Узақ жыллық тǝжирийбелерден белгили, жуқпалы кеселликлер кең тарқалған дǝўирде ең мақул түсетуғын шара карантин тǝртиплерин енгизиеў болған. Буннан тийкарғы мақсет болса, адамлар ѳмирин сақлаў ҳǝм тырыспа кең тарқалыўын жылаўлаў болып табылады. Сондай ўақыялар Ислам тарийхында да, журтымыздың ѳтмишинде де кѳп мǝрте гүзетилген. Бүгинги карантин себепли орнатылған тǝртип-қағыйдалар адамларға бираз қыйыншылық туўдырса да, негизи буның менен ғалабалық апаттың алды алынады, инша Аллаҳ.\nХабарыңыз бар, коронавирус пандемиясы дǝўиринде дүнья мǝмлекетлери сыяқлы журтымызда да кеселлик кең күшейиўи мүнǝсибети менен карантин шеклеўлери күшейтилди. Соның менен бирге, кеселлик шынжырын үзиў мақсетинде, шемби ҳǝм екшемби сыяқлы дем алыў күнлери пуқараларға “ѳзин ѳзи жеккелеў” сыяқлы қатаң шеклеўлер енгизилди. Атап айтқанда, Арнаўлы комиссия қарары менен быйылғы Қурбан ҳайытының биринши күни 31-июль жума, шемби ҳǝм екшемби, яғный избе-из үш күн мине сондай карантин нормалары орнатылып, бир қатар ҳǝрекетлер, атап айтқанда, транспорт қураллары ҳǝрекети шекленди.\nХалқымыз ѳмирин қорғаў ҳǝм саламатлығын асыраў мақсетинде орнатылған сондай тǝртиплерди саналы түрде түсинген ҳалда қурбанлық етиўди нийет еткен адамлар жанлық сатып алыў, сойдырыў, сақлаў ҳǝм оны тарқатыў илажларын алдынан кѳрип қойыўлары зǝрүр болады.\nСоны естен шығармаў керек, қурбанлық етиўден мақсет Аллаҳ жолында қан ағызып, тақыўамызды кѳрсетиў. Бул ҳаққында Аллаҳ таала Қурани кǝриймде сондай марҳамат еткен: “Аллаҳға олардың (қурбанлықтың) гөшлери де, қанлары да жетип бармайды. Бирақ, Оған сизлерден тақўа жетеди. Усылайынша, сизлерди ҳидаят қылғаны себепли – Аллаҳға тәкбир айтыўыңыз ушын оларды сизлерге бойсындырып қойды. Жақсылық қылыўшыларға хош хабар бер!” (“Ҳаж” сүреси, 37-аят).\nСолай екен, қурбанлық етиўши адам жанлық сойыўы менен ѳзиниң Аллаҳқа болған тақыўасын кѳрсетер екен, бул исти шырайлы ǝдеп ҳǝм ықлас пенен етиўи, бул жолдағы қыйыншылықларға шыдам бериўи керек болады.\nҲǝзирги күнде айырым адамлар “Қурбанлық сойыў күнлери карантин күшейтирилген күнге туўры келип қалды. Мен қурбанлық етиўге қыйналаман. Гѳшин қалай тарқатаман, бир қанша мүтǝжлер мени қурбанлық гѳшиме қарап тур”, деген сѳзлер менен шығып, ҳǝр қыйлы орынсыз сѳзлер айтпақта. Негизи уллы ибадат етиўге таярланған мѳмин адам усы ибадатты жоқары ǝдеп ҳǝм салдамлылық пенен орынлаўы талап етиледи. Бундай жүрис-турыслар ибадат саўабының азайыўына алып келеди.\nӘзизлер, ибадаттың тийкарғы шǝрти болмаған мǝселелер менен адамлар пикир-қыялын шалғытыў, усы ибадатларды шырайлы орынланыўына кери тǝсир ететуғын, нуқсанлы болыўына себеп болатуғын ҳǝр қыйлы гǝп-сѳзлерди тарқатыўдан сақланайық. Әсиресе, нǝлет айтыў мѳмин адамға жараспайтуғын ǝдет болыўы менен бирге, зыянлы тǝрепи сонда, нǝлет орынсыз айтылған болса, айтқан адамға қайтады. Соған кѳре, оларға айтылған нǝлетлер үлкен итимал менен айтыўшының ѳзине қайтады.\nEң кереги жанлық сойылыўы менен қурбанлықты орынлаған болады, оны орынлаған адам ўǝжип шǝртин орынлаған болады. Қурбанлық гѳшин тарқатыў болса мустаҳаб ǝмел болып, оның мǝселеси биз ойлағаннан кѳре кеңлеў. Яғный, гѳштиң ҳǝммесин тарқатыў да, кейинирек тарқатыў да, ҳǝммесин алып қалыў да керек, тарқатқан адам саўап алады, тарқатпаған адам гүнаҳкар болмайды.\nБуның үстине қурбанлық гѳшин бир еки күн сақлап турып ямаса үшинши күни, яғный екшемби күни сойып, дүйшемби күни азаннан тарқатса да болады. Соның менен бирге, қурбанлық етиў бойынша онлайн хызмет кѳрсетиўлерге буйыртпа етиў ямаса ўǝкил арқалы да сойдырыў жайыз болады. Қулласы, қурбанлық етемен, деген адам ушын ҳеш қандай қыйыншылық жоқ.\nТуўры түсиниў керек, ҳǝзир дүньяның барлық орынларында да жағдай сондай. Тек ғана бундай ўақытта бǝршемизден азғантай тақат, келисим ҳǝм ақыл менен ис тутыў талап етиледи. Ҳеш қандай кери ҳǝрекетке орын жоқ. Бул қыйыншылық күнлер Аллаҳ тааланың бǝршемизге сынаўы, сондай күнлерде бир жағадан бас шығарып, бир-биримизди қоллап турыўымыз керек.\nАтап ѳтиў орынлы, Ѳзбекстанда карантин шеклеўлериниң орташа жолы таңланған. Барлық азық-аўқат дүканлары ҳǝм дǝриханалар үзликсиз ислеп атыр. Күнделикли мүтǝжлик товарларының жетиспеўшилиги ҳǝм баҳаның тийкарсыз артыўының алдын алыў илажлары кѳрилмекте.\nEслетип ѳтемиз, адамлар жǝрдемге мүтǝж таныслары ямаса кем тǝмийинленген ағайын-туўысқанларына ҳайыт күнлери қутлықлаўды қǝлесе, арафа күнлерде ѳз қайыр-садақаларын тарқатыўы ҳǝм қурбанлық гѳшин егер бундай адамлар сǝл узағырақта болса, ҳайыттың тѳртинши күни жеткизиўди усыныс етемиз.\nҲǝзир, зулҳижжа айының алдыңғы он күнлигинде турыппыз. Бул күнлерде етилген қайыр-садақалардың саўабы да үлкен болыўынан хабарымыз бар. Ҳǝр ким ѳз ǝтирапындағы жǝрдемге мүтǝжлерге жǝрдем берсе, олардың да кеўлине қуўаныш киреди, ҳайыт қуўанышын сезеди. Бул ҳаққында Абу Зарр Ғифорий разияллаҳу анҳудан рǝўият етиледи, Расулуллаҳ саллаллаҳу алайҳи ўасалламнан ең абзал садақа ҳаққында сораўды. Сонда Ол: “Мүтǝжге жасырын берилген садақа”,- деди ҳǝм тѳмендеги аятты оқыды: “Садақаны ашықтан-ашық қылсаңыз, жүдә жақсы. Егер жасырын қылсаңыз ҳәм жарлыларға берсеңиз, бул өзлериңиз ушын (және де) жақсы ҳәм ол сизлерден гүналарыңызды жуўады. Аллаҳ ислеп атырған ислериңизден хабардар” (Бақара сүреси, 271-аят) (Имам Аҳмад рǝўиятлары).\nСолай екен, бундай сынаўлы күнлерде ҳǝр биримиз бар мүмкиншилигимизди иске салып ҳǝрекет қылсақ, барлық саўаплы ислерди толық ҳǝм шырайлы жағдайда орынлаў несийп етеди, инша Аллаҳ.\nАллаҳ таала ҳǝр биримизди туўры жолда адастырмасын!\nѲзбекстан мусылманлары басқармасы Пǝтиўа ҳайъаты.


13:37 25.12.2015 (Янгиланган 18:26 25.12.2015) Ҳавола олиш\n1959 йилда юз бериши керак бўлган учинчи жаҳон урушида, АҚШ Андижон, Бойсун, Чирчиқ, Фарғона, Қарши, Наманган, Нукус, Самарқанд шаҳарларига биттадан, Тошкентга эса иккита атом бомбаси ташлашни режалаштирган.\nТОШКЕНТ, 24 дек — Sputnik. Учинчи жаҳон уруши бошланганда, АҚШ стратегик авиациясининг биринчи навбатда йўқ қилиниши керак бўлган нишонлар рўйхатига Ўзбекистоннинг Андижон, Бойсун, Чирчиқ, Фарғона, Қарши, Наманган, Нукус, Самарқанд ва Тошкент шаҳарлари киритилган.\nАҚШ Миллий Архивлар бошқармаси СССР-АҚШ “совуқ уруши” даврига мансуб бир қатор ҳужжатларни махфийлик мақомидан чиқарди. Бунинг натижасида кенг омма АҚШда 1956 йилда тузилган “Стратегик авиация нишонлари” рўйхати билан танишиш имконига эга бўлди.\nЎша пайтларда собиқ СССР ва АҚШ орасидаги мунособатлар жиддий кескинлашиб, учинчи жаҳон ядро уруши бошланишига "бир баҳя" қолганди.\n1950 йилларда техник ривожланиш даражаси атом бомбасини фақат самолётлар ёрдамида ташлаш имконни берар эди. Айнин шу мақсадда АҚШда ўта узоқ масофага учувчи, оғир, континетлараро, стратегик бомбардимончи самолёт — Боинг Б-52 ишлаб чиқарилган эди. Унинг иккинчи номи — Stratofortress, яъни Стратосфера қалъаси бўлиб, у АҚШ Ҳарбий Ҳаво кучлари сафида 1955 йилдан ҳозирги кунга қадар хизмат қилиб келмоқда.\n1959 йилга келиб АҚШ СССРдан 10 баравар кўп ядро қуролига эга бўлганини ҳисобга олсак, ушбу урушда АҚШ ғолиб чиқиши эҳтимоли жуда катта бўлган.\nАҚШ Стратегик Авиация штаби Шарқий Европа, СССР, Хитой ва Шимолий Корея ҳудудида, уруш бошланган тақдирда, биринчи навбатда йўқ қилиниши керак бўлган минглаб нишонлар рўйхатини тузган. Ушбу нишонлар 2 тоифадан иборат бўлган: биринчи — бу аэропортга эга бўлган шаҳарлар, иккинчи – йирик саноат марказлари.\nҲужжатда аниқ нишонлар номлари ёки координаталари келтирилмаган, лекин ушбу шаҳарларга биттадан нишон кўрсатилган, Фақакт Тошкентда 2та нишон кўрсатилган.Иккинчи нишон номи Tashkent S.E. деб белгиланган, балким бу Tashkent South East деганидир. South East – Жануби Шарқ.\nWikipedia маълумотига қараганда, 1945 йилда Япониянинг Хиросима шаҳрида 245 минг аҳоли яшаган. АҚШ ташлаган бир дона атом бомба ушбу аҳолининг 165 мингини йўқ қилган.\n1950 йилларда Ўзбекистоннинг Андижон, Бойсун, Чирчиқ, Фарғона, Қарши, Наманган, Нукус, Самарқанд шаҳарларнинг ҳар бирида 200 минг ёки ундан камроқ аҳоли яшаганини ҳисобга олсак, АҚШ ушбу шаҳарларга биттадан бомба ташлашни режалаштирган деган хулосага келишимиз мумкин.\nУшбу ҳужжатга кўра Москва ва унинг атрофларига 179 бомба, Ленинградга 145та бомба, Берлинга 91 атом бомбаси ташлаш режалаштирилган.\nBoeing B-52H АҚШ ўта узоқ масофага учувчи стратегик бомбардимончи самолёти


Аҳолини йодланган ош тузи билан таъминлаш талаблари кучайтирилади\n02.03.2015 Чоп этиш учун\nЎзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатасида Вазирлар Маҳкамаси томонидан 2014 йил 18 декабрь куни киритилган “Йод етишмаслиги касалликлари профилактикаси тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига ўзгартишлар киритиш ҳақида”ги Ўзбекистон Республикаси қонуни лойиҳасини иккинчи ўқишга тайёрлаш учун Меҳнат ва ижтимоий масалалар қўмитаси ҳузурида ташкил этилган ишчи гуруҳининг йиғилиши бўлиб ўтади.\nТадбирда Қонунчилик палатасининг депутатлари, девон ходимлари, Вазирлар Маҳкамаси, Соғлиқни сақлаш вазирлиги, Республика ДСЭНМ, Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий амалий маркази ва “Ўзстандарт” агентлиги ходимлари ҳамда ОАВ ходимлари иштирок этишди.\nМаълумот ўрнида жорий йилнинг 20 февраль куни Олий Мажлис Қонунчилик палатаси томонидан мазкур қонун лойиҳаси биринчи ўқишда қабул қилинди.\nҚонун лойиҳаси Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2014 йил 19 февралдаги “Соғлом бола йили” Давлат дастури тўғрисида”ги ПҚ—2133-сонли қарори ижросини таъминлаш мақсадида тайёрланган.\nЙод танқислиги касаллиги (ЙТК) дунёдаги кўплаб давлатлар учун соғлиқни сақлаш соҳасидаги энг долзарб муаммолардан бири ҳисобланади. Бутунжаҳон Соғлиқни сақлаш Ташкилоти (БССТ) маълумотларига кўра, ер сайёрасининг учдан бир қисми инсонларида ЙТК ривожланиш хавфи кузатилмоқда, 740 миллион кишида ЙТК (буқоқ) кузатилган, 50 миллион кишида эса йод танқислиги туфайли яққол кўринишдаги ақлий заифлик кузатилмоқда.\nЙод етишмасликнинг энг яққол намоён бўлиши– эндемик буқоқ бўлиб, кўплаб қалқонсимон бези касаликлари, шу жумладан тугунсимон ҳосилалар ва бошқа айрим саратон касаллиги шаклларининг ривожланишига сабаб бўлувчи омил ҳисобланади. Йод танқислиги туғма гипотиреоз, ҳомиладор ва янги туғилган чақалоқларда ақлий қолоқликка олиб келадиган миядаги қайтариб бўлмайдиган ўзгаришларга олиб келади. БССТ экспертларнинг фикрига кўра, ақлий заифликнинг пайдо бўлишида йод танқислиги асосий сабаблардан бири бўлиб, уни унумли профилактика ёрдамида олдини олиш мумкин. Лекин энг муҳими – йод танқислиги ҳудудида яшовчи бутун аҳолини интеллектуал салоҳиятини пасайишига сабаб бўлади.\nЙодланган ош тузини ишлаб чиқариш, сотиш ва истеъмол қилиш соҳасида самарали ҳуқуқий ва ташкилий асосларни яратиш, республика аҳолисини фақатгина йодланган ош тузи билан таъминлаш бўйича самарали чораларни кўриш, инсон соғлиғини тўлақонли сақлаш учун керакли омил сифатида йодланган ош тузини истеъмол қилиш афзалликлари тўғрисида аҳолининг шахсий жавобгарлигини шакллантириш йод танқислиги билан боғлиқ касалликларнинг камайишига, ижтимоий-иқтисодий ривожланишни тезлаштиришга ва пировардда мамлакат аҳолисининг фаровонлигини оширишга олиб келади.\nРеспублика эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази маълумотларига кўра республика ахолисининг 40,2 фоизида йодтанқислиги ҳолатлари мавжуд. Йод танқислиги ҳолатларини олдини олишда энг самарали усуллардан бири йодланган ош тузини истеъмол қилиш ҳисобланади.\nБутун Жаҳон Соғлиқни сақлаш Ташкилоти (1994 й.) маълумотларига кўра йодланган ош тузи жамиятнинг барча қатламлари учун хавфсиз ҳисобланади. Шу билан бирга, Республика ихтисослаштирилган эндокринология илмий-амалий тиббиёт маркази маълумотларига кўра, йодланган ош тузини истеъмол қилиш натижасида ҳеч қандай салбий ҳолатлар ва ножўя таъсирлар кузатилмаган. Шунингдек йодланган ош тузини истеъмол қилишга тиббий ёки бошқа қарши кўрсатмалар йўқ. БЖССТ тавсиясига кўра, йоднинг хавфсиз дозаси бўлиб суткасига 500 мкг саналади.\nАгарда ҳар бир одам ўртача физиологик шароитда кунига 5 гр. ош тузи истеъмол қилишини назарда тутсак, йодланган ош тузи истеъмол қилиш натижасида у кунига 200 мкг йод қабул қилади. Бу эса барча халқаро ташкилотлар тавсия этган энг оптимал миқдор бўлиб ҳисобланади.\nОш тузини ялпи йодлашнинг (ОТЯЙ) моҳияти шундаки, инсон истеъмол қилиши учун ишлаб чиқарилган ош тузи (савдодаги қадоқланган ош тузи ҳамда озиқ-овқат саноатида фойдаланиладиган ош тузи) тўлиқ йодланиши керак.\nБугунги кунда Республикамизда 123 та йодланган ош тузи ишлаб чиқариш ва кадоклаш корхоналари рўйхатга олинган бўлиб, ушбу корхоналар томонидан йодланган ош тузи ишлаб чиқарилмоқда.\nБир қатор давлатлар қонунлари, меъёрий хужжатлари таҳлили шуни кўрсатдики, йодланган ош тузини истеъмол қилиш ҳеч кимга қарши кўрсатма бўла олмайди. Йодланган ош тузи йодтанқислиги касалликларини олдини олишда юқори самарали ва хавфсиз усул бўлиб саналади ва бундан ҳеч ким истисно эмас эканлиги янада йиғилишда таъкиланди.\nШу муносабат билан “Йод етишмаслиги касалликлари профилактикаси тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 11-моддаси иккинчи қисмини яъни Йодланган туз истеъмол қилиш тиббий жиҳатдан ёки бошқа жиҳатдан тўғри келмайдиган шахслар учун йодланмаган туз олиш имконияти Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси томонидан белгиланган тартибда таъминланади.-деган қисм чиқарилмоқда ва 15-моддаси биринчи қисмидаги “ ушбу Қонунда назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно” деган сўзларни чиқариб ташлаш қонун лойиҳасида назарда тутилмоқда.\nКенгайтирилган ишчи гуруҳи йиғилишида қонун лойиҳаси юзасидан барча сиёсий партия фракциялари ва ялпи йиғилишда билдирилган савол ва мунозоралардаги таклифларни янада бир маротоба муҳокама қилиш ҳамда билдирилган таклифларни иноботга олиш учун муҳокама қилинди.\nКўришлар сони: 9311


Бош саҳифа / Спорт / Синхрон сузиш бўйича спортчилар Рузметова ва Ким ж...\nСинхрон сузиш бўйича спортчилар Рузметова ва Ким жуфтлиги “Рио-2016” ўйинларига лицензия олиш учун курашадилар\nСинхрон сузиш бўйича Ўзбекистон терма жамоаси 2016 йили Рио-де-Жанейро шаҳри (Бразилия)да ўтказиладиган XXXI ёзги Олимпиада ўйинларига йўлланма олишлари учун жамоамизга япониялик мураббий Михо Юкай ёрдам беради.\nЎзбекистон сузиш федерациясининг маълум қилишича, Ўзбекистон илк маротаба синхрон сузиш бўйича Олимпиада ўйинларига йўлланма олиш учун курашади. Айни пайтда мураббийимиз Алина Пиантковская Анастасия Рузметова-Юлия Ким жуфтлигини тайёрламоқда.\nАммо Олимпиада ўйинларига қадар бир неча кун мобайнида бўлиб ўтадиган саралаш мусобақаларида Анастасия ва Юлия янада қийинроқ бўлган янги дастур билан чиқишлари керак бўлади. Уни намойиш этишда япониялик мураббий Михо Юкай ёрдам беради. Бунинг учун 2016 йилнинг январида спортчи қизлар 20 кунга Японияга йўл оладилар.\nМалака ошириш турнирига қадар Рузметова ҳамда Ким янги дастур билан Франция ва Германия Очиқ чемпионатларида чиқишлари режалаштирилган.


Актёр Том Ҳэнкс Корона исмли болага тасалли берди\n01:00 / 25.04.2020\nАвстралиялик Корона Де Врис исмли 8 ёшли бола Ҳолливуд актёри Том Ҳэнксга мактуб ёзиб, синфдошлари уни исми учун мазах қилишаётганини сўзлаб берган.\nБу ҳақда New York Post нашри хабар берди.\nТаъкидланишича, болакайнинг ота-онаси уни Қуёш атмосферасининг тожсимон ташқи қисмига атаб Корона (Тож) деб номлашган. Бироқ боланинг тенгқурлари уни коронавирус деб мазах қила бошлашган. Бола актёр ва унинг рафиқаси коронавирусга чалинганидан хабар топиб, актёрнинг соғлиғи ҳақида билмоқчи бўлган.\n“Ҳурматли мистер Ҳэнкс, менинг исмим Корона. Мен янгиликлардан Сиз ва рафиқангиз коронавирусга чалинганингиздан хабар топдим. Сиз ўзингизни яхши ҳис қилмоқдамисиз?”, деб бошлаган Корона мактубини ва уни ўз муаммосини сўзлаб бериш билан давом эттирган.\nАктёрдан мактубга жавоб 10 апрелда келган. Ҳэнкс, шунингдек, болага ўзининг Smith Corona русумидаги босма машинкасини совға сифатида юборган. Таъкидланишича, актёр бу машинкани вирусга чалинган жойи - Австралияга ўзи билан бирга олиб кетган.\n“Менга ва рафиқамга сендан мактуб олиш жуда ёқимли бўлди. Сенинг мактубинг сабабли мен ўзимни янада яхшироқ ҳис қилдим. Бу машинка сенга асқотади, деб ўйлайман. Катталардан унинг ишлаши ҳақида билиб ол ва менга жавоб ёзишда ундан фойдалан”, деб ёзган актёр боланинг мактубига жавобан.\n“Сен Корона исмли мен биладиган ягона инсонсан, Қуёш атрофидаги тож кўринишидаги ҳалқа каби”, деб қўшимча қилган Ҳэнкс.\nУ мактуби охирида “Ўйинчоқлар тарихи” мультфильмидаги иборани келтириб ўтган: “Постскриптум: Сен менда дўст топишинг мумкин” (You got a friend in ME!).\nБолакай актёрнинг мактубини олиб жуда хурсанд бўлган.\n“У мени дўсти деб атади!”, деб гапириб берган Корона бу ҳақида Reuters ахборот агентлигига ва яқин орада актёрга яна бир мактуб йўлламоқчилигини қўшимча қилган.\n12 март куни Том Ҳэнкс ва унинг рафиқасида коронавирус ташхиси қўйилган. Шундан кейин улар Ғарбий Австралиядаги Голд-Кост шаҳрида жойлашган шифохонага жойлаштирилган. 5 кундан кейин жуфтлик соғайиб, шифохонадан чиққан.


Тувада 12 минг киши чироқсиз қолди\n12:22 / 06.09.2015\nРоссиянинг Тува республикасидаги трансформатор станцияларидан бирида содир бўлган авария натижасида 12 минг киши электр таъминотисиз қолди. Бу ҳақда маҳаллий фавқулодда хизмат сайти орқали хабар қилинди.\nЧироқ Қизил шаҳри ва Каа-Хем туманида ўчиб қолган. Электр таъминотисиз қолган объектлар ичида болалар боғчаси ва мактаб бор. Авария оқибатларини бартараф қилиш учун турли жойларга умумий қуввати 1.2 мВт бўлган 13та дизель генераторлари юборилган.


Қува – X асрда водийданинг марказий шаҳарларидан бири - UzTV New York, Inc.\nФарғона вилоятидаги шу номли туман марказида жойлашган, биринчи бор XX аср бошларида тадқиқотчилар эътиборига тушган. Унинг ўлчами, минглаб сопол парчалари ваа бошқа топилмалар аҳолини ушбу ҳаробаларни афсонавий Қай қубод билан қиёслашига асос бўлган.\nҚува тўғрисида ёзма манбаларда жуда ҳам кам маълумотлар учрайди. Араб географларининг кайд килишича, Қубо X асрда водийдаги марказий шаҳарлардан бири бўлган. Айрим муаллифлар уни хатто Фарғона пойтахти Ахсикетдан каттароқ ва чиройлироқ деб таърифлайди.\nVIII аср бошларидаги воқеаларни ёритувчи манба бўйича Қубода Фарғона ҳукмдори ворисининг қароргоҳи бўлган. Бу шаҳарнинг сиёсий ва иқтисодий салоҳиятини бу ерда зарб этилган тангалар ҳам тасдиқлайди. Қазишмалар мобайнида Қувада ноёб тангалар кўплаб топилган ва улар водийдан ташкарида деярли учрамайди. Қува тангаларини чуқур ўрганган О.И. Смирнова бу шаҳарда VII — VIII асрларда зарб қилинган деб хулоса беради. Шундай килиб, Қува илк ўрта асрларда муҳим сиёсий аҳамиятга эга бўлган шаҳар эди.\nХитой манбаларига кўра, VII асрда водийда иккита пойтахт бўлган: шимолий томонда Косон Турк хоконлиги ҳукмдорларининг қароргоҳи ва жанубда – Хуминда маҳаллий хукмдорлар вакили турган. Хумин қаерда жойлашгани ноаниқ бўлса-да, VIII аср бошларидаги Қуванинг сиёсий ва иқтисодий салоҳиятини ҳисобга олиб, араб манбаларидаги Қубо ва Хитой йилномаларидаги Хумин бир шаҳар, яъни Қува деган хулосага келинган.\nДастлабки археологик казишмаларни Ўзбекистан Республикаси ФА Тарих ва археология институти ходимлари 1956-1970 йиллари академик Я. Ғуломов раҳбарлигида олиб борди.\nАрхеологик ёдгорликнинг турли жойларида қазишмалар ўтказилиб, аркнинг X асрда бузилиб яроксиз холга келиб қолганлиги тасдикланди. Бирок шаҳар сиёсий ва маданий марказ сифатида XIII аср бошларига кадар, яъни мўғиллар томонидан вайрон этилгунча йирик кентлардан бири бўлиб қолди.\nАйникса, шаҳристоннинг шимол томонида кенг кўламли археологик қазишмалар олиб борилди. Бу ерда 1958-1959 йиллари будда ибодатхонаси ковлаб очилди. Яшаш жойи ва ибодатхона, ундаги сиғиниш комлпекси яхши сақланган. Бу комплексда V-VII асрларда гавжул ҳаёт кечган ва VIII аср бошларида бузиб юборилган. Қувадан аниқланган ҳайкаллар ва бошқа топилмалар ушбу шаҳар аҳолисининг бир қисми араблар келгунга кадар будда динига сиғинганлигини исботлайди. Будда дини бу ердаги ягона дин эмас эди, 1956-1958 йиллардаги казишмаларда оташпарастлик дини билан боғлик топилмалар ҳам аниқланган. Зардуштийлик ва будда топилмалари VII-VIII асрларга тааллуқли ва улар икки диний тизим вакилларининг Қува шаҳрида ёнма-ён яшаганларини кўрсатади. Бунга яна христианликнинг хоч (крест) кўринишидаги тақинчоқни ҳам киритиш керак. Бу топилма X асрга тегишли эди.\n1996-2006 йилардаги қазишмаларда ёдгорликнинг жанубий-шарқий бурчагида баландлиги 4 метрдан ортиқ бўлган шаҳар қадимги деворининг бир қисми очилди.\nШаҳристоннинг жануби-шарқий бурчагида археологлар ва меъморлар учун аҳамияти катта бўлган дарвоза очиб ўрганилди. Бунгача шаҳристонда иккита дарвоза бор деб қаралган. Натижада шаҳар кириш кисмининг мураккаб меъморий ечимлари аниқланди ва бундай иншоот, айтиш мумкинки, Марказий Осиёнинг ўрта асрлар тарихида биринчи марта тўла очиб ўрганилди. Изланишларнинг кўрсатишича, шаҳар дарвозаси ўрта асрлардан ҳам олдинроқ мавжуд бўлган.\nЎтган асрнинг 50-йилларида археологлар арк ва шаҳристоннинг майдони 12 гектарлиги ва VI асрга келиб бу майдонга аҳоли сиғмай қолиб, шаҳристон ташқарисига чиқилганини аниқладилар. Бундан ташқари, шимолий деворнинг кесими, унинг остида эрамиз бошларига оид яна кандайдир мудофаа девори борлигини қайд этилди. Умуман, ўтган асрнинг 50-60 йилларидаги текширишлар натижалари: яъни, биринчи асрга оид сополлари кўплаб учраши, иккита бронза пайконларининг топилиши Қува эрамиз бошларида пайдо бўлган, деган хулосага олиб келган эди.\nКейинги йилларда Қувада янада қадимги маданий қатламлар тўғрисида материаллар топилди. Биринчи марта шаҳристоннинг жанубий-шарқий бурчагидаги қазишма пайтида бронза пайкон топилди. Худди шунга ўхшаш камон пайконлари Фарғона водийси илк темир даврининг мозор-қўрғонларида учраган эди ва уни Помирдаги шундай топилмаларга ўхшашлиги хисобга олиб, милоддан аввалги V аср деб санаси белгиланган.\nҚадимги даврни ёритувчи кўплаб археологик материаллар 1998 йилги қазишмалар пайтида топилди. Бир пайтда икки нуқтада шаҳристон жануби-шарқий бурчагида ва жанубий мудофаа деворлари остидан қадимий сополлар комплекси кайд этилди. Сополлар аксарияти қўлда ясалган ва сирти оч сариқ ва қизил ангоб билан қопланган. Баъзиларида буёқ излари ҳам сакданган. Технологик белгилари ва идиш шакллари водийнинг Эйлатон маданиятида учрайди ва милоддан аввалги VI-III асрлар билан белгиланади. Қува топилмалари Эйлатон комплексининг кейинги даврига тўғри келади ва шунга карамай, шаҳристон топилмалари 2500 йил билан саналаниши мумкин.\nҚувада археологлар томонидан ўрта асрларга оид шишасозлар, темирчилар, кулоллар, чармгарлар устахоналари топилган. Айниқса, Қува шишасозларининг маҳорати юксак бўлган. Рангли шишадан хилма-хил хўжалик ва атторлик буюмлари тайёрланган. Шиша буюмларнинг катта коллекцияси ўтган асрнинг 50-60 йилларида тўпланган (Ахраров И., 1960). Кейинги йилларда ҳам шиша буюмлар кўплаб қайд килинди. Идишларнинг аксарияти паймона ва кадахлардан ташкил топган. Шиша идишлар турли туман этиб безатилган. Қува идишлари буртма ва қирқма усулида бажарилган, унда идишга ипга ухшатиб ёки нақш киркиб жило бериб сиртига ёпиштирлган.\n1996 йили шаҳарнинг жанубий-шарқий бурчагида XII асрга тўғри келадиган махсус хумдонли хона очилди. Хонадан ясси қурилиш ойналари ҳам топилди.\nФарғона водийси фойдали казилмаларга бой улка. Темир ва мис рудалари жуда қадим замонлардан бери эритилиб, кайта ишланиб фойдаланилган. Металл буюмларни рудадан олиб уни қайта ишлаш катта шаҳарларда йўлга қўйилган. Ана шундай ҳунармандчилик марказларидан бир Қува эди. Бу ерда темир эритиш учун мулжаланган гилкозон парчалари қайд этилган. 1998 йилги қазишмаларда жанубий-шарқий дарвоза олдидаги бир хонада металлургия чикиндилари (тошқол ва эриган темирнинг қотган булаклари) кўплаб топилди. Хона ўртасида атрофлари куйиб кетган ва ичи кул билан тулган йирик хумдон топилди. Хумдондан сал нарида усталар кулайроқ туриши учун иккита чуқур ковланган. Бу қурилмаларни ҳозирда ҳам темирчилик устахоналарида кузатиш мумкин. Хона ва унинг полидан топилган михлар, пичоқлар ва совут парчалари бу темирчилик устахонасининг XII асрга тўғри келишини қўрсатди.\nҚувада хозирча бронза ишлаб чиқариш хумдонлари ва устахоналари топилмаган. Аммо, ёдгорликнинг кўплаб нуқталаридан рангли металлардан, айниқса, мис ва унинг қоришмаларидан ясалган буюм ва уларнинг парчалари аниқланган. Масалан, археологлар метал идиш парчаси, бутун сакланган бронза идиш, афсонавий махлуқ кўринишида бронзадан қуйилган шамчироқ оёги, ойна парчалари, тўқалар, сирғалар ва ошиқ-мошиқ кабиларни қайд этганлар. Бронзадан сурма идишчалар ҳам юқори малака билан чиройли қилиб ясалган. Бир хил бронза идишларнинг кўплаб топилгани, ўз танга зарбхонаси борлиги, катта миқдордаги бронза котишмасининг учраши мутахассисларга Қува мис ва бронза ишлаб чиқариш маркази бўлган деган хулосага келишларига сабаб бўлган.\nЧарм ишлаш буйича устахона ҳам шаҳристоннинг жануби-шарқий бурчагида ковлаб ўрганидди. Бу ердаги уй хўжалигининг бир хонасида унинг бажарган вазифасини далилловчи топилмалар кайд этилди. Хона поли яхшилаб котирилган. Унда учта туртбурчакли қурилма тозалаб очидди. Бу қурилма деворлари ва ичкари томони алебастр (ганч) билан 3 см.гача қалинликда сувалган. Гипсни кддимдан гидроизоляция хусусияти маълум ва шунинг учун ушбу иншоотлар суюқлик саклайдиган катта идиш сифатида фойдаланилган. Пол устида тощдан ясалган тери текислагич топилди. Бу хонани хайвон терисини қайта ишлаб чарм тайёрлаш учун мослаштирилган хона дейиш мумкин.\n4-казишмадан ҳар хил тошлардан ярим ишланган буюмларнинг топилиши заргар устахонаси эканлигидан далолат беради. Бундай устахоналар олдин ҳам Қува ёдгорлигида ўрганилган. Жумладан, ўтган асрдаги қазишмаларда будда ибодатхонаси якинидаги уй-жойларда ҳам заргар устахонаси ковлаб ўрганилган (Булатова В.А., 1972. 56-6.).\nКазишмалар даврида энг кўп топилган моддий ашё — бу кулолчилик буюмларидир. Тўғри, хозирда кулолчилик билан алокаси бор бирор хона ёки устахона археологларга маълум эмас, лекин кулолчилик буюмларининг Қувада ишлангани шубҳасиз. Буни сопол идишлар химиявий таркиби тахлили ҳам тасдаклайди. Уларнинг лойи Қува ва унинг атрофидаги тупроктаркибига айнан ухшаш. Сопол лойи хозирдаги тандирчилар ишлатадиган тупроққа жуда яқин туради (Гражданкина Н.С., 1962. 147-148-6.). Албатта икки минг йилдан ортик вакгда сопол идишлар шакли ва улардаги «мода» бир неча марта узгарган. Айникса, милоддан аввалги I минг йиллик ўрталаридаги кулолчилик намуналари бошқаларидан кескин фарқ қилган. Биринчидан, улар кулда ясалган, иккинчидан, сиртини безаш ҳам фарқ қилган. Кулол чархисиз тайёрланган сопол идишлар кизил ва кизғиш ранглар билан бўялган. Чархда ясалган сополларга окиш рангларда жило берилган. Баъзида идишлар сиртига буёк билан геометрик ва Ўсимлик нусха нащплар солинган. Бундай идишлар сони тахминан милоддан аввалги II асрдан ортиб боради. Энди кулолчилик услублари янгиланади. Аксарият кулолчилик идишлари чархда тайёрлана бошлайди. Сополлар лойи сифати аъло, куйдирилиши сифатли ва идишлар юпка ва жарангдор килиб ясалади. Милоддан аввалги II асрдан милоднинг VI асригача сопол идишлар сирти сифатли кизил ёки кора ангоб билан копланади. Шу даврдан Фарғона водийсида ўзига хос «тирнаб» геометрик нақш солиш раем булади.\nМарказий Осиёдаги чорвадор-кўчманчи аҳолининг моддий маданиятга таъсири кўплаб кузатилган. Бу нарса VI-VIII асрлардаги Қува ва водий кулолчилигига ҳам таъсир этган. Бу жараён аста секин сопол идишлардаги турк-сугд хилларининг пайдо булишида сезилади. Крлаверса, VI асрдан эътиборан сифатли Фарғона ангоби камайиб кетади ва ҳар хил дастали идишлар (ёглоги ва бошқалар) пайдо булади. Қувадаги кўплаб идишлар металл ва ёгочдан ясалган идишларга таклидан кулолчилик идишлари тайёрланган.\nМарказий Осиёда IX асрдан бошлаб сирланган сопол идишлар пайдо булади. Бу нарса Фарғона водийсини ҳам четлаб ўтмади. Сопол тайёрлашдаги бу янги усул водийда жуда тез тарқади. Одатда геометрик ва ўсимлик нақшлари, баъзида бироз мураккаб мотивлар ҳам пайдо булади. X-XII асрларда Қувада тайёрланган сопол идишлар узининг нафислиги, чиройлилиги ва сифати билан ажралиб турган. Қуванинг сирланмаган кулолчилик идишлари ҳам жуда сифатли бўлган. Уларга кесиб, тирнаб ёки уйиб турли гуллар солинган.\nШаҳар ҳунармандчилик маркази сифатида якин атрофдаги аҳолинигина эмас, балки бозорни ҳам таъмин этган. Шаҳар йириклашган сари уни ушбу худуддаги салохияти орта борган. Шунинг учун қадимги ва ўрта асрлардаги Қуванинг хунармандчилик махсулотлари Фарғонанинг икгисодиётида ҳам катта аҳамиятга эгадир.\nҚувада олиб борилган кўп йиллик казишмалар салмокли натижаларга олиб келган булса-да хали археологлар олдида ечилиши керак бўлган мураккаб вазифалар турибди. Албатта, улар орасида энг муҳими Қуванинг илк даври тарихидир. Яъни, шаҳарни пайдо булиши ва бу давр билан боғлик мудофаа иншоотларини ковлаб ўрганиш зарур.


Бош саҳифа Суҳбатлар«Миллат отаси»нинг соясида (ёзувчи Темур Пўлатов билан суҳбат) (1988)\nЛ. Брежневнинг «ёзувчилик» фаолияти ҳаммага яхши маълум. Унга биринчи номерли ёзувчилик гувоҳномасини бериш учун СССР Ёзувчилар Союзининг аъзолик билетларини алмаштиришга тайёргарлик кўришаётган эдилар. Афсуски, улгуришмади. Ш. Рашидов эса бу борада юксак мартабали ҳомийсини анча ортда қолдирганди. Кўп йиллардан буён СССР Ёзувчилар Союзининг справочнигида унинг исми шарифи қайд этилар, «асарлари» эса энг яхши журналларда ҳамда алоҳида китоб ҳолида кетма-кет нашр қилинарди. Ҳар қандай шахсни ортиқча улуғлаш, унга сиғинишнинг мантиқий асоси мана бунга ўхшаш: республиканинг «энг улуғ одами» «ёзувчи» бўлса, демак, энг яхши ёзувчи ҳам худди унинг ўзидир. Шундай экан, унга замондош, у билан ёнма-ён яшаган «яхши» бўлмаса-да, чинакам ўзбек ёзувчиларининг аҳволи қандай эди? Ана шундай ёзувчилардан бири — Темур Пўлатов билан суҳбатни эътиборингизга ҳавола этаётирмиз.\nБугунги кунда Темур Пўлатовни Ўзбекистоннинг энг таниқли ёзувчиларидан бири деб тан олишади. Аммо уни элга танитган, ижодига катта қизиқиш уйғотган асарлари — «Ғойибнинг иккинчи сафари», «Мулк», «Кунда-шунда», «Бухоро хонадонининг кечмишлари», «Торозий тошбақаси» ва бошқа китобларининг биронтасини ҳам ёзувчи ўз вақтида, ўз ватани — Тошкентда нашр эттира олмади. Уларнинг бари Москвада чоп этилди. Темур Пўлатов яшаб, ижод этаётган республикада уни, гўёки унутиб қўйдилар. Бу ҳол йигирма йилча давом этди.\nБундай кун фақат Темур Пўлатовнинг бошигагина тушгани йўқ. Бундай кун, минг афсуски, Рашидов ва унинг теварагидагилар шаънига мадҳиялар тўқишни истамаган, ўз очерк, достон ва романларида Ўзбекистоннинг «гуллаб-яшнаганини» куйламаган, республиканинг «доно раҳбарини» улуғламаган барча ўзбек ёзувчилари учун типнк қисмат бўлиб қолди. Республика ҳукуматига сира ёқмайдиган бундай ёзувчилар тазйиқ остига олиндилар, уларнинг асарларини нашр этиш тўхтатиб қўйилди. Яқинда Москвада бўлиб ўтган СССР Ёзувчилар Союзининг пленумида ҳам ана шулар ҳақида кенг, атрофлича гапирилди.\nМен эндиликда республика Давлат мукофотининг лауреати, Ўзбекистон Ёзувчилар союзи правлениеси Президиумининг аъзоси Темур Пўлатовдан Рашидов давридаги адабий ҳаёт ҳақида янада батафсилроқ сўзлаб беришни илтимос қилдим. Бу мавзу шунинг учун ҳам қизиқарлики, ўша йиллари Рашидов республиканинг етакчи адиби ҳисобланар, унинг асарлари мактаблар ва олий ўқув юртларида мажбурий тартибда ўрганилар эди.\nСуҳбатнн бошлар эканман, у ҳамсуҳбатим учун бунчалик узоқ ва оғир бўлишини сира кутмаган эдим. Биз бир неча бор Тошкентда, кейин эса, Москвада, Темур Пўлатов Ёзувчилар Союзи пленумига келганида қайта-қайта суҳбат қурдикки, тобора янги-янги фактлар, воқеалар ва номлар билан бойиб бораётган бу ўтмишнинг гўё чек-чегараси йўқдай туюларди…\n— У давр ҳақида сўзлаш оғир, аммо гапириш керак. Шахсий ҳисоб-китоб учун эмас, балки тавба-тазарру учун, сўздагина, «тилдагина» эмас, балки қалб ва виждоннинг туб-тубларигача тозариш учун гапирмоқ керак. Бизнинг Ўзбекистонда негадир қаттиқ ишонар эдилар: Рашидов, агар уни ёмон раҳбар десалар, чидаши мумкин, аммо, худо сақласинки, уни ёмон ёзувчи деб айтсалар борми… Уни ёмон раҳбар дейишга ким журъат қилди экан, билмайман. Чунки Л. И. Брежнев икки марта — 1974 ва 1977 йилларда, республикада қўшиб ёзиш ва бошқа кўзбўямачиликлар авжига чиққан бир пайтда Рашидовнинг кўксига Социалистик Меҳнат Қаҳрамони нишонини тақиб қўяр экан, уни республиканинг «ишончли, кўп йиллик синовлардан ўтган йўлбошчиси» деб баҳолаган эди.\nШарқда ҳукмдорларга хос қадим анъана мавжуд — уларнинг кўпчилиги шеъриятга хизмати билан халқ кўзи олдида ўзларини эзгулик тарафдорлари қилиб кўрсатишга уринадилар. Бир қатор ҳукмдор-шоирларни санаб ўтиш мумкин. Уларнинг шон-шуҳрати, эҳтимол, Рашидовга ҳам тинчлик бермагандир…\n— Аммо барча даврларда ҳам зулм ва истибдодга қарши турувчи шеърият ҳам бор эди-ку. Дейлик, Эпикур издоши Умар Хайём, ёрнинг бир табассуми учун Самарқанду Бухорони беришга тайёр турган Ҳофиз, «Шоҳнома» достони учун инъом этилган бойликни камбағалларга улашган Фирдавсий…\n— Аммо бундай шоирларни камситиш учун ҳукмдорлар уларни ким деб аташганини биласизми? «Девона» — бу оламга бегона. Рашидов ҳам ўз асарлари қимматини шубҳа остига олган барча ҳақиқатгўй ёзувчиларни «девоналар» деб ҳисоблар эди.\nТаниқли ёзувчи, СССР Давлат мукофотининг лауреати А. Қаҳҳор Рашидовнинг «Бўрондан кучли» романининг Ленин мукофотига тавсия этилишига қарши сўзлагани учун лаганбардор адабий амалдорлар томонидан тазйиқ остига олинди. Кечагина унинг дўстлари ва шогирдлари бўлганлар ёзувчиларнинг йиғилишларида, газеталар саҳифаларида А. Қаҳҳорни «гуллаётган Ўзбекистонни бадном қилувчи», «ўз халқининг бахт-саодатига соя ташловчи» деб атай бошладилар. Улар учун, гўёки, «қаттиқ ҳақоратланган», кек сақловчи ва ўч олувчи Рашидов Ўзбекистоннинг, ўзбек халқининг синоними эди. Ҳатто ўша йиллари Тошкентда яшаган К. Симонов ва В. Овечкинлар ҳам А. Қаҳҳорни ҳимоя қила олмадилар. Таъқиб ва туҳматлар остида қолган адиб ўз режа ва орзу-ўйларини тўлалигича қоғозга туширолмай ҳаётдан бевақт кўз юмди. Ҳатто тор давраларда ҳам Рашидов шаънига номақбул гап айтиб бўлмай қолганди. Ҳар ерда унинг айғоқчилари юрарди. Адабиётшунос Э. Рустамов ўз аспиранти билан суҳбатлашаётиб, «Рашидов бизнинг танқидчиларимиз айтаётганларидек зўр ёзувчи эмас», деганини айғоқчилардан бири «йўлбошчи»га етказади. Буюк рус олими Е. Э. Бертельснинг шогирди, Туркия ва Италияда ҳам эътибор топган ажойиб асар — «Ўн бешинчи асрнинг биринчи ярмида ўзбек шеърияти» номли тадқиқот муаллифи Рашидов кўрсатмаларига биноан чаласавод танқидчилар томонидан «ғоявий беқарорлик» ва «илоҳиётчилик»да айбланди. Эндигина 50 ёшга тўлган профессор Э. Рустамовни руҳий хасталиклар шифохонасида нобуд қилдилар. Композитор, Ўзбекистон ССРнинг Гимни муаллифи Мутал Бурҳонов республика Композиторлар союзи раислигига Рашидов тавсия этган одамнинг номзодига қарши овоз бергани учун узоқ йиллар жамоатчиликдан, ижтимоий ҳаётдан мажбуран четлаштириб қўйилди. Ўзи ёқтирган, ўзи «тарбиялаган» кишиларга кимки қарши чиқмасин, у Рашидовга ҳам қарши чиқаётир деб қабул қилинар эди. Истеъдодли кинорежиссёр А. Ҳамроев бошқа республикалардан иш ахтаришга мажбур бўлди. У «Оқ, оппоқ лайлаклар» фильмида ҳаёт машаққатларини тасвирлашга журъат этганди, «рашидовча» Ўзбекистонда эса турмуш мураккабликлари, фожиалар аллақачон тарихга айланган, унутилган деб ҳисобланар эди-да.\nМен яна Рашидов асарларини ижодда эргашиш учун намуна қилиб олмаган, адабиёт деган тушунчани булғаб, оёқ ости этилишига, халқнинг маданиятини, одоб-ахлоқини онгли равишда, жинояткорона емираётган воқеликка қарши исён қилган адиблар Шуҳрат, С. Зуннунова, Шукрулло, П. Қодировларни ҳам айтиб ўтмоғим керак. Шундай бўлса-да, Рашидовнинг зеҳни, идроки етмаган, лекин илҳом, юксак маънавият ва маҳорат билан яратилган асарлар муаллифлари таъқиб ва қувғинга дучор қилинди.\nАгар мен: Рашидов бошчилик қилган йиллар — бу давр қарийб чорак аср давом этди — санъатда яна ўз услуб ва мақсадлари билан «сталинчилик» ҳукмронлик қилди, десам, ҳақиқатга қарши гапирмаган бўламан. Унчалик узоқ давом этмаган «Хрушчев мўътадиллиги» даврида ноқонуний репрессия қилинган ёзувчиларимиздан айримларигина китобхонларга қайтарилди, холос. Қолганларини эса, масалан, Чўлпон ва Фитрат каби вафот этгандан сўнг оқланган ёзувчиларни Рашидов қайтадан тақиқлаб қўйди.\n— Маълумки, Рашидов бадиий ижоди жуда кўп илмий монографиялар, диссертацияларда «тадқиқ этилган», тўғрироғи, қеч уялмасдан ошириб мақталган. Ана шундай «илмий» ишлардан айримлари Москвада ҳимоя этилган эди. Бугун Рашидов асарларига астойдил ва объектив баҳо бериш мумкин. Сизнингча, улар қандай асарлар?\n— Рашидов ижоди бўйича диссертация ёқлаган фан номзодлари ва докторлари мени кечирсинлар: Рашидов нимаики ёзган бўлмасин, илк шеърий тўплами «Қаҳрим»дан тортиб, то насрий асарлари — «Бўрондан кучли», «Қудратли тўлқин» романларигача — ҳаммаси такрорий ва замонасоз ҳаётдан нусха кўчиришга асосланган, принципсиз асарлардир. На сюжетда, на ёзиш услубида бирор оригиналлик бор. Ўз романлари мавзусини у «Ўзбекистон ССРни ривожлантиришнинг беш йиллик планларидан, асосий йўналишларидан» олар эди. Бу ҳеч муболаға эмас. «Энг улкан, қамровли» мавзуларни ўзи олар, қолганларини эса меҳрибонлик билан ўзига яқин ёзувчиларга тарқатиб берарди. Чунки бу мавзулар нуфузли, эътиборли ва мукофотталаб ҳисобланарди. Рашидов адабиёт, ҳаётни унинг мураккабликлари ва фожиаларини кескин рад этган ҳолда, фақатгина кўкка кўтариб мақташ, улуғлаш йўсинида тасвирлаши лозим деб қаттиқ ишонарди. Бу унинг адабий-танқидий мақолаларида ҳам яққол кўринади. Рашидовнинг, бу «воқеликни пардозлаш устаси»нинг ўткир тадқиқотчилардан бири — ёзувчи В. Кожевников унинг 1977 йилда нашр этилган китоби сўзбошисида ёзган эди: «Шароф Рашидов романларида ҳаракат ўрни доимо аниқ. «Қудратли тўлқин»да — Фарҳод ГЭСи қурилиши (китобда Ғалаба ГЭСи), «Ғолиблар» ва «Бўрондан кучли»да — Мирзачўл. Аммо автор тасвир этган воқеаларни бутун Ўзбекистон миқёсида, бутун республика учун характерли бўлган ютуқлар, ўзгаришлар, ривожланиш босқичлари билан чамбарчас боғланишда кўриб чиқмоқ лозим…»\nА. Қодирий, Айний, Чўлпон, Ойбек, А. Қаҳҳорларнинг талантли асарларидан кейин адабиётимизда конфликтсизликнинг «вулгар-социологик назарияси» пайдо бўлди. У «республиканинг етакчи ёзувчиси» ҳиммати билан ўз ҳукмини ўтказа бошлади. Кўп миллатли совет адабиётида Ф. Абрамов, В. Биков, И. Друцэ, Г. Матевосян каби ростгўй сўз усталари ижод этаётган бир пайтда бизда ана шундай бўлди. Ўзимизда «тирик классик» ижод қилаётган экан, бошқа адабиётлар билан қанчалик ишимиз бор? Рашидовнинг 50 йиллиги шарафига ўша пайтдаги республика маданият министри В. Зоҳидов «Гулистон» журнали саҳифаларида ёзган эди: «Қандай соз! Бизнинг воқелигимиз, ҳаётимиз, Ватанимиз ва бизнинг меҳнатимиз шонли 50 ёшга тўлди… Халқимизда айтилганидек, «дунё тургунча туринг!» Биз эса Сизнинг ижодингиз чаманзоридан ажойиб гуллар териб, ажойиб гулдасталар тизиш бахтига муяссар бўлайлик!» Рашидовни «бизнинг ҳаётимиз» «бизнинг Ватанимиз» деб улуғлаш учун ростдан ҳам ўз-ўзидан хурсанд бўлавериш, қандайдир асоссиз хушнудлик бахш этган ўй-хаёллар эгаси бўлмоқ керак. Аммо бу хаёллар республиканинг энг гўзал чаманзоридан гуллар териш учун қаерларга учмади дейсиз?! Зоҳидов эса жуда нодир гулни топиб узди — у тез орада академик бўлди.\n— Фожиа фақатгина Рашидовнинг «шон-шуҳратга ишқибозлигида эмас, «республиканинг атоқли ёзувчиси» деган номни хушомадгўй адабиётшунослар, танқидчилар ҳам зўр бериб тасдиқлар эдилар. Эҳтимол Рашидов шахсни улуғловчи муҳитни яратганлар фақатгина ўзбек «ёзувчи»лари эмасдир. Ҳозиргина Сиз В. Кожевниковнинг номини тилга олдингиз. Бу «Знамя» журналининг собиқ бош редакторими?\n— Ҳа, бу ўша. Рашидов учун унинг асарларига шубҳа билан қаровчиларни ишонтиришда фақатгина ўзбек танқидчиларининг фикрлари камлик қилар эди. У бутуниттифоқ ва ҳатто жаҳон адабиёти миқёсида ҳам ном қозонишни жуда-жуда истарди. «Знамя», «Огонёк» журналларидаги чиқишлари, «Вопросы литературы» каби обрўли журналларда босилган мақолалар, «Правда», «Литературная газета» ва бошқа марказий нашрларнинг саъй-ҳаракатлари билан Рашидов фақатгина сиёсий ва жамоат арбоби эмас, балки кўп миллатли совет адабиётининг олдинги сафида турувчи адиб сифатида ҳам обрў қозонди.\nБиз ҳамиша инқилобдан сўнгги адабиётимизнинг шаклланишини атоқли рус ёзувчилари ижоди билан боғлаймиз. Горький, Маяковский, Фадеев, Тихонов ўзбек адабиётида кимки талантли бўлса, барчасини қўллаб-қувватлар эдилар. Турли йилларда Сергей Есенин, Луговской, Ахматова адибларимиз даврасида бўлдилар, бизнинг бадиий маданиятимизда сезиларли из қолдирдилар. А. Платоновнинг «Жан» қиссаси бизни ўзимизга янгича қарашга мажбур этди. В. Дудинцов, А. Тарковский, С. Липкин кўп асрлар мобайнида халқ руҳи, ақл-заковати билан яратилган адабиётимизнинг фазилатларини таъкидлаб, классикларимизни ҳам, замондош адибларимизни ҳам севиб таржима қилдилар. Афсуски, Рашидов даврига келиб баҳолаш мезони, ўлчовлари ўзгарди, ўзбек адабиёти ҳақида эътироз билдириб бўлмайдиган фикрлар айтувчи Москва ёзувчиларининг ҳам давраси ўзгарди.\n— Рашидов шаънига мадҳиялар тўқиган юртдош танқидчиларнинг мақсадини тушунса бўлади — унвонлар, иззат-ҳурмат, мукофотлар… Аммо москвалик адабиётчилар нимани кўзлаган эдилар? Ахир улар ҳеч бир борада Рашидовга мутеъ эмасдилар-ку! Шундай бўлса-да, Рашидовни улуғлаганлар Москва адиблари орасида ҳам кўп топилади: А. Сафронов, Н. Грибачев ва бошқалар…\n— Адабиётнинг роли борасида Рашидов билан бир хил фикрда бўлганларнинг барчаси уни қўллаб-қувватладилар. Халқимизнинг кўп асрлик қадимий маданияти билан қаттиқ қизиққан ва Ўзбекистонга келиш ниятида юрган Ф. Абрамовнинг Рашидов ёқламаслиги тайин эди. Адибнинг шу масалага алоқадор айрим хатлари менда сақланмоқда. Абрамовдек юрак-юрагигача ҳақгўй ёзувчининг келиб-келиб истеъдодсизликни қувватлашини тасаввур ҳам қилолмайман! К. Симонов ҳам, гарчи унга катта бойлик ваъда қилган бўлсалар-да, Рашидов асарларини таржима этишдан воз кечди. Атайин у қувғин қилган Абдулла Қаҳҳорнинг китобларини русчага ўгирди. Гарчи «алоҳида» намунали хўжаликлар бўйлаб сайр эттиришган ва унга: «Сиз «Районнинг кундалик ташвишлари» китобингизда нима учун курашган бўлсангиз, уларнинг барчаси ана шу ерда, миллионер колхозда аллақачон рўёбга чиққан» деб айёрлик билан шивирлашган бўлсалар ҳам, В. Овечкин Рашидовни, унинг атрофидагиларни, республикадаги «фаровонликни» мақтаб ўтирмади. Аксинча, ана шундай саёҳатнамо сафарлардан сўнг ёзувчи бу кўзбўямачиликлар ортида ёлғон ва жиноят яширинганини ўйлаб, ўзини ёлғиз қолдиришларини истар, ҳафталаб ўз хонасидан ташқарига чиқмас, нохуш кайфиятда юрар эди. Ю. Карасев эса, ўзининг «Ёлғон моҳият» номли ғалвали мақоласида Борис Пастернакни «фош этиб» ташлашга уринган ўша машҳур Карасев ташқи олам шов-шувларидан бекиниб олганича, худди Боғи Эрамдаги каби ҳузур-ҳаловат оғушида Рашидов асарларини рус тилига таржима қилди. Унинг юқорида эслатилган мақоласи ўз вақтида «жуда керакли», аммо ўз сафларидан Б. Пастернакни ўчирган ёзувчилар союзининг аъзоси бўлиш учун жуда камлик қиладиган бир қадам эди. Яна нима биландир ўзини кўрсатиши лозим эди. Москвада уни Ёзувчилар Союзи аъзолигига қабул қилишмади. Нима бўпти? Шундай қилиб Рашидовнинг буйруғига кўра, Устав қоидаларини очиқдан-очиқ бузишгани ҳолда таржимон Карасевни Тошкентда союз аъзолигига қабул қилдилар. СССР Ёзувчилар союзининг секретариати ҳам гўёки бу бузмагарчиликни кўрмагандек республика Ёзувчилар союзи қарорини тасдиқлайди. Мана сизга ҳисоб-китоб! «Хўжайин» — саховатли. Кимки Рашидовни ва унинг яқинларини бутун мамлакатга овоза қилиб мақтаса, унинг Ўзбекистонда кетма-кет китоблари чиқади, юксак унвонларга эга бўлади. Ўз навбатида уларнинг асарлари ҳам ўзбекчалаштирилади.\nВ. Кожевников бўлса, бизнинг республикамиздан СССР Олий Советига депутатликка сайланиш бахтига ҳам муяссар бўлди.\n«Юксак мартабали меҳмонлар» — СССР Ёзувчилар Союзи секретарлари, Марказий газета-журналлар бош редакторларининг республикамизга келганликларини биз улар жўнаб кетганларидан кейин — газеталарда босиладиган ва телевидение орқали янгровчи ширин сўзга бой интервьюлар орқалигина билиб қолардик. Уларнинг бари Рашидовнинг «доно» раҳбарлиги остида республика ҳаётининг барча жабҳаларида эришилаётган ютуқлар ва, айниқса, Рашидовга яқин бўлган намоёндаларнинг доимий рўйхатини келтиришиб, адабиёт ва санъатда қўлга киритилаётган натижаларни жўр бўлишиб мақташар эди. Уларни олиб ўтишган ўша «депутатлар маршрутлари»да фақатгина ютуқлар кўзга ташланиши табиий ҳол бўлиб, маршрутлар реал ҳаёт йўлларидан жуда узоқда эди. Бу йўллар деҳқонлар эртадан-кечгача терга ботиб ишлаётган ва самолётларда тинимсиз инсон саломатлиги учун фалокатли, заҳарли химикатлар сепилаётган далаларга, қашшоқлик ва оғир меҳнат исканжасида сунъий ҳосил қилинган саводсизлик билан ёнма-ён турган, шундоқ ҳам кўп жабрситам кўрган халқни орденлар, унвонлар, мансаблар, олтин ва зеб-зийнатлар учун шафқатсизларча эксплуатация қилаётган «янги бойваччалар» дастидан нолиш, уларга нафрат нидолари янграётган қишлоқларга яқин ҳам келмасди.\nАндрей Битов ўз йўлини сайёҳлик сўқмоқларидан ҳаёт ичкарисига буриб, «шарқона меҳмондўстлик»ни «ҳурмат қилмагани» учун эшитган танбеҳ ва дашномлари — Хива сафари таассуротларини ҳикоя қилиб, асар ёзса яхши бўлар эди. Белла Ахмадуллина-чи? У ҳам «рашидовча меҳмондўстлик»нинг моҳиятини англаб етгани ва ўз чиқишларидан бирида бу ҳақда очиқ гапирганлиги учун шундай аҳволга ташлаб қўйилдики, оқибатда сафар муддати тугамасданоқ республикани тарк этишга мажбур бўлди.\n— Демак, Ўзбекистонга келган адабиётчилар — тийиқсиз мақтовга тўла мақолаларнннг муаллифлари содир қилинган тартибсизликларни кўриб-кўрмасликка олганлар, шундайми?\n— Ҳамма ҳолларда қам шундай деб бўлмайди. Масалан, республикамизда бўлган ёзувчи Д. Калиновская, 1982 йилда «Литературная газета»да Поп агросаноат бирлашмаси бош директори А. Одилов тўғрисида очерк эълон қилганида, эҳтимол, ўзи мақтаётган қаҳрамон ўғрилар уюшмасининг бошлиғи ва кўпларнинг бошига етган зобит шахс эканини хаёлига ҳам келтирмагандир. «Знамя», «Огонёк» журналларида ёритилган «ижобий» очеркларнинг муаллифлари ўзлари мадҳ этаётган кишиларнинг ашаддий жиноятчилар ва ғазна ўмарувчилар эканини, эҳтимол, билишмагандир. Бу журналистларнинг ўз очерклари учун материал тўплаш усули жуда оддий эди. Зотан улар олдиндан умидбахш баҳамжиҳатликка ҳозирлик кўриб қўйилган, «танқиддан холи зона»га борар эдилар-да. Уларни аэропортдан тўппа-тўғри республика Компартияси Марказий Комитетига олиб боришар, қаерда ва қайси «ижобий қаҳрамон» ҳақида ёзиш кераклигини айтишарди. Область партия комитетларида эса «юқори»нинг кўрсатмаси билан ҳурматли ёзувчини кутиб олиш янада шодиёна руҳда ўтарди. Табиийки, меҳмонни обкомнинг боғ-меҳмонхонасига жойлаштиришар, шу лаҳзадан бошлаб унинг ҳар бир қадами назорат остига олинар, олдиндан белгилаб қўйилар эди. Олий ва ўрта партия-совет ташкилотларининг ходимлари, министрлар бош ролларда ўйнайдиган дабдабали, театрлаштирилган маросимлар, тўкин-сочин зиёфатлар, хайр-эҳсонлар ҳам ўша қабиҳ механизмни ииқоблаш воситалари эди.\n— Ҳа, Ўзбекистонга борган журналистлар «шарқона» меҳмондорчилик»ни ўз таналарида етарли даражада сннаб кўрдилар. Айни вақтда шарқона зўравонликнинг ҳам куч-қудрати меваларндан тотиб кўрдилар!\n— Марказий матбуот саҳифаларидаги мадҳиябозликлар, эртасигаёқ республиканинг барча нашрларида босилиб чиқарди. Ёлғон-яшиқ мақтовлардан тўйиб кетган халқ районларда, областларда, Марказкомда, Министрлар Советида ўзининг қандай ажойиб раҳбарлари ишлаётгани ҳақидаги узундан-узоқ мақолаларни такрор ва такрор ўқишга мажбур эди. Гоҳо қичқиргиси келарди одамнинг: «Э, худо, наҳотки «ҳамма нарсадан аввал сўзлар бор бўлган» дунё келиб-келиб, ёлғон сўзлардан барбод бўлса-я?!» Бу алдамчиликларнинг фожиали доирасидан чиқиш учун теварак-атрофга «Волга»нинг ойналари орқали эмас, очиқда туриб, оддий кўз билан тикилиброқ қараш кифоя эди. Туз босганидан оқариб кетган далаларда яёв юриб, Бухоро областида «буюк мелиоратор» жорий этган суғориш усули «шарофати» билан минг-минглаб гектар ҳосилдор ерларнинг хароб қилинганини, шаҳарларнинг ичимлик сувига зор бўлганлигини кўриш сира қийин эмасди. Ер ўлиб борар, «рашидовчилар» бўлса йилдан-йилга оширилган социалистик мажбуриятлар қабул қилишар, ярмидан кўпроғи қўшиб ёзиш ва бошқа кўзбўямачиликлар ҳисобидан бўлса ҳам, область пахта хирмонини 1986 йилгача 1 миллион тоннага етказиш учун «курашардилар». Такрор айтаманки, Рашидовни республика раҳбари ва етакчи адиб сифатида кўкка кўтарганлар, уни қуршаган амалдорлар шаънига мадҳия ўқиганлар, эҳтимол, уларнинг жиноий ишларидан бехабар бўлишгандир, аммо шундай маддоҳлар ва ҳомийлар ҳам бор эдиларки, улар бу ҳақда гап бўлишини ҳеч истамасдилар. Шуниси ачинарлики, А. Одилов жиноятларининг фош бўлгани ҳақида миш-мишлар тарқалиши биланоқ, «Ўзбекистоннинг улкан дўсти» бош редактор бўлган жаҳоннинг кўплаб тилларида чиқадиган «Советский Союз» журнали (1981 йил, 8-сон) Одилов раҳбарлик қилаётган хўжалик ҳаётидан бир неча саҳифалик фоторепортаж эълон қилди. Бундай ҳол фақат Одилов билангина бўлгани йўқ. Одамнинг қандай қўли боради бундай ишларга?\nРеспубликада эса бу вақтлар ғалаба садолари остида «танқиддан ҳоли зона»нинг атрофини янада мустаҳкамроқ ўраб олиш учун сўнгги «қайсарлар»ни йўқотиш тадбирлари авж олди. «Известия» газетасининг махсус мухбири Г. Меликянц, республика раҳбариятига унинг танқидий чиқишлари ёқмаганлиги боис Ўзбекистондан чиқиб кетишга мажбур бўлди. «Муроса қилишни билмайдиган» СССР Ёзувчилар союзининг айни кундаги биринчи секретари В. Карпов ҳам шундай аҳволга тушган эди.\n— Жуда ажабланарли, Рашидов буларнинг барчасига қандай улгурди экан-а! Республикага раҳбарлик, романлар устида ишлаш, кимга унвон бернш керак, кимни правлениега киритиш керак, кимни Москвага делегат қилиб жўнатиш лозимлигини кўрсатиш — Ёзувчилар союзи ишига бунчалнк актив аралашиш — қандай уддасидан чиқолди жан буларнинг!\n— Фақатгина адабий ҳаётда эмас. У архитекторларга турар-жой фонди ҳисобидан қандай қилиб данғиллама саройлар қуришни, рассомларга — «актуал» картиналар яратишни, композиторларга — «замонавий» асарлар ёзишни маслаҳат берар, ўргатар эди. Бундан миннатдор ва руҳланган санъат арбоблари унинг ғамхўрликларига жавобан китоблари асосида балетлар саҳналаштиришар, киночилар фильмлар суратга олишар, рассомлар бўлса мана бу кўринишга ўхшаш суратларни қаторлаштириб чизиб ташлашарди: «Л. И. Брежнев Ўзбекистон байроғига навбатдаги Халқлар дўстлиги орденини қадаб қўймоқда. Тантана. Ўз мавқеи, обрўсига кўра Рашидов атиги иккинчи ўринни эгаллаган шодиёна…» Ёзувчи Абдулла Қаҳҳор ва композитор Мутал Бурҳоновнинг кўпгина шогирдлари бирин-кетин Рашидов ҳузурига бош эгиб келдилар, уни «устозимиз» деб атадилар. «Устоз» ҳам ўз навбатида уларга меҳр кўрсатди, мукофотлар берди. Чинакам талант эгалари ҳам тилларини тийиб турдилар, руҳ чўкди — адабиётда нимаики яратилмасин, бари Рашидов савиясидан бир поғона қуйироқ, унинг асарларидан бир оз ёмонроқ бўлиши керак эди. Рашидов ўзига яқин ёзувчиларни тақдирлашнинг янги-янги усулларини излаб топди. Уларнинг ҳар бири олтмиш ёшга тўлиши билан Халқ ёзувчиси унвонига эга бўлар ва албатта «танланган асарлар»и босмадан чиқар эди. Шундай йўл билан у ўз яқинларининг ҳам маънавий, ҳам моддий томондан бошқалардан «устун» эканини намойиш қиларди. Эсимда, ана шундай «халқ ёзувчилари»дан бири ўзининг навбатдаги романи учун мавзу сўраб Рашидовга борганини менга тўлқинланиб гапириб берган эди. Рашидов саховат билан мавзу берар ва роман ёзиб тугатилиши лозим бўлган муддатни ҳам тайинлар эди. Белгиланган кунлардан сўнг кўп вақт ўтмай, республика Давлат мукофотининг янги лауреатлари рўйхати тайёр бўларди. Тез орада Рашидов образи ҳам турли романларда пайдо бўла бошлади. Аммо «раҳбар» камтарлик қилиб, бу шон-шуҳратни бошқалар билан ҳам «баҳам кўрди», яъни асарларда Каримов, Одилов ва бошқаларнинг ҳам «бадиий» образлари яратилди. Уларни ҳужжатли фильм экранларида «абадийлаштирган»лар ҳам фахрий унвонлар ва мукофотлардан қуруқ қолишгани йўқ.\nРашидовнинг олтмиш йиллиги бир-биридан унчалик фарқ қилмайдиган мадҳу санога бой кўплаб мақолалар ва унинг ижодига бағишланган каттагина монография билан нишонланди. Олдиндан бундай «тадқиқот»ни ёзиши мумкин бўлган москвалик олимларнинг рўйхатини тайёрлашди. Рашидов ўзи хоҳлаган муаллиф номини қизил қалам билан белгилаб қўйди. Шарқда олтмиш уч ёш — «пайғамбар ёши»га тўлган кишилар ақл-заковат ва етук фазилатлар эгаси сифатида ҳурматланадилар. «Хўжайин»ни ҳам ана шу ёшдан бошлаб «отахон» — «миллат отаси» деб атай бошладилар. Бу даврга келиб «миллат отаси» Яннинг тарихий романларини ва Калашниковнинг Чингизхон ҳақидаги «Бешафқат аср» китобини кўп ўқийдиган бўлиб қолди. Эҳтимол, у бутун ер юзининг соҳиби бўлиш орзусида хаёл ҳам сургандир. Замонавий ёзувчилардан фақат Чингиз Айтматовни ёқтирар эди. Қирғизистон билан Ўзбекистон ўртасида сув хўжалиги борасидаги баҳсга адибнинг аралашувидан сўнг бу «фазилат» ҳам барҳам топди. Расул Ҳамзатов бир гал Тошкентга келганида Рашидов шаънига ёғдирилган олқиш-мақтовлардан энсаси қотиб, «Йўқ, сизнинг ўз Қайсинингиз, ўз Расулингиз бўлишига ҳеч қачон ишонмайман!» дея ҳайқирган эди. Бу гапни Рашидовга етказишганида «миллат отаси»нинг қанчалар ғазабланганини тасаввур қилса бўлади.\n— 1980 йилда «Художественная литература» нашриётида чоп этилган Рашидов асарларининг 5 томлик сайланмаси «ёзувчи» ижодига «умумхалқ муҳаббатининг исботи» бўлди. Беш томликнинг чоп этилиши кўп жиҳатдан табиий бир ҳол эди. СССР Фанлар Академияси вице-президенти Федосеев Рашидов асарларининг машҳур нашрига сўнг сўзида ёзганидек, биз «санъаткор, назариётчи ва публицистни чамбарчас уйғунликда» ўқиш бахтига муяссар бўлдик.\n— Ҳа, Рашидов оммага барча асарларида бўлганидек, «Дўстлик байроғи», «Тошкент — биродарлик шаҳри» каби китобларида ҳам қизил ип сингари ажралиб турадиган бош мавзу — пролетар интернационализмини улуғловчи улкан публицист деб тақдим қилинар эди. Вақти-вақти билан, маълум саналар олдидан «Правда» газетасида ҳам унинг халқлар дўстлиги ҳақидаги мақолалари босилиб турарди. Гарчи бу мақолалар сийқа иборалар, умумий, юзаки фикрлар йиғиндисидан иборат бўлса ҳам, улар авторга қўшимча «сиёсий капитал» келтирар эди. Эндиликда биз ўн беш қардош республика давлатини алдаш учун ниқоб вазифасини ўтаган «рашидовча» интернационализмнинг нима эканини яхши биламиз. Рашидов ижодий тақдири маълум жойга бориб қолган йили орзиқиб кутилган Ленин мукофотини ҳам қўлга киритди. Тўғри, адабиёт соҳасида эмас, балки геология соҳасида ва бунинг устига бир гуруҳ дўстлари билан биргаликда. Аммо республика жанубидаги қадимдан маълум бўлган олтин кони ва ундан хом ашё олишга Рашидовнинг қандай алоқаси борлигини ҳеч ким сўраб ўтиргани йўқ. Нимага у бадиий асарлари учун бу мукофотни олишни истамади экан, тушуниб бўлмайди. Ҳолбуки, унинг СССР Ёзувчилар Союзи секретарлари, марказий газета ва журналларнинг бош редакторларидек мартабали ҳомийлари бор ва ҳаракат қилса ниятига эришуви тайин эдику… Бунинг устига Ленин мукофоти Давлат комитетининг раиси Г. Марковни бизда ўзбек адабиётининг кўп йиллик ва ишончли дўсти деб билардилар. У адабиётимизнинг «энг яхши» — Рашидовга яқин бўлган ёзувчиларнинг асарларини рус тилига ўгиришда жонбозлик кўрсатган эди.\n— Биламизки, Сиз ҳам ўша йиллари анча жабр тортдингиз. СССР Ёзувчилар союзининг яқинда бўлиб ўтган Пленумида Одил Ёқубов Сизнинг ҳар бир асарингизни танқидчилар найза билан кутиб олишганини айтиб ўтди. Шундай шароитларда Сизнинг ижодий фаолиятингиз қандай кечгани ҳақида ҳам сўзлаб берсангиз.\n— Дастлаб ҳаммаси жойида эди. Тошкентда илк қиссам чоп этилди, иккинчисини нашрга тайёрладим. Матбуот саҳифаларида ижобий мулоҳазалар билдирилди. Шундай қилиб, мен дафъатан тўхтаб,— қайга кетаяпман ўзи? — деб ўйлаб кўрмасимдан олдин, гўё ҳозиргина тушган ғилдирак изидан юраётгандек барча ишларим яхши кетаётган эди. Мен теварак-атрофни синчковроқ кузата бошладим ва ҳаётни унинг барча мураккабликлари билан тасвирлашга киришдим. Ҳаммаси шундан бошланди. Бу ўринда 1968 йилда «Дружба народов» журналида босилган қиссам — «Бўлак манзилгоҳлар»ни назарда тутяпман. Ёзувчилар уюшмасининг котибларидан бири унда «фитна» аломатларини кўради ва Рашидовни бундан хабардор қилади. У эса топшириқ беради: кўриб чиқилсин! Кечиктирмай «Литературная газета»га ҳам кўрсатма юборишади ва тез орада ўша китобнинг бир оз қисқартирилиб, таҳрир этилган қатъий оҳангда жарангловчи «Нет такого пункта — Гаждиван» сарлавҳали чақимчилик руҳидаги хати газетада босилиб чиқди. Бу махсус сигнал эди. Кўп ўтмай ижодий союзларнинг Рашидов иштирокида ўтган пленумида мени «воқелик»ни қораловчинликда айбладилар. Қиссанинг босилиб чиқиши йўл қўйилган хато ва камчиликлар сабабли ошиб бораётган халқ норозилигидан қутилиш учун бошлаб юборилган янги «танобини тортиб қўйиш» кампанияси билан бир вақтга тўғри келиб қолди. Ҳукумат омма норозилиги сабабларини ижодкор зиёлиларга боғлади ва интеллегенцияни «гуноҳлари кечирилган эчки»га айлантирди. Айниқса, ҳаётни, нарса ва ҳодисаларни «қора бўёқларда» тасвирлаётган, «оҳ-воҳ» чекавериб халққа янги-янги ғалабаларни қўлга киритиш олдидан янада уюшиш, руҳланиш имконини бермаётган ёзувчиларга нисбатан жуда нотўғри, тескари муносабат пайдо қилинди. Танқидларга изма-из амалий чоралар кўрилди. Навбатдаги китобим нашрини тўхтатишди, ўзимни муҳаррир бўлиб ишлаётганим — киностудиядан кетишга мажбур қилдилар. Табиийки, режиссёрга воқеаларни бутунлай бошқача талқин этиш талабини қўйиб, «Бўлак манзилгоҳлар» асосида суратга олинаётган фильмнинг йўлига ҳам ғов ташладилар. Моддий қийинчиликларга қарамасдан, мен тушуниб етдимки, хизмат курсисига ва кимнингдир амалдорларча иродасига тобе бўлмаслик ҳам жуда улуғ бахт экан. Ўз ижодини мен билан бир вақтда бошлаганларнинг кўпчилиги мансаб поғоналаридан тобора юксалаётган бўлсалар-да, «ўз қўшиқларини ўзлари бўғиб ўлдиришаётганидан» уларнинг нигоҳларида ҳасрат ва қўрқув шарпалари борган сари тез-тез кўринадиган бўлиб қолмоқда эди. Мен эса қанчалар қийин бўлмасин, чидашга қарор қилдим. «Хайрхоҳлар» менга ҳам Рашидов ҳақида мақтов мақолалари ёзишни, шундагина ҳаммаси яна жойига тушишини маслаҳат бердилар. Мен эса ҳайрон бўлардим: ҳали ҳеч ким танимайдиган ёш ёзувчининг мақтов сўзлари Рашидовга нима кераги бор экан? Ўз адресига ёғилаётган мадҳиялар хорига қўшиб қўйиш учунми?! Аммо кейинчалик билдимки, Рашидовдек зўравонлик талабгори бўлган раҳбарга менинг мақтовларим эмас, балки шошқалоқлик билан, «чуқур ўйламай» адабиётда ўз йўлини топишга интилаётган яна бир ёш ёзувчи гуноҳкорона бош эгиб, ўзининг «романтик ўй-хаёллари» устидан кулиб, унинг ҳузурига келиши — шу фактнинг ўзи жуда муҳим экан. Агар мен «хайрхоҳлар» маслаҳатига кўра иш тутсам, «хўжайин»: «Эҳ, соддадил ёш дўстим»,— деб меҳрибонлик билан жилмаяр, шу ондаёқ нашриётларга китобларимни чиқариш ҳақида буйруқ берган бўларди. Менинг бундай йўлга кирмаслигимга ишонч ҳосил қилишгач, хавф солиш, турли тазйиқлар ишга тушиб кетди. Бу «эҳсон»лардан менинг яқинларим, қариндошларим ҳам «бебаҳра» қолмадилар. Худди ўша кунлари М. Гандининг «Менинг ҳаётим» номли китоби қўлимга тушиб қолди. Уни қайта-қайта ўқиб, мен ёмонликка қарши актив хужумга ўтмаган тақдирда ҳам, омма олдида уни фош қилиб ташламасам-да, фақатгина у билан ҳамкорликка киришмай туриб ҳам кўп нарсага эришувим, сабр-бардош қилиб, охир-оқибатда енгиб чиқишимга ишондим. Ахир ҳар қандай ёмонлик ҳам қандайдир туганмас куч-қудрат ҳисобига эмас, балки бизнинг тубанлашувимиз, майдалашувимиз ҳисобига, юрак интилишларини бой беришимиз ҳисобига яшайди. Қабоҳатнинг илдизларини, мақсадини пайқадингми, ундан нафратланиш, узоқроқ туриш керак. Албатта, мен тутган йўл Рашидов қилмишларига очиқдан-очиқ қарши чиққан Абдулла Қаҳҳор ва бошқа адиблар йўлига қараганда заиф, лекин бу ижтимоий мижоз билан боғлиқдир. Йиллар ўтгани сайин менинг атрофимда пайдо бўлган бўм-бўшлик кенгайиб борди, Рашидов ташмачиларининг ҳар ерда ҳозир назаридан қўрқиб, кечагина дўстингман деб юрганлар ҳам мендан узоқлашдилар. Ёзганларимни Тошкентда нашр этмай қўйдилар, Ёзувчилар союзида мени эсдан чиқардилар…\n— Биз бугун бутунлай барҳам беришга ҳаракат қилаётган ҳар қандай жиноий ишлар — порахўрлик, қандай қилиб бўлмасин юксак планларни бажариш учун уятсизларча сиқувга олиш, қўшиб ёзиш, очиқдан-очиқ кўзбўямачиликлар — ҳаётимизнинг бутун иллатли кўринишларини Рашидов номи билан — «рашидовчилик» билан боғлаймиз. Ҳайронман, Рашидовдек шахсияти ўртамиёна, савияси паст ва қўпол одам қандай қилиб ҳукумат тепасига чиқди ва халқ бошига шунча кўргуликларни солди экан? Наҳотки, турли «обрўли» алоқалар, хушомадгўйлар, ўэидан қудратли одам олдида жим туриш ва ўзидан кучсизларни ўз вақтида қулатиш қобилияти орқали эришган бўлса? «Рашидовчилик»нинг пайдо бўлиш механизми қаерларга, қандай манбаларга бориб тақалади?\n— Демократия ва ошкораликнинг йўқлиги «танқиддан холи» зоналар, «танқиддан холи» раҳбарларни юзага келтирди. Олий, юксак мансабларга номзодлар кўрсатишда, кўпинча иккинчи даражали факторлар, ҳатто тасодиф ҳам катта роль ўйнайди. Республика Компартияси Марказий Комитети секретарлигини ҳам бошқа бирор муносиб одам эмас, айнан Рашидов эгаллашида ҳам тасодифнинг ҳиссаси бор. Ўша давр воқеаларининг актив иштирокчиси, кекса большевик Р. Ғуломовнинг айтишича, Бюрода биринчи секретарни сайлаш масаласи ҳал этилаётганда Рашидов номзодини ёқлаганлар ва унга қарши чиққанлар тенг келиб қолган экан. Марказий Комитет Пленуми ўтадиган кун ҳам аниқ бўлишига қарамай, Бюро аъзолари бу борада баҳслашишни давом эттираверишибди. Шу пайт, худди афсонадагидек, Тошкентга келган КПСС МК вакиллари Н. С. Хрушчевга қўнғироқ қилишиб, «ўзбек дўстларимиз сира бир қарорга келишолмаяптилар»,— дейишади. Номзодлар рўйхатида кимлар бор?,— сўрайди Никита Сергеевич. Рўйхатни ўқийдилар. «Мен булар орасида фақат Рашидовнигина биламан, Ҳиндистон сафарида бирга бўлган эдик»,— дейди Хрушчев. Унинг Бюро аъэоларига етказилган мана шу гапи сайловнинг Рашидов фойдасига ҳал бўлишини таъминлайди. Бу ўринда Рашидовни ҳукумат тепасига чиқарган даврни ҳам ҳисобга олиш керак — 1959 йилнинг ўрталари «эрувчанлик» яна изғиринлар билан ўрин алмашган, уфқларда турғунлик айсберглари кўрина бошлаган мураккаб ва зиддиятли давр эди. Бошқача айтганда, Рашидов раҳбарликнинг авторитар, бюрократларча буйруқбозлик, «Сталинсиз сталинизм»га хос усулларини қайта тиклаган Брежнев «саройи»га ташриф буюрган эди. Қирқинчи йилларнинг охирида «Қизил Ўзбекистон» газетаси редакцияда Рашидов билан бирга ишлаган ёзувчи Мирзакалон Исмоилий республиканинг бўлажак раҳбари ўша йиллари Сталиндан, унинг «халқ душманлари»ни фош этганидан қанчалик фахрланиб яшаганини сўзлаб берган эди. Ўзбекистон Ёзувчилар союзи раислиги лавозимида озгина фурсат ишласа ҳам, Рашидов ёзувчилар ўртасидаги «космополитизмга қарши кураш» ва «миллатчиликни тугатиш» каби бир-бирини сотган компаниялар ишида актив қатнашади.\n— Айтишларига қараганда, бу қанча ажабланарли бўлмасин, халқ орасида ҳамон Рашидов хотирасига ҳурмат сақлашар эканлар. Наҳотки шу рост бўлса!..\n— Афсуски, «раҳбарга нисбатан муносабатнинг ижтимоий феномени», унинг барча босқичлари, кўтарилиш ва паст тушиш ҳоллари бизнинг социологларимиз томонидан ўрганилмаган. Бу нарса, айниқса, раҳбарлик лавозимидаги ходимлар учун конституцион йўл билан чегараланган муддатлар бўлмаган жамиятда муҳим аҳамият касб этади. Маълумки, ҳар бир янги тайинланган раҳбарни омма аввал бошда бинойидек танқидий руҳ билан кутиб олади, аммо кўп ўтмай бу руҳ совиб, кейинчалик, жамоатчилик фикри «танқид остонаси»дан тошиб ўтганида бутунлай йўқолади. «Танқид остонаси»нинг йўқлиги раҳбарнинг айблари ва камчиликлари унинг фазилатларига айланишига сабаб бўлади. Брежнев даврида биз ҳам ҳаётнинг тобора оғирлашаётганини гўё бўлиши муқаррар ҳодисадек қабул қилган эдик. Рашидов билан ҳам худди шундай бўлди. Ўзбекистондек улкан пахта монокультураси майдонида ҳаёт йилдан-йилга чидаб бўлмас даражада оғирлашар, Рашидовга бўлган иззат-икром, «доно, саховатли, халқ бахтини ўйлайдиган «миллат отаси» деб унинг «шахсини улуғлаш» тобора авж оларди. Бунда Рашидовнинг шахсий сифатлари — ўзини тута билиш қобилияти, сўзда ва амалда турлана олиши ҳам жуда қўл келди. Унинг портретига қараб, саховатпеша чеҳрасидан, майин нигоҳларидан бошқа социал шароитларда бу одам улкан масжиднинг имоми бўлиши ва келувчилар орасида ҳурмат қозониши мумкин эди, деб ўйлаб қоламан. Уни ҳеч иккиланмай «сиёсат — ифлос қўлларнинг ижодидир» деган жумланинг муаллифи деб гумон қилса бўлади. Ана шундай раҳбарлар сиёсат фойдасини кўзлаб, ўзларига дўст ва ҳамфикр кишиларни ҳам, худди Рашидов Марказий Комитет Бюросидаги ўртоқлари Р. Ғуломов, М. Муҳаммаджоновларга нисбатан иш тутгани каби, бемалол сотишлари мумкин. Улар ёлғонни ҳақиқат деб, қонунбузарликни — эзгулик деб тақдим этаверадилар. Рашидов шахсига нисбатан «танқидий қараш»нинг йўқолиши биланоқ, Ўзбекистонда амалга оширилган ибратли ишларнинг ҳаммаси — ер силкинишидан вайрон бўлган Тошкентнинг қайта тикланиши ҳам, Мирзачўлнинг ўзлаштирилишию саҳрода Навоийдек янги шаҳарнинг барпо этилиши ҳам «миллат отаси»га нисбат бериладиган бўлди.\n— Бу худди биринчи беш йилликлар, Улуғ Ватан уруши ва урушдан кеиинги тикланиш йилларидаги ютуқларнн Сталин шахсига боғлайдиганларнинг кўплаб топилишига ўхшайди.\n— Бизнинг «маҳаллий Сталинимиз» — Рашидовни ҳам, гўёки уни Ёзувчилар союзининг аъзоси, шоир деб ном чиқарган собиқ ички ишлар министри Яҳёев, яъни «маҳаллий Берия»нинг қора ишларидан бехабар бўлган дея ҳимоя қилувчилар топилади. Айтиш керакки, ўтган беш йилликлар мобайнида республикада катта ишлар амалга оширилган, аммо уларнинг бари халқнинг мардонавор ва оғир меҳнати меваларидир. Шунинг учун ҳам бугунги кунда нотўғри хўжалик юритишнинг оғир оқибатлари — ўзлаштирилган Мирзачўлдаги юз минглаб гектар ботқоқликка айланган ерлар, Орол денгизининг фожиали тақдири ҳақида гапирсангиз кўпчилик ҳолларда яна ўша сохта шуҳрат қозонган «танқидга эътиборсизлик» ишга тушиб кетади: «Рашидов эмас, унинг атрофидагилар айбдор»,— дейишади. Худди мамлакатимиз бўйлаб уйқусида Сталиннинг «қайтиши»ни туш кўрадиганлар топилгани каби, бизда ҳам «рашидовчилик» даврини соғинаётганлар оз эмас.\n— Бунинг устига, матбуотда Рашидовнинг адабий қобилиятини узлуксиз мақтаганларига қарамасдан, бу ўртамиёна асарларни унинг ўзи ёзмаган деган гаплар ҳам эшитдим…\n— 1982 йилда бизнинг «етакчи адибимиз» ўқувчиларни янги асари — «Дил амри» қиссаси билан севинтиришга аҳд қилгани ҳақида жар солинган эди. Рашидовга яқин ёзувчиларнинг ишончли гуруҳи Марказқўмга «муҳокама»га чақирилиб, барча бир овоздан янги шоҳ асар яратилганини қайд этганди. Қисса журналда босилиб чиққандан сўнг, асарларидаги мавзулар, образлар, ифода ва ҳикоя қилиш усуллари «миллат отаси»нинг повестига «кўчиб қолган» муаллиф — «адабий эгизак»нинг ҳам номини атай бошладилар. Жиддий, чуқур текстологик текшириш Рашидов асарларининг ҳақиқий авторини аниқлашга ёрдам бериши турган гап. Худди «Кичик Ер»нинг чинакам муаллифи аниқлангани каби. Ахир «Огонёк» журналининг шу йилги 4-сонида уруш ветерани Ф. Снегировнинг адолатли ёзишича: «Брежнев бу асарнинг автори эмас, демакки, ҳеч қачон у «атоқли, машҳур адабиётчи» ҳам бўлолгани йўқ. Билолмайман, қандай қилиб бу бегона асар учун унга Ленин мукофоти беришди экан? Кундалик ҳаётида бирга ишлайдиган дўстларини ҳам олдиндан тайёрланган шпаргалкасиз қутлай олмайдиган одам қандай қилиб Ёзувчилар Союзининг аъзоси бўлиб қолдийкин?» Шу каби Рашидов ҳам эркин гапиришдан қўрқар, сийқа сўзлар ёзилган, рангсиз текстдан кўзини узиб, мудраётган залга қарай олмасди.\n— Рашидовдан сўнг адабиётдаги аҳвол қандай бўлди?\n— Минг афсуслар бўлсинки, Рашидовдан кейин ҳам биз ҳақиқатнинг ёлғон билан, истеъдоднинг сохта талант билан, соғлом ва эркин руҳнинг пассивлик, қўрқоқлик, итоатгўйлик билан курашини эмас, балки гуруҳбозларнинг ўзаро кураши гувоҳи бўлдик. Узоқ йиллар Рашидов сиёсатини юргизган, «миллат отаси» каби кўплаб роман ва достонларнинг муаллифлари бўлган арбобларни маданият соҳасини мустаҳкамлаш учун сафарбар қилдилар. Улар турли давлат комитетлари, ижодий союзлар ва журналларни эгаллаб олдилар.\nБизда нима учундир, республиканинг ижодий потенциали ҳар бир кишига ҳамма учун ёзиш имкониятини беради деб ҳисоблашади. Шунинг учун бўлса керак, министрларни, ички ишлар ва прокуратура ходимларини Ёзувчилар союзи аъзолигига қабул қила бошлашди. Гуруҳлар курашининг шарқона хусусияти шуки, у ўлим ёки бошқа кўнгилсиз фожиалар билан якунланмайди. Кучли гуруҳ ҳолдан тойганини ўз қўл остига олади, биргаликда ҳаракат бошлашади. Республиканинг «етакчи адиби» шон-шуҳратини таъминлаганлар бугун ҳам худди шундай иш олиб бормоқдалар. Илгариги устунликни, ўч олишни қанчалар орзиқиб кутмоқда улар! Дастлабки енгилгина хавф ўтиб кетди, қайтадан гуруҳларга бирлашиб олишди, энди бир муддат окопларда ётишиб, яна ҳужумга ўтадилар. Айримлари эса ўзларининг илгариги лавозимларини ҳам эгаллади. Улар аллақачон бутун бошли ёш ижодкорлар авлодини сароб мақсадлар йўлида қурбон қилишга улгуришган.\nШу йилнинг январь ойида республиканинг юқори раҳбарияти ўзгарди. Бугун ошкоралик ва демократия, адабиётга сидқидилдан хизмат қилиш фақатгина эзгу умид-интилиш бўлибгина қолмай, балки ижодий ҳаёт нормасига айланишини жуда-жуда истардим. Бугун 25—30 ёшда бўлганлар адабиётимизга янгиланиш олиб киришига ишонгим келади. Шарқда эрта камолга етадилар, аммо ижтимоий ҳаётга доим ҳам эрта аралашавермайдилар. Мен адабиётга фойдаси тегадиган ўнлаб ёшларнинг номини санаб ўтишим мумкин. Яқинда улардан бирига нашриёт давлат комитети ва республика Ёзувчилар союзининг мукофотини тақдим этдилар, аммо у: «Мен мукофотлар учун ёзмайман, уни ухлаётган ва мукофотланишини туш кўраётган биронтасига бера қолинглар»,— деб мукофотдан воз кечди. Адабий амалдорлар хафа бўлишди: «Биз уни иззат-ҳурмат қилсак, у бизнинг раъйимизни қайтарди…» Мен бу ёш шоирни инсонларча тушундим — у узоқ йиллар ҳийла-найранг, хушомадгўйлик чинакам талант эгаси учун ёт бошқа иллатлар рамзи бўлган мукофотга ўз муносабатини билдирган эди.\nСуҳбатни Н. Загальская олиб борди.\n«Огонёк» журнали, 1988 йил, 29-сон\n← Аввалги Аввалги Нодира Рашидова. Усмон Носир: “Мен ҳаётга қайтишим керак…” (1988)\nКейинги → Кейинги: Рўзимбой Ҳасанов. Сурхонданмисиз, Қўқонданми? (1988)


ЭШИТУВ НЕРВИ » Тиббий психология – Расмий сайт\nЯнгиликлар » Энциклопедия » ЭШИТУВ НЕРВИ\nНерв ҳақида қисқача маълумот. Даҳлиз-чиғаноқ нерви (n. vestibulocochlearis, VIII нерв) функционал жиҳатдан бир-биридан фарқ қилувчи 2 қисм, яъни эшитув ва вестибуляр қисмлардан иборат. Нервнинг эшитув қисми (pars cochlearis) Корти аъзосида жойлашган махсус рецепторлардан товушларни қабул қилиб кохлеар нерв орқали эшитув маркази (Гешл пуштаси) томон йўналтиради. Нервнинг вестибуляр қисми (pars vestibularis) ярим айланасимон каналлар (labirint) ва даҳлиздан (vestibula) мувозанат ва координацияга оид сигналларни вестибуляр нерв (n.vestibularis) орқали марказга узатади (30-расм).\n30-расм. Даҳлиз-чиғаноқ нерви (n. vestibulocochlearis)\nВестибуляр аппарат мия устуни тузилмалари, мияча ва таламус билан мустаҳкам нейронал алоқаларга эга. Вестибуляр анализаторнинг марказий қисми бош мия катта ярим шарлари пўстлоғининг чакка ва тепа соҳаларида ёйилиб жойлашган.\nДаҳлиз-чиғаноқ нервининг кохлеар ва вестибуляр қисмлари алоҳида-алоҳида текширилади. УАВ амалиётида эшитув ўткирлиги оддий усуллар (масалан, шивирлаб гапириш), аудиометрия ва камертон ёрдамида текширилади.\nА. Эшитув функциясини текшириш\nБеморнинг шикоятлари ва эшитув ўткирлигини текширишнинг оддий усуллари. Кохлеар нерв зарарланган беморнинг асосий шикояти – бу эшитиш пасайишидир. Енгил ҳолатларда бемор ўзида эшитув функцияси пасайганини сезмаслиги мумкин. Буни аниқлаш учун эшитув ўткирлиги ҳар бир қулоқда алоҳида-алоҳида текширилади. Бунда бир қулоқ бармоқ билан бекитиб турилади. Нормада шивирлаб гапирилган товуш 5-6 метрдан эшитилади. Агар бемор 1 метр масофада ҳам шивирлаб гапирганни эшитмаса, демак эшитув ўткирлиги кескин пасайган. Эшитув ўткирлиги иккала бармоқни қулоқлар олдида бир-бирига ишқалаб ҳам текширилади ва қайси қулоқда яхшироқ эшитилаётгани сўралади (З.Р. Ибодуллаев).\nЭшитув ўткирлигини аудиометрия ёрдамида текшириш. Компьютерлаштирилган аудиометрия усули ёрдамида эшитув ўткирлиги ҳақида тўла ва аниқ маълумот олинади. Эшитув ўткирлиги пасайишига гипоакузия, йўқолишига (карлик) сурдитас дейилади.\nЭшитув ўткирлигини камертон ёрдамида текшириш. Товушларнинг суяклар ва ҳаво орқали ўтказилиши камертонал синамалар, яъни Вебер ва Ринне синамалари орқали текширилади (31- расм).\n31а-расм. Вебер синамаси. Товушларнинг суяклар орқали ўтказилишини текшириш.\n31б-расм. Ринне синамаси. Товуш ўтказувчи тузилмалар фаолиятини текшириш\nВебер синамаси. Камертон кафтга уриб тебрантирилади ва расмда кўрсатилганидек бошнинг қоқ ўртасига (вертекс) қўйилади. Соғлом одамда камертон товуши иккала қулоққа ҳам бир хил тарқалади. Қайси томонда товушни ўтказувчи аппарат зарарланса (ташқи эшитув йўллари), ўша томонда камертон тебраниши яхши эшитилади (чунки тебраниш суяк орқали тарқалади). Агарда товушни қабул қилувчи Корти аппарати зарарланса (масалан, нейросенсор карлик), камертон тебраниши соғлом томонда яхши эшитилади.\nРинне синамаси. Тебрантирилган камертон сўрғичсимон ўсимтага қўйилади. Камертон товуши эшитилиши тўхтагандан сўнг, у ташқи эшитув йўлига яқинлаштирилади. Нормада камертон товуши яна эшитила бошлайди (Ринне синамаси мусбат). Чунки товуш ҳаво орқали яхши тарқалади. Товуш ўтказувчи аппаратлар (ноғора парда, эшитиш суякчалари) зарарланса, ташқи эшитув йўлига олиб борилган камертон тебраниши эмас, балки сўрғичсимон ўсимтага қўйилган камертон тебраниши яхши ва узоқроқ эштилади (Ринне синамаси манфий).\nБ. Вестибуляр функцияни текшириш\nСистем бош айланиш. Вестибуляр аппарат зарарланганда беморнинг асосий шикояти – бу соат стрелкаси бўйлаб (ёки унга тескари йўналишда) бош айланишдир. Бундай бош айланишга систем бош айланиш деб айтилади. Систем бош айланиш Менъер синдромининг асосий белгисидир. У аксарият ҳолларда хуружсимон тусда намоён бўлади. Беморга нафақат атрофдаги нарсалар, балки ўзининг танаси ҳам бир томонга айланаётгандек ва ер чайқалиб тургандек туюлади. Шунинг учун бемор ўрнидан туришга ва бошини қимирлатишга қўрқади. Қўшимча равишда кўнгил айниш, қусиш ва кўз олди қоронғилашуви кузатилади.\nВестибуляр атаксия. Мувозанат ва координацияни ушлаб тура олмасликка атаксия деб айтилади. Атаксия нормада кузатилмайди. Атаксия Ромберг синамаси ёрдамида текширилади. Бу синамани текшираётганда врач беморнинг ён томонида, сал орқароқда туриши керак. Бемор тик турганда ёки ўтирганда бир томонга оғиб кетади. Вестибуляр аппарат (лабиринт) қайси томонда зарарланган бўлса, бемор ўша томонга оғади. Вестибуляр атаксия деярли ҳар доим систем бош айланиш ва бир томонлама нистагм билан намоён бўлишини эсда тутинг.\nНистагм. Кўз олмасининг ритмик титрашига нистагм деб айтилади. Нистагм нормада кузатилмайди. Нистагмни текшириш учун неврологик болғача чап ва ўнгга, юқори ва пастга ҳаракатлантирилади. Бу пайтда кўз олмасининг ритмик титрашлари рўй беради. Вестибуляр аппарат зарарланиши учун ротатор компонент билан намоён бўлувчи бир томонлама горизонтал нистагм хос. Бош айланиш кучайганда, кўзни юмганда ва бош ҳолатини ўзгартирганда нистагм кучаяди. Бемор бир нуқтага қараб тинч турса, нистагм йўқолади. Бемор вестибуляр патологиядан тузалган сайин, нистагм сустлашиб боради ва йўқолади.\nДикс-Холпайк синамаси. Вестибуляр бош айланишни аниқлашда қўлланиладиган ушбу синама қуйидаги тарзда ўтказилади (32-расм).\n32-расм. Вестибулопатияда бош айланишни текшириш усули (Дикс-Холпайк синамаси)\nБемор кушеткага ўтқазилади. Врач унинг бошини иккала кафти билан ушлаб ўнг томонга 45° га оҳиста буради. Ундан иккала кўзи билан врачнинг бурун қаншарига қараб туриш сўралади. Сўнгра врач беморни кушеткага кескин ётқизади. Беморнинг боши кушеткадан 30 ° пастга тушган бўлиши ва ўнг томонга оғиб туриши керак. Орадан 5 сониялар ўтгач беморда бош айланиши ва горизонтал-ротатор нистагм пайдо бўлиб, бу белгилар 1 дақиқа мобайнида сақланиб турса, демак синама мусбат. Бош айланиши ва нистгам ўтиб кетгач бемор яна кушеткага ўтқазилади. Бу пайтда ҳам енгил нистагм ва бош айланиш кузатилиб туради. Бироздан сўнг худди шу синама беморни чап томонга ётқизиб амалга оширилади. Агарда вестибулопатия ўнг қулоқнинг вестибуляр апппарати билан боғлиқ бўлса, бошни ўнг томонга бурганда, чап қулоқ билан боғлиқ бўлса, бошни чапга бурганда пайдо бўлади.\nБеморни текшираётган врач тўғри хулоса чиқариши учун периферик ва марказий вестибулопатияларнинг қиёсий белгиларидан воқиф бўлиши керак (6 ва 7 жадваллар.)\n6-жадвал. Периферик ва марказий вестибулопатияларнинг қиёсий белгилари\nУзоқ давом этмайди (бир неча сония, кунлар)*\nУзоқ давом этади (бир неча ҳафта, ойлар)\nМувозанат кескин бузилади\nБошни бурганда белгилар кучайиб кетади\nБошни бурганда белгилар деярли ўзгармайди\nКохлеар симптомлар (кўпинча, бир томонлама)**\nКохлеар симптомлар хос эмас\nҚулоқда шовқин кўп кузатилади\nҚулоқда шовқин кам кузатилади\nЎчоқли неврологик симптомлар йўқ\nЎчоқли неврологик симптомлар бор\nКўнгил айниш ва қусиш кўп кузатилади\nКўнгил айниш ва қусиш кам кузатилади\nИзоҳ: * вестибуляр нейронит бундан истисно.\n** пароксизмал позицион бош айланиш ва вестибуляр нейронит бундан истисно\nҚўшилган: 18:39 / 15-04-2021 Ўқилди: 67


Дубай Халқаро молия марказида замонавий меъморий услубда бажарилган янги масжид очилди. DIFC Grand Mosque биносининг майдони 14,5 минг квадрат футни ташкил этади.\nIslam.ru маълумотлари бўйича, бино етакчи RMJM меъморий бюро томонидан ишлаб чиқилган. Замонавий куб шаклидаги масжид 500 ибодатчиларини ўз бағрига сиғдира олади. У куну тун фаолият юритиши кутилмоқда.\nЖуда камтарона ташқи қарамай, масжидички жуда таъсирли. Шундай қилиб, асосий зал ҳашаматли қандил билан безатилган. Бино Араб меъморий анъаналарини қайта талқин етди. Масжидда махсус аёллар намозгоҳи ва жума намозига мўлжалланган зал мавжуд.\nKhaleej Times маълумотларига кўра, COVID-19 нинг олдини олиш бўйича белгиланган қоидаларга кўра, Бирлашган Араб Амирликларидаги барча масжидлар бинолари умумий сиғимининг 50% миқдорида тўлдиришга рухсат этилади.\nИбодат қилувчилар орасидаги хавфсиз масофа камида 2 метр бўлиши керак. Намоз (Азон) га чақириш билан намознинг ўзи (Салоҳ) орасидаги вақт оралиғи 5 дақиқани ташкил этадиган шом намози (Мағриб)ни мустасно этганда 10 дақиқага оширилди.\nИбодат қилувчилар ўз жойнамозларини олиб келишлари, масжидда ҳамма вақт ниқоб кийиб, уйда таҳорат қилиб келишлари талаб қилинади. 60 ёшдан катта кексалар, 12 ёшгача болалар ва сурункали касалликлар билан оғриганлар ёки уйда COVID-19 га чалинган беморлар бўлганларга уйда ибодат қилиш ва масжидларга бормаслик тавсия этилади.\nМасжидга намоз ўқиш учун келган ҳар бир киши Al Hosn иловасини смартфонига юклаб олиши керак. Қуръонни ҳам фақат электрон вариантда ўқиш мумкин. Кириш ва чиқишда тўпланиш, қўл сиқиш ва бир-бири билан қучоқлашиб кўришиш таъқиқланади.


Саҳарликка ухлаб қолса нима қилиш керак? — Рамазонга доир савол-жавоблар\n17:56 / 08.04.2022\nСаҳарликка ухлаб қолган киши қандай йўл тутиши керак? Рўза тутишда тўғри ният қилиш қандай бўлади? Kun.uz Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво бўлими билан ҳамкорликда муборак Рамазон ойига доир саволларга жавобларни тақдим этишда давом этади.\nСавол: Рамазонда саҳарликка ухлаб қолган киши нима қилиши керак?\nЖавоб: Рамазонда саҳарликка ухлаб қолган одам, уйғонгач оз бўлса ҳам бирор нарса еб-ичиб, рўзани ният қиламан деса, нияти ҳам, ўша куни тутадиган рўзаси ҳам тўғри бўлмайди. Рамазон ойида саҳарликка ухлаб қолган одам, уйқудан тургач, рўзани бузадиган (яъни еб-ичиш, эр-хотинлик алоқаси каби) ишларни қилмасдан, шу кунги рўзани тутишни ният қилади. Бундай ниятни токи қуёш тиккага келгунгача қилиш мумкин.\nУшбу ҳадисда Рамазон рўзаси Ашуро кунига қиёс қилинган. Чунки Исломнинг аввалида Ашуро рўзаси фарз бўлган.\n“Заволгача ният қилиш, тонг отгандан кейин рўзани бузадиган амаллар бўлмаган бўлса, жоиз бўлади. Агар тонг отгандан кейин қасддан ёки унутиб еган, ичган ёки жинсий алоқа қилган бўлса, бундан кейин ўша кунги рўзани ният қилиши жоиз бўлмайди”.\nДемак, Рамазонда саҳарликка ухлаб қолган киши, уйғонгач, ҳеч нарса емай-ичмай рўза тутишни ният қилиши лозим бўлади.\nРўза кимларга фарз, кимларга енгиллик берилган? — Рамазонга доир савол-жавоблар\nСавол: Рўза тутишда қачон ва қандай ният қилиш керак?\nЖавоб: Рўза ибодатдир. Кишининг ўз ихтиёри билан Аллоҳ таоло учун, Унинг амрига биноан, бажарадиган ҳар бир амали ибодат бўлади.\nҲеч бир ибодат, жумладан рўза ҳам ниятсиз дуруст бўлмайди. Оддий, кундалик ишлар ҳам ният билан, уларни бажаришда Аллоҳ таоло розилигини ният қилиш билан ибодатга айланади.\nПайғамбаримиз бундай деганлар: “Нияти бўлмаган кишининг амали (мақбул) бўлмайди” (Байҳақий, Ибн Абид Дунё).\nНият амални бошлаш олдидан бўлиши керак. Шунга асосан, рўза бошланадиган вақт, яъни тонг отиш вақти рўза ниятининг вақтидир. Аммо тонг отиш вақтини кутиб ўтириш машаққат бўлганидан ё тонг отиши пайтида уйқу ғалаба қилиши эҳтимоли борлигидан, ифторлик пайтида ё кечаси Рамазон рўзасига ният қилишга рухсат қилинган. Агар мазкур вақтларда Рамазон рўзасига ният қилиш ёддан кўтарилган бўлса, тонг отганидан сўнг катта чошгоҳгача, агар бу вақтгача рўзага зид ишларни қилмаган бўлса, (соат 11:00 гача) ният қилса бўлади. Бу ҳолда “тонг отишидан бошлаб рўзадорман”, деб ният қилиш лозим. Агар ният қилган вақтидан бошлаб масалан “соат 9:00 дан бошлаб рўза тутаман”, деб ният қилса тутадиган рўзаси рўза ҳисобланмайди.\nРамазон рўзасига тонг отмасидан олдин ният қилиш мустаҳабдир.\nНият қалб амалидир. Рўза тутишни (масалан Рамазон рўзасини тутишни) кўнглидан ўтказиш рўза нияти бўлади. Бизнинг мазҳабимизда Рамазон ойининг ҳар бир куни рўзаси учун ният қилиш лозим.\nРўза тутишни кўнглидан ўтказиш билан бирга тил билан айтиш суннат дейилган. Агар кечаси (ифтор пайтида) рўзага ният қилинадиган бўлса кўнглидан бу маънони ўтказиш ва тил билан айтиш керак:\n“Навайту ан асума ғадин лиллаҳи таоло мин фарзи Рамазона” (Рамазоннинг фарз рўзасини эртага холис Аллоҳ таоло учун тутишни ният қилдим).\nАгар тонг отгач рўзага ният қилинса кўнглидан бундай ўтказиш ва тил билан айтиш лозим:\n“Навайту ан асума ҳазал явми лиллаҳи таоло мин фарзи Рамазона” (Рамазоннинг фарз рўзасини бугун холис Аллоҳ таоло учун тутишни ният қилдим).\nРўза тутишни кечаси ният қилгач, тонг отгунча еб-ичса ният бузилмайди.\nРамазон ойида саҳарлик қилиш Рамазон рўзаси нияти ўрнига ўтади. Шунингдек бошқа рўза (қазо, каффорат) учун ҳам саҳарлик қилиш ана шу рўза нияти ҳисобланади.\nРамазон рўзасининг қазоси, каффорат рўзалари учун тонг отмасидан олдин, кечаси ният қилиш лозим. Барча нафл рўзалар учун катта чошгоҳгача, агар бу пайтгача рўзага зид ишлар қилинмаган бўлса, ният қилиш мумкин.\nБарча амаллар савоби ниятга боғлиқ. Барчамизга ниятни тўғри қилиш ва Рамазон рўзаси ажрига мушарраф бўлиш насиб этсин.


Өзбекстан Мәденият министри орынбасары «Топыраққала»дағы қурылыс жумысларына мүнәсибет билдирди » KarInform\nӨзбекстан Мәденият министри орынбасары «Топыраққала»дағы қурылыс жумысларына мүнәсибет билдирди\nҚарақалпақстан аймағында жайласқан Топыраққала мәдений объектинде жалланба жумысшылар тәрепинен қурылыс жумыслары алып барылып атырғаны ҳаққында социаллық тармақларда хабарлар тарқалған еди. Усы жағдай бойынша Өзбекстан Мәденият министриниң орынбасары Камола Оқилова Kun.uz сайтына берген инвервьюсында мүнәсибет билдирди.\n- Топыраққаладағы қурылыс жумыслары енди ғана басланған екен. Кеше бул ҳаққында хабарлар тарқалыўы менен жумыслар өз орнында тоқтатылды. Мәдений объектлер менен ислеўде бирден-бир системаның болмаўы көпшилик жағдайларда пәнт берип атыр. Биз ҳәр бир объектти илимий-методикалық кеңес додалаўынан өткериўге ҳәрекет етип атырмыз. Бирақ, жергиликли инспекция және өзбасымшалық пенен жумыс алып барған. Бул жумыс ушын көрсетпе берген адамды анықлаўға ҳәрекет етип атырмыз. Бул адам, әлбетте, тийисли тәртипте жуўап береди. Жақсы гәп пенен түсиндиргенде хызметкерлер түсинбей атырған екен, енди бундай жағдайларға қатаң түрде шара көрмесек болмайды.\nОқилованың билдириўинше, Топыраққала сыяқлы пүткил дүньяға белгили болған қалашаның консервацияланыўы оғада әҳмийетли мәселе, министрлик буның әҳмийетин жүдә жақсы түсинеди.\n«Реставрация, консервация менен шуғылланатуғын шөлкемлер бизге дәслеп өз жойбарын усыныўы керек. Мынаў объекттиң алдынғы, ҳәзирги ҳәм реставрациядан кейин болыўы күтилип атырған жағдайы, деп жобасын көрсетсин», - деп атап өткен министр орынбасары.\n«Бүгин партиялар Президентке жетерлише жәрдемши бола алмай атыр ...


ФАРЗАНДЛИК МЕҲРИ - «ХАЛҚ ОВОЗИ» - Тожикистон Республикаси Ҳукуматининг ӯзбек тилидаги расмий нашрияси\nЧоп этилган 28 Июн 2018\tКӯришлар: 573\nБошни фидо айла ато қошиға,\nТун-кунунга айлагали нурфош,\n----------------------------------------- А. Навоий.\nКунларнинг бирида йигит кекса отасини етаклаб шаҳардаги ресторанларнинг бирига кирди. Таом тановул қилишаётган пайтда қарилик ва ожизлик туфайли отасининг қўллари қалтирар, қошиқни зўрға оғзига олиб борарди. Кутилмаганда қошиқдаги овқат унинг кўкси узра тўкилди. Бу ҳолатни кўриб, бошқалар нороҳат бўлишди, аммо йигит отасининг рафторидан заррача ҳам ташвишга тушмади.\nТановул қилиб бўлишгач, отасининг қўлидан тутиб, қўл ювадиган жойга олиб борди. Отасининг қўл-оғзи, кийимларига тўкилган овқат доғларини ювди ва сочларини тараб, етаклаганча чиқиб кета бошлади. Йигитнинг бу рафторини ресторандагилар ҳайрат билан кузатишарди. Уларнинг орасидан бир кекса киши ўрнидан туриб, йигитдан сўради:\n-Ҳой йигит, мабодо, бирор нарсани қолдириб кетмаяпсанми?\n-Раҳмат, билишимча, ҳеч нарса қолдирганимиз йўқ, - деди йигит кекса кишига миннатдорчилик билдириб.\n-Сенга раҳмат, ўғлим, гарчи ҳис қилмасанг-да, ўзингдан жудаям яхши нарсалар қолдириб кетаяпсан. Булар: ўғиллар учун сабоқ ва оталар учун умиддир, - деди кекса киши.\nҚиш кунларининг бирида ноҳия марказий беморхонасининг ички касалликлар бўлими дўхтири қабулига боргандим. Айвоннинг икки тарафига қўйилган курсиларда ўтиришган турли ёшдаги кишилар дўхтир қабулига кириш учун навбатда туришарди. Ичкарига ёши бир жойга бориб қолган кишини икки йигит суяб кириб келишди ва курсиларнинг бирига ўтирғизишди. Бемор, ниҳоятда, безовта бўлиб, қўллари билан қорнини чангаллар, гоҳ энгашиб ўтирар, гоҳ курси суянчиғига суянарди. Ниҳоят, курсига узала тушиб ётиб олди. Бирга келган йигитларнинг гавдалиси дарҳол тўнини ечиб тахлади-да, беморнинг бошига ёстиқ қилиб қўйди. Иккинчиси, новчадан келган йигит курткасини ечиб, беморнинг оёғи устига ёпди. Йигитларнинг каттаси беморнинг олдида чўнқайиб ўтириб, унинг қўлларини уқалар, нималардир деб, овутишга ҳаракат қиларди.\n-Бу кишининг дарди оғир экан, олдин шу киши кирса, нима дедингиз? -деди ўрта яшар аёл бошқаларга қарата мурожаат қилиб.\n-Тўғри айтасиз, шу киши олдин кирсинлар, - унинг гапини маъқуллашди навбатда турганлар.\nИкки йигит беморни қўлтиғидан ушлашиб, дўхтир ҳузурига киришди. Бироздан сўнг, қўлларида нималардир ёзилган варақ тутишиб, бўлимнинг беморлар ётқизиладиган тарафига йўл олишди.\nОрадан бир қанча вақт ўтиб, беморхона бўлими дарвозаси ёнида турган новча йигитдан сўрадим:\n-Беморнинг аҳволи қандай?\n-Худога шукр, дадам яхши. Ошқозони оғриган экан, дўхтирлар ювишгандан сўнг тинчиб қолди. Акамнинг айтишича, кечқурун жавоб берамиз, дейишибди.\nШу пайт ичкаридан йигитнинг акаси чиқди. Уларнинг юзларида қувонч нишоналари яққол кўринарди. Ака-укалар нималардир тўғрисида гаплашиб, ташқарига йўналишди.\n«Яхши фарзандлар, оталарига ғоят меҳрибон эканлар», деган хаёлга бордим.\nАйни пайтда, жамиятимиз доғига айланган, отаси ёки онасини қариялар уйларига элтиб ташлашгача боришган ёхуд улардан меҳрини дариғ тутадиган фарзандлар ҳам топиладиган замонда бу ака-укаларнинг оталарига кўрсатган меҳрибонликлари ибрат олса арзигулик, деб ўйлайман.\nХайрулло Мирзоназар, Жайҳун ноҳияси.\nФАРОВОНЛИК ЙЎЛИДАГИ ТЎСИҚ\n-Қишда қорнинг, баҳорда эса, ёмғирнинг йўлини кутиб, кўзимиз тўрт бўлди. Экинларимиз пишиб етиламан, деб турганида тинимсиз ёмғир ёғиши ва сел келиши чакки бўлди-да, - деган гаплар тез-тез қулоғимизга чалиниб қолади. Ҳа, ҳақиқатдан ҳам, иқлим ўзгаришининг об-ҳавога салбий таъсири сўнгги йилларда яққол сезилмоқда.\nБугун: 19-01-2020 19:03:17


Болалар адабиёти йили доирасида қозоқ ва хорижлик муаллифларнинг 40 номдаги китоблари тақдим этилди\n27 Декабрь 19:36\nNUR-SULTAN. Kazinform – Нур-Султан шаҳрида Болалар адабиёти йили доирасида давлат буюртмаси асосида чоп этилган 40 номдаги китобларнинг тақдимоти бўлиб ўтди. Тадбир ҚР Маданият ва спорт ишлари вазирлиги томонидан ташкил этилди, деб хабар беради Kazinform мухбири.\nТақдимотдан кўзланган мақсад - ёш авлоднинг дунёқараши ва тафаккурини ривожлантириш, болалар адабиёти орқали одоб-ахлоқ, Ватанга муҳаббат туйғуларини шакллантириш, китоб ўқишга ундашдан иборат. ҚР Маданият ва спорт ишлари вазири Ақтоти Раимқулова таъкидлаганидек, вазирлик томонидан маҳаллий ёзувчиларининг асарларини нашр этиш доимий давлат томонидан қўллаб-қувватланади.\n«Нашр этилган китобларнинг 34 таси рус ёзувчиларининг асарлари, олтитаси жаҳон болалар адабиётининг таржималаридир. Жумладан, таниқли маҳаллий ёзувчилар Ақселеу Сейдимбек, Герольд Бельгер, Несипбек Айтули, Шакен Кумисбаули, Оразақин Аскар, Салиқбая Абдилдабек, Нағашибек Қапалбеқули, Серик Байконов, Серик Калиули, Заря Жуманова ва бошқа истеъдодли муаллифларнинг асарлари ўрин олган. Таржима қилинган адабиётлар орасида болалар учун япон адабиёти ҳам бор. Айтиш мумкинки, бу ёш китобхонлар учун янги ва қизиқарли асар», - деди Ақтоти Раимқулова.\n«Маданият ва санъат соҳасининг рақобатбардошлигини ошириш, қозоқ маданий меросини асраб-авайлаш, ўрганиш ва оммалаштириш ҳамда архив иши юритиш самарадорлигини ошириш» дастури ҳамда «Ижтимоий аҳамиятга молик турларни сотиб олиш, нашр этиш ва тарқатиш» кичик дастури доирасида, китоб нашр этишни мувофиқлаштирувчи «Адабиёт вазирлиги» қарори билан жорий йилда 492 минг нусхада 168 номдаги ижтимоий аҳамиятга молик адабиётлар, шу жумладан, болалар ва ёшлар учун 40 та нашр, умумий тиражи 120 минг нусхада чоп этилиб, республика давлат кутубхоналарига бепул тарқатилди.


“Гўзал ва бетакроримсан жонажон Ватан” мавзусида тадбир бўлиб ўтди »\n“Гўзал ва бетакроримсан жонажон Ватан” мавзусида тадбир бўлиб ўтди\n07 сентябрь, 2019 58 jizzax Jizzax vb yangiliklari\n2019 йил 6 сентябр куни Жиззах вилояти тарихи ва маданияти давлат музейи тарих, табиат, санъат бўлими илмий ходимлари ҳамда Ҳамид Олимжон ва Зулфияхоним мактаб интернати билан ҳамкорликда Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2014 йил 11 июлдаги №189-сонли қарори ижроси юзасидан 2-8 сентябр кунлари “Музейлар ҳафталиги” муносабати билан “Гўзал ва бетакроримсан жонажон Ватан” мавзусида тадбир ва “Юртим жамоли” музейга саёҳат ташкил қилинди.\nТадбирни санъат бўлими илмий ходими М.Дўлиева очиб берди. Ҳар бир тараққиёт сари одимлар экан, доимо тарихга назар ташлаб мавжуд урф-одатлар, анъаналар ҳамда қадимий ёдгорликларни ўрганишга ва сақлашга интилиши табиий. Бу борада эса музейларнинг ўрни беқиёс. Чунки улар ўтмишдан келган маданият, маърифат, табиат ёдгорликларининг яхлит тизимга солинган йиғиндиси бўлиб, амалдаги қонун-қоидага мувофиқ сақланади ва намойиш қилинади. Мамлакатимизда музейлар хафталиги ўтказилиши ёш авлодни дунёқараши кенг, мустақил фикрлайдиган, Ватанимиз ва халқимизга содиқ комил инсонлар этиб тарбиялашга кўмаклашади деб ўз сўзини якунлади.\nШундан сўнг Ҳамид Олимжон ва Зулфияхоним мактаб интернати 7-синф ўқувчилари томонидан ватанимизни маҳд этувчи шеърий тўпламларидан айтиб ўтишди ва ўқувчилар музей бўйлаб саёҳат қилишди. Музей ходимлари томонидан тушунтириш ишлари олиб борилди.\n2-8 сентябр кунлари Музейларда очиқ эшиклар куни


Бишкек чегараларни мустаҳкамламоқда\nЎш воқеаларининг бир йиллиги муносабати билан Қирғизистон чегаралари кучайтирилган тарзда қўриқланади.\nБу ҳақда Қирғизистон Чегара хизмати маълум қилди.\nҚирғизистон Чегара хизмати раҳбари Замир Мўлдўшев қирғиз матбуотига берган суҳбатида мамлакат чегаралари кучайтирилган тартибда қўриқлашга тайёрланаётганини билдирди. Унинг айтишича, айни пайтда айрим чегара заставаларига қўшимча куч ва ҳарбий техник воситалар жўнатилган.\nЧегара хизмати матбуот котиби Салқин Абдуқариева эса Озодлик радиосига мамлакат чегаралари 28 майдан бошлаб кучайтирилган тарзда қўриқланиши эҳтимолдан ҳоли эмаслигини билдирди.\n- 28 майдан бошлаб кучайтирилган тартибда қўриқлашга ўтамиз. Ўзбекистон томони эса апрел ойидан бошлаб Қирғизистон билан чегараларни кучайтирилган тартибда қўриқламоқда, - деди Салқин Абдуқариева.\nҚирғизистоннинг қўшни давлатлар билан чегараларини кучайтирилган тартибда қўриқлашга ўтилишининг сабаблари нимада?\nМазкур саволга жавоб берар экан, Салқин Абдуқариева Ўш қирғинининг бир йиллиги муносабати билан мамлакатдаги барча ҳуқуқ-тартибот тузилмалари хавфсизлик ва барқарорликни таъминлаш эҳтиёт чораларини кўриш мақсадида кучайтирилган тартибда ишлашга ўтиши кутилаётганини, аммо амалда ҳеч қандай хавотирга ўрин йўқлигини айтди:\n- Ҳозирча ҳеч қандай таҳдидлар кутилмаяпти. Биз вазиятни назорат қилмоқдамиз. Оператив хизматларимиз жуда кучли ишлаяпти. Лекин ҳозирча қандайдир таҳдидлар бўлиши ёки террорчилик ҳаракатлари чегарадан ўтиши мумкинлиги тўғрисида ҳеч қандай оператив маълумот йўқ, - деди Салқин Абдуқариева.\nБироқ бошқа ҳукумат тузилмалари Ўш қирғинининг бир йиллиги муносабати билан бир қатор таҳдидлар борлигини маълум қилишган. Масалан, бир неча кун олдин Ўш шаҳар мэри Мелис Мирзақматов шаҳарда “Июн қирғини учун ўч оламиз! Қасос оламиз” қабилидаги варақалар тарқатилгани, номаълум шахслар томонидан аҳолининг муайян қатлами қўрқитилаётгани тўғрисида эълон қилган эди.\nҚирғизистон Миллий хавфсизлик хизмати раҳбари Кенешбек Дуйшебаев эса Афғонистон ҳудудида Қирғизистон исломий ҳаракати тузилгани ва бу ҳаракат асосан ўтган йилги июн воқеаларидан сўнг Ўшни тарк этган одамлардан иборат эканини парламентга билдирган эди.\n- Биздаги маълумотга кўра, Афғонистон ва Покистон ҳудудида 200 дан 400 нафаргача Қирғизистон фуқароси бор. Улар террорчилик лагерларида таълим олишмоқда, - деган эди Кенешбек Дуйшебаев.\nБу каби билдирувлар ва июн воқеасининг бир йиллиги арафасида куч ишлатар тузилмаларнинг кучайтирилган тартибда ишлашга ўтказилиши, аммо бу чоранинг асл сабаблари айтилмай, умумият-ла “хавфсизликни таъминлаш” иборасига тиркалаётгани айрим ўшликлар орасида ҳам ваҳима кайфиятини пайдо қилмоқда.\n- Ҳукумат барқарорликни сақлаб қолиш мақсадида ҳаракат қилаяпти. Масалан, ҳар куни телевизорда икки халқнинг дўстлиги ҳақида гапиришаяпти, “2011 йилни иноқлик йили, тинчлик йили қиламиз”, дейишаяпти. Аммо икки халқни бир-бирига қарши қайраётган турли кучлар ҳам борлиги сезилади-да. Одамлар ҳозир қачон тинчлик бўлса, ўшандагина барака бўлишини тушиниб қолишди. Лекин бизнинг тинчлигимизни истамаётган кучлар борми, дейман-да, - дейди ўшлик Эркинбой ака.\nАйни пайтда Қирғизистон ҳуқуқ-тартибот тузилмалари Ўш қирғинининг бир йиллиги арафасида вазият ҳукумат назорати остида эканини ва барқарорликнинг издан чиқишига йўл қўйилмаслигини билдириб келмоқдалар.


Легионеримиз премьер-лиганинг 52 футболчиси қаторидан жой олди\n17 марта, 2021, 07:00\nТеги:Игорь Сергеев | ФК Пахтакор\nУнга омад тилаймиз...\nҚозоғистонлик журналистлар премьер-лиганинг дастлабки тури якунланганидан сўнг, мамлакат чемпионатида дебют қилган футболчилар сонини санаб чиқди.\nУЕФА таркибига кирувчи Қозоғистон чемпионатининг юқори дивизионида жами 14 та жамоа ғолиблик учун куч синашмоқда. Сертификация комиссиясининг қарорига кўра, “Актобе”, “Жетису” ва “Шахтер” жамоаларидан уч очкодан олиб ташлангани ҳам қизиқ ҳолат.\nУмуман олганда, янги мавсумда премьер-лигада 52 нафар янги футболчи дебют қилди. Шулардан ўн икки нафари маҳаллий футболчилардир.\nҚолган қирқ нафар дебютант яқин ва узоқ хориждан келган легионерлар экан. Улар орасида ҳамюртимиз Игорь Сергеев ҳам бор. “Пахтакор” тўпурарларидан бўлган ҳужумчимиз “Актобе” шарафини ҳимоя қилиб, сафида “Каспий”га қарши ўтказилган биринчи учрашувда фаол ҳаракатлари билан эътиборга тушди.\n“Актобе” жамоаси иккинчи тур учрашувини ўз майдонида “Тобол”га қарши ўтказади. Ушбу баҳс 20 март кунига белгиланган.\nЛегионеримиз бразилиялик тўпурарлар рақобатини енга оладими?\nБунака легионерни оёгини синдириш керак!\nИгорь Сергеев – бомбардир матчей с "Металлургом"


сура – КУН УЗ\nГлавная / Теги: сура\n03.03.2018\tМаданият Comments Off on Шарҳ сураси\nАъло сураси тафсири\n27.01.2018\tМаданият Comments Off on Аъло сураси тафсири\nНозил бўлган жойи: Макка. Оятлар сони: 19. Тартиб рақами: 87. Сура маъноси: энг олий, ниҳоятда улуғ. Сура фазилати: Али розияллоҳу анҳу ривоят қилади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Аъло сурасини яхши кўрар эдилар” (Аҳмад, Баззор ва Ибн Мардавайҳ ривояти. Ривоят санади заиф). Нўъмон ибн Башир розияллоҳу анҳудан ривоят қилинишича, Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам икки …\nЗуҳо сураси тафсири\n25.01.2018\tМаданият Comments Off on Зуҳо сураси тафсири\nНозил бўлган жойи: Макка. Оятлар сони: 11. Тартиб рақами: 93. Сура маъноси: чошгоҳ вақти. Сабаби нузул: Жундуб Бажалий ривоят қилади: “Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам касал бўлиб қолиб, икки ё уч сафар тунги намозга туролмадилар. Шунда бир аёл келиб, “Эй Муҳаммад, менимча, шайтонинг сени тарк қилган”, деди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла бу сурани нозил …


Матичнинг МЮга қандай ёрдами тегмоқда? (Эркин Ғайбуллаев блоги)\n23 февраль, 2019, 05:26 661\nТеглар:Неманья Матич | Жозе Моуриньо | Манчестер Юнайтед\nАммо биргина футболчи норвегиялик мураббий қўли остида анча ривожланишга эришмоқда. У ҳам бўлса Неманья Матич.\n“Манчестер Юнайтед” бошқарувига Оле Гуннар Сульшер келиши ортидан “Олд Траффорд”даги ишлар анча юришиб кетди. Маркус Рэшфорд ва Поль Погбалар қайта кашф қилинди. Жозе Моуриньо қўли остида улар “исталмаган шахс”га айланиб қолишганди.\nСербиялик гигант футболчи сўнгги бир неча ойларда португалиялик мураббий бошқаруви остидагидан анча ёрқин ўйинларини кўрсатмоқда.\nХўш, қандай сабаблар уни муҳим фигурага айлантирмоқда?\n6.4 футлик Матич Премьер Лиганинг энг бўйдор футболчиси ҳисобланади ва МЮ ярим ҳимоясининг муҳим фигураси эди.\nБўйи-басти ва жисмоний кўрсаткичлари сабаб Матич рақиблари устидан осонликча ўз тизгинини ўтказиш бўйича устунликка эга. Аммо у буни португалиялик мураббий қўли остида қила олмасди. Унинг даврида Матич 90 дақиқада атиги 0.8 фол ишлатарди.\nСульшер мураббийлигида у бир ўйинда ўртача 1.12 фол ишлатмоқда. Рақибнинг қарши ҳужумларини анча самарали тарзда бузмоқда.\nБу хусусияти унга “Челси”да жуда асқотганди. “Олд Траффорд”даги дастлабки мавсумида ҳам иш берганди. Бу мавсумда у яна бу жиҳатини топиб олди.\nМоуриньонинг асосий муаммоси бу ўйин услуби ва ҳам шогирдлари ҳам майдондан ташқаридагиларнинг бунга бўлган салбий муносабати эди. Ҳимояни мустаҳкамлаш мақсадида қурилган ушбу тактика серб футболчисини иқтидорини “кўмиб қўйганди”.\nСульшер эса буларнинг ҳаммасини буткул ўзгартирди ва ҳатто кийиниш хонасида ҳам Матич норвегиялик мутахассиснинг муҳим футболчисига айланди.\n“У доим ижобий” – дея интервью берди Матич янги устози ҳақида фикр билдираркан.\n“Тўғри биз жуда яхши ўйин намойиш қила олмаяпмиз, бунга вақт керак. Аммо у доим ўзгармас, ижобий кайфиятда. Матбуот анжуманида ҳам кийиниш хонасида ҳам бирдай кайфиятда.”\nБундай ижобийлик “Бенфика”нинг собиқ вакили ўйинига ҳам таъсир қилмай қўймади. У ҳар бир ўйинда ўртача 9.37 пас узатмоқда. Бу кўрсаткич Моуриньо даврида 6.88 ни ташкил қиларди.\n“Қизил иблислар” айни вақтда анча кучли, ижобий ўйин таклиф қилмоқда. Матич эса бунда асосий ролни бажармоқда.\nМувозанатни ушлаб туриши\nКлубнинг “ўзгача” давридаги пайтида уларга мувозанат етишмасди. Погба у истаганидек олдинги чизиқда эмас, орқароқда ўйнашга мажбур эди. Андер Эррера, Фред ва МакТоминилар каби, бечора Матич олдинга интилишдан кўра ҳимояга ёрдам бериши шарт эди.\nСулшер эса “Олд Траффорд”га келганидан бери кескин ўзгаришлар қилгани йўқ. Аммо у юлдуз футболчиларига ўз севимли позициясиларида ўйнашига қўйиб бермоқда. Майдоннинг баъзи қисмларидаги ҳамкорликни ўрнатишда ёрдам берди.\nШулардан бири майдон ярмида Матич/Эррера/Погба учлиги бўлмоқда. Матич ва Погба Сульшер қўли остида Премьер Лиганинг ҳар бир учрашувида илк дақиқалардан ҳаракат қилган. Эррера эса Моуриньо даврида ҳам кўпроқ ўйин амалиётига эга бўлгани сабаб ундаги ўйин амалиёти (648 дақиқа) юқорироқ.\nАслида у Погбанинг “қўлларини ечиб юборди” ва жамоадошининг эркин ҳаракатланишига катта ёрдам бермоқда. Камига ҳужумчиларни тўп билан ажойиб тарзда таъминламоқда ва рақибнинг қарши ҳужумларини қайтармоқда.\nУшбу нисбатан янги тизимда серб футболчиси анча муҳим вазифаларни ўз елкасига олмоқда ва бу ҳам ўзи ҳам клубига фойдаси тегмоқда.\nМатичга ракобат етмаганга ухшайди\n"Тоттехэм" МЮ футболчисини ҳарид қилмоқчи эмас