Даврнинг донгдор овози | behzodfazliddin.uz\nҒафур Ғулом поэтик меросини кўздан кечирар эканмиз, инсон табиатининг турфа товланишлари, замон тизгинидаги руҳий олам эврилишларининг аллома шоиргагина хос бадиий ифодасини кўрамиз. Шоир лирик қаҳрамони гоҳ оташин тарғиботчи, гоҳ ўз-ўзини тафтиш қилиб, бутун дунёни сўроққа тутаётган муросасиз инсон, бир содда ва жайдари, бирда кўпни кўрган донишманд шахс… қиёфасида бўй кўрсатади. Аммо уларнинг барини муштарак жиҳат – давр оҳангига жўровозлик бирлаштириб туради. Негаки, Ғафур Ғулом шеърияти бус-бутунича – бор фазилату нуқсонлари билан даврнинг бадиий тилга кўчган овозидир.\nҒафур Ғулом 20-йилларнинг иккинчи ярмида адабиёт майдонига турмушнинг аччиқ-чучугини тотишга улгурган, ҳаёт ҳақида ўз қарашларига эга мустақил фикр эгаси сифатида кириб келган эди.\nҒафур Ғулом ва Нозим Ҳикмат\nШоир матбуотда босилган дастлабки шеъри орқали ўз ҳаётий ва ижодий дастуридан огоҳ этгандай бўлади. “Гўзаллик нимада…” деб номланган ушбу шеърда муаллиф гўзаллик тушунчасини замон кўзойнаги ёрдамида англаш ва англатишга уриниб, уни ижтимоий ҳаёт бағридан қидиради; шеърда “халқ манфаати йўлидаги меҳнат ҳамиша гўзалдир, санъат – фақат халқ учун” мазмунидаги фикр устуворлик қилади. Маълумки, ўша йиллари ҳукмронлик қилган тузум шиори худди шу фикрга уйқаш бўлиб, демак, ёш шоир илк ижоди биланоқ мавжуд мафкура йўриғига мослашаётган эди. Йўқ, шоир “гўзаллик кўзларда”, “соз каби сўзларда” эканини ҳам мутлақ инкор этмаган бўлиши керак, албатта. Бироқ аввалбошданоқ у чинакам шоир, биринчи навбатда, ўз даврининг чолғучиси эканини тушуниб етган, тўғрироғи, муҳитнинг ўзи уни шу хулосага тайёрлаган эди. Кейинги асарларининг гувоҳлик беришича, у Чўлпон бир умр талпинган “ойдан-да, кундан-да гўзал” идеални ўз давридан топа олди.\nБу ўринда бошқа жиҳатга диққатни жалб этмоқчимиз. Эътибор берайлик, шеърда лирик қаҳрамон – шоир эстетиканинг асосий категорияларидан бири гўзаллик ҳақида фикр билдираётир. Маълум қолиплар доирасида бўлса-да, мулоҳаза юритиб, гўзалликнинг асл моҳиятини англашга уринмоқда:\nГўзаллик – ишлайиш,\nАён бўлмоқдаки, шоир ижодининг илк босқичларидаёқ фалсафий мулоҳазакорликка мойиллигини намоён этиб, ўз “гўзаллик” фалсафаси ҳақида тасаввур уйғотган эди.\nҒафур Ғулом шеърий меросини давр ва мавзу нуқтаи назаридан шартли равишда қуйидагича таснифлаш мумкин:\n– декламация, тарғибот-ташвиқот руҳидаги дастлабки ижод намуналари;\n– хийла пишиқ ва такомиллашган “маяковскийча” шеърлар;\n– уруш даврида яратилган шеърий асарлар;\n– урушдан кейинги, янги ҳаёт ва меҳнат таъриф-тавсиф этилган шеърлар;\n– болаларга бағишланган шеърлар.\nШоирнинг илк ижод намуналари – шиорсифат шеърларининг бадиий савияси ҳаминқадар эди, албатта. Бу асарларида Ҳамзанинг инқилобий, кўпроқ омма учун мўлжалланган манзумалари таъсири сезилади. Кейинроқ Маяковский этагидан маҳкам тутган шоир асосий эътиборини мазмунга мувофиқ янги шаклга қаратди. Ўз эътирофича, совет давлатининг биринчи рақамли шоиридан “сиёсий ўткирликни, унинг ритмидаги мардона ораторлик кучини, интонациясини, истиораларнинг дадиллигини, муболағаларнинг тўлалигини” ўрганиб, ўзлаштирди. Партия миллионлаб кишилар тушунадиган оммавий шеърият яратишни талаб этиб турган паллада шоирнинг маяковскийча шеърий наъралари кўп жиҳатдан ўзини оқлади.\nҒафур Ғулом ижодининг барқ уриб гуллаб-яшнаши уруш даврига тўғри келди. Уруш йилларида шоир ижодининг лейтмотивини фашист босқинчиларига қарши курашаётган халқ руҳини кўтариш, ғалабага бўлган ишончини мустаҳкамлашга йўналтирди. “Кузатиш”, “Мен яҳудий”, “Сен етим эмассан”, “Соғиниш”, “Бизнинг кўчада ҳам байрам бўлажак” каби шеърлари, ўткир бадиий-публицистик асарлари билан халқни ғалабага руҳлантирди. Булар – Ғафур Ғуломнинг уруш даври ижодидаги ташқи хусусиятлар. Энг асосийси, айнан шу даврда шоир лирик қаҳрамони асл “мен” билан топишди. Аниқроқ айтганда, замона зайлига кўниб энг соф туйғуларини жиловлаб турган шоир – лирик “мен” ҳимоя ниқобларини ечиб ташлади. Эндиги шеърларда тузумнинг “порлоқ” ғояларини жўшиб-тошиб куйлаётган жарчи-лаббайчи ўрнини бедор дунё тақдиридан изтиробга тўлиб баҳс юритаётган, жабрдийда эллар тимсолида бутун башариятга ёруғ қисмат соғиниб ўртанаётган дардчил Инсон эгаллади. Лирасини қуролга, шеърларини солдатга айлантирган шоир кўпинча маддоҳлик йўлидан бораётгандек туюлса-да, энг замонасоз шеърини ҳам ўз халқи, жамики инсониятга чексиз муҳаббати билан нурлантириб юборди.\nҲар ишда бир ҳикмат бор, дегани бежиз эмас. Миллионларнинг ёстиғини қуритган уруш, аслида, фоний дунё орзулари йўлида қирпичоқ бўлаётган одамзотнинг тафаккур кўзларини каттароқ очиб қўйди. Оёқ-қўли чандиб ташланган шеърият ҳам шу баҳона асл мақсади томон юзлангандек бўлди. Эътибор берилса, уруш йиллари ўзбек шеъриятида фақат Ғафур Ғулом эмас, унга сафдош шоирлар ижодида ҳам юксак инсонпарварлик руҳи билан йўғрилган сара асарлар яратилди, лирик қаҳрамон руҳий олами бойиб, асл ўзанига қайта борди. Шу тариқа кечагина трактор тириллаши эшитилиб турадиган шеъриятда мураккаб дунё зиддиятлари, замон эврилишлари, муқаддас қадриятлар хусусида баҳс этаётган, умр моҳияти ҳақида мулоҳаза юритаётган – фикрлаётган Инсон образи бўй кўрсата бошлади. Бунда Ғафур Ғуломнинг юқорида зикр этилган лирик дурдоналари алоҳида ўрин тутди. Айниқса, шоир ижодидаги халқчиллик яратган образларидагина эмас, дардига мос, мақбул тушган халқона ифода усулида ҳам аниқ намоён бўлди. Янги ўзбек адабиётида халқ руҳига шу қадар яқин келган ижодкорни топиш қийин бўлса керак. Энг муҳими, шоир ўз халқи тақдирини дунё тақдири билан баҳамжиҳатликда кўради. Бу шеърлар ҳамон эскирмай, дилларни ҳаяжонга солиб келаётганининг бош сабаби ҳам уларда юксак инсоний дард тараннуми, шу билан бирга, ҳаёт фалсафасининг ўзига хос бадиий чизгилари акс этганидир.\nБир қарашда жангга кетган ўғлини соғиниш асносида юрак розини айтаётган ота – лирик қаҳрамоннинг мана бу сўзлари шунчаки соғинч битиклари эмас, албатта:\nЮқоридаги сатрлар ота қиёфасидаги донишманд инсоннинг умр мазмуни, ҳаёт бардавомлиги ҳақидаги оҳорли мулоҳазаларидир.\nШоирнинг урушдан кейин ёзилган шеърларида ҳам бир муддат ана шу тиниқ ҳассос руҳ сақланиб турди, ҳатто “Вақт” шеъри мисолида янада тетиклашди. Лекин урушдан кейинги, янги ҳаёт ва меҳнат таъриф-тавсиф этилган шеърларида биз юқорида айтиб ўтган лирик қаҳрамон “йўқолиб” қолгандек таассурот уйғотади. Энди унинг ўрнини янги ҳаётга мослашган, кундалик ташвишларга ўралашиб бораётган бошқа “қаҳрамон” эгаллайди. Эсингизда бўлса, бу “янги қаҳрамон”нинг деярли эгизагини шоирнинг 30-йиллардаги ижод намуналарида ҳам учратган эдик.\nАлбатта, фалсафийлик – Ғафур Ғулом лирикасининг ўзак қисми. Шарқ мумтоз адабиётидан озиқланиб суяги қотган шоир Саъдий, Ҳофиз, Навоий, Хайём, Бедил ижодини пухта ўзлаштирган, буюк мутафаккирларнинг теран фалсафий мулоҳазаларини ўз шеърлари умумий руҳига сингдириб юборган эди. Аммо айнан интеллектуаллик тушунчасини Ғафур Ғулом шеъриятига нисбатан шартли равишда татбиқ қилиш мумкин. Яъники, шоир шеърларида интеллектуаллик синкретик ҳолда учрайди.\nАслида, ҳар қандай муҳим фалсафий фикр қатида маълум даражада интеллект туради. Образли қилиб айтганда, шоир анвойи фалсафий фикрлар гулдастасини интеллект гулқоғозига ўраб тақдим этади. Интеллектуаллик – жаҳон халқлари тарихи ва маданиятини чуқур билиш, замонавий фаннинг барча асосий йўналишларидан хабардор бўлиш, воқеа ҳодисалардан умумлашма хулосалар чиқариш дегани ҳамдир. Бу жиҳатлар Ғафур Ғулом лирикасида ўзига хос йўсинда намоён бўлади. Мақсуд Шайхзода таъбири билан айтганда, Ғафур Ғулом “жаҳонни қалби билан ҳис этиб, тарих томиридаги қоннинг тепишини (набзини) бехато сезиб туради”.\nПублицистик руҳ лирик кечинма билан қоришиб кетган “Турксиб йўлларида” шеърида ҳам шоир фалсафий-интеллектуал оламининг манзаралари кўзга ташланади. Шеърнинг дастлабки сатридаёқ шоир ўқувчини муҳим бир хулосага тайёрлаётганини сезиш қийин эмас: “Бу йўллар кўп қадим йўллардир…” Шеърхон сатрлар силсиласи аро мозий сари, инсоният тарихининг шоир наздидаги қоп-қора саҳифаларига бўйлайди. Унда “жаҳоннинг фотиҳи Искандар”дан тортиб “қотил Чингиз”, Темур каби жаҳонгирлар наъраси, кишанлар қўшиғига маст ўлароқ кетиб бораётган қуллар ва туллар, очлигу зорликдан лаби гезарган маҳкумлар фарёди қулоққа чалингандек бўлади. Шеър шу руҳда – бут ва тасбеҳ юклаган карвонлар, “ҳар тонгда бир донг деб бонг урган довуллар” – бутун инсоният тарихига доир энг муҳим эпизодларни келтириш билан давом этади. Йўқ, шоир тарихга шунчаки экскурс қилмоқчи эмас; уста шоир маҳорат билан тарихий картиналар галереясини ўқувчи кўз олдида гавдалантиради, мантиқ йўлаклари орқали мозийнинг шоҳкўчаларига олиб чиқиб, тарихни ҳам жиловлашга қодир “гигант замонаси”ни олқишлайди:\nшу йўллар тизгинин қўлга олароқ…\nЕр куррасин бошин танғидик\nВа тарихнинг томирларига қуйдик\nШеър янгича ифода услуби билан ҳам аҳамиятлидир. Ўз ўрнида замонасозлик руҳидаги бу асар муаллифнинг давр мафкураси таъсиридаги янглиш қараши маҳсули эканини қайд этиб ўтиш жоиз.\nШоир шеърларида, асосан, муқояса ёки қарши қўйиш ва умумлаштиришдан фойдаланади. Аксарият ҳолда кеча ва бугунни қарши қўйиб, ўтмишни қора бўёқларда кўрсатиш йўли билан ўз замонасини улуғлайди. Тарих ва яшаётган замонини ўзаро қиёслаб, умумлашма хулосалар чиқариш Ғафур Ғулом шеърларининг асосий белгиларидандир. Буни шоирнинг ўзи шундай эътироф этганди:\nЁзажак шеъримга бўлсин деб асос,\nКечмишни ҳозирга айладим қиёс.\nУ тарих фожиаларини ёдга олганда қаҳр-ғазабини аямай сочади, давр зиддиятлари, кескин курашларга муносабат билдирганида жанговар ҳолатга киради, оддий халқ ҳаёти ҳақида меҳр-муҳаббат, самимият билан қалам тебратади. Шу жиҳатдан шоир услуби бўйича тадқиқот қилган Салоҳиддин Мамажоновнинг ушбу фикрларини келтириш ўринли: “Кўтаринкилик, эҳтирослилик, қаҳрамонона руҳ, ҳаётбахш патетика, контрастлилик ва оптимизм, нотиқлик, жанговар публицистик ва чуқур фалсафий йўналиш, воқеликни идрок этиш ва баҳолашда кенг кўламлилик Ғафур Ғулом услубига хосдир” .\nШоир шеърларида шаклга уйғун равишда мазмун ҳам товланиб, тусланиб туради. Буқаламун замон нағмаларидан нусха олиб шоирнинг сўзи – ўзи кўп бор турланишга мажбур бўлди. Буларнинг бари давр ҳаёти, ўзгаришларнинг халқ руҳиятидаги акси эди, аслида.\nМаълумки, Ғафур Ғулом интеллектуал салоҳияти юксак, ўзбек миллий ва дунё халқлари адабиётини анча яхши билган закий файласуф шоир эди. Бу шоирнинг шоҳ шеърий асари – “Вақт” шеърида ҳам яққол кўзга ташланади. 1945 йили ёзилган ушбу шеър кўпгина адабиётшунослар томонидан таҳлил этилган. Бу ўринда бизни шеър таҳлилидан ҳам кўра кўпроқ бошқа жиҳат – шеъриятимизда Вақтга муносабат масаласи, ушбу тушунчани бадиий-фалсафий идрок этишнинг кўринишлари қизиқтиради.\nШеърда бир лаҳза мазмунини бир бутун баҳорга жамлаган шоир шундай ёзади:\nБир оннинг баҳосин ўлчамоқ учун,\n«Фурсатдир қилгучи азиз, мукаррам», дейди шоир яна бир ўринда ва «азиз асримизнинг азиз онлари»ни қадрлашга, «умр дафтарини шоҳ сатрлар ла безаш»га чорлайди. «Асрлар тақдири лаҳзаларда ҳал», дея ғолиб замонасига гўзал шеърий ҳайкал қўяди. Шоир Вақтга муносиб бадиий-фалсафий чизги берар экан, вақтни катта нигоҳ билан турли ракурсларда кўради; яхлит қиёфасидан тортиб, энг майда заррасигача моддийлаштиради. Ўқувчи тасаввурида Вақтнинг бадиий-фалсафий формуласини яратгандек бўлади.\nШеърнинг ёзилиш тарихи ва сабаби ўз йўлига, аммо катта файласуф шоиримиз ушбу асарида инсон, унинг иродаси қудратини юқори пардаларда очиб беради. Бир пайтлари кўндаланг қўйган “Гўзаллик нимада…” деган саволига “Вақт” орқали мукаммал жавоб бергандек бўлади. Шеърдаги кўтаринки руҳ шоирнинг фалсафий фикрлари билан уйғунлашиб кетади.\nУшбу шеър ёзилишидан роппа-роса 20 йил кейин Асқад Мухтор Вақтнинг поэтик сувратини чизиб кўрди. Унинг худди шу номдаги шеърида фурсат ва инсон муносабати, зиддияти тажассум топади:\nДавр – инсон каби, дардли, ҳуснли .\nВақтни ўз-ўзига қўйиб берилса борми, шоир айтмоқчи, шафқатсиз кечади, ҳаялламайди: «Ўзи тиклолмайди ўз қоматини, Ўзи келажакни тайёрламайди». Шундай экан, Вақтга шакл ва мазмун беришга, уни зийнатлантиришга, лаҳзаларни мангуликка муҳрлашга интилиш керак. Бу – инсоннинг ўз қўлида. Ана шундагина у баралла айта олади:\nШунчаки қаритиб ўтиб кетмади,\nЙўқ, давримиз улуғ,\nКелажакни туғиш тўлғоғи – оғир,\nАммо она бўлиш –\nШу тариқа, Ғафур Ғулом инсон қудратини Вақт билан ўлчаса, Асқад Мухтор Вақтни инсон измига топширади: Вақт инсонсиз ҳеч нарса! Аслида, Ғафур Ғулом ҳам Вақтни инсондан айри тушунмайди, аксинча, инсонни Вақтнинг ижодкори деб билади. Лекин Ғафур Ғулом шеърида инсон Вақтнинг ичида ҳаракат қилади. Ғафур Ғуломда инсон ва унинг ижодкорлик қудрати шеър тагқатламига сингдириб юборилган.\nҒафур Ғулом, аввало, бадиҳагўй шоир, ҳозиржавоб ижодкор эди. Шоирнинг аксарият шеърлари – ғоя маҳсули. Йўқ, бу қуруқ мафкура либосига ўранган шалдироқ ғоялар эмас, лирик мен руҳиятида обдан пишиб етилган хулоса-ҳукмлардир. Тақдир шу тариқа ўзбек халқининг улкан истеъдодини сароб ғоялар салтанатида синади, тоблади гўё.\nБугунгача шоир ижодининг салмоқли қисми ўз умрини яшаб бўлди. Бироқ, давр синовларидан омон ўтган энг яхши шеърлари мисолида айтадиган бўлсак, шоир янги ўзбек шеърияти тараққиётида сезиларли из қолдирди. Фалсафий руҳдаги донишвор шеърлари билан ўзбек фалсафий-интеллектуал лирикаси тараққиётига муносиб улуш қўшди.\nШоир ижодидаги алвон йилларнинг қизил доғлари нуқси урган асарларидан ҳам жавҳар сатрлар керагича топилади. Шундай экан, Ғафур Ғуломнинг санъаткорлик маҳоратини, миллий маданиятимиз ривожига қўшган ҳиссасини холис ўрганишимиз лозим.\n“Ўзбек тили ва адабиёти” журнали, 2013 йил 3-сон.\nЎқишлар сони: 1 364\nНаписал: Sayt muallifi // Илмий-адабий, Мақолалар, Муаллифдан, Ўзбек адабиёти // Август 6, 2017\n← Ғафур Ғулом. Шеърлар «Мажнун бўлиб элни севамен…» →\nҒафур Ғулом. Шеърлар - 13 913 марта ўқилган


Аллоҳ билан муомалани йўлга қўювчи илм\nИлмларнинг энг зарурийси банданинг Робби билан муомаласини йўлга қўювчи илмдир. Мазкур муомала учга тақсимланади:\n3. Тарк қилиш.\nЁш бола балоғатга етганида унинг зиммасига фарз бўладиган биринчи нарса шаҳодат калималарини ўрганиб, маъноларини тушунишдир.\nНабий соллаллоҳу алайҳи васаллам таълим кўрмаган араблардан тасдиқни эшитиш билан кифояланганлар. Улардан далил талаб қилмаганлар.\nЮқоридаги ҳукм маълум бир вақтнинг фарзи бўлади. Кейин назар солиш ва далилни ўрганиш фарз бўлади.\nЭътиқодга оид бошқа нарсаларни ўрганиш ҳам вазиятга қараб фарз бўлиб бораверади. Мисол учун, шаҳодат калималари маъноси ҳақида шак пайдо бўлса, бандага ўша шакни кетказадиган илмни ўрганиш фарз бўлади. Қайта тирилиш, жаннат, дўзах каби ақийда масалаларини ўрганиш вожиб бўлади.\nШунингдек, маълум бир амални бажариш вақти келганда унга оид ҳукмларни ўрганиш фарз бўлади. Намоз ўқиш ёшига етган киши учун таҳорат ва намозга оид ҳукмларни ўрганиш, Рамазонга соғ-саломат етиб келган балоғат ёшидаги киши учун рўза ибодатига оид шаръий ҳукмларни ўрганиш фарз бўлади.\nНисобга етган ва шу молига бир йил тўлган кишига закотнинг ҳукмларини ўрганиш фарз бўлади. Ҳаж вақти келганда, уни адо этишга шароити бўлган мусулмонга ҳажнинг ҳукмларини ўрганиши фарз бўлади.\nТарк қилиниши лозим бўлган нарсалар ҳолатга қараб ўзгариб туради. Мисол учун, кўзи ожиз киши учун назар солиш ҳаром бўлган нарсаларни ўрганиш фарз бўлмайди. Шунингдек, соқов киши учун гапириш ҳаром бўлган каломни ўрганиш фарз бўлмайди.\nХамр ичиш ва ипак кийиш тарқалган диёрда яшайдиган банда учун мазкур нарсаларнинг ҳаромлигини ўрганиш фарз бўлади.\nБаъзи илмларни ўрганиш мубоҳ саналади. Маъноли шеър ва хабарларнинг тарихини ўрганиш шу жумладандир.\nБаъзи илмлар мазаммат қилинади. Мисол учун, сеҳр ва тилсим илмини ўрганиш.\nШаръий илмларнинг барчаси мақталгандир. Улар усул – асл шаръий илмлар, фуруъ – шохобча шаръий илмлар, муқаддима илмлар ва тўлдирувчи илмларга тақсимланади.\n1. Асл шаръий илмлар Қуръони Карим, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг суннатлари, умматнинг ижмоъси ва саҳобаларнинг асарларидан иборатдир.\n2. Шохобча шаръий илмлар мазкур асл илмлардан фаҳмланган ва улардан ақл орқали тушуниб олинган илмлардир. Бошқача қилиб айтадиган бўлсак, фақиҳларнинг қиёс ва бошқа қоидаларни ишга солиб чиқарган ҳукмларига оид илм.\n3. Муқаддима илмлар Қуръони Карим ва Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламнинг суннатларини билишга хизмат қиладиган наҳв ва луғат илмларига ўхшаш илмлардир.\n4. Тўлдирувчи илмларга қироатлар илми, тажвид илми, ҳадис ривоятчиларининг исмлари, одиллиги ва таржимаи ҳолларига оид илм ва бошқалар киради.\nКиритилди: 22:20 10.10.2019. Ўқилди: 1116 марта. Фикрлар сони: 0 та.


Инсон тафаккурининг маҳсули сифатида ғоя миллий-маданий меросни, умуминсоний қадриятларни, ижтимоий-маънавий ҳаётни, теварак оламни ўрганиш, билиш жараёнида вужудга келади. Ижтимоий онгнинг барча шакллари: илм-фан, фалсафа, дин, сиёсат, санъат ва бадиий адабиёт, ахлоқ ва ҳуқуқ муайян бир ғояларни яратади, уларга таянади ва уларни ривожлантиради.\nКиритилди: 2020-05-26 23:15:13; Ўқилди: 1191 марта; Давомини ўқиш ...\nКиритилди: 2020-05-27 02:19:23; Ўқилди: 3319 марта; Давомини ўқиш ...\nМиллий ғоя – ўзликни англаш омили\nМуаллиф: СамДУ “Миллий ғоя ва фалсафа” кафедраси ассистенти Ш.Ш.Негматова\nИнсоният тарихининг кўп асрлик тажрибаси бирон-бир жамият эзгу ғоялар ва мафкурасиз тараққий эта олмаслигини тасдиқлаб келмоқда. Зеро, одамнинг қалби, онги, руҳи ва шуури кўпдан-кўп саволларга жавоб бўладиган, доимий фаолиятга ундаб турадиган ҳаётбахш ғояга ҳамиша эҳтиёж сезиб яшайди.\nКиритилди: 2020-05-26 19:23:25; Ўқилди: 8512 марта; Давомини ўқиш ...\nКиритилди: 2020-05-26 21:43:51; Ўқилди: 4340 марта; Давомини ўқиш ...


Рустамбек Шамсутдинов. Бутово маҳбуслари нега қатл қилинди? (2004) - www.ziyouz.uz\nБош саҳифа МатбуотҲозирги давр матбуотиРустамбек Шамсутдинов. Бутово маҳбуслари нега қатл қилинди? (2004)\nРустамбек Шамсутдинов. Бутово маҳбуслари нега қатл қилинди? (2004)\n20-30-йилларда Ўзбекистондан «қулоқлар» сифатида кўплаб қишлоқ аҳолиси ноҳақ Украина, Шимолий Кавказ, Қозоғистон ва Сибирга сургун қилинганлар. Улар ҳам қатағон қурбонларидир. Президентимизнинг бу таклифи халқимизнинг айни дилидаги муддао бўлди.\n20-30-йиллардаги сиёсий қатағон кўлами бу қадар катта ва даҳшатли бўлганлигини собиқ иттифоқ ҳудудларидаги кўплаб концентрацион ва меҳнат тузатув лагерида қамоқ жазосини ўтаб, жабру-жафо тортган ўзбек маҳбуслари миқдоридан ҳам билса бўлади.\nКимлар сургун қилинган, кимлар лагерларга юборилган, кимлар отилган, кимлар қамоқхоналарда, меҳнат лагерларида, сургун жойларида, уруш жанггоҳларида ўлиб кетган — бу каби саволларга аниқ, тўла-тўкис жавоб топиш вақти аллақачон келди. «Катта террор» авжига минган 1937 йил 1 октябрдаги маълумотда СССР Ички Ишлар Халқ комиссарлиги лагерларида 1-қисм бўйича 20954, 2-қисм бўйича 3275, 3-қисм бўйича 21579, яъни жами 45868 ўзбек маҳбуслари қамоқ жазосини ўтаётган эди. Уларнинг 2643 нафари Байкал-Амур лагерида, 1923 нафари Волга-Москва канали қурилиши — Дмитров лагерида, 1554 нафари Углич-Рибинск қурилиши бўлаётган Волга лагерида, 1673 нафари Оқденгиз-Болтиқ лагерида, 687 нафари Коми АССРдаги Ухтим лагерида, 543 нафари Молдова АССРдаги Темниково лагерида, 2247 нафари Владивосток лагерида, 643 нафари Новосибирск лагерида, 3029 нафари Тошкентдаги Ўрта Осиё лагерида эди.\nҲужжатларга кўра 2-қисм бўйича ўзбеклардан 854 киши Қарағанда лагерида, 23 киши Нарилскда, 1199 нафари Вяземскда, 69 киши Калугада, 250 нафари Сталин станцияси лагерида, 96 нафари Жанубий-Шарқий Гавана лагерида, 47 нафари Подолск аэродроми лагерида, 70 нафари Самара лагерида, 655 нафари Шимолий-Шарқий лагерида, жами 3275 ўзбек борлиги таъкидланган.\n1937-1938 йилларда ана шу лагерлардаги ўзбек маҳбусларидан бир қисми қайтадан қатағон қилиниб, олий жазо — отувга ҳукм қилинган ва махсус қатлгоҳларда отилиб, кўмиб юборилган.\nСиёсий маҳбуслар отилган ва кўмилган жойлар Москва областида Ваганков, Дон қабристонлари, Бутово, Коммунарка қишлоқлари бўлган. Москва области бўйича 1937 йил 8 августдан 1938 йил 19 октябргача 20675 киши отилиб, Бутово, Коммунарка қишлоқларига кўмилган.\nУшбу сатрлар муаллифи «Мерос» халқаро илмий-амалий экспедицияси хайрия жамғармаси йўлланмаси билан Россия Федерацияси Федерал Хавфсизлик Хизмати Марказий архиви, унинг Москва области бошқармаси архиви, Марказий Давлат архивида, «ГУЛАГдаги ижод ва турмуш» музейида ва жамиятда бўлиб, тегишли ҳужжат ва материаллар билан яқиндан танишди ва Ваганков, Бутово қатлгоҳларида отилиб, ўша жойларга кўмиб юборилган ўзбеклардан 60 нафарини аниқлади.\nАгдаров Исоқ Иброҳимович, 1886 йили Бухоро шаҳрида туғилган, ўзбек, партиясиз, маълумоти — ўрта, Ўзбекистон ССР саноат кооперацияси вакили, Москва шаҳри, Цветной Бульвар, 16/31-уйда яшаган. 1932 йил 1 декабрда ҳибсга олинган, отилган, 1970 йил 14 майда реабилитация қилинган.\nАбдурашитов Мунаввар Қори, 1878 йили Тошкент шаҳрида туғилган, ўзбек, партиясиз, маълумоти — олий, адабиётчи, Тошкент шаҳрининг Шайхонтоҳур даҳаси, Дархон маҳалласи, 17-уйда яшаган. 1929 йил 6 ноябрда қамоққа олинган, 1931 йили отилган.\nШирахмедов Нажмиддин, 1900 йили Тошкент шаҳрида туғилган, ўзбек, маълумоти — қуйи, машғулоти аниқ эмас, Тошкент шаҳри, Бешёғоч даҳаси, Машраб маҳалласида яшаган. 1929 йил 11 ноябрда ҳибсга олинган.\nТиллахонов Салимхон, 1890 йили Тошкент шаҳрида туғилган, ўзбек, партиясиз, маълумоти — тугалланмаган олий, «плодовинсоюз» инструктори, Тошкентнинг Девонбоши маҳалласида яшаган, 1929 йил 6 ноябрда қамоққа олинган.\nМаҳсудов Тангриқул Хожи, 1900 йили Тошкент шаҳрида туғилган, ўзбек, партиясиз, маълумоти — ўрта, рабфакда курс мудири. Тошкент шаҳрида яшаган. 1929 йил 6 ноябрда қамоққа олинган.\nАбдурашитов М.Қ., Ширахмедов Н., Тиллахонов С., Маҳсудов Т.Х. ОГПУ коллегияси томонидан 1931 йил 25 апрелда отувга ҳукм этилган.\nБурнашев Ханиф Хасанович, 1900 йили Наманган шаҳрида туғилган, татар, ВКП(б) аъзоси, маълумоти — тугалланмаган олий, СССР деҳқончилик халқ комиссарлигининг режа-молиявий бўлими бошлиғи, Москва шаҳрининг Серафимович кўчаси 2-уйда (ҳукумат уйида) 320-квартирада яшаган. 1937 йил 25 июнда қамоққа олинган. СССР Олий Суди Ҳарбий Коллегияси томонидан 1937 йил 2 ноябрда аксилинқилобий террорчи ташкилотда иштирок этганликда айбланиб, отувга ҳукм қилинган. 1938 йил 22 мартда отилган.\nҚахоров Абдуразоқ Қахорович, 1895 йили Қўқон шаҳрида туғилган, ўзбек, партиясиз, маълумоти тугалланмаган олий, сув оқими қурулиши трестида электрик, Москвада Страстный бульвар, 10-уй, 23-квартирада яшаган. 1938 йил 13 февралда қамоққа олинган. СССР Олий Суди Ҳарбий Коллегияси 1938 йил 8 апрелда жосуслик айби бўйича отувга ҳукм этган, 1938 йил 8 апрелда отилган.\nИкромов Акмал Икромович, 1898 йили Тошкент шаҳрида туғилган, ўзбек, руҳоний оиласидан, маълумоти ўрта, Ўзбекистон Комунистик партияси Марказий комитетининг биринчи котиби, Тошкент шаҳар, Гогол кўчаси 71-уйда яшаган. 1937 йил 20 сентябрда қамоққа олинган, СССР Олий Суди Ҳарбий Коллегияси 1938 йил 13 мартда аксилинқилобий террорчилик ташкилотида иштирок этган, деган айб билан отувга ҳукм этган, 1938 йил 15 мартда отилган.\nХўжаев Файзулла Убайдуллаевич, 1896 йили Эски Бухорода туғилган, ўзбек, савдогар оиласидан, ВКП(б) аъзоси, маълумоти қуйи, Ўзбекистон ССР Халқ Комиссарлари Совети раиси, Тошкент шаҳри, Лермонтов кўчаси, 9-уйда яшаган. 1937 йил 9 июлда қамоққа олинган. СССР Олий Суди Ҳарбий Коллегияси 1938 йил 13 мартда аксилинқилобий террорчи ташкилотида иштирок этган, деган айб бўйича отувга ҳукм этган. 1938 йил 15 мартда отилган.\nБу тўртала ватандошимиз Москвадаги қатлгоҳ — «Бутово полигони»да кафансиз ётибдилар.\n1931 йил 15 июнда ВКП(б) Марказий Комитети Волга ва Москва дарёларининг қўшилишини таъминловчи канал қуриш тўғрисида қарор қабул қилади. Бу вақт бутун мамлакатда колхозлаштириш, қулоқ қилиш ва сургун қилиш сиёсий кампанияси авж олаётган эди. Бу бўлажак канал пойтахт учун зарур бўлган миқдордаги сувни келтириши керак эди. Канал қурилиши пойтахтга яқин Дмитров шаҳридан бошқарилган. ОГПУнинг 1932 йил 14 сентябрдаги буйруғи билан Дмитров лагери яратилди. Тез орада бу лагерга Оқденгиз — Болтиқ, Балахнин лагерларидан, Ўрта Осиё меҳнат тузатув лагеридан ва бошқа лагердан маҳбуслар келтирилади.\nМамлакатдаги лагернинг энг каттаси Дмитлаг эди. Бу ерда 1933 йили бир миллион икки юз минг маҳбус жамлаган. Москва — Волга каналининг узунлиги 128 километр бўлган. Каналдан ташқари 11 шлюз, 7 плотина ва гидростанциялар қурилган. Вербилокдан Волгага, катта Волгадан Дмитров шаҳригача темир йўли қурилган. Оғир жисмоний меҳнатдан, очликдан кўплаб маҳбуслар ўлиб кетган. Қочиб кетганлар кўп бўлган, ушлаб олинганларга янги муддат ёки отув жазоси берилган. Ниҳоят, 1937 йили юз минглаб одамлар қурбони эвазига қурилган Москва — Волга канали «Иккинчи беш йилликнинг буюк қурилиши» сифатида ишга тушади. Ўша йилнинг 8 августидан Москва ёнидаги Бутово ва Коммунарка «махсус объект»ларида оммавий отувлар бошланади.\n1937 йил 1 октябрда, яъни канал қурилиши тугаллангандан сўнг Дмитлагда 1923 нафар ўзбек бўлган. Демак, унгача ўзбеклар сони кўп бўлган, бир қисми очликдан, оғир меҳнатдан ўлиб кетган. Маҳбуслардан ташқари Москва — Волга канали қурилишига ўз ихтиёри билан ўзбекларнинг катта гуруҳи келган. Аммо уларнинг қисмати, тақдири не кечган — маълум эмас. Дмитлагдагилардан 20761 киши 1937 — 1938 йилларда отилиб Бутово полигонига кўмилган. Улардан 51 нафари ўзбекистонлик бўлгани, қисқача таржимаи ҳоли, айблов ишлари, Дмитлагда қамоқ жазосини ўтагани, бу жойда қайта қамоққа олиниб отилгани каби ҳужжатлар Россия Федерацияси Давлат архивида, Федерал Хавфсизлик хизмати Марказий архиви ва унинг Москва бўлимида сақланмоқда. Дмитров лагеридаги ўзбек маҳбусларидан отилган 51 юртдошимиз ҳақида қисқача маълумотлар келтирамиз. Уларнинг ҳаёт йўли, қисмати, авлод-аждодлари, яқинлари ҳақида маълумотлар, материаллар тўплаб уларни китоб ҳолига келтириш ниятидамиз. Шу боис қуйидаги қатағон қурбонларининг уруғ-аймоғи, оила аъзолари, бу шаҳид кетганлар ҳақида сақланиб қолган ҳужжат, эсдалик, сурат ва бошқа материалларга эга бўлсалар, уларни Андижондаги «Мерос» илмий-амалий халқаро экспедиция жамғармасига (Андижон Шаҳри, Навоий кўчаси, 37-уй, тел: 24-24-57) хабар қилишларини илтимос қиламиз.\nАбдуқодиров Султон, 1896 йили Тошкент шаҳрида туғилган, ўзбек, ўрта ҳол деҳқон оиласидан, партиясиз, саводсиз, ёлланма этикдўз. Тошкент шаҳри, Октябр райони, Октябр кўчаси 2-уйда яшаган. 5 йил муддатга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган, жазони Дмитров меҳнат тузатув лагерида (бундан сўнг Дмитлаг деб ёзилади — Р.Ш.) ёғоч тайёрлов участкасида умумий ишларда ўтказган, 1938 йил 20 мартда Дмитлагда қамоққа олинган, 1938 йил 20 майда СССР НКВД (Ички ишлар Халқ Комиссарлиги) Москва области ички ишлар бошқармаси ҳузуридаги «учлик» аксилинқилобий тарғиботи учун олий жазо — отувга ҳукм қилган. Ҳукм 1938 йил 27 мартда ижро этилган.\nАбдуллаев Болбек, 1896 йили Яваш қишлоғи, Джавий (ҳужжатда шундай берилган — Р.Ш.) районида, Орол шаҳрида туғилган, ўзбек, партиясиз, деҳқон оиласидан, маълумоти — қуйи, собиқ мулла. 1934 йили қамоққа олинган, жазони Дмитлагда қора ишчи бўлиб ўтаган. Шу ерда 1938 йил 9 февралда ҳибсга олинган. 1938 йил 19 февралда маҳбуслар орасида аксилинқилобий тарғибот олиб борганликда айбланиб олий жазо — отувга ҳукм қилинган, ҳукм 1938 йил 21 февралда ижро этилган.\nАбдуллаев Файзи, 1899 йили Шаҳрисабз район Чоримор қишлоғида туғилган, ўзбек, деҳқон, қулоқ оиласидан, партиясиз, чаласавод, Файзулла Хўжаев номидаги колхоз раиси. 1935 йили 8 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм қилинган, жазони Дмитлагда, Волга участкасида умумий ишларда меҳнат қилиб ўтаган, 1938 йил 22 мартда шу ерда қамоққа олинган. Маҳбуслар орасида аксилинқилобий фаолият олиб борганликда, «халқ душманлари»ни мақтаганликда айбланиб олий жазо — отувга ҳукм этилган, ҳукм 1938 йил 20 июнда ижро этилган.\nАбдурразоқ Хўжаев Сайдулла хўжа, 1889 йили Поп райони (ҳужжатда полганский район деб ёзилган — Р.Ш.) Оқтепа қишлоғида туғилган, тожик, қулоқ савдогар оиласидан, партиясиз, якка хўжа, деҳқончилик қилган. Поп райони, Оқтепа қишлоғида яшаган. 1937 йил 10 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган, жазони Дмитлагда, Химкин райони Сходненский участкасида ер қазиш, аравакашлик билан машғул бўлиб ўтаган. 1937 йил 3 ноябрда Дмитлагда қамоққа олинган. Советларга қарши тарғибот олиб борганликда айбланиб олий жазо — отувга ҳукм қилинган, ҳукм 1937 йил 2 декабрда ижро этилган.\nАмиров Бектемир, 1914 йил Пораган қишлоғида туғилган, ўзбек, ўртаҳол деҳқон оиласидан, партиясиз, чаласаводли, машғулоти аниқ эмас, 1933 йили 8 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган, жазони Дмитлагда, Химкин райони Николский участкасида умумий ишда ўтаган, 1938 йил 27 январда Дмитлагда ҳибсга олинган. Аксилинқилобий фаолиятда айбланиб отувга ҳукм этилган, ҳукм 1938 йил 5 февралда ижро этилган.\nАшуров Райм, 1902 йил Қорадарё райони Мундичи қишлоғида туғилган, ўзбек, деҳқон, қулоқ оиласидан, 1927 йилдан ЎзКП(б) аъзоси, чаласавод. «Охунбобоев» колхози раиси, Қорадарё район, Қорадарё қишлоғида яшаган, 1932 йил 10 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган, жазони Дмитлагда Волга райони 2-участкасида ўтаган, инвалид сифатида вақтинча меҳнатга лаёқатсизлар командасида турган, 1937 йил 15 ноябрда Дмитлагда қамоққа олинган, антисовет тарғиботида айбланиб отувга ҳукм этилган.\nБобожонов Жуманазар, 1903 йил Хонқа райони Саучен қишлоғида туғилган, ўзбек, деҳқон, қулоқ оиласидан, партиясиз, ўзи ўқиб саводини чиқарган, Саучен қишлоғида яшаган. 1932 йили 10 йил меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган, Дмитлагда «Техника» шаҳарчасида дневальник бўлиб яшаган, 1938 йил 31 мартда қамоққа олинган, аксилинқилобий тарғиботда айбланиб отувга ҳукм этилган.\nБотиров Зиёд, (ҳужжатда Ботиров Зият ёзилган — Р.Ш.) 1905 йил Оқдарё райони Таряк қишлоғида туғилган, ўзбек, қулоқ, савдогар оиладан, партиясиз, саводсиз, Теряк қишлоғида яшаган. 1935 йил 6 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган, жазони Дмитлагда «Техника» участкасида умумий ишларда ўтаган, 1938 йил 9 апрелда қамоққа олинган. Аксилинқилобий фаолиятда айбланиб отувга ҳукм этилган, ҳукм 1938 йил 20 июнда ижро этилган.\nБердиев Мулла Харун, 1893 йил Ургут райони Ғиждувон қишлоғида туғилган, ўзбек, деҳқон, қулоқ оиладан, партиясиз, маълумоти қуйи, Ғиждувон қишлоқ Совети Калинин номли колхоз аъзоси, Ғиждувон қишлоғида яшаган, 1931 йил 10 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган, жазони Дмитлагда ўтаган, бу ерда «Омутия» участкасида умумий ишларда ишлаган. 1938 йил 28 февралда қамоққа олинган, аксилинқилобий тарғиботда айбланиб отувга ҳукм этилган, ҳукм 1938 йил 10 мартда ижро этилган.\nВоҳидов Ваҳобжон, 1897 йил Балиқчи район Чинобод қишлоғида туғилган, ўзбек, деҳқон, қулоқ оиласидан, партиясиз, чаласавод, деҳқончилик билан шуғулланган, Чинобод қишлоғида яшаган. 1934 йил 8 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм қилинган, жазони Дмитлагда, Механика заводи участкасида умумий ишларда ўтаган. 1938 йил 30 январда қамоққа олинган, аксилинқилобий тароцкийчи тарғибот олиб борганликда айбланиб отувга ҳукм қилинган, ҳукм 1938 йил 5 февралда ижро этилган.\nМиржалилов Маматқул, 1910 йил Қўқон шаҳрида туғилган, ўзбек, деҳқон, қулоқ оиласидан, чаласавод, ўз хўжалигида ишлаган, Қўқон шаҳрида яшаган, 1935 йили 10 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм қилинган, Дмитлагдаги Сходненский участкасида ер қазувчи, аравакаш бўлиб ишлаган, 1937 йил 3 ноябрда қамоққа олинган. Советларга қарши тарғибот олиб борганликда айбланиб отувга ҳукм қилинган, ҳукм 1937 йил 2 декабрда ижро этилган.\nСулаймонов Шайди, 1904 йил Ворошилов райони (ҳозирги Қўрғонтепа райони — Р.Ш.) Абдуллабий қишлоғида туғилган ва яшаган, 1934 йили 6 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм қилинган, Дмитлагда «Техника» участкасида умумий ишларда меҳнат қилган, 1938 йил 4 апрелда ҳибсга олинган, маҳбуслар орасида антисовет тарғиботи олиб борганликда, совет ҳукуматини дискредитация қилганликда, «халқ душманлари»ни мақтаганликда айбланиб отувга ҳукм қилинган, ҳукм 1938 йил 23 июнда ижро этилган.\nСултонов Ваҳоб, 1905 йили Юқори Чирчиқ райони Тўйтепа қишлоғида туғилган, қозоқ, собиқ ВКП(б) аъзоси, маълумоти ўрта, 1936 йил қамоққа олинган, жазони Дмитлагда ўтаган, 1937 йил 21 ноябрда қамоққа олинган, аксилинқилобий ташвиқотда айбланиб, отувга ҳукм қилинган, ҳукм 1937 йил 3 декабрда ижро этилган.\nХожибердиев Эгамберди, 1896 йил Қувадаги Извошбоши қишлоғида туғилган, ўзбек, савдогар оиласидан, партиясиз, маълумоти қуйи, колхозда қассоб бўлиб ишлаган, Шўрин қишлоқ советида яшаган, 10 йил меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган, жазони Дмитлагда Волга райони 2-участкада қора ишчи бўлиб ўтаган, 1938 йил 1 мартда ҳибсга олинган, маҳбуслар орасида аксилинқилобий тарғибот олиб борганликда айбланиб, отувга ҳукм қилинган, ҳукм 1938 йили 20 июнда ижро этилган.\nОймуҳаммедов Махари, 1882 йили Тошкент райони, Дўрмон қишлоғида туғилган, қозоқ, партиясиз, савдогар оиласидан, чаласавод, 1932 йили қамоққа олинган, жазони Дмитлагда ўтказган, 1938 йили 17 январда ҳибсга олинган, 1938 йил 26 январда аксилинқилобий тарғибот олиб борганликда айбланиб отувга ҳукм қилинган, ҳукм 1938 йил 31 январда ижро этилган.\nБозоров Турсун, 1899 йили Бешкент районидаги (Қашқадарё вилояти) Ғубдун қишлоғида туғилган, ўзбек, деҳқон оиласидан, партиясиз, саводсиз, машғулоти аниқ бўлмаган. Ғубдун қишлоғида яшаган. 1935 йил қамоққа олинган, қамоқ жазосини Дмитлагда ўтаган, шу жойда 1938 йил 17 февралда қамоққа олинган. Аксилинқилобий тарғибот олиб борганликда айбланиб, 1938 йил 25 февралда отувга ҳукм этилган, ҳукм 1938 йил 28 февралда ижро этилган.\nДавлатов Қурбон, 1908 йил Гурунчмозор (ҳужжатда Казыл-мазыр — Р.Ш.) районида деҳқон оиласида туғилган, ўзбек, партиясиз, саводсиз, қамоқ жазосини Дмитлагда ўтаган. 1938 йил 15 январда ҳибсга олинган. Маҳбуслар орасида аксилинқилобий тарғибот олиб борганлиги учун 1938 йил 26 январда отувга ҳукм қилинган, ҳукм 1938 йил 31 январда ижро этилган.\nДўстматов Абдусамат, 1907 йили Қоратала қишлоғида туғилган, ўзбек, савдогар оиласидан, партиясиз, саводсиз. 1934 йили 10 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм қилинган, жазони Дмитлагда ўтаган, 1938 йил 18 январда қамоққа олинган. 1938 йил 26 январда аксилинқилобий тарғиботда айбланиб отувга ҳукм этилган. Ҳукм 1938 йил 31 январда ижро этилган.\nДониёров Маҳмуд, 1904 йили Денов районидаги Ҳасанкапа қишлоғида туғилган, ўзбек, ўзига тўқ деҳқон оиласидан, партиясиз, саводсиз, «Дендар чура» (ҳужжатда шундай берилган — Р.Ш.) колхози аъзоси, туғилган жойида яшаган, 1934 йили 8 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган, жазони Дмитлагда ўтаган, 1938 йил 9 апрелда ҳибсга олинган, маҳбуслар орасида аксилинқилобий тарғиботда айбланиб отувга ҳукм қилинган, ҳукм 1938 йил 23 июнда ижро этилган.\nЖумаев Ҳамдам, 1915 йили Қудаш (ҳужжатда Кабан — Р.Ш.) райони Маймаман қишлоғида деҳқон оиласида туғилган, ўзбек, партиясиз, саводсиз. Қудаш райони Маймаман қишлоғида яшаган. 1933 йил 25 декабрда 8 йил меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган, жазони Дмитлагда ўтаган. 1938 йил 17 мартда маҳбуслар орасида аксилинқилобий тарғибот олиб борганликда айбланиб отувга ҳукм этилган. Ҳукм 1938 йил 27 мартда ижро қилинган.\nИсаев Ражаб, 1900 йил Хоразмнинг Сахкён қишлоғида деҳқон оиласида туғилган, ўзбек, партиясиз, маълумоти қуйи, колхозчи, шу қишлоқда яшаган. 1936 йили 10 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган, қамоқ жазосини Дмитлагда ўтаган, 1938 йил 1 февралда ҳибсга олинган, советларга қарши тарғибот олиб борганликда айбланиб отувга ҳукм қилинган, ҳукм 1938 йил 17 февралда ижро этилган.\nИсматов Файзи, 1912 йили Бухородаги Харгўш қишлоғида деҳқон оиласида туғилган, ўзбек, партиясиз, маълумоти қуйи, Каримов номли колхозда ишлаган. Харгўш қишлоғида яшаган, 1934 йили 8 йил меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган, қамоқ жазосини Дмитлагда ўтаган. Маҳбуслар орасида аксилинқилобий тарғибот олиб борганликда айбланиб отувга ҳукм этилган. Ҳукм 1938 йил 23 июнда ижро қилинган.\nИшбоев (Эшбоев бўлса керак — Р.Ш.) Мамур, 1910 йили Булунғур райони Қорақурсан қишлоғида туғилган, ўзбек, деҳқон оиласидан, партиясиз, маълумоти қуйи, ўз хўжалигида ишлаган. 1931 йил 10 йил муддатга қамоқ жазосига ҳукм этилган, жазони Дмитлагда ўтаган, 1938 йил 17 январда ҳибсга олинган. Аксилинқилобий тарғибот олиб борганликда айбланиб отувга ҳукм этилган. Ҳукм 1938 йил 31 январда ижро этилган.\nКаримов Куръаз, (ҳужжатда шундай — Р.Ш.) 1908 йили Хонқа районида туғилган, ўзбек, қулоқлар оиласидан, партиясиз, чаласавод, колхоздаги умумий ишларда машғул бўлган, Хонқа райони Кўниз қишлоқ советида яшаган, 1934 йил 5 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган, жазони Дмитлагда Волга участкасидаги умумий ишларда ўтаган, 1938 йил 11 февралда қамоққа олинган, аксилинқилобий ташвиқотда айбланиб отувга ҳукм этилган, ҳукм 1938 йил 26 февралда ижро этилган.\nМатёқубов Самандар, 1901 йили Хонқа район Кулон-қорабоғ қишлоғида деҳқон оиласида туғилган, партиясиз, саводсиз, колхозда чўпонлик қилган, Кулон-қорабоғ қишлоғида яшаган, 1934 йили 8 йил меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган, жазони Дмитлагда ўтаган. 1938 йил 4 февралда қамоққа олинган. Маҳбуслар орасида аксилинқилобий тарғибот олиб борганликда айбланиб отувга ҳукм этилган, ҳукм 1938 йил 17 февралда ижро қилинган.\nИргашев (Эргашев — Р.Ш.) Ҳожибек, 1912 йили Зомин райони Урал қишлоғида бой оиласида туғилган, ўзбек, партиясиз, чаласавод, ўз хўжалигида деҳқончилик қилган, туғилган жойида яшаган, 1934 йил 8 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган, жазони Дмитлагда ўтаган, 1938 йил 5 июнда ҳибсга олинган, муттасил аксилинқилобий тарғибот ва ташвиқот олиб борганликда айбланиб, 1938 йил 5 июнда отувга ҳукм этилган, ҳукм 1938 йил 23 июнда ижро этилган.\nИсомиддинов (Исаметдинов ёзилган ҳужжатларда — Р.Ш.) Бурхон, 1910 йили Фарғона райони Илма қишлоғида туғилган, қулоқ, ҳуқуқдан махрум қилинганнинг ўғли, тожик, партиясиз, саводсиз, машғулоти аниқ эмас, туғилган жойида яшаган. 1934 йили 8 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган, жазони Дмитлагда ўтаган. 1938 йил 9 апрелда ҳибсга олинган. Маҳбуслар орасида троцкийчи — фашистик тарғибот олиб борганликда айбланиб отувга ҳукм этилган, ҳукм 1938 йил 23 июнда ижро этилган.\nИсомов Оташ, 1908 йил Хўжаобод район Найман қишлоғида йирик қулоқ оиласида туғилган, ўзбек, партиясиз, саводсиз, ўз хўжалигида меҳнат қилган, туғилган жойида яшаган. 1934 йили меҳнат тузатув лагерига 8 йилга ҳукм этилган, маҳбусликни Дмитлагда ўтаган, 1938 йил 10 апрелда қамоққа олинган, «троцкийчилар — Риков, Бухарин, Ягода, миллатчи Хўжаев ва бошқаларни» ҳимоя қилганликда айбланиб отувга ҳукм этилган, ҳукм 1938 йил 20 июнда ижро этилган.\nИсмоилов Авазмат, 1894 йили Хонқа районида ўрта ҳол деҳқон оиласида туғилган, ўзбек, партиясиз, маълумоти қуйи (1927 йили имомлик қилган). Шунингдек «қўпорувчилик мақсадида» колхозда ишлаган. 1935 йили 10 йил муддатга меҳнат тузатув легарига ҳукм қилинган. Маҳбусликни Дмитлагда ўтаган. 1937 йил 7 октябрда ҳибсга олинган, маҳбуслар орасида аксилинқилобий тарғибот олиб борганликда айбланиб отувга ҳукм этилган, ҳукм 1937 йил 16 ноябрда ижро этилган.\nҚобилов Турғунбой, 1885 йили Избоскан районидаги Қўқон қишлоқда деҳқон оиласида туғилган, ўзбек, партиясиз, маълумоти ўрта, мулла, туғилган жойида яшаган. 1934 йили 5 йил муддат билан меҳнат тузатув легарига ҳукм этилган, жазони Дмитлагда ўтаган. 1938 йил 22 январда қамоққа олинган. Подшо давридаги ҳаётни мақтаб советларга қарши муттасил тарғибот олиб борганликда айбланиб отувга ҳукм этилган, ҳукм 1938 йил 31 январда ижро этилган.\nҚораев Саидали, 1912 йил Термиз районидаги Мазуробод қишлоғида деҳқон, қулоқ оиласида туғилган, ўзбек, партиясиз, саводсиз, деҳқон, якка хўжалик, туғилган жойида яшаган. 1935 йили 5 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган, жазони Дмитлагда ўтаган, 1938 йил 10 апрелда ҳибсга олинган. Мавжуд тузумга қарши тарғибот олиб борганликда, капиталистик мамлакатлардаги, хусусан Афғонистондаги ҳаётни мақтаганликда айбланиб отувга ҳукм этилган, ҳукм 1938 йил 23 июнда ижро этилган.\nМавлонов Юнусхўжа, 1910 йили Тошкент шаҳрида туғилган, деҳқон оиласидан, ўзбек, партиясиз, чаласавод, машғулоти аниқ эмас, туғилган жойида яшаган. 1934 йили 10 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган. Жазони Дмитлагда ўтаган. 1937 йил 20 сентябрда ҳибсга олинган, аксилинқилобий кайфияти ҳамда партия ва ҳукумат раҳбарларига нисбатан террорчилик ҳаракатлари ҳақида сўзлаганликда айбланиб отувга ҳукм қилинган, ҳукм 1937 йил 16 ноябрда ижро қилинган.\nМадаминов Мавлон, 1911 йили Фарғонанинг Лаган (Маган) қишлоғида туғилган, тожик, йирик бой, қулоқнинг ўғли, партиясиз, маълумоти ўрта, Лаган қишлоқ советида ҳисобчилик қилган, туғилган жойида яшаган. 1933 йили 10 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм қилинган, жазони Дмитлагда ўтаган, 1938 йил 26 мартда қамоққа олинган, 1938 йил 5 июнда маҳбуслар орасида аксилинқилобий тарғибот олиб борганликда айбланиб отувга ҳукм этилган, ҳукм 1938 йил 27 июнда ижро этилган.\nМаманазаров Эрбан (Ирув), 1898 йили Фориш райони Устухан қишлоғида туғилган, ўзбек, деҳқон, қулоқ оиласидан, партиясиз, маълумоти қуйи, «Бедняк» колхозида қора ишчи бўлиб ишлаган. 1935 йили 5 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм қилинган, жазони Дмитлагда ўтаган. 1937 йил 23 сентябрда қамоққа олинган. 1937 йил 23 сентябрда советларга қарши тарғибот (айниқса, миллатлар орасида) олиб борганликда ва баракда намоз ўқишни ташкил қилганликда айбланиб, отувга ҳукм қилинган, ҳукм 1937 йил 26 сентябрда ижро ижро этилган.\nМаматов Йўлдош, 1913 йил Беҳбудий райони Кивон қишлоғида туғилган, ўзбек, деҳқон-қулоқ оиласидан, партиясиз, чаласавод, ўз хўжалигида банд бўлган. 1934 йили 10 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган, жазони Дмитлагда ўтаган, 1938 йил 21 февралда қамоққа олинган, партия сиёсатини обрўсизлантиришда, аксилинқилобий ташвиқот олиб борганликда, ҳукумат аъзоларидан ўч олишдан иборат зарарли гаплар айтганликда айбланиб отувга ҳукм қилинган, ҳукм 1938 йил 8 мартда ижро этилган.\nМарасулев Абдурасул, 1902 йил Фарғона области Молотов райони Сарқўрғон қишлоғида туғилган, ўзбек, деҳқон-қулоқ оиласидан, саводсиз, партиясиз, ўз хўжалигида деҳқончилик қилган, туғилган жойида яшаган. 1932 йили 10 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм қилинган, жазони Дмитлагда ўтаган. 1937 йил 30 ноябрда қамоққа олинган, аксилинқилобий тарғибот олиб борганликда айбланиб отувга ҳукм қилинган, ҳукм 1937 йил 8 декабрда ижро этилган.\nОтажонов Собир, 1912 йил Ишимжиран қишлоғида туғилган, ўзбек, деҳқон оиласидан, партиясиз, маълумоти қуйи. Жазони Дмитлагда ўтаган, 1938 йил 16 мартда қамоққа олинган, 1938 йил 20 майда аксилинқилобий тарғиботда айбланиб отувга ҳукм қилинган, ҳукм 1938 йил 27 майда ижро этилган.\nХолметов Темирқул, 1907 йили Афғонистоннинг Жулга қишлоғида туғилган, камбағал деҳқон оиласидан, саводсиз, партиясиз, қишлоқ хўжалигида пахтачиликда ишлаган, 1933 йили 10 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган, жазони Дмитлагда ўтаган. 1938 йил 16 январда қамоққа олинган. Партия доҳийсига нисбатан душманлик фикрида бўлганликда, стахановчилик ҳаракатига бўҳтон қилганликда айбланиб, олий жазо — отувга ҳукм қилинган. Ҳукм 1938 йил 5 февралда ижро этилган.\nНиёзов Остан, 1891 йили Қоракўл тумани Кул-Човдир овулида деҳқон оиласида туғилган, ўзбек, партиясиз, маълумотсиз. 1936 йили 5 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган, жазони Дмитлагда меҳнат қилиб ўтаган, 1938 йил 27 мартда қамоққа олинган. 1938 йил 5 июнда аксилинқилобий тарғибот олиб борганликда айбланиб, олий жазо — отувга ҳукм қилинган. Ҳукм 1938 йил 23 июнда ижро этилган.\nХўжақулов Араббой, 1899 йили Косон тумани Аюнжангил қишлоғида туғилган, ўзбек, қулоқлар оиласидан, партиясиз, саводсиз, машғулоти ва турар жойи ҳам аниқ эмас. 1934 йили 8 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган. Жазони Дмитлагда водопровод станцияси қурилишида қора ишчи бўлиб ўтаган. 1938 йил 25 февралда антисовет ташвиқотида, шўро ҳукуматига туҳмат қилганликда айбланиб олий жазо — отувга ҳукм қилинган. Ҳукм 1938 йил 28 февралда ижро этилган.\nХолбеков Сантар (Абдусаттар), 1897 йили Зеленский райони (ҳозирги Асака райони — Р.Ш.) Қурама қишлоғида деҳқон оиласида туғилган, ўзбек. 8 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган. Жазони Дмитлагда ўтаган, 1938 йил 12 мартда қамоққа олинган. 1938 йил 19 мартда махбуслар орасида совет ҳукуматини дискредитация қилганликда «бандит-троцкийчилар»ни мақтаганликда айбланиб, олий жазо — отувга ҳукм қилинган. Ҳукм 1938 йил 25 мартда ижро этилган.\nХўжанов Хушназар, (ҳужжатда Хаджанов Хашназар — Р.Ш.) 1891 йили Оқдарё тумани Канэ — Каракиз қишлоғида деҳқон қулоқ оиласида туғилган, ўзбек, партиясиз, чаласавод, колхозда кетмончи, Самарқанд шаҳрида яшаган. 1935 йили 10 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм қилинган. Жазони Дмитлагда ўтаган. 1938 йил 2 февралда маҳбуслар орасида муттасил аксилинқилобий тарғибот олиб борганликда айбланиб, олий жазо — отувга ҳукм қилинган. Ҳукм 1938 йил 5 февралда ижро этилган.\nМингбоев (Мингабоев) Тўқли, 1901 йили Митан тумани Қорақалпоқ қишлоғида туғилган, ўзбек, деҳқон-қулоқ оиласидан, партиясиз, маълумоти қуйи. 1934 йили 5 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган. Жазони Дмитлагда ўтаган, 1937 йил 12 ноябрда ҳибсга олинган. 1937 йил 29 ноябрда муттасил антисовет тарғиботи олиб борганликда айбланиб, олий жазо — отувга ҳукм қилинган. Ҳукм 1937 йил 2 декабрда ижро этилган.\nСултонов Тўрақул, 1899 йили Марғилон тумани Болтакўл қишлоғида туғилган, ўзбек, ишчи оиласидан, партиясиз, саводсиз, машғулоти аниқ эмас. 1936 йили 5 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган, жазони Дмитлагда ўтаган. 1937 йил 26 сентябрда ҳибсга олинган. 1937 йил 15 ноябрда совет жазо органларини дискредитация қилишга қаратилган аксилинқилобий ташвиқот олиб борганликда, лагер раҳбариятига қарши террорчилик актини тарғиб қилганликда айбланиб олий жазо — отувга ҳукм қилинган. Ҳукм 1937 йил 16 ноябрда ижро этилган.\nҲайдаров Дўсмат, 1890 йили Қарлиқ тумани Хўжа қишлоғида туғилган, ўзбек, бой ўғли, саводсиз, партиясиз. 1933 йил 8 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган, жазони Дмитлагда ўтаган. 1938 йил 19 февралда антисовет ташвиқоти олиб борганликда, «халқ душманлари»ни мақтаганликда, Сталин конституциясини аксилинқилобий руҳда шарҳлаганликда айбланиб, олий жазо — отувга ҳукм қилинган. Ҳукм 1938 йил 21 февралда ижро этилган.\nҲакимов Абдулла, 1911 йил Чустда туғилган, ўзбек, деҳқон, партиясиз, саводсиз, машғулоти аниқ эмас. 1934 йил 10 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган. Жазони Дмитлагда ўтаган. 1937 йил 17 сентябрда қамоққа олинган. 1937 йил 14 ноябрда Москва — Волга канали қурилишини барбод этишга қаратилган советларга қарши аксилинқилобий ташвиқот олиб борганликда, ҳукумат аъзолари ва партия раҳбарларини дискредитация қилганликда айбланиб, олий жазо — отувга ҳукм қилинган. Ҳукм 1937 йил 16 ноябрда ижро этилган.\nХалимов Тожи, 1888 йили Пастдарғом райони Жумабозор қишлоғида туғилган, ўзбек, деҳқон, савдогар, партиясиз, чаласавод, қишлоқ совети раиси. 1932 йил 10 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм қилинган. Жазони Дмитлагда ўтаган, 1937 йил 29 ноябрда қамоққа олинган, 1937 йил 3 декабрда аксилинқилобий ташвиқот олиб борганликда, Бухоро амирида пулемётчи бўлганликда ва ёш бухороликлар отрядига ҳужум қилганликда айбланиб, олий жазо — отувга ҳукм қилинган. Ҳукм 1937 йил 8 декабрда ижро этилган.\nТўраев Эргаштўра ўғли, 1900 йил Шеробод райони Талли — Моран (Ўзбекистон) қишлоғида туғилган, ўзбек, ўрта ҳол деҳқон, партиясиз, саводсиз. 1936 йил 5 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм қилинган. Жазони Дмитлагда ўтаган. 1938 йил 22 февралда ҳибсга олинган. 1938 йил 13 мартда маҳбуслар орасида аксилинқилобий тарғибот олиб борганликда айбланиб, олий жазо — отувга ҳукм қилинган. Ҳукм 1938 йил 16 мартда ижро этилган.\nХамроалиев Исмат, 1908 йили Олтиариқ райони Водил қишлоғида туғилган, ўзбек, деҳқон — қулоқ оиласидан, партиясиз, чаласавод. 1935 йил 6 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган. Жазони Дмитлагда ўтаган, 1938 йил 27 мартда ҳибсга олинган. 1938 йил 5 июнда муттасил аксилинқилобий ташвиқот ва советларга қарши бўҳтон ва тарғибот олиб борганликда, «халқ душманлари»ни мақтаганликда айбланиб, олий жазо — отувга ҳукм қилинган. Ҳукм 1938 йил 23 июнда ижро этилган.\nЧориев Янгибой, 1910 йили Қоракўл райони Чечан қишлоғида туғилган, ўзбек, деҳқон оиласидан, партиясиз, маълумоти қуйи. 1933 йили 10 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм этилган. Жазони Дмитлагда ўтаган. 1938 йил 6 апрелда қамоққа олинган, 1938 йил 5 июнда совет ҳокимиятини дискредитация қилишга қаратилган аксилинқилобий ташвиқот олиб борганликда, мамлакат раҳбарияти шаънига бўҳтон қилганликда айбланиб, олий жазо — отувга ҳукм қилинган. Ҳукм 1938 йил 27 июнда ижро этилган.\nШамсиев Миркомил, 1901 йили Хўжаобод тумани Карнайчи қишлоғида туғилган, ўзбек, деҳқон, қулоқ оиласидан, партиясиз, саводсиз, якка хўжалик бўлиб меҳнат қилган. 1934 йили 8 йилга меҳнат тузатув лагерига ҳукм қилинган. Жазони Дмитлагда ўтаган. 1938 йил 5 июнда шўро тузумини дискредитация қилишга қаратилган аксилинқилобий ташвиқот қилганликда, колхоздаги очарчилик ҳақида ёлғон гаплар тарқатганликда айбланиб, олий жазо — отувга ҳукм қилинган. Ҳукм 1938 йил 23 июнда ижро этилган.\nБиз биргина Дмитлагда такрор қатағон қилиниб, отилиб кетган 51 нафар юртдошимиз ҳақида қисқача маълумотлар келтирдик. Ваҳоланки, юқорида қайд қилинганидек, ўзбек сиёсий маҳбуслари собиқ иттифоқнинг барча қамоқхоналарида азоб-уқубатли ҳаёт кечирган. Ўша лагерлардаги ватандошларимизнинг маълум қисми 1937-1938 йилларда яна такрор қатағон қилинган, отиб юборилган, улар айбсиз бегона юртларда тупроққа беланиб ётибдилар. Бу инсонларни ҳам номма-ном аниқлаш, улар ҳақида бор ҳақиқатни очиб бериш галдаги вазифалардандир.\nтарих фанлари доктори, профессор\n«Ўзбекистон адабиёти ва санъати» газетасининг 2004 йил 40\nМуҳаммад Хайруллаев. Ҳандалак (ҳикоя)\nЗарифа эрталаб ҳар қачонгидан вақтлироқ уйғониб, тўшакдан турди. Отаси билан ойисининг ишга кетишганига кўп бўлмаган шекилли, ўчоқдаги кул босган чўғ ҳали тамом сўниб улгурмаган эди. Бир чеккада тепасига сочиқ ташлаб қўйилган чойдиш, нон ўралган йўл-йўл пушти дастурхон, унинг устига тўнкариб қўйилган қалампир гулли катта пиёла турарди. Лекин нонушта қилишга хуши йўқ, бутун хаёли девор ортидаги ҳандалакларда эди.\nКеча оқшом кечки овқатдан кейин дастурхон устида чой ичиб ўтиришганларида ойиси:\n— Ҳандалак ҳам пишиб қолибди-да, — деди-ю, ширин ҳиди анқиб турган сап-сариқ ҳандалак Зарифанинг кўз олдига келиб, оғзининг суви қочди, бир-икки ютиниб қўйди.\n— Ҳандалак? — деб сўради отаси. — Кўрганим йўқ.\n— Вой, кеча Абдумалик тракторининг аравасига ортиб бозорга олиб кетибди-ю. Холжон бувининг ўзлари айтди.\nОтаси яна нимадир деди-ю, улар яна нималар тўғрисида гаплашишди — Зарифа эшитмади. Унинг хаёли пахса девор ортида яшил палаклар орасида юмалаб ётган ширин-шакар ҳандалакларда эди. Ҳатто кечаси тушида кўриб чиқди ўша ҳандалакларни.\nХолжон буви Зарифаларга девормиён қўшни. Ўғли ва келини билан бирга туради. Абдунаби тракторчи, келини эса далада ишлайди. Эрта кетиб, кеч келишади. Ёлғиз қолган Холжон буви баъзан дарвозалари олдида ёғоч курсида ўтириб ўтган-кетганларни кузатади, таниш-билишлар келиб қолишса, у ёқ-бу ёқдан гаплашиб, юрагининг чигилини ёзади.\nЗарифа уни ўз бувисига ўхшатмоқчи бўлар, лекин бувиси қотмадан келган, бир нафас бекор ўтирмайдиган серҳаракат кампир. Холжон буви эса — йўғон гавдали, лўмбиллаган… Унинг бақбақалари осилиб тушган, сўлғин, рангпар юзи Зарифага ёқмасди. Холжон бувининг қўрғони каттагина бўлиб, бир қисмига сабзовот экишарди. Бу йил эса…\nЗарифа эриниб қадам босиб кўчага чиқди. Холжон буви ўз дарвозалари олдида одатдагидек ёғоч ўриндиқда ястаниб ўтирар, ёнида, совиб қолган бўлса керак, бир чойнак чой билан пиёла турарди.\n— Ассалому алайкум, — дея салом берди. Холжон буви, ҳар галгидек, сўзларни чўзиб:\n— Ва алайкум ассалом, — деб алик олди. — Узун яша.\nЗарифа унга узоқ қараб қолди. Буни сезган Холжон буви:\n— Ё, Олло! — дея бир тебраниб олиб, — чой ичасанми? — деб сўради. Лекин ҳандалак ҳақида ҳеч нарса демади.\nЗарифа йўқ, деган маънода бошини сарак-сарак қилди.\n— Отанглар ишга кетдими?\nЗарифа бу сафар, ҳа, дегандек бошини қимирлатиб қўйди. Шу билан ўзаро мулоқот тугаб, Зарифа ҳовлига қайтиб кирди. Бир пайт ўчоқ бошида турган пачоқ курсига кўзи тушди-ю, қўшни қўрғонга девор оша бир мўралаб, ҳандалак пишган-пишмаганини ўз кўзи билан кўрмоқчи бўлди. Илдам бориб курсини девор тагига келтириб қўйди. Курси «ғийқ-ғийқ» қилиб ликиллаб турган бўлса-да, унинг устига чиқиб юқорига интилди. Йўқ, бўйи етмади. Курсидан тушиб бармоғини оғзига солиб ўйланиб қолди. Оғилхона томига пичан босиш учун қўйиладиган енгил нарвонни эслади. Уни кўзлари билан қидира бошлади. Нарвон ҳовли адоғида оғилхона орқасида ётарди. Зарифа, уни кўтара олмаслигини билса-да, девор тагидан ўша томонга қараб юрди-ю, қўшни қўрғондан ўз ҳовлиларига сув ўтадиган ҳуют-омборга кез бўлди. Яқин ўртада сув юрмаган ариқча қуруқ эди. Зарифа ҳуютга энгашди. Осонгина ўтса бўладиган тешик. Хурсанд бўлиб кўчага шошилди. Эшикни очиб, қўшни дарвозага кўз ташлади. Ҳамон мудраб ўтирган Холжон буви чийқ этиб товуш берган эшикдан бош чиқарган Зарифага бир қараб олиб, яна пинакка кетди.\nЗарифа ҳуют бошига қайтиб келди. Кўйлагининг этагини липпасига қистириб ариқчага тушди ва эмаклаб девор тагидаги тешикдан қўшни қўрғонга ўтди-ю, яшил палаклар билан қопланган полизнинг биқинидан чиқди. Икки қадам нарида барглар орасида дўппидек, сарғиш ҳандалак кўринди. Шошиб ўша томонга эмаклади. Бир эмас, иккита ҳандалак ёнма-ён ётарди. Зарифа уларни бандидан узиб, этагига солмоқчи бўлиб, энди чўнқайган эди ҳамки, орқа тарафдан шарпа эшитилди. Бошини кўтариб аланглади. Эгат бошида Холжон буви турарди. Зарифа қўлига олган ҳандалакни қайта ерга қўйди. Холжон буви эса ҳамон миқ этмасди. Зарифа бир унга, бир ҳандалакларга қаради ва ҳўнграб йиғлаб юборди. Холжон буви буни кутмаган шекилли, шошиб қолди, гап топмасдан:\n— Ҳай-ҳай, — дейишдан нарига ўтмади.\nЗарифанинг йиғиси авжига чиқди.\n— Ҳой, Зарифа, шошма, — деди ниҳоят Холжон буви. — Нега бекордан-бекорга ўкиряпсан? Бас қил йиғингни.\nУнинг гап оҳангида дўқ-пўписа сезилмасди. Зарифанинг йиғиси тинди.\n— Бошқа қилмайман, — деди у бурнини тортиб.\n— Ҳандалак егинг келган бўлса, менга айтмабсан-да. Ҳа, қизалоғи тушмагур. Қани, юр айвонга. Бирга ўтириб ҳандалак еймиз. Холжон буви кетиб бораётган ерида тўхтаб орқасига ўгирилди. Зарифа турган жойида қолган, ҳадеб кафтлари билан кўзларини ишқалар эди. — Ҳалиги иккита ҳандалакни ола кел. Биласан, менинг эгилишим қийин.\nЗарифа иккита ҳандалакни икки қўлига олиб полиздан чиқди.\n— Келақол, — деди яна Холжон буви. Қўлимга сув қуйиб юбор. Чайиб олай.\nБу гаплардан анча тинчиган Зарифа илдам юриб, айвондаги супа олдига борди, ҳандалакларни бир чеккага қўйиб, кунда қолган қумғонни қўлига олди. Холжон буви девор томонга ёзилган кўрпачага, ўзининг одатдаги жойига ўтириб, қани, қуяқол сувингни, деганидек, икки қўлининг панжаларини бир ёнга чўзди. Зарифа бўлиб-бўлиб уч марта сув қуйди.\n— Умрингдан барака топ. — Жолжон буви дуо қилди. — Энди ана у тунука лаган билан пичоқни келтир. Аввал сув билан чайиб юбор.\nЗарифа у айтганидек қилди. Сўнг ҳандалакларни олиб келиб Холжон бувининг ёнига қўйди.\n— Ҳа, балли! Энди юз-кўзларингни ювиб ол. Қиз боласан ахир. Янаги йил мактабга борасан-а?\nЗарифа қумғонни бир чеккага олиб бориб юзини ювиб, этагининг учи билан артди. Холжон буви ҳандалаклардан бирини тилимлаб лаганга териб қўйди. Кейин супа этагида тик турган Зарифага қараб:\n— Нега қаққайиб турибсан? Ўтир, — деди. — Ол, олавер. Менга қарама, — унинг ўзи бир тилим ҳандалакни «туя» қилиб, шошмасдан ея бошлади. — Мендан ҳафа бўлма, болам. — У эзувига оқиб тушган ширани сочиқ билан артиб, яна гапга киришди. — Холжон бувининг мияси айниб қолган. Бўлмаса сенга иккита ҳандалак олиб чиқиб берсам, давлатим камайиб қолармиди! Қўшни ҳаққи ҳам бор-ку… Зарифа, ол, болам.\nЗарифа учинчи тилимни еб бўлиб:\n— Тўйдим, — дея ўрнидан турди. Бармоқларини чайиб, яна Холжон бувининг қўлларига сув тутди. Кейин челакдан қумғонга сув қўйиб, уни қаердан олган бўлса, ўша жойга элтиб қўйди.\nУнинг барча ҳаракатларини зимдан кузатиб ўтирган Холжон буви: «Зуваласи пишиқ бу қизалоқнинг», деган фикрни дилидан ўтказди.\n— Тўғри қилдинг, — деди сўнг мамнун боқиб. — У менинг таҳорат сувим. Кунчувоқда тургани маъқул.\nЗарифа бошини қуйи эгганича эшик томон юрди.\n— Тўхта. — Холжон буви иккинчи ҳандалакни унга узатди. — Ма, уйингга олиб чиқ. Холжон буви берди, дерсан.\nЗарифа индамай ҳандалакни қўлига олиб, бир-икки қадам босган эди, яна Холжон буви:\n— Шошма, — дея тўхтатди. Бу ерга ҳуютдан кирганлигингни ҳеч кимга айтма. Икковимизнинг ўртамизда қолсин бу гап. Уқдингми?\nБу гап ростдан ҳам, Холжон буви айтганларидек, сир бўлиб қолди. Ҳуют эса беркилмади.\n← Аввалги Аввалги Абдужаббор Умаров. Диваннинг устаси ким (ҳажвия)\nКейинги → Кейинги: Муродбой Низанов. Телефон жинниси (ҳажвия)\nСобир Ўнар. Юк (эртак-ҳикоя)\nАҳмаджон Маҳмудов, Фарида Алимхўжаева. Нутқ ва хушовозлик (1989)\nСаттор Турсун. Одамнинг юзи (ҳикоя)\nЕвропа комиссияси вице-президенти Ўзбекистонга миннатдорлик билдирди\nПандемияга қарамай, Туркия туризмни ривожлантира олди. Муваффақият сири нимада?\nБаҳодир Каримов. Ҳақ гапнинг хотиби ва котиби


Конституция – бахтимиз қомуси, тараққиётимиз пойдевори | Ўзбекистон Халқ демократик партияси\n2021-12-03 18:01:25 290\nҲар йили Конституциямиз қабул қилинган кунни юқори кайфият билан кутиб оламиз, ўзгача шукуҳда байрам қиламиз. Бу бежиз эмас. Асосий қонунимизнинг қадр-қимматини, аҳамиятини ҳар биримиз дил-дилдан ҳис этамиз. Чунончи, Конституция мамлакатимиз мустақиллигининг ҳуқуқий пойдевори, инсон ҳуқуқ ва эркинликларининг кафолати, бирдамлик занжири, тенглик мезонидир.\nДавлатнинг эркин ва адолатли фуқаролик жамиятига асосланган демократик давлат бўлишида Конституциянинг аҳамияти чексиз. У давлат тузилишини, ҳокимият ва бошқарув органлари тизимини, уларнинг ваколати ҳамда шакллантирилиш тартиби, сайлов тизими, фуқароларнинг ҳуқуқ, эркинликлари, жамият ва шахснинг ўзаро муносабатлари, шунингдек, суд тизимини ҳамда давлат ва жамиятнинг ўзаро муносабатларини белгилаб беради.\nЗеро, давлат қурилишида Конституция ва қонунлар устувор бўлар экан, мамлакатда тараққиёт бўлади, адолат бўлади, фаровонлик бўлади. Бу эса, эртанги кунига ишонч билан яшаётган халқимиз учун жуда муҳимдир. Асосий Қонунимиз яратилишининг мураккаб ва муҳим, айни чоғда шарафли солномасига назар солар эканмиз, ҳеч шубҳасиз, Ўзбекистон Конституцияси халқимизнинг мустақиллик сари узоқ йўлдаги изланишлари натижаси эканига комил ишонч ҳосил қиламиз. Қолаверса, манфаатларимиз ва интилишларимиздан келиб чиққан ҳолда, Асосий Қонунимиз Шарқ ва Ғарб, Жануб ва Шимолнинг 97 та мамлакати тўплаган илғор конституциявий тажрибани ҳисобга олиб яратилган.\nШуни алоҳида таъкидлаш жоизки, Асосий Қонунимиз жаҳондаги энг мукаммал конституциялардан бири эканлигини бутун дунё тан олди. У ҳар жиҳатдан ихчам ва кенг қамровлилиги, халқчиллиги билан алоҳида ажралиб туради. Унда, айниқса, умумжаҳоний тажрибалар, демократик тамойиллар, миллий давлатчилик мероси бўлган “Авесто”дан тортиб, “Темур тузуклари”гача бўлган анъанавий принципларнинг омухта қилинганлиги эътиборга моликдир.\nКонституция нормаларини ижтимоий ҳаётда қарор топтириш нафақат жамиятни янгилаш ва мамлакатни модернизация ва ислоҳ этиш, балки қонунларнинг устунлигини таъминлашга ҳам бевосита алоқадордир. Ўз-ўзидан аёнки, Конституция ва қонунларнинг устунлигини таъминламасдан демократик тараққиётга эришиб бўлмайди. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг учинчи боби Конституция ва қонуннинг устунлигига бағишланган бўлиб, 15-моддасида “Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикасининг Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Давлат, унинг органлари, мансабдор шахслар, жамоат бирлашмалари, фуқаролар Конституция ва қонунларга мувофиқ иш кўрадилар”, – деб таъкидланган. Дарҳақиқат, республикамиз миқёсида фаолият юритаётган барча субъектлар Конституция ва қонунлар доирасида фаолият юритадилар. Бирорта ҳам норматив-ҳуқуқий ҳужжат Конституцияда кўрсатилган нормалар доирасидан четда тузилган бўлиши ёки қонунларга зид келиши мумкин эмас.\nШу мақсадларни кўзлаб қабул қилинган Конституциямиз бугунги кунда мамлакатимизда суверен демократик давлат барпо этиш, инсон манфаатлари, ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлаш, иқтисодиётимиз ривожи ва турмушимиз фаровонлигини юксалтиришнинг асосий ҳуқуқий кафолати бўлиб келмоқда...\nХулоса ўрнида шуни қайд этиш лозимки, Ўзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатимизнинг шаклланиши ва мустаҳкамланишини, давлатимизнинг ҳудудий яхлитлигини, сиёсий ва ҳуқуқий тизимимиз барқарорлигини, олдимизда турган масъулиятли сиёсий ва иқтисодий вазифаларнинг адо этилишини, фуқаролик жамияти институтларининг ривожланишини, энг муҳими, инсон ҳуқуқ ва эркинликлари кафолатларини таъминлайдиган муҳим пойдевор бўлиб хизмат қилади.


Трактус – medu.uz – Дорилар ҳақида маълумотлар ўзбек тилида\nHome Йўриқномалар Трактус\nПрепаратнинг савдо номи: Трактус®\nТаъсир этувчи модда (ХПН): ацетилцистеин.\nфаол модда: ацетилцистеин – 600 мг;\nёрдамчи моддалар: альфа-токоферол, темир (III) оксиди, темир (II) оксиди, аспартам, калий ацесульфами, апельсин ароматизатори, сорбитол.\nТаърифи: оч сариқ рангли ўзига ҳос ҳидли сочилувчан кукун\nАцетилцистеин цистеин аминокислотасининг ҳосиласидир. Муколитик таъсир кўрсатади, балғамнинг реологик хусусиятларига бевосита таъсир кўрсатиши ҳисобига, балғамни ажралишини енгиллаштиради. Таъсири мукополисаҳарид занжирларининг дисульфид боғларини узиш ва балғамнинг мукополисахаридларини деполимеризациясини чақириш хусусияти билан боғлиқ бўлиб, бу балғамни қовушқоқлигини камайишига олиб келади. Препарат йирингли балғам бўлганида ҳам ўзининг фаоллигини сақлайди.\nАнтиоксидант таъсир кўрсатади. Ацетилцистеин глутатион синтези учун цистеинни донори сифатида хизмат қилади ва ўпка ва жигарда глутатион синтезини оширади. Ацетилцистеин ва глутатион сигарет тутуни ва бошқа зарарли моддалар билан нафас олиш натижасида инфекция вақтида ўпкада ҳосил бўлган нейтрофилларда кислороднинг эркин радикалларини боғлаш йўли орқали ҳимоя қилувчи таъсир кўрсатади ва ҳужайраларни шикастланишини олдини олади.\nПарацетамолнинг дозаси ошириб юборилганида ацетилцистеин жигарнинг шикастланиш даражасини камайтирувчи самарага эга. Одатда парацетамолнинг хеч бўлмаганда бир қисми цитохром Р450 фермент тизими иштироқида жигарда метаболизмга учрайди ва оралиқ реакцион хусусиятга эга метаболит ҳосил бўлади. Бу оралиқ метаболит глутатион билан конъюгацияга учрайди ва сийдик билан чиқарилади. Парацетамолнинг юқори дозалари реактив оралиқ метаболитларини ҳосил бўлишини оширади ва оралиқдаги метаболитларни фаолсизлантиради. Бундай ҳолларда ацетилцистеин жигар хужайраларида глутатионни нормал даражага олиб келиш ва реактив метаболит билан боғланиш йўли орқали жигарни юз беришимумкин бўлган шикастланишини бартараф этади.\nҚабул қилингандан кейин ацетилцистеин тез ва деярли тўлиқ сўрилади. Жигар орқали юқори биринчи ўтиш самараси туфайли, перорал ацетилцистеиннинг биокираолишлиги жуда паст (тахминан 10%).\nАцетилцистеин қон плазмасида чўққи концентрацияга (Сmax) қабул қилингандан кейин 1-3 соатда эришилади, плазмада цистеиннинг фаол метаболитини чўққи концентрацияси тахминан 2 µмоль/л ни ташкил қилади. Ичга қабул қилингандан сўнг 4 соатдан кейин қон плазмаси оқсиллари билан боғланиши 50% ни ташкил қилади.\nАцетилцистеин жигарда метаболизмга учрайди ва эндоген аминокислота ҳисобланган цистеин, фармакологик фаол метаболит, шунингдек диацетилцистеин, цистин ва бошқа мажмуавий дисульфидлар ҳосил бўлади.\nАцетилцистеин ва унинг метаболитлари деярли нофаол метаболитлар кўринишида буйрак орқали чиқарилади. Ацетилцистеиннинг ярим чиқарилиш даври тахминан 2,27 соатни ташкил қилади. Жигар функцияси бузилиши препаратнинг ярим чиқарилиш даврини 8 соатгача ошишига олиб келади.\nБуйрак етишмовчилиги бўлган пациентларда фармакокинетик маълумот чекланган.\nЖигарнинг оғир шикастланиши (Чайлд-Пью С синфи) бўлган пациентларда назорат гуруҳига нисбатан ўртача ярим чиқарилиш даври Т1/2 80% га ошган, ўртача клиренс эса 30% га камайган.\nЯнги туғилган чақалоқларда катталардаги Т1/2 кўрсаткичига (5,6 соат) нисбатан ацетилцистеиннинг ўртача Т1/2 узоқроқ (11 соат). Бошқа ёш гуруҳларида фармакокинетик маълумотлар етарли эмас.\nНафас аъзоларининг қовушқоқ қийин ажраладиган балғам билан кечувчи касалликларида қўлланади. Бундан ташқари, у парацетамолнинг юқори дозаларини қўлланганда юз берадиган жигар етишмовчилигини бартараф этиш учун қўлланади.\nПерорал қўллаш учун буюрилади. Овқатни қабул қилиш вақтидан қаътий назар қўлланади.\n1 пакетча ичидагини ½ (100 мл) стакан сувда эритиш ва яхшилаб аралаштириш керак. Бевосита тайёрлангандан кейин қабул қилиш керак.\nИшлатилмаган ҳар қандай дори қолдиқларидан халос бўлиш керак.\nАгар пациентлар Трактус ни кўнгил айниши туфайли қабул қилолмасалар, препаратни назогастрал зонд орқали юбориш мумкин.\nЭҳтиёткорлик чораси сифатида антибиотикларни алоҳида ва ацетилцистеиндан хеч бўлмаганда 2 соат олдин ёки кейин қабул қилиш лозим.\nКатталарга ва 14 ёшдан ошган ўсмирларга: кунига битта пакетча (кунига 600 мг ацетилцистеин) буюрилади.\nПарацетамол билан заҳарланиш\nОдатда тавсия қилинадиган зарб доза 140 мг/кг ни ташкил қилади, кейинчалик 4 соатда самарани бир маромда ушлаб турувчи дозада ҳар 4 соатда перорал 70 мг/кг дан буюрилади.\nАгар бошқача кўрсатилган бўлмаса, даволашни 4-5 кундан оширмаслик керак.\n65 ёшдан ошган пациентларда дозага тузатиш киритиш талаб қилинмайди.\n14 ёшгача бўлган болаларга: 200 мг дан кунига икки марта (суткада 400 мг ацетилцистеин) буюрилади.\n2 ёшгача бўлган болалар фақат шифокор назорати остида қабул қилишлари керак.\nЧақалокларга Трактус фақат ишонч ҳосил қилинган ҳолларда ва фақат стационар шароитида тиббий кузатув остида қўлланиши мумкин.\nТез-тез эмас: аллергик реакциялар (қичишиш, эшакеми, экзантема, тошма, бронхоспазм, ангионевротик шиш, тахикардия ва гипотензия).\nЖуда кам ҳолларда: шокга олиб келиши мумкин бўлган анафилактик реакциялар.\nНафас, торакал ва медиастенал бузилишлар\nКам ҳолларда: ҳансираш, бронхоспазм (асосан бронхиал астмада гиперреактив бронхиал тизимли пациентларда).\nКам ҳолларда: стоматит, жиғилдон қайнаши, кўнгил айниши, қусиш ва диарея.\nУмумий касалликлар ва бошқа таъсирлар\nБундан ташқари, жуда кам ҳолларда аллергик реакцияларини кўриниши сифатида қон кетиши ривожланиши мумкин. Ацетилцистеин тромбоцитлар агрегациясини камайтириши мумкин.\nАцетицистеинга ва шунингдек препаратнинг ёрдамчи компонентларга юқори сезувчанликда қўллаш мумкин эмас.\nИчга қабул қилинадиган антибиотиклар билан бир вақтда қўлланганда антибиотикларни ва ацетилцистеинни қабул қилиш орасидаги интервал камида 2 соатни ташкил қилиш керак.\nАцетилцистеин ва йўталга қарши воситаларни бир вақтда қўлланганда йўтал рефлексини сусайтириши туфайли, балғамни димланиб қолиш юз бериши мумкин.\nАцетилцистеин карбамазепиннинг плазмадаги даражасини камайтириши мумкин ва карбамазепин билан даволанган тутқаноғи бўлган беморларда тонико-клоник тиришишларни чақириши мумкин.\nМаҳсус антидоти йўқ. Доза ошириб юборилган ҳолларда симтоматик ва бир маромда тутиб турувчи даволаш ўтказиш лозим.\nТрактус® ичга қабул қилиш учун эритма тайёрлаш учун кукун, 10 ёки 30 пакетчадан ўрамда.


«ўзбекистонга қайтиб, оиламнинг ҳаётини хавфга қўя олмайман»\nпайтда Хитойда биология йўналишида илмий фаолият олиб бораётган ўзбекистонлик докторант Бахтиёр Шералиев коронавируснинг тарқалиши қандай юз бериши ҳақида фикр юритиб, Хитойдаги ўзбекистонлик талабаларга бу ... оралиғида соғ турсагина уйига юбориш керак. Aкс ҳолда бутун бошли ўзбекистонга касаллик тарқалиб кетиши мумкин. Мана шу боис ҳам кетмасдан ...\nбилан учрашув. 2-3 февраль АҚШ давлат котиби Майк Помпео Тошкентда ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев ҳамда ташқи ишлар вазири Абдулазиз ... мамлакатлари — Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон, Туркманистон ва ўзбекистон ташқи ишлар вазирларининг йиғилишида қатнашиб, АҚШнинг Марказий ...\nмамлакат. Учинчи ўринда Германия ва Жанубий Корея — 189 мамлакат. ўзбекистон ўтган йили 80-ўринда эди, бу йил — 85-ўринда... 2020 йилги ...\n(ФИФА) аёллар терма жамоалари рейтингини янгилади. Унга кўра, ўзбекистон аёллар терма жамоаси 42—ўринни банд этиб турибди. ФИФА рейтинги ... — 1797 Россия — 1708 Украина — 1697 Сербия — 1553 ўзбекистон — 1543 Беларусь — 1437 Озарбайжон — 1326 Қозоғистон — 1318 Албания ...\nНижневартовский суди ўзбекистон фуқаросини ўйинчоқ қурол билан банкни ўмармоқчи бўлгани учун озодликдан маҳрум қилди. Бу ҳақда «Газета.ру» хабар бермоқда. Таъкидланишича, ... воқеа 2019 йилнинг январь ойида содир бўлган. 24 ёшли ўзбекистон фуқароси маҳаллий банкларнинг бирига келиб, пластик пистолетини ...


ГЎДАКЛАР САЛОМАТЛИГИ БОРАСИДА 4 САВОЛГА 4 ЖАВОБ | Суғдиёна биринчи аёллар электрон журнали\nГЎДАКЛАР САЛОМАТЛИГИ БОРАСИДА 4 САВОЛГА 4 ЖАВОБ\nКичик ёшдаги боланинг дардини билиш қийин. Айтарга тили бўлмаса... Фақатгина эътиборли бўлиш орқали ёш танадаги ўзгаришларни пайқаш мумкин. Бу сафар ёш оналар ўз кичкинтойлари ҳақида шифокорга савол беришади. Жавобларни эса шифокор-педиатр Ҳаким ДАДАБОЕВдан эшитамиз.\n«Фарзандимнинг қўллари музлайди...»\n— Фарзандим 10 ойлик. Нимагадир қўллари доим муздек. Совқотаяптимидесам, ҳавоиссиқ. Нега бундай бўлади? Бу ҳол мени ташвишга солаяпти.\nУмида, 20 ёш\n— Бу ерда икки ҳолатни тахмин қилиш мумкин. Биринчиси – ортиқча вазн. 1 ёшли боланинг вазни ўртача 10 кг. бўлиши керак. Агар фарзандингиз бундан оғирроқ бўлса, унинг оёқ-қўлларида қон айланиш бузилиши мумкин. Одатда қўлчалар шундан музлайди. Иккинчи сабаб – дориларнинг ножўя таъсири. Агар оёқ-қўллар бир неча кун аввал музлашни бошлаган бўлса, балки яқин орада бола шамоллаган ва унинг бурнига айрим дорилар (масалан, нафтизин, називин) томизилгандир. Бу препаратлар ёш болаларда шундай ножўя оқибатларни келтириб чиқариши мумкин.\n«Чақалоғим уйқуда бўғилиб қолаяпти»\n— 3 ойлик чақалоғим нимагадир кечаси билан хириллаб чиқди. “Тез ёрдам” чақирсам, шифокор келганда бир текис нафас олаётганди, бирор соатлардан кейин яна оғир нафас ола бошлади. Шифокорлар томоғига сут тиқилиб қолгандир дейишди. Лекин бу эмаётганда эмас, ухлаётганда бўлаяпти-ку. Шунақа пайтлар нима қилсам бўлади?\nЗулфия, 25 ёш\n— Чақалоқларда хириллаб нафас олиш ҳоллари тез-тез учраб туради. Халқимизда буни «зикр», тиббиётда эса «туғма стридор» дейишади. Агар боланинг бурни битмаган, томоғи оғримаётган, онаси ширинликларни кўп еб ёки болага ялатиб унинг аллергиясини қўзғаб қўймаган, ўпкасида яллиғланиш ҳолати йўқ бўлса, демак стридорни тахмин қилиш мумкин. Бунда боланинг қандай ётганига эътибор бериш керак. Чақалоқ ёнбошлаб ётқизиб қўйилса, бироз вақтда хириллаш ўтиб кетади. Жуда ўтиб кетмаса, педиатрга мурожаат қилиш мумкин. Одатда кичкинтой 1 ёшга тўлгунча туғма стридор барҳам топади. Шу сабабли бундан ортиқча хавотирланмаслик керак.\n«Кам пешоб ажралиши хасталикдан даракми?»\n— Фарзандим 1 ёшга тўлди. Охирги пайтларда жуда кам сиядиган бўлиб қолди. Ёз кунлари иссиқ туфайли бола кам ҳожатга бориши мумкин, албатта. Кун давомида оз сув ичади, бироқ ҳар соатда эмизаман. Хожатга борганида бор-йўғи 10 – 15 мл пешоб ажраляпти, холос. Тувакда эса аллақандай чўкма қоляпти. Нима қилсам бўлади?\nМубина, 28 ёш\n—Болани дарҳол шифокорга кўрсатиш керак. Агар тувакда чўкма қолаётган бўлса, бу сийдик йўлидаги бузилишлардан дарак бўлиши мумкин. Педиатр ва болалар нефрологи кичкинтойни яхшилаб кўрикдан ўтказиб, зарур пешоб ва қон таҳлиллари олгач аниқ ташхис қўяди. Шифокорга боришни ҳечам кечиктирмаслик лозим.\n«10 кунлик қизалоғим эмганини ташлаяпти»\n— Қизалоғим 10 кунлик. Негадир эмизганимдан сўнг қусиб юборяпти. Туғруқхонада болалар шифокори қизчамни кўрикдан ўтказиб, бирон дард топмади, тез орада ўтиб кетади деди. Аммо мана 10 кун бўса ҳам, ўтмаяпти. Нима қилсам бўлади?\nМадина 22 ёш\n—Чақалоқнинг қусишига сабаблар жуда кўп. Оддийгина ортиқча ҳаво ютишдан тортиб ошқозондаги жиддий бузилишларгача бўлиши мумкин. Аммо ёш онанинг сўзларига қараганда туғруқхонада шифокор чақалоқни текширган. Шунга қарамай, яна бир бор шифокорга кўринишлари мумкин. Янги туғилган чақалоқларда ошқозон сфинктери яхши ривожланмаган бўлади. Қолаверса, баъзан оналар болани нотўғри ҳолатда эмизишади, масалан, ёнбошлаган ҳолда. Чақалоқ эмаётганда онанинг қўлида бўлиши, боши гавдасидан бироз юқорироқ туриши керак. Эмиб бўлгач, озуқланиш жараёнида ютган ортиқча ҳавони чиқариб юбориши учун уни бироз вертикал ҳолатда ушлаб туриш лозим. Қизингиз қачон ва қай тарзда қусаяпти – шунга ҳам эътибор беринг. Агар ҳар сафар эмгандан кейин фавворадек қусаётган бўлса, шифокорга мурожаат қилинг. Борди-ю онда-сонда, озгина қайт қилса, юқоридаги тавсияларга амал қилишнинг ўзи кифоя.\nШаҳноза ТЎРАХЎЖАЕВА Twitter НравитсяSocButtons v1.5


Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти коронавирус пандемиясига қарши курашда улкан ишни қилди. Бу ҳақда БМТ бош котиби расмий вакили Стефан Дюжаррик АҚШ президенти Дональд Трампнинг ЖССТ номига билдирган танқидига шундай изоҳ берди.\nСтефан Дюжаррик / Фото: emal Countess/Getty Images\nАввалроқ Трамп асосан АҚШ ҳисобига молиялаштирилувчи ЖССТни Хитойга кўп эътибор қаратишда айблаганди.\n“Кўплаб йиллар давомида биз йилига тахминан 58 млн доллар сарфлаб, ЖССТни молиялаштириб келганмиз. Буни тафтиш қилиш вақти келди. Чунки фикримча, улар амалга оширган ҳар бир қадам, улар айтган барчаси нотўғри бўлиб чиқди. Уларнинг барча ишлари Хитойга қўл келган”, деб айтган Трамп.\nАҚШ президентининг таъкидлашича, агар у ЖССТнинг Хитой билан чегараларни ёпмаслик тавсиясига қулоқ солганда, “ҳозирда фалокат юз берган бўларди”. “Мен тўғри деб ҳисоблаган ишни қилдим ва бу тўғри қарор бўлди. Бошқа масалалар ҳам бор эди – вирус қаердан келган, унинг кўлами қандай, у қанчалик хавфли. Улар вирусни унча хавфли эмас, деб ҳисоблашган”, деб таъкидлаб ўтган Трамп.\nБу айбловларга жавобан Дюжаррик ЖССТ давлатларга миллионлаб тиббий воситалар етказаётгани, мутахассисларни ўқитаётгани ва амалий йўриқномалар ишлаб чиқаётганини айтган.\n“Бош котиб учун мутлақ аёнки, ЖССТ доктор Тедрос Адханом Гебрейесус бошчилигида коронавирус пандемиясига қарши курашда давлатларга миллионлаб воситалар етказиб, мутахассисларни ўқитиб ва йўриқномалар билан таъминлаб улкан ишни амалга оширди”, деб айтган Дюжаррик.


Қулоқчиннинг инсон ҳаётига таъсири қандай? - zarnews.uz\nҚулоқчиннинг инсон ҳаётига таъсири қандай?\nТиббиётда юқумли касалликларнинг кенг тарқалишига “эпидемия” атамаси қўлланилишини ҳаммамиз яхши биламиз. Аммо охирги йилларда инсонлар орасида шундай бир одат шаклландики, уни ҳеч иккиланмасдан замонавий эпидемиялар қаторига қўшса бўлади. Бу қулоқчинлардан фойдаланиш одати. Мен бундай шахсларни ҳеч иккиланмасдан “қулоғибандлар”, дея атаган бўлардим.\nСтатистик маълумотларга қараганда дунё бўйича ёшларнинг 80 фоиздан ортиғи қулоқчиндан фойдаланар экан.\nХўш, қулоқчиннинг инсон ҳаётига таъсири қандай?\nМутахассиларнинг фикрича, бир суткада қулоқчин орқали 3 соатдан ортиқ мусиқа тинглаш организмнинг эшитиш тизими учун жиддий хавф келтириб чиқарар экан. Қулоқларимиз қабул қилиши мумкин бўлган энг баланд товуш 80-85 децибелни ташкил этади. Қулоқчинлар эса 110-130 децибел товуш беради ва бу қулоқ пардасига салбий таъсир етказади. Бундан ташқари, у икки қулоққа тақилганида қулоқчинлардаги магнитлар ўртасида тортишиш юзага келади ва тўғридан-тўғри мия ўртасидан ўтади. Бу мия учун ўта кучли электромагнит майдон юзага келди, дегани ва бу ҳолат миядаги реакцияларни ҳаддан ташқари тезлаштириб, мия ҳужайралари мембраналарида депрессияни юзага келтиради. Миядаги фаолликдаги аниқлик ўз-ўзидан йўқолади. Шунингдек, қулоқчинни таққанимизда қулоқ бўшлиғидаги эшитиш йўлида дим-буғ ҳолат юзага келади. Бу этдаги микроорганизмлар учун қулай шароит пайдо бўлади, дегани. Микроорганизмлар жуда тез кўпаяди.\nАфсуски, бу ҳақда кўп гапирилса-да, ёшларимиз бунга амал қилишмаяпти. Замонавий эпидемия эса кун сайин кенг қулоч ёзяпти.\nУргутлик банкир Тошкент вилоятининг Бўка туманига ҳоким бўлди\nҚорақалпоғистон тиббиёт институти ташкил этилди\nПенсия жамғармаси бошлиғи фаол ёшларга китоб совға қилди\nКоррупция – тараққиёт кушандаси\nЎзбекистон аҳолиси 34 миллион кишидан ошди\n“Human”дан жабр кўрганларга зарарларни қоплаб бериш жараёни бошланди\nПайариқда қотиллик жиноятини содир этган ўқитувчиларга суд ҳукми ўқилди (видео)\nХитойдан қайтган 20 ёшли талаба вафот этди. Давлат санитария врачи ўлим ҳолатини изоҳлаб берди\nСамарқандда автомашиналар сувда юрадими?\nЙТҲ коронавирус ҳоким Эркинжон Турдимов марихуана ноқонуний ер алимент пули Санкт-Петербург бола сотиш пластик карталар ёшлар билан учрашув Шавкат Мирзиёев


Дунë, 15 ноябр 2010\n21 август 2019, Тошкент вақти: 15:16\nАфғонистонлик ўзбек хонанда\nАфғонистон шимолида жойлашган Андхуй туманида таваллуд топган Сабзагул опа 15 ëшидан бошлаб ашула айта бошлаган. Бугунги кунда 70 ëшни қоралаган Сабзагул oпа Афғонистон ўзбеклари орасида биринчилардан бўлиб мусиқа оламига кириб келган аëл хонанда.\nАфғонистон шимолида жойлашган Андхуй туманида таваллуд топган Сабзагул опа 15 ëшидан бошлаб ашула айта бошлаган. Бугунги кунда 70 ëшни қоралаган Сабзагул опа Афғонистон ўзбеклари орасида биринчилардан бўлиб мусиқа оламига кириб келган аëл хонанда.\nАфғон аëллари армия сафида\nБугунги кунда Афғонистон армияси сафида 1000га яқин аëл хизмат қилмоқда. Улардан илҳомланган 30 аëлдан иборат гуруҳ ҳарбий тайëргарлик машғулотларини тугатиб, Афғонистон ҳаво кучлари сафига қўшилишди.


ВАТАН ТАҚДИРИ — БИЗНИНГ ТАҚДИРИМИЗ — Боғот садоси\nВАТАН ТАҚДИРИ - БИЗНИНГ ТАҚДИРИМИЗ\nПрезидентимизнинг «Ёшларга оид давлат сиёсати самарадорлигини ошириш ва Ўзбекистон ёшлар иттифоқи фаолиятини қўллаб-қувватлаш тўғрисида»ги Фармони келажак эгаларига бўлган эътибор ва ғамхўрликни янги босқичга олиб чиқди. «Мард ўғлон» Давлат мукофоти ҳамда «Келажак бунёдкори» медалининг таъсис этилиши биз ёшларга янада шижоат ва илҳом бағишлади.\nМисол тариқасида айтиш мумкинки, Ўзбекистон миллий университети ҳамда Тошкент Давлат техника университети жойлашган «Ёшлик» талабалар шаҳарчаси бугунги кунда мисли кўрилмаган обод масканга айланган. Ҳудудда катта қурилиш ва ободонлаштириш ишлари амалга оширилди. Беруний бобомизга ўрнатилган ҳайкал ва унинг атрофидаги хиёбон, чиройли қурилган пиёдалар йўлакчалари, сўлим жойлардаги ўриндиқлар талабаларга куч ва руҳий енгиллик бағишлаши шубҳасиз.\nЎқувчилик пайтимда дадам талабалар шаҳарчасида ўтган йилларини эслаб, гапириб берардилар. Ўша пайтдан бошлаб мен ҳам Ўзбекистон Миллий Университетида ўқишни орзу қилардим. Бугун эса ниятимга етдим, дадам юрган кўчаларда мен ҳам қадам босаётганимдан жуда хурсандман.\nБиз ёшларга яратиб берилаётган имкониятлардан тўғри хулоса чиқариб, танлаган соҳамизнинг етук мутахассиси бўлишга интилмо-ғимиз керак.\n← ҒЎЗА ПАРВАРИШИДАГИ МУҲИМ ТАДБИРЛАР МАЪНАВИЙ БАРКАМОЛЛИК САРИ →


Ўз ер участкаларида экин экмаган ер эгаларига ер солиғи оширилади | NORMA.UZ\nПрезидентнинг 10.10.2017 йилдаги «Фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари фаолиятини янада ривожлантириш бўйича ташкилий чора-тадбирлар тўғрисида»ги қарори эълон қилинди. Бу ҳақда ЎзА ҳабар беради.\nҲужжатда Ўзбекистон фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари кенгашининг (Кенгаш) асосий вазифалари, фаолият йўналишлари ва ваколатлари баён этилган. Кенгашнинг, унинг ижро аппаратининг ҳамда ҳудудий бўлинмаларининг тузилмаси маъқулланди.\nФермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгаларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларига дахл қиладиган НҲҲ лойиҳалари мажбурий тартибда Кенгаш билан келишилади.\nКенгаш раиси лавозими бўйича “Агробанк” АТБ кенгаши таркибига киритилади. Минтақавий кенгашлар раислари тегишлилиги бўйича Қорақалпоғистон Вазирлар Кенгаши раиси, вилоят ва туман ҳокимларининг фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари фаолиятини ривожлантириш масалалари бўйича маслаҳатчиси ҳисобланади ҳамда мақоми бўйича уларнинг ўринбосарларига тенглаштирилади.\nБундан ташқари, туман фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари кенгашлари ҳузурида фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгаларига комплекс хизмат кўрсатиш марказлари ташкил этилади. Уларнинг вазифалари белгиланди: консалтинг, воситачилик хизматларини кўрсатиш, кредитларни жалб қилишга кўмаклашиш, ўқув ва амалий курсларни ташкил этиш ва бошқалар.\nБарча фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгаларининг экин майдонларида уларнинг таклифларини инобатга олган ҳолда қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етиштириш бўйича прогноз ҳажмларни белгилаш тартиби жорий этилмоқда.\nҲар йили 1 февралгача экин майдонлари хатловдан ўтказилади, уларда йил давомида экиладиган экин турлари ва етиштириладиган маҳсулот ҳажмларини оила эҳтиёжи ва сотиш учун мўлжалланган қисмларга ажратган ҳолда аниқланади.\nБу - муҳим! Якка тартибда уй-жой қуриш ва уй-жойни ободонлаштириш учун берилган ер участкаларининг томорқа қисмида асоссиз равишда қишлоқ хўжалиги экинлари экмаган ёки уни ободонлаштирмаган ер эгалари белгиланган ер солиғи ставкасининг уч баробар оширилган миқдорини тўлайди.\nШунингдек, деҳқон хўжалиги юритиш учун уй-жой қуриш ҳуқуқисиз берилган ер участкаларида қишлоқ хўжалиги экинлари экмаган ер эгаларининг ер участкасига бўлган ҳуқуқи бекор қилинади.\n2017 йилнинг 1 ноябридан бошлаб фермер хўжаликлари томонидан Кенгашга аъзолик бадаллари тўлаш учун ҳар йили пахта хом ашёси харид нархини ўрнатишда 0,8% миқдордаги маблағлар назарда тутилади.


Тун. ҳикоя. Ги де Мопассан. - Nurzamon.uz\nТун. ҳикоя. Ги де Мопассан.\nМен тунни қаттиқ севаман. Худдики Ватанни ёхуд маъшуқани севишганидай ғайришуурий, чуқур, енгиб бўлмас иштиёқ билан севаман. Ҳа, мен уни бутун сезгиларим билан севаман: кўзларим уни томоша қилади, димоғим бўйларини сипқоради, қулоқларим унинг сукунатини тинглайди, қоронғулик менинг бутун андомимни эркалайди. Сўфитўрғайлар қуёшли кўмкўк осмонда, ёрқин тонгларнинг илиқ-милиқ, эркаловчи ҳавосида қандай куйлашса, бойқушлар ҳам зим-зиё кенгликларни қора доғ сингари кесиб ўтарак, тун қўйнида худди шундай ғизиллаб юришади, туннинг ҳудудсиз зулумотидан ширакайф бўлиб зириллаган, ваҳим товушлар чиқариб шодлик изҳор этишади.\nКун мени толиқтириб, ғам-ғуссага чўмдиради. У қўпол ва сершовқин. Мен эрталаблари суягим оғир уйғонаман, қўлим бормай кийинаман, уйдан маъюс чиқарканман, ҳар бир одим, ҳар бир ҳаракат, ҳар бир ишора, ҳар бир фикр, худди залворли юк сингари, менга малол келади.\nЛекин, мана, қуёш ботиб бораркан, сўз билан ифодалаб бўлмайдиган бир шодлик бутун борлиғимни қамраб олади. Мен гўёки уйғонаман, жонланаман. Зулмат ўз пардасини ёйгани сари секин-аста мен ўзимни бутунлай бошқача навқиронроқ, қудратли ва тийракроқ, янада бахтиёрроқ ҳис эта бошлайман. Осмондан ибтидо олган сим-сиёҳ, ёқимли бир қоронғулик қуюқлашишини кузатаман; у сезилмас, аммо қоп-қора тўлқин сингари шаҳарни ғарқ қилади; рангларни, тарҳларни яширади, гўёки ювиб ташлайди, барбод этади; уйлар, одамлар, ҳайкаллар устига ўзининг кўринмас рўйжасини ёпади.\nШундай лаҳзаларда менинг худди бойқуш сингари шодликдан қичқиргим, томлар устида мушук каби дайдигим келади; томирларимни иштиёқнинг ҳукмфармо, музаффар бир ташналиги куйдира бошлайди.\nАввал бошлаб зулматга чўмган шаҳар атрофини, кейин эса теваракдаги ўрмонларни кезинаман, бу ўрмонларда менинг сингилларим бўлмиш тил-забонсиз махлуқларнинг, менинг оға-иниларим бўлмиш броконьер (ўғри овчи)ларнинг изғиб юришларини тинглайман.\nНиманики қаттиқ севсанг, охир-оқибат у сени ҳалок этади… Аммо менга нима бўляпти ўзи? Ҳарчанд тушунтириб беролмайман. Бу ҳақда сўзлаб беришга кучни қаердан олдим ақл бовар қилмайди. Билмайман, бошқа ҳеч нарсани билмайман. Айнан шундай бўлди — шуни биламан, холос. Ҳа, айнан шундай бўлди.\nЭҳтимолки, бу ҳодисот кеча бўлиб ўтди ваҳоланки, аниқ кечамиди? Агар муқаддамроқ бошқа кун, бошқа ой ёхуд бошқа йилда содир бўлмаган бўлса, албатта кеча эди яна бир нарса деёлмайман. Ҳар қалай, бу воқеа кеча бўлган бўлиши керак, чунки ўшандан буён бошқа кун отгани, қуёш чиққани йўқ. Аммо-лекин тун қачондан буён давом этяпти? Қачондан буён? Ким айта олади? Буни бирор кимса, ҳеч бўлмаганда, қачондир келиб билиб ололармикин?\nКеча эди шекилли, кечки овқатдан сўнг ҳар кунги одатимча уйдан чиқдим. Атроф сокин, ҳаво ғоятда ёқимли, илиқ. Хиёбонга кириб борарканман, осмонда бошим устида гўё биноларнинг томи билан ўйиб ҳосил қилинган юлдузоқар қоп-қора дарёга кўзим тушди; кўча қайрилатуриб юлдузлар тўлқин урган бу дарёни повиллаб отилиб чиқишга мажбур қиларди гўё.\nЮлдузлардан тортиб газчироқларгача барчаси енгил ҳавода липиллаб-ярқиллаб турарди. Осмон тоқларида ҳам, шаҳарда ҳам ҳад-ҳисобсиз чироқлар порлаб турганидан туннинг қаъри ёришиб кетган эди. Бундай порлоқ кечалар узундан-узоқ серқуёш кунлардан кўра завқлироқдир.\nХиёбондаги кўпсонли қаҳвахоналар шуъла тўкиб туради, одамлар эса сайр қилишади, хандон отиб кулишади, қадаҳ кўтаришади. Оний лаҳзага театрга назар солдим. Қайси театр эди у? Билмайман. У ер шунчалар ёруғ эдики, кўнглим ғаш тортиб тезгина узоқлашдим: зарҳал айвонни алойина-ошкор намойиш этиб турган ўткир ёруғлик, улкан биллур қандилларнинг ясамадай туюладиган ярқироқ нурлари, саҳна чироқларининг жилваланиши буларнинг барчаси нотабиий, чидаб бўлмас даражада бўлиб, кўксимни қайғу-ҳасратга тўлдирди. Мен Елисей далалари сари отилдим. у ерда тунги айшини бошлаган ресторанчалар барглар орасида гулхандай ловуллаб кўринади. Сап-сариқ шуълаларга чулғанган каштанлар ранг-баранг қилиб бўялган, ичдан нур таратиб турувчи афсонавий дарахтларга ўхшайди. Думалоқ электр чироқлари дам ялтироқ ва кумушранг оймомаларни, дам осмондан тушган ойсимон тухумларни, дам хиёл титраб турган улкан марваридларни эслатади: улар ўзининг сирли садафранг, айни пайтда шоҳона шуълалари билан манфур, расвойи раддибало газчироқларнинг аянчли «тилча»ларини ҳам, маржондай тизилган ранг-баранг шишачироқларни ҳам хира торттириб қўйган.\nМен Ғалаба дарбозасининг тагида тўхтаб, чироқларнинг икки томонлама мувозий занжири ўртасидан Парижга томон йўналган узун ва улуғвор шоҳкўчани ҳамда шундоққина бошим устидаги само ёритқичларини томоша қила бошладим. Эҳ, ҳудудсиз фазога таваккал сочиб юборилган ва у ерда жимжимадор нақшлар ҳосил қилган бу само машъалалари бизни тахаййюл ва орзу-истаклар оламининг қайси пучмоқларига етакламайди дейсиз?!\nМен Булон ўрмонига кирдим ва у ерда узоқ-узоқ қолиб кетдим! Дафъатан танамга ғалати бир титроқ югурди, кучли туғен тўлқин сингари бутун борлиғимни қоплаб олди, чексиз ҳаяжон ва сурурдан шайтонлаб қолай дедим.\nМен яна узоқ санғидим, жудаям узоқ. Кейин эса орқага қайтдим.\nҒалаба дарбозаси остида қайта пайдо бўлганимда қай маҳал эди? Билмайман. Бутун шаҳар қотиб ухлар, оғир ва сим-сиёҳ булутлар секин-аста осмонни босиб келар эди.\nДафъатан нимадир ғалати, фавқултабиий бир ҳодиса рўй беражагини ҳис этдим салқин кучайиб, ҳаво қуюқлашгандай, тун, ҳа, мен учун бағоят севимли бўлган шу тун юрагимни сиқиб, ўз оғирлиги билан босиб келаётгандай бўлди.\nЭнди шоҳкўча бутунлай бўшаб қолган. Ёлғиз икки миршаб файтонлар тўхташ жойида у ёқдан-бу ёққа бориб-келишарди. Дегандай, яна кўчанинг пилталари зўрға липиллаб турган газчироқлар билан ёритилган қатнов қисмида сабзавот юкланган аравалар турнақатор бўлиб Марказий бозор сари йўналган эди. Қороғуликка деярли сингиб кетган аравакашлар мудрашади, отлар бир-бирининг ортидан бир маромда йўртиб боришади, ҳатто ёғоч кўприкда ҳам туёқларнинг тақиллаши эшитилмайди. Кўча чироқлари шуъласида сабзилар қизил, шолғом — оқ, карам — яшил рангда йилтиллаб кўринади; бу қизил шунчаки қизил эмас худди олов, оқини худди кумуш, яшилини нақ зумрад дейсиз! Аравалар бирин-сирин ўтиб боришарди. Бирмунча вақт уларнинг ортидан тушиб олдим, кейин эса Қирол кўчасига бурилдим ва яна хиёбонга келиб қолдим. Энди на сершовқин оломондан, на ярқиллаган қаҳвахоналардан ному нишон йўқ, ёлғиз уйига сари шошилган бир неча кечиккан йўловчиларгина кўриниб қолади. Парижни ҳеч қачон ҳозиргидай ҳувиллаган, кимсасиз кўрган эмас эдим. Соатимга қарадим: тунги икки.\nҒайритабиий бир куч мени нуқилайди, яна изғишга ундайди. Бастилия майдонига бордим. Шу ерда дафъатан бу қадар сим-сиёҳ тунни бошқа ҳеч қачон кўрмаганлигимни англаб қолдим, негаки қоронғининг зўридан ҳатто Июль колоннасини ҳам илғаб бўлмас, унинг олтин қуббалари ҳам қуюқ зулматда кўздан ғойиб бўлган эди. Осилиб турган маҳобатли ва зич булутлар қатлами юлдузларни ютиб юборгани етмагандай, уни ҳам комига тортиш учун ерга тушган каби эди.\nМен изимга қайтдим. Атрофимда энди жон асари йўқ. Шундай бўлса-да, Шато д’О майдонида қандайдир алкашга урилиб кетай дедим, кейин у ҳам кўздан йўқолди; бирмунча вақт унинг алпанг-талпанг қадам товушлари баралла эшитилиб турди. Яна олға кетдим. Монмартрдан Сена дарёсига қараб файтон кетиб борарди. Кучерни чақирдим, аммо ҳеч қандай жавоб бўлмади. Друо кўчаси кунжагида алламбало бир аёл дайдиб юрибди.\n— Жаноб, худо хайрингизни берсин…\nМен унинг узатилган қўлларини сезмаганга олиб қадамимни тезлатдим. Мана, яна ҳеч ким йўқ. «Водевиль театри» олдида эскифуруш оқава зовурини титкилаб юрибди — қўлчироғи нақ ер устида тебранади.\n— Соат неччи бўлганикин, қадрдон? — сўрадим ундан.\nУ эса пўнғиллаб берди:\n— Мен қаердан билай?! Соатим бўлмаса…\nАйнан шу пайтда бирдан газчироқларнинг ортиқ ёнмай қўйганини сезиб қолдим. Биламан: йилнинг бу пайтида тежаш мақсадида анча барвақтроқ ҳали ғира-ширадаёқ газчироқларни ўчириб қўйишади; аммо-лекин қуёшнинг чиқишигача ҳали оламзамон вақт бор, оламзамон!\n«Марказий бозорга борай-чи, ўйладим мен, ҳеч бўлмаса ўша ерда бирор ҳаёт нишонаси бордир, ахир?!»\nЯна йўлга тушдим, бироқ энди қайси йўлдан юриш кераклигини тафриқа эта билмасдим. Худди ўрмонда кетаётгандай таниш кўчаларни тусмоллаб кетабердим.\n«Лион кредити» биноси олдида менга ит ташланиб қолди. Граммон кўчасига қайрилдим, аммо яна тезда адашиб қолдим, токи Биржани темир панжараларидан таниб қолмагунимча шу тахлит адашиб юрабердим. Бутун Париж уйқуга чўмган, қандайдир чуқур ва ваҳим бир уйқуга чўмган. Тўсатдан узоқдан файтоннинг тарақлаши эшитилиб қолди, бу ҳализамон ёнгинамдан ўтиб кегган файтоннинг ўзгинаси бўлса эҳтимол. Уни қувиб етиш мақсадида бўм-бўш ва сим-сиёҳ зимистон кўчалардаги тарақлашга эргашиб кетабердим, ҳа, худди ўлим сингари зимистон кўчаларда.\nЛекин яна адашиб қолдим. Ҳозир қаердаман? Шунча барвақтдан газчироқларни ўчириб қўйиш қанақа бемаънилик ўзи? На ўткинчилар, на кечиккан ишратпарастлар, на уйсиз дайдилар бирор кимса йўқ. Ҳатто мов бўлган мушукларнинг хумор-хумор миёвлашлари ҳам эшитилмайди.\nМиршаблар қаёққа йўқолишди? «Дод соламан, шунда югуриб келишади», дедим ўзимга ўзим. Овоз бердим, бироқ тирик жоннинг саси чиқмади.\nКаттиқроқ бақирдим. Менинг жуда заиф, бўғиқ овозим ҳатто акс-садо бермай ютилиб кетди — у гўё тун, ҳа, айнан ана шу зим-зиё тун томонидан янчиб, яксон этиб ташланган эди.\nМен энди барала дод солдим:\n— Ёрдам беринглар! Ёрдам берингла-ар! Ёрда-а-ам!\nМенинг ноумид қичқириғим жавобсиз қолди. Ҳар ҳолда соат неччи бўлдийкин? Мен соатимни чиқардим, аммо гугурт йўқ. Увоққина механизмнинг заиф чиқиллашига тасаввур этиб бўлмас аломат бир қувонч билан қулоқ тутдим: ишлаяпти! Ҳар қалай мен ёлғиз эмас эканим. Ақл бовар қилмайди!.. Яна кетавердим, худди кўр одам сингари деворларни асо билан пайпаслаб кетавердим. Алал-оқибат кун ёриша бошлармикан, деган умидда дам-дам осмонга қараб қўяман, аммо бошим устидаги чеки йўқ фазо қоп-қоронғи, мутлақо зимистон, шаҳардан кўра зимистонроқ эди.\nҲар қалай соат неччи бўлса экан? Менга жуда узоқ адашиб юрганимдай туюляпти, негаки оёқларим чалишиб, ҳарсиллайман, устига-устак ўлардай оч қолдим. Мен аниқ қарорга келдим ва биринчи дуч келган эшикнинг мис ҳалқасини тортдим, эшик қўнғироғи уй ичида баралла жаранглай бошлади. Бу жаранглаш жуда ғалати гўёки уйда шундан бошқа товуш йўқдек.\nМен кутиб туравердим, на бирор тирик жон сас беради, на биров эшикни очади. Кўнғироқни яна бир марта урдим, кутдим яна ҳеч гап йўқ.\nМени қўрқув чулғаб олди! Қўшни уйга сари отилдим ва қўнғироқни эшикбон ухлайдиган қоронғи даҳлизга ҳам қаттиқ эшитиладиган қилиб устма-уст йигирма мартача урдим. Нима қилайки, эшикбон ҳам уйғонмади мен яна зўр-базўр олдинга интилдим: бутун кучим билан эшик дастакларини, қўнғироқ ҳалқаларини силталайман, дам асо билан, дам муштим, дам оёқларим билан эшикларни ураман, ҳарчанд қилмай улар тўрсайиб зич тамбаланганича қолаверди.\nДафъатан Марказий бозорда эканлигимни билиб қолдим. Бозор бўм-бўш эди на бирор-бир сас, на бир ҳаракат шарпаси, на бирорта арава, на бир инсон зоти, на сабзавотлар ғарами, на гул дасталари — ҳаммасини худдики ер ўз комига тортгандай! Бозор бутунлай ҳувиллаган, ҳаракатсиз, ташландиқ ва ўлик эди.\nМени расманасига ваҳима босди. Нима бўляпти ўзи? Эй худойим, нима бўляпти ўзи?!\nЯна олға юрдим. Соат неччи бўлди? Неччи? Ким айтади, соат неччи? Бутхоналар қўнғироқхонасидаги соатлар ҳам, бинолардаги соатлар ҳам мум тишлагандай жим. «Соатимнинг шиша қопқоғини синдираман-да, милларини бармоқларим билан пайпаслаб вақтни билиб оламан». Шундай хаёл билан соатимни чиқардим… йўқ, у ҳам ортиқ чиқилламай қўйганди… соатим тўхтаб қолганди. На шаҳарда, на ҳавода ҳеч нарса, ортиқ ҳеч нарса қилт этмайди: на бир шитирлаш, на йилт этган нур, на бир шабада! Ҳеч нарса! Ортиқ ҳеч нарса! Ҳатто тобора узоқлашиб бораётган файтоннинг заиф тарақлаши ҳам эшитилмайди, ҳеч нарса!\nЭнди мен қирғоқда турардим, дарёдан муздай шабада эсмоқда.\nА Сена-чи? У ҳалиям оқяптимикан?\nШуни билгим келди, тимирскиланиб зинани топдим, қуйиладим…\nҲатто сувнинг кўприк остидаги гувиллаши ҳам эшитилмайди… Яна пиллапоялар… кейин қумлоқ… балки сувдир… Сувга қўлимни тиқдим… У ҳали оқаётир… оқаётир… совуқ… совуқ… совуқ… қарийб муздай… ҳатто бутунлай тўхтаб қолгандай… оҳ, деярли адо бўлгандай.\nБирдан аниқ-таниқ англаб етдимки, энди ҳеч қачон юқорига кўтарилиш учун ўзимда куч тополмайман… шу ерда шундайча ўлиб кетаман… ўлиб кетаман очликдан, ҳолсизликдан, совуқдан.\nРусчадан Нодира Афоқова таржимаси


УВОЛ » MUZAFFAR.UZ\nБолалар камқувват, камқон ўсаётгани сабаб саратон, оққон ва бошқа турли хавфли касалликлар туфайли бевақт нобуд бўлишяпти.\nКичкинтойларнинг ризқини туя қилаётган, қўлга тушса ўмарганини ахлатга ташлашдан ҳам қўрқмаётган нокаслар эса тиқилиб ётибди!\nБалки ростдан ҳам қонунчилигимизни қайта кўриб чиқиб, мутахамларга қарши қаттиқроқ жазо қўллаганимиз маъқулмикан?\nАгар 3-7 ёшли бола соғлом ўсиши учун бир кунда 100гр гўшт истеъмол қилиб туриши кераклигини ҳисобга олсак, уларнинг ҳаққидан уриб қолинган ҳар бир грамм организмда оқсил дисбалансини, аминокислоталар етишмовчилигини келтириб чиқаради. Оқсил - ўсиб келаётган бола вужуди учун қурувчи материалдир. Келинг, қўполроқ бўлса ҳам қиёслашга уринайлик. Агар қурувчилик ширкати сметада кўрсатилган материалларидан ўғирлаб , уриб қолса, иншоот бақувват бўлмайди. Энг ёмони бир куни фожеа ҳам содир бўлиши мумкин. Шундай экан, хаққидан ўғирлаб, миллат болаларини заиф, камқувват, дардманд қилиб қўяётган юлғичларни қўли эмас, калласини кундага қўйиб чопиб ташласанг ҳам кам!\nБоғчада ўғирлик, мактабда, лагерларда...\nЧет мамлакатга ишлагани кетган оиланинг фарзанди ўғлимга хат ёзибди. " Бу ердаги мактабим зўр! Ошхонасига эса умуман гап йўқ. Қуюқ, суюқ, десерт беришади. Ғирт текин!"\nФарзандларим ўқийдиган мактабга бориб, кўнгилдагидек қурилган ошхонада фақат фест-фуд сотилаётганидан дилим вайрон бўлади. Газ, свет керакли жиҳозлар бўлса нега тўйимли таомлар пиширилмайди?!\nАхир билим ҳам соғлом тана билан ўзлаштирилади-ку! Кун ора келувчи комиссиялар давомат, тозаликни текшириб хўжа кўрсинга ҳисобот топширишаверса, бирорта жонкуяри "Ҳов ўртоқлар, фалончи мактаб ўқувчиларининг фанларни ўзлаштира олмаётгани сабабларидан биттаси - хот-дог ва совуқ чой сотилаётган ошхонаси", деб ёзмаса, бонг урмаса ўзгариш бўладими?!\nБир сабаб билан сенаторларимиз овқатланадиган кошонага кириб қолганман. Даҳшат! Зўр! Ош бўлсин! Ўшанчун аксарияти дум-думалоқ, ёғлиққина, ялтираб туришади. Кетмоновга ўхшаганларнинг қарсаги ҳам бежизга гумбурлаб чиқмайди. Чунки улар уйдан ташқарида ҳам давлатнинг сийловида! Халқнинг эътиборида! Бошқаларчи?! Улар сенатор, депутат, амалдор...хуллас одам эмасда!\nКекса ўрис танишим чўнтагидаги охирги тангаларни ҳисоблаб, нархи ошган нонга еткизишга уринар экан, чуқур хўрсинади: " Да, дочка... выживает сильнейший". Ўша кампир 36 йил ўқитувчилик қилиб, ёлғиз қизининг ўлимидан сўнг қанд касали, подагра, альцгеймерга чалинган ва ночор кун кечиради. Асосан, дори-дармонга кетадиган нафақаси ой охирига зўрға етади. Бундай ғарибларимиз эса тўлиб-тошиб ётибди.\nБеморларнику гапирмай қўя қолай. Уларнинг таомномаси ҳам мактабларникидан қолишмайди. Шилдираб турган ювиндининг маза-матраси йўқ. Беморларнинг дарди ва ҳолатига қараб тавсия қилинадиган " Парҳез стол" йўқолиб кетяпти! Жуда кам шифохоналардагина рисоладагидек боқишлари мумкин.\nЎзим гувоҳ бўлган бир ҳолатдан қаттиқ ранжидим. Қариялар уйида бир онахонга икки йилдан бери тушликда буғда пиширилган котлет тайёрлашар экан. Фақат қоғозда! Шундан сўнг бошқа кексалар билан хам суҳбатлашдим. Э-воооҳ, сабзавотли салатлар, ҳар куни бериладиган сархил мевалар...Хуллас заифлашган организм талаб қиладиган оқсил, минерал, углевод ва бошқа фойдали моддаларни белгиланган миқдордан анча кам еяётган энг иродали, энг серғайрат қариялар ҳам бекорга аста-секин ақли заиф, хотираси паст, сердард бўлиб қолаётгани сабабини тушундим. Аммо минг афсуски, куюниб ёзган хабаримга, арзномаларимга бирорта валломат жавоб бермади.\nНегалиги аён! Чунки ўғрибошиларнинг энг каттаси ҳам тепада! Каззобларнинг энг ашадийси ҳам юқори лавозимларда!\nҚаранг қанчалик уддабурронмиз!\nБоғча, мактаб, меҳрибонлик уйлари, лагерлар (соғломлаштириш лагерлари!) да болалар ҳаққидан, шифохоналарда дардмандлар, қариялар уйида кексалар хаққидан уриб жиғилдонимизга ураверамиз. Томоғимиздан ўтган ҳаром луқмадан ортганига уй-жой, данғиллама тўйлар қиламиз. Қайси бир камбағалнинг заиф, иммунитети паст жигарбанди йилда беш-ўн марта грипп бўлавериб, ахийри оғир дард билан ўлиб кетиши сабаблари ҳеч кимни қизиқтирмайди.\nАгар Қонунчилигимизда адолат бўлса, миллат хаққидан ўғирлаётган каламушларнинг катта-кичигига энг олий жазони бериб, шу тоғорадаги гўштни ўзларига едирган бўлар эдим!\nЧоп этилган: 27-08-2019, 04:57\nБОЛА НЕГА ЭМЛАНАДИ?\nЧоп этилган: 21-08-2019, 07:47\nБолалардаги қўрқув: сабаб ва оқибатлар\nЧоп этилган: 21-07-2019, 02:13\nФақат оғиздан нафас олиш касалликми?\nЧоп этилган: 23-05-2016, 15:43\nЧоп этилган: 11-04-2016, 12:02\nЧоп этилган: 14-04-2017, 23:33