ЯНГИ ДУНЁ » Blog Archive » Марказий Осиё туркийларига нима бўлган?\nБуюк туркий-ўзбек шоири Абдулҳамид Чўлпон 20 йиллардаёқ, тарихни “кўзимнинг нурини аямай ўқидим”, деб ёзган ва тарихимизда қонли даврлар кўп бўлганини таъкидлаган. Ҳақиқатан ҳам, узоқдаги ташқи душманларни қўйиб турайлик, бир-бирига қўшни бўлиб турган туркий ва эроний халқларнинг ҳукмдорлари, ҳатто Хива, Қўқон хонликлари, Бухоро амирлиги ўртасида ҳам катта кичик уришлар бўлиб турган… Асосан туркийлар бошқарган бу уч хонлик бир-бири билан келишаолган эмас. Шу туфайли ҳам Чор Россияси уларни бирма бир ҳалокатга учратиб босиб олган. Бир-бири билан келишаолмаган миллат чет душманларга қул бўлиши осон.\nЧор Россияси ҳам, СССР ҳукуматини қурган коммунистлар ҳам туркийларнинг ўзаро келишиб, бир давлат бўлишини исташмаган. Туркистон Коммунистик партияси маркизий Қўмитасининг бир мажлисида Совет Русияси Туркистон комиссиясининг раиси Ван Эрнстович Рудзутак: Мен турк жумҳуриятининг ташкил этилишига қаршиман. Ҳақиқатда бир турк миллати мавжуд эмас. лекин туркманлар, қозоқлар, қирғизлар ва ўзбеклар бор”, деган (Г.Ф. Дакшлейгер. Историография Советского Казахстана. Олма ота. 1969, 20, 21 бетлар). У бир бирига яқин лаҳжада гаплашувчи қозоғу қирғиз, ўзбегу туркманнинг бирлигини истамагани учун ҳам шундай фикр юритган. Шу учун ҳам Совет ҳукумати қурилгандан кейин туркий элларни бўлиш режалари бирин-кетин амалга ошди. Бу ҳақда профессор Боймирза Ҳайит шундай ёзади: “1924 йилнинг октябрида Туркистон Мухтор Совет Жумҳурияти, Бухоро ва Хоразм жумҳуриятларига барҳам берилди. Уларнинг тупроқлари ва аҳолиси Ўзбекистон ва Туркманистон Совет социалистик жумҳуриятларига, Ўзбекистонга боғлиқ бўлган Тожикистон Мухтор Совет жумҳуриятига, Қора Қирғиз Мухтор вилоятига ва Қирғиз (Қозоқ) Мухтор совет жумҳариятларига тақсим этилди”. Маълумки, бундай бўлинишдан кейин, 1929 йили СССР таркибидаги Тожикистон Совет социалистик Жумҳурияти, 1936 йили (1920 йилда Русия Совет федератив Жумҳурияти идораси остида бўлган) Қозоғистон Мухтор Совет жумҳурияти Совет Жумҳурияти сифатида СССРга қўшиб олинди. Бу республикаларнинг ўз конституцияси, Олий совети бўлишига қарамасдан, тўлиғинча Москвага бўйсунар ва Коммунистларнинг чизиқларидан чиқишлари мумкин эмас эди…”\nСССР ҳукумати бизни Республикаларга ажратиш билан бирга чегараларимизни ҳам белгилаб беришди. Туркийлар, шу жумладан тожиклар ҳам асрлар давомида бир-бири билан аралашиб яшаб келишган. бир қишлоқда қозоқлар яшашса, иккинчисида ўзбеклар, учинчисида туркманлар ёки уйғурлар, ёнгинасида тожиклар яшайверишган… Дунё яралгандан бери Тошкент ва Чимкент, Урганч ва Тошовуз (Дошўғиз), Тошкент ва Хўжанд каби шахарлар ўртасида чегара бўлган эмас. Аммо 20-30 йилларда бошида туркийларнинг душмани (Хоразм империясининг вориси Жалолиддин Гуржистонни босиб олганлигини яхши билган) Сталин бошлиқ СССР ҳукуматининг ўша пайтдаги раҳбарлари Республикалардаги қўғирчоқ ҳокимларни кўндириб, халқларнинг инон ихтиёрисиз шундай чегарлар чизиб беришдики, уларнинг ҳар бирининг остида “секин портлайдиган бомбалар”ни жойлаштиргандай бўлишди. Яъни, минг йиллардан бери туркий ўзбеклар ҳам яшаб келаётган Ўш ва Жалолободни Қирғизистонга, ҳозир ўзини ўзбек атайдиган ўғизлар, (хоразмликлар) ҳам яшаб келган Дошўғиз ва Чоржўйни Туркманистонга, қозоқлар яшаб келган Томди, Конимех туманларини Ўзбекистонга, Хўжандни (1936 йилгача Ўзбекистон таркибида автоном бўлган) Тожикистонга “бериб юборишган”. Бунинг биринчи сабаби туркийларнинг бирлашувидан ҳайиқиш эди. Бошида Сталин бошлиқ коммунистлар турган СССР ҳукумати туркийларнинг бир пайтлар Турк ҳақонлиги, Олтин Ўрда, Ўзбек хонлиги, Қозоқ хонлиги, Хоразм ва Амир Темур империясини, Қўқон, Бухоро, Хива, хонлиги каби давлатларни тузишганини ва агар бу миллатлар бирга яшашса, тил бирлиги пайдо бўлишини, қудратли давлат вужудга келиб, ўз ҳақ ҳуқуқлари учун курашишлари, ҳатто, мустақилликларни талаб қилишлари мумкинлигини идрок этишган. Аммо туркийларнинг асосий аҳолиси бу бомабалар бир кун келиб портлашини, оғани инидан бегона қилишини билишмаган. Натижада бу оми одамлар ўрислар чизиб берган чегараларни ҳақиқий деб билиб, бу ер Ўзбекистон, бу ер Қирғизистон… ва ҳакоза деб, ўзларича бошқаларни ўз ҳудудларидан сиқиб чиқаришга интилишди. Яширишнинг нима кераги бор!1989 йили Фарғона ўзбеклари ўзлари билмаган ҳолда (ҳокимиятнинг ва КГБнинг кўринмас кўмагида) Асхика туркларини бу тупроқлардан чиқиб кетишга мажбур қилишди. 1990 йили қирғизлар Ўш ва Ўзган ўзбекларини улар минг йиллардан бери яшаб келган юртларидан қувиш ҳаракатига тушиб, қатлиом уюштиришди. Ва ниҳоят 20 йилдан сўнг бу қатлиом янаям даҳшатли даражада такрорланди… Деярли барча урушларда, чегарани чизиб берганларнинг кўринмас бомбалари “портлади”: титулли миллатларнинг “бу бизнинг еримиз, қани туёғингни шиққиллат”, деган даъво асосий даъво бўлди. Қадошлик. Қондошлик қонунлари унитилди…\nАгар коммунистлар туркий халқларнинг дўсти бўлишганида, туркий халқлар учун бу хил “бомбали” чегаралар ясаб беришмаган, уларнинг тилини, урф одатини бир-биридан узоқлаштирмаган ва фожиалар келиб чиқмаган бўларди.\nТуркистон халқларини эксплуатация қилиш, ерларимиздан чиқаётган қазилма бойликларни марказга бемалол олиб кетиш учун СССР ҳукуматига тинчлик керак эди… Бу тинчликни сақлаш учун ҳукумат айниқса, 60 – 80 йиллар оралиғида ўзаро дўстлик, қардошлик сиёсатини амалга оширди: республикалараро ўтказилган турли тадбирлар, адабиёт ва санъат декадалари халқларимиз орасида ҳамжиҳатлик, дўстлик туйғулари пайдо бўлишига ёрдам берди, Аммо Республикалар мустақил бўлгач бу туйғулар чуқур илдиз отмагани, туркийлар қонида мақола бошида айтилган бўлиниб яшаш туфайли пайдо бўлган ўзаро душманлик кайфияти йўқолиб кетмагани, аксинча, ердошлик, уруғчилик, тор миллатчилик кайфиятлари бўй кўрсатиши мумкинлиги сезила бошлади…\n1989 йили Асхика турклари ва Фарғона ўзбеклари ўртасидаги юқорида айтилган қонли можороларнинг ҳам, 1990 йили бўй кўрсатган Ўш-Ўзган фожиасининг ҳам, 2010 йилги Ўш, Жалолобод, Бозорқўрғон фожиаларининг ҳам маънавий-руҳий илдизи асли шу ерда. Иккинчи сабаб ўша даврдаги иқтисодий, ижтимоий етишмовчилик ва йўқчиликни тузумнинг нобоблигидан эмас, туркий қавмларнинг бир-биридан кўришидир. 1989 йилги фожиа пайти ҳам фарғоналик оми кишилар ўзларининг камбағал яшаётганидан, туркларнинг эса яхши ҳаёт кечиришидан шикоят қилишган. “Улар данғиллама ҳовлиларда яшашади, биз уч оила каталакдай уйда яшаймиз”, деб интервью беришган. 2010 йил июнидаги фожиалар пайти яна ўша эски ашула энди қирғизлар томонидан айтила бошланди. Жанублик қирғизлардан бир қанчалари ўзларининг ночор яшаётганини, камбағаллигини ўзбеклардан кўришди. Ўзбеклар, (шу жумладан асхика турклари ҳам) илгаритдан уддабурро халқ: тижорат билан, деҳқончилик билан шуғулланиб келишганлиги ҳисобга олинмаган. Яшовчан, меҳнаткаш ва фидоий ўзбеклар илгариги – 1990 йилдаги Ўш-Ўзган қирғинидан кейин ҳам бу ишларни давом эттиришган, магазинлар ва кафелари, тўйхоналар очишган. қирғизнинг ақли ноқис расмийлари “Ўзбеклар Қирғизистонда туриб, бой яшайди, сизлар камбағалсиз” деган фикрни худди ўзлари каби ақли ноқис омма онгига сингдиришган. Абдулазиз Маҳмудга интервью берган рус олими Игорь Савин айтганидай: «Сенинг оғир ҳаётингга порахўр амалдор – ўзингнинг қирғизинг айбдор, ёки бизнесменинг ёхуд жиноятчи каззобинг айбдор деб тушунтириш учун, кўряпсизки, қанча сўз ишлатиш керак?! Ўзбеклар ҳамма жойни эгаллаб олди, дейиш эса осон…» Жуда топиб айтилган сўзлар! Ўзбеклар бойиб, кетди, ҳамма жойларни эгаллаб олди, деган тарғибот қирғизлар онгига ёмон таъсир қилган… Уларда ўзбек бойларига нисбатан хусумат пайдо бўлган. Шу тариқа фашистлашган тўдалар биринчи навбатда бой турадиган ўзбекларнинг жонига ва кейинчалик молига чанг солишган. Бу ҳол бошқача шаклда ҳалигача давом этаётганини интернет тармоғида чиқаётган мақолалар тасдиқлайди… Ҳолбуки бу фожиа юз бермаслиги мумкин эди. Бу ҳақда Игор Савин шундай дейди: «Қирғизларда шундай бир вазият юзага келдики: советлар даврида сунъий равишда қўллаб-қувватланиб келинган аҳоли мустақиллик чоғига келиб ишсиз, чорасиз қолди, агар уларга иқтисодий, ижтимоий ҳимояланиш шароитлари яратилганда эди, улар ўз қувватларини ана шуларга сарфлардилар ва ҳеч қанақа қабилавий онг ва ўзбекларнинг фаровонлиги уларга халақит қилмасди»…\nХуллас, 1989 йилги Форғона фожиасида Ахсика турклари фарғона ўзбеклари томонидан, 1990 йилдаги Ўш-Ўзган қирғинида ўзбеклар қирғизлар томонидан, 2010 йил июнида ҳам ўзбеклар қирғиз фашистлари томонидан қирғин қилинди.\nБир қатор тарихчилар ва журналистлар Фарғона фожиасини КГБ уюштирганини айтиб келишади. Бу ҳақ гап, аммо, агар юрагида қардошлик туйғулари чуқур илдиз отганида бу урушни уюштира олмаган бўларди… 1990 йилги Ўш-Ўзган фожиаси пайти кўплаб ўзбеклар қурбон этилди. Буни ҳам дастлаб КГБнинг бўйнига юклашди. Аммо кейинроқ бу қонли мажорода Қирғизистоннинг ўша пайтдаги раҳбарларининг ҳам қўли борлиги маълум бўлиб қолди. Аммо улар вақтида жазоланмади. Аксинча авалгидан ҳам юқорироқ лавозимларга кўтарилишди.\n2010 йил июнидаги қирғиннинг сабаларидан бири ҳам аввалги қотилларнинг ўз жазосини олмагани бўлди. Анча-мунча кишиларнинг ёстиғи қуритилгандан кейин уларни афсоласофилинга жўнатганлар ялло қилиб юрганини кўрган фашистлашган тўдалар, демак 90 йил қирғинини давом эттириш мумкин, деган хаёлга боришди ва амалий ҳаракатларини бошлашди…\nКейинги қирғиннинг яна бир сабаби Қирғиз ва ўзбек ҳукуматларининг масалага панжа орқасидан қарагани бўлди. Агар икки ҳукумат истаса бу қирғинни тўхтатиш мумкин эди. Аксинча, ҳамма республикаларнинг хукуматлари, оми аҳолиси СССР коммунистлари белгилаб берган чегараларни қонун билиб, шошилинч равишда сим тўсиқлар қўйиш, Чегараларни миналаштириш бошланди. Чегараларда турадиган, қардошлик қонунлари нима эканлигини билмайдиган айрим думбул чегарачилар бошқа миллатларга ёт назар билан қараб, қуроллардан ўт очиш, ўлим ҳоллари юз бера бошлади. Қанчадан-қанча оддий, бегуноҳ одамлар қурбон бўлишди… Бир миллат фуқаросининг ўлимига ўзга республика раҳбарлари ачиниб қараш ўрнига ўз чегарачиларини ҳимоя қилишга кўпроқ эътибор беришди.\nБу хил тенденциялар министрликларга, вилоят ва туман ҳокимияти вакилларига ҳам таъсир қилмай қолмади. Жойларда (масалан, Қирғизистон жанубида М. Мирзакметовга ўхшаган) миллатчи раҳбарлар ҳам пайдо бўлгани ҳозир бутун дунёга аён бўлди… Айрим туркий республикалардаги расмий газеталарда бу хил ватанпарварлик кенг тарғиб қилина бошланди. Шу тариқа очиқ айтилмасада: Туркманистон туркманлар, Қирғизистон қирғизлар, Ўзбекистон ўзбеклар, Тожикистон тожиклар учун сингари тенденциялар омма онгига сингий бошлади. Бунинг устига бу республикалардаги титулли миллатларнинг “жонкуярлари” тили, маданияти, урф одатини сақлаш учун жон куйдира бошлашди. Мустамлака пайтида ўз тили ва урф одатини сақлаш учун қаттиқ куюниш ва курашишни тушиниш мумкин. Аммо мустақиллик деганининг ўзи ҳар бир республикадаги титулли миллатга анча-мунча имтиёзлар бериши табиий ва ортиқча чиранишга ҳожат йўқ эди. Қизиғи шундаки, баъзи республикаларнинг бир-бири билан учрашганда ака-укамиз, дўстмиз, деб айтадиган раҳбарлари бу хил тор ватанпарварликни қўллаб қувватлашди. Ҳолбуки, буюк рус ёзувчиси Лев Толстой “Ватанпарварлик ва давлат” номли мақоласида айтганидай: “бу хил ватанпарварлик туйғуси нотабиий, ноқилона, зарарли, инсониятни изтиробга соладиган туйғу бўлиб, оқил кишилар томонидан барча воситалар ёрдамида ерга урилиши, йўқотилиши лозим”.\nАммо бу хил ватанпарварлик юқори доиралар томонидан қўллаб қувватланди. Биз, қадим Туркистоннинг бир қисмида (Қўқон ёки Хива хонлиги ё Бухоро амирлиги таркибида алоҳида), ўрис империяси пайтида Туркистон бўлиб, коммунистлар даврида СССР таркибида биргаликда яшаб келсакда, бугунги кунга келиб ҚАРДОШЛИК, ИНСОНИЙЛИК ҚОНУНЛАРИНИ УНУТИБ ҚЎЙДИК.\nГарчи тўрт туркий мамлакат Қозоғистон, Озарбайжон, Туркия ва Қирғизистоннинг раҳбарлари ва зиёлилари бирлашиб қатор яхши тадбирлар ўтказаётган бўлсада, Марказий Осиё туркийларининг баъзилари бош қўшмаётганининг, айниқса оддий аҳолининг бу улуғ воқеага бефарқлигининг ўзларига боғлиқ ва боғлиқ бўлмаган объектив сабаблари бор. Биринчидан, туркийларнинг қатор вакиллари, хатто туппа тузик зиёлилари ҳам, у ёки бу туркий ёки бошқа миллатлар ҳақида бўлмағур мақоллар, латифалар тўқишни ҳали ҳам тарк этмаганлар. “Тожикдан дўстинг бўлса, ёнингда ойболтанг бўлсин”, дейди бир оми ўзбек оғзининг таноби қочиб. Қозоқнинг ақли ноқис бошқа вакили эса, бу мақолни “Ўзбекдан ошнанг бўлса, ёнингда ойболтанг бўлсин”, тарзида ишлатади.\nАгар эътибор берган бўлсангиз, Шўро даврида ўзбеклар ичида тожиклар, қозоқлар ёки қирғизларнинг устидан кулиш учун тўқилган, ёки асинча, тожиклар, қирғизлар орасида ўзбекларни майна қиладиган латифалар бўларди… “Бир куни бир тожик, (ўзбек, қозоқ, қирғиз…) деб оғзини таноби қочиб, бу гаплар қандай оқибатларга олиб келишини англамай гапирадиган латифагўйлар бўларди. Аксариятимиз уларнинг гапига “ваҳ-ҳоҳ-ҳо” лаб кулардик. Кейинги пайтларда турли миллатга мансуб туппа тузик қизиқчилар (бунинг салбий оқибатларини билган ёки билмаган ҳолда) бу хил латифаларни катта концерт залларида гапириб, гўё одамларни кулдириб юришди… Латифагўйлар концерт залларида айтган латифалар бир пайтнинг ўзида минглаб одамларга етиб боради. Тағин машҳур қизиқчилар бу хил латифаларни дискка айлантириб оммага соттиради. Миллионлаб одам бу хил миллий адоват уйғотадиган латифаларни эшитади ва фалон миллат пистон экан, деган фикрга тўғри деб ишонади…\nБу хил нохуш ишларга халқ орасида машҳур зиёлилар ҳам бош қўшганининг гувоҳи бўлганмиз. Ҳозир Ўзбекистон Қаҳрамони бўлиб юрган бир шоирнинг туркия турклари ҳақида: “Лўлисифат халқ, одамни алдаб, чув тушириб кетади”, деганини эшитганмиз. Назаримизда у умр бўйи раис бўлиб ишлаган отасидан ёки онги ўсмай қолган бирон қишлоқдошидан бу гапни эшитиб қолган ва сўзининг оқибатини билган ёки билмаган ҳолда такрорлаб юради… Чунки бу гапни у бизгагина эмас, шогирдларига ҳам айтиб юргани аниқ. Бир куни ўша “қаҳрамон”га яқин юрадиган ва унинг ҳар бир гапини ҳақиқат сифатида қабул қиладиган бир шогирди: “турклар оферист халқ”, деганини кўпчилик йиғилган даврада айтиб қолди. Устозимиз, профессор Бегали Қосимов унга: “Бу гапингиз нотўғри. Турклар бизнинг қардошларимиз, улардан ўзбек ёки қозоқ ҳеч қачон зарар кўрмаган ва кўрмайди ҳам”, деди. Биз ҳам домлани фикри тўғри эканлигини айтиб: “Сиз у қаҳрамонга ишонманг. У туппа тузик шеър ёзиб юрган бўлсада, туркийлик нима эканлигини билмайди” дедик. У жим қолди ва узоқ йиллар бирга юрганимизда бу гапни қайта такрорламади.\nХудди шу “машҳурлар” туфайли миллатнинг оми вакиллари (афсуски, туркийлар орасида омийлар оз эмас) руҳида бир-бирови ҳақида салбий фикр ва туйғулар шаклланади. Салбий фикр шакллангандан кейин у отадан болага, маҳалладан маҳаллага ўтавергандан кейин 1989 йили Фарғонада, 1990 йили Ўш ва Ўзганда, 2010 йил июнида Ўш ва Жалолободда бўлиб ўтган қирғинларга йўл очилади…\nШу хил ижобий. (баъзан салбий) фактларни эсласак “Бирники мингга, мингники туманга” деган мақол эсимизга тушди…\nДЕМОКРАТИК МУХОЛИФАТ ИЧИДАГИ МИЛЛАТЧИЛИК АЖАБЛАНАРЛИ…\nШўро даврида Марказий Осиё – Туркистонда (туркларнинг КГБ уюштирган Фарғонадан қувилишини ҳисобга олмаганда) ҳукуматга мухолиф фикрда бўлган туркийлар орасидаги салбий маънодаги миллатчилик касали аён кўриниб турмасди. Қайта қуриш ва ошкоралик даврида Марказий Осиё – Туркистон ҳудудида турли ҳаракатлар, партиялар тузилиб иш бошлашганда ҳам мухолифат ичида тор маънодаги миллатчилар деярли йўқ эди. Жанубий Қирғизистондаги 2010 йилдаги қонли воқеалардан кейин қирғиз ва ўзбек мухолифати ичида ҳам миллатчилик борлиги маълум бўла бошлади.\nҚатли ом бўлаётган, борингки, қирғизлар ва ўзбеклар бир бирини ўлдираётган пайтда Қирғизистондаги ўзини демократик деб билган партиялар ва уларнинг лидерлари жим туришди… Тўғри, Азиза Абдирасулова (миилати қиғиз) каби фидоийларга ўхшаган, икки миллат учун баравар жон куйдирган Инсон ҳуқуқлари ҳимоячилари бўлди. Аммо партия ва ҳаракатларнинг ичидан (балки улардаги ахборотларда қирғизлар жабрланаётгандай кўрсатилгани учундир), бу хил жонкуярлари чиқмади…\nБу қатли омлардан кейин қирғиз ва хорижда юрган ўзбек мухолифати вакиллари, лидерлари орасида ҳам тор манфаатларга яқинлашган миллатчилар пайдо бўлгандай… Ўзбек мухолифати вакиллари ҳокимият, милиция, прокуратура ва суд органларидаги миллатчиларни, фашистик тўдалар ва мафиозларнигина эмас, бутун қирғиз халқини айблайдиган фикрларни илгари сурдилар. Қирғиз аҳолиси, зиёлилари ўртасида (балки улардаги ахборотларда қирғизлар жабрланаётгандай кўрсатилгани учундир) қатли омни тўхтатиш зарурлиги ҳақида баёнот берганларни кўрмадик. Ўзбекнинг кўкрагига уриб юрган қаҳрамон шоир ва адиблари ҳам жим қолишди. Ўзбек мухолифатининг айрим вакиллари эса фашистлашган тўдалар ҳақида гапирганда эмас, умуман қирғизлар ҳақида гап кетганда ҳам “Ялпоқ юзлар” … “ит қирғиз” сингари ибораларни ишлата бошладилар… Қирғиз журналистлари “сарт”ларни аямай мақолалар ёзишди. Қирғизлар бошқа миллатларни кўрарга кўзи йўқ.. деб ёзган ўзбеклар ҳам бўлди.\nАлбатта, биз уларнинг нафрати сабабини тушунамиз. Аммо баъзи ўбекларнинг қатли ом учун бутун “ялпоқ юзли”ларни айблашганини, қирғиз зиёлилари бу пайтларда жим туришганини тушанмаймиз. Ахир, мўғиллар, японлар, хитойларнинг юзи ҳам ялпоқку! Аллоҳ уларга шундай башара бергани учун улар айбдор эмаску! Бугина эмас, ўзбек мухолифати ичида фақат ўз миллати манфаатларини ўйлаб, Қирғизистонгагина эмас, Қозоғистон, Туркманистонга ҳам асссиз равишда қарши гапирадиган кишилар оз бўлсада, чиқиб қолди. Айтайлик, улардан бирлари (М: Бирлик дидери Абдураҳим Пўлат) бу мамлакатлардаги табиий бойликларда ўзбекларнинг ҳам ҳиссаси борлиги ҳақида ҳам гапира бошладики, бу яхшиликка олиб бормайди.\nХуллас, биз салбий маъно ташийдиган миллатчиликка йўл қўймаслигимиз, туркийлик, инсонийлик ғояларини юқори кўтараверишимиз керак.\nТуркийлар, умуман барча халқлар тинч-тотув яшашини таъминлаш учун туркийларнинг каттадан кичигигача тарбиялаш керак. Бу ишни бола тарбиясидан бошлаган маъқул. Биз, фалон ердан, пистон уруғдан эканлигимизни биринчи планга чиқармасдан, ҳаммамиз туркий эканлигимизни, Одам алайҳи вассалам авлоди эканлигимизни болаларнинг қулоғига қуйишимиз зарур. Ҳар куни қозоқ, ўзбек, қирғиз, туркман, қорақолпоқлар бир ота-онанинг фарзандлари эканлигини айтишдан, тарихий ва замонавий мисоллар билан сўзларимизни исботлашдан чарчамаслигимиз лозим.\nИккинчидан, миллатларни ёамонлайдиган, камситадиган, бир бировга ёв қиладиган мақоллар, латифаларни мутлақо тўқимаслигимиз ва айтмаслигимиз шарт.\nУчинчидан, катта ёшдаги турли миллат кишилари Шўро даврида асосан қардошлик қонунлари асосида яшашди… Ўша пайтлари ўбеклар Туркистон ёки Сайрам, Дошўғиз ёки Чоржўй ўзбекларники демади, қозоқлар Тошкент ёки Конимех фақат қозоқларники демади, тожикларнинг ақли бутунлари Самарқанд ва Бухорони талашмади. Бугунги кунда биз бу оталардан ибрат олиш билан бирга бу ҳудудлар у ёки бу халқники эмас, Марказий Осиёда яшаётган барча халқларнинг ери, деган фикрни, ғояни болаларгина эмас, ўспиринлар, талабалар ва ҳатто катта ёшдаги кишилар онгига сингдиришимиз ўта зарурдир.\nУчинчидан ҳукуматларимиз ҳеч бўлмаса Шўро давридагидек, адабиёт ва санъат ўн кунликларини, турли қардошлик фестивалларини, байрамларни биргаликда ўтказишни ташкил этишга ёрдам беришлари лозим. Шундагина халқларимиз орасида маънавий-руҳий яқинлик пайдо бўлади. Дўстлик ва қардошлик туйғулари чуқур илдиз отади…\nФан доктори, адабиётшунос.\nPublished on januari 21, 2013 · Filed under: Ботир Норбой;


Иван Бунин. Қасдлашув (ҳикоя) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Жаҳон насри онлайн антологиясиИван Бунин (1870-1953; Россия)Иван Бунин. Қасдлашув (ҳикоя)\nИван Бунин. Қасдлашув (ҳикоя)\nАвгустнинг охирларида Канндаги пансионга бордим; денгизда чўмилиб, табиатдан нусха кўчириб, ижод қилмоқчи эдим. Анави ғалати аёл ҳар куни эрталаб каҳва ичар, ўзи алоҳида столда ўтириб тамадди қилар, доим ўйчан, тунд қиёфада юрар, чор-атрофдаги одамларга эътибор бермас, қаҳвахўрликдан сўнг қайси гўрларгадир ғойиб бўлар, кечгача қорасини кўрсатмас эди. Пансионда бир ҳафтадан бери яшаётган бўлсам-да, ҳамон ўша аёлни қизиқиб кузатиб юрардим: қоп-қора сочлари қалин, билакдек бир ўрим сочи орқасига ташлаб қўйилган, сочлари бошини чулғаган, қадди-қомати келишган, соғлом, эгнида қора-қизил мовут кўйлак, истараси иссиқ, лекин қиёфаси тунд… Бизга ўн беш ёшлар чамасидаги эльзаслик қиз ош-овқат, чой-нон келтириб берар, бажонидил хизматимизни қиларди. Ёш бўлса-да сийналари бўлиқ, тўлишган, тўлишиб яна-да очилиб кетган, тантиқроқ, лекин ёқимтой ожиза эди. У бировнинг гапини худди ҳуркак оҳудек кўзларини пирпиратиб, жилмайиб тингларди. Уни бир гал йўлакда учратиб қолиб саволга тутдим:\n— Mais la dame brune, la-bas?\n— Numero dix.\n— C’est une russe, monsieur.\n— Je n’en sais rien, monsieur.\n— Est-elle chez vous depuis longtemeps?\n— Non, monsieur. Il y avait un monsieur…\n— Non, monsieur… tres pensif, nerveux…\n«Гап буёқда экан-да! – деб ўйладим. – Энди баъзи нарсалар ойдинлашяпти. Лекин у эрта билан қайси гўрларга даф бўляпти экан? Ҳамон севгилисини излаяптими?»\nЭртаси куни қаҳвахўрликдан сўнг, одатдагидек, хонамдаги очиқ деразадан шағал ғичирлаши эшитилдию пансион боғчасига мўраладим: у одати бўйича ялангбош, кўйлаги рангидаги шамсиясини кўтариб тез-тез юриб кетиб борарди. Оёғида қизил пойабзал. Мен дарҳол ҳасса\nбилан шамсияни олиб, унинг орқасидан эргашдим. У кўча бошига бориб Карно хиёбони томон бурилди, мен ҳам ўша муюлишдан бурилдим. Ўйладимки, ўз хаёллари билан банд бўлиб орқасига қарамайди, пойлаб бораётганимни сезмайди. Дарҳақиқат, то вокзалга боргунча орқасига бир марта ҳам назар ташламади. Вокзалда учинчи тоифали вагонга чиқаётган чоғда ҳам орқасига ўгирилиб қарамади. Поезд Тулонга борарди. Мен ҳам ҳар эҳтимолга қарши Сен-Рафаэлгача чипта олиб, қўшни купега чиқдим. Чамаси, у олисга кетаётган йўловчига ўхшамасди. Хўш, қаёққа кетяпти?.. Напулада, Тэулада деразадан бошимни чиқариб қарадим. Ниҳоят, поезд Трэйясда бирпас тўхтаган пайт яна бошимни чиқардим-у, бекатни тарк этаётган аёлни кўриб қолдим. Вагондан сакраб тушиб яна унинг орқасидан йўл олдим. Бу сафар олис масофадан таъқиб этиб боравердим. Узоқ юрдик – денгиз ёқасидаги тик жарлик ёнидан ўтган эгри-бугри муюлишлар, ёш қарағайзор оралаб ўтган нишаб тошлоқ сўқмоқ ҳам орқада қолди. Шу сўқмоқ орқали соҳилга тик кесиб чиқилса, йўл хийла қисқарарди. Ўрмон билан қопланган кимсасиз серқоя кўрфазча томон тоғ қиялаб борар, соҳилга етгач тик кесилган табиий девор ҳосил бўлар эди. Вақт пешинга яқинлашиб қолган, кун иссиқ, қилт этган шабада йўқ, игна баргли арчазордан таралаётган хушбўй ҳид димоқни ёраман дерди, атрофда зоғ учмас, тиқ этган товуш эшитилмас, фақат чағалайлар сув сатҳида юзиб юрар, онда- сонда чиғиллаб қўйишар эди. Денгизнинг очиқ бўлган жануб томони ялт-юлт этиб кўзни қамаштирар, йирик-йирик кумуш юлдузчалар сапчиб қирғоққа уриларди… Ниҳоят, у оғирлигини орқага ташлаб югурганча сўқмоқ бўйлаб ям-яшил кўрфазчага тушди. Кўрфазча тўқ қизил қоялар орасида пайдо бўлган эди. Шамсиясини қумлоққа ташлаб шоша-пиша ечина бошлади. Оёқяланг эди. Мен сертош қояга ётиб олдим, у қоя остига қорамтир гулли кўйлагини ечиб ташлади. Унга қараб, ҳойнаҳой, чўмилиш куйлакчаси хам корамтир-тунд булса керак деб уйладим. Бирок, куйлак остида ҳеч қандай чўмилиш куйлакчаси йўқ, фақат калтагина пушти сорочка бор эди, холос. Сорочкасини ҳам ечиб ташлади; у офтобда обдон тобланган, баданлари қаҳрабо тусига кирган, соғлом, бақувват эди. Қип-яланғоч ҳолда оқаришиб турган тип-тиниқ сувга кириб борди; чиройли тўпиқларини эгиб-тўғрилаб, орқаларини намойишкорона ўйнатиб, қуёшда қорайган белларини кўз-кўзлаб сувга шўнғиди. Сувда жимиб қолди, афтидан, сувда акс этаётган қуёш нурлари кўзларини қамаштирган эди. Кейин оёқларини ўйнатиб сувни шалоплатди, сув тубига чўнқайиб ўтирди, сувдан бошини чиқариб бир айландию оёқ-қўлларини кенг ёзиб сув устига ётиб олди; аста-секин юзиб қумлоқ соҳилга чиқди, тирсагини тираб қумга бошини қўйди. Кумуш тикондек ялтираб, бир маромда сокин чайқалаётган бепоён денгиз гуё уфққа сингиб кетарди. Соҳилга туташ кўрфазча ва шинамгина серқоя манзил тобора қизиб борарди. Қоядан иборат дим бўшлиқда, мўъжаз жануб ўрмонида шу қадар теран сокинлик ҳукм сурардики, пастимдаги қумлоқда кўксини қумга бериб ётган аёлнинг ялтираб турган елкаларига, икки тилим орқаларига, кенг ёйилган оёқларининг орасига урилаётган шаффоф мавжларнинг майин чалоплаши ҳам бемалол эшитиларди. Мен харсанг орқасига яшириниб олиб яланғоч гўзалликни зимдан кузатиб ётар эканман, борган сари бетоқатланиб, бу қилиқ ғирт бемаънилик, сурбетлик эканини паққос эсимдан чиқариб юбордим. Қаддимни тиклаб трубкамни тутатиб тамаки чека бошладим. Дафъатан аёл ҳам бошини кўтардию пастдан юқорига – мен томон ажабланиб тикилиб қолди. Бирок, аввал қандай ётган бўлса, ўша ҳолатда чўзилиб ётаверди. Нима қилишимни, нима дейишимни билмасдан каловланиб ўрнимдан турдим. Аёл биринчи бўлиб тилга кирди:\n— Мен йул бўйи орқамдан биров эргашиб келаётганини сезган эдим. Нега эргашдингиз?\n— Кечирасиз, шунчаки қизиқувчанлик… – дедим гапни айлантирмасдан.\n— Ҳа, кўриниб турибди, қизиқувчан экансиз. Мен хакимда сураб-суриштирганингизни Odette айтган эди. Сизнинг рус эканингизни тасодифан эшитиб қолганман, шу боис ҳозир унчалик ажабланаётганим йўқ – ҳамма руслар ҳаддан зиёд қизиқувчан бўлади. Бироқ, айтинг-чи, нима учун орқамдан эргашиб келдингиз?\n— Аввало, қизиқувчанлигим, қолаверса, касбим шунақа.\n— Биламан, сиз рассомсиз.\n— Сиз эса расмбоп аёлсиз. Бундан ташқари, хар куни эрталаб қаёққадир ғойиб бўлардингиз. Бу ҳол кўнглимга ғулғула солди: қаёққа? нима учун? Ҳатто нонушта қилмасдан кетардингиз. Ваҳоланки, пансион аҳли бундай қилмайди. Боз устига, турқ-атворингиз ҳам бошқаларникидан фарқ қилади, доим бир нарсани ўйлаб юрасиз. Ёлғиз бўласиз, миқ этмайсиз, қандайдир яширин сирингиз борга ўхшайди… Энди, ечинаётганимни кўриб нима учун қайтиб кетмадингиз, деб сўрамоқчимисиз…\n— Текин томошани ташлаб гўрга кетармидингиз, — деди. Бирпас сукут сақлаб, қўшиб қўйди: — Ҳозир сувдан чиқаман. Бир дақиқа тескари қараб туринг, кейин буёққа келасиз. Сиз ҳам мени қизиқтириб қолдингиз.\n— Ўлсам ҳам тескари бурилмайман, — деди. – Мен рассомман, қолаверса, биз ёш бола эмасмиз.\n— Бўпти, менга бари бир,- деди у елкасини қисиб.\nСўнг баралла ўрнидан турди, олд тарафдан аёллик таровати рўй рост намоён бўлди. Шағални ғичирлатиб шошилмасдан олға юрди, пушти сорочкасини бошига ташлади, кейин кўйлакча бўйнидан жиддий қиёфаси кўринди, кийим ҳўл баданига ёпишиб қолди.\nМен унинг ёнига югуриб тушдим, ёнма-ён ўтирдик.\n— Балки, трубкадан ташқари, папиросингиз ҳам бордир? – деб сўради.\n— Менга ҳам беринг.\nПапирос бериб, гугурт чақдим.\nТутунни ичига тортиб олис-олисларга нигоҳ ташлади, оёқ бармоқларини ўйнатди.\n— Ҳозир ҳам сизга ёқяпманми? – деб сўради кесатиқ аралаш.\n— Бўлмасам-чи! – деб хитоб қилдим. – Офатижонсиз, баданингиз, сочларингиз, кўзларингиз… фақат тунд қиёфангиз ғалати кўриняпти.\n— Ростини айтсам, кўнглимга ёмон бир ниятни тугиб қўйганман.\n— Ўзим ҳам шундай бўлса керак деб ўйлагандим. Сиз яқинда ким биландир ажрашгансиз, кимдир сизни ташлаб кетган…\n— Ташлаб кетмади, итқитиб юборди. Мени ташлаб қочиб кетди. Билардим, у адойи тамом бўлган кимса эди, лекин унга кўнгил бердим. Кейин маълум бўлдики, қип-қизил битта аблаҳни яхши кўрган эканман. У билан бундан бир ярим ойча муқаддам Монте-Карлода учрашдик. Ўша оқшом казинода қимор ўйнаб ўтирган эдим. У ҳам ёнимда туриб қимор ўйнарди, кўзларини олайтириб шарчаларни кузатарди. Омади чопиб кўп ютди, бир марта ютди, икки, уч, тўрт… Мен ҳам анча-мунча ютуқни қўлга киритдим, у ҳаммасини кўриб турарди. Тўсатдан: «Тамом, пишти! Assez! – деб мен томонга ўгирилди-да: — N’est-ce pas madame?» — деб қўшиб қўйди. «Ҳа, пишти!» дедим кулиб. «Ие, русмисиз?» «Кўриб турибсиз-ку». «Ундай бўлса, кетдик – кайф-сафо қиламиз!». Унга разм солдим – афтидан азоб кўрган одамга ўхшарди, лекин хийла келишган… Кейин нима бўлганини тасаввур этиш қийин эмас.\n— Ҳа, қийин эмас. Кечки овқат пайтида апоқ-чапоқ бўлиб, тинмай гап сотгансизлар, хайрлашадиган пайт келганда ажаблангансизлар…\n— Тўппа-туғри. Биз хайрлашмадик, бир-биримизга ёпишдик-қолдик, ютиб олган пулларимизни совура бошладик. Монте-Карлода, Тюрбида, Ниццада яшадик. Канн билан Ницца оралиғида, йўл бўйларида жойлашган қовоқхоналарда нонушта, тушлик қилардик. Сиз у жойлардаги нарх-наволар осмонда эканини билсангиз керак?! Ҳатто маълум муддат Cap d’Antibes меҳмонхонасида ҳам яшадик, ўзимизни бой-бадавлат этиб кўрсатишга ҳаракат қилдик… Ҳамёнимизнинг таги кўриниб қолди, охирги майда-чуйдамизни тўплаб Монте-Карлога йўл олдик, лекин бу сафаримиз ҳалокат билан якунланди. У бирёқларга гум бўлиб кетиб пул топиб келар, аммо бу пуллар аввалгиларга нисбатан арзимас миқдорда – эллик, юз франкдан ошмас эди… Сўнг менинг сирғаларимни, ҳатто никоҳ узугимни, ичдан буйнимга таўиб юрадиган тилло хочимни, бир пайтлар мен эри бор хотин эдим, қайси гўрларгадир элтиб сотиб юборди…\n— Албатта, эрта-индин биров жуда катта қарзини тўлайди, нуфузли, сармоядор дўстларим, таниш-билишларим бор деб ишонтирган.\n— Ҳа, худди шундай бўлган. Унинг ўзи ким эди? Аниғини ҳозир ҳам билмайман. Ўзининг ўтмиши тўғрисида батафсил, аниқ гапиришни истамасди, мавзуни дарҳол бошқа томонга буриб юборарди. Ўзим ҳам бунга унчалик эътибор бермасдим. Биласиз, кўпчилик муҳожирларнинг кечмиши бир хил бўлади: Петербург, ажойиб ҳарбий қисмда хизмат, кейин инқилоб бошланади, Истанбул… Эски оғайнилари ёрдами билан Парижда гўё яхшигина мавқега эга бўлади, истаган жойга қўли етади, ҳозирча Монте-Карлода вақтихушлик қилади ёки Ниццада бирорта обрў-эътиборли дўстининг пинжига кириб олиб… Хуллас, шунақа гаплар билан қўйнимни пуч ёнғоққа тўлдирди. Мен бўлсам кундан кунга руҳан тушиб, ёруғ дунё кўзимга тор кўриниб борарди, у эса мийғида кулиб: «Хотиржам бўл, менга ишонавер, Парижда ҳозир биз учун елиб-югуришяпти, бопладим – нима қилганимни сенга айтиб ўтирмайман, барибир ақлинг етмайди, буёғини ўзимга қўйиб бер», деб таскин берарди.\n— Нима «хўш»?\nУ бирдан кўзларини чақнатиб менга қарадию ўчиб қолган папиросини узоққа отиб юборди.\n— Сизга буларнинг ҳаммаси кулгули туюляптими?\nМен қўлидан тутиб маҳкам сиқдим.\n— Шундай дейишга уялмайсизми?! Мен сизни Медуза ёки Немезида киёфасида тасвирламокчиман.\n— Улар қасоскор санамларми?\n— Ҳа, жуда ёвуз.\nУ маъюс жилмайди.\n— Немезида! Яна қанақа Немезида?! Йўқ, сиз ёмон одамга ўхшамайсиз… Яна битта папирос беринг. У чекишниям ўргатди… Ҳамма нарсага ўргатди!\nПапиросни тутатиб, яна олис-олисларга назар ташлади.\n— Дарвоқеъ, чўмилиш учун шунча жойга келганингизни кўриб ниҳоятда ажабланган эдим. Ҳар куни бўзчининг мокисидек лўкиллаб юришдан зерикмасмикан деб ўйлагандим. Энди билсам, сизга ёлғизлик керак экан.\nҚуёш тобора забтига олиб қиздирарди, ҳовур ва хушбўй ҳид кўтарилаётган қарағай шохларига қўниб олган чирилдоқлар аччиқлангандек зўр бериб чириқларди. Аёлнинг қоп-қора сочлари, очиқ елкалари, оёқлари қизиб кетганини сезиб турардим.\n— Юринг, салқинга ўтайлик, кун ёндираман деяпти. Ғамгин тарихингизнинг давомини ўша ерда гапириб берасиз, — дедим.\nУ уйқудан уйғонгандек сесканиб:\n— Кетдик, — деди.\nБиз ярим доира шаклидаги кўрфазчани айланиб ўтиб, қизил коя остидаги салқин жойга ўтирдик. Бу ер ёп-ёруғ, лекин дим эди.\nМен яна унинг қўлини олиб, қўйиб юбормадим. У буни сезмади.\n— Энди давоми нима бўларди? – деди. – Мен ҳақиқатан ҳам жуда хунук, шармандали ўша воқеани эслашни-да истамай қолдим. Ҳойнаҳой, сиз мени гоҳ анави-гоҳ манави фирибгарнинг кунда-шундаги жазмани бўлса керак деб ўйлаяпсиз. Ҳечам ундай эмас. Менинг ўтмишим ҳам бошқаларникидан унчалик фарқ қилмайди. Эрим дастлаб Деникиннинг, сўнг Врангелнинг Кўнгилли армиясида хизмат қилган, тақдир тақозоси билан Парижга келиб қолганимиздан кейин, албатта, шофёрлик қилди. Лекин аста-секин ичкиликка ўрганди, охир-оқибат ичкиликка шу қадар ружу қўйдики, ишдан ҳайдалиб, ялангоёқ дайдига айланди-қолди. Энди у билан бирга яшай олмасдим. Уни охирги марта Монпарнасда, «Доминика» остонасида учратдим. Албатта, русларнинг шунақа қовоқхонаси борлигини билсангиз керак? Тун, ёмғир, у бўлса йиртиқ этикда кўлмак кечиб юрибди, қаддини дол қилиб ўтган-кетганнинг ёнига чопиб боради, қўлларини чўзиб садақа сўрайди, одамларга ёрдамлашмоқчи бўлади, аслида, таксидан тушаётган йўловчиларга ҳалақит берарди, холос… Мен серрайиб колдим, ундан кўзимни узмасдим. Аста унга яқинлашдим. Таниди, қўрқиб кетди, хижолат бўлди. Сиз унинг қандай ажойиб, меҳрибон, хушмуомала инсон эканини тасаввур ҳам қилолмайсиз. Қотиб қолди, ўзини қўярга жой тополмасдан менга тикилди: «Маша, сенмисан?» Бужмайган, уст-боши бир аҳволда, соқолига устара тегмаган, ҳаммаёғини сариқ жун қоплаган, шаллоба бўлган, совуқда дир-дир қалтирайди… Ҳамёнимда бор пулимни унга бердим, ҳўл, муздек қўли билан қўлимдан ушлаб билакларимни ўпа бошлади, елкалари силкинди, товушини чиқармасдан йиғлади. Хўш, қўлимдан нима ҳам келарди? Фақат икки-уч марта ҳар ойда юз, икки юз франкдан пул жўнатиб турдим. Парижда менинг шляпа тикадиган устахонам бор, мўмайгина даромад қиламан. Бу ерга мен ҳордиқ чиқаргани, чўмилгани келганман. Мана, кўрмайсизми… Эрта-индин Парижга қайтаман. Анави фирибгарни топиб қулоғининг остига «шалва қайнатиб» қўйсам, жанжал кўтарсам – жуда бемаъни иш бўлар экан. Биласизми, мен бунинг бемаънилигини қачон расмона тушуниб етдим? Ҳозир билдим, сиз туфайли билдим. Бошимдан ўтган саргузаштни гапириб бердим-у, бирдан англаб қолдим…\n— Ажаб, хушторингиз қандай қилиб жуфтакни ростлаб қолди?\n— Ҳамма гап шундаки, у ниҳоятда ифлос йўлни танлади. Биз мана шу пансиончага жойлашдик, ҳозир сиз билан мен қўшниман. Сар d’Antibes мехмонхонасидан кейин бу ерда яшашни тасаввур этиб кўринг-а! Бундан ўн кунча олдин оқшом чоғи қиморхонага чой ичгани бордик. Албатта, мусиқа чалинаётган, йигит-қизлар жуфт-жуфт бўлиб рақсга тушаётган экан. Бундай манзарани кўрсам беихтиёр кўнглим айнийдиган бўлиб қолган, шу қадар меъдамга урибди. Ишқилиб, ўтирибман, пирожное еяпман, у икковимиз учун буюртма беряпти, гоҳ-гоҳ илжайиб пичинг қилади: «Қара, анавиларни қарагин, ҳақиқий маймунларга ўхшайди-я, оёқларини тапиллатиб, башарасини буриштирганини кўрмайсанми!» дейди созандаларни кўрсатиб. Сўнг бўм-бўш портсигарини очиб югурдакни ёнига чақирди, инглизларнинг папиросидан олиб кел, деб буюрди. Югурдак папирос келтирди. У хижолатомуз: «Мерси, чой ичиб бўлганимиздан кейин ҳақини тўлайман», деди. Тирноқларини кўздан кечириб ўтириб: «Қўлим дабдала бўлиб кетибди-ку! Ҳозир ювиб келаман…», деди менга қараб ва ўрнидан турдию кетди.\n— Кейин қайтиб келмади.\n— Йўқ. Мен бўлсам кутиб ўтирибман. Ўн дақиқа кутдим, йигирма, ярим соат, бир соат… Қандай аҳволга тушиб қолганимни тасаввур этяпсизми?\n— Тасаввур этяпман…\nМен ўша манзарани яққол кўз олдимга келтирдим: стол атрофида чой ичиб ўтирибди, атрофига аланглайди, миқ этмайди, аҳмоқона аҳволга тушиб қолганини ўйлайди, хуноб бўлади… Йирик деразалардан тун қўйнидаги осмон кўринади, сокин денгиз мавжланиб жилоланади, пальмаларнинг япроқлари қорайиб кўзга ташланади, созандалар полни тапир-тупур этказиб тепади, асбобларини пуфлайди, темир ликопчаларни зарб билан уради, эркаклар товонларини бир-бирига уриштириб мусиқага мос равишда чайқалиб, рақс баҳонасида хонимларга маҳкамроқ ёпишиб, шаҳвоний нафсини қондириш ниятида бир томонларга судрайди… Қўнжи узун этик кийиб олган хизматкор кўкимтир мундирни унга узатиб, бош кийимини ечиб таъзим қилади, бир қути «Нigh Life»…\n— Кейин нима бўлди? Сиз ўтирибсиз…\n— Ўтирган ўрнимда адойи тамом бўлганимни ҳис этяпман. Созандалар ҳам уйларига кетди, зал бўшаб қолди, электр чироқлари ёқилди…\n— Деразалар оқаришиб турибди…\n— Ҳа. Ўрнимдан турай десам, оёқларимда мадор йўқ. Нима қилсам экан, нажот борми? Ҳамёнимда бор-йўғи олти франк бор, холос. Қўлимга майда тангалар ҳам илашиб чиқди.\n— У ростдан ҳам ҳожатхонага йўл олади, зарур ишни адо этади, ўзининг фирибгарлик ҳаётини ўйлайди, сўнг тугмаларини қадайди ва йўлак бўйлаб оёк учида юриб орқа эшикдан кўчага чиқиб кетади… Худо ҳаққи, кимга кўнгил қўйган эдингиз?! Энди уни излаб топиб ўч олмоқчимисиз? Нима учун? Сиз бокира қизалоқ эмассиз, унинг кимлигини, ўзингиз қандай аҳволга тушиб қолганингизни яхши билишингиз керак эди. Яққол кўриниб турган бемаъни ҳаётни нега давом эттирдингиз?\nАёл сукут сақлади, елкаларини учириб қўйди.\n— Кимга кўнгил берганимни ўзим ҳам билмайман. Айтадилар-ку, чин муҳаббатга эҳтиёж бор эди… Афсуски, ҳеч қачон ҳақиқий муҳаббатга дуч келмаганман… У эркак сифатида менга ҳеч нарса берган эмас, бериши ҳам мумкин эмасди, чунки аллақачон эркаклик қобилиятини йуқотган эди… Ҳа, унинг кимлигини, ўзим қандай аҳволга тушиб қолганимни билишим керак эди. Бироқ, мен билишни ҳам, ўйлашни ҳам истамасдим. Умримда биринчи марта енгил-елпи ҳаётга қадам қўйдим, орқа –олдимга қарамасдим яллама-ёрим қилиб юравердим, ҳузур-ҳаловатдан баҳраманд бўлдим, қандайдир васваса ичида яшадим. Хўш, нима учун уни топиб ўч олмоқчи бўлдим? Яна васвасага учдим, хирақасқон хаёлларга қул булдим. Ахир, мен қабиҳ, аянчли жанжалдан бошқа ҳеч нарсага эриша олмаслигимни билмасмидим? Сиз нима учун деб сўраяпсиз. Чамамда, менга ҳам унинг касофати урди, шекилли. Паст кетдим, фирибгарнинг ҳаётига шерик бўлдим; асосийси – у мени қиморхонада шармандали аҳволда қолдириб, ўзи ҳожатхона орқали кўчага қочиб чиқиб кетгани учун қасд олмоқчи эдим. Бош-кетимни йўқотиб қўйдим, қиморхона кассасига бориб ёлғон гапирдим, ялиниб-ёлвордим, эртагача сумкачамни гаровга олиб қолинглар деб илтимос қилдим, лекин сумкачамни олишмади, ижирғаниб чой, ширинлик, инглиз папироси учун тўланадиган ҳақдан воз кечишди. Парижга телеграмма жўнатдим, учинчи куни минг франк пул олдим, қиморхонага бордим – у ерда юзимга қарашмасдан пулимни олишди, ҳатто ҳисоб-китоб қоғозчасини қўлимга тутқазишди. Эҳ, азизим, мен ҳеч қандай Медуза эмасман, мен шунчаки муштипар аёлман, ожизаман. Устига устак, ниҳоятда таъсирчанман, ёлғизман, бахтиқароман. Лекин мени туғри тушунинг – ахир макиённинг ҳам юраги бўлади-ку! Мен ўша лаънати оқшомдан бўён гўё бедаво бир дардга чалинган эдим. Сизни менга худонинг ўзи етказди, энди кутилмаганда ўзимга келяпман… Қўлимни қўйиб юборинг, кийиниб олай, яқинда Сен-Рафаэлдан поезд ҳам қайтиб қолади…\n— Садқаи сар, — дедим. –Яхшиси, чор-атрофга бир қаранг, анави қизил қояларни, ям-яшил кўрфазчани, ғадир-будур қарағайларни кўряпсизми? Ғачир-ғучур этган жаннатий товушларни эшитмаяпсизми?.. Энди биз буёққа бирга-бирга келамиз. Бўптими?\n— Парижга ҳам бирга-бирга кетамиз.\n— Кейин нима бўлишини худо билади.\n— Ҳа, албатта.\n— Қўлингизни ўпсам майлими?\n— Майли, майли…\n1944, 3 июнь\nОлима Набизода таржимаси\nРукнларИван Бунин (1870-1953; Россия)\n← Аввалги Аввалги Иван Бунин. Юз рупия (ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: Иван Бунин. Қўналға (ҳикоя)


Экранни турли қирилиш-чизилишлардан тозалашнинг 6 услуби - Terabayt.Uz\nЭкранни турли қирилиш-чизилишлардан тозалашнинг 6 услуби\nГаджет экрани қирилиши — бу, албатта, барча учун тааллуқли бўлган мавзу. Эндигина сотиб олинган техникада бир ҳафта ўтар-ўтмай турли чизилиш ва қирилишлар пайдо бўлиши табиий ҳол. Бу тозалик ва тартиб ихлосмандлари эса учун ёқимсиз вазият. Яхши-ки, экранни турли қирилиш-чизилишлардан тозалашнинг маълум услублари мавжуд. Ҳозир айнан мана шу муаммонинг олтита оддий ва осон ечими ҳақида маълум қилмоқчимиз.\n1. Тиш пастаси. Уйимизда энг тез топиладиган нарса айнан тиш пастаси, десак муболаға эмас. Фақат унинг гелли варианти эмас, балки тоза тиш пастаси эканига аҳамият бериш керак. Хўш, қандай тозаланади: а) Момиқ тиббий пахта(тампон) ёки юмшоқ мато устига тиш пастасини сиқасиз.\nб) Экраннинг қирилган ёки чизилган қисмини айланма ҳаракат кўринишида эҳтиёткорлик билан артасиз.\nв) Экрандаги тиш пастаси қолдиқларини эса нам мато билан яхшилаб тозалаб ташлайсиз.\n2. Қирилишларни тозалаш учун махсус автомобиль креми. Бу муаммони ҳал қилишда автомобилнинг устки қопламасидаги қирилиш-чизилишларни тозалаш учун махсус кремлар, масалан, Turtle Wax, 3M Scratch ва Swirl Remover кабилар ёрдам бериши мумкин. Услуб оддий: Ана шундай кремни юмшоқ матога суртиб, айланма ҳаракат билан оҳиста артиб чиқасиз.\n3. Жилвир қумқоғоз (наждак) ёки силлиқлаш дастгоҳи. Кутилмаган услуб. Шундайми? Аммо бу ҳам бир услуб. Экранни тозалашда жилвир қумқоғознинг кичик бўлаги кифоя қилади. Аммо бир оз таваккал иш. Шунинг учун буни аввал айнан шундай бошқа сиртда синаб кўрган маъқул.\n4. Озиқ-овқат содаси. Истеъмол содаси ҳам муаммони бартараф этишда яхши самара беради. Яъни содани сув билан аралаштириб, қўйиқ паста холига келтириш ва уни юмшоқ мато устига суртиб, экраннинг қирилган ёки чизилган қисмини айланма ҳаракат билан артиш талаб этилади. Шундан сўнг, нам мато билан экранни сода қолдиқларидан тозалаш зарур.\n5. Болалар сепки кукуни (присыпка). Болалар сепки кукуни ҳам муаммога ечим бўлиши мумкин. Уни ҳам сув билан аралаштириб, юқорида айтилган йўсинда тозалаш керак.\n6. Ўсимлик ёғи. Гаджет экранидаги майда қирилишларни тозалашда ўсимлик ёғи ҳам яхши фойда беради. Бир томчи ёғ билан бемалол экранни чиройли кўринишга келтириш имкони мавжуд.\nУмид қиламиз-ки, мазкур оддий тавсиялар ҳар кўзингиз тушган чоғда ғашингизни келтирадиган экрандаги турли қирилиш ва чизилишларни бартараф этишга кўмак беради.


Қоидабузар ҳайдовчи яна бир нафар фуқаро умри бевақт сўнишига сабабчи бўлди...\nЖорий йилнинг 13 февраль куни соат 14-20 ларда 4Р-109 Фарғона халқа йўлининг 112 километрида Улуғнор туманида яшовчи И.О. “Нексия” русумли транспорт воситасида қарама-қарши йўналишга чиқиб ҳаракатланиши натижасида, қаршисидан ҳаракатланиб келаётган Олтинкўл туманида яшаган Л.С. бошқарувидаги “Спарк” русумли транспорт воситаси билан тўқнашув содир этган.\nНатижада, “Спарк” русумли транспорт воситаси ҳайдовчиси Л.С. кўрсатилган тиббий ёрдамга қарамай тан жароҳати оқибатида шифохонада вафот этган. Ушбу транспорт воситаси йўловчиси Олтинкўл туманида яшовчи С.И. тан жароҳати олиб шифохонага ётқизилган.\nҲурматли ҳаракат иштирокчилари йўлларда ҳаракатланганда йўл ҳаракати қоидаларига амал қилишингизни сўраб қоламиз.\nКиритилди: 22:20 13.02.2020. Ўқилди: 1095 марта. Фикрлар сони: 0 та.


Тўлқин Қораев: “Каримов режими билан муросага келишилдими, демак кураш бўлмайди”\n22 апрел 2021, Тошкент вақти: 00:40\n“Ўзбекистонда муроса ва қайтиш даври бошландими?” деб номланган бугунги эшиттиришимизда Бишкек студиясидаги ҳамкоримиз Меҳрибон орқали мустақил сиëсатшунос, собиқ дипломат Тошпўлат Йўлдошев, “Бирдамлик” ҳаракати фаоли Ëдгор Турлибеков, исми айтилишини ҳоҳламаган ва айни пайтда Бишкекда сиëсий қочқинлик мақомини кутаëтган опа-сингиллар, шунингдек 1993 йилдан бери муҳожиратда яшаб келаëтган “Бирлик” халқ ҳаракати етакчиларидан бири Алибой Йўляхшиев, диссидент шоир Ëдгор Обид, Канадада яшаëтган сиëсий қочқин Холдор Вулқон, мустақил журналист Тўлқин Қораев, “Бирлик” МК аъзоси Анвар Усмон, “Марказий Осиëда инсон ҳуқуқлари” ташкилоти раҳбари Надежда Отаева, АҚШда истиқомат қилаëтган ва сўнгги дақиқаларда Ўзбекистонга қайтишдан воз кечган андижонлик қочқин Абдуманноб, Европада истиқомат қилаëтган андижонлик қочқин Абдусалом ака, “Лондон ташаббус гуруҳи” раҳбари Шоҳида Ëқуб ва собиқ сиëсий маҳбус, яқиндагина Хьюман Райтс Уотч ташкилотининг мукофотига лойиқ кўрилган инсон ҳуқуқлари фаоли Умида Ниëзова иштирок этади.\n1 октябр куни Озодлик радиоси электрон почта қутисига ўзини “Миллий яраш ижроия қўмитаси” деб таништирган ташкилотнинг ишчи гуруҳи томонидан Ўзбекистон президенти Ислом Каримов номига йўлланган мактуби нусхаси келиб тушди. “Ислом Каримов ҳазрати олийлари” деб бошланадиган ушбу мактубда дунëнинг турли мамлакатларида яшаëтган ўзбекистонликлар Тошкент раҳбарини сиëсий қочқинларнинг ихтиëрий равишда ватанга қайтиши борасида сиëсий ирода кўрсатишга даъват қилганлар. Бу мактубга Алибой Йўляхшиев ва Ахтам Эшмоновлар қўл қўйишган. Айни пайтда бу ташкилот номидан гапириш ҳуқуқи Алибой Йўляхшиев ва Холдор Вулқон чекига тушган. Алибой ака қисқа ва лўнда қилиб айтиб берсангиз. Ўзбекистонга неча киши қайтаяпти? 100 киши қатаяпти деган гапни айтибсизлар. Шу гап ростми?\nАлибой Йўляхшиев: Мен Холдор Вулқонни эшитмаяпман.\nХолдор Вулқон: Алибой ака мен шу ердаман.\nАлибой Йўляхшиев: Биз қайтаëтганларнинг сони масаласини ҳеч қаерда тилга олмадик. Буни ҳозир айтмоқчи эмасмиз лекин юзлаб оила деган гапимиз бор. Бунинг ҳеч ҳам хато жойи йўқ. Ҳақиқатан ҳам шундай оилалар ҳозир Ўзбекистонга қайтмоқчи. Буларни ичида иқтисодий фактор туфайли чиққанлар ҳам, сиëсий қочқин сифатида чиққанлар ҳам бор. Мактубда кўрсатилган шартлар доирасида қайтишга рози бўлган кишилар бор.\nОзодлик: Алибой ака, ватанга қайтиш иштиëқи нега айнан бугун пайдо бўлди?\nАлибой Йўляхшиев: Айтайлик бу ҳам тасодиф ëки бирор мақсадни кўзлаб тутилган нарса эмас. Бу масала бугун чиққани йўқ. Кўпдан бери айтиб келинаяпти. Менинг Ўзбекистондан чиққанимга 15 йил бўлди. Сиëсий муҳожирларнинг Ўзбекистондан чиқиши 1992 йилдан бошланган. Мана шу ўтган 15, 16 йил ичида ҳар хил йўлларда жуда кўп ҳаракатлар бўлди ва ҳаракатларимизнинг натижаси самарасиз бўлди. Ўзбекистонда аҳволни ўзгартириш ҳаракатларининг йўллари изланди. Шу йўлларнинг бири мана бугун бир қанча сиëсий муҳожирларнинг фикри ўлароқ ўртага чиқди. Биз шу фиркни хат шаклида ифода қилдик.\nОзодлик: Холдор Вулқон сиз қўшимча қиласизми? Алибой Йўляхшиевни мамлакатдан чиққанига 15 йил бўлди. Сиз бу борада ҳали янгисиз. Мана яқиндагина Бишкекдан Канадага келдингиз.\nХолдор Вулқон: Ассалому алайкум ëппасига. Мен ўз сўзимни устозимиз ўзбек халқининг буюк шоири Шавкат Раҳмонни бир байти билан бошласам.\nНақадар бахтсиздир, нақадар гулдур,\nЯгона қўшиғи бўлмаган халқлар.\nҲақиқатан ҳам ақлли миллатларни бундай қарасангиз халқ манфаати йўлида ҳамиша ҳамжиҳат. Уларга мени ҳавасим келади.\nОзодлик: Холдор ака муддаога ўтсак. Нега қайтмоқчисиз?\nХолдор Вулқон: шунга бораяпман. Сиз эшитиб туринг. Уларни президентлари ҳам танқидга тоқатли. Айтайлик мухолифчиларини қамаса ҳам ўлдириб юбормайди. Ҳаммани мухолифи ичкарида. Бизни мухолифат бўлса ини бузилган ари сингари тўзиб ташқарида юрибди. Ҳатто Лукашенко ҳам ўзининг мухолифи Казулинни қамоқдан чиқарди. Ҳатто Зимбабве диктатори Роберт Мугабе ҳам мухолифат билан муроса қилди.\nОзодлик: Холдор ака ўзимизни Мугабеларга қайтсангиз. Вақтимиз озроқ. Гап кўп, кўмир оз.\nХолдор Вулқон: Гап кўп, умр оз. Ўша Роберт Мугабедан Каримовни нима кам жойи бор? Ëки дейлик Назарбоевдан, Бакиевдан? Мана қирғизларни мухолифати ичкарида юрибди. Нимага бизники ташқарида юрибди? Бир муроса қилса бўлмайдими деган савол туғиладими ëки йўқми? Айтайлик Тожикистонда миллий муроса амалга оширилдию! Нимага бизда буни имконияти йўқ? Мен Алибой Йўляхшиевни жуда яхши биламан. Мана бу генерал Эшмонов ҳақида унча-мунча эшитганман. Лекин у одам билан мени муносабатим йўқ. Домла менга ўша хатни матнини жўнатди. Бу матн ҳали мухолифатни муҳокамасига қўйилиши, тўлдирилиши ва кўп фикрлар билан бойитилиши керак. мен уни муҳокамага муҳтож, ҳали тўлиқ ва пишиқ бўлмаган матн деб биламан. Мен ҳали унга имзо чекканим йўқ. Каримовга жаноби олийлари деб ëзилган хатга мен ҳали имзо чекканим йўқ. Мени мақсадим уларникидан бошқачароқ.\nОзодлик: Ўзбекистонга қайтмоқчимисиз?\nХолдор Вулқон: Меники бунақа қайтиш эмасда. Мен жиддий шаклда қараганманда. БМТ Ўзбекистонда ўзининг муваққат кузатувчилик ваколатхонасини очса, ана ундан кейин бу нарса ўзининг жиддий шакл-шамойилига эга бўларди. Бу йўсинда ватанга қайтиш менимча жиддий нарса эмас. Бу ҳужжат менга ҳозир тўғри келмайди. Мен ўйлаган ғоя бошқа.\nМеҳрибон: Бугун бизни Бишкек студиямизга йиғилганларни тўрт нафари ҳам сиëсий қочқин мақомини олиш истагида бўлганлар. Бугунги суҳбатимизни Тошпўлат ака сиз бошлаб берсангиз. Мана юқорида Алибой Йўляхшиев юзлаб оилалар қайтмоқчи деган гапни айтди. Сиз нима дейсиз?\nТошпўлат Йўлдошев: Ëзган мақолаларимдан ташқари яна ўзимни хизматимни таклиф этганман.\nМеҳрибон: Демак сиз ҳам муроса йўлини танлагансиз.\nТошпўлат Йўлдошев: Ҳа танлаганман. Мен шунчалик ҳаракат қилдим лекин булар мени имкониятларимдан, билимимдан, тажрибамдан фойдаланиш ўрнига орқамдан 20 талаб, 30 талаб қўриқчини пойлашга, мени компютерларимни бузиб, ичидаги нарсаларни олишга қўйишди. Мендан ватанпарвар сифатида хизматимдан фойдаланишни ўйлашмасдан мени таъқиб қила бошлашди. Охири шу нарса охирги нуқтасига боргандан кейин мен ўз юртимни, севган ватанимни, уйимни, дўстларимни ташлаб кетишга мажбур бўлдим.\nМеҳрибон: Тошпўлат ака сиз бугунги ўзбек ҳукумати мухолифат билан, эркин фикрли шахслар билан муросага келмайди демоқчисиз.\nТошпўлат Йўлдошев: Мен энди ўшани бирор белгисини кўраëтганим йўқда. Мана Алибой ака айтдилар, Холдор ака ҳам бир ярашиш йўлларини қидираяпти. Мен масалан шунча пайтгача қидириб келдим лекин топа олмадим. Балки буларни бир йўли бордир. Агар шу амалга ошадиган бўлса, биз бугуноқ зудлик билан ватанимизга қайтишга тайëрмиз.\nМеҳрибон: Демак қайтишга тайëрсиз?\nТошпўлат Йўлдошев: Имкон бўлса тайëрмиз. Булар мана шунча илиқлик билан Каримовга мурожаат қилишибди. Буларни шартларини, энди шартлари ҳам кўп экан, бирортасини агар Каримов бажарадиган бўлса, биз ҳам қайтишга тайëрмиз.\nМеҳрибон: Ëдгор ака мана сиз яқинда АҚШдан сиëсий бошпана олдингиз. Энди кетишга тайëргарлик кўраяпсиз. Бу борада сиз нима дейсиз?\nËдгор Турлибеков: Мен айтадиган бўлсам агар Каримов муҳожиратдаги, мухолифатдаги одамларга ëн бериб, ўртада ишончли ваъдани берадиган бўлса, мен эрта-индин АҚШга кетиш ўрнига шу ерда изимга қайтиб ватанимга боришни истайман. Истар эдим. Мен ўзимни эмас бутун ўзбек халқини, муҳожиратдагиларни, мухолифатдагиларни, мардикорларни ҳаммасини қочқинларга тенглаштирсам улар бу ердан шундай хавф бўлганлиги учун чиқиб кетишган. Буларни ҳаммасини юзлаб эмас минглаб оила деса бўлади. Бу халқимизга Каримов томонидан енгил қараш, енгиллик қилиш, умрида биринчи марта енгиллик қилаëтгани бўларди. Мен афсуски ачиниб шуни гапираман, Каримовни 17 йиллик даврини кўриб ва Қашқадарëда обкомлик қилган 4 йиллик даврини ҳам таҳлил қилиб шу қарорга келганманки, шу Каримов ҳокимият тепасида турар экан ундан ҳеч қачон яхшилик чиқмайди ва чиққан ҳам эмас. Мен бунга 100 фоиз ишонаман.\nМеҳрибон: Ўзбек ҳукумати мухолифат ва эркин фикрли шахслар билан муросага келишга тайëрми?\nËдгор Турлибеков: Мен ҳеч қачон ижобий нарсани Каримовдан кутмайман. Гап тамом вассалом.\nОзодлик: Шоҳида Ëқуб мана турли фикрларни эшитдик. Бу ташаббусга сизни муносабатингиз қандай?\nШоҳида Ëқуб: Авваламбор хорижда ўтирган мухолифатдан ҳеч қанақа фойда йўқ. Алибой аканинг гапида ҳам жон бор. Чунки мана 10, 12, 15 йилдан бери хориждамиз лекин мамлакат ичида ҳеч қанақа силжиш йўқ. Бунақа мухолифатдан ҳеч қачон ҳеч қанақа фойда бўлмайди. Мухолифат бўлсанг, мамлакат ичида курашишинг керак. Тошпўлат ака тўғри айтди, бу режим билан ҳеч қанақа муросага бориб бўлмайди. Чунки бу режимни муросага келиш нияти йўқ ва бўлмайди ҳам. Бу ерда яна Тожикистон ва Зимбабве мисоллари келтирилди. Бу икки мисолда ташқаридан босим жуда катта бўлган. Шунинг учун ҳам улар муроса йўлини танлашган. Ўзбекситон мисолида агар АҚШданми, ЕИданми, Россияданми босим бўлмаса, ҳеч қанақа муроса бўлмайди. Бу режимга муросадан нима фойда? Ҳеч қанақа фойдаси йўқ. Агар фойдаси бўлмаса, бу режим ҳеч қанақа муросага бормайди.\nОзодлик: Табиб табиб эмас, бошидан ўтказган табиб дейишади. Мана Умида Ниëзова Бишкекдан Ўзбекистонга қайтиб боришни амалга оширган. Сиз бу борада нима дейсиз?\nУмида Ниëзова: Сиëсий фаол бўлган инсонлар бугун Ўзбекистонга қайтса, бу жуда яхши нарса. Лекин қайтиш борасида иккита йўл бор. Масалан қайтиб бориб маҳалла кўйда тинч юриб, яшаса бўлади ва бунақа қайтиб боришда унақа хавф йўқдир. Лекин қайтиб, сиëсий фаол бўлиб ишламоқчи бўлган одамларга Ўзбекистонда ҳозирги кунда, ҳозирги вазиятда ҳеч қанақа жой йўқ.\nОзодлик: Қайтиш борасида таклифлар ҳар кимга ҳар хил келаëтгани ҳам маълум. Шунингдек Анвар Усмоновга ҳам қайтиш таклифи бўлган экан. Биз Анвар аканинг муроса ташаббусига муносабатини ўргандик.\nАнвар Усмон: Мени фикрим шу: Офарин Каримов командаси. Яна бир марта офарин. Бу Каримовни ўйини деб тушунаяпман. Мен сизга айтай. Мени олдимга бир-иккита одам келган. “Анвар энди қайтсангиз ҳаммаси жойида бўлади. Уйингиз ҳам қайтиб берилади” деду. Биласиз мени уйимни майнавозчилик билан биттаси олди.\nОзодлик: Анвар ака сизни олдингизга ким келган эди?\nАнвар Усмон: Битта турист келди. Кейин билсам бу турист қуда томондан экан. Мен ҳозир туризмда ишлаяпманку. Шу турист орқали мен билан гаплашиб, ҳаммасини тўғирлаб берамиз дейишди. Бунақаси ҳам бўлиб туради. Бу нарса ҳозир Каримов командасига жуда ҳам керак. “Мана мухолифатдан бир-иккита одам қайтди” деб кейин жар солишади. 99та одам дегани бу ëлғон. Йўляхшиев Бирликдан умуман чиқиб қолди. Мен ўйлайманки Каримов командасидан одамлар келиб “Уни қиламиз, шароит қилиб берамиз, жой берамиз” деб айтган. Сиз фақат шуни ëзиб олинг ва қайтинг. Гапни очиғи кўп ўзбеклар ғарбни кўтара олмайди. Бу ерда ҳаëт бошқача. Бундан Каримов командаси яхши фойдаланаяпти. Мана андижонликларни ярми АҚШдан қайтди. Нимага қайтди? Америка буларга ëқмади. У ерда бошқа ҳаëт.\nОзодлик: Энди бу ерда инсоний факторлар ҳам борку. Мана Алибой акани ëши 70га борди. Кўряптики кўпчилик ватан ташқарисида ўлиб кетаяпти. Ўлигим чет элда қолиб кетмасин деган инсоний туйғу ҳам бордир? Балки бу нарса уларни ўзларини ичидан чиққандир?\nАнвар Усмон: Бу гапингизда жон бор. Ҳақиқатан қари одамлар шунақа ўйлайди. Мана мен Мюнхенда яшаяпман. Бу ерда яшаëтган эски туркистонликлар ҳам “Ўлимни ватанда кўрайлик” деб кўп айтган. Лекин кўплари бормаган. Мен айтаман: Сиз мухолифатга тушдингиз. Бу оғир йўл. Агар шу йўлга тушсангиз охиригача шу йўл билан боринг.\nОзодлик: Энди “Ўзбекистон фақатгина Каримовни эмас, бизни ҳам ватанимиз” деган гап ҳам борку. Тандирни ташқарисида бўлгандан ичкарисида бўлган яхшику. Шу нуқтаи назардан бунда бир хайрли ишорат йўқми?\nАнвар Усмон: Гапингиз тўғри. Лекин бу ерда чегараси бор. Йўляхшиев билан Ахтам бу чегарадан ўтган. Нима учун? Худди бошқа мухолифатчига ўхшаб Каримов билан муросага боришди. Каримов билан ҳеч қанақа муросага бориш мумкин эмас. Каримов тулки, иккиюзламачи. Унга ишонч йўқ. Мен умуман хафа бўлиб кетдим ҳозир. Менга телефон қилиб “Эй акалар хафа бўлсангиз ҳам, бўлмасангиз ҳам шу. Ўзбекистонга мени кўнглим тортаяпти. Яшай олмаяпман” деб айтишса мен буни тушунаман. Лекин баëнотни кўтариб 99 одам, ноинсоф, қанақа 99 одам. Мен айтаяпманку бу майнавозчилик.\nОзодлик: Алибой ака Анвар акани гапларига сизни муносабатингиз борми? Анвар ака сизни ташаббусингизни ҳукумат тарафидан ташаббуслантирилган деяпти.\nАлибой Йўляхшиев: Мен ҳақиқатан 70га кирдим. Қаридим. Лекин мени қарилик ҳиссиëти, мурдам ватан тупроғида қолсин деган ҳиссиëт уйғотган эмас. Бу биринчидан. Иккинчидан мен Каримовни одамлари билан мана шу гапимни айтаëтган пайтимгача ҳеч қачон сўзлашмаганман. Мен 1993 йилда мамлакатдан чиқиб кетаëтганда ҳам “Мени турмага ташланглар. Турмада сиëсий муҳожир учун керакли шаоритлар яратиладиган бўлса, мен турмада ўтираман” деганман. Бу гапни бугун ҳам айтишим мумкин. Бу хатда ëзилган гаплар менинг чет элдаги ҳаëтимнинг хулосаси. Агар биз ҳақиқатан ҳам ярашиш деган гапни ўртага қўяëтган бўлсак, сўзимизни саломдан бошлаймиз. Мен бир гапни айтишим мумкин ва шу гапим билан мақтанишим мумкин. Мухолифат ичида Каримовни мендан яхши биладиган одам йўқ. Мен Каримов билан ҳеч қачон суҳбатлашмаганман. Лекин унинг қанақа инсон эканлигини ва қанақа раҳбар эканлигини мен ҳаммаларингдан яхши биламан.\nОзодлик: Демак сиз Каримовга муроса қўлини чўзаяпсиз. Биз шу ўринда Ëдгор Обидга мурожаат қилсак. Муроса қўлини чўзилишида яхшилик аломати борми?\nËдгор Обид: Муроса қўлини чўзиш ëмон нарса эмас. Лекин бу кимга қўлни чўзишга ва ким билан муроса қилишга боғлиқ. Масалан мен бугунги жиноятчи ҳукумат билан муросага боришга ëки унга қўл узатишга ҳаракат қила олмаган бўлардим. Чунки бу ҳукумат ҳақиқатан жиноятчи. Умуман давлат бошлиқлари орасида бирорта муроса қилиш мумкин бўлган одамни ëки оқимни кўрмаяпман. Биласизми, зулмга қарши курашни ҳамма усуллари ҳалол. Ким қайси усулни танласа ўша йўл билан боради. Йўляхшиев бошчилигида 100 киши, дарвоқе Йўляхшиев илгаридан Ўзбекистонга бемалол бориб келиб юрарди, бундан хабаримиз бор, бошқа бир бошлиқни мен яхши эслай олмаяпман. Балки буларда шундай бир имконият бордир. Агар шундай имкониятлари бўлса ва бундан фойдаланмоқчи бўлишса, марҳамат фойдаланишсин. Лекин ҳукумат ўзига мухолифат деб биладиган одамларни Ўзбекистонга қайтиши ўзига ўт қўйиши билан баробар. Мен буни маслаҳат қилмаган бўлардим. Чунки президент Каримовни қасоскорлик феъли бор. Бу илгаридан маълум нарса. Ҳар ким ўзи танлаган кураш усулини қўллаб кўрсин. Мен бунга албатта қарши эмасман.\nОзодлик: Балки бундан ҳам хайрли бир аломат чиқиб қолар деган фикрдасиза Ëдгор ака?\nËдгор Обид: Шунақа фикрдаман лекин бу ерда сиз ишлатган балки деган сўз бор. Шу балки деган сўз мени ҳам юрагимда бор. Шунақа муносабат ўрнатишга, муроса қилишга интилиш бор экан демак буни қандайдир замири бўлиши керак. Жаҳон ташкилотларини кафолатлари Ўзбекистонда бир пулга айланиб қолади. Мен бунга аминман. Бундан ташқари мен қандай қилиб муроса қилишим мумкин? Масалан Пўлат Охунов муроса қилиб кўрди. Бу ҳаммани кўз ўнгида аниқ факт. Бўлмади. Охири ўз оиласига қандайдир йўллар билан қайтиб келишга мажбур бўлди. Бу шунга ўхшаган нарса. Булар агар муроса йўлини топса, ҳукумат томонга муносабатни юмшатишга, муроса қилишга мажбур бўлади. Масалан мен бундай муроса йўлига кирмаган бўлар эдим. Бу одамни бироз ўйлантириб қўядиган нарса. Албатта ҳаммамиз умид билан яшаймиз. Албатта ватан бизники. Бу Каримовни ватани эмас.\nОзодлик: Бишкек студиясидагилар сизларда қандайдир фикрлар борми? Йўляхшиевни ташаббусини олдиндан ўлик туғилган чақалоқ дейишаяпти. Лекин Алибой акани гапларида жон бордир? Муроса йўлини излаш керакдир?\nОпа-сингилларни каттаси: Мени ҳеч ҳам қайтиш ниятим йўқ. Агар бизга имкониятлар яратиб беришса, қайтишимиз мумкин. Бизга тазйиқлар бўлмаса, бемалол юрсак. Мана Каримов бир вақтлар “Ваҳҳобийларни, акромийларни кечираман. Уларга кенг йўл бераман” деган. Улар қайтиб келгандан кейин уларга нисбатан тазйиқлар кучайиб кетган. Ҳатто битта-иккиталари қамоқни афзал кўришди. Мен яхшиликни натижасини кўрмаганман. Мана бу ерда ҳам қийналиб юрибмиз.\nМеҳрибон: Тазйиқлар қилинмаслигига сизни кўзингиз етадими?\nОпа-сингилларни каттаси: Йўқ. Мен буни Ўзбекистонда яшаб билдим. Каримовни яхшилик тарафларини билмайман.\nМеҳрибон: Демак сиз қайтмайсиз?\nОпа-сингилларни каттаси: Энди нима қиламиз. Европа ҳаëтига кўникишга тўғри келади. Ўзимизни Ўзбекистонимиз минг марта яхши. Ҳамма ҳам ўзини ватанида яшашни ҳоҳлайдику.\nОзодлик: Алибой ака сизни мана шу опа-сингилларга айтадиган гапингиз борми? Сизни 15 йиллик ғурбатдаги тажрибангиз бор.\nАлибой Йўляхшиев: Мен бу опа-сингилларга биринчидан яхшиликлар тилайман. Байрам кунлари ҳайит билан табриклайман. Сизлар қўяëтган қадамни нотўғри деб айта олмайман. Тўғри Ўзбекистонда бугун шароит ëмон. Лкеин шу шароитни яхшилаш йўлларини излаяпмиз. Шу яхши йўлларнинг бирини биз таклиф қилаяпмиз. Лекин биз ҳозир Ўзбекистондан чиқиб кетаëтган одамларга “Тўхтанглар. Мана биз келишув программаси қилаяпмиз” деб айтмаймиз. Биз буни айтганимиз ҳам йўқ. Биз хатимизда “Биз ҳеч нарсани эсимиздан чиқарганимиз йўқ. Ҳеч нарсани эсимиздан чиқармоқчи эмасмиз. Лекин келинг, ана шу ўтган гапларни йиғиштириб қўйиб, яна бир гаплашиб кўрайлик. Бошқа йўл йўқмикин? Муомала қилиб яшаш мумкин эмасмикин?” деган фикрга келдик. Бу бир-икки кишининг фикри эмас. Ҳақиқатан ҳам биз бир нечта кишиларни фикрини хатга туширишга журъат қилдик. Сизлар Ўзбекистон билан келишув бўлар экан, ҳозирча ҳеч қаерга кетмай туришимиз керак экан деган хулосага келманглар. Сизлар нимани фойдали деб кўраëтган бўлсаларингиз шундай. Келажакда Ўзбекистондан чиқиб кетганлар, сиëсий муносабат биланми, иқтисодий муносабат биланми, ватанга қайтиши керак ва ҳукумат бу қайтишни ташкил қилиши керак деган хулосага келганмиз. Ҳукумат ҳам ақлини йиғиб олиши керак. Сиëсий матонат кўрсатиши керак. Биз шу матонат юзага чиқар экан деган фикрдан жуда узоқмиз. Биз ҳам балки деяпмиз. Яхши таклифдан яхши хулосалар чиқармикин деган ниятдамиз.\nОзодлик: Қочган ҳам, қувган ҳам Худо дейди. Алибой ака сизларни бу ташаббусларингиздан олдин ҳам бир қанча ташаббуслар бўлган. Ўша пайтдаги адлия вазири Мардиев АҚШга келиб мухолифат билан учрашган. Муроса йўлларини излаган. Ундан кейин Айдаҳо штатидан андижонликлар орқага қайтиб кетди. Ўша гуруҳни орасидан Абдуманноб қайтмасдан қолиб кетди. Биз у кишига нега қайтмадингиз, деган савол билан мурожаат қилдик.\nАбдуманноб: Бу ерда энди ҳақиқатда демократия деган нарса бор экан. Бу ерда ҳақиқий демократияни ва ҳаëтни бошқача кўрганимиз учун қолдик.\nОзодлик: Иқтисодий жиҳатдан қийналгани учун кетишди деган гаплар ҳам бўлди. Сизни ойлигингиз етяптими?\nАбдуманноб: Худога шукур унақа қийинчилик йўқ. Лекин барибир ватан соғинчи бор.\nОзодлик: Қайтиб борганлар билан гаплашдингизми? Улар қайтиб боришганидан розими?\nАбдуманноб: Кимлардир рози, кимлардир норози. Баъзи-баъзида телефонлашиб турамиз.\nОзодлик: Америкада қолсак бўларкан деганлари орасида борми?\nАбдуманноб: Ҳа бу гапни ҳаммаси гапиради.\nОзодлик: Кетаëтганларга нима маслаҳат берган бўлардингиз?\nАбдуманноб: Энди душманни қўлига тушгандан кўра, тушмаганинг яхши деган гап бор. У ëққа бориб нима бўлиши мумкин? Ҳаëтим у ëқда яхши бўлади деб мен ўйламайман. Кетаëтганларни ҳаммаси калласини ишлатиши керак. Кўриб туриб ўзини-ўзи ўтга тиқишлик яхши эмас. Шу ерда Худо сенга осмонингни том қилиб, ерингни покиза қилиб бердими бўлди. Ҳамма ëойга шукур қилиш керак. Кетишлик бу ношукурлик, ўзини-ўзи ўтга тиқишлик.\nТошпўлат Йўлдошев: Муроса имкониятини мана Пўлат Охун мисолида айтишди. Пўлат Охун таваккалчилик билан мамлакатга келди. Раҳбарлар билан учрашишга ҳаракат қилди. Сиëсий қочқинлар қайтиб келсин деб ўзини ҳаракатларини қилди. Лекин шу 1,5 йил ичида уй қамоғидан чиқа олгани ҳам йўқ. Катта қийинчиликларга дучор бўлиб қайтиб кетишга мажбур бўлди. мен ўйлайманки ҳозирги раҳбарлар билан умуман гаплашиб бўлмайди. Алибой Йўляхшиевни кўпгина талаблари бор экан. Бу талабларни 20 фоиз эмас, 10 фоизига ҳам жавоб келмайди. Мана ҳозир Бишкекдаман. Агар эртага имконият бжўлдиган бўлса, мен нима қиламан бошқа мамлакатларда дарбадар бўлиб? Албатта ўзимни ватанимга қайтаман. Қайтишга ҳаммамиз тайëрмиз. Лекин ҳозирги ҳукумат билан хусусан Ислом Каримов билан ҳеч қанақа келишиш имконияти йўқ. У келишадиган одам эмас. Шу пайтгача фуқаролари билан келиши у ëқда турсин, ëн қўшни мамлакатлари билан келиша олган одам эмас. Ким қайтадиган бўлса, менимча ўзини қийинчиликка солиб қўяди. Алибой ака агар ташаббус билан чиққан бўлса, келинг юзлаб оила эмас, 20та оилани олиб бориб кўрсинлар. Кўрайлик. Агар яхши бўлса, бу кишини орқаларидан биз ҳам қайтамиз.\nОзодлик: Тошпўлат ака қочқинлик мақомини олиш анча жиддий ва харажатли жараëн эканлигини биласиз. Қайтиб кетиладиган бўлса, шунча харажатни нима кераги бор деган гапни бизга Надежда Отаева айтди.\nНадежда Отаева: Бу жуда ҳам провакацион бўлиб кўринмоқда. Олдин қочқинлик мақомини сўраб, кейин қайтиб кетиш ҳаракатида юрган одамларни ҳаммасини хронологиясига назар ташлайдиган бўлсак, мен айтаманки, бундай инсонлар оддий қилиб айтганда янги жамиятга ўзлари ҳоҳлагандай киришиб кета олмаганлардир. Бу кўпроқ иқтисодий қийинчиликлар ва ўз характери билан боғлиқ. Бунда ҳеч қандай ватанга жон куйдириш ҳиссиëти, жонни қурбон қилишга арзийдиган ғоялари йўқ. Булар оддий омадсиз инсонлар. Бундай пайтда одамлар халқаро ташкилотлардан ўз манфаатлари йўлида фойдаланмоқчи бўлишади холос. Биз ўзимизда масъулият ҳис қилишимиз ва ўзларимиз мурожаат қилаëтган ташкилотларни мақсад ва вазифаларини билишимиз керак. Ҳозир қайтмоқчи бўлиб турган одамларга Сталин даврида пароходда қайтган одамларни тақдири қандай тугаганини айтишимиз лозим. Бундан ҳукумат яхши фойдаланади ва мамлакатда яхши об-ҳаво ҳукмронлик қилаëтганини айтишади.\nХолдор Вулқон: Мен примитив бир мисол келтираман. Дейлик Худо кўрсатмасин сизни оилангизда жанжал чиқиб, ўғилларингиз бир-бири билан муштлашиб, биттаси уйда қолсаю иккинчиси чиқиб бировни уйига бориб бошпана сўраб юрса. Бу яхши бўладими? Албатта ëмон. Оилангизни парокандалигидан кимга фойда? Сизгами, ë ўғилларингизгами? Балки оилангизга фойдадир. Бу парокандаликдан фақатгина сизни оилангизни кўра олмаëтган душмангагина фойда. Биз мана шуни унутмаслигимиз керак. бизни бу аҳволимиздан урушмай, аҳил яшаëтган бошқа қўшнилар кулади. Ачингани жуда кам бўлади. Шунинг учун тезда бу беманигарчиликни йиғиштириб, муроса йўлига ўтишимиз керак.\nХолдор Вулқон: Мени ҳукуматни топшириғини бажараяпти дейиш мен учун жуда ҳақорат. Мен ҳеч қачон уларни оëғини яламаганман. Мен Йўляхшиев қилган ҳужжатга имзо ҳам чекканим йўқ. Халқимизни ўйламасдан Худо бизга осмонни том қилиб берибди, ерни покиза қилиб берибди деб ўзимизни қорнимизни ўйлаб юраверишимиз керакми? 17 йилдан бери одамларни бағри қон бўлиб кетди. Сиз айтгандай Ўзбекистон Каримовни ватани эмас. Мухолифат қайтса, биз ҳам бошқа давлатларга ўхшаб одамдай яшаймиз.\nОзодлик: Мен шу саволлар билан Европадаги андижонлик қочқин Абдусалом акага ҳам мурожаат қилдим. Бу киши ҳам президентга мактуб йўллаганлардан бири. Ҳозир у кишини фикрларини эшитиб кўрсак.\nАбдусалом ака: Муроса қилиб яшашлик яхши. Муросани ўзини қонун-қоидаси борку. Муроса қилди дегани оғиздаги сўзмасда.\nОзодлик: Сиз ҳам анча мол-мулкингизни йўқотдингиз. Ўшаларни қайтариб берилишига кафолат бўлса...\nАбдусалом ака: Шунинг учун ҳам ариза ëзганмизда. Агар шу нарсаларга кафолат бўлиб жавоб келса, биз ҳам қайтамиз.\nОзодлик: Ариза ëзишдан олдин шунақа ариза ëзинглар деб кимдир сизларга маслаҳат бердими?\nАбдусалом ака: Табиий, шу чиққан одамлар бир-бири билан маслаҳат қиладиган одамларку. Шундан келиб чиқаяптида.\nОзодлик: Ўзбекистондан тарафдан маслаҳат келмадими?\nАбдусалом ака: Йўқ.\nОзодлик: Кетишни иштиëқ қилган сиëсий қочқинларга нима деган бўлардингиз?\nАбдусалом ака: Энди улар ташқарида ўтказган шунча йиллик ҳаëтларидан ниманидир дарс қилиб олишди ўзларига. Уларнинг нимага суянаëтганини ўзлари билади. Қалбини тубида ëтган ҳақиқий кечинмаларига мен бир нарса дейишим қийин. Ҳар бир одамни нима мақсадда Ўзбекистонга кирмоқчилиги, нима мақсадда ариза ëзаëтганлиги ўзи ва Худони орасидаги иш.\nОзодлик: Мусулмон учун ҳамма ер ҳам Худоникику.\nАбдусалом ака: Гапингиз жуда тўғри. Барча жой Оллоҳни ери. Лекин мана сиз ҳам иш тугагандан кейин уйингизга бола-чақангизни олдига кетасизку. Ишхонангизда Худони ери деб қолмайсизку. Ишхонамда яшайвераман, Худо берган жой демайсизку. Худди шуна ўхшаб одамлар қўмсайди, туғилган жойи бор, она юрти бор. Қийналиб, дард чекаëтган ҳар бир инсон ўз жойини обод қилишни ҳоҳлайди. Еб-ичиб ëтган ва дард чекмаëтган инсон унақа нарсани ҳоҳламайди.\nОзодлик: Биз нимага кечирим сўрашимиз керак, Каримов муроса қилиб бўламйдиган одам, бизни айбимиз нима деган гаплар ҳам бор. Бу иддаоларга нима дейсиз?\nАбдусалом ака: Ҳар бир инсонни ўзини босиб ўтган ҳаëтидаги тушунчаси бор. Ўшандан келиб чиқиб қарайдида.\nОзодлик: Энди Андижон воқеларидан кейин бир гуруҳ мустақил журналистлар ҳам Ўзбекистонни тарк этишди. Уларни кўпчилик қисми Швецияда истиқомат қилмоқда. Улар ҳаммаси бирлашиб Тўлқин Қораевга сўз ҳуқуқини беришди. У ҳам Алибой ака вакиллик қилаëтган “Миллий яраш ижроия қўмитаси” ташаббусига муносабат билдирди.\nТўлқин Қораев: Ватанга қайтиш кўпчилик қатори менинг ҳам орзуим. Мен ҳам ҳамма вақт шуни ўйлаб яшаяпман. Аммо ватанга мағлуб ҳолатда қайтишни ҳоҳламайман. Чунки турнани учиб кетганини ҳеч ким кўрмас экан, қайтиб келганини ҳамма кўрар экан. Қандай қилиб Ўзбекистон президентини шунча жиноятларидан сўнг, халққа нисбатан қўллаган геноциди, Андижондаги қирғинидан кейин ҳам ундан узр сўраб муросага келайлик дейиш бу билмасим қайси мантиққа тўғри келади. Лекин мен бу фикрга қўшилмайман. Ватанга қайтишни мен ҳам ҳоҳлайман лекин бу аҳволда эмас.\nОзодлик: Ватанни ичида ҳам курашиш мумкинку. Бу фақатгина Каримовни ватани эмаску.\nТўлқин Қораев: Жуда тўғри. Хориждан туриб ҳам кураш олиб бориш мумкин. Олиб боришаяпти ҳам. Ўзбекистон ичкарисида туриб фаолроқ кураш олиб бориш мумкин. Аммо Каримов режими билан муросага келишилдими, кураш бўлмайди. Чунки кириб бораëтганда режимни қўллаб-қувватламаса ҳам улардан жим туриш талаб қилинади. Референдум ўтказадими, сайлов ўтказадими жим туриш керак. Мана шундай бир вазият.\nОзодлик: Тўлқинжон мана отангни ўлдирганга онангни бер, ўнг юзингга урганга чап юзингни тутиб бер дейди. Биз муросакор халқмизку. Юртдан чиқсак ҳам элдан чиқмаслик керак. Майли энди эгилган бошни қилич кесмайди дейишади.\nТўлқин Қораев: Мен “ЭРК” демократик партиясининг лидери бўлган Муҳаммад Солиҳнинг “Эгилган бошларни қилич кессин” деган фикрини жуда ҳам қўллаб-қувватлайман. Чунки мана бошни эга-эга мана шу ҳолатга келиб қолдик. Халқимиз дунëнинг мардикор бозорини тўлдирди. Қаерга борманг ўзбеклар бор. Улар энг паст, энг азобли ишларни қилишаяпти. Қизларимиз фоҳиша бўлиб кетаяпти. Бу аҳволда ватанга қайтишни мен тўғри деб ҳисобламайман. Чунки бу режим билан муросага келиб бўлмайди.\nАлибой Йўляхшиев: Тўлқинжон сиз бир қизиқ гапларни гапирдингиз. Баъзи гапларингиз жуда маъқул. Ўзбекларнинг мардикорлиги, қизларнинг овора бўлиб юргани бу тўғри. Сиз бош эгиб кириш деган бир гапни гапираяпсиз. Бизнинг хатимизни агар ўқиган бўлсангиз ҳеч бир жойида бош эгиш ва кечирим сўраш деган гап йўқ.\nОзодлик: Эски гиналарни унутайлик деган гап бор.\nАлибой Йўляхшиев: Ҳа, эски гиналарни унутайлик деган гап бор. Бу сен ҳам унут, биз ҳам унутайлик, янги қиладиган ишларни келишайлик деган гап бўлади. Унутганимиз йўқ. Сенинг қилган ишларингни биз унутганимиз йўқ деяпмиз. Бунга ҳар биримиз жавобгармиз. Ўзбекистон ҳукумати қилган хатоларни биз ҳам қилдик. У ҳам, биз ҳам гуноҳимизга лойиқ жазо олишимиз керак. Бугун бир-биримизни қиличлаб ўлдирмайликда, ўтириб қиладиган ишларни келишайлик деяпмиз. Бу хатни қайта-қайта яхшилаб ўқиб чиқиш керакка ўхшаяпти. Тўлқинжонмени кечирингда мен бу гапни таъкидлаб қўймоқчиман.\nТошпўлат Йўлдошев: Агар Тошкентдан бир ишора келадиган бўлса, биз шу ишорани қунт билан ўрганишга ва чуқурга тушиб кетган мамлакатимизни кўтаришга, уни фаровонлигини оширишга, халқимизни ҳаëтини яхшилашга ўзимизни бор ҳиссамизни қўшамиз. Агар биз борадиган бўлсак, “Тавба қилгин. Мен бошқа танқид қилмайман. Қилган ишларимга пушаймонман” деб айттириб радио ва телевизорда чиқарадиган бўлса, биз албатта бормаймиз. Агар Алибой Йўляхшиев бирор йўлларини топган бўлсалар, бизга ўша йўлларни кўрсатиб берсинлар. Кўрайликчи бу йўл қандай экан. Агар яхши бўлса, изларидан борамиз.


08:50 27 Феврал 2021\n16:35 28.01.2021 (Янгиланган 16:41 28.01.2021) Ҳавола олиш\nТОШКЕНТ, 28 янв — Sputnik, Марина Матвеева-Мельник. Москванинг “Локомотив” футбол клуби матбуот хизмати 26 январь куни клуб ўзаро келишган ҳолда ўзбекистонлик ёш футболчи Жасурбек Жалолиддинов билан шартномани бекор қилганини эълон қилди. 2019 йилда дунёнинг энг келажаги порлоқ футболчиларидан бири деб эътироф этилган ўйинчи билан шартнома ўтган йили беш йилга тузилганди.\nSputnik клубнинг ушбу қарори нимага боғлиқлиги ва футболчининг истиқболлари қандайлигини ўрганди.\n“Жасурга ҳар куни таклиф билан қўнғироқ қилишади”\nМосква “темирйўлчилари” шартнома имзолангандан кейин ёш футболчини “Тамбов” футбол клубига ижарага беришди. Аммо у ерда ҳам унга ўзини кўрсатиш учун яхши имкон беришмади. Натижада ўйинчи Москвага қайтди ва бир қанча вақт ўтиб у билан шартномани бекор қилишди.\n“Футбольная карьера” консалтинг гуруҳи президентининг маслаҳатчиси Юрий Белоуснинг сўзларига кўра, футболчига аллақачон янги таклифлар келиб тушган.\n“У бошқа клубда ўйнайди, ҳозир таклифларни кўриб чиқмоқда. Европада ҳам, Яқин Шарқда ҳам форвардга қизиқиш билдиришмоқда”, - дея аниқлик киритди Юрий Белоус.\nУ Жалолиддиновнинг вакилларига ҳар куни қўнғироқ қилиб, турли таклифлар билдирилаётганини қўшимча қилди. Порлаётган юлдузни кўплаб мутахассислар кузатмоқда, шундай экан у аниқ ишсиз қолмайди.\nОртиқча баҳо берилган ва етарлича қадрланмаган\nҚатар футбол ассоциацияси мусобақаларнинг техник эксперти, “Футболиум” Telegram-каналининг муаллифи Алишер Никимбаев Россияда футбол агентлари Жасурга ортиқча баҳо бериш юборишган деб ҳисоблайди, шунинг учун Москвада унинг иши ўнгмаган.\n“Менинг билишимча, Жалолиддиновнинг “Локо”га ўтиши тўғрисидаги келишув аввало клуб раҳбарияти билан эди, бош мураббий билан эмас. Мураббий, чамаси, Жасурнинг қобилиятларини билмаган, шу боис унга ўз жамоасида жой топмаган”, - дея тушунтирди Никимбаев.\nУ Жалолиддинов ҳақиқатдан ҳам иқтидорли футболчи экани ва унинг ўзига хорижий клубни топиши муаммо эмаслигини қўшимча қилди. Масала шундаки, агентлар унинг истиқболини қаерда кўришяпти, Жасурнинг ўзи эса қаерда ўйнашни хоҳлаяпти.\n“Жасур ҳозир агентларга ишониш ёки ишонмаслик ёки ўзи ҳам бирор бир овозга эга бўлиши кераклигини ойдинлаштириб олиши зарур. Сегунда, Испания чемпионатининг иккинчи дивизионидан унга бўлган қизиқиш ҳақида гаплар қулоққа чалинганди. У ўзини у ерда синаб кўриши мумкин, бироқ асосийси иккинчи испан дивизиони ботқоқлигида қолиб кетмаслик. Бирор бир Шарқий Европа чемпионатида – Чехия, Болгарияда - ҳам ўйин кўрсатиш имкониятлари бор. Осиёга тўхталадиган бўлсак, у ерга қайтишга у ҳамиша улгуради”, - дейди эксперт.\nУнинг фикрига кўра, ҳозир ёш ўйинчи умидсизликка тушган: аввалига унга “Локомотив”дан “Тамбов”га ижара ҳақида маълум қилишди, кейин у “Тамбов”да ҳам кераксиз бўлди.\n“Бу унга берилган жиддий зарба. 18 ёшли футболчи учун жуда осон бўлмаган вазият. Лекин умид қиламанки, у ўзига хулоса чиқарди ва барчасини тўғри қабул қилмоқда. Агар фикрларини бир жойга тўпласа, карьераси билан боғлиқ ҳамма нарса яхши бўлади”, - дея ишонади Никимбаев.\nАсосийси бренд эмас, балки жамоа\nИталиянинг “Ювентус”, “Режина” ва “Женоа” клубларининг собиқ ўйинчиси Илёс Зейтуллаев ҳам бир вақтлар карьерасини Жасур Жалолиддиновникига ўхшаш билан билан бошлаганди, тўғри, Европада, Россияда эмас. У “Ювентус”га жуда ёшлигида ўтди ва ўз соатини узоқ кутди. Аммо натижада ўзбекистонлик футболчи қуйи дивизиондаги клубларда мустаҳам ўрнашишга эришди. Ҳозир у Италияда мураббийлик билан шуғулланмоқда.\n“Мен ёш иқтидорли ўйинчиларга улар тўп сураётган клубнинг номига қарамасликни маслаҳат берган бўлардим. Уларга ўзини намоён қилишга имкон берадиган ва ишонадиган жамоа керак. Асосийси мавқе эмас, тўлақонли ўйнаш ва ривожланиш имкониятидир”, - дея таъкидлади Илёс Зейтуллаев.\nУ Жасурнинг кейинги карьераси фақат ўзига боғлиқлигини қўшимча қилди. Ўз вақтида Россия ёки Европада ўйнашни орзу қилган Зейтуллаев пировардида орзусини рўёбга чиқарган.\nспорт, футбол, Жасур Жалолиддинов


16:05 / 25.02.2017\nБилл Гейтснинг ҳаёти ҳақида кино суратга олса арзийди: Ҳарвардни ташлаб кетган, энг бадавлат миллиардер ва дунёдаги энг машҳур хайрияпарвар бўлган. Business Insider у ҳақида кўпчиликка номаълум қизиқ фактларни танлаб тақдим этди.\nГейтс мактабда юқори синфларда ўқиган пайтларида маъмурият ундан компьютерда дарслар жадвалини тузиб чиқишни сўраган. Гейтс дастурни шундай тузганки, ўзини мактабдаги энг чиройли қизлар билан бир синфларга тақсимлаган.\nГейтс Ҳарварддаги олдиндан ёзилган маърузаларига ҳеч қачон кирмаган, бунинг ўрнига ўзи хоҳлаган жойларга борарди. Шундай бўлишига қарамай, у имтиҳонлардан аъло баҳолар олишни уддаларди.\nҲарвардда 20 ёшли Гейтс мураккаб математик вазифани ечиб, алгоритм ўйлаб топган. Уни 30 йилдан кейин яхшилашга муваффақ бўлинган. Бироқ профессор Гейтсга қўнғироқ қилиб, унинг иши илмий журналда чиқишини айтганида кеч бўлганди - Гейтс Ҳарвардни тарк этиб, Microsoft компаниясига асос солганди.\n"Икки йил ўтгач, мен унга қўнғироқ қилдим ва бизнинг мақоламиз нуфузли математик журналлардан бирида чоп этилишини айтдим. Бу уни мутлақо қизиқтирмасди. У Нью-Мехико штатидаги Альбукерке шаҳрига кўчиб ўтди ва микропроцессорлар учун кодлар ёзиш билан шуғулланувчи фирмага асос солди. Ёдимда, ўшанда ўзимча ўйлагандим: "Жуда ақлли бола. Афсуски, шундай бемаъни ишлар билан шуғулланиб юрибди!", - дея хотирлайди Ҳарвард профессори Христос Пападимитриу.\nБилл Гейтс Microsoft'нинг илк идораси жойлашган Альбукерке атрофидаги саҳролар бўйлаб шиддат билан ҳаракатланарди. Бир куни дўсти унга Porsche 928 спорткарини бериб турди - Гейтс ЙТҲга учради. Автомобилни таъмирлаш ишларига бир йил кетди.\nАльбукеркедан Сиэтлга, янги уйига Porsche 911'да кетаётган Гейтс тезликни оширгани учун уч марта жаримага тортилди. Улардан иккитасини бир полициячи ёзган.\nБилл Гейтс Microsoft ходимларининг автомобиль рақамларини ёдда сақлаб қолган ва уларнинг ишда ёки ишда эмаслигини шу тариқа текширарди.\n"Улардан ўзим каби иш билан ёниб яшашни талаб қилмаслик учун ўзимни қўлга олишимга тўғри келарди. Мен ўз ходимларимнинг автомобиллари рақамларини ёдда сақлардим ва уларнинг ишга келиш-кетиш вақтини назорат қилиш учун автотураргоҳга чиқиб қарардим. Охир-оқибат тизгинни бўшаштиришимга тўғри келди, зеро компания кенгайди", - дейди Гейтс The Telegraph газетасига берган интервьюсида.\nБилл Гейтс Windows'нинг "Сапер" ўйинига шу қадар фанат бўлгандики, ҳатто ишга диққатини жамлаш учун уни идорадаги комьютеридан ўчиришга тўғри келди.\nMicrosoft ходими "Сапер"ни Гейтсдан яхши ўйнайдиган дастурни тузганида, Билл унга электрон хат ёзди: "Агар машиналар қўйилган вазифаларни тезроқ уддаласа, одамлар қандай қилиб ўз нуфузини сақласин?".\n1990 йилда Microsoft'да ишлар жуда яхши кетаётган эди. Бироқ компания сиёсати шундан иборат эдики, ходимлар ишчи сафарларига "эконом-класс"да учишларига тўғри келарди. Гейтснинг ўзи ҳам узоқ вақт давомида "эконом-класс"да парвоз қилган.\nMicrosoft катта вице-президенти бўлган Брэд Силверберг шундай хотирлайди:\n"1990 йилда компанияга келганимдан сўнг мен, Билл ва жамоадаги яна бир неча киши мижозлар билан учрашиш учун Сиэтлдан Нью-Йоркка учаётгандик. Бу деярли 25 йил аввал, Windows 3.0 ишга туширилгандан кейин эди, бироқ Microsoft ўша даврда ҳам таниқли компания ҳисобланарди. Шундай бўлса ҳам, корпоратив сиёсатга кўра, ҳамма "эконом-класс"да учиши керак эди. Биллнинг ўзи ҳам шу тоифада парвоз қиларди. Унга жойнинг қандай бўлиши аҳамиятсиз эди, чунки бутун парвоз давомида у мутолаа билан банд бўларди. У вақтлар Биллни ҳозиргидек танишмасди, шу боис у ҳеч қандай муаммосиз оддий рейсда уча оларди. Менда, яъни Microsoft'нинг янги ходимида Билл кўрсатган ибрат катта таассурот қолдирган".\nКейинчалик Гейтс хусусий самолёт харид қилди.\nStack Overflow асосчиси Жоэл Спольски Microsoft'нинг биринчи ходимларидан бўлган:\n"Илгари бизда Билл Жи резолюцияси бўларди". У деярли барча маълумотларни текширарди.\nЙиғилишлардан бирида менинг жамоамда ягона вазифаси Биллнинг неча марта сўкинганини ҳисоблашдан иборат бўлган киши қатнашган. Қанча кам бўлса, шунча яхши ҳисобланарди.\nЙиғилишдан кейин у менга "4 марта" деди ва атрофдагилар "Ооо, ҳеч қачон бунчалик кам бўлмаганди. Афтидан Билл кексайган сари юмшаб бораётган кўринади" дейишди. У ўша пайт 36 ёшда бўлган. Кейин эса менга тушунтиришларича, аслида Билл барча техник тафсилотларга берилмаган, лекин унга инсоннинг вазиятни тўлиқ назорат қилишини билиш муҳим бўлган. Унинг энг оддий ёндашуви шундан иборат эдики, сиз охир-оқибат ниманидир билмаслигингизни тан олмагунингизга қадар бири-биридан қийин саволлар бераверарди. Билмаслигингизни айтганингизда эса, ҳеч нарса тайёр эмаслигини айтиб, бақиришни бошларди. У ўйлаб топган энг мураккаб саволга жавоб топган инсонга нима бўлишини ҳеч ким билмаган, чунки ҳеч қачон бундай бўлмаган.\nБу ўз ҳосилини берган. Билл Гейтс ишнинг техник томонини жуда яхши илғарди. У ўзи ишонган одамлари бўлса, дастурий таъминотни ишлаб чиқишга аралашмасди. Бироқ ҳеч ким унинг "қулоғига лағмон ила олмасди", чунки у дастурчи бўлган. Ҳақиқий яхши дастурчи".\nMicrosoft компанияси IBM учун биринчи лицензияланган операцион тизимни ишга туширганида IBM'дагилар Гейтс ва унинг компанияси DOS тизимида қандайдир ўйинлар яратишини исташган. Натижада Гейтс ва Нейл Конзен тунги соат 4гача, DONKEY.BAS ўйинини ёзишган.\nApple Macintosh'да илк марта IBM компьютерини кўришганида DONKEY.BAS уларни шу қадар ҳайратга солдики, улар Гейтснинг муаллифлигига ишона олишмасди.\n"Биз бундай ёмон ўйиннинг ҳаммуаллифи Microsoft асосчиси эканлиги ва Гейтс бунинг муаллифлигига қўл қўйганидан ҳайратландик", - дейди Apple собиқ ходимларидан бири Энди Херцфельд.\nБилл Гейтс идиш ювишни яхши кўради ва деярли ҳар куни кечқурун шундай қилади. "Гап бу ишни бажаришга бошқа одам йўқлигида эмас, шунчаки менинг ўзимга идиш ювиш ёқади", - дея изоҳлайди у.\nИнтервьюлардан бири олинаётган пайтда Билл Гейтс ҳожатхонага кириб, эшикни қулфлаб олди ва журналист кинояли танбеҳлари учун узр сўрамагунга қадар у ердан чиқмаган.\nMicrosoft ҳақида ёзувчи журналист Жо Фоули шундай ҳикоя қилади:\n"Бу жуда қизиқ бўлганди. Биз бир неча бошқа журналистлар билан бирга ундан PC Week нашри учун интервью олаётгандик. Уларнинг орасида Жон Жож ҳам бўлган. Унинг интервью олиш услуби меникидан анча фарқ қилади. Жорж - мен ишлаган энг яхши раҳбарлардан бири, бироқ у ўз интервьюларида кесатишни яхши кўради. У ҳар гапида Гейтсга киноя қиларди. Гап "бозор" атамаси ҳақида бораётганди".\nГейтс секин-аста асабийлаша бошлади. Охир-оқибат ўрнидан шарт туриб, ҳожатхонага яшириниб олди ва у ердан чиқишни истамади. "Жон узр сўрамагунича бу ердан чиқмайман" деди у. Жон эшик олдига бориб "Узр сўрайман" деди. Шундан кейингина Гейтс чиқди.\nУ пайтлар Билл Гейтс бошқа одам эди. У фарзандли бўлганидан кейин мутлақо ўзгарди. Бунга қадар у оддий ботаник бўлган, кейин эса одамийлик жиҳатлари очила бошлаган. Шунинг учун одамларга Гейтснинг аввалги пайтлари ҳақида сўзлаганимда менга ҳеч ким ишонмайди. "Билл Гейтс-а? Бўлиши мумкин эмас!", - дейишади улар.\nЭнг катта муҳокамага сабаб бўлган интервью 1994 йилда бўлиб ўтган. Гейтс CBS каналига интервью бераётиб, студияни тарк этган. Бунга Конни Чангнинг Microsoft'га қарши олиб борилган аксилмонополия тергови ҳақида ёқимсиз саволлар бергани сабаб бўлган.\nБироқ бундан аввал у жойидан қимирламай, креслонинг устидан сакраб ўтиш қобилиятини намойиш этишга улгурган. Ишонмасангиз, видеони кўришингиз мумкин.\n2014 йилда Гейтс Reddit порталига берган интервьюсида йиллар ўтган сайин унинг енгил атлетикага доир кўникмалари ёмонлашганини айтади. "Эҳтиёт бўлинг. Агар "ўхшамай қолса", бирор жойингизни синдириб олишингиз ҳеч гап эмас".\n17:30 / 30.03.2018


20:04 30.11.2019 Ҳавола олиш\nТОШКЕНТ, 30 ноя - Sputnik. "Ўзгидромет" қишнинг биринчи куни учун об-ҳаво маълумотини эълон қилди.\nТошкент шаҳрида ҳаво ўзгариб туради, кечаси бироз ёмғир ёғиши мумкин. Кечаси ва эрталаб туман тушади. Ғарбий шамол йўналишини ўзгартириб, шаркдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 0-2° илиқ, кундузи 11-13° илиқ бўлади.\nҚорақалпоғистон ва Хоразм вилоятида ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Баъзи жойларда туман тушиши мумкин. Ғарбий шамол йўналишини ўзгартириб, шаркдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 2-7° совуқ, кундузи 7-12° илиқ бўлади.\nБухоро ва Навоий вилоятларида ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Баъзи жойларда туман тушиши мумкин. Ғарбий шамол йўналишини ўзгартириб, шаркдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 2° совуқ-3° илиқ, кундузи 13-18° илиқ бўлади.\nТошкент, Самарқанд, Жиззах ва Сирдарё вилоятларида ҳаво ўзгариб туради, иккинчи ярмида кечаси бази жойларда бироз ёмғир ёғиши мумкин. Баъзи жойларда туман тушиши мумкин. Ғарбий шамол йўналишини ўзгартириб, шаркдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 2° совуқ-3° илиқ, кундузи 10-15° илиқ бўлади.\nҚашқадарё ва Сурхондарё вилоятларида ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Баъзи жойларда туман тушиши мукин. Ғарбий шамол йўналишини ўзгартириб, шаркдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 0-5° илиқ, кундузи 14-19° илиқ бўлади.\nАндижон, Наманган ва Фарғона вилоятларида ҳаво ўзгариб туради, ёғингарчилик кутилмайди. Баъзи жойларда туман тушиши мумкин. Шамол шарқдан 5-10 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 0-5° совуқ, кундузи 5-10° илиқ бўлади.\nЎзбекистоннинг тоғли ҳудудларида ҳаво ўзгариб туради, бази жойларда ёғингарчилик бўлади. Баъзи жойларда туман тушади Ғарбий шамол йўналишини ўзгартириб, шаркдан 7-12 м/с тезликда эсади. Ҳарорат кечаси 3-8° совуқ, кундузи 3-8° илиқ бўлади


МАКТАБ - Ўзбекистон овози газетаси\nЯна бир ҳақиқат шундаки, мактабни мактаб қиладиган куч ўқитувчилар ҳисобланади. Президентимиз раислигида 23 август куни таълим тизимига бағишланган видеоселектор йиғилишида бу сўзлар алоҳида таъкидланди.\nЧиндан ҳам, мактаб ҳар биримизга оқ-қорани танитган, ўзлигимизни, ўзимизни англашга замин қўйган маскан саналади. Унинг деворлари маънавиятдан, хоналари одоб-аҳлоқдан, сабоқлари билим-маърифатдан иборат бўлиши лозим. Видеоселектор йиғлишида мана шу масалалар атрофлича таҳлил қилиниб, янги ўқув йили ва ундан кейинга мўлжалланган вазифаларга эътибор қаратилди. Унда айтилган ҳар бир фикр, билдирилган таклифлар жамоатчилик томонидан мамнуният билан кутиб олинди. Мутахассислар, сиёсий ва илмий арбоблар, депутатлар ҳамда бошқа соҳа вакиллари мазкур масалада ўз муносабатларини билдирмоқда.\nДавлатимиз раҳбари президентлик фаолиятининг дастлабки кунларидан бошлаб юртимизда инновацион ва ноананъавий фикрлайдиган замонавий кадрлар тайёрлаш, ёшларни ватанпарварлик руҳида, юксак маънавият эгалари этиб тарбиялаш, шу мақсадда таълим тизимини такомиллаштириш масалаларига алоҳида эътибор қаратмоқда. Куни кеча бўлиб ўтган йиғилишда ҳам мактаб таълими тизимини ислоҳ қилиш бўйича амалга оширилаётган ислоҳотлар ва олдимизда турган долзарб вазифалар ҳақида фикр юритди. Маҳмудхўжа Беҳбудийнинг «Дунё иморатлари ичида энг улуғи мактабдир» деган фикрини алоҳида таъкидлаб, бу масаланинг моҳияти ва аҳамиятига атрофлича тўхталди.\nҲақиқатан ҳам, жаҳондаги ривожланган давлатлар тарихига назар ташлайдиган бўлсак, уларда жамият ҳаётини ўзгартиришга қаратилган ислоҳотлар аввало таълим тизимидан, боғча, мактаб, тарбия масаласидан бошланганини кўрамиз. Чунки мактабни ўзгартирмасдан туриб, одамни, жамиятни ўзгартириб бўлмайди. Тарбиянинг асоси таълим, пойдевори мактабдир. Унинг мавқеи эса ўқитувчилар меҳнати ва саъй-ҳаракатига боғлиқ.\nПрезидентимиз соҳага эътибор берилмагани туфайли анча ичкарида орқадамиз, кадрлар етишмаяпти, мактабгача таълим объектларини йўқотганмиз, деб такидлади. Ўтиш даврида хўжалик, ташкилот, муасасаларнинг тасарруфидаги барча мактабгача таълим даргоҳларини мулк тасарруфидан чиқарамиз, деб йўқотиб юборганимиз ҳақиқат.\nБир эслайлик, чиндан ҳам, энг обрўли шахс ота-она ва ўқитувчимиз бўлган. Узоқ йиллар маҳаллада ишлаганман. Барчага ҳар тамонлама ўрнак, ибрат бўла оладиган касб эгаси ҳам, намунали оила соҳиб ва соҳибаси ҳам, фарзандлари ўқимишли, билимли фидойилар ҳам азиз ўқитувчилар эди. Шунинг учун инсон дунёга келишида азиз ота-онасидан, ўзида яхши фазилат ва хислатларнинг мужассам бўлишда эса ўқитувчилардан миннатдор бўлиши лозим.\nЙиғилишда ўқитувчининг мақоми ва нуфузини ошириш, ҳуқуқлари ва имтиёзларини кенгайтириш масалаларига алоҳида эътибор қаратилди. «Мактаб ўқитувчисини моддий рағбатлантирмасдан, унинг ҳаёт сифати даражасини оширмасдан, ислоҳот, натижа ҳақида гапириб бўлмаслиги таъкидланди. Ўқитувчи қачон биз кутган фарзандларимизни тарбияли билимли, дунё қараши кенг, интеллектуал салоҳиятли, ўз ватани ва халқини севувчи, комил инсонни жамиятга етказиб бера олади? Қачонки, уларга барча шароитлар яратиб берилса, оиласидан кўнгли тўқ бўлса, мактаб ташқарисидаги барча ишларни давлат бажарса, кутилган натижага эришилади.\nМинг афсус, яқин йилларга қадар ўқитувчилар пахта йиғим-теримига жалб этилиб, мактаб директорлари терим отрядига раҳбарлик қиларди. Мактабларга темир-терсак режаси берилар, пахта мавсуми охирида пахта етказишга шартнома тузган фермер хўжаликлари раҳбарларини топа олмасдан туман раҳбарлари мактаб директорларидан кунлик пахта режасини талаб қиларди.\nБугун буларнинг барчасига чек қўйилди. Таъкидланганидек биз бу масалани олдинроқ кўтара олмас, бунга тайёр эмасдик. Бунинг бир қанча объектив ва субъектив сабаблари бор, албатта.\nПрезидент қўяётган талаб мактабни ўзгартирмасдан туриб, ҳеч нарсага эришиб бўлмайди. Қайси лавозимда бўлишидан қатий назар, ўзи таҳсил олган мактабига бориши, керак бўлса, ҳаётий тажрибасидан дарс бериши, фарзанлари неваралари келажагидан, таълим тарбиясидан хабар олиб туриши зарур. Мазкур ҳолат ҳар биримизнинг ҳам оталик, ҳам оналик, бобо ва момолик бурчимиздир. Биз буни қандай бажаряпмиз? Мана, масала қаерда.\nБугунги кунда сир эмас, мактабларда ота-оналар мажлисига келганларнинг қарийиб 90 фоизи аёллардир. Демак, эркаклар фарзандларимиз невараларимиз келажагига бефарқмиз, деб хулоса қилиш мумкин.\nТаълим-тарбия ишларини самарали олиб боришда эркак ўқитувчиларнинг алоҳида ўрни ва таъсири борлиги ҳисобга олиниб, кўрилган аниқ чора-тадбирлар натижасида таълим тизимига 12871 нафар эркак ўқитувчи қайтди. Мактаблардаги камчиликларни тузатиш, таълим сифатини назорат қилиш учун ота-оналар, кенг жамоатчиликнинг иштироки зарурлигига алоҳида эътибор қаратилди.\nМактаб — бу ҳаёт-мамот масаласи, келажак масаласи. Уни давлат, ҳукумат ва ҳокимларнинг ўзи ҳал қилолмайди. Бу бутун жамиятнинг иши, бурчига айланиши зарур. Демак, биз аввало фарзандларимиз, невараларимиз таълим-тарбиясига муносабатимизни ўзгартиришдан бошлашимиз лозим.\nОлий Мажлис Қонунчилик палатасидаги Ўзбекистон ХДП фракцияси аъзоси


Ота-она ўз фарзандига муносиб исм танлашга интилиши табиий ҳол. Барчага равшанки, исм оилада, жамоада одамларнинг бир-бирини фарқ қилишлари, ўзаро муомалада бўлишлари учун амалий ёрдам беради. У танланаётганда, нафақат ана шу эҳтиёж, балки исмлар замирида ота-онанинг орзу-истаклари, ниятлари ҳам ўз тажассумини топади.\nХалқимизда болага исм қўйиш жараёни қадимдан турли-туман халқона эътиқод, ишонч ва хилма-хил удумларни адо этиш билан боғлиқ бўлган. Олимлар бунда халқнинг этнографик ва тарихий анъаналари беқиёс ўрин тутишини таъкидлашади. Бундан шундай хулоса чиқадики, исмлар бир миллатнинг узоқ ўтмишидан, яшаш тарзидан ва орзу-ўйларидан дарак берувчи муҳташам манбалардир. Исмларга шунчаки Алидан Валини ажратувчи восита сифатида эмас, балки миллатнинг тарихи ва келажагини боғлаб турувчи бир ҳалқа сифатида қараш жоиз.\nўоятда бой, хилма-хил, ўзбек халқи этнографияси, этник маданияти, маънавияти ҳамда тарихининг бетакрор мероси эканини кўрсатадиган ўзбек тилидаги исмлар мажмуаси она тилимизнинг қимматли ва бебаҳо бойлигидир. Ушбу хазина нафақат кундалик ҳаётимизга, айни пайтда бадиий асарларга ҳам жозиба бағишлайди. Шундай асарлар борки, уларни ёдга олсак, албатта, машҳур қаҳрамонлар исми тезда хаёлимизга келади. Ўзбек адабиётининг қудратини муайян маънода Алпомиш, Барчиной, Отабек, Кумуш, Зумрад, Анвар, Раъно каби қаҳрамонлар исмлари билан ҳам боғлиқ дейиш мумкин. Халқимиз орасида кенг тарқалган юқорида келтирилган исмларнинг аксарияти ана шундай асар қаҳрамонларига ҳавас-ла қўйилгани бор гап. Демакки, миллий ўзликни англашга интилиш, у билан боғлиқ миллий қадриятларимизни ўрганиш, қайта кашф қилиш, халқимизнинг тарихий битиклари — фольклор, бадиий меросидаги қаҳрамонларнинг исмини болага қўйиш удумининг ортиши учун исм қўйгувчиларнинг ҳам муайян билими, салоҳияти бўлиши керак.\nБадиий матнда ижодкорнинг исмлардан турли бадиий мақсадда фойдаланишини кузатиш мумкин. Жумладан, исмларни қисқартириб қўллаш ёки атайлаб бузиб талаффуз қилишда ҳам муайян бадиий ният кузатилади. Ёзувчи ушбу ҳолат орқали қаҳрамонлар ўртасидаги муносабатни ёритиши мумкин. Аммо кундалик ҳаётда бу ҳолат салбий тарзда қабул қилинади. Кексаларимиз ўгитларида “Исмни қисқа айтманг, инсон қулоғига энг ёқимли эшитиладиган сўз — бу унга мурожаат қилган вақтингизда исмини айтганингиздир, ҳатто, қисқартириб айтилган исм инсон умрини ҳам қисқартиради”, деган фикрлар учрайди. Шундай экан, ота-онамиз, бобо-бувимиз ҳавас-ла қўйган мерос — исмларни тўлиқ айтишга ҳаракат қилайлик, оилада ҳам бу миллий маънавият, маданиятга дахлдор ҳолатга бефарқ бўлмайлик. Зеро, ўзлигимизга, тилимизга бўлган эътибор исмларимизда ҳам зуҳур топар экан, уларни бошқа шаклларга ўзгартириб ёки ясаб мурожаат қилишимиз, мутлақо мумкин эмас.\nМазкур рукндаги бошқа мақолалар: « Ер юзининг сайқали\tТил, тараққиёт ва маънавият »


Ўзбекистоннинг етакчи бизнесменлари Нукусга етиб келишди- Kruz.uz\nЎзбекистоннинг етакчи бизнесменлари Нукусга етиб келишди\n14:26, 09.04.2018 5335 0 Ёшлар иттифоқи\n9-апрел куни Ўзбекистоннинг етакчи бизнесменлари Нукус халқаро аэропортида кутиб олинди.\nМеҳмонлар орасида Ўзбекистондаги бизнеснинг турли соҳаларидаги энг етакчи раҳбар ва асосчилари бор. Улар билан танишинг:\nҲикмат Абдураҳмонов - Халқаро бизнес ва технологиялар уюшмаси раиси.\nҲасан Мамасаидов - "Dekos", "Office market" асосчиси.\nМурод Назаров - "Murad Buildings" асосчиси.\nУлуғбек Холматов- "Ўзбек- Хитой савдо уйи" асосчиси.\nБотир Арифжанов - "Paynet", "LeBazaar" асосчиси.\nАнвар Ирчаев - "Orient capital management" раҳбари.\nҲусан Мамасаидов - "Deli", "Office market" асосчиси.\nАкмал Пайзиев - "My Taxi" асосчиси.\nМеҳмонлар дастлаб Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгесида матбуот анжуманига қатнашишди. Матбуот анжуманини Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси раиси М.Ерниязов очиб берди ва олиб борди.\nМатбуот анжуманида журналистлар ва ёш тадбиркорлар ўзларини қизиқтирган саволларга жавоб олишди. Ундан кейин эса меҳмонлар Ёшлар маркази биносига ташриф буюришди. Улар бу ердаги ёшларга яратиб берилган шароитлар билан танишишди.\nОхирги ва асосий манзил эса Бердақ номидаги Қорақалпоқ давлат университетининг маданият саройидир. Боиси, шу ерда муваффақиятли тадбиркорлар томонидан ёш тадбиркорлар ва ёшлар учун "Глобал тадбиркорлик тармоғи" ҳафталиги доирасида "Муваффақиятга эришиш сирлари" маҳорат дарслари ташкил қилиниши режалаштирилган.\nФото: Бауржан Бўтабоэв\n23:33, 30.06.2020 2002\n23:32, 27.06.2020 1448\n10:32, 22.06.2020 2156\n09:51, 18.06.2020 725\n18:57, 16.06.2020 4251\nҚўнғирот Департамент Азиза Байжигитова сайланди Молия бўлими Гулсанам Мамазаитова Миллий интернет танлови матбуот анжумани Махсет Хожасов имконияти чекланган ёшлар\n13:23, 08.07.2020 3647


Масиҳийлар билан бахслашувда\n11:50 / 16.11.2018 | 519\nАссалому алайкум! Ҳозирда ЁуТубе ижтимоий тармоғида,"Ўзбек масиҳийлари" профили остида жоҳил христианлар қабих ишларини амалга оширишмоқда. Уларнинг қилаётган ишлари Аллоҳни, Ислом динини Муҳаммад алайҳиссаломни инкор қилиб турли бўхтонлар қилишмоқда. Ҳар галги видеороликларида исломга танқидий фикр билдириб ўзларини динларига тарғиб қилишмоқда. Баъзи иймонли юртдошларимиз бундай ҳақорат ва тухматларга чидолмай масиҳий кофирлар билан бахслашмоқда. Масиҳийлар ҳеч ҳеч яхши гапни тушунмаяпти. Ахир ўзларини Яратувчисига нисбатан қилинаётган бундай тухматга ким хам чидай олади? Баъзи бахсларда мусулмонлар "Сизлар айтаётган Худо билан, биз айтаётган Аллоҳ иккиси ҳам бир, яъни бир манони англатади" деб айтаябди. Лекин масиҳийлар Худо ва Аллоҳ булар иккиси бир эмас дейишмоқда ва Аллоҳга кофирлик қилаяпти. Шундай ҳолатларда мусулмонлар ҳам улар сиғинаётган нарсаларини ҳақоратлаши мумкинми? Ёки жим қараб туриш керакми?\n- Ва алайкум ассалом! Ҳақоратлашлари мумкин эмас. Аллоҳ таоло “Анъом” сурасида марҳамат қилади:\nШундай экан, мусулмоннинг кўнгли тўқ бўлсин. Аммо мушриклар ҳар доим янги гап, янги таклифлар топиб турадилар. ("Тафсири Ҳилол" китобидан).\nУларга ҳақни чиройли тарзда кўрсатиб қўйиш керак. қабул қилсалар қилди қилмасалар Аллоҳга ҳақола қилинади. Лекин кузатиб борувчилар ҳақни англаб олишаверади. Валлоҳу аълам!


Мирзиёев: 2018 йил номи барчага ёқадиган бўладиHaqida.net\nHome Dunyo Мирзиёев: 2018 йил номи барчага ёқадиган бўлади\nSputnik/ Валерий МельниковДавлат ҳокимиятида шиорлар алмашмоқдаТадбир аввалида президент янги йил номланиши билан боғлиқ масалага тўхталиб ўтди.\nМирзиёев йиғилганларга мурожаат қилар экан, «барчангиз албатта, келгуси йилга қандай ном берилар экан, деган савол қизиқтиряпти. Бу ҳамма учун қизиқ. Албатта, келгуси йилга ном берилади ва бу ном барчага ёқадиган ном бўлади», — деди.\nЭслатиб ўтамиз, Конституциянинг 25 йиллигига бағишланган тадбирда Ўзбекистон президенти 2018 йил бериш борасида яқин кунларда Олий Мажлис палаталарига тақдим этиладиган Мурожаатномасида маълум қилишини айтиб ўтган эди..