05:00 / 15.02.2017 2820 pdf Ўқиш режими + -\n...Исломнинг бола тарбиясига берган аҳамиятини қанча гапирсак шунча оз. Шу ўринда бир нарсага ишора қилишни лозим, деб ўйлайман. Маълумки, динимизда жонли нарсаларнинг ҳайкаллари ҳаром қилинган, айниқса уйларга сурат осиш, одам ёки ҳайвон шаклидаги нарсаларни қўйиш манъ этилади. Аммо тарбияга бўлган улкан эътибор туфайли қизларга қўғирчоқ ўйнашга рухсат берилган. Чунки улар келажакда она бўладилар...\nАбу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: ўз ҳузурларида ал-Ақраъ ибн Ҳобис Таймий ўтирганда Ҳасан ибн Алини ўптилар. Шунда у: «Менинг ўнта болам бор. Улардан бирортасини ўпганим йўқ», деди.\nБас, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: унга назар солдилар ва: «Раҳим қилмаганга раҳим қилинмас», дедилар». Бухорий, Абу Довуд ва Термизий ривоят қилган.\nШарҳ: Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: ўта болажон зот эдилар. У зот болалар ичида ўз набиралари имом Ҳасан ва имом Ҳусайнларни жуда ҳам яхши кўрар ва уларга меҳибонлик кўрсатар эдилар. Ушбу ривоятда у зот соллаллоҳу алайҳи васалламнинг имом Ҳасан розияллоҳу анҳуга кўрсатган меҳрлари, саҳобалардан бирларининг бунга бўлган муносабатлари ва бу муносабатни Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: томонлардан баҳоланиши ҳақида сўз кетмоқда.\n1- Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам:нинг ёшболаларни ўпиб туришлари. Бундан бошқалар ҳам шуни қилишлари жоизлиги чиқади.\n2- Боласини ўпиш унга раҳим кўрсатиш экани.\n3- Киши бировга, хусусан ўз боласига раҳим қилмаса, Аллоҳ таоло ҳам ўша кишига раҳим қилмаслиги.\nУсома ибн Зайд розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам: мени олиб сонларига ўтқазар эдилар. Ҳасанни эса бошқа сонларига ўтқазар эдилар. Сўнгра сонларини бир-бирига қўшиб туриб: «Эй Аллоҳим! Иккисини раҳим қилгин, мен уларга раҳим қилурман», дер эдилар». Бухорий ривоят қилган.\n1- Бировнинг боласини ҳам қучоғига олиб ўтириш мукинлиги.\n2- Икки болани қучоққа олиб ўтириш жоизлиги.\n3- Аллоҳ таолога болаларга раҳим қилишни сўраб дуо қилиб туриш кераклиги.\nОиша розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Бир аъробий Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам:нинг ҳузурларига келди ва: «Сизлар болаларни ўпасизларми? Биз уларни ўпмаймиз», деди.\nШунда Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Аллоҳ қалбингдан раҳматни суғириб олган бўлса мен нима ҳам қила олар эдим», дедилар». Икки шайх ривоят қилган.\nШарҳ: Бундан болаларни ўпиб туриш қалбда раҳмат борлигининг аломати экани келиб чиқади. Аксинча, болаларни ўпмаслик Аллоҳ таоло ўша одамнинг қалбидан раҳматни суғириб олганининг аломатидир.\nЯна ўша кишидан ривоят қилинади: «Ҳузуримга бир аёл ўзининг икки қизи билан тиламчилик қилиб келди. У менда бир дона хурмодан бошқа нарса топмади. Бас, мен ўшани унга бердим. У эса уни икки қизига тақсимлаб берди. Сўнгра туриб чиқиб кетди. Кейин Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: кирдилар. Мен у зотга сўзлаб бердим. Шунда у зот: «Ким ушбу қизлардан бирор нарса ила синалса, у уларга яхшилик қилса, улар унга дўзахдан парда бўлурлар», дедилар». Бухорий ва Термизий ривоят қилган.\nШарҳ: Бу ҳадиси шарифда ўша вақтда Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: ва у зотнинг оилалари қанчалар содда, оддий ва камтарона ҳаёт кечирганлари билан танишмоқдамиз. Қаранг, шундай улуғ зотнинг уйларида тиламчига бериш учун бир дона хурмодан бошқа нарса топилмаса! Аммо ўша бир донани ҳам ҳақдорга берилди. Мазкур тиламчи аёл ҳам ночорлигидан бу шини қилаётган экан дарҳол ўша бир дона хурмони икки қизига бўлиб берди. У ўша қизлари учун яхшилик қилди ва Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам:дан у дунёда дўзах ўтидан пардаланиш ваъдасини олдилар.\n1- Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: ва Оиша онамиз розияллоҳу анҳоўта камтар ва камбағал ҳаёт кечирганлари.\n2- Ўша пайтда ночорликдан қизларини эргаштириб тиламчилик қилиб юрган аёллар бўлганлиги.\n3- Ҳақдор тиламчи келганда бир дона хурмо бўлса ҳам бериш кераклиги.\n4- Оналар қизларга меҳрибон бўлишлари зарурлиги.\n5- Қиз фарзандга яхшилик қилиш алоҳида тақдирга сазовор иш эканлиги.\n6- Қиз фарзандга кўрсатилган яхшилик ўша яхшиликни қилган шахс учун қиёматда дўзахдан парда бўлиши.\nМуслим ва Термизийнинг ривоятида: «Ким икки қизнинг то улар вояга етгунларича оғирини кўтарса, у мен билан бирга худди мана бу иккисига ўхшаб жаннатга киради», дедилар».\nШарҳ: Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: кўрсаткич ва ўрта бармоқларини бир-бирига жуфтлаб туриб шу сўзни айтганлар. Албатта, биттами иккитами қизни тарбиялаб вояга етказиб жойларини топиб жойлаш осон иш эмас. Одатда кишилар табиатида ўғил фарзандга нисбатан мойиллик бўлиб туради. Қизлардан эса, Исломий тарбия кўрмаган кишиларда, бир оз эътиборсизлик бўлади. Шунинг учун ҳам шариатимиз таълимотларида қизлар тарбияси учун қилинган ваъдаларга алоҳида урғу берилган. Ушбу ҳадиси шарифда ҳам икки қизни тарбиялаб вояга еткизган кишига Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: билан биргаликда жаннатга кириш ваъда қилинмоқда. Аллоҳ таоло ўшалардан бўлишни насиб этсин.\nАбу Саъид Худрий розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Кимнинг учта қизи бўлса ёки учта синглиси бўлса ёхуд икки қизи ёки икки синглиси бўлса, у уларнинг суҳбатини яхши қилган бўлса ва уларнинг ҳақида Аллоҳга тақво қилган бўлса, унга жаннат берилур», дедилар». Термизий ва Абу Довуд ривоят қилган.\nШарҳ: Бу ҳадиси шарифдан киши ўз қиз фарзандлари тарбиясига қанчалик савоб олган бўлса, сингиллари тарбияси учун ҳам шунчалик савоб олишини билиб оламиз.\nИбн Аббос розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Кимнинг ҳузурда бир қиз бола бўлсаю уни тириклай кўмиб юбормаган, иҳонат қилмаган ва ўз боласини ундан устун қўймаган бўлса, Аллоҳ уни жаннатга киритади», дедилар». Абу Довуд ривоят қилган.\nШарҳ: Исломдан олдинги жоҳилият одатига биноан қизларни, ор келтиради деган ўй билан, тириклай кўмиб кўмию юборадиганлар ҳам бор эди. Ислом бу ваҳшиёна одатни ботил қилди ва қизларнинг тарбиясига катта эътибор берди.\nЖоҳилият жамиятида ўғил болани қиз боладан устун қўйилар эди. Ислом ҳамма болаларга бирдек қарашни йўлга қўйди.\nИсломда қизларга эътибор билан қарашни жаннатга элтувчи амал деб баҳоланди.\nУмар ибн Абдулазиз розияллоҳу анҳудан ривоят қилинади: «Солиҳа аёл Хавла бинти Ҳаким айтадики, Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: бир куни ўз қизларининг икки ўғлидан бирини қучоқларида олиб чиқиб: «Албатта, сизлар бахил қиласизлар, қўрқоқ қиласизлар ва жоҳил қиласизлар. Албатта, сизлар Аллоҳнинг райҳонидансизлар», дептилар».\nШарҳ: Ота-она кўпроқ нима қилса ҳам болам чақам деб қилади. Кўпгина пайтларда ўзи учун қилмаган нарсани ҳам боласи учун қилади. Ушбу ҳақиқатни Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи васаллам: ўзларининг ушбу ҳадиси шарифларида баён қилмоқдалар.\n«сизлар бахил қиласизлар»,\nДарҳақиқат, киши боламга бўлсин деб кўп нарсаларни бировларга бермай, бахиллик қилиб соқлаб туради. Боламни боқаман, кийинтираман, тарбиялайман деб бахиллик қилади. Болам ўз тенг қурлари ичида ўксимасин, унга у олиб берай, бу олиб берай деб бахиллик қилади. Боламни ўқитаман, касбли ҳунарли қиламан деб бахиллик қилади. Боламни оилали қиламан, уйли жойли қиламан деб бахиллик қилади. Блоамга мендан кейин бирор нарса қолсин деб бахиллик қилади.\nодам боласи ўзи учун қўрқоқлик қилмаса ҳам боласи учун қўрқоқлик қилади. У менга бир нарса бўлса болам етим қолмасин деб ўзини баъзи савобли ишлардан ҳам олиб қочади.\nОдам ўз боласига яхшилик қиламан деб билганини билмасликка олади. Кўпгина нарсалардан жоҳил қолади. Ушбу нарсаларнинг барчаси фарзанд учун қилинади. Чунки эй фарзандлар!\nКиши раҳонни кўриб қанчалик баҳра олса болаларини кўриб ундан ҳам яхши баҳра олади.\nАйюб ибн Мусо розияллоҳу анҳудан, у киши отасидан, у киши бобосдан ривоят қилинади: «Набий соллаллоҳу алайҳи васаллам: «Ота-она ўз боласига гўзал одобдан афзал нарса бера олмайди», дедилар». Учовини Термизий ривоят қилган.\nШарҳ: Динларнинг мукаррами ва мукаммали бўлган Ислом ана ўн беш асрдирки инсонни тарбиялашни, айниқса болаларга одоб ва ахлоқдан пухта таълим-тарбия беришни энг муҳим вазифа ўрнида кўриб келмоқда. Чунки жамият аъзоларининг яхши хулқли, ҳалол ва пок бўлишини орзу қилсагу, аммо ўша жамиятнинг келажаги бўлмиш болалар тарбияси ҳақида қайғурмасак, ниятларимиз сароблигича қолаверади.\nИслом бола тарбияси ҳақида у ҳали дунёга келмасдан анча олдин, оила қуришга тайёргарлик кўрилаётган пайтдан бошлаб қайғура бошлайди. Оила қурилгач ҳам бу одоб ва ахлоқ дарси бир дақиқа ҳам тўхтамайди. Оила қурилар экан ота-онанинг ахлоқи, одобига, инсонийлигига алоҳида эътибор берилади. Сабаби улардаги хислат, фазилатлар ҳам, ёмон одатлар ҳам болага кўчиши-исбот талаб этилмайдиган ҳақиқатдир.\nЗеро, Пайғамбаримиз саллоллоҳу алайҳи васаллам ҳам: «Сизлар ўзингизга муносиб жуфти ҳалолни ихтиёр қилинглар, чунки жуфтингизнинг феъл-атвори, хулқи наслингизда ўз аксини топади», деганлар.\nМасалан, келин танлашда асосан, унинг диндорлигига, тақвосига эътибор беришни уқтирганлар. Чунки ана шундай онадан туғилган фарзандларни тарбиялаш нақадар осон. Тарихдан маълумки, дунёга довруғ солган аксари буюк алломаларга, фозилу уламоларга болалик пайтида оталари ҳаром касб билан топилган бирор луқма ҳам таом едирмаган, оналари уларни бетаҳорат эмизишмаган.\nАхлоқий тарбия диний тарбия билан мустаҳкам боғлиқдир. Ислом динида ахлоқий тарбия диний тарбиянинг ажралмас қисми, десак муболаға қилмаймиз. Зеро, дин яхши деб ҳисоблаган ва даъват этган нарсалар эзгулик, ёмон деб ҳисоблаган ва ман этган нарсалар эса ёвузликдир.\nШунингдек, дин буюрган, ҳаётда ва муомалада касб этишга тарғиб этган ахлоқ ва фазилатлар Ислом жамиятида қадрият, ҳуснихулқ ва маънавий фазилатлар ҳисобланади. Ахлоқий дунё ўз табиатига кўра динийдир: ахлоқи ва муомаласи гўзал бўлмаган мусулмоннинг дини ҳам мукаммал ҳисобланмайди. Ахлоқий тарбия ва уни амалга ошириш борасида Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи васалламнинг қуйидаги муборак сўзлари ҳар бир мусулмон учун дастур бўлмоғи керак:\n«Эй Расулуллоҳ! Биз ота-онанинг ҳаққини билдик. Аммо фарзанднинг ҳаққи нимадан иборат?» деган саволга Пайғамбаримиз саллоллоҳу алайҳи васаллам:\n«Унга чиройли исм қўйиб, гўзал одоб бериш», дедилар. Байҳақий ривоят қилган.\nИмом Ибн Можа ривоят қилган. ҳадиси шарифда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам::\nХўш, Исломий ва ахлоқий тарбия қай тартибда олиб борилади? Маълумки, оила фақат эр-хотиндан иборат бўлмайди. Балки Аллоҳ фарзанд берса, уларга ўғил-қизлар ҳам қўшилиб, оила катталашиб боради. Натижада ота-она, фарзандлар, ака-ука, опа-сингил-ҳаммаларининг ўртасида ҳам ўзаро муносабатлар бўлади.\nАгар Аллоҳ фарзанд бериб, аёл ҳомиладор бўлса, у яхши ният ва истаклар билан ҳалоллик ва покликни янада кучайтиради. Ибодатлар қилиб фарзанднинг бахтини сўраб, дуолар қилиб туришади.\nФарзанд туғилганда эса ота-она Аллоҳга шукрлар қилади. Агар чақалоқ қиз бўлса хурсандлигини кўпроқ изҳор қилади. Чунки Аллоҳ Таоло Қуръонда фарзанд беришни зикр қилганда олдин қизларни ёдга олган. Кофирлар эса қиз фарзанд кўришганда хафа бўлишар эканлар. Пайғамбар саллоллоҳу алайҳи васалламнинг ҳам кўп фарзандлари қиз бўлган. У зот ўз ҳадисларидан бирида:\n«Кимки қиз фарзанд кўриб, сабр қилиб яхши тарбияласа, улар ота-онаси учун қиёмат куни дўзахдан парда бўлади», деганлар.\nЎғил бўлсин, қиз бўлсин, бола Аллоҳ Таолонинг улуғ неъмати ҳисобланади. Пайғамбаримиз Муҳаммад саллоллоҳу алайҳи васаллам:\nИсломда янги кўзи ёриган аёлга алоҳида эътибор берилади. Айниқса унга ўзига муносиб таомлар бериш ва яхши парвариш қилиш-диний адабиётимизда алоҳида таъкидлаб айтилган.\nЧақалоқнинг ўнг қулоғига азон, чап қулоғига такбир айтилади. Дуогўй кишилар ширинлик билан унинг танглайини кўтариб, ҳаққига дуо қилишлари ҳам яхши одат.\nПайғамбаримиз алайҳиссалом доимо шундай қилганлар. Фарзанд туғилгандан кейин бир жонлик сўйиб ақийқа қилинади.\nАраб тили қомусларидан бирида «ақийқа» ва «аққа» калималари чақалоқ туғилгандаги сочини олиш ва унинг таваллуди муносабати билан сўйиладиган қўйга айтилади, дейилган. Ақийқанинг шариатимиздаги ҳукмини уни адо этишга қодир бўлганлар учун аксар уламолар суннати муаккада деганлар. Бу хусусда Пайғамбаримиз саллоллоҳу алайҳи васалламдан қуйидаги ҳадиси шариф ворид бўлган: «Ҳар бир янги туғилган бола ақийқаси билан гаров қилингандир».\nАқийқанинг ҳикматлари шундан иборатки, инсон фарзандининг ёруғ дунёга келишлиги Аллоҳнинг жуда катта неъматидир. Она бўлиш аёлнинг соғ-саломат қолишлиги ва янги фарзанднинг дунёга келганлиги учун Аллоҳ Таолога шукрона сифатида ақийқа қилиниб, янги туғилган фарзанднинг ҳифзи ва риояти Аллоҳ Таолога ҳавола қилинади.\n«Ақийқа» муносабати билан сўйиладиган жонлиқнинг шартлари худди қурбонлик қилинадиган ҳайвонларнинг шартлари кабидир. Қурбонликда нима жоиз бўлмаса, ақийқада ҳам ана шу нарсалар жоиз бўлмайди. Ақийқа таомининг истеъмоли ҳам қурбонликники кабидир. Таомни бошқаларга едиришлик, садақа қилишлик билан бирга соҳиби эҳсон оила аъзолари билан бир қисмини танаввул қилишлари жоиздир.\nПайғамбаримиз Муҳаммад саллоллоҳу алайҳи васаллам ўзларининг суюкли набиралари Ҳасан ва Ҳусайнларга ақийқа қилиб берганлар. Шунинг учун ҳам ақийқа қилишлик мусулонларга суннат бўлиб қолган.\nАқийқа бола туғилгандан сўнг, 7 кунлигида, имконият бўлмаса, 14 ёки 21 кунлигида қилинади. Агар шу муддат ичида ҳам имконият топилмаса, бошқа хоҳлаган вақтида қилса ҳам бўлаверади. Агарда туғилган фарзанд 7 кундан олдин фарат бўлса ақийқа қилинмайди.\nАқийқа қилишликда Аллоҳ Қуръонда буюрган: «енглар, ичинглар, лекин исроф қилманглар», деган ояти Каримага қатъиян амал қилмоғимиз зарур бўлади. Чунки савоб умидида қилинган амалларни суистеъмол қилиб, исроф, ноўрин ҳаражат ва дабдабабозликка йўл қўйиш биз мусулмонларга муносиб эмас.\nДунёга янги келган чақалоқни онанинг ўзи эмизиши лозим. Сунъий таомлантиришни иложи борича қўлланмаслик керак. Ҳадисда чақалоқ учун онанинг сутидан яхшироқ, фойдалироқ нарса йўқ дейилган.\nЧақалоқ кўп йиғласа, оилада турли ташвиш ва қийинчиликларга сабаб бўлса, ота-она сиқилмаслиги, аччиқланаслиги керак. Китобларимизда келган хабарларга кўра, чақалоқнинг йиғиси-зикр, Аллоҳнинг ягоналигини ёдлаш, ҳамду сано, ота-онасининг ҳаққига дуо ва истиғфор ҳисобланади.\nОта-онанинг вазифаларидан бири фарзандга маънодор, чиройли исм қўйишдир. Абдуллоҳ, Абдураҳмон каби Аллоҳга бандачилик ва мақтов маъноларини англатувчи имслар, Пайғамбарлар, саҳобалар, уламолар ва бошқа аҳли солиҳ кишиларнинг исмларини қўйиш мақсадга мувофиқдир.\nТезроқ хатна қилдириш лозимлиги ҳам китобларда алоҳида таъкидланган.\nФарзандининг тили чиқиши билан ота-она унга «Лаа илоҳа иллаллоҳ», «Аллоҳу акбар» «Бисиллаҳир роҳманир роҳийм» каби сўзларни ўргата бошлайди.\nЎғил болалар кўпроқ отасидан, қиз болалар эса кўпроқ онасидан ўрнак олиб тарбияланадилар. Ўқиш, ёзиш, ахлоқ-одоб, диний аҳкомларни ўргатишга алоҳида эътибор бериш билан бирга, ўғил болаларга сузиш, от миниш, қизларга бичиш-тикиш, таом пишириш каби ўзига хос машғулотлар ўргатилиб борилади.\nИсломнинг бола тарбиясига берган аҳамиятини қанча гапирсак шунча оз. Шу ўринда бир нарсага ишора қилишни лозим, деб ўйлайман. Маъумки, динимизда жонли нарсаларнинг ҳайкаллари ҳаром қилинган, айниқса уйларга сурат осиш, одам ёки ҳайвон шаклидаги нарсаларни қўйиш манъ этилади. Аммо тарбияга бўлган улкан эътибор туфайли қизларга қўғирчоқ ўйнашга рухсат берилган. Чунки улар келажакда она бўладилар.\nБолалар етти ёшга етганда намоз ўқиш буюрилади. Ўн ёшда ҳам намоз ўқимаса болани уришга ҳам рухсат берилган. Ўша ёшдан бошлаб болаларни алоҳида-алоҳида ётқизишни ҳам йўлга қўймоқ даркор.\nОта-она болаларига раҳм-шафқатли, меҳрибон бўлади. Улар билан ҳазил-мутойиба қилади. Пайғамбаримиз саллоллоҳу алайҳи васаллам ҳам набиралари Ҳасан ва Хусайнларни ўйнатар ва эркалатар эдилар.\n«Ота-онанинг боласига қилган дуоси Пайғамбарларнинг умматларига қилган дуосига ўхшашдир», дейилган.\nБоладан беодоблик, ахлоққа хилоф ишлар ўтса ҳам ота-она хафа бўлмай чидайди. Чунки ўсиб бораётган инсонда шундай ҳолат бўлиши мумкинлигини унутмаслик лозим. Ҳеч қачон болани қарғамаслик керак. Қарғишга қолиб, жафо чекса, яна ота-онанинг ўзига заҳмат келади.\nЛутф-карам, ҳадя, совға беришда болаларни баробар кўриш керак. Бозордан бирон нима келтирилса, аввал қизлардан бошлаб берилсин. Чунки уларнинг кўнгли нозик бўлади. Шу ерда бир воқеани эслатмоқчиман: Бир куни Пайғамбар алайҳиссалом бир кишининг ҳузурида суҳбатлашиб ўтирганларида у кишининг ёнларига ўғилчаси чопиб кириб қолади. Шунда бояги киши болани қучиб эркалайди, уни ўпиб тиззасига ўтқазади. Шу пайт унинг қизчаси ҳам югуриб кириб келиб қолади. Бояги одам уни тиззасига ўтқазиш билан кифояланади. Шунда жаноби Расулуллоҳ саллоллоҳу алайҳи васаллам у кишига:\n«Мана шу ишинг, адолатсизлик бўлди. Фарзандларга икки хил қарадинг, уларни бир меҳр билан тарбиялашинг керак бўлади», дейдилар.\nЯна алоҳида таъкидлаш лозимки, фарзандни ҳар томонлама баркамол қилиб тарбиялашда ота-она ва тарбиячилар зиммасида жуда катта масъулият бор. Унга бирор касбни ўргатсагу, аммо илм бермасак, у комил инсон бўлолмайди. Аксинча, илм олаверса-ю, бирор касбнинг бошини тутмаса, у ҳолда ҳунарсиз бўлиб қолади. Ҳунармандчилик салафи солиҳларимизнинг суннатидир. Боболаримиз ўтмишда ўз фарзандларига бир неча касбларни, жумладан отда чопиш, камон отиш, сузишни, икки-уч хорижий тилни ўргатганларки, ўша пайтдаги аксари ёшлар адабиёт, санъат, ухравий ва дунёвий илмлардан анча бохабар бўлганлар. Шунингдек, уларнинг ўтмиш меросимиздан ҳам оқилона баҳраманд бўлганликлари яхши маълум.\nЛекин ҳозирда айрим ота-оналар «болани ёшликдан меҳнатга кўниктирай, ишлаб пул топсин, ёнимга кирсин», деб илм олишни чеклаб қўяётган бўлсалар, баъзилар эса аксинча «ҳа, энди даврида ўйнаб қолсин, бизга ўхшаб меҳнатда эзилмасин, пулга ўрганмагани маъқул», деб фарзандларини ҳунарсиз, меҳнатга лаёқатсиз қилиб тарбиялаб қўймоқдалар. Бу маънода тарбия бир томонлама бўлиб қолмаслиги муҳимроқ. Ўғил-қизни ёшлигидан ўзига хос ҳунарга (қизларни кўпроқ уй-рўзғор юмушларига) ўргатиш Исломий оилаларда одат тусига кирган. Лекин бунда ҳунар ризқ, тирикчилик манбаи эканлиги, пул кетидан қувиш йўли эмаслиги уларнинг онгига сингдирилиши лозим. Зинҳор ҳамма нарсани пул билан ўлчайдиган, энг даҳшатлиси қандай қилиб бўлмасин, ҳатто ҳаром-хариш йўллар билан бўлса ҳам пул топадиган кишиларни етиштириб қўйайлик. Иккинчи навбатда эса, ҳунар-касб ўргатишимиз керак, деб уни мактабдан, бошқа жойлардаги ўқишдан ажратиб олиш ҳам тўғри эмас. Нима бўлганда ҳам фарзанднинг болалигига зарар етмасин, унинг хоҳиши, рағбати сўндирилмасин, унинг қизиқиши, истаклари билан ҳисоблашилсин. Фақатгина болаларимизнинг вақти беҳуда ўтаса, бекорчиликдан турли қинғир йўлларга кириб кетмаса, бас!\nОила ота, она ва фарзанддан иборат учта тиргакка қурилади. Оиланинг бахти саодати ҳам, унинг камоли ва фаровонлиги ҳам, тинчлиги ва осойишталиги ҳам ана шу уч устуннинг бир-бирига муносабатига, аҳиллигига, яхши тарбиясига боғлиқ. Булар бўлмас экан, оила таназзулга юз тутаверади. Бу инқироз эса ўз навбатида жамиятни ларзага келтираверади.\nРасули Акрам саллоллоҳу алайҳи васаллам таълим берганларки:\n«Ҳеч бир ота ўз фарзандига яхши одоб, чиройли хулқчалик бир нисбат ва мерос беролмайди».\nФарзанд-ота-онанинг ҳузуридаги Аллоҳнинг омонати. Уни Аллоҳдан покиза, Исломга мойил ҳолда олганлар, омонатга хиёнат қилмай, яна покиза ва мусулмон ҳолида топширишлари керак.\nБолаларнинг нафақасини бериш, уларни озиқ-овқат, кийим кечак, турар-жой билан таъмин этиш отанинг бурчидир.\n6. Балоғатга етгандан сўнг уйлантириб, оилалик қилиб қўйиш ва бошқалар.\nКўриниб турибдики, оилада фарзандларнинг алоҳида ҳуқуқлари бўлиб, унга амал қилиш шарт этиб қўйилмоқда. Шу ўринда оила раҳбари зиммасига катта масъулият юклатилишини алоҳида таъкидлаб ўтмоқчиман. Маълумки, ўз фарзандларининг, аҳли-аёлининг ахлоқи, хулқ-атвори, юриш-туриши учун оила бошлиғи масъулдир. Бу ҳақда Аллоҳ Таоло Қуръони Каримда шундай марҳамат қилган: «Эй иймон келтирганлар, ўзингизни ва аҳли аёлингизни ёқилғиси одамлар ва тошлардан бўлган ўтдан қўрқитинг. Унинг тепасида қўпол, дарғазаб фаришталар бўлиб, улар Аллоҳнинг амрига исён қилмайдилар ва нима буюрилса шуни бажарадилар». («Таҳрим» сураси 6)\nУшбу оят маъносида ҳадиси шарифлар ҳам бор. Имом Термизий ривоят қилган ҳадисда Пайғамбаримиз саллоллоҳу алайҳи васаллам:\n«Эй Расулуллоҳ! Ўз нафсимизни-ку сақлаймиз, аҳлимизни қандай сақлаймиз?», деб сўраган эканлар.\n«Ўзингизга ва аҳлингизга яхшиликни таълим беринглар ва уларни одобли қилинглар», деб айтганлар.\nҲадиси шарифда Пайғамбаримиз саллоллоҳу алайҳи васаллам:\n«Эй аҳлим, намоз ўқинг, закот беринг, мискинларга, етимларга, қўшниларга яхшилик қилинг. Шояд Аллоҳ сизларни жаннатда бирга қилса, деган одамга Аллоҳнинг раҳмати бўлсин», деганлар.\nДемак, ҳар биримиз ўғил-қизимизни, оила аъзоларимизнинг барчаларини динга даъват қилишимиз, диний аҳкомларни доимо бажаришларини қатъият билан талаб қилиб туришимиз керак.\n05:00 / 15.02.2017 1984\n05:00 / 15.02.2017 2752\n2937 20:14 / 10.02.2018\n1746 05:00 / 15.02.2017\n.Батаҳқиқ, Биз Бани Одамни азизу мукаррам қилиб қўйдик ва уларни қуруқлигу денгизда от улов ва кемаларга кўтардик ҳамда уларни пок нарсалар ила ризқлантирдик ва давоми...\n2329 09:30 / 07.08.2018\n3178 05:00 / 16.02.2017


УЛУҒ МАҚСАДЛАР ЙЎЛИДАГИ КЕЛИШУВЛАР - Ўзбекистон овози газетаси\nҲамид ҲОТАМОВ, Ўзбекистон халқ ўқитувчиси, Навоий вилояти, Навбаҳор туманидаги 37-ихтисослаштирилган мактаб-интернат ўқитувчиси:\nБу учрашувни бошидан охиригача ҳаяжон ва ғурур билан кузатдим. Ўйлаб кўрайлик, аввало, бу ташриф Франция Президенти таклифига биноан амалга оширилди, иккинчидан, Президентимиз Париж шаҳрида юксак эҳтиром билан кутиб олинди, унга катта ҳурмат-эътибор кўрсатилди. Учинчидан, энг муҳими, ташриф жуда ҳам самарали бўлди. Тарихчи эмасманми, Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев билан Франция Президенти Эммануэль Макрон учрашувларини кузатаётиб, бундан 600 йил муқаддам улуғ бобомиз Амир Темур билан Франция қироли Карл VI ўртасидаги ёзишмалар, муносабатлар беихтиёр ёдимга тушди. Ўша узоқ замондаёқ халқимиз Европа билан алоқаларни йўлга қўйгани, ўзаро дўстлик ва савдо битимлари бўйича ишончли келишувлар ўрнатилгани кишини ҳам ҳайратга солади, ҳам ғурурлантиради. Ўша қадим дўстона муносабатлар бугунги замонга мос равишда юқори босқичга кўтарилаётгани, кўлами кенглиги билан эътирофга муносибдир.\nЯна бир масаладан ниҳоятда қувондим. Чунки, тарихчи бўлганим учун ҳам музей нима эканини яхши биламан. Президентимиз нафақат Франциянинг, балки дунё маданий мерослари жамланган Лувр музейини томоша қилаётганда янада ҳаяжонландим. Бу музейда Ўзбекистонга оид ноёб экспонатлар борлигини яхши биламан. Бунинг устига, қаранг, қувонмай, ғурурланмай бўладими, 2021 йилда бу машҳур музейда Ўзбекистоннинг тарихий меросига бағишланган кўргазма ташкил этиладиган бўлди.\nБу нимани билдиради? Демак, Ўзбекистон тарихига ва маданий меросига қизиқиш катта, тарихимизга юксак ҳурмат билан қаралмоқда. Бўлажак кўргазма туфайли Ўзбекистонни бутун Европа янада яқиндан билиш имконига эга бўлади. Ўзбекистон қандай юртлигини кўпроқ билган киши уни шунга яраша ҳурмат қилади, қадим юртимизга қизиқиши ортади, туристлар сафи ҳам кенгаяди.\nПрезидентимизнинг ташрифи атиги икки кун бўлди. Аммо шу қисқа муддатда бир олам янгилик ва имкониятларга йўл очилди. Буларнинг ҳаммаси улуғ мақсадларга хизмат қилади, албатта.


ТОЖМАҲАЛ - «ХАЛҚ ОВОЗИ» - Тожикистон Республикаси Ҳукуматининг ӯзбек тилидаги расмий нашрияси\nЧоп этилган 03 Март 2016\tКӯришлар: 1523\nМуҳаббат бўлганда ҳам, беназир улкан муҳаббат рамзи.\nАфсонавий Тожмаҳални кўриш учун узундан-узун, бир неча қатор навбатда турган ёшу қари одамларнинг кўзларида бахтиёрликни кўраман.\nЧет эллик сайёҳлар учун ўрта қатордан алоҳида йўл ажратилган. Улар бошқалар каби узоқ муддат навбатда туришмайди. Лекин барибир хорижликми, ҳиндистонликми, эркакдир, аёлдир синчиклаб текшириб кўрилар экан. Эркакларни эркак текширувчилар, аёлларни аёллар... Инсон ҳаётига хавф солиши мумкин, деб ҳисобланган ҳар бир нарса олиб қўйилади, ҳатто, оддий шиша ё чинни сув идиш бўлсин. Мен фотоаппаратни олиб қўймасликларидан хурсанд бўлдим. Демак, Тожмаҳални суратга олиш, унинг манзарасида суратга тушиш имкони бор.\nҚип-қизил дарвозадан ўтиб, қизил тошлар устида қадам ташлаб борар эканман, кўз ўнгимда қуёш нурида оппоқ товланиб турган мармар бино - Тожмаҳал пайдо бўлади. Унга узоқ-узоқ тикиламан. Меҳр-муҳаббат билан тикиламан. Назаримда бино ичидан Шоҳжаҳон ва Мумтозбегим ёнма-ён чиқиб келишаётгандай туюлади. Ошиқ шоҳ, маъшуқа малика салкам йигирма гектарлик боғни тўлдирган минг-минглаб одамга меҳр билан тикилишади, ишқ тўла кўзлари гўзал, сеҳрли муҳаббат тарихидан сўзлайди.\nМақбарага элтувчи йўллар ўртасига тикилган ям-яшил дарахтлар улкан муҳаббат қаршисида бош эгиб тургандайин таъзимда, фавворалар сочилиб турган ҳовуздаги мовий сув Шоҳжаҳон ва Мумтозбегимнинг қадам товушларини эшитмай қолмаслик учун сокинлашиб қолгандайин.\nКўз ўнгимда оддийгина кийинган, камбағаллиги кўриниб турган, лекин бағоят гўзал қиздан кўз узмасдан қолган ёш Шоҳжаҳон гавдаланади. У Аржумандбону деб аталган бу қизни кўрар экан, чиройда тенги йўқ, латофату назокатда мислсиз бошқа қизларни унутади. Шоҳ қалбини фақат ана шу оддийгина, лекин гўзаллар маликаси ишқи эгаллайди. Энди бу қалбда бошқа гўзаллар учун кичкинагина бўлса-да жой йўқ. На биринчи хотини эсига тушади, на саройидаги бир қарашига интизор турган ой юзли канизаклар. Энди унинг учун фақат биргина қиз, бир ёр бор - Аржумандбону - ўн тўққиз ёшли гўзаллар гўзали.\nШоҳжаҳон кейинроқ Мумтозбегим дея ном олган Аржумандбону билан умрининг охиригача бирга яшашни истарди. Мумтозбегим ўн уч фарзанд кўради. Ёши ўттиз бешдан ўтган бўлса-да, чиройи тобора ошса-ошган, сира камаймаган. Шоҳжаҳоннинг унга нисбатан муҳаббати ҳам тобора кучайгандан-кучайган.\nВале, эвоҳ, кучли муҳаббат меваси бўлган ўн тўртинчи фарзандни дунёга келтириш арафасида Мумтозбегим қийналади. У севимли ёрини қутқариш учун бор тожу тахти-ю, азиз жонини беришга-да тайёр қалбининг шоҳи - Шоҳжаҳонига умидвор тикилади. Ишқ тўла кўнгил шоҳлигини унутиб, ёнида тиз чўккан, кўзларини оғир мунг эгаллаб олган вафодор ёрдан айрилишни истамайди. Лекин тақдир, дейдилар. Оғир дарддан юзлари янада чирой очиб бораётган Мумтозбегим Шоҳжаҳондан ўзини унутмаслигини, агар... агар вафот этса, унга атаб жаҳонда тенги йўқ, мақбара қуришини, болаларини азиз тутишини сўрайди...\nДунё-дунё бойликлари бор Шоҳжаҳон энг қимматли, топиб бўлмас бойлигидан ажралиш азобига чидаёлмайди. Қоп-қора сочлар бир тун ўтмаёқ оппоқ бўлиб оқаради. Айрилиқ ўртаган юрак ғуссага тўлади. Шоҳжаҳоннинг кўзига ёруғ дунё қоронғилашади. У ўлимига рози бўлади. Лекин ана шу онларда севимли ёри - қалбининг Аржуманди, Мумтозбегимнинг васият каби янграган сўнгги илтимоси ёдига тушади. Бу илтимосни бажариш учун Аллоҳдан кучли сабр ва ирода, куч-қувват, умр тилайди.\nЮраги тўла қайғу шоҳ Ҳиндистонда икки йиллик мотам эълон қилади. У Мумтозбегим учун жаҳонда мисли йўқ ёдгорлик ўрнатиш хаёли билан кунларни тунларга, тунларни кунларга улайди. Ниҳоят, лойиҳалардан бири маъқул бўлади. Бўлажак бинода Мумтозбегимнинг беқиёс гўзаллиги акс этиб тургандайин туюлаверади.\nФақат мақбара учун эмас, унинг атрофидаги бинолар учун энг қимматбаҳо тошлар танланади. Оқ мармар унча-мунча эмас - 300 километр наридан ташиб келтирилади. Мумтозбегимнинг қабри устидаги қора мармар эса, олис орол - Шри Ланкадан олиб келинади.\nМен хаёлимда кечаётган сўнгги манзарани нари қувишга интиламан, гарчи муҳаббат тўла қалблар айрилиғи, ҳали ҳаётга, севимли ёрига тўймаган Мумтозбегимнинг ҳусну латофатини заррача йўқотмасдан, ойдай тўлганда вафот этиши тарихий ҳақиқат бўлса-да, мен ишқ афсонасининг давом этишини истайман.\nШу ондаёқ шундайгина кўз ўнгимда сутдек оппоқ мармар бино гавдаланади. Унга боқиб, кўзинг қамашади. Бино тонгда кумуш рангда жилоланади. Қуёш ботаётган пайтда эса, тилло рангини олади. Шунинг учун йўлбошловчилар сайёҳларга мақбарани тонгда ёки оқшом пайти бориб кўришни ҳам тавсия қилишади\nАна Шоҳжаҳон оппоқ қуш мисол Тожмаҳалга тикилганча янги режа тузмоқда. У Жамнанинг нариги қирғоғида иккинчи Тожмаҳал қуришни ўйлаётир. Фақат янги бино оқ мармардан эмас, балки қора мармардан қурилади. Жамнанинг сўл соҳилида оппоқ Тожмаҳал, ўнг қирғоғида қора мармардан тикланган Тожмаҳал...\nЛекин... Эҳ, шоҳ тахти намунча жозибали бўлмаса! Ана Аврангзеб тахт иштиёқида қилич кўтариб отасига қарши бораётир. Шоҳжаҳон учун дунёсининг дунёси - Мумтозбегимдан аълороқ, афзалроқ нима бор эди. Битта тахт не, мингта тахт унинг олдидан ўтавермайдими! Фақат қора мармарли Тожмаҳални битирганда эди, Жамнанинг у томонида севимли малика Мумтозбегим, бу томонида Шоҳжаҳон соғинч ила бир-бирларига тикилиб ётаверардилар. Дунё тургунча. Абадул-абад!\nВале, шоҳлик орзусидаги ўғил отани бобоси - Акбаршоҳ қурган қизил қасрга элтиб, қамаб қўяди. Шоҳжаҳон Агра четидаги бу қасрдан Тожмаҳалга, тенги йўқ ёрига термулиб ўтиришдан бошқа илож топа олмайди.\nОрадан йиллар ўтиб тақдир яна севишган икки инсонни бирлаштиради. Шоҳжаҳон Мумтозбегимнинг ёнига дафн этилади.\nТожмаҳал! Кунига 70-80 минг одам зиёрат қилаётган муҳаббат рамзи! Ана, дунёнинг турли томонларидан шу ишқ рамзи олдида аҳдлашув учун келган юзлаб йигит-қизлар бир Тожмаҳалга боқишади, бир муҳаббат тўла кўзларига! Улар бир умрга вафоли ёр бўлишга аҳдлашар эканлар, қалбларидан жой олган ишқ худди Шоҳжаҳон ва Мумтозбегимнинг буюк муҳаббати сингари бўлишини орзу қиладилар. Фақат ёшлар эмас, ўрта ёшли, бундан ёшроқ ё каттароқ одамлар - эр-хотинлар ҳам Тожмаҳал олдида таъзим айлаб, ишқ истило этган юраклари ҳеч қачон ҳувиллаб қолмаслиги учун яна бир бор аҳдлашадилар. Иккови ҳам аравачада ўтирган кекса эр-хотиннинг янги аҳдлашувдан кейин нигоҳлари, нигоҳлари эмас, юраклари янада ёшариб кетади. Аёл муҳаббат ёғилиб турган Тожмаҳалга тикилганча қолган. Эр ўзи бир умр кўришни орзу қилган, ишқдан яралган Тожмаҳал ва унинг ёнидаги бошқа кўркам биноларни қайта-қайта суратга олиш билан банд...\nМен шу топда бир пайтлар севгига ета олмаган ёшлар Тожмаҳал минораларидан баланд кўтарилиб ўзларини ташлаб юборишганини эслайман. Нақ 45-50 метр баландликдан! Ҳозирда муҳаббатига ета олмаганлар ё ишқи рад этилганлар чиқмасликлари учун минора-лар беркитиб қўйилган.\nКимдир ортимда шивирлайди: "Биласизми, ўқиганим бор - Тожмаҳал қурилиши учун шу пайтдаги пулга чаққанимизда нақ 100 миллион АҚШ доллари сарфланган!"\nМен бу буюк мўъжизани пулга чақиш мумкинмикан, деб ўйлайман. Тожмаҳални асраш учун 1983 йилда у ЮНЕСКОнинг Бутунжаҳон мероси рўйхатига киритилганини эслайман.\nБундан тўққиз йил олдин - 2007 йилда эса, Тожмаҳал дунёнинг янги мўъжизаларидан бири сифатида эътироф этилгани-чи!\nШоҳжаҳон Тожмаҳални қуриш учун 23 йиллик умрини сарфлади. Милодий 1632 йилда бошланиб, 21 йил давом этган бу мислсиз қурилишда Эрону Турон, Тибету Ҳиндистон - жаҳоннинг тўрт томонидан келган 22 минг нафар маҳоратли уста ишлаган. Тожмаҳалнинг баландлиги 74 метр бўлиб, тўлиқ оқ мармардан кўтарилган. Бинонинг тўрт тарафида тўртта минора осмонга бўй чўзиб турибди.\nБино деворларига меъморларнинг исми шарифи битилган. Тожмаҳал мақбараси - танассуқ (симметрия)нинг амалдаги энг мукаммал намунаси. Унга қай тарафдан қараманг, бир хил кўринади ва сиз бу мукаммалликка қойил қоласиз. Қимматбаҳо рангли тошлар билан безатилган мақбара деворидан сира кўз узгинг келмайди. Лекин тўхтовсиз кириб келаётган зиёратчиларга жой бериш зарурлигини ўйлаб, зўрға кўнгил узиб, ташқари чиқасан.\n"Абадийлик юзидаги кўз ёш". Мен Тожмаҳал боғида узоқ сайр этар эканман, буюк ҳинд мутафаккири, дунёга донғи кетган адиб Робиндранат Таҳурнинг Тожмаҳалга берган бу таърифини қайта-қайта эслайман.\n"Муҳаббат рамзи"ни ўз кўзим билан кўрганимдан сўнг йилига Ҳиндистонга келаётган бир ярим миллиард сайёҳнинг кўпроқ Аграга бориш, Тожмаҳални зиёрат этиш истагида дунёнинг беш қитъасидан ташриф буюришлари сабабини яна бир бор тушунаман. Ҳа, айтгандай, Ҳиндистон давлати сайёҳлар ташрифидан оз эмас - йилига нақ 2,5 миллиард доллар фойда кўради-я!\nАна боғ сайридан сўнг минг-минглаб инсонлар Тожмаҳал зиналарига қадам қўйишга тараддудланишмоқда. Бунинг учун ҳамма, ҳа, ҳамма оёқ кийимини ечмоқда. Кимдир янги, тоза оқ шиппак кийиб, кимдир ялангоёқ Тожмаҳал томон кўтарилмоқда. Аслида масжид, энг муқаддас даргоҳларга оёқ кийимисиз кирилади. Шу топда мен Тожмаҳалнинг нақадар муқаддаслиги ҳақида ўйлайман. Буюк, пок муҳаббат тимсоли - Тожмаҳал инсон қалбининг, жисмининг поклигини суяди.\nТожмаҳал билан хайрлашиб кетар эканман, ортимда маъюс нигоҳни сезаман. Лекин энди абадийлик юзидаги кўз ёшига қайрилиб қарашга куч топа олмайман...\nБугун: 31-10-2020 05:59:34


12та психологияга оид усулни билиш зарар қилмайди | LifeHaq.uz\nАйрим психологик усуллар онгости даражасида таъсир қилади. Улар суҳбатдошнинг кўнглини олиш, янги жамоага қўшилиб кетиш ёки бир зумда стрессдан тинчланишда ёрдам беради.\nСизга 100 фоиз иш берадиган ва ҳар қандай вазиятда қўл келадиган 12та энг таъсирли усул ҳақида сўзлаб берамиз.\n1. Бир неча одам кулганида, ҳар ким ўзига кўпроқ ёқадиган одамга қарайди\nОдамлар орасидаги омадли ҳазилдан кейин ёки жонли суҳбат чоғида ҳар биримиз инстинктив равишда кўпроқ ёқтирадиган одамимизга қараймиз. Шунинг учун танишлар жамоасидаги муносабатлар ҳақида барчасини билиб олиш учун бир нечта яхши латифа тайёрлаб қўйинг.\n2. Асабийлашсангиз, нимадир чайнанг\nБизни асабийлашишга мажбур қиладиган муҳим суҳбат, нутқ сўзлаш ёки воқеа олдидан сақич чайнаш ёки нимадир ейишга уриниб кўринг.\nҲеч ким хавф қаршисида емайди. Шунинг учун чайнаш чоғида миямиз хавф йўқ ва ўзини бўш тутиш мумкин деб ўйлайди. У асабийликни тарқатиб, тинчланишга ёрдам берадиган сигнални юборади.\n3. Тикилиб қараш орқали исталган маълумотни олиш мумкин\nАгар суҳбатдошингизнинг жавоби сизни қониқтирмаса ёки у ниманидир яшираётгандек туюлса, шунчаки жимликда унинг кўзларига қарашда давом этинг.\nБундай вазиятда суҳбатдош учун сукунат шу қадар оғирлик қиладики, бу ҳолат тугаши учун у сизга ҳаммасини айтиб беришга тайёр бўлади.\n4. Ишга олувчини эски, қадрдон дўстингиздек тасаввур қилинг\nМуҳим имтиҳон ёки суҳбат чоғида ҳаяжонланмаслик учун қаршингизда ўтирган одамни кўпдан бери кўришмаган дўстингиз сифатида тасаввур қилинг. Бу сизга дарҳол тинчланишга ёрдам беради, саволларга жавоб бериш эса анча осонлашади.\n5. Одамлар билан кўп ишлашга тўғри келса, орқангизга ойна қўйинг\nАгар сиз кўпинча иш бўйича турли одамлар билан мулоқот қилсангиз, орқангизга ўртача ойна жойлаштиринг. Ҳайратланарли, аммо аксарият мижозлар ўзини мулойимроқ тутади ва сизга ҳайрихоҳ бўлади. Бунга сабаб – одамлар ўзларини жаҳлдор ва асабийлашган ҳолда кўришни истамайдилар.\n6. Кимдир сизга қараб тургандек туюлса, шунчаки эснанг\nБу суратга бир қаранг. Ҳозиргина эснадингиз, тўғрими? Дарҳақиқат, эсноқ ишониб бўлмас даражада юқумли. Сизни ким кузатаётганини тушуниш учун шунчаки эснаб, атрофга назар ташлашнинг ўзи етарли. Сизга қараб турган одам ҳам эснаётган бўлади.\n7. Агар жанжални тўхтатмоқчи бўлсангиз, уришаётганлар ўртасига туриб, нимадир енг\nБу ҳолат “snackman effect” деб номланади. Гап шундаки, бизда таомни тановвул қилиш пайти хотиржамлик билан уйғунлашади. Овқат еб турган одамга ҳужум қилишлари эҳтимоли жуда кам, шу боис низо тез барҳам топади.\n8. Агар буюмни йўқотмоқчи бўлсангиз, шунчаки уни гаплашиб турган одамингизга узатинг\nОдамга шахсий савол беринг ёки унинг нимадир тўғрисидаги фикрини сўранг. Жавоб бериш чоғида мия банд бўлгани учун қолгани рефлекслар даражасида юз беради. Бундай вазиятда аксарият одамлар мутлақо ўйламасдан, қўлингиздан исталган нарсани оладилар.\n9. Агар осон дўстлашмоқчи бўлсангиз, шунчаки нимадир сўранг\nБу имкон қадар оддий нарса бўлиши керак (қайла, салфетка, бир варақ қоғоз ёки ручкани узатиб юбориш). Хизмат кўрсатаётган одам онгости даражасида сизга яхшилик қилаётганини англайди ва буни яна амалга оширади.\n10. Муҳим учрашувни кун бошида ёки охирида белгилаган маъқул\nОдамлар кун бошланишида ёки охирида юз берадиган ҳолатларни яхшироқ эслаб қоладилар, оралиқдаги нарсалар эса хиралашиб кетади. Шунинг учун муҳим учрашувни кун боши ёки охирида белгиланг. Суҳбатда эса номзодларнинг биринчиси ёки охиргиси бўлишга урининг.\n11. Суҳбат чоғида одамларнинг оёқ учлари қаерга қаратилганига эътибор беринг\nСуҳбат чоғида одамнинг оёқ учлари суҳбатдошларга нисбатан муносабатни ва яширин ҳиссиётларни аниқлашга ёрдам беради. Агар одамларнинг ёнига борганингизда улар фақат тана корпусини буришсаю, оёқлари ҳолати ўзгармаса, уларнинг сизга нисбатан мойиллиги йўқ.\nАйтганча, суҳбатдошнинг ён томонга қаратилган туфли ёки ботинкаси учлари ҳам унинг тезроқ кетгиси келаётганидан дарак беради.\n12. Ҳатти-ҳаракатларни такрорлаш ишонч ўрнатишга ёрдам беради\nҲатти-ҳаракатлар, тана ҳолати ёки мимикани такрорлаш суҳбатдош ишончини тезда қозонишга ёрдам беради. Ҳаттоки одам буни сезмаса ҳам, ўзига таниш ҳаракатлар туфайли онгостида сизга ўз аксини кўради. Одатда, одамлар ўзларига яхши муносабатда бўладилар. Бироқ, бунда асосийси – бўрттириб юбормасликдир.\n22/11/2020 10:40:00 63 0 Манба: adme.ru


Шавкат Мирзиёев кадастр соҳасининг аҳволи билан танишди | Qalampir.uz\nШавкат Мирзиёев кадастр соҳасининг аҳволи билан танишди\nЖамият\t21 Июль 18:47 10002\nБугун, 21 июль куни Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев ер ҳисоби ва давлат кадастрларини тўлиқ шакллантириш, соҳага рақамли технологияларни жорий этиш масалалари бўйича йиғилиш ўтказди.\nЕрнинг ҳисобини аниқ юритиш ва самарали фойдаланиш қишлоқ хўжалиги, тадбиркорлик, ишлаб чиқариш, қурилиш, геология каби кўплаб соҳалар учун жуда муҳим. Давлат раҳбари ҳудудларга сафарлари чоғида доим бу масалага алоҳида эътибор қаратиб, ҳар бир қарич ер халқимизга манфаат келтириши кераклигини таъкидлайди.\nАфсуски, геодезия, картография ва кадастр соҳасида қатор муаммолар тўпланиб қолган. Мамлакатда ер хатлови охирги марта 40 йил олдин ўтказилган. Масалан, 140 та туман маъмурий чегаралари ҳозиргача аниқ эмас. Қишлоқ хўжалиги ерларини ажратиш тартиби 20 йил олдин қабул қилинган ва ҳозирги ислоҳотлар талабига жавоб бермайди. Буларнинг оқибатида соҳада талон-торожлик ва коррупция авж олган. 66 та туманда 150 минг гектар экин ери ўзбошимчалик билан эгаллангани, охирги икки йилда 122 нафар кадастр ходими жиноий жавобгар бўлгани бунинг далили.\nШу боис тизимни ислоҳ қилиш бошланди. Бугунги йиғилишда шу борадаги муҳим масалалар муҳокама қилинди.\nПрезидент Шавкат Мирзиёев кадастр идораларининг энг асосий вазифаси ернинг ҳисоби ва балансини юритиш бўлиши кераклигини қайд этди. Йил якунига қадар ер тури, контури, чегараси ва фойдаланувчиси ҳақидаги маълумотлар жамланган ахборот тизимини ишга тушириш вазифаси қўйилди. Энди ер ажратиш тўғрисидаги қарор мазкур тизимга киритилсагина ҳақиқий ҳисобланади.\nШунингдек, сунъий йўлдош каналларини ижарага олиш ва сигналларни қайта ишлаш тизимини ташкил этишга кўрсатма берилди. Бу эса космосуратларни йиллар бўйича таққослаш орқали ҳосилдорликни таҳлил қилиш, ерларнинг мелиоратив ҳолатини мунтазам ўрганишда қўл келади.\nҚишлоқ хўжалигини бошқаришни рақамлаштириш, келгуси йилдан ер баланси ва унинг ҳисобини Миллий геоахборот тизимида юритиш зарурлиги қайд этилди. Йил якунига қадар қишлоқ хўжалиги майдонларини электрон танлов ва аукцион асосида ажратиш тартибини жорий қилиш, халқаро экспертларни жалб этган ҳолда ер тоифаларини оптималлаштириш бўйича топшириқ берилди.\n“Ергеодезкадастр” давлат қўмитасининг тупроқ сифатини баҳолаш, ерларни ривожлантириш, экинларни жойлаштириш билан боғлиқ вазифаларини, шунингдек, Тупроқшунослик ва агрокимё илмий-тадқиқот институтини Қишлоқ хўжалиги вазирлигига ўтказиш таклифи билдирилди. Жаҳон банкидан ажратилаётган 87 миллион доллар ҳисобидан мазкур институт фаолиятини ривожлантириш, лабораторияларини янгилаш муҳимлиги қайд этилди. Шунингдек, Қишлоқ хўжалиги вазирлигига йил якунигача 10 минг гектар ер майдонининг тупроқ таҳлилини ва агротехнологик хариталарини тайёрлаш вазифаси қўйилди.\nСоҳадаги яна бир камчилик – баъзи турдаги кадастрлар тўлиқ шаклланмаган. Масалан, автомобиль йўллари кадастри 23 фоиз, маданий мерос объектлари 32 фоиз, қувурлар 32 фоиз, шаҳарсозлик кадастри 63 фоиз шаклланган, холос. Шу боис IT-технологияларни ривожлантириш бўйича Бош вазир маслаҳатчисига ишчи гуруҳ тузиб, кадастрлар базасини тўлиқ ишлаб чиқиш топширилди.\nПрезидент Шавкат Мирзиёев соҳанинг кадрлар салоҳияти пастлиги, “Ергеодезкадастр” давлат қўмитаси тизимидаги 27 фоиз ходимлар мутахассислиги соҳага тўғри келмаслигини қайд этди. Шу йўналишда хорижий олий ўқув юрти филиалини ташкил қилиш муҳимлиги, Италиянинг Пиза университети ҳамда Москва давлат геодезия ва картография университети билан ҳамкорлик ўрнатиш кераклиги таъкидланди.\nМуҳокама қилинган масалалар юзасидан мутасаддилар батафсил ахборот берди.\nШавкат Мирзиёев кадастр\n28 Сентябрь 10:15 43557\n27 Сентябрь 21:41 40106\n28 Сентябрь 09:27 20117\n28 Сентябрь 09:43 19938


Тазйиқ ва зўравонликка дуч келган хотин-қизларга ҳимоя ордери берилади — Ўзбекистонда ва дунёда рўй бераётган энг сўнгги янгиликлар ва хабарлар, жамият, иқтисодиёт, маданият, спорт, технологияларга оид қизиқарли мақолалар.\nHome/ O`zbekiston/Тазйиқ ва зўравонликка дуч келган хотин-қизларга ҳимоя ордери берилади\nТазйиқ ва зўравонликка дуч келган хотин-қизларга ҳимоя ордери берилади\nОлий Мажлис Сенатининг йигирма биринчи ялпи мажлисида “Хотин-қизларни тазйиқлар ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси қонуни кўриб чиқилди.\nБундай ҳолатларнинг олдини олиш соҳасидаги муносабатларни тартибга солиш, шунингдек тазйиқлар ва зўравонликдан жабрланганларни ҳуқуқий ҳамда ижтимоий ҳимоя қилиш кафолатларини таъминлашдан иборат.\nЖабрланувчи қуйидаги ҳуқуқларга эга экани назарда тутилмоқда:\nХотин-қизлар ўзига нисбатан тазйиқ ва зўравонлик содир этилгани ёки уларни содир этиш таҳдиди тўғрисида ариза билан тегишли ваколатли органлар ҳамда ташкилотларга ёхуд судга мурожаат этиш;\nмахсус марказларда, шунингдек бепул ишонч телефони орқали бепул ҳуқуқий маслаҳат, ижтимоий, психологик, тиббий ва бошқа ёрдам олиш;\nсодир этилган тазйиқ ва зўравонлик натижасида ўзига етказилган моддий ҳамда маънавий зарарни қоплаш талаби билан судга мурожаат этиш.\nБундан ташқари, тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчи етказилган моддий ҳамда маънавий зарарни қоплаш тўғрисида ариза билан судга мурожаат этганида давлат божи тўлашдан озод қилинади.\nҚонунда, шунингдек, ҳимоя ордерини бериш ва унинг муддатини узайтириш, тазйиқ қурбонларига нисбатан ҳимоя ордери, ҳимоя ордери мазмуни, шунингдек ҳимоя ордерида назарда тутиладиган чекловлар назарда тутилмоқда


29 феврал 2020, Тошкент вақти: 02:39\nЖиззах вилоятининг Бахмал тумани Ўсмат шаҳарчасида яшайдиган Сайёра Турсунқулованинг бузилган уйи, 1 май, 2019 йил\nЖиззах вилоятининг Бахмал тумани Ўсмат шаҳарчасида яшайдиган Сайёра Турсунқулова февраль ойида 3 кун ичида уйи бузиб ташланганидан норози бўлмоқда.\n58 яшар аёл тақдим қилган огоҳлантириш хатида бу оиладан ўзи яшаб турган уйини, замонавий талабга жавоб бермагани учун, 3 кун ичида "бузиб олиши" талаб қилинган.\nOzodMikrofon рукнига боғланган Сайёра Турсунқулованинг даъвосича, 2019 йилнинг 28 февралида унинг уйига борган ҳокимият мулозимлари бошчилигидаги гуруҳ қор совуғида қолган оиланинг арзига қулоқ тутмаган ва уйини бузиб кетган.\n- Ҳозир совуқ. Ҳеч бўлмаса, кунлар исигунча кутиб туринглар, десам ҳам қулоқ солишмади. Совуқда 13 хонали уйимнинг 10 та хонасини бузиб кетишди. Уйдан чиққан қурилиш материаллари қорда-ёмғирда қолиб, чириб кетди. Ичим ачияптида. Қолган 3 тасини ҳам бузамиз, деган, мени ялиниб ушлаб турибман. Менга ҳеч қандай моддий ёрдам, вақтинча яшаб туришга жой, баҳолаш комиссияси - унақа гаплар бўлмади, - деб даъво қилади аёл.\nУ Озодликка нусхасини тақдим қилган огоҳлантириш хатида Турсунқуловадан Ўсмат шаҳарчаси, Ҳамид Олимжон кўчасидаги уйини "Ш.М. Мирзиёевнинг 2019 йил 30-31 январь кунлари Жиззах вилоятига ташрифи давомида берилган топшириқларига асосан", "3 кун ичида бузиб олиши" сўралган.\nОгоҳлантириш мактубида айтилишича, Турсунқулованинг уйи "туман марказини қайта қуриш", "реконструкция қилиш" каби сабаблар билан бузилмоқда.\nТурсунқулованинг даъво қилишича, унга бузилган уйи эвазига иккита таклиф берилган.\n- Агар ерни ташлаб чиқиб кетсам, менга товон пули беришаркан. Ёки ўзингиз шу ерда пишиқ ғиштдан, икки қаватли қилиб уй қуринг, остки қаватида дўкон бўлсин, дейишяпти. Банкдан кредит олинг, дейишди. Лекин, энг ками 16 фоиз, қурилиш учун бошқа пул беришмас экан, - деб даъво қилади Сайёра Турсунқулова.\nОзодлик бу аёлнинг шикояти ортидан Бахмал тумани ҳокимлигига боғланди.\nОгоҳлантириш мактубини имзолаган ҳоким ўринбосари Абдунаби Қулжонов билан гаплашишнинг имкони бўлмади.\nҲокимиятнинг қурилиш ва бузилиш ишлари бўйича мутахассисларидан бири, Озодлик мухбири билан микрофонсиз суҳбатда, Сайёра Турсунқулова уйи бузилишидан 2018 йилда огоҳлантирилгани, аёлга бузилган уйи ўрнига янгисини қуриб олиш учун имкон берилганини айтди. Аммо, бузилган уйнинг ҳаққини ким тўлайди ва янги қуриладиган уйга пул бериладими, каби бошқа саволларни очиқ қолдирди.\nШунингдек, Турсунқуловадан ўз уйини "Ш.М. Мирзиёевнинг 2019 йил 30-31 январь кунлари Жиззах вилоятига ташрифи давомида берилган топшириқларига асосан", "3 кун ичида бузиб олиши" сўралган огоҳлантириш хатига ҳам на Бахмал тумани, на Жиззах вилояти ҳокимлигидан изоҳ олишнинг имкони бўлди.\nСайёра Турсунқулова ҳам маҳаллий ҳокимиятлар унинг мурожаатларини жавобсиз қолдираётганини даъво қилмоқда.


Ўзбекистон президенти сайловлари 2015 йил 29 мартда ўтказилади - Zamin.uz\n14:27 / 26.12.2014\n2014 йилнинг 26 декабрь куни Ўзбекистон Марказий сайлов комиссияси (МСК)нинг мажлиси бўлиб ўтди. Хабар беришларича, уни Марказий сайлов комиссияси раиси Мирзо-Улуғбек Абдусаломов бошқарди.\nЎзбекистон Конституциясининг 117-моддаси ва “Давлат ҳокимияти вакиллик органларига ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг навбатдаги сайлови тўғрисида”ги конституциявий қонунининг 2-моддасига ҳамда «Ўзбекистон Республикаси Президенти сайлови тўғрисида»ги қонунининг 8-моддасига мувофиқ Ўзбекистон президенти сайлови кунини 2015 йил 29 март, якшанба куни деб белгилаш тўғрисида қарор қабул қилинди.\nШу муносабат билан МСК 2014 йилнинг 26 декабридан Ўзбекистон Президенти сайлови бўйича сайлов кампаниясининг бошланганлигини эълон қилди. Шунингдек, МСК мажлисида Ўзбекистон президенти сайловига тайёргарлик кўриш ва уни ўтказиш бўйича асосий тадбирлар дастури ҳам тасдиқланди.\nСайловга тайёргарлик кўриш ва уни ўтказиш билан боғлиқ барча тадбирлар МСК, тузиладиган сайлов комиссиялари томонидан очиқ ва ошкора, Ўзбекистон Конституцияси, сайлов тўғрисидаги қонунларга қатъий мувофиқ амалга оширилади.\nМарказий сайлов комиссияси, шунингдек, Ўзбекистон президенти сайловини ёритиш бўйича Республика матбуот марказини тузиш ҳақида қарор қабул қилди. У Тошкент шаҳри Навоий кўчаси, 16-уй манзили бўйича жойлашган. “Шу куннинг ўзида Ўзбекистон ва чет эл ОАВ вакиллари учун брифинг ташкил этилди”, – дейилади Марказий сайлов комиссияси ахборотида.\nЯнгиликлар » Жамият » Ўзбекистон президенти сайловлари 2015 йил 29 мартда ўтказилади


Жангарилар Ҳалабни ўққа тутишни кучайтирмоқда: 15 киши ҳалок бўлган\n13:20 / 29.10.2016\nЖангарилар Суриянинг Ҳалаб шаҳри аҳоли тураржой мавзеларини ўққа тутишни бир неча марта кучайтиришди. Бунинг оқибатида 15 нафар тинч аҳоли вакили ҳалок бўлиб, 150дан ортиқ одам тан жароҳати олган. Бу ҳақда САРдаги душман томонларни яраштириш Маркази хабарида маълум қилинган.\nРоссия ҳарбийларининг маълумотларига кўра, ўтган бир кун ичида шаҳар бўйлаб 100дан ортиқ снаряд портлаган.\n28 октябрда Ҳалабнинг 8та туманига артиллерия зарбалари берилган. Жангарилар портловчи моддалар тўлдирилган газ баллонлари, қўлбола миналар ва бошқарилмайдиган снарядлардан фойдаланишяпти. Улар бевосита мактаблар, шифохона ва ижтимоий иншоотларга зарар келтиришга уринишмоқда.\nҲалабнинг марказий шифохонаси тўлиб кетгани хабар қилинаяпти. Жонлантириш ва жарроҳлик амалиёти ўтказиладиган хоналар бўш эмаслиги айтилаяпти.\nЖангариларнинг Ҳалабдаги бошланғич мактабни ўққа тутишлари оқибатида 3 нафар ўқувчи ҳалок бўлиб, 9 нафари яралангани хабар қилинган эди.\nСурия Ҳалаб жангарилар бошланғич мактаб


Бухоро амирлигининг таланган олтинлари - www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Илм ва фанТарихЮрт бўйнидаги қилич ёки истилоБухоро амирлигининг таланган олтинлари\nЎз вақтида ёзиб қолдирилган ҳужжатлар ва тарихий манбалардан, тарихчи олимларимиз кейинги пайтларда олиб борган жиддий тадқиқотлардан аёнки, террорчи қизил имлерия большевиклари Бухоро амири хазинасидан тонналаб қўйма олтин ва кумуш, миллион-миллион сўмлик олтин, кумуш тангалар ҳамда олтин баробар бошқа қимматбаҳо бойликларни ташиб кетганлар. Жумладан, олимларимиздан И. Йўлдошев ва Н. Ҳайдаровнинг «Амир Олимхон хазинаси қаерда?» мақоласида («Фан ва турмуш» журнали, 1991, 10- сон) таъкидланишича, 1914 йилдан олдин амир хонадонига тегишди олтин, кумуш пуллар ва бошқа қимматбаҳо зеб-зийнатлар рўйхатини акс эттирувчи дафтарларнинг ўзи тахминан бир ярим олчин (бир олчин 70 см га тенг) қалинликда бўлган. Мазкур мақолада Туркистон жадидларннинг отаси маърифатпарвар Маҳмудхўжа Беҳбудий муҳаррирлигида чиқарилган «Ойина» мажалласининг 1914 йилги 25-сонида бир кўчирма келтирилади. «Ҳозир Бухоро амирининг тасарруфида бўлган хазинанинг аҳчаси (олтин ва кўмуш) шу даражада мўлки, ҳеч бир давлат хазинасида бу даражада эҳтиёт сақланган олтин ва кумуш пул ёмбилар бўлмаса керак. Бухоро амирининг саройларида сақланаётган олтин ва кумуш пуллар бўйи 50 олчин, эни 20 олчин ва баландлиги 8 олчин бўлган бир тоғдан иборатдир. Бу хазинадан ташқари 3 олчин катталикда яна бир ертўла хазинаси бўлиб, у рус, Бухоро ва бошқа бир қанча давлатларнинг олтин пуллари билан тўлдирилган. Амирнинг олтин ва кумуш хазиналари, унга қарашли банкларда ҳам сақланган. Масалан, Чоржўй беклигида Амирнинг ўн пуд (160 кг), олтин ва минг пуд (16 тонна) дан ортиқроқ кумуш тангалари бўлган. Шу билан бирга, Бухоро амирлигида олтин конлар бўлиб, хазина улардан аср бошида қазиб олинган олий сифатли олтин эвазига тўлдирилган». Энди шу охирги жумлага эътибор берайлик. Мақолада ёзилишича, Бухорода ҳақиқатан ҳам олтин конлар кўп бўлган. Нурота тоғи ёнбағирларидаги Синтоб, Зармитон, Мурунтов кабн саккизта олтин, кумуш конлари қадим замонлардан буён маълум бўлган. Мурунтовдаги олтин конидан эса асримиз бошидагина эмас, балки неча юз йиллар аввал ҳам фойдаланиб келинган.\nУшбу сатрлар муаллифи камина Мурунтов олтин кони тарихи билан қизиқиб, 1972 йилнинг баҳорида машҳур геолог олим, академик И. Ҳамробоевга: «Бухоро тилласи Совет давридагина маълум бўлдими ёки Мурунтовни илгари ҳам билишармиди?» — деган савол билан мурожаат қилганимда, у киши:\n«Бухоронинг шуҳратини оламга ёйган, амирлик қувватини оширган унинг Мурунтовдаги тилласи бўлган. Тилла кони VIII асрда араблар босқини даврида ҳам маълум эди. Фақат у сир тутилганди. Биз, совет олимлари, Мурунтов конини эллигинчи йиллардагина аниқлашга муваффақ бўлдик».\n«Бухоро амирининг олтинлари» сарлавҳали мақола муаллифлари Ҳ. Узоқов, С. Холбоев жиддий тадқиқотлар натижасида амир қушбеги томонидан рўйхатга олинган бойликларни аниқладилар: «Бухоро тилласи— 1,148.380 дона, рус тилласи — 4,365.100 сўм, ёмби ҳолидаги Гамбург тилласи— 1,108 пуд (17 тонна 728 кг), ёмби ҳолидаги Гамбург кумуши — 2,844 пуд (45 тонна 404 кг), рус кумуш тангалари —1,385 пуд (22 тонна 160 кг), Бухоро хазинаси — 62,834.780 дона, Бухоро мис тангаси — 731 пуд (5 тонна 50 кг), рус банки кумуши—-864 пуд (13 тонна 734 кг) ва ҳоказо, жами 34 номдаги қимматбаҳо нарсалар рўйхатга олинган.\nАмир қушбеги қайд этган хазина бойлиги тахминан қуйидагича баҳоланган: Бухоро тилласи— 5 милллион 741900 сўм, рус тилласи — 4 миллион 378100 сўм, Гамбург кумуш ёмбилари— 1 миллион 706400 сўм, майда рус кумуш тангалари — 346200 сўм. Бухоро тангаси (15 тийинлиги)—9 миллион 425217 сўм, Бухоро мис тангаси 4386 сўм, тилла кукуни 266592 сўм, тилла буюмлар (20458 дона)—9 миллион 883214 сўм, турк тилла лираси — 90420 сўм. Чет эл тиллалари — 18254 сўм, 150 карат бриллиантлар — 1 миллион 730600, қизил ёқутлар — 209176 сўм. марваридлар — 9 миллион 500 минг сўм, бриллиант узуклар ва бошқалар — 230400 сўм. Гамбург кумуш ёмбилари 746590 сўм, тилла парчалари—150 минг сўм, кумуш парчалари — 50 минг сўм, жами 73 миллион 252 минг 380 сўмни ташкил этади.\nАмир ва унинг оилаларига тегишли буюмлар қиймати: бриллиантлар — 522 минг сўм, буюмларга қадалган бриллиантлар — 1 миллион 730950 сўм, қимматбаҳо тошлар — 1 миллион 34140 сўмнн ташкил этади».\nШуни айтиш кераккн, Бухоро амирлиги ҳукмдорлари: бош вазир ҳисобланган қушбеги, қозикалон, раис, хазинабонлар, бой савдогарлар ва бошқа амалдорларнинг ҳам катта жамғармалари бўлган. Мазкур мақолада Бухоро амирлигининг қозикалони Бурҳониддиннинг шахсий бойлиги «товар» ишида тўпланган ҳужжатлар асосида ҳисобланган, у қуйидагича:\nГамбург тилласи ёмбилари 38 пуд (608 кг), тилла буюмлар 85 пуд (1 тонна 360 кг), кумуш буюмлар — 30 пуд (1 токна 440 кг) кумуш ёмбилар— 14 пуд (224 кг), бриллиантлар — 920 карат, кимматли тошлар— 14 пуд. Рус тилла тангалари — 86500 сўм, чет эл тилла тангалари — 4468 тўплам (1 тўпламда бир неча — 10, 20, 50, 100, ҳатто 1000 танга ҳам бўлиши мумкин). Бухоро тиллалари 286014 тўплам, Бухоро тангалари— 7 миллион тўплам, Рус банки кумушлари— 128987 сўм (Ўз МДА, ОФ 243-иш, 2-бет). «Ўзбекистон адабиёти ва санъати» газетаси, 1992, 33- сон.\nБу биргина қозининг жамғармаси, холос. Амирлик даврида ҳукмрон бўлган катта-кичик амалдорлар, дарбор аҳлининг ҳар бирида миллион-миллион олтин танга пуллари, зеб-зийнат ва қимматбаҳо бойликлари борлигини ёзувчи Садриддин Айний ўзининг «Бухоро инқилоби тарихи учун материаллар» номли тарихий асарида муфассал баён этган. Амир ғазабига учраган барча катта-кичик амалдорларнинг мол-мулклари мусодара қилиниб, амирлик хазинасига келтирилган.\nМазкур мақолада махфий ҳужжатнинг «Правители» деб номланган саҳифаларида Фрунзе бошлиқ большевиклар босқини даврида амирнинг Бухородаги хазинасидан Москвага олиб кетилган олтин, кумуш, зеб-зийнатлар, қимматбаҳо бойликлар ўн, ўн учтадан кам бўлмаган қизил ҳарбий вагондан иборат бир неча эшелонни ташкил қилганлиги қайд этилган. Дарҳақиқат, фақат Бухорогина эмас, балки бутун улуғ Туркистон большевиклар босқини даврида хонавайрон бўлди. Юртнинг бебаҳо бойлиги марказга ташиб кетилди.\nХалқимизнинг севимли, ардоқли фарзанди Убайдулла Хўжа ўғли Файзулла Хўжа (1896—1938) Бухорода миллионер савогар оиласида дунёга келди. Унинг савдогар отаси ҳамда амакиси Латифхўжа қоракўл тери, пахта ва бошқа қимматбаҳо маҳсулотлар билан Россия ва хорижий мамлакатларда савдо-сотиқ ишларини олиб борган. У ўғли Файзуллага тижорат сир-асрорларини ўргатиб, Москвада 5 йилча (1907—1912) таҳсил олишига кўмаклашган. Бироқ ўқишни тугатган ёш Файзулла отаси хоҳлаган тижорат йўлидан бормай, меҳнаткаш халққа кўмак берувчи маърифатпарварлик ва исёнкорлик йўлини танлаган. Файзулла Хўжаев отаси орттирган бойликка бойлик қўшмади, тўғрироғи, тижорат йўли билан бойлик орттиришга қизиқмади. Файзулла Хўжанинг отаси Убайдулла Хўжа 1912 йилда Маккага ҳажга боришни ихтиёр этади. У ёлғиз ўғли Файзуллани ва икки-уч мирзоларини олиб, ҳажга жўнар экан, барча бойликларини укаси Латиф Хўжа иҳтиёрига топшириб кетади. Бироқ бевафо ҳаёт, бебаҳо бойлик унинг ўзига ва ёлғиз ўғли Файзуллога вафо қилмайди. Хажга йўл олган Убайдулла Хўжа Боку орқали Батумига етганида жон таслим қилади. Ота васиятига кўра, ёш ўспирин йигит Файзулла Хўжаев икки-уч мирзолари ҳамкорлигида меҳрибон отаси жасадини юртига отиб келиб, Бухорои шарифга дафн эттиради. Файзулла Хўжаев ота мерос бойликларининг бир қисмини Бухоронинг маърифатпарвар жадидларига харж этади. Жадидлар томонидан хорижга ўқишга юборилган ёшларга ва янги услубдаги жадид мактаблари, маориф ва матбуот ишлари ривожига яқиндан моддий кўмак бериб боради.\nДовюрак инқилобчи, давлат ва жамоат арбоби, командарм, ЎзССР Халқ Комиссарлари Советининг биринчи раиси (1925—1938), юрт фарзанди Файзулла Хўжаевнинг отамерос бойлиги тўғрисида турли гаплар юради. Баъзиларнинг айтишича, Ф. Хўжаевнинг отаси Убайдулла Хўжадан қолган бебаҳо бойликнинг бир қисми хорижда, Швейцария банкида сақланар эмиш. Бу гапда қанчалик ҳақиқат борлиги бизга қоронғи. Бироқ, Бухоро инқилобидан икки-уч йил илгари, 1917 ва 1918 йилларда Бухоро амири Сайид Олимхон маъмурлари томонидан Файзулла Хўжаев уни талон-торож қилинганлиги тўғрисида адиб Садриддин Айний ўзининг «Бухоро инқилоби тарихи учун материаллар» номли асарида анча батафсил маълумот берган. Бу гапларни Ф. Хўжаевҳам ўз мақолаларида мухтасар ёзиб кетган.\nОна-Ватан фидойиси, халқимизнинг севимли фарзанди Файзулла Хўжаев ва унинг оиласи бошига тушган фожиалар тўғрисида ўқувчилар ушбу сатрлар муаллифининг «Файзулла Хўжаев» китобидан («Ўзбекистон» нашриёти, 1990) батафсилроқ билиб олишлари мумкин. Дарвоқе, машҳур чех адиби Эгон-Эрвин Киш Файзулла Хўжаев ҳақида: «Ҳоким ғанимлар Файзулла Хўжаев боши эвазига шунчалик кўп олтин ваъда қилган эдиларки, дунёдаги бирор бош бунчалик юқори нархланмаган эди», — деб ёзганди.\nТаниқли ёзувчи Душан Файзий «Бормисан, эркинлик» номли мақоласида («Гулистон», 1991,4-сон) Бухоро воҳасида большевиклар томонидан амалга оширилган инқилоб туфайли юрт бойлиги талон-торож қилинганлиги, меҳнаткаш халқнинг иқтисодий аҳволи ночор ҳолга тушиб қолганлиги тўғрисида ёзади: «Саркарда Фрунзенинг ҳарбий қисмлари шаҳарни тўпга тутар экан, қўмондоннинг ўзи Когон шаҳридаги сув тақсимловчи минора тепасида туриб, дурбин орқали Бухоронинг аянчли аҳволини, кули кўкка совурилаётган шаҳар Арки, мадрасаю мачитларни, чанги осмонга чиқаётган уй-жойларни, халқнинг оҳу фарёдини томоша қилиб турарди. Бу қанақа «халоскорлик?» Октябрь инқилобининг «озодлик» нурлари деганпмиз шуми?! Эртаси куни (1920 йил 3 сентябрь) тонготарида думига 13 та юк вагони тиркалган паровоз Когон темир йўл бекатидан Петербургга қараб йўл олди. Бу вагонларда Бухоро Аркидан, амирлик хазинасидан талаб олинган олтин ва олтин буюлар, тарихий ва бадиий аҳамиятга эга бўлган қимматбаҳо ашёлар кетаётган эди».\nЁш Бухоро Шўролар Жумҳурияти учун 1921 —1923 йиллар ҳар томонлама оғир давр бўлди. Бухорода зўрлик билан амалга оширилган инқилобдан, «янги ҳур» ҳаётдан одамлар норози эдилар. В. И. Лениннинг шогирди, Туркистон фронти қўмондони М. В. Фрунзе буйруғи билан Бухоро 12 та самолётдан бомбардимон қилиниб, тўпга тутилиб, вайронага айлантирилди, амир хазинаси таланди. Совет мамлакатидаги иқтисодий танглик, ўлкани харобаликларга айлантирган инқилоб ва фуқаролар урушининг вайронагарчиликлари бу ерда ҳам ўзининг салбий асоратини қолдирган эди. Ана шундай нқтисодий қийннчилик даврида марказ ташаббусни ўз қўлига олди, В. Ленин гумашталари Бухорога, Туркистонга юборилди. Бухоронинг собиқ амири Саид Олимхон Аркни тарк этиб, Афғон юртига ўтиб (1921 йил февралида) кетганидан кейин амирдан қолган жуда катта хазина эшелонга ортилиб, Москвага олиб кетилди. Эшелонга юкланган олтин-кумушлар, қоракўл тери ва қимматбаҳо буюмлар, бойликлар хориждан паровоз, вагонлар сотиб олишда, хўжалик вайроналикларини тиклашда қўл келди. Марказга ташиб кетилган бу бойликлар миқдори ҳамон сир тутилмоқда.\nСовет ҳукумати оғир кунларни бошидан кечираётган НЭП — янги иқтисодий сиёсат даврида жамоат арбоби Файзулла Хўжаев ташаббуси билан Бухородан Тошкентга темир йўл состави юборилади. Бухоро ҳукмдори амир Олимхон Фрунзе, Куйбишев бошлиқ большевиклар ҳужумидан қочиб юртнни тарк этгандан кейин 1921 йилда амир хазинасидаги катта бойлик ана шу эшелонда Тошкент орқали Москвага олиб кетилади. Бу бебаҳо бойлик ўлкадаги харобалик, очарчиликка қарши курашда катта ёрдам беради (Қаранг: Файзулла Хўжаев, Танланган асарлар, 1-жилд, «Фан» нашриёти, 1976, 40-бет). Файзулла Хўжаевнинг узоқ вақт Сибирь сургунлари азобини тортган ёлғиз қизи Вилоят Хўжаева 1984 йил 15 июнда камина билан қилган суҳбатда ҳикоя қилишича, Ф. Хўжаевнинг отаси Қосимхўжа ўғли Убайдулла Хўжадан, амакиси Латиф Хўжадан қолган катта бойлик унинг ворисларига вафо қилмаган. Амир Олимхон 1917 йил март ойида жадидлар — ёш бухороликлар билан тўқнашув вақтида ва 1918 йилда Ф. Колесов бошчилигидаги большевикларнинг Бухорога ҳужуми пайтида Файзулла Хўжаевнинг уйини тинтув қилдириб, унинг барча бойликларини амалдорлари, руҳонийларига талон-торож эттиради. Амирга қарши бош кўтарган Файзулла Хўжаевнинг ўзи эса қувғин қилинади. Тарихий манбаларда кўрсатилишича, Бухорода Файзулла Хўжаев оиласидан ташқари Муҳиддин Мақсудов, Убайдулла Хўжа Қосимов, Латиф Хўжа, Жўрабек Арабов, Нарзуллобек Ёқубов, Азизов каби ўнлаб йирик бой савдогарлар бўлган. Ишончли ҳужжатларда (МДА—-Ф—Р, 46. 1-рўйхат, 122-дело, 2-варақ) ёзилишича, Бухоро халқ инқилоби ғалабасидан кейин Файзулла Хўжаевнинг уйи амир Саид Олимхон маъмурлари томонидан талон-торож қилиниб, бутун бойлиги хазинага ўтказилган. Отамерос бойликлардан 25 пуд қуйма олтин, 4,8 миллион тилла танга (1914 йил пул ҳисобида), 5 пудга яқин кумуш танга, 7 миллион атрофида қарз-кредит ва бошқа қимматбаҳо мол-мулкни Файзулла Хўжаев Совет ҳуқумати ихтиёрига топширган. Унинг бойликларидан ўз мақсадлари йўлида фойдаланиб бўлган большевиклар мулк эгаси бўлган Файзулла Хўжаевнинг ўзини 1938 йил 15 мартда отиб ўлдирдилар.\nИнқилобдан аввал Туркистон генерал-губернатори Фон Кауфман Қўқон хони Худоёрхоннинг қирқта аравадаги хазина бойликларини тортиб олиб, ўзини Оренбург турмасига қамаганини эсланг. Файзулла Хўжаевнинг тақдири ҳам шунга ўхшаш бўлди. Бухоро амирининг бекликлардаги, жумладан, Чоржўйдаги махсус хазиналарида сақланаётган бойликлари инқилобнинг дастлабки кунлариданоқ «Бухоро жумҳуриятини муҳофаза қилиш комиссияси» ихтиёрига ўтказилади. Бу комиссия қўлида тўпланган олтин, кумуш, бошқа қимматбаҳо металл за тошлар кўп ўтмай бир неча вагонда Россияга жўнатилади.\nБухоро амири чет давлатлар билан олиб бориладиган савдо-сотиқдан келадиган даромадларнинг катта қисмини ҳам олтин ва кумуш тангаларга айлантириб, ўз хазинасига тўплаган. Масалан, амирликда ҳар йили ўртача 2 миллион донагача қоракўл тери чет элларга сотилган, шу савдодан келадиган даромаднинг 50-60 фоизини олтин ва кумуш тангалар ташкил этган.\nБундан ташқари асримиз бошида Бухоро амирлиги ҳудудида олий сифатли олтин қазиб олинадиган махсус конлар бўлиб, улардан олинган олий сифатли олтин ёмбилар хазинадаги махсус саночларда сақланган. Хўш, бу хазиналарнинг тақдири нима бўлди? Уларнинг кичик бир қисми амир Саид Олимхон томонидан чет элларга юбориб турилди. «Қутулиш» рўзномасининг 1920 йил 2 июль сонида эълон қилинган «Фуқаронинг молини совурманглар» сарлавҳали мақолада шундай дейилади: «…Жаноби олий Ҳиндистон орқали Лондонга 200 туя қоракўл тери юборган. Ушбу терилар билан маълум миқдорда олтинлар, қимматбаҳо нарсалар юборади. Бу қимматбаҳо моллар ва олтинларни Тўрақул даллол, Қора Мизроб Мирохўр, Қори Муҳиддин, Қоровулбегилар Лондонга олиб кетадилар. Фуқаро молидан бўлган бу нарсаларнй амир юртидан қочирмоқда».\nБухоро амири ўз хазинасидаги қимматбаҳо нарсалардан Машҳадга ҳам юбориб турган. Масалан, 1920 йил июль ойи бошларида Саид Олимхон бу ерга уч туя олтин, 16 туя кумуш, 25 туя қимматбаҳо нарсаларни юборади. Инқилоб арафасида илғор маҳаллий зиёлилар Бухоро хазинасининг чет элга юборилишига қарши чиққан эдилар. Шундай кишилардан бири Абдулвоҳид Мунзим «Қутулиш» рўзномасида боеилган мақоласида: «Бухоронинг олтин, кумуш, қоракўл териси ва шунга ўхшаш бойликлари четга чиқарилмасин»,— дея талаб қилади («Фан ва турмуш», 1991, 10-сон, 10—11 бетлар). Юрт фарзандлари Ф. Хўжаев, А. Фитрат ҳам халқ бойлигини четга чиқаришга қаршилик кўрсатади.\nXIX асрнинг иккинчи ярми ва XX асрнинг бошларида Губаревич-Радобилский «Экономпческий очерк Бухари и Туниса» (СПБ. 1905) китобида: «Амирликнинг умумий даромади ва харажатлари 7 миллион сўм бўлган, шундан хазинага 4 миллион сўм тушган»,— деб ёзади. С. Айнийнинг «Бухоро инқилоби тарихи учун материаллар» китобида айтилишича, амирликнинг умумий даромади 1912 йилда 30 миллион сўмни ташкил этган. Инқилобга қадар амирнинг 6 минг сарбози учун 1 миллион сўм, минг нафар эл навкарлари учун тахминан юз минг сўм маблағ сарфланган. Д. Н. Логофетнинг «Бухарское ханство под русским протекторатом» (СПБ. 1869.) китобида ёзилишича, даромадлар 18 миллион сўмни, харажатлар эса, 2,5 миллион сўмни ташкил этган. Бироқ Бухорода Россия сиёсий агентлиги тўплаган маълумотларга қараганда, 1869 йилда Бухоро амирлиги хазинасида 7349,5 миллион сўм бўлган. Амир қушбегининг маълумотига кўра эса, амирликнинг йиллик ўртача даромади 3 миллион 345 сўмни ташкил этган. Бу ва бошқа бири иккинчисига зид маълумотлардан аёнки, Бухоро амирлиги хазинасининг муайян ҳисоб-китоби сақланмаган. Бухоро ҳукмдорлиги хазинасидан бирор-бир ободончилик, мактаб, сув чиқариш, маориф ва соғликни сақлаш ишига маблағ ажратилганлиги ҳақида маълумот йўқ. Ўз даврининг маърифатпарвар олими Аҳмад Дониш Бухоронинг сувсиз ерларига канал орқали Амударёдан сув чиқариш учун хазинадан маблағ ажратишни таклиф этганида амир унга рад жавобини қилган. Машҳур ёзувчи ва олим Абдурауф Фитрат «Ҳинд сайёҳининг қиссаси»да Бухоро ҳудудида соғлиқни сақлаш, маориф ишлари аянчли аҳволда эканлигини куюниб ёзиб, Бухоро ҳукмдори халқнинг хайрли ишларига хазинадан маблағ ажратмаганидан афсусланади.\nМаълумки, инқилобий тўнтаришдан илгари чор Россияси қарамлигида бўлган амирлик ҳудудида рус банклари, савдо-сотиқ тармоқлари, Рус-Бухоро ширкатлари акциядорларининг таъсири кучли эди. Россия ҳукумати Бухоро амирлигини иқтисодий томондан янада маҳкамроқ жиловлаш мақсадида бу ерда қоғоз пул чиқаришни талаб қилади. Бироқ Бухоронинг сўнгги ҳукмдори Саид Олимхон русларнинг навбатдаги алдовига учмади. У қоғоз пул чиқаришга шошилмади. В. И. Ленин йўллаган М. Фрунзе, В. Куйбишев бошлиқ большевиклар 1920 йил 2 сентябрда Бухорони ҳарбий куч билан босиб олиб, воҳада Совет тузуми барпо этганларидан кейингина қоғоз пуллар, заёмлар чиқарилди. Бухоро Халқ Қоммиссарлари Советининг раиси Файзулла Хўжаевнинг ташаббуси билан 10 йилга (1923—1933) мўлжалланган 3 миллион сўмлик тилла заём чиқарилдики, халқ хўжалигини ривожлантиришда, халқ фаровонлигини оширишда унинг аҳамияти катта бўлди.\nПрофессор Ҳ. Собиров Бухоро амирининг олтинлари хусусида шуларни ёзади: «…Бухоро Шўро Республикасннинг оғир аҳволига қарамасдан, РСФСР марказий ҳукумати буйруғи билан ташиб кетилган олтинлар ва бошқа бойликлар Бухоро Республикаси ихтиёрига қолдирилганда, унинг 3 йил давомида кетма-кет тузилган давлат бюджетлари камомадсиз ёки оз камомадли бўлиши, маориф ва соғлиқни сақлаш тадбирларигагина эмас, балкн уйғонаётган миллий иқтисодий пойдеворни мустаҳкамлашга кескин ижобий таъсир кўрсатиши мумкин эди. Афсуски, бу маблағларга РСФСР ҳукумати эгалик қилиб, ёш республика нмкониятларини чеклаб қўяди». («Ўзбекистон адабиёти ва санъати», 1992, 44-сон).\nТаассуфки, тарихда бундай адолатсизликлар, зўравонликлар ҳар доим салбий из қолдирган. Биз ҳам Бухоро амирлигининг олтинлари хусусида фойдали мулоҳазалар юритган тадқиқотчилар фикрига қўшилган ҳолда айтмоқчимизки, совет даврида кейинги 74 йил ичида марказга ташиб кетилган бебаҳо олтинлар, беҳисоб бойликлар тақдири тўғрисида ҳам ўйлашимиз керакдир. Бухоро амири Саид Олимхон ўзининг «Бухоро халқининг хасратли тарихи» номли (Т., 1990) рисоласида, «Амир Олимхон хотиралари» — «Хотирахои Амир Олимхон» (Душанбе, «Адиб», 1992) деб номланган китобчасида Бухоронинг табиий жўғрофияси, воҳанинг табиий бойликлари хусусида шуларни ёзади: «Табиий бойликлари — олтин, кумуш, қўрғошин, мис, темир Бухорода кўп миқдорда топилади. Хусусан. шарқий қисмларида 1 маъданлар, ер мойи борки, улар то шу маҳалгача ишлаб чиқарилмаган табиий бойликлар ичида тери, жун, кўмир, гугурт, нашатир бор. Савдо-сотиқ ишида тери, жун, шойи, гиламлар мамлакатнинг ташқарига чиқадиган асосий молларини ташкил этади. Бухоро мевалари дунёга машҳурдир. Бухоро отлари, хусусан, қорабайир зоти 1914 йилги урушда аҳамият қозониб, яхшилигини исботлади. Бухоро амири қанча минглаб отларни Россия давлатига берди» (Амир Саид Олимхон. «Бухоро халқининг хасратли тарихи. Т., «Фан», 1990. 27-бет). Кўриниб турибдики, Бухоро амири салтанатининг довруғини бой олтин, кумуш, маъдан конлари ва бошқа ер ости қазилма бойликлари таратган.\nБухоро Созет Жумҳурияти 1920 йил 2 сентябрь инқилобидан кейин илм-фанга, маориф, ёшларни ўқитишга жиддий эътибор берди. Бухоронинг истеъдодли сиймолари Файзулла Хўжаев, Абдурауф Фитрат, Садриддин Айний, Абдулзоҳид Мунзим (Бурхонов), Қори йўлдош Пўлатовлар бухоролик ва туркистонлик ёшларнинг Туркия, Германияга бориб ўқишларига алоҳида аҳамият берадилар. Файзулла Хўжаев, Абдулвоҳид Мунзим ва Абдурауф Фитрат ташаббуси билан 50 дан ортиқ бухоролих ёш 1921 йилда Олмонияга ўқишга юборилади. Бухоро ҳукумати уларнинг 9—10 йиллик ўқиш харажатлари учун олмон банкига олтин ҳисобидан пул ўтказдиради. Бироқ, минг афсуски, 1924 йилда Бухоро Шўролар ҳукумати тугатилгач, бухоролик талабаларнинг Олмонияда Рус-Бухоро банкида сақланаётган пули Москва очқўзлари томонидан тортиб олинади. Моддий томондан қийналган талабаларнинг бир қисми ночор аҳволда СССРга қайтиб келади. Хориждан қайтган талабалар «немис жосуси» ва «антисовет миллатчи», «халқ душмани» сифатида қаттиқ жазоланадилар. Улар сургун ва қамоқларда шаҳид бўлишади. Буни хорижда яшаётган кекса ватандошларимиз, жумладан, таниқли олим ва жамоат арбоби Вали Қаюмхон шундай ҳикоя қилади: «1924—1925 йилларда Москва элчиси барчанинг юртга қайтишини буюради. Талабалар учун банкка қўйилган ақчалар ва Бухоро тижорат ваколатини, барча ашё ва сармоясини, Бухоро хукуматининг уйларини тортиб олади («Ўзбекистон адабиёти ва санъати», 1922 иил 24 апрель). Халқ мулкига кўз олайтириш, миллий бойликларни зўрлик билан тортиб олиш билан суяги қотган большевистик тузум ҳукмдорлари турли баҳона ва бўҳтонлар билан қанчадан-қанча бегуноҳ одамларнинг ястиғини қуритди.\nАмирликнинг нуфузли амалдорларидан ташқари хорижий ўлкаларнинг савдогарлари, амалдорлари, беклар томонидан амирга қилинган тортиқлар, совға-саломлар амирликнинг ташрифот ходимлари томонидан қабул қилиниб, амир хазинасига жойлаштириларди. Садриддин Айнийнинг «Бухоро инқилоби тарихи учун материаллар» асарида ёзилишича, 1917 йил мартда амирга қарши ислоҳот ўтказиш даврида ҳам 1918 йилнинг баҳорида Ф. Крлесов бошлиқ босқинчи большевикларнинг амир салтанатига ҳужуми даврида ҳам, ўрмонга ўт кетса, ҳўлу қуруқ баробар ёнганидек, минг-минглаб бегуноҳ одамлар қони тўкилган. Бухоро шаҳри ва Бухоро амирлигига қарашли вилоят ва туманларда ҳам мннг-минглаб оддий одамлар, бадавлат савдогарлар, амалдор ва бойлар турли баҳоналар билан ўлдирилиб, уларнинг бутун бор мол-мулки мусодара қилинган. Файзулла Хўжаевнинг уйи ҳам айни шу пайтда (1918—1919 йилларда) бир неча марта тинтув қилиниб, барча бойликлари олиб кетилган эди.\nФрунзе, Куйбишев бошлиқ большевиклар Бухорода инқилобий тўнтариш уюштирган пайтда (1920 йил кузида) Бухоро амири Саид Олимхон олтин-кумуш ва бошқа бойликларини ўзи билан чет элга олиб кетганлиги тўғрисида ҳар хил фикрлар мавжуд. Тарихчи олимлардан Н. Йўлдошев, Н. Ҳайдаров, С. Холбоевнинг мақолаларида таъкидланадики, Амир Олимхон ўзи билан юз аравада олтин ва бошқа қимматбаҳо бойликларни олган, шундан 25 араваси Ғиждувон туманидаги Эшонкўприк ёнида 3. Кужало отяди билан бўлиб ўтган жангда большевиклар қўлига ўтади. Қизил армия бундан ташқари амирликка қарши инқилобий юришлари давомида Нурота, Хатирчи, Кармана бекликларида сақланаётган 1013 пуд олтин ва кумуш тангаларни, гавҳар, ёқут ҳамда бошқа қимматбаҳо металларни мусодара қилади.\nЧор Россияси даврида, инқилобдан кейинги қизил большевиклар империяси даврида (1840—1991) бутун Туркистон мулки босқинчилар томонидан талон-торож қилиб келинди. ЧК, ГПУ, НКВД, КГБ тўплаган маълумотларга қараганда, Амир Олимхон большевиклар ҳужумидан Бухорони ташлаб чиқиб кетиши пайтида хазинасидан 2000 карат бриллиант ва олтинни, жами 18 қоп бойлигини ўзи билан бирга олиб кетган. («Ўзбекистон адабиёти ва санъати». 1992 йил 14 август).\n«Товар» номли ишда бир ҳақиқат бор, — деб ёзади «Бухоро амирлигининг олтинлари» номли мақола муаллифлари.— Ўрта Осиёда миллий давлат чегараланишини ўтказиш вақти (1924йил)да маҳаллий туркий ҳалқ қўйни пуч ёнғоққа тўлдирилади — амирлик мулкига меросхўр Бухоро Шўро Социалистик Жумҳурияти тугатилмасдан анча олдинроқ, энди тарғибот, ташвиқотишлари бошланган бир пайтда Москвада марказий шўро ҳукуматининг катта чиновниклари томонидан хазина бойликлари ҳақида қайднома тузилади, ушбу ҳужжатда Бухоро Шўро Социалистик Жумҳуриятидан олинган олтин, кумуш ва ҳар хил қимматбаҳо осори-атиқалар Давлат хазинаси (Госхран) томонидан қуйидагилар қабул қилиб олинган ва сақланган. Бу ерда жами 9 та қайдномадаги маълумотлар умумлаштнрилган ҳолда келтирилади:\n1. 332-қайдномада: олтин ёмбилар — 5 пуду 12 фунт, жами олтин ҳисобида— 112233 сўм 36 тийин.\n2 520-қайдномада: олтин — 2 пуду 12 фунт, жами 35 минг 687 сўм 29 тийин, олтин парчалари ва олтин буюмлар — 4 пуду 15 фунт, жами олтин ҳисобида — 46997 сўм 16 тийин, мардон — 34 фунт (суммаси аниқ эмас).\n3. 500 ва 519-қайдномаларда: кумуш буюмлар — 224 пуду 01 фунт, жами олтин ҳисобида — 61996 сўм 77 тийин.\n4. 519 ва 520-қайдномаларда: буюмларга қадалган қимматбаҳо тошлар, жами олтин ҳисобида — 152831 сўм 8 тийин.\n5. 322-қайдномада: рус олтин тангалари, жами 239693 сўм 91 тийин; Бухоро олтин тангалари 54 минг 331 сўм 72 тийин.\n6. 327 ва ЗЗ1-қайдномаларда: Бухоро тангалари — 199 пуд 39 фунт (нархи кўрсатилмаган) ва бошқалар, юқоридагиларнинг ҳаммаси олтин пул ҳисобида 3 миллион 168 минг 172 сўм 42 тийинни ташкил этади.— ОФ 243 шт, (29-бет).\nТаниқли тарихчи олим Ҳайдарбек Бобобековнинг ёзишича, ўша қимматчилик кезларида бир пуд ун 95 тийин, гуруч 1 сўм 20 тийин, арпа 60 тийин, узум ва туршак 3 сўм 80 тийин, ёнғоқ 1 сўм 70 тийин, писта вз нок 35 тийин, бодом 70 тийин, бир бош семиз қўй 2 сўмгача бўлган. Юқорида санаб ўтилган олтин, кумуш, зеб-зийнатлар ва мислсиз бойликларнинг олтин пул ҳисобидаги баҳосини шунга қиёс қилиб билиб олавериш мумкин. Уларнинг қадр-қиммати ўша даврдаёқ юксак бўлган, ҳозир ҳам ўз қийматини йўқотган эмас. Бу ўринда яқинроқда Бухоро амири хазинасига тааллуқли яна бир янги маълумот тарқалганлигини айтиб ўтиш мавриди келди. «Труд» газетаси 1992 йил 2 июнь сонида «Хазина топилди» сарлавҳали хабар эълон қилди. Қозоғистон жумҳуриятининг Алмати шаҳрида чиқадиган «Осиё» рўзномаси амир хазинаси тўғрисида шов-шув бўладиган янгилик босиб чиқарди.\nРўзноманинг ёзишича, Франция банкларидан бирида 70 йилдан кўпроқ вақтдан бери Бухоро амирлигининг хазинаси сақланаётган экан. Европада амир хазинасига қизиқиш сусайиш ўрнига борган сари кучайиб боряпти. Хазина бир қисмининг тақдири аннқ: Афғонистонда муҳтожликда юрган амир Сайид Олимхон 1928 йилда ўша вақтда 180 миллион олтин франкда баҳоланадиган хазинасини қайтаришларини сўраб, Францня ҳукуматига мурожаат этганида Париждан: «Пуллар фақат Бухоро халқи талаб этган тақдирдагина қайтарилади», — деган аннқ ва қисқа жавоб олади. Борди-ю, «Осиё» газетасининг хабари ҳақиқат бўлса, унда Бухоронинг сўнгги ҳукмдори Саид Олимхоннинг бу бой олтин хазинаси эндиликда Бухоро меҳнаткашларига насиб этмоғи лозим. Шуни ҳам таъкидлаш лозимки, амир қушбеги томонидан рўйхатга олинган олтинлар ичида амирнинг Франция банкига қўйган 180 миллион тилла ҳақидаги маълумотни учратмаймиз. Айни вақтда Ҳ. Узоқов ва С. Холбоевнинг Бухоро амирининг олтинлари тўғрисидаги мақоласида ҳам бу тўғрида ҳеч нарса дейилмайди. Шундай экан, амирнинг Франция банкига қўйган олтинлари хусусидаги гап-сўзлар изланишни, чуқур тадқиқотни талаб этади. Юқоридаги баён юзасидан ҳақли бир савол туғилиши мумкин: Бухоро амирлиги шунчалик беҳисоб бойликни: олтнн, кумуш, зеб-зийнатлар ва қимматбаҳо мол-мулкни қаердан тўплади за қайси бир олтин конидан қазиб олди экан?\nГап манғит амирларининг сўнгги сулоласи Саид Олимхон устида кетаётган экан, унинг замондошлари Файзулла Хўжаев, Абдурауф Фитрат, Мустафо Чўқай, -Садриддин Айний ва Абдулвоҳид (Манзум) Бурҳоновларнинг ёзишларича, Саид Олимхон оврупоча савдо-сотиқ юритишда моҳир тадбиркор ва иқтисодчи тежамкор савдогар бўлган. У ўз музофоти бойликларини жаҳон бозорига чиқариб, энг аввало Россия ўлкалари билан очиқ савдо-сотиқ ишларини кенг йўлга қўйган ишбилармон ва тадбиркор ҳукмдор бўлган. Файзулла Хўжаевнинг таъкидлашича, Бухоро иқтисодий жиҳатдан озроқ ҳунармандчилик ишлаб чиқаришига ва урушдан (1914 йилги жаҳон уруши) олдинги вақтда анча ривожланган савдо-сотиққа эга бўлган аграр-чорвачилик ўлкаси эди. Бухорода аҳолининг 10 фоизи савдо (асосан майда ва қисман яримулгуржи савдо-сотиқ) билан шуғулланиб келган бўлиб, йигирмага яқин пахта тозалаш зазодининг асосий мақсади экспорт қилинадиган пахтани ташиш учун ўнғайроқ ҳолга келтиришдан, яъни тойлашдан иборат эди.\nАмирлик иқтисодий жиҳатдан ўз хўжалик тизимининг соддалиги ва равшанлиги билан яхши ажралиб турган. Бухородан Россияга қилинадиган экспорт 88 фоизни, импорт эса 90 фоизни, 1850—1860 йилларда 30-40 минг дона қорақўл терини ташкил этган бўлса, 1911 — 1914 йилларда 1,5 миллион дона қоракўл тери экспорт қилинди. Ф. Хўжаев хўжалик иқтисодиётига доир мақолаларида кўрсатишича, Бухоро амири ва унинг амалдорлари савдо-сотиқ ишларига йилига 1 миллион сўмга якин қарз бериб турганлар. Булардан ташқари, Бухорода ишлаб турган еттита хусусий банк экспорт-импорт операцияларини йилига 40 миллион сўмлик кредит билан таъминлаб турган (Ф. Хўжаев. Бухоро Халқ Республикасининг иқтисодий аҳволи. «Бухоро турмуши» журнали. Москва, 1924 йил, 1—2-сон, апрель—май).\nЯнги Бухоро-Когонда 1894 йилда очилган давлат банки 90 миллион сўмлик сармояга эга эди. Шундан кейин то 1917 йилги инқилобий тўнтаришга қадар Когонда Рус-Осиё бирлашган банки, Москва ҳисобидаги Азов-Дон бирлашган хорижий савдо банки, Рус-Бухоро банки, Ўртоқлик, Катта Ярослав мануфактура савдо уйи за бошқа банк ва савдо-сотиқ тармоқлари ишлаб турган. Шунингдек, Қогонда Шлосберг, Потеляхоз Вадильни, Модвига Габенек ва Данила, Николаев мануфактура маркази, савдо уйлари аҳоли хизматида бўлган. Бухоро инқилобига қадар Россиянинг Бухородаги дипломатик вакиллари Миллер, Введенский, Шульга кабилар маҳаллий бой ва амалдорлардан катта пора олиб, миллион-миллион пуллари, зеб-зийнатларини Рус-Бухоро банкларида сақланганлар. Ёзувчи С. Айний «Бухоро инқилоби тарихи учун материаллар» номли тарихий асарида, «Эсдаликлар» китобида Қогондаги рус агентлиги иш фаолияти тўғрисида яхшигина маълумотлар келтирган. Бухоро Халқ Шўро Социалистик Жумҳурияти иқтисодий, хўжалик ва савдо-сотиқ ишларига катта аҳамият берган. Файзулла Хўжаев 1923 йилдаёқ ўн йилга режалаштирилган (1923—1933) олтин заём чиқарган эди. Беш фоизлик бу заём 20—30-йилларда енгил саноат, халқ хўжалигини рнвожлантиришда, меҳнаткашларнинг турмуш даражасини яхшилашда муҳим аҳамиятга эга бўлди. Файзулла Хўжаев Бухоро амири қўшни Эрон, Ҳиндистон, Афғонистон, Англия, Олмония мамлакатлари билан кенг равишда савдо-сотиқ ишлари олиб бориб, ўз хазинасини бойитганлигини шундай ифодалайди: «Амир фақат давлат раҳбари, ислом динининг бошлиғи бўлибгина қолмасдан, шу билан бирга катта савдо-саноат мулкига ҳам эга эди. У халқ бутунлай ҳуқуқсиз бўлиб қолган шароитда ўзининг ҳокими мутлақлик мавқеидаи оммани шафқатсиз эзишда кенг фойдаланди. Вазирлар ва катта амалдорлар ҳам бу соҳада ундан қолишмасдилар.\nАмир миллион-миллион сўмлик маблағларни савдо соҳасида темир йўл компанияларида, рус ва чет эл фирмаларининг саноат корхоналарида ишга солди. Амир ўз хусусий мулкини давлат ва хазина маблағларидан ҳеч қачон ажратган эмас. Мамлакатнинг бутун бойлиги амирнинг мулки, давлат хазинаси деб ҳисобланар эди. У ўзини халқнинг мулкдори, доимий ҳукмдори деб биларди.\nАмир ўз шахсий мақсадлари йўлида фойдаланиб келган маблағлар нақадар катта бўлганлигини фақат зеб-зийнатларга, сарой харажатларига, рус амалдорларини пора бериб сотиб олишга, Россиядаги подшо хонадонига совға-саломлар юборишга қилинган сарф-харажатларни, шу билан бирга бошқа кирим-чиқимларни подшо ҳукуматининг Бухоро ҳукумати ҳузуридаги амалдори (Россиянинг Бухородаги агенти — М. Ҳ.) П. Введенскийнинг биз амир архивларидан топган ва унчалик тўла бўлмаган ҳисоботидаги қуйидаги маълумотлар ҳам кўрсатиб турибди. Бу ҳисобот амирлик ағдарилмасдан бир неча ой муқаддам, 1920 йилнинг бошида амир ҳукуматининг талаби билан тузилган эди. Мана шу ҳисоботга қараганда, Файзулла Хўжаев ёзганидек (уч томлик танланган асарларикинг 1-томи), ўша вақтда рус капиталистларининг савдо ва саноат корхоналарига амир томонидан бериб қўйилган маблағлари қуйидагича бўлган.\nЖаноби олийларининг рус корхоналаридаги иштироки\n1. Рус-Бухоро акцияси жамиятида:\nа) Нақд пахтанинг қиммати — 4608800 сўм.\n2. Шунинг ўзи Рус-Осиё акцияси жамиятида — 25000000 сўм.\n3. Шунинг ўзи Бухоро банкида — 500000 сўм.\n4. Шунинг ўзи ип йигириш корхоналарида — 30.000000 сўм.\n5. Шунинг ўзи темир йўлда— 111250 сўм.\nЖами: 3861250 сўм.\nII. Товарлардан иборат капитал\n1. Рус-Бухоро акциядорлари жамиятида:\nа) Мавжуд пахтанинг қиммати — 4008000 сўм.\nб) Жун —361500 сўм.\n7. Ик меш— 186000 сўм.\nг) Қоракўл тери — 635000 сўм.\nд) Сахтиён — 184000 сўм.\nе) Бошқа товарлар ва материаллар — 80000 сўм.\nЖами: 62007500 сўм.\nЖаноби олийларининг ярим улуши иштирокида — 303750 сўм.\n2 Рус-Осиё пахтачилик жамиятида:\nа) Мавжуд пахта — 31180900 сўм.\nб) Чигити олинмаган пахта— 1144200 сўм.\nв) Уруғлик — 3696355 сўм.\nг) Линт —245400 сўм.\nд) Мато —72190 сўм.\nе) Коп-қанор — 57:450 сўм.\nж) Сим — 237600 сўм.\nз) Каноп ип— 106000 сўм.\nи) Тола— 151511 сўм.\nк) Уруғлик — 318820 сўм.\nл) Материаллар — 200000 сўм.\nЖами: 62295075 сўм.\nЖаноби олийларининг ярим иштироки — 3145538 сўм.\nIII. Умумий якун\n1. Нақд капитал — 38612500 сўм.\n2. Акцияли икки жамият. Жаноб олийларининг ярим улуши иштирокида —\nЭСЛАТМА: Рус-Бухоро акциядорлар жамиятн ва Рус-Осиё пахтачилик жамиятининг товарлардан иборат сармояси, банкларга тўпланадиган қарзлар ва бошқа харажатлар чиқариб ташланмаган. Капитал узил-кеснл ажратиб олинганидагина буларни чиқариб ташлаш мумкин.\n1. Жаноби олинларининг Бухоро банкига қўйган сармояси бўйича белгиланган шартга биноан фоиз тўланиши лозим.\n2. Ип йигириш корхонасига қўйилган сармоя бўйича кафолатланган 7 фоиз тўланиши ёки камида 7 фоиз дивиденд берилиши керак.\n3. Бухоро темир йўлига қўйилтан сармоя бўйича дивиденд ёки кафолатланган фоизлар тўланиши керак.\nМазкур жамиятлар ва корхоналардан ташқари резидентликда, собиқ вилоят озуқа бошқармасида ва рус банкларида ҳам Бухоро ҳукуматининг сармоялари бор.\n1. 1910—1917 йилга қадар бўлган вақт ичида турли мансаблар учун Бухоро ҳукуматидан резидентликка тушган маблағларнинг рўйхати ушбуга илова қилинади. Кўпгина ҳисоб варақлар бўйича қайтариб берилиши керак бўлган қолдиқлар мавжуд.\n2. Собиқ вилоят озуқа бошқармаси ҳисобидаги каниталлар тўғрисида ушбуга маълумоткома илова қилинади.\n3. Бухоро сармоялари тўғрисида банкларнинг рўйхатлари ушбуга илова қилинади.\nЭСЛАТМА: Мирзо Мустафо Мирзахурнинг сармоялари ва мулки тўғрисидаги маълумотлар: Мирзо Мустафонинг 1918 йили тақдим этилган ҳужжатлари бўйича унинг Пятигорскдаги ва бошқа жойлардаги рус банкларига қўйган пуллари бор.\nСобиқ қушбеги Мирзо Насруллобек томонидан Россияга юборилган олтин захираси тўғрисида менда ҳеч қандай маълумот йўқ, Мирзо Насруллобек даврида Бухоро ҳукумати бу маблағларининг ширкатлари тўғрисида банклар берган маълумотлар ушбуга илова қилинади. Бу маълумотлар Мирзо Насруллобек маблағларининг қаерга юбориб қўйилганлигини яққол кўрсатиб турибди.\nП. Введенский, 1920 йил 26 февраль (Файзулла Хўжаев. Танланган асарлар, 1-жилд. Тошкент, 1976, 225— 226-бетлар).\nЙирик давлат арбоби Файзулла Хўжаев айни бир пайтда Бухоронинг ижтимоий-сиёсий тарихини яхши билган ва Бухоро тарихига доир қатор асарлар ёзган моҳир муаррих олим эди: «Бухоро ҳукмдори Саид Олимхон банкларда ва товарлар тариқасида сақлаётган маблағлар 100 миллион сўмдан кўпроқдир. Ваҳоланки, бу ҳали ҳаммаси эмас, — деб ёзади Файзулла Хўжаев ўзининг «Тарихий юбилей» асарида. — Масалан, товарлар тариқасида, асосан пахта ва қоракўл тариқасида катта маблағлар 1919 йилда, 1920 йилнинг бошида Англияга юборилганлигини ва амирнинг француз банкларида сақлаб қўйган маблағлари борлигини биламиз. Амир қочиб кетаётганида кам деганда қарийб 10—15 миллион сўмни ўзи билан олиб кетди».\nБухоро амири Саид Олимхон салтанати даврида амирлик хазинасидаги ҳадсиз бойликлар, миллион-миллион сўмлик олтин-кумушлар хусусида Файзулла Хўжаевдан ташқари Садриддин Айний, Абдурауф Фитрат, Абдулвоҳид Манзум каби сиймолар ҳам кўплаб ёзганлар. Айниқса, С. Айнийнинг «Дохунда» романида бу даврдаги ҳаёт ажойиб бадиий талқинини топган.\n← Аввалги Аввалги Маънавиятимиз ва маданиятимизнинг дунёга сочилган дурдоналари\nКейинги → Кейинги: Зебуннисо бегим


Санжар Турсунов. Қайтмас йиллар баҳори... (бадиа) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Ўзбек насри онлайн антологиясиСанжар Турсунов (1986)Санжар Турсунов. Қайтмас йиллар баҳори… (бадиа)\nБаҳорнинг биринчи куниданоқ қалбимни азиз бир инсоннинг сиймоси қамраб олаётганини ҳис қиламан. Хотирамда унинг бор қиёфаси намоён бўлади. Шовқинли шаҳару ташвишларни бир четга суриб ўша қадрдон, мен соғингандан кўпроқ мени соғинадиган инсон қошига кетгим келади. Уни тушларимда кўраман. Қизиғи ҳамиша бир ҳолатда. Елкамда сумка. Мени кутиб бетоқатланиб турган қўшнимиз Исмат ака ва унинг машинаси. Қиблага қараб дуо бераётган отам. Кўз ёшини рўмоли учи билан артаётган онам.\nБу тун ҳам тушимда кўрдим. Шамол унинг рўмолини ўйнар, сочлари кўриниб турибди: оппоқ… Чўчиб уйғонаман. Тонг ҳали отмаган. Уфқда ёлғиз зуҳрогина милтиллаб турибди. Қия очиқ деразадан баҳорнинг илк сарин шабадаси киради. Баҳор — табиатнинг хотираси, инсониятнинг хотираси. Баҳор — эзгуликнинг хотираси. Баҳорнинг майин шамолига эргашиб хаёлларим мени олис болалигимга етаклаб кетади. Кетавераман… Кетавераман…\nОсмон тиниқ эди, дарёлар шовуллар, гулханлар ловуллаб ёнарди. Мен етти-саккиз ёшли, ерга урса кўкка сапчийдиган, ўйиндан бошқа ўйи бўлмаган болакай эдим. Боғимизнинг бир четидан ариқча оқар, икки ёнида кўм-кўк майсалар, ялпизлар барқ урган. Тўрғай тургандан то Укки ухлаганча мен, ариқча ва қўшни қиз Зулпи — Зулфия ҳалак эди. Бизнинг овунчоғимиз ариқ, емагимиз сувга бўккан тешик кулча эди. Ариқчадан кулчани оқизиб ортидан қувардик. Мен Зулпининг кулчасини, у менинг кулчамни қувар. Кулчани тутган — ғолиб. Бу бизнинг, фақат иккимиз биладиган ўйин эди. Бир сафар унинг кулчасини тутолмадим… У шунақанги қийқириб кулди-ки… Бўғзимга нимадир тиқилди. Зулпининг олдида йиғламаслик учун онамнинг қошига чопдим. Зулпи қўрқоқ деганча қолаверди. Онамнинг тиззасига бошимни қўйиб йиғладим. Шунда онам:\n— Тойчоғим, йигит киши қиз боладан ранжиб йиғлайдими? Бу сафар ютқазган бўлсанг, кейинги сафар ютасан. Йиғлама, у ахир дўстинг. Бор ўртоғинг кутиб қолди.\nМен қайтиб унинг ёнига бормадим. Деворнинг устига чиқиб ўтган-қайтганга ҳазиллашаман. Зулпи мени кутиб-кутиб кетди. Мен у билан бошқа ўйнамадим… Фақат бир куни…\nЎшанда онам тоби қочиб шаҳарда даволанаётганди. Отам эртадан кечгача далада. Биз ака-укалар навбатма-навбат мактабга борардик. Чунки уйда кимдир қолиши керак. Сигиримиз энди туққан, қўйлар қўзилаган, уларга қараш керак. Ўшанда мен энди сигирга йўнғичқа бериб бўлиб, Термизда ўқийдиган амаким совға қилган эртак китобни ўқиётгандим. Товуқларимизни боғ этагидан қувиб Зулпи келиб қолди.\n— Юр ўйнаймиз, — деди у.\n— Йўқ, — дедим. У ялинди. Кечгача ўйнадик. Фақат ютқазди. Билмадим нима учун?\nОнам шаҳардан тузалиб келганида уйимизда ростданам байрам бўлди. Ўшанда Зулпиям келди. Ўша кунннинг эртасига улар шаҳарга кўчиб кетишди. Мен йиллар ўтиб ўша қиз бир куни менга энг яқин инсон бўлиб, тасалли беришини билганимда у билан ўйнаб, минг марта ютқазишга ҳам рози бўлардим. Начора…\nУзоқ саёҳатга чиққан бир гуруҳ сайёҳлар ёввойилар маконига тушиб қолибди. Ёввойиларда шафқат йўқ. Кўз очиб юмганча бош қароргоҳга элтишибди. Атрофда гулхан ловуллар, ёввойилар одатига мос куй таралар, тутилган ўлжадан хурсандлигини нишонлашаркан. Бу ердан омон чиқиб кетишига кўзи етмаган кишилар ноилож тақдирга тан беришибди. Тўда боши бирининг қошига келиб, ўзининг тилида нимадир сўрабди. Бу тушунмасмиш. Шу пайт ўйнаб юрган болалардан бири йиғлаб онасининг қошига югурибди. Бола овозининг борича йиғлар, уни тинчлантириш иложини топишолмабди. Она боласини бағрига босган экан жимиб қолибди. Тўда боши она ва болани кўрсатиб, одамларга ишора қилибди. Нима деяётганини тушунган одам жон ҳолатда: ”Ҳа-ҳа, онам бор. Ёлғиз онам бор”, деб нола қилибди. Қолганлар ҳам шундай деб йиғлашибди. Тўда боши бир муддат ўйлаб туриб уларни озод қилиб юборибди.\nОнамнинг дуоси мени сақлаганига бир неча марта ишонганман. Мактабни тугатган йилим синфдошлар билан лола сайлига чиқдик. Май ойининг охирлари лолалар сийраклашиб қолган, бориям тоғнинг бошида қолганди. Излаб-излаб тоғ бошида қолган биттагина лолани кўрдик. Чиқишнинг умуман иложи йўқ. Синфдош қизларимиз лолани узиб олишни шунчалик хоҳлаяптики, қани Аллоҳ қанот берса учиб лолани қўлига тутқазсанг. Биз йигитлар гоҳ тепадаги лолага, гоҳ қизларга қараймиз. Нима бўлса бўлди дедим-да, тепага тирмашдим. Ортимдан қизларнинг мени алқагани эшитилиб турар, бунга сари менинг кучим ошиб-тошарди. Бир амаллаб тепага чиқиб олдим. Лолага етдим. Пастда қизларнинг олқиши… Лолани уздим ва пастга улоқтирдим. Қизлар қийқиришиб лолага ташланишди. Мени… унутишди. Мен тоғ бошидан пастга тушолмай қолдим. Қизиқ энди пастга тушишда менга куч бағишлайдиган нимадир йўқ эди. Қулоғимга қизларнинг кулгуси кирмас, олисдан, жуда олисдан онамнинг болам деган нидоси эшитиларди гўё. Тушишим керак. Лекин қандай қилиб? Қўрқув мени енгиб борарди. Бир кўнглим ўзингни пастга от дерди. Аммо, инсонга бир туйғу берилган-ки, бизнинг бутун ҳаётимиз шу туйғу ҳукмронлиги остида ўтади. Бу — ғурур! Мен қизларнинг олдида, умуман тенгдошларим олдида чорасиз қолишдан кўра ўлимни афзал билардим. Шу пайт қирғий бир каклик боласини қувиб келди. Полапон жон ҳолатда ўзини камарга отди. Қирғий энди тутдим деганда, она каклик пайдо бўлди-да, фавқулодда қирғийга ташланди. Қирғий енгилмас қуш, аммо ўшанда у пастга қулаб кетганди. Бу ҳодиса бутун вужудимни қамраб олди ва мен пастга тушиб олдим. Ишонмайсиз, худди тепамда онам тургандек, қўлини менга узатаётгандек туюлди. Мен қўрқмасдан унинг қўлидан ушлаб тушавердим, гўё. Мен пастга бешикаст тушдим. Ўртоқларим ҳайратдан қотиб қолишди. Индамай уйга кетдим. Ўша куни онам мен учун қанчалик қадрдон, унинг соғ-омонлиги ҳаётида менга берилган бахтнинг ёрлиғи эканини тушундим. Уйга келсам, онам қаёққадир жўнаётган экан:\n— Келдингми, билмадим, негадир кўз олдимдан кетмай қолдинг. Тинчликми, болам? Сенга нима бўлди?\n— Яхшиям сиз борсиз, онажон!\nШундай деб унинг бағрига отилдим. Мен ўшанда яна бир нарсани аниқ тушундим-ки, онам учун ўлишга ҳам ҳаққим йўқ экан.\nБундан икки йил олдин онамни пойтахтдаги шифохоналардан бирига ётқиздик. Эрта баҳор кунлари. Операция 7 март кунига белгиланди. Бозордан гулдаста олиб шифохонага чопдим. Отам кутиб турган эканлар. Онамни сўрадим.\n— Ҳозир олиб киришди, — деди ташвишланиб. Соат тўртгача кутдик. Ўшанда отамнинг сочи кўз ўнгимда оқариб бораётганини пайқадим. Болалигим тобора яқинлашиб, хотиралар исканжасида қолаётганимни англадим. Шифокор отамни чақириб кетди. Мен шу нарсани ҳис қилдимки, одам товонигача музлаши, бутун вужуди карахт бўлиб қолиши учун лаҳзалар етарли экан. Худо дейман, оёғимни ердан, қўлимни осмондан узма! Ўтираман. Тураман. Нима бўлса бўлсин — фақат онамни асра.\n— Сен қайтавер, — отам бу гапни шунақанги хаста айтдики, бошида уни таниёлмай қолдим.\n— Яхши. Жонлантириш бўлимига олинди. Кечки пайт палатага тушираркан. Мен ёнида қоламан. Сен боравер.\nХўп, дейман-у, гулдастамни бағримга босганча кўчага чиқаман. Туннинг узунлигини илк бор ўшанда кўрдим. Бир тунда инсон юз йил яшаши мумкин экан. Онамни эслайман. Қадрига етмадим деб юрагим потирлайди. Нега уни вақтида бошимда кўтариб юрмадим, деб эзиламан. Наҳотки, онам энди бу дунёда бўлмаса… Наҳотки, набираларини эркалатиб, мени улғайтирган эртаклардан айтиб бермаса. Бу узун умр давомида, бир умр эллик, олтмиш, етмиш йил онасиз яшаш… Худди биров суягимга игна ургандек дод деб юбораман. Чорасизликдан, қўлимдан бир иш келмаслигидан оҳ ураман. Тонг оқариб келмоқда. Тонг… Оқлик. Поклик. Бахтиёрлик. Менга қандай совға тайёрлаб қўйган экан. Тонггача касалхона атрофида ўралашиб, қуёш чиқар-чиқмас ичкарига чопаман.\n— Ҳали жонлантириш бўлимидан туширмабди, — Бу отамнинг гапи. Отам кеча уйга бормаганимни билади. Индамайди. Кутиш залидаги ўриндиқлардан бирига ўтираман. Шу пайт елкамга бир қўл тегади. Оҳиста бош кўтараман. Фаришта монанд жилмаяди. Таниш табассум. Исмимни айтади. Ўрнимдан тураман. Бу ўша. Болалигимнинг бир бўлаги, бахтиёр дамларимнинг хотираси — Зулпи… Зулфия.\n— Cен бу ерда нима қиляпсан?\nУ елкасини беозор қимирлатиб, эгнидаги оқ халатига ишора қилади. Бирдан эсимга тушади. У, ахир, шифокор бўлмоқчи эди. Уни унутганимдан хижолат бўламан. У ақлли қиз, мени тушунади…\n— Холамни кеча кўргандим. Жарроҳлик хонасига киришдан олдин.\nҚўлларини маҳкам ушлайман. Айни дамда уни қўйиб юборгим келмайди.\n— Онам яхши эдими? Нима деди? Ҳозир қалай? Нега палатага олишмаяпти?\nЗулфия бу саволлар қаршисида довдираб қолади. Аммо бироз жимликдан сўнг мени юпатади.\n— Холам яхши. Бугун палатага олиб чиқишади. Сенга нима бўлди? Нега бунча довдираб қолдинг? Ўзингни қўлга ол! Ҳалиям йиғлоқи экансан-а, — у шундай деб жилмаяди.\nНегадир айни дамда унга ишонаман. Хавотирларим тарқайди. Ахир, онамни кўрибди-ку. Бугун палатага олишаркан. Суҳбатимиз адо бўлмайди. Ўқишни тамомлашига бир йил қолибди. Амалиётга келган экан. Онамни бир кўришдан танибди.\nОрадан бир ҳафта ўтиб онамга жавоб беришди. Ўша куни бу дунёда мендан зўр, мендан бахтли одам йўқ эди. Зулпининг — Зулфиянинг хурсанд бўлганини… Онам бутунлай соғайиб кетди.\nБугун онамни соғиниб, унинг мен учун қанчалар қадрли эканини сезиб, суратига тикилиб турибман. Бир ой олдин тушган сурат. Юзларида ажин. Сочларида оқ. Баданларим жимирлаб кетади. Онам қариб бораяпти. Мен ҳали қадрига етолганим йўқ. Ҳали бир кунлик заҳматига яраша меҳр беролганим йўқ. Қанийди, олис болалигим бир зумга қайтсаю ҳаммасини бошидан бошласам. Ҳар лаҳзамни онамнинг хизматига бахшида этсам. Тиззасига бош қўйсам.\nОналар фарзандини қарғамайди. Фарзанддан дили оғримайди. Койигандаям “Сени туққанча ўлсам бўлмасмиди”, деб ўзини қарғайди. Зеро, фарзанд дунёга келгунча онанинг жони гаровда! Бугун менга болалигим керак. Онамнинг қариб қолмаслиги учун болалигим керак. Бир кунгина… бир соатгина… бир лаҳзагина болалигим керак…\n← Аввалги Аввалги Санжар Турсунов. Ниҳол (қатра)\nКейинги → Кейинги: Абдуғани Абдувалиев. “Матн”шунос (ҳажвия)


Кечки дайжест: 12 ноябрнинг энг муҳим хабарлари\n20:49 / 12.11.2016\nЯкунланиб бораётган 12 ноябрь Ўзбекистон ва жаҳонда юз берган турли воқеа-ҳодисаларнинг энг саралари Kun.uz дайжестида.\nПокистондаги масжидда содир бўлган портлаш оқибатида 30 киши ҳалок бўлди\nПокистоннинг Белужистон провинциясида жойлашган мусулмонлар масжидида рўй берган портлаш оқибатида 30 киши ҳалок бўлди, ўнлаб кишилар яраланди.\nКерри иқлимнинг глобал ўзгариши ҳақиқат эканлигини тасдиқлади\nАҚШ давлат котиби Жон Керри шанба куни ўзининг Twitter'даги тармоғи орқали Антарктидада тушган суратини тақдим этди ва иқлимнинг глобал ўзгариши - ҳақиқат эканлигини таъкидлади.\nАфғонистон парламенти уч вазирни истеъфога чиқарди\nАфғонистон парламенти бесамар фаолияти учун уч нафар вазирни ишдан четлатди.\nЖанубий Кореяда мамлакат президентига қарши норозилик намойишлари бўлиб ўтмоқда\nЖанубий Кореяда ўн минглаб кишилар Сеул шаҳри марказига чиқиб, президент Пак Кин Хенинг истеъфосини талаб қилишмоқда.\nБарак Обаманинг сураткаши Пит Соуза 8 йил давомида давлат раҳбарининг ёнида бўлиб, унинг профессионал сураткаши сифатида хизмат қилмоқда.\nChange.org сайтида эълон қилинган петицияни имзолаганлар, Сайловчилар коллегиясини расман собиқ давлат котиби Ҳиллари Клинтонга овоз беришга ундамоқда.\nКанада Россияга қарши санкцияларни сақлаб қолишга чақирмоқда\nКанада ташқи ишлар вазири Стефан Дион Россияга қарши санкциялар жорий қилган барча мамлакатларни ўз қарорларида қатъий туришга чақирди.\nСаудия Арабистони қиролининг укаси вафот этди\nСаудия Арабистони қироли Салмоннинг укаси шаҳзода Туркий ибн Абдулазиз Ол Сауд шанба, 12 ноябрь куни оламдан ўтди.\nСимпсонлар мультсериалидаги келажакда амалга ошган 11 башорат\nЎн олти йил аввал Симпсонлар эпизоди Дональд Трамп бир кун келиб АҚШ президенти бўлишини кўрсатади.\nАмериканинг General Motors компанияси икки ойдан сўнг, АҚШнинг янги сайланган президенти Дональд Трамп учун махсус лимузинни тақдим этади.\nМирзиёевнинг Америкадаги учрашувлари, тунда бузилган бозор, Эрдўған танқидига дучор бўлган БМТ ва бошқалар


Медиация – муросага келтиради\nЁдингизда бўлса, 2011 йил 5 августда “Медиация тўғрисида” Қонуни қабулланиб, амалга жорий этилган эди. Қонун Қозоғистон Республикасида медиацияни мувофиқлаштириш соҳасидаги ижтимоий муносабатларни тартибга келтиради, уни юритиш қоидалари, шунингдек, медиаторларнинг нуфузини белгилайди. Бугуннинг долзарб масаласи – ушбу қонунни халқ орасида тўғри талқин этиб, тушунтириш ишларини олиб бориш.\nҚР “Медиация тўғрисида” Қонунининг амалга жорий этилганига бир неча йиллар ўтсада, ушбу ҳужжатнинг халқ учун номаълум томонлари кўп. Бу атамани ҳар томонлама тушунтириб, маъносини теран ўрганаётганлар ҳам бармоқ билан санарли. Ер, уй дови, турли кўринишдаги жанжаллар, тортишувлар учинчи бетараф томоннинг доно сўзи билан, тўғри маслаҳат берадиган қишлоқ оқсоқоллари аралашуви билан тўхтаб, ижобий ечимини топадиган бўлди. Бийлар ҳайъатининг давоми ҳисобланган медиация бўлар-бўлмасга судга югурадиганлар сонини камайтириб, уюшган жиноятчиликнинг йўлига тўсиқ қўймоқда, дейди мутахассислар.\nҚР “Медиация тўғрисида” Қонуни қабул қилингач, медиаторлар тайёрлайдиган ижтимоий ташкилотлар шакллана бошлади. Бугунги кунда вилоятимизда медиацияни ривожлантириш марказлари фаолият юритмоқда. Қонун доирасида ташкил этилган жамоат ташкилотларининг асосий вазифаси – касбий медиаторлар тайёрлаш. Улар жамиятдаги турли жанжалларни судгача етказмай, ижобий ечимини топиб, суд тизими ишини осонлаштиришга таъсир кўрсатмоқда. Суд қарорлари бир томонни қаноатлантирса, медиация муросага келтириш орқали икки томоннинг манфаатларини эътиборга олиб, тўғри қарор чиқаради.\n“Медиацияни ривожлантириш маркази” жамоат ташкилоти мутахассисларининг айтишича, медиациянинг имкониятлари ҳақида кўпчилик билавермайди. Баъзи касбий медиаторларнинг сўзларига кўра, ҳуқуқни ҳимоя қилиш органлари ходимларининг ушбу соҳага мослашиши осон эмас экан. Медиацияда кимники дуруст, кимники нотўғри экани муҳим рол ўйнамайди. Яъни, қонун асосида ишнинг оқ-қорасини ажратиш шарт эмас. Бунда уришган икки томонни умум муросага келтириш муҳимроқдир.\nМедиаторлар иккига ажралади. Яъни, юқорида таъкидлаганимиздек, касбий медиаторлар ҳамда нокасбий медиаторлар. Нокасбий медиаторлар қаторига маҳаллий ҳокимликлар қошида тузилган ҳамда ҳокимлик манфаатларини ҳимоя қиладиган шахслар киради. Қонунда кўрсатилганидек, уларнинг хизматига ҳақ тўланмайди. Қабул қилинган қонунчилик талабига мувофиқ, муросасозлик расмий, асосан меҳнат, оилавий, фуқаровий-ҳуқуқий муносабатлар, иқтисодий иш-ҳаракатлар ҳамда тадбиркорлик муносабатларида аксини топади.\nТуман, қишлоқ ҳокимликларида фаолият бошлаган “Медиация кабинет”ларида қишлоқ бийлари, оқсоқоллар кенгашлари аъзолари томонидан ҳам кўплаб уруш-жанжалларнинг олди олиниб, икки томон ўзаро муомалага келаётанига гувоҳмиз. Сайрам даҳаси оқсоқоллар бийи Қурвонбой Шамшиметовнинг айтишича, ер, уй, тадбиркорликка оид, эр-хотин ажрими масалалари билан судга мурожаат қилмоқчи бўлган ҳамюртларимизнинг ишлари медиация кабинетида ҳал бўлиб, томонлар муросага келиб, вақтини ҳам, харажатини ҳам тежаган ҳолатлар кўп қайд этилган.\nМедиация жамоатчилик муносабатларини тартибга келтираётгани сабабли бу соҳа “Қоғамдық келісім” РДМ тасарруфига берилди.\nМинтақадаги маҳаллий ижро органлари, суд тизимлари, жамият, ҳатто участка полициялари, қишлоқ оқсоқоллари, бийлар, кўп қаватли уй қўмиталари раислари халқ орасида тарғибот ишлари олиб бориб, медиация даражасини ошириши ҳамда дов-жанжаллар, низоларнинг олдини олишда, медиация институти ишларини тарғиб этишда жамоатчилик, НҲТ, ОАВ вакиллари фаол бўлишлари даркор.\nМухтабар УСМОНОВА, 2017-05-23, 11:03 218


Аргентина президентида саратон аниқланди\nАргентина президенти Кристина Фернандес де Киршнер.\nАргентина президенти Кристина Фернандес де Киршнерда саратон касаллиги аниқланди.\nБу ҳақда хабар қилган Аргентина ҳукумати матбуот котибига кўра, 58 ёшли Кристина Киршнерда томоқ саратони аниқланган бўлиб, у янги йилнинг январ ойида муолажаларни бошлайди.\nЖорий йилнинг 23 октябр куни Аргентинада ўтказилган президентлик сайловларида Киршнер хоним 53 фоиз овоз билан ғолиб чиқиб, иккинчи муддатга мамлакат бошқарувида қолди.\nБу 1983 йили Аргентинада демократия қарор топиб, эркин сайловлар ўтказила бошлаганидан буён энг юқори кўрсаткич ҳисобланмоқда.\nКристина Киршнер президентлиги даврида Аргентина иқтисодида ўсиш кузатилгани қайд этилади.\nШунингдек, Киршнер хоним кам таъминланганларни қўллаши билан машҳурдир.