.\nЎзбекистон Республикаси Президентининг Виртуал қабулхонаси орқали келган мурожаатлар 43 тани ташкил қилади. Мазкур мурожаатлар юзасидан ҳар бир фуқарога ўрнатилган тартибда жавоб хатлари юборилган ҳамда тушунтиришлар берилган.\nИнститутга 135 та ёзма мурожаатлар келиб тушиб тушган. Ёзма мурожаатлар юзасидан ҳар бир мурожаатчига ўрнатилган тартибда жавоб хатлари юборилган, тушунтириш берилган ва қаноатлантирилган.


“Chevrolet Equinox” нархи қанча\nЯнги “Chevrolet Equinox” нархлари маълум қилинди\n“UzAuto Motors” компанияси янги “Chevrolet Equinox” моделларининг нархларини эълон қилди.\nТОШКЕНТ, 30 дек – Sputnik. “UzAuto Motors” компанияси янги “Chevrolet Equinox” моделларининг нархларини эълон қилди.Таъкидланишича, янги “Equinox”нинг энг муҳим афзаллиги унинг янги гибрид тизимидир. Юмшоқ гибрид старт-стоп тизими билан ишлайди. Унга оддий стартер ўрнига кучли қувватли мотор-генератор ўрнатилган. У секинлашганда электр энергиясини ишлаб чиқариб, юқори қувватли аккумуляторни зарядлайди. Ички ёниш двигатели оддий генераторни айлантириш учун камроқ энергия сарфлайди ёки умуман сарфламайди.Компания хабарига кўра, янги гибрид тизими айнан электро мобилдек электр режимида ишлай олмаса ҳам, у шунга ўхшаш гибрид бўлмаган версияларга нисбатан шаҳарда ҳам, магистралда ҳам ёқилғи самарадорлигини оширишни таъминлайди.Бу тизим сабабли ёқилғи сарфи сезиларли даражада камаяди ва 100 км учун атиги 7,01 литрни сарфлайди.“Chevrolet Equinox MY2022” нархи (ҚҚСсиз):Қозоғистонда "Chevrolet Equinox" сотиш бошланди\n© Фото: UzAuto MotorsChevrolet Equinox\n© Фото: UzAuto Motors\n"UzAuto Motors" "Chevrolet Equinox" 2022 йилги моделининг нархни 250 млн сўмдан 391 млн сўмгача этиб белгилаган.\nТОШКЕНТ, 30 дек – Sputnik. “UzAuto Motors” компанияси янги “Chevrolet Equinox” моделларининг нархларини эълон қилди.\nТаъкидланишича, янги “Equinox”нинг энг муҳим афзаллиги унинг янги гибрид тизимидир. Юмшоқ гибрид старт-стоп тизими билан ишлайди. Унга оддий стартер ўрнига кучли қувватли мотор-генератор ўрнатилган.\nУ секинлашганда электр энергиясини ишлаб чиқариб, юқори қувватли аккумуляторни зарядлайди. Ички ёниш двигатели оддий генераторни айлантириш учун камроқ энергия сарфлайди ёки умуман сарфламайди.\nКомпания хабарига кўра, янги гибрид тизими айнан электро мобилдек электр режимида ишлай олмаса ҳам, у шунга ўхшаш гибрид бўлмаган версияларга нисбатан шаҳарда ҳам, магистралда ҳам ёқилғи самарадорлигини оширишни таъминлайди.\nБу тизим сабабли ёқилғи сарфи сезиларли даражада камаяди ва 100 км учун атиги 7,01 литрни сарфлайди.\n“Chevrolet Equinox MY2022” нархи (ҚҚСсиз):\n1.5T LS FWD комплектация — 250 732 510 сўм;\n2.0T 1LT FWD MH комплектация — 338 260 870 сўм;\n2.0T 1LT AWD MH комплектация — 365 217 391 сўм;\n2.0T 3LT AWD MH комплектация- 391 304 348 сўм.\nҚозоғистонда "Chevrolet Equinox" сотиш бошланди


Россия билан курашда Ғарб қаергача бориши мумкин\nРоссия ҳам СССР каби доимий Ғарб санкциялари режимида кун кўрмоқда. Аслида, деярли 100 йил олдин киритилган санкциялар асосан уларни киритганларга зарар етказди.\nКоллектив Ғарбнинг сиёсий тузуми Россияни санкциялар билан қўрқитмоқда: "жаҳаннам", "олигархларга қарши", банклар ва молиявий тизимга қарши ва ҳоказо. Буюк Британия ташқи ишлар вазири Лиз Трусс айтганидек, "активлар ва мулкни мусодара қилишгача" таҳдид қилинмоқда, лекин ҳозирча бу шунчаки оғизаки пўписалардан нарига ўтгани йўқ, гарчи кенг оммага узатилаётган бўлса ҳам.Бизга қарши асаб уруши олиб борилаётган бир пайтда, Албион ва Брюсселда ўтирган европалик “бошловчилар” Булгаковнинг машҳур Стёпа Лиходеевидек телеграмма жўнатишмоқда.Уларда бизни оғир қийноқлар ва яқинлашиб келаётган "иқтисоднинг қулаши" билан огоҳлантиришмоқда. Ҳа бизни олдин ҳан “тилка-пора бўлган иқтисод” билан қўрқитишган эди.Илгари “халқаро муносабатлар” деб аталган нарсага бугун ё “арзон томошага” айланган. Улар тарихни яхши билмайдиган Европа дипломатияси раҳбарини саҳнага чиқариб “Россия – демократия душмани”ни дейишмоқда.Буюк Британия Ташқи ишлар вазирлиги чеклаш винтларини бироз қаттиқроқ бурашни ниятини эълон қилиб, бизлардан ўз айбимизни тан олишни талаб қилмоқда. Яъни биз инсониятнинг энг илғор қатлами, озодлик ва демократия тарафдорлари бўлган ўша “олтин миллиард” олдида иқрор бўлишимиз керак.Бундай жазавани, бизнингча, бир четда, ҳеч ким кўрмайдиган жойда намойиш қилиш керак. Чунки бундай ҳолат ҳар доир унга чалинган киши/томоннинг фактлари йўқ, ўзи ноҳақлигининг белгисидир.Қитъада содир бўлаётган барча ёмон воқеалар учун Москва айбдор ёки жавобгар бўлиши ва барча яхши воқеалар эса Европа Иттифоқи ёки НАТО ёки уларнинг дуэти иштирокида амалга оширилаётгани услубидаги сиёсат 2000 йилларда бошланган эди. У вақтлар бу сиёсат бунчалик яққол эмасди, ўшанда барчаси бирор баҳона, ортга чекинишлар орқали амалга оширилар эди.Ўтган йиллар давомида русофоблар овозлари кучайди, уларни молиялаштириш ва сиёсий қўллаб-қувватлаш кучайди. Россия ўз сиёсий нуқтаи назарини очиқ-ойдин айта бошлаганидан сўнг русофоблар тўғридан-тўғри ҳужумга ўтди. Нафақат давлатнинг ўзига, балким бу ерда яшаёган кишиларга ҳам нишонли зарбалар берила бошлади.Ҳар доим, Россия одамларни ҳимоя қилиш ниятида эканлигини билдирганида (ҳа, биз биринчи навбатда ёрдамга муҳтож бўлганларни ҳимоя қиламиз, харажатлар кейн), уни “тажовузкорлик”да айблашди.Ҳар сафар Россия мададга муҳтож кишиларни ўз қаноти остига олмоқчи бўлганда, унга қарата энг ифлос туҳмат тошлари ёғарди. 2008 йилда Жанубий Осетияда шундай бўлган, Қрим билан ҳам шундай бўлган.Кўп йиллар давомида Россия европаликлар онгида қандайдир “ёвуз”га айлантирилди. Улар, бунинг учун барча воситалардан фойдаланишдан хижолат тортмади.Британияда “заҳарланиш” билан боғлиқ шубҳали воқеада "Россия изи" ни қидириш. Чехиядаги ҳарбий омборларда портлашлар содир бўлганда ҳам, буни “Руслар қилган” деб эълонқ қилишди. Франция Алп тоғларида "разведка базалари" мавжудлиги ҳақида ғийбатда ҳам "Москванинг қилмишлари" ҳақида гапирилди.Хуллас, бизнинг мамлакатимизни ойлар ва йиллар давомида барча оғир гуноҳларда айблашди.Европа оммавий ахборот воситалари уялмасдан "Россияни туҳматда, ёлғончиликда ва нифоқ чиқаришда" айблашди ва психологиядаги прогнозлар ҳали бекор қилинмаганини унутди.Фақат улар бир нарсани унутиб қўйишди – психиологияда “проекция” деган тушунча бор. Унда инсон ўз айбини, ички ҳимоя туйғуси туфайли, бировнинг айби деб ҳисоблайди.Дарҳақиқат, аслида айнан Европа ОАВлари ҳар куни Россия устидан ёлғон, туҳмат ва дезинформация ёғдиришган эди.Ҳаммаси Геббельс айтганидек: кимдир доим ҳақ ва тўғри, улар ривожланиш томон боради. Бошқалар эса – ёмонлар, жамиятни ортга тортадиганлар. Кимдир эркинлик ва демократия учун – бошқалар эса “диктатура ва авторитаризм”ни ёқлайди.Бугунги Европа нутқида деталлар, тафсилотлар ва ньюанслар керак эмас, чунки улар доимий русофобия олиб боришга халал беради, шуни учун улар ахлатхонага улоқтирилган.Ксенофобиянинг заҳарли газлари маълум меъёрига етганидан сўнг, уни бошқараётган кишилар фикрига кўра, унинг навбатдаги босқичи бошланади. Бу вақтда дунёнинг – маданиятли, ривожланган экани ҳақида гўёки ҳамма унутиб қўйгандек.Охири ҳаммаси Москва айтганидек бўлди. Европа Иттифоқи ўзининг сиёсий ўйинлари ва иғволари, “Россияга энерегетик тобелиги” ҳақидаги афсоналари оқибатида газ учун осмон нарх тўлайдиган бўлди.Москва, бир давлатнинг ички ишларига ҳар қандай ташқи аралашиш, улар қанчалик яхши ниятларда амалга оширилмасин – охир оқибат ҳам ҳарбий ҳам инсоний фалокат билан тугайди, қитъага беқарорлик олиб келади деган эди. Охири шундай ҳам бўлди.Янги санкциялар ва бошқа чекловлар қўллашнинг янги таҳдидлари айрим ҳаяжонли кишиларни ваҳимага солиши мумкин холос. Россия ҳам СССР каби доимий Ғарб санкциялари режимида кун кўрмоқда. Аслида, деярли 100 йил олдин киритилган санкциялар асосан уларни киритганларга зарар етказди. Россия уларнинг барчасига дош берди, кўпчилликни қутқарди, бунинг учун миннатдорлик эшитмаса-да ўз йўлини ишонч билан давом эттирмоқда. Ва буларнинг барчаси нафақат бизнинг кучимиз туфайли, балким ҳақиқат биз томонда бўлгани учун ҳам.\nевропа, санкциялар, ғарб, россия\nКоллектив Ғарбнинг сиёсий тузуми Россияни санкциялар билан қўрқитмоқда: "жаҳаннам", "олигархларга қарши", банклар ва молиявий тизимга қарши ва ҳоказо. Буюк Британия ташқи ишлар вазири Лиз Трусс айтганидек, "активлар ва мулкни мусодара қилишгача" таҳдид қилинмоқда, лекин ҳозирча бу шунчаки оғизаки пўписалардан нарига ўтгани йўқ, гарчи кенг оммага узатилаётган бўлса ҳам.\nБизга қарши асаб уруши олиб борилаётган бир пайтда, Албион ва Брюсселда ўтирган европалик “бошловчилар” Булгаковнинг машҳур Стёпа Лиходеевидек телеграмма жўнатишмоқда.\nУларда бизни оғир қийноқлар ва яқинлашиб келаётган "иқтисоднинг қулаши" билан огоҳлантиришмоқда. Ҳа бизни олдин ҳан “тилка-пора бўлган иқтисод” билан қўрқитишган эди.\nИлгари “халқаро муносабатлар” деб аталган нарсага бугун ё “арзон томошага” айланган. Улар тарихни яхши билмайдиган Европа дипломатияси раҳбарини саҳнага чиқариб “Россия – демократия душмани”ни дейишмоқда.\nБуюк Британия Ташқи ишлар вазирлиги чеклаш винтларини бироз қаттиқроқ бурашни ниятини эълон қилиб, бизлардан ўз айбимизни тан олишни талаб қилмоқда. Яъни биз инсониятнинг энг илғор қатлами, озодлик ва демократия тарафдорлари бўлган ўша “олтин миллиард” олдида иқрор бўлишимиз керак.\nБундай жазавани, бизнингча, бир четда, ҳеч ким кўрмайдиган жойда намойиш қилиш керак. Чунки бундай ҳолат ҳар доир унга чалинган киши/томоннинг фактлари йўқ, ўзи ноҳақлигининг белгисидир.\nБарча айбларни Россияга тўнкаш сиёсатига – Европанинг ювош матбуоти ҳам сабабчи бўлди дейиш мумкин. Бу нарса бугун пайдо бўлгани йўқ, бунга камида 15 йил бўлган.\nҚитъада содир бўлаётган барча ёмон воқеалар учун Москва айбдор ёки жавобгар бўлиши ва барча яхши воқеалар эса Европа Иттифоқи ёки НАТО ёки уларнинг дуэти иштирокида амалга оширилаётгани услубидаги сиёсат 2000 йилларда бошланган эди. У вақтлар бу сиёсат бунчалик яққол эмасди, ўшанда барчаси бирор баҳона, ортга чекинишлар орқали амалга оширилар эди.Ўтган йиллар давомида русофоблар овозлари кучайди, уларни молиялаштириш ва сиёсий қўллаб-қувватлаш кучайди. Россия ўз сиёсий нуқтаи назарини очиқ-ойдин айта бошлаганидан сўнг русофоблар тўғридан-тўғри ҳужумга ўтди. Нафақат давлатнинг ўзига, балким бу ерда яшаёган кишиларга ҳам нишонли зарбалар берила бошлади.\nҲар доим, Россия одамларни ҳимоя қилиш ниятида эканлигини билдирганида (ҳа, биз биринчи навбатда ёрдамга муҳтож бўлганларни ҳимоя қиламиз, харажатлар кейн), уни “тажовузкорлик”да айблашди.\nҲар сафар Россия мададга муҳтож кишиларни ўз қаноти остига олмоқчи бўлганда, унга қарата энг ифлос туҳмат тошлари ёғарди. 2008 йилда Жанубий Осетияда шундай бўлган, Қрим билан ҳам шундай бўлган.\nКўп йиллар давомида Россия европаликлар онгида қандайдир “ёвуз”га айлантирилди. Улар, бунинг учун барча воситалардан фойдаланишдан хижолат тортмади.\nБританияда “заҳарланиш” билан боғлиқ шубҳали воқеада "Россия изи" ни қидириш. Чехиядаги ҳарбий омборларда портлашлар содир бўлганда ҳам, буни “Руслар қилган” деб эълонқ қилишди. Франция Алп тоғларида "разведка базалари" мавжудлиги ҳақида ғийбатда ҳам "Москванинг қилмишлари" ҳақида гапирилди.\nХуллас, бизнинг мамлакатимизни ойлар ва йиллар давомида барча оғир гуноҳларда айблашди.\nЕвропа оммавий ахборот воситалари уялмасдан "Россияни туҳматда, ёлғончиликда ва нифоқ чиқаришда" айблашди ва психологиядаги прогнозлар ҳали бекор қилинмаганини унутди.\nФақат улар бир нарсани унутиб қўйишди – психиологияда “проекция” деган тушунча бор. Унда инсон ўз айбини, ички ҳимоя туйғуси туфайли, бировнинг айби деб ҳисоблайди.\nДарҳақиқат, аслида айнан Европа ОАВлари ҳар куни Россия устидан ёлғон, туҳмат ва дезинформация ёғдиришган эди.\nҲа айтмоқчи, Европа тарихида буларнинг барчаси аллақачон содир бўлган. 90 йил олдин Германияда миллий социалистлар ҳокимият тепасига келганида, барча муаммоларда фақат яҳудийлар айбдор деб эълон қилишган эди. Уларга нисбатан нафрат уйғотиш механизма ҳам ўша-ўша.\nҲаммаси Геббельс айтганидек: кимдир доим ҳақ ва тўғри, улар ривожланиш томон боради. Бошқалар эса – ёмонлар, жамиятни ортга тортадиганлар. Кимдир эркинлик ва демократия учун – бошқалар эса “диктатура ва авторитаризм”ни ёқлайди.\nБугунги Европа нутқида деталлар, тафсилотлар ва ньюанслар керак эмас, чунки улар доимий русофобия олиб боришга халал беради, шуни учун улар ахлатхонага улоқтирилган.\nКсенофобиянинг заҳарли газлари маълум меъёрига етганидан сўнг, уни бошқараётган кишилар фикрига кўра, унинг навбатдаги босқичи бошланади. Бу вақтда дунёнинг – маданиятли, ривожланган экани ҳақида гўёки ҳамма унутиб қўйгандек.\nОхири ҳаммаси Москва айтганидек бўлди. Европа Иттифоқи ўзининг сиёсий ўйинлари ва иғволари, “Россияга энерегетик тобелиги” ҳақидаги афсоналари оқибатида газ учун осмон нарх тўлайдиган бўлди.\nМосква, бир давлатнинг ички ишларига ҳар қандай ташқи аралашиш, улар қанчалик яхши ниятларда амалга оширилмасин – охир оқибат ҳам ҳарбий ҳам инсоний фалокат билан тугайди, қитъага беқарорлик олиб келади деган эди. Охири шундай ҳам бўлди.\nРоссия, худди Кассандра сингари, ўзини ўзи умумжаҳон хавфсизлик қўриқчиси деб эълон қилганлар, дунёни жарликка қулатиши мумкинлиги ҳақида огоҳлантирган эди. Лекин Кассандраге ҳеч ким қулоқ солмай қувгани каби - бизнинг давлатга ҳам қулоқ солмай “маданиятли дунёдан” қувишга қарор қилишди. Биз ўзимиз Иккинчи жаҳон урушида асраб қолган ва ҳозир ҳам шунга интилаётган дунёдан.\nЯнги санкциялар ва бошқа чекловлар қўллашнинг янги таҳдидлари айрим ҳаяжонли кишиларни ваҳимага солиши мумкин холос. Россия ҳам СССР каби доимий Ғарб санкциялари режимида кун кўрмоқда. Аслида, деярли 100 йил олдин киритилган санкциялар асосан уларни киритганларга зарар етказди.\nРоссия уларнинг барчасига дош берди, кўпчилликни қутқарди, бунинг учун миннатдорлик эшитмаса-да ўз йўлини ишонч билан давом эттирмоқда. Ва буларнинг барчаси нафақат бизнинг кучимиз туфайли, балким ҳақиқат биз томонда бўлгани учун ҳам.


Исломий тўйни қандай тушунасиз?\n18 январ 2021, Тошкент вақти: 21:48\nСўнгги пайтларда Ўзбекистоннинг Андижон, Фарғона, Наманган, Хоразм, Бухоро ва Қашқадарё вилоятларида исломий тўй қилиш анча оммалашган.\nЭл орасида “оқ тўй” ҳам деб аталадиган бундай тўйлар “қизил” (яъни, советча) тўйлардан дастурхонда спиртли ичимликлар бўлмаслиги, базм учун машшоқлар чақирилмаслиги, улар ўрнига кўпинча бирор илмли кишининг маъруза қилиши, тўйхонада эркак ва аёлларнинг алоҳида-алоҳида ўтқазилиши билан ажралиб туради.\nЎзбекистондаги Эксперт ишчи гуруҳи маълумотига кўра, кейинги пайтларда тўйдан кейиноқ орган ходимлари бундай хонадонларга келиб, ёш келин-куёв ва уларнинг ота-оналари билан “профилактик суҳбатлар” ўтказмоқдалар, уларнинг нима учун айнан исломий тўй қилгани билан қизиқмоқдалар, айрим ҳолларда уларни тушунтириш хати ёзишга мажбур қилмоқдалар.\nАйни пайтда, Озодлик билан суҳбатда бўлган аксар ўзбекистонликлар ихчам ва камхаражат¸ аммо замонавий тўй ўтказиш истагини билдирди.\n"Ҳафта саволи" рукнининг бугунги сонида респондентларга “Исломий тўйни қандай тушунасиз, Сиз ўзингиз исломий тўй қиласизми?” деган савол билан мурожаат қилдик.\nМуҳаррам ая, пенсионер:\n- Исломий тўйга мен бордим. Хотинлар алоҳида ўтирди, эркаклар алоҳида ўтирди. Хотин артистлар келди. Хотинлар ўзи ўйнади. Ўйин-кулги бўлди биз борган исломий тўйда. Хотинларнинг ўзига айтди. Эркакларга айтгани йўқ. Эркаклар бир чеккадаги хонада ўтиришди. Икки-икки ярим соат бўлди. Кечки пайт бўлди, қоронғида. Соат 6-7 лардан кейин бўлдида. Келин алоҳида ўтирди бизлар билан. Куëв эркаклар билан ўтирди. Мусиқа бўлди, ўйинлар бўлди. Ҳамма нарса жойида бўлди. Лекин эркаклар бизларнинг хонага чиққани йўқ. Менимча, эркаклар камроқ бўлди. Фарзандларимнинг тўйини совет пайтида ўтказганман, яхши бўлган. Иккита ўғлим, иккита қизим бор. Энг кичкина қизимники кафеда бўлди. “Қизил тўй” қилганман. Мен унақа исломий тўй қилмайман. Ëқтирмайман мен.\nОчил ака, Жиззахлик тадбиркор:\n- Исломий тўйлар бу мусулмонларнинг тўйлари бўлиб, бу тўйлар 18 минг оламни яратган Оллоҳ, пайғамбаримиз Муҳаммад с.а.в. томонидан кўрсатилган амаллар бўйича қилинади. Албатта¸ мен мусулмон сифатида исломий тўйларни ëқлаб чиқаман. Мен ўзим тўй қиладиган бўлсам, албатта¸ исломий тўй қиламан. Исломий тўй шундан иборатки, масалан ҳаром-ҳаришсиз, исрофгарчиликка йўл қўймасдан суннатларга амал қилиб ўтказиладиган тўйлар. Ҳаром-ҳариш деганда маст қиладиган ичимликларни қўшаман. Бундан ташқари¸ ўртага чиқиб ярим яланғоч бўлиб, баданни кўрсатиб ўйнайдику аëллар, буни ҳам мен ҳаром-ҳаришга қўшаман. Кейин фаҳш сўзлар билан қўшиқ айтилади. Ана буларни ҳам мен ҳаром-ҳаришга қўшаман. Яна ўзини кўрсатиш учун жуда катта пулларни сарфлаб дабдабали қилиб ўтказилади. Буларни ҳам мен ҳаром-ҳариш¸ деб ҳисоблайман. Чунки улар исрофгарчиликка йўл қўяяпти.\nСарвинисо, Қашқадарё, уй бекаси:\n- Мен исломий тўйни ҳеч қачон кўрганим йўқ. Учта болам бор. Иккита ўғил, битта қиз. Мен ночор оиладанман. Мен фақат ихчам, кам харажат тўйлар қилишни хоҳлайман. Мен тўйда ҳамма баробар бўлиши кераклигини хоҳлайман. Аёллар ва эркаклар алоҳида бўлмаслиги керак. Энди одамлар қандай тўй қилишса, мен ҳам шундай қилишни хоҳлардим. Лекин ноиложман. Ичимликни аёлларга эмас¸ фақат эркакларга қўйиш мумкин, фақат оз-оздан. Бу гуноҳ, гуноҳ. Лекин маҳаллаларда қўйишади ўшани. Бизага қўймади, деб гап-сўз қилишлари мумкин.\nАзамат, андижонлик талаба:\n- Исломий тўйда бўлмаганман¸ тўғриси. Эшитганману, лекин ўзим бўлмаганман, кўрмаганман. Қанақа бўлишини ҳам билмайман. Диний бўлиб ўтса керакда. Современний қилмасдан, ЗАГСсиз, ҳар хил ўйин-кулгуларсиз ўқилади домлалар келиб. Керакли нималарини ўқиб никоҳдан ўтказиб, шунақа деб тушунаман. Уйлансам, қандай тўй қилишим ҳақида ҳали ўйлаб кўрганим йўқ. Катталардан маслаҳат сўралади. Катталар нима деса шу. Ўзим энди, современний бўлиб жуда европейский ҳам эмас, эл қатори қилиб қилиш ниятим бор. Ўзимча ҳозир айтаяпман современний тўй бўлади деб. У ëғини билмайман. Балки эскича тўй қилармиз, балки замонавий бўлар.\nСулаймон, жиззахлик талаба:\n- Мен исломий тўйни хоҳлаган бўлардим. Чунки исломий тўй бу, масалан ҳаром ва ëмон нарсалардан узоқроқ бўлган тўйларга айтилади. Мен ўзим қандай тўй қилмоқчилигимни айтсам, мусулмонча, оддий, нима дейди, ўзимизнинг юртимизда ҳам айтаяптику унча дабдабали тўй шарт эмас, оддий тўй қилиш мумкинку. Ўзим қилмоқчи бўлган тўй камтарона, мусулмонча тўй қилишни ўзим хоҳлаган бўлардим. Ўйин-кулги бўлади, лекин чегарадан чиқиш шарт эмасда. Нима учун тўй қилинади? Ўйин-кулги, яхшилик учун, эл-юрт билсин менинг тўйимни дейди. Мана шунча халқимнинг дуоси менга ўтсин, Оллоҳдан сўрасин, дейди. Шунинг учун тўй қилинади.\nСобиржон, Россиядаги меҳнат муҳожири:\n- Ака, мен исломий тўйларга кўп қизиққаним йўқ. Фақат намоз ўқиб юраман. Ёшим 54 да. Уйланганман. Бешта фарзандим бор. Тўрттасини уй-жойли қилганман. Тўрттала тўй замонавий бўлган. Ичимликлар бўлган. Кенжатой ўғлим қолган¸ холос. Унинг тўйини ҳам замонавий қилиб ўтказамиз.\nЛазиз, Туркиядаги меҳнат муҳожири:\n- Менимча, исломий тўйда ароқ, нима қўйилмайди, қизнинг ҳеч қаери кўринмайди, мен шунақа деб биламан. Исломий тўйни бир марта кўрганман. Ароқ йўқ эди. Ўзимизнинг бир эшон қилганда ўзимизнинг Нурободда. Келин-куëв алоҳида ўтирган. Кўрамиз, менинг исломий тўй қилиш ниятим борда. Бизларда яна ҳар-хил гаплар ҳам бўлади. Масалан¸ ароқ қўймасанг “Тўйинг яхши бўлмади. Тўйинг ўтмайди” деганлар ҳам бор. Билмадим ҳали уйланишимга тўрт-беш йил бор. Бирор нарса дея олмайман.\nТошкентдаги тўйхона ходими:\n- Исломий тўй? Йўқ, йўқ, йўқ. Ҳеч мумкин эмас. Қарор бор бизларнинг қўлимизда. Бизлар (исломий тўй) ўтказа олмаймиз. Шаҳар ҳокимиятидан қарор бор. Исломий тўй умуман ҳеч қаерда ўтказмайди. Ҳеч қайси тўйхонада ўтказа олмайсиз. Ҳаммасига запрет.


Ғаффор ҲОТАМОВ ”Бугун менинг туғилган куним!..” (5) | ДУНЁ ЎЗБЕКЛАРИ | Mobile Version\n01/15/2014 Ismat Khushev Ғаффор ҲОТАМОВ: ”Бугун менинг туғилган куним!..”\nАгар, ўқиган бўлсангиз, Эрнест Хемингуэй “Алвидо, қурол!”га ўткир ва ҳасратли сўзбоши ёзган. Унда адиб 1947 йил кўнгилетар дўстлари билан пул йиғиб, шампан олиб, Сан-Вэллида янги йилни кутиб олганини эслаб ўтади. У Ингрид Бергман билан халфана шампан ичиб ўтириб, қилган суҳбатни шундай тасвирлайдики, одамнинг ҳаваси келади. Ижодкор шундай бўлиши керак-ку, ахир, деб ўйлайсан беихтиёр, эркин ва хотиржам, уч-тўрт кўнгилетар улфати ва ўртада халфана шампани…\nДемак, Рауф Парфи табиатан Хемингуэйга яқин бўлган. Унинг атрофини мудом ёшлар олиб юрган, яхшидир-ёмондир, шеър ошиғи, нафосат ошиғи. Ва бир янгиликка чанқоқ. Ҳар оқшом улар пива ё вино устида гурунг бериб, ўзлари яхши кўрган шоир билан ўтаётган кунни кузатиб қолган.\nШундай бўлиши ҳам керак-ку, ахир!\nЁки уларнинг ҳақи йўқми, бунга?!\nБу, шиша ичига ботиб кетиш эмас!\nБу, тотиниш, кун бўйи ўтган дилгирлик ва кир сиёқларни унутиб, бир лаҳза тин олиш, юрак ярасига малҳам қўйиш. Айтса, айтгулик гапларни тинглаш, кўнгил ёзиш, арзигулик фикрни муҳокама қилиш. Ҳаёт фақат ёзиш-чизиш, елиб-югуриш ва классикларни ўқишдан иборат эмас. Уюшиб кимнидир чалиш, кимнидир хор қилиш ва кимнингдир йўлига банд солишдан иборат эмас, бу ҳаёт! Ким нима деса деяверсин, шахсан мен шундай деб ўйлайман. Одам бир пас одамга ўхшаб ҳам яшаши керак, айниқса, афсунгарлар ғарази чегара билмаган замонда…\nУ вақт шоир одам бошқача яшай олмас эди. Сил бўлиб, ўлиб кетарди. Бир хил ҳаёт, бир хил сиёсат, бир хил сиёқлар…\nБаҳром Рўзимуҳаммад “Кун суврати”да шуни айтади.\nЗамон сувратига ўхшайди\nбизнинг бўм-бўш ўтаётган кунимиз.\nШу бўшлиқни бир нима билан тўлдириш керакми?\nҚани, эй дўстларим, тўлдиринг қадаҳ,\nДунёда муҳаббат борлиги учун, – деб ёзади Парфи “Қадаҳ” шеърида.\nҚани, пиёлани тўлдиринг яна,\nНашъага тўлибди, қаранг, тўрт тараф.\nБу шеър 1976 йил ёзилган.\nРауф Парфи “катта жанр”дан ўзини тиярди, “майда жанр” билан шуғулланарди. Бунга сабаб, “жанр” доим ўртада бўлган. Ҳойнаҳой, у муҳибларига оғирлик тушишини истамаган. Қолаверса, охирги пайтда ўзига ўхшаган қўли калта укалари қолди, ёнида. Чоршаъм Рўзи, Мурод Чавуш, Ўрол Содиқ, Баҳром Рўзимуҳаммад…\nЕтмишинчи йилларда пинжига суқилган полопонлар темир қанот чиқаргач, муаззам чўққиларни кўзлаб учиб кетишди. Аммо, ўша даврда ҳам ажойиб рассом Исфандиёр, шоир Тўра Мирзо, Турсун Али, Яшар Қосим, Акиф Бағир уни тарк этган эмас.\nЎша йиллар Рауф Парфи ёшларнинг кумирига айланди. Тўғри, бизда адабий диссидентлар бўлмаган. Аммо, у беғараз исёнкор шоир сифатида меҳр қозонди. Бир янгиликка чанқоқ ёш қаламлар, шеърпараст ва шоиртабиат йигит-қизлар унинг атрофини олди. “Навоий-30” рўпарасидаги ошхона уларнинг норасмий манзили. Ёшлар ҳар оқшом шу ерга оқиб келади, ҳар ким топган-тутганини ўртага қўяди, шеър айтади, баҳс этади. Олам ишини идрок этмоққа уринади. Табиий ҳол бу, албатта. Тириклик доим яшноқликка интилади ва янгилик билан яшаради.\nРауф Парфи атрофидаги мўъжаз адабий иқлим талабаларга кучли таъсир ўтказган. Шу боис, бу даврда у инкубатор вазифасини ҳам ўтади. Мадаминов, Мамадўстов, Ҳаққулов каби “учар” қаламлар шу иқлимда кўз очди. Ва “Рауф Парфининг издошлари” сифатида ёш авлод эътиборини ўзига қаратди.\nҲаёт кимёсини билган одам учун ном чиқаришнинг йўли кўп, жуда. Уларни танитган асари эмас, балки: “Салой устозга ундай деди, Рауф Парфи бундай деди”, “Салой тўрда, буддага ўхшаб ўтирипти”, деган шов-шувлар, аслида. Улар шу иқлимда ўз гуруҳини тузди ва амалиётга куч берди. Шу йўл билан Салой Муҳаммад Солиҳга, Гулмурод Мурод Муҳаммад Дўстга, Ҳаққулов Иброҳим Ҳаққулга айланди. Сўнг, мулла Мурод айтгани каби, қисир эчкига ўхшаб, сиёсат майдонида бир замон шаталоқ отишди. Ҳатто, кимдир-биров қайсидир-бирини эринмай мутойиба қилган денг.\nНима эмиш, бир йўқсил бўлган эмиш, шўро замонида. Ва унинг қисир эчкисиям бўлган эмиш. Ўзидан кўпайсин деб уни кўп қочирипти, аммо…\nХотини яна жанжал қипти.\n– Тош қотиб ухлайсиз! Анави ялоқ яна дунёни бузиб чиқди!\n– Кеча қочирдим-ку?\n– Эм бўлмаган! Яна қисир қоп кетади! Йўқми бир яроқли така?\n– Бор, Раҳмат калники! Лекин, унинг учун отарга чиқиш керак!\n– Ўлиб қолади, эчкинг! У чатоқ! Туядай!\n– Э-э, ўлса ўлар! Садқаи сар! Куйиккан мушукдай улийди-я! Жонимга эгов бўлди, бу!\nЙўқсилнинг кажавали мотоцикли ҳам бор экан. Хотини қўймагач, эчкини у кажавага ўтқазиб, бошига каска кийдирипти, сўнг тоққа йўл опти. Иш битгач, хурсандчиликка Раҳмат кал билан яримтани майдалапти. Кечқурун уйга келиб, “Аммо-лекин, эчкинг қовзанди, хотин, депти, ўзиям така кўргандай бўлди! Бели букилиб, ётиб қолди, жонивор!”\nТонг саҳар у сесканиб уйғонипти.\nЭчки яна маъраётган эмиш!\nЮраги ўйнаб, супага чиқипти. Қараса, эчки, бошида – каска, кажавага чиқиб ўтирган эмиш!..\nҲа, айтмоқчи, Дилоромнинг кўзларига ўшанда ошиқ бўлган, у. Кейин ўша кибор иқлимга олиб кирган…\nМаъюс эди сенинг кўзларинг ғоят,\nГўё йўлсиз ўрмон баргларин тўкиб\nҚора ёрқинликда шивирлар оят,\nКўзларингни тинглаяпман энтикиб.\nАслида, уни Турсун Али “кашф” этган.\nЁдимда, у Дунканга ўхшаб, бўйнига қирмизи шарф ташлаб олган эди. Дунканнинг шоҳ рақси – “Саёқ”. Есениннинг ақлини олган, шу!\nАйседора ўша, қирмизи рўмолни ўйнаб, саёқнинг ҳолини ифода этади. “Даҳшатли ва беқиёс ўйин, деб ёзади Мариенгоф, нафис ва қирмизи рўмол унинг қўлида илондай “тўлғанади”. Раққоса унинг “белини синдириб”, гирибонидан бўғиб олади. Ва ипак матоҳнинг думалоқ “боши” ғарибона, фожиали осилади…”\nБу, ўша яғмо. “Илоҳий такрор бир бу мусиқада”, деб Мадаминов уни тўлдирди ва қайта ишлади, сўнг Парфининг ҳаётига татбиқ этди.\nҲоди Тоқтош айтади-ку, “Севги ул кўп эски нарса, Аммо, ҳар кўнгилни ёнгорта”, деб. Шунга ўхшаб…\nҚаранг, хаёл қаёқларга олиб қочади. Ва ҳаммаси рисоладагидай бўлди. Парфи унинг нигоҳига чўмиб кетди, Есенинга ўхшаб! Ҳолбуки, у маъюс кўзлардаги ёрқинлик қоп-қора эканини шеърга солади…\nЎшанда бирга ишлардик, ҳали. Рауф ака қоғоз қоралаб юрди.\nКошки сувга чўксам. Чўкмасман. Сен бор.\nКошки ўтда куйсам. Куймасман. Сен бор.\nСен борсан. Сен борсан. Офтобим, порла,\nКўзларингда ёниб битай, севгилим…\n“Дилоромнинг кўзлари” деган шеър шундай туғилган. Ва шоирнинг ундовида риё йўқ. У юракдан отилиб чиққан. Майли, ўлсам ўлай, шу муҳаббатда, деган портлаш бор, унда.\nАммо, оловли талпиниш шунга яраша қаршиликка учради. Бу – табиий, албатта. Ўшанда Парфи ўттиз тўрт ёшда эди, яна оила қурган. Дилором эса, дунё кўргани билан ҳали ёш, яна кимсан, прокурорнинг қизи…\nОта-онаси иримига қарши чиқди, қизи борнинг нози бор, дегандай…\nЗанжирли Шарқ қизининг қўлларинда\nБир куч топилмасми, кишан синмасми,\nШарқ қизи, Шарқ қизи, энди кулмасми?\nЎйин-ўйиндан ўт чиқиб, улар оила қуришди. Бу, ошиқ учун ҳам, маъшуқа учун ҳам қимматли эди. Дилором ўзи мансуб бўлган қавмнинг кибор оғушига кириб борди, Рауф Парфи билан! Шоир эса, долғага дуч келган кема ҳолига тушиб, минг хил тўлғамани юракдан ўтказди ва кечинмалар сувратини чизди.\nЎша шеърда бир байт бор, эҳтирос чулғаб ётган ақлнинг иши, бу!\nҚайга йиқиларкар бир кун беомон,\nКўзинг осмонидан учган юлдузлар?!\nМуҳаббат қисмати сир бўлмаган, унга. Билган. Билса-да, ўша осмонга маҳлиё бўлиб, янги тўпламига тартиб берди. Ва униям “Дилоромнинг кўзлари” деб атади.\nБу ҳолат саробга умид боғлаб яшашга ўхшайди. Лекин, бошқа йўл йўқ. Ва муҳими бу эмас, муҳими – сўнган вулқон қайта отилди, шоирда уйғониш рўй берди, пўртанали мавжлар-тўлқинлар уни чулғаб олди. Ва шеъриятида янги саҳифа очди.\nРауф Парфи учун қимматлиси шу.\nИжод шунга ўхшаш жараён, ўзи.\nҲорғин йўловчиман, манзилда – сароб, – дейди у “Йўловчи” шеърида. Ва унга Чўлпоннинг “Хаёлимдан олтин қафас тўқидим”, деган сатрини эпиграф қилиб олади.\nБу бежиз эмас.\nБу ҳаёт мураккаб, деймиз тик боқиб,\nЮлдузлардек ҳадсиз ҳаёт кўзига.\nХусусан, ҳаёт кўп мураккаб, деймиз,\nЎз-ўзимиз бузиб қўйгандан кейин.\nБу сатрлар ўша сароб асосидан дарак беради.\nРауф Парфи ўша кезлар тартиб берган китоб 1978 йил ёруғлик кўрди. У “Кўзлар” деб аталган. Албатта, у тўғри қилди. Ўткинчи нарсани абадиятга муҳрламаслик лозим.\nКумир – ихлос қўйган одам, пир.\nДиссидент – диндан қайтган, муртад (луғавий маъноси). СССРда сиёсатга қарши асар ёзиб, чет элга чиқиб кетган ижодкорлар диссидент дейилган.\nАйседора Дункан – америкалик машҳур раққоса, Франциянинг Ницце шаҳрида яшаган. Унинг қизи Ирма Дункан Москвада рақс мактаби очган. Айседора шу мактабда Келажак Рақси бўйича сабоқ бериш учун келади. Есенин у билан 1921 йил кузда танишади, 1922 йил майда Загсдан ўтади. Ва у билан бирга, 1923 йил августга қадар дунёни сайр этади. Шоир 1925 йил 27 декабр кечаси ўзини осади. Орадан икки йил ўтгач, ўша “Саёқ”, яъни, пушти ранг шарф шамолда ўйнаб, Дунканнинг автомобили ғилдирагига ўралиб қолади. Ва у бўғилиб ўлим топади.\nДунканнинг рақси “Апаш” деб аталган, яъни, дайди, саёқ, безори, ўғри дегани.\n01/16/2014 at 10:48 AM\nRauf Parfi bolganda shu yozgan “maqtov” laringni sening yuzingga otgan bolardi. Parfi tirikligida uni pyanista axmoq deb tinmay giybat qilgan munofiqlarning oldingi safida edi bu Xotamov!\n01/16/2014 at 4:39 AM\nадибнинг бу ёзмаларида узвийлик йуқ-ку. Пойинтар-сойинтар,узук-юлуқ…


ЖСТ бош қароргоҳи . Worldatlas.com сайти фотосурати\nИқтисодий тадқиқотлар ва ислоҳотлар маркази томонидан ўтказилган Ўзбекистоннинг Евроосиё иқтисодий иттифоқи ва Жаҳон савдо ташкилотига аъзо бўлишига доир сўровномада респондентларнинг 74 % республиканинг ЕОИИга қўшилишини қўллаб-қувватлаши, 16 % қарши, 4% нейтрал овоз бериши, 6% жавоб беришга қийналиши аниқланди. Бу ҳақда Review.uz сайтида маълумот берилган.\nТаҳлилчилар интеграцияни қўллаб-қувватловчи аксари респондентлар Сурхондарё, Жиззах ва Хоразм вилоятларида яшашини таъкидлайдилар. «Қарши» овоз берганларнинг кўпчилиги водий ва пойтахт аҳолиси бўлган.\nЕвроосиё иқтисодий иттифоқига аъзо бўлишнинг энг асосий афзалликлари сифатида товарлар ва хизматлар нархларининг пасайиши, шунингдек рақобат кучайиши натижасида маҳсулот сифатининг ошиши кўрсатилган. Сўровда қатнашганларнинг 15 фоизи интеграция туфайли меҳнат мигрантларининг аҳволи яхшиланишига умид қилади.\nИнтеграцияга қарши бўлганлар импорт маҳаллий маҳсулотлар ўрнини босиб кетишидан, аъзоликдан сўнг республикада ишчи ўринлари камайиб кетишидан хавотирдалигини билдирганлар. Сўровномада иштирок этган 13 фоиз респондент Ўзбекистоннинг ЕОИИ га аъзо бўлиши натижасида давлат бюджети даромади камайиб кетишини кўрсатган.\nМарказ мутахассислари аҳолининг Ўзбекистонни Жаҳон савдо ташкилотига аъзо бўлиши борасидаги фикрини ҳам ўрганганлар. 78% респондент қўллашини, 8% каршилигини ва шунча фоиз бетарафлигини, 7 фоиз респондентлар жавоб беришга қийналишини билдирган.\nЖСТга аъзо бўлишликка Сурхондарё, Навоий вилоятлари ва Қорақалпоғистон республикаси аҳолиси ихтиёр билдирган бўлса, Тошкент, Андижон вилоятлари ва пойтахт ахлида ушбу ғояга қарши овоз берганларнинг салмоғи кўп бўлган.\nРеспондентларнинг 34 фоизи ЖСТга қўшилишнинг асосий афзаллиги — рақобат муҳитининг яхшиланиши, товарлар ва хизматлар нархлари пасайиши ва уларнинг сифатига ижобий таъсир қилишини кўрсатган бўлса, 23 фоизи Ўзбекистоннинг ЖСТга аъзо бўлишининг ижобий самараси сифатида ривожланган мамлакатлар билан савдо алоқаларининг яхшиланиши, юқори технологияли импортнинг ошишини таъкидлаган. Респондентларнинг ўн олти фоизи миллий ишлаб чиқариш ва иш ўринлари хорижий инвестициялар оқими ва хорижий корхоналар сонининг кўпайишини таъкидлаган бўлса, аъзоликка қарши бўлганлар иқтисодиётнинг муҳим соҳалари хориж ишбилармонлари қўлига ўтиб кетиши, импорт кўпайиб, давлат бюджетининг камайиб кетишини кўрсатганлар.\nЎзбекистонинг ЕОИИ ва ЖСТга аъзо бўлишига доир аноним сўровнома шу йилнинг январь-февраль ойларида ўтказилган. Унда бутун республика бўйлаб 1300 та одам қатнашган, уларнинг 79 фоизи эркак, 21 фоизи аёллардан иборат бўлган. Сўровномада иштирок этганларнинг аксарияти талабалар, хусусий сектор вакиллари, давлат хизматчилари, ўқитувчи ва олимлардан иборат бўлган.\nМай ойининг бошида Олий Мажлиснинг депутатлари, сўнг сенаторлари Ўзбекистоннинг Евроосиё иқтисодий иттифоқига «кузатувчи давлат» мақомида иштирок этишига овоз бердилар. ЖСТга келсак, ушбу ташкилот билан мулоқот 2005 йилги Андижон воқеаларидан сўнг, 2017 йили яна қайта тикланди. Ўтган йил июль ойида Ўзбекистоннинг БМТдаги доимий вакили Улуғбек Лапасов Женевада ЖСТ бош директори Роберто Азаведога республика ташқи савдо режимига доир меморандумни топширди. Бу расман Жаҳон савдо ташкилотига аъзолик жараёнининг бошланганини англатади.\nМирзиёев “хавфсиз” ҳудудлар ва мамлакатлар учун туризмга рухсат беришга қарор қилдим\nАвиапарвозлар COVID-19 йўқлигига доир маълумотнома туфайли учдан бир қисмга қимматлашган\nТошкентда автобус йўналишлари мувофиқлаштирилади ва йўловчилар учун маблағни тежаш имкони яратилади


Пастдарғомлик «Адолат»чилар 10 гектар боғ яратяпти - zarnews.uz\n“Ҳаракатда баракат”, дейди дони халқимиз. Шу боис озгина ҳаракат қилсак, ҳалол меҳнатимиз орқасидан турмуш фаровонлигига, фарзандларимизнинг баркамол вояга етишига, юртимизнинг янада равнақ топишига ҳисса қўшган бўламиз.\nБугун "Адолат" СДП фаоллари айни шундай ғоя билан иш олиб бормоқда. Яқинда партиядан сайланган депутат эҳтиёжманд фуқароларга мевали кўчатлар тарқатган бўлса, пастдарғомлик партия фаоллари яна бир хайрли ишга қўл урди.\nХусусан, "Адолат" СДП туман Кенгаши "Аёллар қаноти" раиси Гулмира Бобоева ташаббуси билан тумандаги "Хончорбоғ" маҳалласи ҳудудида 10 гектар ерда боғ ташкил этилмоқда.\nАйни пайтда "Адолат боғи"га мевали дарахтлар кўчатини экиш учун тайёргарлик ишлари олиб борилмоқда. Ушбу эзгу ташаббусда "Адолат посбонлари" жамоаси фаол иштирок этмоқда.\n- Ҳукуматимиз томонидан биз аёлларнинг адолат, эркинлик, ҳуқуқ ва бурчларимизни таъминлаб, кўрсатилаётган эъзоз ва эҳтиром, ғамхўрликка жавобан ҳалол меҳнатимиз, жамиятдаги фаоллигимиз билан муносиб ҳисса қўшишимиз лозим, - дейди Гулмира опа Бобоева. – Шу мақсадда халқимиз дастурхонини сархил мевалар билан тўлдириш учун олманинг “Сўх гузали” навини келтирдик. Туман ҳокимлиги томонидан ажратилган 10 гектар ерда боғ яратиш ишларини олиб боряпмиз.\nТеглар: "Адолат" СДП кўчат экиш\n17 минг туп кўчат қаерга экилади?


Home Page > > Лондонда ишлаган мутахассис – ҳокимга маслаҳатчи бўлди\nУзоқ йиллар хорижда ишлаб тажриба орттирган мутахассис – Жўраев Назиржон Хомидович Навоий вилояти ҳокимининг инвестиция ва инновациялар бўйича маслаҳатчиси вазифасига тайинланди.\nН.Жўраев 1983 йилда Кармана туманида туғилган. Навоий давлат кончилик институни битирган. 2007 йилда Лондон бухгалтерия ва молия коллежини тамомлагач, 2011 йилгача Англияда “Oceanic Village LTD” компаниясида менеджер, 2018 йилгача “Jones Lang Lasalle” компаниясида бизнес иншоотларини бошқариш бўйича менеджер ёрдамчиси вази-фаларида ишлаган. Шунингдек, Лондон қимматли қоғозлар бозорида тажриба тўплаган. Шу даврда Англия Раскин университетининг магис-тратура босқичида таълим олган.\n– Ўзбекистонда мен каби ёш мутахассисларнинг ҳар томонлама қўллаб-қувватланаётганини кўриб, туғилиб ўсган юртимга қайтиб, хизмат қилишга қарор қилдим. Вилоят ҳокимининг таклифидан руҳланиб, ғайрат ва шижоат билан ишга киришмоқдаман. Навоий вилояти жуда катта ресурсларга бой ҳудуд ҳисобланади. Хусусан, ер ости ва ер усти табиий захираларидан қурилиш индустриясида кенг фойдаланиладиган шиша, мармар ва гранит тошлари ҳамда базальт толасини ишлаб чиқариш имкониятларини ўрганиб чиқдим. Хорижий инвесторлар билан мустаҳкам кооперация алоқаларини ўрнатиб, импорт ўрнини босувчи ва экспортбоп маҳсулотлар ишлаб чиқариш бўйича вилоятда катта имкониятлар мавжуд экан. Хорижда ўрганганларимни ҳаётда қўллаш имкониятига эга бўлганим учун Президентимиздан жуда миннатдорман, – дейди ҳоким маслаҳатчиси Н.Жўраев.\n– Тарихдан маълумки, ота-боболаримиз шу муқаддас заминда яшаб дунё тамаддунига – цвилизациясига асос солган. Уларнинг билимини узоқ йиллар ўзлаштирган ғарб олами ривожланди. Биз бугун уларнинг тажрибасини ислоҳотлар жараёнида қўллаётган бўлсакда, вақти келиб албатта, цивилизация яна Она заминига қайтади. Мен бунга ишонаман. Шунда дунё ҳамжамияти яна биздан андоза олишига, ўрганишига тўғри келади, – дейди Н.Жўраев.\nКўрилганлар сони: 4039


Хазонрезаслда кайфиятимизда бесабаб тушкунлик ҳамда ҳорғинлик ҳукмрон бўлиб қолади. Биз — аёллар эса дўкон айланиб, ҳали дугоналаримиз тушида ҳам кўрмаган либос сотиб олиш билан ҳам ўзимизни хурсанд қила оламиз. Бу севимли машғулотга ортиқча маблағ ҳамда вақт сарфламаслик учун мавсумда урфга кирадиган либослар ҳақида маълумот билиш фақатгина фойда бўлади. Хўш, 2014 йилнинг кузида қандай либослар урфда?\nБатафсил... Comments (1) Гардеробингизда бўлиши шарт бўлган 10 нарса Лола тавсия этади\nЛола ЙЎЛДОШЕВА, хонанда: — Аёлнинг эгнида қандай либос бўлишидан қатъий назар унинг аъло кайфияти ва табассуми ҳамиша жозиба, латофат, гўзаллик бағишлайди. Қадрли аёллар, кўпроқ жилмайинг! Чунки кимдир ёқимли табассумингизнинг ошиғига айланиши мумкин. Мен ҳам кўтаринки кайфият билан аёллар гардеробида бўлиши шарт бўлган либосларни бирма бир санаб ўтаман.\nБатафсил... Янги шарх қўшиш «Чўмилиш кийими танлаймиз!»\nИссиқ кунларда сув ҳавзаларида маза қилиб чўмилишга нима етсин? Хусусан эгнингиздаги чўмилиш кийими қоматга мос, баъзи камчиликларни яшириб турса, ундан-да яхши. Келинг, биргаликда чўмилиш кийими танлаймиз…Батафсил... Янги шарх қўшиш Келин кўйлаклар – 2014\nБатафсил... Янги шарх қўшиш Атир танлашнинг 12 қодаси\nАтир танлашни ёр танлашга ўхшатиш мумкин, нима дедингиз?! Базилари бир ҳидлашдаёқ дидингизга мос тушмаса, бошқасини бутун умрга ҳамроҳ қилиб олишингиз ҳеч гап эмас. Сизнинг «ёрижон»ингизга айланадиган ўша ифорни топишда мутахассислардан олинган маслаҳатлар асқотади деган умиддамиз.Батафсил... Янги шарх қўшиш УРФДА... Узун юбкалар\nЭтаги нақ ерга тегадиган, ёрқин рангдаги узун юбка кийиб олган аёлга кўпчилигимиз ҳавас билан тикиламиз. Беихтиёр бундай кийим бизга кўпроқ латофат ва жозиба бағишлашига амин бўламиз. Аммо узун юбкаларни кийиш учун маълум қоидаларга амал қилиш кераклигини ҳамма ҳам билмаса керак. Марҳамат, танишинг!Батафсил... Янги шарх қўшиш «Кийишга кийимим йўқ» дейдиган хонимлар учун!\nҲар куни эрталаб кийим жавонимизни очиб, бир гап — “кийгани либосим йўқ”ни такрорлашдан чарчамаслик биз аёлларга хос одат. Аслида эса кўйлакларимиз шкафимизга сиғмайдиган даражада эканлиги билан ишимиз йўқ.Батафсил... Comments (2) Бошгинамиз омон бўлса, бежирим қалпоқ топилади!\nДўст бошга, душман оёққа қарайди дея пойабзалга эътибор берамиз-у, негадир бош кийим ҳақида, кўпинча, унутиб қўямиз. Аслида эса у бизни совуқдан ҳимоя қилибгина қолмай, ташқи кўринишимизга жозиба бахш этувчи бетакрор аксессуар ҳамдир.Батафсил... Янги шарх қўшиш 2013 йилда урфга кирган келин кўйлаклар\nТўй мавсуми бошлангани муносабати билан бу йил урфга кирган келин кўйлакларнинг энг оммабопларини эътиборингизга ҳавола этамиз. Тўй олди ширин ташвишли югур-югурлар билан овора бўлажак келинларга маслаҳатларимиз асқотса ажабмас! Бунда бизга «JE T’AIME» келин кўйлаклар салони раҳбари — дизайнер Нозима МАМАДАЛИЕВА ҳамда стилист Марҳабо КАРИМОВА ёрдам беради...\nБатафсил... Янги шарх қўшиш Виктория Бекхэмнинг оёқ кийимлар коллекцияси биринчи ўринда!\nМашхур футболчи Дэвид Бекхэмнинг рафиқаси хамда "Spice Girl" гуруҳининг собиқ аъзоси, ҳозирги куннинг энг замонавий аёли, муваффақиятли дизайнер ва ғамхур она Виктория Беххэм ўзининг коллекцияси билан яна шохсупага кўтарилди. Батафсил... Янги шарх қўшиш Бошқа мақолала...\n«Dolce & Gabbana Alta Moda»нинг сирли кўргазмаси\nБолалар машҳурлар ролида!\nВиктория Бекхэм - 38 ёш! Биринчи«1234567»сўнгги\tАнонс\tпрофилга кириш\tИсмни ёдга сақлаш


Парламент Мажилиси ер масалаларига доир қонун лойиҳаси устида иш бошлади - Номадлар,Турклар,Қозоқ одатлари ва анъаналари,Қозоғистон табиати\nПарламент Мажилиси ер масалаларига доир қонун лойиҳаси устида иш бошлади\n#ҚосимЖўмарт Тўқаев #Хорижликлар #Парламент Мажилиси #ер масалалари #Аграр масалалар #Президент\nҚуйи палата депутатлари ер муносабатларига оид қонунчиликни кўриб чиқиш устида фаол ишлаяпти. Аграр масалалар бўйича Парламент Мажилиси қўмитаси раиси Ерлан Барлибаев айтишича, ҳужжат Парламентга Давлат раҳбари Қосим-Жўмарт Тўқаевнинг қонунчилик ташаббуси сифатида киритилган. Президент 25 февраль куни Ижтимоий ишонч миллий кенгаши йиғилишида бу ҳақда фикр билдирган:\n«Халқимиз учун ер масаласи ҳамиша муҳим бўлиб келган. У давлатчилигимизнинг мустаҳкам асоси. Кўп марта хорижликларга ер сотилмаслигини айтганман. Миш-мишларга барҳам бериш зарур. Шу муносабат билан қарор қабул қилдим: қонун асосида хорижликлар ва хорижий ҳуқуқий шахсларга қишлоқ хўжалиги ерларини сотиш, ижарага беришни тақиқлашни топшираман».\nҚонун лойиҳаси қатор жисмоний ва ҳуқуқий шахсларнинг қишлоқ хўжалиги учун мўлжалланган ер участкаларига эгалик қилиш ёки вақтинча фойдаланиш ҳуқуқини чеклайди. Улар жумласига фуқаролиги бўлмаган шахслар, хорижий компаниялар, хорижликлар иштирокида барпо этилган маҳаллий компаниялар, хорижий ташкилотлар, шунингдек, хорижликлар иштирокида тузилган илмий марказлар киради. Бу ҳужжат юзасидан тегишли қўмита хулоса тақдим этади, сўнгра батафсил муҳокама қилиш учун палатага олиб чиқилади.\nЭнергия истеъмолининг янги меъёрлари жорий этилади\nҚозоғистон Президенти БССТ 74-сессияси ёпилишида сўзга чиқди\nОлий Евроосиё иқтисодий кенгаши йиғилиши бўлиб ўтди\nҚозоғистон ва Тожикистон президентлари музокара ўтказди\nҚозоғистон биохавфсизлик соҳасида ҳамкорликни кучайтиришга чақирди