14:44, 20.10.2021 // 39589\n«Ухлатадиган дори йўқлиги учун итларни отиб ўлдирамиз». Ўзбекистонда қаровсиз ҳайвонларга муносабат қачон ўзгаради?\nУй ҳайвонлари, айниқса, ит ва мушуклар одамларнинг яқин ҳамда меҳрибон дўсти, деган жумла кўпчиликка таниш. Шу боис ҳам ўзбек оилаларининг аксарияти ўз хонадонида кучук ёки мушук боқишга одатланган. Бироқ сўнгги вақтларда айрим кишиларнинг бу жонзотларга нисбатан шафқатсиз муносабатда бўлишлари жамоатчилик эътирозига сабаб бўлмоқда. Бошпанасиз жониворларнинг кўпайиб бораётгани ва уларга етарлича эътибор берилмаётгани янада ачинарли. «Дарё» мухбири Ўзбекистонда қаровсиз қолган жониворларга бўлган муносабат аслида қандай ҳолатда эканлигини аниқлашга ҳаракат қилди.\n«Уларга сув ҳам, нон ҳам берилмайди»\nНаргис Қосимова, экожурналист:\n— Ўзбекистонда қаровсиз ҳайвонларга нисбатан муносабат жуда ҳам даҳшатли ва бу ҳалигача катта муаммо бўлиб қолмоқда. Ит ва мушуклар йилига икки мартадан туғиши сабаб тез кўпаяди. Лекин бизда уларнинг сонини камайтириш фақат ўлдириш орқали ҳал қилишга қаратилган.\nФото: Наргис Қосимованинг шахсий архивидан\nҲукумат қаровсиз ит, мушукларга жонивор сифатида эмас, балки чиқинди сифатида қарайди. Чунки айнан дайди ҳайвонлар тақдири билан шуғулланиш ҳукуматнинг 2011 йилдаги қарори билан шаҳар ва туман ободонлаштириш бошқармалари ҳузуридаги қаровсиз қолган ҳайвонларни тутиш бригадаларига юклатилган. Бу вазифа структуравий ташкилот ҳисобланган Ветеринария ёки Экология қўмиталарига эмас, чиқинди билан шуғулланувчи ободонлаштириш бошқармаларига топширилгани нотўғри ва жуда катта хато.\nБригада вакиллари аҳоли мурожаати асосида, айтилган жойга бориб, ҳайвонларни тутади. Ит, мушукларни ваҳшийлик билан тутишади: соп, таёқлар, арматура билан уришади, баъзан ўша жойда ўлдириб, олиб кетишади. Ниҳоясиз шафқатсизлик кўпинча болалар ва кекса фуқароларнинг кўз ўнгида содир этилмоқда. Бундай жирканч манзаралар акс этган видеолар Telegram’даги каналим кузатувчилари томонидан кўп келади.\nОбодонлаштириш бошқармалари ходимлари тутилган ҳайвонларни Вазирлар Маҳкамаси қарори бўйича беш кун ушлаб туришади. Уларга сув ҳам, нон ҳам берилмайди. Бу муддат ичида ит, мушук каби жонзотлар ветеринария кўригидан ўтиши керак, бу қарорда ёзилган. Аммо ҳеч қандай тиббий текширувдан ўтказилмайди, эмланмайди.\nМасалан, Туркияда қаровсиз жонзотлар давлат назоратига олинган. Аниқроғи, ит ва мушукларнинг туғиб, кўпайишини олдини олиш мақсадида улар стерилланади, эмланади ҳамда ҳаммасининг қулоғига чип қўйилади. Бунинг учун давлат бюджетидан маблағ ажратилади. Бизда эса оммавий стериллаш ва эмлаш яхши йўлга қўйилмаган, ҳолат жуда ачинарли.\n«Уч йилдан бери ННТ очиш учун югурамиз»\nҚосимова бир неча йилдан буён дайди ҳайвонларга ёрдам кўрсатувчи нодавлат-нотижорат ташкилоти (ННТ) очиш ҳаракатида вақт ўтказаётгани, рухсатнома ололмаётгани ҳақида гапирди.\n— Бугунги кунда Ўзбекистонда қаровсиз ҳайвонларга бошпана ташкил қилиб, ўз ҳисоби ва хайрия пуллар эвазига жонзотларни боқиб келаётган одамлар бор. Жониворларга меҳри баланд бундай юртдошларимиз жуда ҳам озчиликни ташкил қилади. Уларга давлат томонидан эмлаш, стериллаш ишларига ҳеч қандай кўмак кўрсатилмайди. Тошкент шаҳри ва Тошкент вилоятидан ташқари бошқа ҳудудларда бундай бошпаналар борлигини эшитмаганман.\nУйсиз ҳайвонларга Республика бўйлаб ёрдам кўрсатиш мақсадида «Раҳмдил бўл» ННТ очиш ҳаракатидамиз. Аммо бу лойиҳа ортидан уч йилдан бери Адлия вазирлигига югурамиз. Чунки шунча вақтдан бери ҳужжатлардан камчиликлар топилаверади, биз хатоларни тўғрилаб, яна ҳужжат топширамиз, улар яна камчилик топаверади. Шу тариқа уч йил ўтиб кетди. Вазирликнинг бирор ходими камчиликларни бирданига, тўлиқ кўрсатиб, тушунтирмайди.\nЖаҳон тажрибасига қарайдиган бўлсак, экологик локал муаммоларни айнан ННТ ва волонтёрлар ҳал қилади. Улар масалани кўтаради, жамоатчилик эътиборини қаратади ва шу орқали қонунчилик ҳужжатлари шаклланади.\n«Хусусий бошпаналарни кўпайтириш керак»\nЭкожурналистнинг таъкидлашича, Вазирлар Маҳкамасининг 2011 йилда қабул қилинган «Қаровсиз қолган ҳайвонларни тутиш ва сақлаш билан боғлиқ хизматлар фаолиятини такомиллаштириш чора-тардбирлари тўғрисида»ги 202-сонли қарорини қайтадан кўриб чиқиш зарур.\n— Ҳукумат қарорини қайта кўриб чиқиш керак ва давлат бу масалага жиддий эътибор бериши лозим. Ободонлаштириш бошқармалари ҳузуридаги бригадаларни тугатиб, ҳайвонларни боқишга қизиқувчиларни қўллаб-қувватлаб, хусусий бошпаналар сонини кўпайтириш керак. Шундагина муаммога қисман ечим топилади.\nХусусан, бошпана ташкил қилганлар қаровсиз жонзотларни ветеринария кўригидан ўтказиб, даволайди, стериллайди, эмлайди. Жароҳати оғир ёки касаллиги жиддий бўлган ит, мушукларни вахшийларча муносабатда эмас, балки укол орқали ухлатиб ўлдириши мумкин. Соғломларини эса ювиб, тараб, эмлаб, бирор сайт яратиб ёки ижтимоий тармоқлар орқали боқиш истагидаги одамларга бериб юборилади. Аҳоли бозордан пулга харид қилгандан кўра, интернет орқали текинга бажонидил олади ва ишончли. Бу жониворларни ҳам Худо яратган, чиқинди эмас. Улар бежизга одамларни кичик дўсти дейилмайди.\n«Улар ҳам ранжийди, қийналади»\nАзиз Тожиев, «Меҳр ва оқибат» ННТ директори:\n— Жамиятимиз 2010 йилнинг декабрида фаолиятини бошлаган бўлиб, ҳайвонларни ҳимоя қилиш билан шуғулланади. Қаровсиз жонзотларга шафқатсиз муносабатда бўлмаслик бўйича ҳам ёшларга тушунтириш-тарғибот ишларини олиб борамиз, қонунчиликка ўзгартиришлар киритиш юзасидан мутасаддиларга ўз таклифларимизни билдирамиз.\nФото: Азиз Тожиевнинг шахсий архивидан\nОдамлар орасида жонзотлар тақдирига бефарқ бўлмаганлар кўпайиб бормоқда. Ички ишлар вазирлиги, Экопартия сингари бир қанча ташкилотлар билан ҳамкорлигимиз яхши йўлга қўйилган. Улар бизга келган мурожаатларни ўрганиб, амалий чора кўришда доим ёрдамлашади.\nАммо бу борада ўзига хос камчилик ва муаммолар ҳам йўқ эмас. Биласиз, ўзбек халқи азалдан меҳр-оқибатли миллат сифатида ҳам танилган. Лекин ҳайвонларга бўлган муносабатимиз бунинг аксини кўрсатади. Жонзотларга озор берилса, улар ҳам ранжиши, қийналишини кўп одамлар ҳис қилмайди, бу борадаги масъулиятимиз мақтагулик даражада эмас.\nАксарият кишилар ҳайвонларни парвариш қилишда масъулият билан ёндашмайди. Фарзандига «ўйинчоқ» сифатида олиб бергач, боқиш жараёнида қийинчиликка дуч келса, кўчага кераксиз матоҳдек ташлаб кетади. Ҳайвонларга бўлган ваҳший муносабатлар тасвирланган видеолар эса ўсиб келаётган авлод тарбиясига ҳам салбий таъсир кўрсатиши, шубҳасиз.\nДайди жониворларни аҳоли мурожаати бўйича тутиб, олиб кетиш билан ободонлаштириш бошқармалари ҳузуридаги бригадалар шуғулланади. Лекин мазкур бригадалар фаолиятини қайта кўриб чиқиш керак, деб ўйлайман. Улардан қаровсиз ҳайвонларни фақат тутиш талаб қилинади, холос. Жонзотларни тутгандан кейин парваришлаб, даволаб, эмлаш ишлари олиб борилмайди. Бизда бу тизимли муаммо. Кўп мамалакатларда эса ечимини топган.\n«Мактабларда экологияга оид дастурларни кўпайтириш керак»\nТожиевнинг қайд этишича, ит ва мушукларни стериллаш жараёнини тизимли йўлга қўйиш зарур.\n— Ҳайвонларни тутиш вазифаси қайси ташкилотга юклатилишидан қатъи назар, муҳими жониворларни сақлаш учун жойлар, даволашга кетадиган ресурслар яратилиши ва мутахассис ходимлар жалб қилиниши зарур. Шу орқали муаммога комплекс ечим топилади. Кейинчалик ҳайвон боқиш истагидаги одамларга покиза, эмланган жониворлар бериш имкони ҳам йўлга қўйилади.\nАсосий муаммо шундаки, одамлар ҳайвонларни боқиш учун уйига олиб кетгач, вақтида ёки умуман, стерилламайди. Кўчага улоқтирилганидан сўнг ит, мушуклар туғаверади. Натижада қаровсиз ҳайвонлар сони кўпайиб боради. Стериллаш жараёнини ҳам тизимли йўлга қўйиш зарур. Масаланинг бир ечими мана шу.\nШунингдек, Халқ таълими тизимида экологияга оид дастурларни жорий қилиш керак. Ўқувчиларга уй ҳайвонларини масъулият билан боқиш, уларга меҳрибон бўлишни чуқур тушунтириш керак.\nШу ўринда айтмоқчиманки, фуқаролар ҳайвонларга шафқатсиз муносабатда бўлган одамларни билишса ёки шундай ҳолат гувоҳига айланишса, ўз ҳудудидаги ички ишлар ходимларига мурожаат қилишларини сўраб қоламан.\nЮзлаб итларга бошпана берган Андрей\nАндрей Дудников 2018 йилда Тошкент вилоятининг Янгийўл туманидаги Шералисой қишлоғида «Тўрт оёқли» итлар бошпанасини ташкил қилган. 6 сотихли жойда айни пайтда ўлимдан қутқарилган юзлаб итлар боқилмоқда. Улар орасида Сардоба фожиасидан омон қолган итлар ҳам бор.\n— Фарзандларим қизиқиши ва турткиси сабаб уч йил олдин шу бошпанани йўлга қўйдик. Ҳозир бу ерда 400 бош атрофида ит ва кучуклар бор. Сардобадаги фожиадан тирик қолган итларни ҳам боқамиз. Наманган, Фарғона, Бухоро каби вилоятлардан келтирилган қаровсиз ҳайвонларга ҳам бошпана берганмиз. Ҳар бир итни, албатта, эмлатамиз ва стериллаймиз. Қаттиқ жароҳат олганларини ҳам ўзимиз даволатамиз.\nБу жонзотларнинг ҳаммасини озиқлантириш учун бир кунда 300 минг сўмлик емак харид қиламиз. Ижтимоий тармоқлар орқали тирик жониворлар тақдирига бефарқ бўлмаган инсонлар пластик картамизга ёрдам пуллари ўтказишади. Кимдир 10 минг сўм, яна кимдир 50 минг сўм беради. Бундан ташқари, турли емаклар ва дори-дармон олиб келадиганлар ҳам бор.\nБиз бу итларни ҳеч кимга сотмаймиз, уларга даромад манбайи сифатида қарамаймиз. Шунчаки саховат кўрсатишга ҳаракат қиламиз. холос. Агар кимдир боқиб олиш ниятида келса, ҳужжат асосида бепул бериб юборамиз. Қаровсиз ҳайвонларга ёрдам кўрсатувчи ва сақловчи бошпаналардан фақат учтасини биламан. Улар ҳам худди биз каби ҳолатда, яъни итларни хайрия пуллар эвазига боқиб, парваришлайди.\nЭндиликда қаровсиз итларни ушбу бошпанага қабул қилмаймиз. Чунки жой йўқ, 6 сотих жой 400 та итга торлик қиляпти. Сиз кўриб турган, мана бу олдимиздаги ерга қўшимча бошпана қуришни режалаштиряпмиз. Аммо қурилиш материаллари учун ёрдам зарур.\n«Ҳайвонларга нисбатан муносабатимизни ўзгартиришимиз керак»\nЭкожурналист Наргис Қосимова Ўзбекистонда экологик телеканал очиш кераклигини қайд этди.\n— Агар кузатсак, ит ва мушуклар кўпинча одамлардан ўзини олиб қочади. Болаларни ҳам кичкиналигидан «Қоч, ит тишлайди ёки мушук тирнаб олади», деган гапларни айтиб, табриялаймиз. Аслида болалар ҳайвонларга тош отса, қувласа, калтак билан уришга уринса, жонзотлар ҳам ўзини ҳимоялаш мақсадида тишлайди ёки тирнайди.\nЎзбеклар аслида меҳрибон халқ. Лекин ҳайвонларга нисбатан муносабатимизни, экологик тарбияни ўзгартириш, экологик маданиятни ошириш керак. Шу мақсадда боғча, мактабларда экологик соатларни кўпайтириш лозим. Фарзандларимиз қалбида табиатга, ҳайвонларга бўлган меҳрни ошириш учун ҳар бир таълим муассасасида жонли бурчакларни ташкил этиш керак.\nБиз мактабда ўқиган даврда шундай бурчаклар бўларди. Ўзимиз ҳайвонларни боқиб, ўсимликларни парваришлардик. Ҳар бир синфга бурчаклар бўлиб бериларди ва ҳамма синф ўз бурчагига жавобгар ҳисобланарди. Бундан ташқари, алоҳида экологик телеканал очиш ҳам яхши самара беради деб ўйлайман. Биздаги «Дунё бўйлаб» телеканали эса туризм, саёҳатга йўналтирилган телеканал, лекин экологияга оид эмас.\nЯна бир муаммо сифатида айтишим керакки, бизда ит, мушук ва бошқа ҳайвонларни уриб кетган ҳайдовчилар ҳеч қандай жавобгарликка тортилмайди. Ваҳоланки, бундай ҳуқуқбузарларни ЙПХ билан ҳамкорликда камералар орқали топиш қийин эмас.\nҲар сафар Туркияга борганимда, ит ва мушукларнинг кўчаларда бемалол юрганини кўраман, ҳеч ким уларга тегинмайди. Одамлар овқат беради, болалар бирга ўйнайди, силайди. Бу кичкинтойлар келажакда ота-онасига, жамиятга нисбатан меҳрибон бўлиб улғаяди», деди Қосимова.\n«Ҳавас учун ўқ узмаймиз»\nЭркин Исломов, Жиззах шаҳар ободонлаштириш бошқармаси ҳузуридаги ит овлов бригадаси бригадири:\n— Олти йилдан бери шу лавозимда фаолият юритаман. Қўл остимда икки нафар малакали овчи ишлайди, битта Damas автомашинаси, ов қуроллари ва бошқа керакли анжомлар билан таъминланганмиз, давлат бюджетидан 1 миллион 200 минг сўмдан маош оламиз.\nШаҳарда жами 35 та маҳалла бор. Йил давомида жадвал бўйича барча маҳаллани айланамиз, аҳоли мурожаат қилмаса ҳам ҳар бир ҳудудни, албатта, назоратдан ўтказамиз. Одамлар «Кўчадаги дайди ит, мушук кечаси ухлатмаяпти», «Фарзандимни тишлаб олди», «Кўчада бемалол юра олмаяпмиз», мазмунида қўнғироқ қилиб, шикоятини айтади.\nКунига 6-7 та мурожаат тушиши сабаб иш режамиз ҳам ўзгариб кетади. Фуқаролар арз қилганидан кейин ўша маҳаллага боришга мажбурмиз. Лекин иш вақтидан ташқари пайтларда ҳудудларга чиқмаймиз. Меҳнат қонунчилигига кўра, фаолият олиб борамиз.\nБошпанасиз ит ва мушукларни ушлаш осон иш эмас. Бизда ухлатиб қўядиган дорилар йўқ. Иложсиз милтиқда отиб, ярадор қиламиз ёки фалаж ҳолатга келтириб, ушлаб оламиз. Айрим пайтларда ўша жойнинг ўзида ўлиб ҳам қолади. Буни яширишнинг ҳожати йўқ. Хавфсизликни ҳисобга олган ҳолда отамиз. Ҳавас учун қўлга қурол олиб, ўқ узмаймиз. Агар ўқ кимгадир тегиб кетса, жавобгарлиги бизнинг бўйнимизда қолиб кетади.\n«Ҳукумат қарори мукаммал ишлаб чиқилмаган»\nЭркин Исломовнинг маълум қилишича, унинг раҳбарлигидаги бригада бир ойда ўртача 120 та итни белгиланган тартибда йўқ қилади.\n— Итларни ушлаганимиздан кейин қафасга соламиз. Мавжуд учта қафаснинг ҳар бирига 15 тадан ит сиғади. У бечора жонивор уч кундан кейин очликдан ўлади. Бошида раҳмимиз келиб, нон, сув ва бошқа маҳсулотлар бериб кўрдик. Қарасак, чўнтагимиздан маблағимиз кетяпти. Дайди жонзотларни олиб кетадиган одамлар йўқ. Олти йилдан бери бирорта киши олдимга ит сўраб келмаган.\nБошқа давлатларда дайди ҳайвонлар учун бошпаналар ташкил этилиб, уларга яхши эътибор берилади, сақланади. Лекин Ўзбекистонда итга кўчада юрган оддий бир нарса сифатида қаралади.\nБиласизми, айрим пайтларда ўзим ҳам тушунмай қоламан. Қутуришга қарши курашиш мақсадида дайди ҳайвонларни отиб, ўлдириш бўйича топшириқ оламиз. Итларни отсак, аҳоли видеога олиб, интернетга чиқариб юборади, устимиздан шикоят қилади. Агар отиб ўлдирмасак, масъулиятсизликда айбланиб, маошимиздан жазо сифатида жарима тўлашимизга тўғри келади. Бир ойда ўртача 120 та ит белгиланган тартибда йўқ қилинади. Жасадларни шаҳардан 15 километр узоқликдаги махсус жойга кўмиб келамиз.\nАҳолининг экологик ва ҳайвон боқиш маданияти қониқарсиз. Аксарият одамлар, айниқса, қишлоқдагилар уйидаги ит, мушукни вакцинация қилдирмайди, ветеринария кўригидан ўтказмайди.\nВазирлар Маҳкамасининг 2011 йилда қабул қилинган 202-сонли қарори мукаммал ишлаб чиқилмаган, уни пухта ҳолатга келтириш учун қайта кўриб чиқиш зарур.\nИт, мушугини назоратсиз қолдирган фуқароларга нисбатан жазони кучайтириш керак. Кимнингдир ити бирор одамни тишлаб олса, арзимаган жарима билан қутулиб қоляпти.\n«Бошпана билан таъминлашни давлат назоратга олиши керак»\nҲабибулло Ҳамдамов, Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш давлат қўмитаси Ҳайвонлар соғлиғини ҳимоя қилиш бошармаси бошлиғи:\n— Юртимизда қаровсиз ҳайвонларнинг кўпайиши сабабларидан бири шуки, одамлар қизиқиши ёки фарзандини овутиш ниятида ит, мушукни уйига олиб боради. Мабодо бу жониворлар ёқмай қолса, кўчага ташлаб кетади, бирор жойга адаштириб келади. Бу борада аҳолининг кўп қисмини жуда масъулиятсиз дейиш мумкин.\nФото: Ҳабибулло Ҳамдамовнинг шахсий архивидан\nКўчага ташлаб юборилган жонзотларнинг тўда-тўда бўлиб юриши ва ташқи муҳитда кўпайиши ҳам улар сонини оширмоқда. Айниқса, чекка ҳудудларда, қишлоқ жойларида дайди ҳайвонларни кўп учратиш мумкин. Кенгликларда носоғлом жониворлар билан алоқада бўлиб, турли касалликларни тарқалиш хавф-хатарини оширади.\nОбодонлаштириш бошқармалари ходимлари дайди жонзотларни назоратга олиши керак. Уларни ушлагач, бошпана билан таъминлаши ва сақлаши, шафқатсиз муносабатда бўлмаслиги лозим. Бизнинг ҳозирги энг муҳим вазифамиз, ит, мушукларни қутуриш касаллигига қарши вакцинациялашдир.\nҚаровсиз қолган ит, мушукларни бошпана билан таъминлаш, озиқлантириш давлат томонидан назоратга олиниши керак деб ўйлайман. Хусусий бошпаналар жуда кам. Уларга ҳам хайрия маблағлари мунтазам равишда келиб турмайди. Шу боис биринчи ўринда Ўзбекистоннинг катта шаҳарларида давлат бюджети ҳисобидан бошпаналар қурилиши лозим. Бундан ташқари, туманларда ҳам биттадан катта бошпаналар ташкил этилиши керак. Чунки қишлоқларда ҳам баъзан дайди итлар кўпайиб кетади.\n«Стериллаш Ўзбекистон учун янги амалиёт»\n— Мамлакатимизда уй ҳайвонларини, асосан, қаровсиз ит ва мушукларни стериллаш жараёни жорий йилдан бошлаб амалга оширилмоқда. Бу Ўзбекистон учун янги амалиёт. Синов тариқасида Тошкент вилояти танланган. Мазкур ташаббус «Меҳр ва оқибат» нодавлат жамияти раҳбариятига тегишли бўлиб, хусусий ветеринария клиникалари билан келишган ҳолда бажариляпти. Жараёнда «Меҳр ва оқибат»нинг волонтёрлари ҳам фаол қатнашмоқда.\nШаҳар ва туман ободонлаштириш бошқармаларидаги ветеринар врачлари тутиб келинган ит, мушукларни доимий тарзда қутуришга қарши вакцина билан эмлайди. Улар ташқи ва ички паразитларга қарши дорилар билан ҳам таъминлаб борилади.\nБаъзи ободонлаштириш бошқармаларида ветеринар врачлар етмай қолади. Аммо шу йилдан кўпайишни бошлади, ветеринар, албатта, бўлиши кераклиги талаб қилинмоқда.\nҲабибулло Ҳамдамовнинг таъкидлашича, бир неча йил аввал қўмита мутахассислари томонидан ҳайвоналарга қарши шафқатсиз муносабатни олдини олиш ҳамда «Ҳайвонларни индификациялаш тўғрисида»ги қонунлар лойиҳалари тайёрланиб, Вазирлар Маҳкамасига тақдим этилган.\nСтатистика ортидан қувиб...\nМақолани тайёрлаш жараёнида бир ой ёхуд йилига қанча бошпанасиз ит, мушуклар тутиб олиниши ва ўлдирилиши ҳақида статистик маълумотлар олиш мақсадида қатор давлат ташкилотларига мурожаат қилдик. Хусусан, Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, Ветеринария ва чорвачиликни ривожлантириш ҳамда Статистика қўмиталари вакиллари дайди жонзотлар тақдири билан шуғулланмаслиги боис маълумот йўқлигини қайд этди.\nҚаровсиз ит, мушукларни тутиш шаҳар ва туман ободонлаштириш бошқармалари зиммасига юклатилганини билганимиздан кейин ҳам мамлакат бўйлаб сатистик рақамлар олишнинг иложи бўлмади. Чунки шаҳар ва туман ободонлаштириш бошқармалари фақат шаҳар, туман ҳокимликларига бўйсунади. Улар бу бўйича на вилоят, на Республикадаги бирор ташкилотга ҳисоб беради.\nЮқорида мутахассислар айтиб ўтган муаммолар ва уларнинг ечимига қаратилган таклифлар Вазирлар Маҳкамаси, Олий Мажлис Қонунчилик палатаси ҳамда Сенат раҳбариятига етиб бориши, ушбу жиддий масалага аҳамият қаратилишига умид билдириб қоламиз.\nСенат Ўзбекистонда ҳайвонларга нисбатан шафқатсиз муносабатда бўлганлик учун жиноий жавобгарликни белгилашни маъқуллади\nСамарқандда итнинг устига машина ҳайдаган 2 ҳайдовчига нисбатан суд ҳукми ўқилди\nҲайвонлар ҳимоячилари: «Ҳукумат инсонлар масъулиятсизлиги оқибатлари билан курашмоқда»\n07:30 Кеча // 64661\n22:30, 15.05.2022 // 61341\n17:48, 15.05.2022 // 52227\n14:27 Кеча // 44922\n22:23, 15.05.2022 // 44185


Бош сахифа > Янгиликлар > ХАТИРЧИЛИК ЗУЛФИЯ МУКОФОТИ СОҲИБАСИ\nСапарова Ситора Шайдулло қизи Навоий вилояти Хатирчи туманидаги 5-умумий ўрта таълим мактабининг 11-синф ўқувчиси, “Зулфия” номидаги Давлат мукофоти совриндори.\nЎқув дастуридаги фанларни чуқур ўрганиш билан бирга спортнингшахматтури билан шуғулланади. Мамлакатимизда ёшларнинг жсмоний ва маънавий соғлом бўлиб улғайиши учун яратилган имкониятлардан самарали фойдаланиб, республика ва жаҳон миқёсда ўтказилаётган мусобақаларда юқори натижаларга эришиб келмоқда.\nЎзбекистон миллий терма жамоаси аъзоси, “Спорт устаси” унвони соҳиби.\n2015 йил Тошкент шаҳрида Ўзбекистон Республикаси маданият ва спорт ишлари вазирлиги томонидан “Тошкент қиши-2015” рейтинг мусобақасида I - даражали диплом билан тақдирланган.\n2015 йил Тошкент шаҳрида республика шахмат федерацияси томонидан “Тошкент ёзи-2015”спорт мусобақасида 1-ўринни эгаллаб, диплом билан тақдирланган.\n2015 йил Тошкент шаҳрида республика шахмат федерацияси томонидан “Тошкент кузи-2015” рейтингли турнирда I-даражали диплом билан тақдирланган.\n2017 йил Хитой шахмат федерацияси томонидан 13-Осиё мактаблари шахмат чемпионатида иштирок этиб, 1-ўринни эгаллаган.\n2017 йил Хитой шахмат федерацияси томонидан 13-Осиё мактаблари шахмат чемпионатида 15 ёшли қизлар ўртасида 3-ўринни эгаллаган.\n2017 йил Хитой шахмат федерацияси томонидан 13-Осиё мактаблари шахмат чемпионатида 15 ёшли қизлар ўртасида “Рапид” йуналишида 1- ўринни эгаллаган.\n2018 йил 5-15 июль кунлари Осиёнинг Шри Ланка давлатида ўтказилган мактаб ўқувчилари ўртасида шахмат спорт тури бўйича Сапарова Ситора 17 ёшгача қизлар ўртасида стандарт йўналиши бўйича олтин медаль, блиц йўналишида кумуш медаль, рапид йўналиши бўйича бронза медаллари билан тақдирланган.\n2019 йил 11-19 март кунлари Тошкент шаҳрида ўтказилган “Tashkent OPEN 2019” Халқаро шахмат турнирида хотин-қизлар ўртасида III-ўринни эгаллади ҳамда Ўзбекистон шахмат федерациясининг сертификати билан тақдирланди.\n2019 йил 19-29 июнь кунлари Тошкент шаҳрида ўтказилган 17 ёшгача бўлган мактаб ўқувчи - қизлар ўртасидаги Осиё чемпионатида Ўзбекистон шахмат федерациясининг стандарт йўналишида II-даражали дипломи ҳамда рапид йўналишида III-даражали дипломларини қўлга киритди.\n2019 йил 18-25 август кунлари Қирғизистон Республикаси, Иссиқкўл шаҳрида таниқли жамоат арбоби У.Чолпонбаевнинг хотирасига бағишланган халқаро турнирида Улан Чолпонбоев фонди раҳбарияти томонидан I-даражали диплом билан тақдирланган.\n2019 йил 20-30 сентябрь кунлари Тошкент шаҳрида 20 ёшгача бўлган қизлар ўртасида ўтказилган Марказий Осиё чемпионатида 3-ўринни эгаллаб, Ўзбекистон Шахмат Федерацияси III-даражали дипломи билан тақдирланган.\nСапарова Ситора Ўзбекистон ҳудудида ўтказилган Республика ва халкаро миқёсидаги мусобақаларда доимий равишда иштирок этиб, 32 та олтин, 7 та бронза, 9 та кумуш медаллар билан тақдирланган.\nЎзбекистон ёшлар иттифоқи бошланғич ташкилотининг “Спорт” йўналиши сардори сифатида ёшлар ўртасида соғлом турмуш тарзини кенг тарғиб қилиш мақсадида “Спорт –саломатлик гарови”, “Баркамол авлод – юрт таянчи”, “Фарзандлари соғлом юрт қудратли бўлур” каби мавзуларда тадбирларни ташкил этиб келмоқда.\nСитора Сапаровани куни кеча Хатирчи туман ҳокими Ғ.Алиев, ёшлар ҳамда кенг жамоатчилик тантанали кутиб олди.У ўз таассуротларини дўстлари билан ўртоқлашди.\nКўрилганлар сони: 1337


Қозоғистондаги йирик корхоналар зарарли чиқиндиларни камайтиришни режалаштирмоқда\nҚозоғистон экология, геология ва табиий ресурслар вазири Сериккали Брекешев айрим йирик корхоналар зарарли чиқиндиларни камайтиришни режалаштираётганини айтди.\nАрcэлорМиттал Темиртау пўлат департаменти ёқилғини газга алмаштириш ва электростатик чўкиндиларни реконструкция қилиш орқали чиқиндиларни 30 фоизга камайтиришни режалаштирмоқда. Жезқазғон ва Балхаш мис эритиш заводлари Казакмис Смелтинг илғор технологиялардан фойдаланган ҳолда янги сульфат кислотаси цехларини қуришни режалаштирмоқда», — деди Брекешев пайшанба куни ҳукумат йиғилишида.\nУнга кўра, Уст-Каменогорск металлургия заводи “Казтсинк” сульфат кислота заводининг иссиқлик алмаштиргичларини алмаштиришни назарда тутади, бу вазирнинг сўзларига кўра, чиқиндиларни 21 фоизга камайтиради.\nВазирлик томонидан ўтказилган 89 та йирик компаниянинг технологик аудити саноатнинг турли тармоқларидаги корхоналар энг яхши мавжуд технологияларга ўтишга турли даражада тайёр эканлигини кўрсатди, деди вазир. Танланган саноат тармоқлари, жумладан, нефть ишлаб чиқариш, цемент ишлаб чиқариш, қимматбаҳо металларни қазиб олиш ва кимё саноати «НТДни жорий этишнинг юқори даражасини» кўрсатди. «Бироқ, электроэнергетика соҳасида кечикиш кузатилмоқда, бу ерда амалга ошириш даражаси 34 фоизни ташкил этади, бу эса ускунанинг юқори эскириши билан боғлиқ», — деди вазир.\nҚозоғистондаги моношаҳарларда корхоналар томонидан зарарли моддалар чиқарилиши ва ҳаво сифати муаммоси кўп йиллардан буён кўтарилиб келинмоқда. Қарағанда вилоятининг 180 мингга яқин аҳолиси бўлган моношаҳар Темиртауда қор ёғингарчиликдан бир неча соат ўтгач, саноат чиқиндилари туфайли қора рангга айланади ва бу ҳолат йилдан-йилга такрорланиб туради.\nЭкология вазирлиги мутасаддилари аввалроқ завод эгаси АрселорМиттал Темиртау томонидан олиб борилаётган экологик чора-тадбирлар самарасиз эканини айтган эди. Завод ҳар йили ҳавога 200-230 минг тоннадан ортиқ чиқиндилар чиқаради, 1,4 минг тоннага яқин чиқиндилар ҳар бир темиртовлик улушига тўғри келади.


"Қуръон борасидаги ишда ҳакам адашган бўлиши мумкин" - BBC News O'zbek\n"Қуръон борасидаги ишда ҳакам адашган бўлиши мумкин"\nImage caption Южно-Сахалинск шаҳри маҳкамаси Қуръоннинг айрим сураларини экстремистик деб топганди\nЮжно-Сахалинск маҳкамаси раҳбари Александр Чухрай Қуръон сураларини экстремистик деб топилиши нотўғри қарор бўлиши мумкинлигини айтган. Шаҳар маҳкамасининг ҳукми Чеченистон раҳбари Рамзан Қодировни ғазаблантирган эди.\nСал олдинроқ ҳакам Наталя Перченко "Аллоҳга дуо: унинг маъноси ва Исломдаги ўрни" номли китобни Қуръони каримдан айрим иқтибослар келтирилгани учун экстремистик материал деб топган эди.\nШундан сўнг Қодиров ҳакамни жавобгарликка тортишга чақирди. У ўз Instragramида жойлаштирган постида ушбу қарорни қабул қилган масъул шахсни "мамлакатимиздаги вазиятни издан чиқаришга" ҳаракат қилаётган "миллат хоини" дея атаганди.\n"Албатта, ҳакам хато қилиши мумкин, буни назардан қочирмаслик керак. Шунга қарамасдан ҳакамларимиз томонидан кўриб чиқилаётган ишларнинг сифати юқори - 80 фоизни ташкил қилади", - дея Александр Чухрайнинг сўзларидан иқтибос келтиради Интерфакс.\nУнга кўра, ҳакамларнинг ҳукмларида сиёсий омиллар йўқ.\nЧухрай шунингдек, Чеченистон раҳбарига "қонуний йўл билан боришни" ва ҳакам қарори юзасидан шикоят ёзишни маслаҳат берди.\nБундан олдинроқ Бош прокуратура вакили Марина Гриднева ҳакам ва прокурорларни ҳақоратлашга йўл қўйиб бўлмаслигини билдирган эди.\nБу орада Қодиров ижтимоий тармоқларга яна фикр қолдирди. У Сахалинск ҳакамининг қарорини аҳмоқона деб билишини ва бу қарор билан у "миллионлаб россиялик ва дунёдаги бир ярим миллиард мусулмонни ҳақорат қилганини" айтди.\nҚодировни Россия муфтийлар Кенгаши ҳамраиси Нафиғулла Аширов ҳам қўллаб қувватлади. У муфтиятнинг Южно-Сахалинск шаҳар суди қарори устидан шикоят қилишини билдирди. "Говорит Москва" радиосига гапирган Аширов, дунёвий давлатнинг маҳкамаси "муқаддас матнлар устидан" ҳукм чиқармаслиги керак деган.


Ёши улғайгани сари чирой очиб бораётган юлдузлар\n19:26 / 26.02.2016\nДунёнинг 40 нафар юлдузи энг чиройли қариётган машҳур инсонлар рўйхатига киришди.\nMashable нашри 40 ёшдан ошган бўлса-да, ўз жозибасини сақлаб қолаётган юлдузлар рўйхатини тузиб чиқди. Порталнинг қайд этишича, бу инсонлар ёши улғайгани сайин яхши сақланган вино каби фақат чирой очиб бормоқда.\n40 ёшли Анжелина Жоли ва 54 ёшли Жорж Клуни, шунингдек, 46 ёшли Женнифер Лопес, 73 ёшли Ҳаррисон Форд ва 40 ёшли Шарлиз Терон топ ўнталикка кирган.\nБундан ташқари, рўйхатда 70 ёшли Ҳелен Миррен, 43 ёшли Идрис Эльба, 49 ёшли Холли Берри ва 44 ёшли Жада Пинкетт Смитни ҳам кўриш мумкин.\nРўйхатдан ўрин эгаллаган бошқа юлдузлар: Сальма Ҳайек (49 ёш), София Вергара (43 ёш), Жон Хэмм (44 ёш), Дуэйн Жонсон (43 ёш), Стив Карелл (53 ёш), Хью Жекман (47 ёш), Жоан Роулинг (50 ёш), Мишель Обама (52 ёш), Мэгги Смит (81 ёш) ва Жейн Фонда (78 ёш).\nАнжелина Жоли (40 ёш)\nЖордж Клуни (54 ёш)\nЖеннифер Лопес (46 ёш)\nХаррисон Форд (73 ёш)\nШарлиз Терон (40 ёш)\nХелен Миррен (70 ёш)\nХолли Берри (49 ёш)\nСальма Ҳайек (49 ёш)\nЖон Хэмм (44 ёш)\nЖейн Фонда (78 ёш)


АҚШда шифокор 25 беморнинг ўлимида айбланди\nАҚШда интенсив даволаниш бўлими шифокори 25 беморни ўлдириш айблови билан ҳибсга олинди. У беморлар организмига оғриқсизлантирувчи воситанинг ҳаддан зиёд катта дозаларини киритган. Бу ҳақда Associated Press ахборот агентлиги хабар берди.\n43 ёшли Уильям Хьюзел ўзини айбдор деб тан олмаган ва судья унинг судгача озодликка чиқарилиши учун миллион доллар гаров пули белгилаган.\nТерговнинг кўрсатишича, ўлганлардан кўпчилиги мустақил нафас ололмаган ва паллиатив ёрдам олган. Бироқ баъзи беморларнинг аҳволини яхшилаш мумкин бўлган. Ўлимлар 2015 йилдан 2018 йилгача оралиқда қайд қилинган.\nХьюзел 2018 йил декабрида 5 йил давомида ишлаган Маунт-Кармел шифохонасидан бўшатилган ва тиббий лицензиядан маҳрум этилган.\nШифокор адвокатининг айтишича, унинг мижозида ҳеч кимни ўлдириш истаги бўлмаган ва у “раҳмдиллик” нуқтаи назаридан ҳаракат қилган.\nШифокор ва шифохонага қарши 20 дан кўпроқ суд аризалари топширилган. Шифохона ушбу ҳолатлар учун узр сўраган ва уларнинг баъзиларини юз минглаб доллар тўлаб ҳал қилган.\nМаълум қилинишича, баъзи қотилликлар Хьюзелнинг топшириғига кўра бошқа шифокорлар томонидан амалга оширилган. Бироқ прокуратура Хьюзелнинг топшириқларини бажарган ва унинг шубҳали ҳаракатларига эътибор қаратиши керак бўлган ушбу ходимларга қарши айбловлар билдирмоқчи эмас. Таъкидланишича, ушбу иш бўйича тергов давом этмоқда.


Эксперт: Ўзбошимчалик билан даволаш бемор учун ҳам, шифокор учун ҳам хатарли - Zamin.uz\nЭксперт: Ўзбошимчалик билан даволаш бемор учун ҳам, шифокор учун ҳам хатарли\nЭпидемиология, микробиология ва юқумли касалликлар илмий-текшириш институти директори Ботир Тожиев билан суҳбатимиз бугунги кунда кўп муҳокамаларга сабаб бўлаётган "ўзбошимчалик билан даволаш учун амалга киритилаётган жазо” бўйича бўлди.\n– Ботир Мирҳошимович, нега “ўзбошимчалик билан даволаш учун жазо” амалиёти йўлга қўйилди?\n– Даставвал коронавирусдан касалланишлар сони кескин ошиши натижасида тиббиёт муассасаларига мурожаатлар ҳам шунга баробар равишда ўсиб кетганди. Керакли чоралар кўрилди, катта масштабда беморларни қабул қила оладиган марказлар кетма-кет ишга туширилди. Нодавлат тиббиёт ташкилотларига ҳам коронавирусдан касалланган беморларни қабул қилишга рухсат берилди. Натижада беморларни қабул қилиш учун етарлича моддий-техник, тиббий ва мутахассислар захираси шакллантириб олинди.\nУйда даволанаётган, шифокорга мурожаат қилмай юрган беморларни ҳам тўла қамраб олишга имконият яратилди. Шунга қарамасдан аҳоли орасида бундай ҳолатлар ҳануз давом этмоқда. Аксарият беморлар касалликни ўтказиб, аҳволи оғирлашгач, мутахассисларга мурожаат қиляпти. Масалан, айни пайтда бизнинг клиникамизда 155 нафар бемор даволанаётган бўлса, уларнинг 12 нафари ўта оғир, 67 нафари эса ўрта оғир аҳволда. Таҳлил қилинганда уларнинг аксарияти аниқ кўрсатмаларга зид тарзда даволанганлиги аён бўлди.\nБундай салбий ҳолатларнинг олдини олиш мақсадида Соғлиқни сақлаш вазирлигининг шу йил 6 август куни коронавирусга қарши курашиш учун алоҳида буйруғи қабул қилинди. Бу айни муддао бўлди. Нега? Чунки энди коронавирусга чалинган беморларни уй шароитида инъекцион ва инфузион воиталарни қўллаб даволаш ва муолажа қилиш қатъий тақиқланди. Буйруққа бўйсунмаган шифокор ва ҳамширалар жавобгарликка тортилиши белгиланди. Шу билан бирга, коронавирусга чалинган беморларни қабул қилган хусусий клиникалар даволаш стандартларини бузса, лицензияси суд орқали бекор қилинадиган бўлди.\n– Беморни белгиланган протоколлар асосида уйда даволаганлар ҳам жавобгарликка тортилиши мумкинми?\n– Одамлар ҳатто оддий ҳамширанинг тавсиясини олиб, уйда даволанишга уринмоқда. Ким ёзгани номаълум бўлган рецептларни интернетдан олиб, қўллаб кўрганлар бўляпти. Ҳолбуки халқимизда “чумчуқ сўйса ҳам қассоб сўйсин” деган мақол бор.\nЎйлаб қолади киши, ахир қўлида тиббиёт соҳаси дипломи бўлган ҳар ким коронавирусни даволаш бўйича тавсия бераверадими? Ҳатто малакали олим бўлса ҳам коронавирус унинг илмий йўналишига алоқаси йўқ бўлиши мумкин-ку.\nCOVID-19 билан касалланган беморларни даволаш бўйича кўрсатмалар янгиланиб бориляпти, вазирликнинг алоҳида буйруқлари қабул қилиняпти.\nТабиийки, бу моддий манфаат ортидан беморларнинг ҳаётини хавфга қўйиб, унга ўз билганича дори ёзиб бераётган тиббиёт ходимларига ёқмаслиги мумкин. Аммо ўзбошимчалик билан даволаш жавобгарликка асос бўлади.\n– Бу қарорга келинишига нима туртки бўлди ва бу чора беморлар яна керакли муолажаларсиз қолишларига сабаб бўлмайдими? Ахир шифокорлар энди ҳатто маслаҳат беришдан ҳам бош тортишлари мумкин-ку, қолаверса, ҳозирча пандемия сусайди дея олмаймиз.\n– Оддий мисол, уйда осма укол олиш, инъекцион ва инфузион воситалардан фойдаланиш мумкин эмаслиги аниқ экан, унда ким уларни одамларга тавсия қиляпти, ким уларни беморларда қўллаяпти? Албатта, қайсидир ҳамшира ё шифокорнинг қўли бор бўлади бунда. Аммо уларнинг ҳеч бири беморнинг тақдирига жавоб бера олмайди, ёзган рецептининг остига имзо қўйишга ҳам қўрқади. Агар масъулияти бўлганда “мана, мен даволайман беморни”, деб коронавирусга ихтисослашган муассасаларга келишарди.\nМени энг ҳайрон қолдирадиган жиҳати шуки, бутун дунё биринчи марта дуч келиб турган, ҳали бирор тиббиёт олими чуқур тадқиқ қилиб улгурмаган касалликка қарши қандай қилиб қўрқмасдан тавсия ёзиб беришади, бу ҳам етмагандек, соҳанинг тепасида турган олимлар ва амалиётда у билан юзма-юз келган шифокорлар ишлаб чиққан тавсияларни тан олмасликка уринади?\nҲолбуки, тегишли кўрсатмаларда қайси доридан фойдаланмаслик, қай бирини қанча дозада қўллаш бўйича аниқ тавсиялар бор. Шуларга амал қилиш керак, тамом. Ўзбошимчалик бемор учун ҳам, даволовчи шифокор учун ҳам хатарли.\nХавотирга ўрин йўқ, етарлича койкалар тайёрладик ва тайёрлашда давом этмоқдамиз. Барча беморларни қамраб олишга кучимиз етади.\nХитойликлар Ўзбекистонда коронавирусдан ўлим сони пастлигини эътироф этишди\n20-04-2020, 22:07, Жамият\nЎзбекистонда коронавирус туфайли қатор чекловлар жорий этилди\n18-03-2020, 13:30, Жамият


Эрон волейбол жамоаси олтин медални қўлга киритди - Parstoday\nЭрон волейбол жамоаси олтин медални қўлга киритди\nсентябр 01, 2018 19:03 Asia/Tashkent\nЭрон волейбол миллий жамоаси финал ўйинларида 3-0 ҳисобида Жанубий Корея жамоасини мағлуб этиб, олтин медални қўлга киритди. Шунигдек, Эроннинг Баскетбол жамоаси ҳам кумуш медални қўлга киритди.\nОсиё ўйинлари мусобақасида эркаклар ўртасида бокс бўйича мусобақалар якунига етди. Бугун, 1 сентябрь куни Ўзбекистон бокс терма жамоаси аъзолари ўзларининг финал жангларини ўтказдилар.\nҲал қилувчи жангларнинг иккитасида Ўзбекистон вакиллари имкониятни бой бериб қўйишди. Дастлаб Ҳасанбой Дўстматов ҳиндистонлик кучли рақибига имкониятни бой берган бўлса, 60 кг вазн тоифасида Шунқор Абдурасулов монголиялик рақибига енгилди ва кумуш медаль соҳибига айланди. Қувонарлиси, қолган беш нафар боксчилар ўз вазн тоифаларида рақибларини мағлуб этдилар ва Ўзбекистон спорт делегацияси ҳисобига 5 та олтин медальни тақдим этишди.\nШу куни ҳатто мезбонлар ҳам Ўзбекистонга мухлислик қилишди. Икки мамлакат одамлари орасида сезиларли ришта пайдо бўлди. Ўзбекистон спорт делегациясининг Осиё ўйинлари-2018да иштирок этган таркиби бугунга келиб, тарихни янгилади.\nАйни пайтда умумий рейтингда Ўзбекистон делегацияси жами 70 медал билан (21 олтин, 24 кумуш ва 25 бронза) бешинчи ўринни мустаҳкамлади. Олтинчи ўринда жойлашган Эрон делегацияси ҳисобидаги медаллар сони 62 та ва шундан 20 таси олтин, 20 таси кумуш, 22 таси бронза.\nЎзбекистонлик дзюдочилар яна 1 та олтин ва 2 та кумуш қўлга киритилди\nОсиё ўйинларида учинчи кун якунлари. Ўзбекистонда жами 10та медал


Жаҳонга машҳур компаниялар Amnesty International нишони остида\n10:59 / 30.11.2016 4382\nNestle, Unilever, Kellogg ва Procter & Gamble каби жаҳонга машҳур корпорациялар ўз маҳсулотларини ишлаб чиқаришда Индонезия плантацияларидаги пальма ёғларидан фойдаланишади. У ерда эса болалар меҳнати эксплуатация қилинади. Amnesty International'нинг расмий сайтида жойлаштирилган ҳисоботида шу ҳақида маълум қилинди.\nТергов давомида Amnesty International пальма ёғини ишлаб чиқариш билан шуғулланувчи ва юқорида номлари қайд этилган компанияларнинг етказиб берувчиси бўлган Осиёнинг Wilmar компаниясида фаолият олиб борувчи 120 ишчини сўроқ қилди. Маълум бўлишича, сўроқ қилинганларнинг кўпчилиги иш вақтидан ташқари ҳам меҳнатга жалб қилинган, бироқ кам маош олган. Ишлаб чиқаришда болалар ва мажбурий меҳнат тури қўлланган, меҳнат шароитлари эса ишчилар соғлиғи учун хавфли бўлган.\n"Компаниялар ишчи кучи эксплуатациясига кўз юмишмоқда ва даҳшатли қонунбузарликларга қарамай, бундан даромад олишда давом этишмоқда", - деди Amnesty International тадқиқотчиси Мегна Абраҳам.\nҲисоботга жавобан Wilmar'да пальма ёғини тайёрлашда ҳақиқатда муаммолар мавжудлиги тан олинди ва уларни ҳал қилиш учун давлат, бизнес ва фуқаролик жамияти ташкилотларининг биргаликда ҳаракат қилиши кераклигига ишора қилинди. Amnesty International айблаган компаниялар кузатув натижаларини инкор қилишди, баъзилари эса бу борада текширув олиб боришларини айтишди.\nAmnesty International вакили Ўзбекистонда фаолият олиб бориш истагини билдирди\nФуқарони 348 млн сўмлик палма ёғига «ухлатиб» кетишди


Диний экстремизм, терроризм - маънавият кушандаси » Ўзбекистон Мусулмонлар идораси Навоий вилоят вакиллиги расмий веб-сайти\nЎзбекистон Мусулмонлар идораси Навоий вилоят вакиллиги расмий веб-сайти » Янгиликлар » Диний экстремизм, терроризм - маънавият кушандаси\nДиний экстремизм, терроризм - маънавият кушандаси\n2-04-2017, 11:14 Istamjon Khamrayev Янгиликлар 1 441\nНавоий вилояти Навоий шаҳрида жорий йилнинг 31 март куни НКМКда вилоят Маънавият тарғибот бўлими ҳамда вилоят НКМК бошқармаси билан хамкорликда “Диний экстремизм, терроризм - маънавият кушандаси” мавзусида маънавий-маърифий тадбир бўлиб ўтди.\nУнда вилоят Маънавият тарғибот бўлими раҳбари У.Сафаров, вилоят бош имом - xатиби Т.Рўзиев, вилоят ИИБ бўлим бошлиғи ўринбосари Б.Курбонов, Навоий давлат педагогика институти ўқитувчиси Н.Сафаровалар ўз маърузалари билан катнашдилар.\nТадбирда бугунги дунёда юз бераётган можаролар, xалкаро терроризм илдизлари, маънавий таҳдидлар ва информатсион xуружлар, ақидпарастлик, миссионерлик олдини олиш xусусида батафсил маълумотлар берилди. Тадбирда бошқарманинг\n600 дан ортиқ ишчи-xодимлари қамраб олинди. Тадбир очиқ мулоқот тарзида ўтказилганлиги боис ишчи-xодимлар ўзларини қизиктирган барча саволларига жавоб олдилар. Тадбир сўнгида “Ватан xоинлари” видеоролиги намойиши бўлиб ўтди.\nЎМИ Навоий вилоят вакиллиги скачать dle 11.0фильмы бесплатно\nЖорий йилнинг 16-январь куни Навоий шаҳар 4-сонли мактаб ўқувчиларига, ...


Фикр - коктейл\n19 май 2022, Тошкент вақти: 06:39\nОзодлик билан боғланиш учун + 420 602 612 713 рақамига sms йўлланг ëхуд шу рақамга бир марта қўнғироқ қилинг¸ биз ўзимиз сиз билан боғланамиз.\nОзодлик билан + 420 602 612 713 телефонига sms йўллаш ëки қўнғироқ қилиш орқали боғланиш имконидан фойдаланувчилар сони кун сайин ошмоқда ва бу мухлислар билдирган фикрлар яна "Эркин микрофон" остида жамланди.\nОзодликнинг Ўзбекистон ичкарисидаги тингловчиларидан бири¸ ўтган суҳбатлардан бирида билдирилган фикр - 650 АҚШ доллари миқдоридаги даромаднинг бир оиланинг барча сарфу харажати учун етиб ортиши ҳақдаги мулоҳазасига жавобан¸ Ўзбекистондаги 5 кишилик оиланинг ўртача сарф-харажати ҳисобини чиқарди:\n- Оилада учта одам ишласа ва улар 250 доллардан ойлик олиб келса¸ бир ойда 750 доллар бўлади. Бу уларнинг ойлик харажатини қоплаши мумкин. Агар бешта одамни ташкил қиладиган оилада оила бошлиғи 650 доллар топса¸ учтаси ўқувчи бўлса¸ бу маблағ ҳеч қандай қопламайди. Шунча пул уларга етмайди.\nАнави опанинг гапини эшитдим. Ўзбекистон ҳақиқатан ҳам жуда бой давлат. Лекин халқ камбағал. Фақат мана шу опа рост гапни гапирди¸ деб ҳисоблайман мен¸ дейди ўзбекистонлик тингловчимиз ўзи тинглаган суҳбатдаги фикрга муносабат билдира туриб.\nЎзбекистонлик яна бир тингловчи Озодлик орқали Ислом дини асосларини ўргатадиган махсус эшиттириш ташкил этиш таклифини ўртага ташлади.\n- Динимизни қаердан тоза ўргансак бўлади? Масалан¸ ҳеч қаерда бермайди. Мактабда ўргатмайди¸ мадраса ва масжидларни кўраяпсизлар¸ давлатнинг гапини гапиртиради¸ бошқа нарсаларни қилмайди. Тоза¸ соф ўрганишни хоҳлайманда. Озодлик дини тўлиқ ва соф ўргатиш учун жиндай вақт ажратса демоқчи эдим¸ дея ўз таклифини билдирди бу тингловчимиз.\nРоссияда мардикорлик қилиб юрган тингловчи Озодлик орқали эшиттиришни ният қилган мурожаатини ўқиб берди:\n- Ўша бахтли Ўзбекистон фуқароси¸ ҳозирда меҳнат муҳожири бўлиб Россияда ўз фарзандлари ва оиласини соғинган Аизизбек бўламан. Айтингчи¸ мен ва менга ўхшаб ўзга юртларда юрган мусофирлар топган миллионлаб сўмлар қачонлардир бир сония бўлса ҳам фарзанд ота-онаси меҳрини бера оладими? Йўқ¸ албатта.\nҚани энди бизнинг диëримизда ҳам олдингидек корхона¸ ташкилотлар бўлсаю¸ биз кучимизни¸ ғайратимизни ўзимизнинг юрт¸ ватанимиз учун сарф қилсак. Бизга Америка билан эмас¸ балки қўшни Қозоғистон ва ва бағрикенг Россия билан алоқалар¸ олди-бердилар илгаригидек изига тушса¸ ишлар билан таъминласа дейман¸ дейди ўз мурожаатини ўқиб берган тингловчи.\nЯна бир тингловчи Озодликни бир ёқламаликда айблаб, танқид қилди:\n- Менинг фикримча¸ сизларнинг фикрларингиз бир томонлама кетади. Сизлар фақат Ўзбекистонни ëмонлайсизлар¸ ишларинг битади. Келиб кўринглар¸ мана. Беайб парвардигор. Ислом Каримовга¸ мана икки марта сайлов бўлган бўлса¸ ҳақиқатан юракдан овоз берганман ўша одамга. У одам ўз халқини ўйлаб иш қилаяптику. 26 миллион аҳолини энг асосийси тинч ишлаб турибди. Очми¸ тўқми барибир тинч яшаяпмизку. Нуқул Ислом Каримов режими ëмон дейсизлар. Менимча¸ бу фикрлар нотўғри бўлса керак дейман¸ дейди бу тингловчимиз.\nРоссиянинг Свердловск шаҳрида ишлаётган тожикистонлик меҳнат муҳожири таклиф билдирди:\n- Тожикистонда ишлар яхши бўлиб кетиб¸ ўзимизда бола-чақанинг олдида ишлаб¸ ота-онанинг олдида соғинмасдан ўзимизнинг давлатимизда ишлаб юрсак деймиз. Икки йилдан бери мана шу ерда сарсон бўлиб юрибмиз. Ҳар кун эшиттиришларингизни эшитиб хурсанд бўламиз. Иложи бўлса¸ Тожикистондан кўпроқ маълумот берсангизлар. Гапларим шу¸ дейди Россиянинг Свердловск шаҳрида ишлаётган тожикистонлик меҳнат муҳожири.\nРоссияда юрган яна бир меҳнат муҳожири Озодликка ўз миннатдорчилигини билдирди:\n- Мен сизларни 10 йилдан бери эшитаман. Сизлар жуда кўп рукнда¸ демократик руҳда бериб борасизлар. Сизлар бизларнинг бу ердаги шароитларимизни тушуниб гапирасизлар. Биз эшитиб хурсанд бўламиз. Сизларнинг темаларингиз жуда ëқади. Мен сизларга фақат миннатдорчилик билдирмоқчи эдим¸ дйеди Россияда юрган меҳнат муҳожири.\nТошкентлик тингловчи Озодликда “Адабиёт” радиожурналини тиклашни сўраб, баъзи таклифларини билдирди:\n- Бизнинг мактабдаги ўқитувчимизнинг айтиб беришича¸ уруш пайтида Жаннат деган шоира бўлган экан. Ўзбек. У урушга бориб¸ асирга тушган экан. Ўзбекларнинг ҳам яҳудийларга ўхшагани бўлиши мумкинку. Буни яҳудий деб янглишиб отиб ташлаган экан. Сизлар шуни суриштириб¸ топиб бир передача қилиб бера оласизларми? Сизларда передача қизиқроқ бўлади. Хитойдан Тошкентга келиб президент бўлган Алихонтўра деган одам бўлган. Мана шу тарихий шахслар тўғрисида ҳам передача қила олмайсизларми дейман¸ дейди тошкентлик тингловчимиз.\nХоразмлик тингловчи эса мусиқий дастур ташкил қилишни таклиф қилди:\n- Комилжон Отаниëзов¸ Ортиқ Отажонов¸ Фахриддин Умаров¸ Шерали Жўраев¸ Дадахон Ҳасановнинг қўшиқлари бор. Ҳозир қалбаки қўшиқчилар кўпайиб кетди. Шу қўшиқчилар асабга тегиб кетди. Сизларнинг эшиттиришларингиздаги яхши қўшиқларни биз телефонимизга ëзиб олаяпмиз. Раҳмат дейман. Сизлардан миннатдорман¸ дейди хоразмлик тингловчимиз.\nҚозоғистонда 10 йилдан бери мардикорлик қилиб юрган ўзбекистонлик тингловчи президент Каримовга мурожаат йўллади:\n- Ўзимизнинг президентдан илтимос қилиб сўрардик. Ўзбекистон халқига озгина бўлса ҳам ëрдам берса дейман. Халқимиз қийналаяпти. Давлатимиз ҳамма нарсага пул сўрайди¸ лекин унга пул йўқ. Ким беради у пулни? Давлат бермаса.\nҚозоғистондан топган пулимизни милицияларга берамиз¸ миграцияга бериш керак¸ ҳужжат дейди. Бола-чақанинг ëнига боргунча ярим пулимиз кетади. У ëққа борсак¸ бола-чақа нон дейди¸ сув дейди. Бир одам қайси бирига пул етказади?\n10 йилдан бери бу ерда юрибмиз. Ҳали бола-чақамизнинг юзини кўрганимиз йўқ. Фарзандимизнинг дийдорига тўя олмаймиз. Нима қилишимиз керак? Бизга ким ëрдам беради? Қачонгача чўлларда тупроққа ботиб¸ қора шўр бўлиб юрамиз? Ëрдам берадиган бирорта одам борми? Ўзбекнинг халқи хор бўлдию. Ким ëрдам беради?\nОзодлик радиосидан илтимос қиламан¸ бутун дунë шу сўзни эшитсин. Керак бўлса президентимиз эшитсин. Бизга ëрдам берсин демоқчиман. Ким бўлса¸ бизни сaрт дейди¸ қўй дейди ëки балиққа ўхшатади. Биз киммиз улар учун? Биз ҳам Оллоҳнинг бандасимиз.\nМен Озодлик радиосидан¸ президентимиздан илтимос қилардим: бизга ëрдам берсин. Мен Озодлик радиосига раҳмат айтаман¸ дейди Қозоғистонда 10 йилдан бери мардикорлик қилиб юрган ўзбекистонлик тингловчи.\nОзодликка SMS йўллаган ва қўнғироқ қилган тингловчиларимиз бўлган мулоқотларнинг қисқа ҳамда лўнда мазмуни билан таништиришга ҳаракат қилдик.\nТингловчилардан хабарлар ҳозир ҳам келишда давом этмоқда ва ҳамкасбларимиз сиз Тингловчи билан боғланишга ҳамиша тайёр.\nМарҳамат, бизга қўнғироқ қилинг, SMS йўлланг!\nАйни пайтда атрофингизда бўлаётган воқеа-ҳодисалар ҳақида бизга хабар ҳам йўлланг, азиз тингловчи! Ўзбекистонда бўлаётган жараёнларни ўз вақтида, объектив ёритишда бизга ҳамкорлик қилинг!\nХабарларингизни кутиб қоламиз, биз билан боғланиш учун телефон рақами:\n+ 420 602 612 713


Россия Украина шарқидаги референдум натижалари бўйича музокарага чақирмоқда\n06 март 2021, Тошкент вақти: 11:11\nМосква Украина ҳукумати мамлакат шарқидаги айирмачилар билан рефрендум натижалари бўйича музокара қилиши керак демоқда.\nКремль 12 май куни эълон қилган баёнотда Донецк ва Луганск вилоятларида ўтказилган референдумда билдирилган “халқ иродасини” ҳурмат қилиши таъкидланади.\nШарқий Украинада ўзларини айирмачилар етакчилари деб эълон қилганлар рефередумда овоз берганларнинг аксар кўпчилиги мустақиллик учун овоз берганини иддао қилди.\nБирорта халқаро ташкилот кузатмаган референдумни Украина ҳукумати ва кўплаб Ғарб давлатлари ноқонуний дея атаб, натижаларини тан олмасликларини билдирди.\nОвоз бериш жараёнини ёритган агентликлар кўплаб қонунбузарликлар, жумладан одамлар бир неча бор овоз бергани, ёш болаларнинг сайлов бюллетенларни қутига ташлаганига доир хабарларни берди.\nШунга қарамасдан, Москва овоз бериш натижалари “маданиятли тарзда амалга тадбиқ қилиниши” лозим, демоқда.


"Ювентус" ўзига АПЛдан дарвозабон топди\n10 декабрь, 2018, 14:11\nТеглар:Ювентус | Ньюкасл\nДубравкани А Серия гранди ўз сафига чорламоқда.\nТуриннинг "Ювентус" клуби "Ньюкасл" дарвозабони Мартин Дубравканинг хизматларига жиддий қизиқиш билдира бошлади. Бу ҳақда Daily Mirror нашри хабар бермоқда.\nУнга кўра “кекса синьора” 29 ёшли словакиялик посбонни ўзининг асосий дарвозабони ҳисобланган Войцех Шеснига муносиб ўриндош сифатида қарамоқда. Бироқ, “қарғалар” раҳбарияти ушбу иқтидорли дарвозабонни қўйиб юбормоқчи эмас.\nМаълумот учун, Дубравка жорий мавсум "Ньюкасл" сафида жами 16та ўйинда майдонга тушди ва ўз дарвозасидан 22та гол ўтказиб юборди. Унинг АПЛ клуби билан амалдаги шартномаси 2022 йилга қадар имзоланган. Тахминий трансфер баҳоси эса 4 млн евро.\nТЕЗКОР ХАБАР Роналдуга яна бир янги харидор чиқди. Улар тўпурарни Англияга қайтаради\nИталиялик топ хавбек МЮ ва "Ньюкасл" курашига сабаб бўлди


— Жигарнинг сурункали касаллигига, асосан, нотўғри овқатланиш сабаб бўлади, — дейди олий тоифали умумамалиёт шифокори Дилфуза ОЧИЛОВА. — Айниқса, дудланган колбаса, яхши пишмаган гўшт ёки эритилган ёғ истеъмоли танамиз учун ўсмаларни келтириб чиқарадиган энг ёмон канцерогенлар ҳисобланади. Бу маҳсулотлар заҳари жигар ҳужайраларини емиради.\nЖигар кучли қовурилган ёғли овқатларни ҳазм қилишга анча куч сарфлайди. Оқибатда қуввати пасайиб, иммун тизими фаолияти сусаяди, қон айланиши ёмонлашади, ҳужайраларда қувват ишлаб чиқариш издан чиқади.\nМеъдада сафро кўпайиши жигар йўлида тошлар ҳосил қилади. Тузланган карам, шўр овқатлар, сирка, хантал, шовул, киви, кетчуп ва зираворлар ҳам меъёрдан ортиқ истеъмол қилинса, жигар фаолиятини ёмонлаштиради.\nАслида жигар ўзини ўзи регенерация (қайта тикланиш) қиладиган бирдан-бир аъзо ҳисобланади. Унинг ўртача оғирлиги 1,5 килограмм бўлиб, ҳар соатда ўзи орқали 100 литр қонни ўтказади. Ёғли ва қовурилган овқатларни тинмай истеъмол қилиш ҳамда шифокор буюрган дориларни узоқ муддат ичиб юриш унга оғирлик туғдиради. Нотўғри овқатланиш ва носоғлом турмуш тарзи сабаб жигар аста-секин заҳарланади.\nДори истеъмолига шошманг!\nЖигар заҳарланганда кўнгил айниб, бош айланади, ҳолсизланиш юз беради. Бундай вақтда дори истеъмол қилинмаслиги керак. Чунки бу жигарда дори гепатитини юзага келтиради. Бунда дастлаб тери ва кўз ости сарғаяди, тил қораяди, кекирганда оғиздан ачимсиқ таъм келади. Баъзан бемор қайт қилади. Тамаки, спиртли ичимликлар ҳам жигар фаолиятини ёмонлаштиради. Жигарга енгиллик бериш учун оз-оздан овқатланиш, мева-сабзавотлар истеъмол қилиш керак. Таомлар шўр бўлмаслиги ва димлаб пиширилиши лозим.\nЖигарда қон босими\nЖигар циррозидаги яллиғланиш жараёнида жигардаги тўқималар фаолияти ўзгариб, томирларда қон айланиши бузилади, шунингдек, қон томирлари сиқилиб, артериал босим ошади. Жигарда қон босимининг ошиши, бу аъзода қон айланиш тизими ишини издан чиқаради, оқибатда портал гипертония вужудга келади. Шундан сўнг қорин бўшлиғида сув йиғилиб, қораталоқ катталашади. Цирроз вақтида аниқланмаса, ривожланади, натижада ошқозон-ичак ва қизилўнгачдан қон кетиши, жигар-буйрак етишмовчилиги пайдо бўлиши, йирик вена қон томирининг тиқилиб қолиши, ўт йўлларида тош пайдо бўлиши, бора-бора цирроз саратонга айланиши мумкин.\nЖигарида сурункали хасталиклари бор кишилар даволаниш баробарида парҳезга қатъий риоя этиши шарт. Бунда улар ёғли, ширин кулча, қатлама, тухум сариғи, ўткир ва ёғли газаклар, балиқ ва гўшт консервалари, дудланган колбаса, равоч сингари эфирга бой сабзавотлар, маринадланган помидор-бодринглар, шоколад, музқаймоқ, қора қаҳва, какао, газланган ичимликлар истеъмол қилмасликлари керак.\nБеморлар янги сабзавотлардан салат, ёғсиз пишлоқ, ёрмалардан тайёрланган гўштсиз шўрва, қиймали угра, мастава, турли ёрмалардан бўтқалар ва қайнатиб пиширилган макарон, сут, қуюлтирилган сут, қатиқ, творог, ёғсиз қаймоқ, ўсимлик ёғлари, зайтун, кунгабоқар ва маккажўхори ёғи, ёғсиз мол гўшти, турли ошкўклар, ҳўл мевалар истеъмол қилиши мумкин.\nЖигар касалликлари билан оғриган кишилар овқатланишда ва кундалик турмуш тарзида ўзини ниҳоятда авайлаши зарур. Агар касалликнинг ўткир турига чалинган ёки сурункали гепатит билан оғриган бўлса, жисмоний машқларни фақат енгил турини бажариш керак. Қалтис ҳаракат қилиш, оғир юк кўтариш ва кўп куч сарфланадиган жисмоний ҳаракатлар кучсизланган жигар ишини қийинлаштиради. Айниқса, жисмоний тарбия машқларини бажаришда шифокор билан маслаҳатлашиб иш тутиш лозим.\nЖигарнинг сурункали касалликлари туфайли ички аъзолар ва терида турли ўзгаришлар рўй бериши мумкин. Шу боис организмда ё терида бирор ўзгариш кузатилса, ўз билганча даволанмасдан, шифокорга мурожаат этиш тавсия этилади.


Антон Антонов-Овсеенко. Жаллод мартабага интилганда (1988) - www.ziyouz.uz\nБош саҳифа МатбуотҚайта қуриш даври матбуотиАнтон Антонов-Овсеенко. Жаллод мартабага интилганда (1988)\nҚуйида ёзувчи Антон Антонов-Овсеенконинг «Звезда» журналида (1988 йил, 9-сон) чоп этилган И. В. Сталиннинг ишонган «одами», ҳамтовоғи, мамлакатни «халқ душманидан» халос қилиш васвасасига тушиб, оммавий қирғинни авж олдирган жаллод Бериянинг қонли кечмишига бағишланган «Жаллод мартабага интилганда» мақоласини қисқартириб босаётирмиз.\n«Гулистон» журнали, 1989 йил, 3-сон\nОдамлар махфий полиция хизматига ҳар хил йўл билан кириб келишади, айримлар мутлақо кутилмаганда айғоқчига айланиб қоладилар. Лаврентий Берия эса манфур ишлар учун туғилган эди.\nСухуми шаҳар билим юртида тез-тез ўғирликлар, чақмачақарликлар унинг бевосита ёки бавосита иштирокида содир бўларди. Порахўрлик билан пасткашлик унинг табиатига шунчалик сингиб кетган эдики… У ўқувчиларнинг ҳулқи ҳақида битилган характеристикалар солинган жилдни яшириб қўйиб, синф раҳбарининг ишдан четлатилишига эришди. Сўнг ҳужжатларни эгаларига пуллади. Албатта ҳамтовоқлари орқали.\nБошқа воқеа ҳам маълум. Ўқув юртига ташриф буюрган масъул ўлка инспекторининг ҳамёни йўқолиб қолди. Қанча синчковлик билан текширилмасин ақчалар топилмади. Кимнингдир ғойибдан берган маълумотига асосланиб, полиция билим юрти директоридан стол ғаладонини очишни илтимос қилди: йўқолган ҳамён ўша ерда ётган экан. Директорнинг ўлиб қолишига бир баҳя қолди.\nЎн беш ёшли мишиқининг бу қалтис операциясини ҳар қандай вояга етган муттаҳам қилганида ҳам шов-шув бўлиб кетарди. Разилликнинг келажаги порлоқ эди.\nЎқув юртини тугатгандан сўнг Берия 1917 йилда қўлида архитектор-техник дипломи билан ҳарбий хизматга чақирилди, аммо ярим йил деганда «касаллиги туфайли ҳарбий хизматга яроқсиз» деган махсус ҳужжат тўғрилаб, Румин фронтидан қайтиб келди.\n1919 йил йигирма ёшли Лаврентий Берия большевиклар партиясига аъзо бўлиб олди.\nРСДРП(б)нинг Кавказ бюроси секретари, яширин ташкилот ишларини олиб боришда устаси фаранг, кекса большевик Виктор Нанейшвили эди.\nБир куни техника билим юрти партия ячейкасининг ёш аъзолари Васия Егоров билан Шура Комер бюрога кўримсиз, юзига ҳуснбузар тошган студентни бошлаб келишди. У ўзини Лаврентий Берия деб танитгандан сўнг, ўртоқ Нанейшвилини шахсан кўриши шартлигини айтди. Навбатчи Олег Саркисов бу ерда бюро секретари камдан-кам бўлишини, ҳозир йўқлигини тушунтирди.\n— Унга нима деб қўяйлик?\n— Ҳеч нарса, шахсан ўзига айтадиган гапим бор.\n…Оқшом навбатчи Нанейшвилига бўлган воқеани айтиб, Бериянинг нияти ҳақида маълумот беради.\nОрадан бир неча кун ўтгач, Саркисов Нанейшвилидан:\n— Анави йигитча нега келган экан? — деб сўраб қолди.\n— У мусовотчилар орасида ишлар экан, партиямизга қабул қилишимизни илтимос қилаяпти. Муҳим воқеалардан хабардор қилиб тураман, деяпти.\n— У ердаги одамларимиз — Мусеви билан Ошум Алиевларнинг ўзлари етади. Бизга қаллоблар керак эмас!\n— Жўжа Хўрозга ўргатмайди! — баҳсга нуқта қўйди оқсоқол.\nЎсмир Саркисов беҳуда хавотирланмаган экан. Мусеви билан Алиев ресторанда, овқатланаётган жойида тўппончадан кетма-кет узилган ўқдан ҳалок бўлдилар.\nКим Бериянинг қайси хўжайинга ишлаганини аниқлаб бера оларди? Шу нарса аниқ эдики, мусовотчилар разведкаси бевосита инглиз Интелидженс сервис назоратида бўлиб, у турк разведкасига яқин эди, немис разведкаси билан алоқа ўрнатишга имкони бор эди.\nБагиров йўл излаб юрган Берияни Царицин яқинидаги X армия штабига юборади. У ерда ўша пайт Марказий Комитет Вакили бўлиб Анастас Микоян турарди.\nЧет эллик тадқиқотчиларнинг айтишича, Берия ҳатто Дзержинскийнинг кўзини шамғалат қилиб, Сталин билан алоқа боғлаб турган.\nБерия вақти келиб, миллатлар халқ комиссарининг Йўлбошчи бўлишини олдиндан билганмиди? Сталин ўша вақтда Петроградда ҳам, Закавказьеда ҳам, ҳатто ўз Ватани Грузияда ҳам машҳур эмас, ҳатто Таъсис мажлисининг грузиялик номзодлари рўйхатида фамилияси атиги еттинчи ўринда қайд этилган эди.\nБерия ўша пайтлардаёқ Марказдаги ҳукумат вакиллари назарига тушишга ҳаракат қила бошлади. Ўз мақсадларини амалга ошириш, «сиёсий битим» тузиш учун маҳкамага алоҳида хизмат кўрсатиш режаларини излади. Чет эллик тарихчиларнинг аниқлашича, Бериянинг режалари билан миллий масала бўйича халқ комиссарлиги танишиб чиққан. Кўп ўтмай у «Сталиннинг бебаҳо ахборотчиси», Закавказьедаги таниқли большевик, обрўли сиёсий арбобга айланади.\nМуҳим маълумот: Берия ҳам Сталинга ўхшаб бир жойда муқим ишламаган. 1920 йил баҳорида у Грузияга келади. У пайтда Грузия ҳали Совет Россиясига қўшилмаган эди. Бериянинг омади биринчи кунданоқ чопмади. Уни Кутаисида Советларнинг айғоқчиси сифатида қамоққа олишди. Ўша пайтда Сергей Миронович Киров Москванинг Грузия меньшевиклари ҳузуридаги вакили эди. 9-июлда у Ной Жорданига ҳибсга олинган Берияни дарҳол озод этишни сўраб, мурожаат қилади.\nОзодликка чиққан Лаврентий Тифлисга жуфтакни урди. У ерда меньшевиклар ҳукумати вакиллари билан тезда тил топишиб олди. «Совет айғоқчиси»нинг бундай махфий алоқаси Кировга маълум бўлиб қолганини сезган Берия яна қочди. Шунда Москва вакили Бокуга, XI армия штабининг алоҳида бўлими бошлиғига қуйидаги мазмунда телеграмма жўнатган эди:\n«Тифлисдан сотқин Лаврентий Берия қочди. Зудлик билан ҳибсга олинг. Киров».\nБерияни Фавқулодда Комиссия (ЧК) қамоққа олди. Унга энди эски қадрдони Багировгина ёрдам бериши мумкин. Лекин у ҳам ожиз, атиги ФК бошлиғининг ўринбосари холос, юксак лавозимлардан ҳам умиди йўқ эмас, аммо ФК раиси Бобо Алиев Совнарком раиси Наримон Наримонов билан яқин эди.\nНаримонов кейинроқ тасвирлашларича, жуда ҳам катта сиёсий арбоб бўлмаган. Аммо уни студентлигидаёқ инқилобий ҳаракатларда иштирок этган маърифат соҳасининг етук вакили сифатида улуғлашарди. Унинг атрофига манфаатпараст қаллоблар танда қўйиб олишди. Улар орасида энг эпчили Багиров бўлиб, у Наримоновнинг калтабинлигидан роса фойдаланди. Қулоғига Бобо Алиев ҳеч қачон разведка, аксилразведка ишлари билан шуғулланмаган, аксилинқилобчилар билан жангларда иштирок этмаган, мана шундай юксак лавозимни эгаллаб туришга нолойиқ… деган фикрларни муттасил шипшиб турди…\nНаримонов Бобо Алиевни силлиққина партия ишларидан бирига ўтказиб юборди. Багиров Алиевнинг ўрнига ўтирган куниёқ қадрдони Берияни турмадан озод этиб, бошламасига хўжалик ишлари бўйича мудир, йил ўтмай Берия (М.С.Б.) махфий сиёсий бўлим бошлиғи ҳамда ФК раисининг ўринбосари этиб тайинланди. Йигирма икки ёшли йигитча учун бу лавозим ҳазилакам муваффақият эмас эди. Худди ривоятдагидек «Чўртанни дарёга ирғитдилар»дан бўлди.\n1923 йилда Берия аллақачон Грузия ФКсининг махфий жанговар қисми (МЖК) бошлиғи вазифасида ишлар, …галифе шим, чарм этик… чекистларга хос кийинишни ўрнига қўяр, қаншаридан болдоқли кўзойнаги тушмас эди. Ўлгунича шундай юришни тарк этмади…\nДастлаб ҳамма Лаврентий Берияга ишониб қаради, яқиндан танишишгач, ўртоқларча муносабат ўз-ўзидан йўқолар, у жуда ҳам муттаҳам, чақмачақар эди. Зарур бўлиб қолса, шундай бадбин миш-мишларни тарқатиб юборар эдики, унинг шаллақилиги олдида бошқа мансабга интилаётган рақиблар ип эшолмай қолишарди. Сўнг уларни битта-битта йўлидан олиб ташларди. Шундай қилиб артистликни ҳам боплаб ташларди. «Ўзимизнинг йигитча» бўлиб олиш унинг учун хамирдан қил суғургандек гап эди.\nУ иқтисодий саботажчиларга қарши курашга бошчилик қилаётган Андрей Ершовни шундай маҳорати билан лол қолдириб, пинжига кириб олди. Дўсти билан оқшомлари оилавий давраларни гуллатиб юрди. Лекин барибир Ершов унинг кимлигини бошқалардан аввалроқ англаган эди. «Берия худди Макиавиллининг ўзи-я», деди бир кун у хотинига. Бу воқеа 1927 йилда Берия Закавказье Давлат Сиёсий Бошқармаси бошлиғи Станислав Реденснинг ўринбосари этиб тайинлангандан сўнг содир бўлди. Ершов Москвага, марказий аппарат ишига ўтиб кетишга эришди. Ўн йилдан сўнг у Ярославлга юборилади. У ерда дўсти ўртоқ Лаврентийнинг қаҳрига дучор бўлади.\nЗакавказье ДСБси бошлиғи, табиатан кўнгли бўш, турғун фикрга эга бўлмаган Станислав Реденсни Лаврентий бирпасда ер билан битта қилиб, топтаб ташлади. Бу қарорга келгунча узоқ ўйлади. Унинг лавозимдан кетишини кутишга сабри чидамади. Йўлдан олиб ташлаш жуда ҳам қалтис. Чунки у Надежда Аллилуеванинг синглиси Аннага уйланган, Сталинга куёвлик томони ҳам бор эди. Уч йил чора излаш билан ўтди.\nЎша куни туғилган кун баҳонасида Лаврентий бошлиғини ҳаддан зиёд ароққа бўктириб, маст ҳолда кузатувчисиз уйидан чиқариб юборди. Шилта маст Реденс яқин атрофдаги хонадонлардан бирининг эшигини қоқиб, шовқин кўтарди. Қўни-қўшнилар чиқишди, милиция чақиртирилди ва Реденс милиция бўлинмасига олиб келинди. У шинелини ечгандагина кимлиги маълум бўлди.\nБерия зудлик билан Москвага, Сталинга қўнғироқ қилиб, қандай чора кўриш тўғрисида маслаҳатлашиб олди… Бошкотиб (Генсек) тўполончи Реденсни 1931 йили Белоруссия Ички ишлар халқ комиссари этиб тайинлаш билан жазолади. Закавказье ДСБсининг жанговар лавозими Лаврентийга қолди.\n…1937, қирғин йили Лаврентий Павлович учун омадли йил бўлди. Янги 1938 йилга ҳам у жуда катта ишонч ва тантана билан қадам қўйди. Унинг барча нутқлари Бошкотибнинг пойида мавж урдирилган баландпарвоз сўзлар денгизига ўхшар ва у ҳар гал ўйлаб топилган қандайдир халқ душманларига қаратилган ғашиқиш, дағдағалар билан якунланар эди.\nТашқи душманлар билан тинимсиз курашиш ғояси ички «душман»ларни тор-мор этиш, халқни тиз чўктириб олиш учун қулай восита бўлди.\nБерия душман олдида доимий жазавага тушишни ўзига вазифа қилиб олди. Ҳушёрлик ва яна ҳушёрлик кампаниясига шахсан ўзи бошчилик қилди. Мана бир неча газета мақолалари сарлавҳаларидан намуналар:\n«Бемаъни айғоқчилар ер юзидан супуриб ташлансин!»\n«Савдо инспекторлари ҳушёрлиги ҳақида».\n«Душман айғоқчиси партбилет пайида».\n«Директор қиёфасидаги душман».\n«Бадиий комбинатда душман қўли».\n«Айғоқчилар қандай сирни билиб олади».\n«Закавказье темир йўлидан аксилинқилобчи троцкийчиларнинг думи батамом тугилсин!»\nИюль ойида Тбилиси партия активи мажлисининг резолюцияларида Берия қилган маърузанинг мазмуни тўла аксини топган:\n«…Халқ душманлари фашизмнинг троцкийчи-бухаринчилар, меньшевиклар-миллатчиларнинг ёлланган айғоқчилари, Грузия халқини сотган душманлар уч карра шафқатсизлик билан тугатилсин!» («Заря Востока», 1937 йил, 12 июль). Бу террор аслаҳасини тайёрлаб туриш эди.\nДастлаб Сталин билан Берия йирик партия арбобларига деярли тегишмади. Аммо улар ўттиз олтинчи йилдан бошлаб бирин-кетин маҳв этила бошланди.\nЗакавказьеда оммавий террорни авж олдирган Берия, ўзининг жиноят оламида аллақачоноқ оммалашиб кетган «Ўғрини ушла!» деган синалган шиоридан фойдалана бошлади.\nБуни қарангки, Закавказьедаги кўзга кўринган партия арбобларидан Буду Мдивани Сталинга бошқалардан кўра кўпроқ завқ бағишлади. Мдиванининг Бошкотиб билан баҳси партиянинг XII съездидан бироз аввалроқ, Ленин ҳаёт даврида Сталин сезиларли даражада маънавий инқирозга учраганда бошланган. Кейин Мдивани дипломатик «қувғинга» жўнатилди. Қасд олиш муддати эса 1936 йилга қолдирилди. Хўжайиннинг ишораси билан Берия тайёр турди. Ўзининг ҳам бу қайсар ўртоқда алами бор эди… Буду Мдивани ва бошқа совет ҳокимиятининг душманларига «сотилган» оғмачиларни заҳарлаш йил бўйи, ҳатто ўттиз еттинчи йилда ҳам давом этди. Буду Мдивани Закавказье бўйлаб мажлисларда, конференцияларда, съездларда бутун маҳоратни ишга солиб лаънатланди. Ана шундай васвасалар қаърига Мдивани гуруҳининг «аксилинқилобий фаолияти», ҳибсга олинадиган куни, суд жараёни ва қатл кунлари ғарқ бўлган эди.\n…Тергов уни тиз чўктира олмади. Мдивани ИИХК (НКВД) учлиги олдида жасур, эркин ва ҳушёр жангчи сифатида ўзини тутди.\n«Сталин учун мана шу масхарабозлик нимага зарур бўлиб қолди? Менинг қатл этилишим аввалдан маълум эди-ку, сизлар бўлса бу ерда менга бемаъни саволлар бераяпсизлар. Гўё менинг жавобларим бирор нарсани ўзгартирадигандай…»\nСудья столида ўтирганлар Мдиванининг овозидан ўзларини олиб қочиш пайига тушиб қолдилар, аммо у ҳали ҳаммасини айтмаган эди.\n«Мени отиш озлик қилади. Мени нимталаш керак! Ахир мен бу ерга XI армияни олиб келганман. Мен ўз халқимни сотганман, мен Сталин, Бериядай қаттолларга Грузияни бадном этишга, Ленин партиясини тиз чўктиришга ёрдам қилганман!».\nСудга раислик қилувчининг ишораси билан жиноятчининг қўлини қайириб олиб кетишди.\n…Қўллари орқага боғланган олти нафар ўлимга маҳкум этилганларни қатл қилишга олиб кетдилар. Тбилисидан чиқаверишда шофёр машинани тўхтатди. Маҳкумлар туширилди. Ҳозиргина қазилган ҳандақ ёнига келтирилдилар. Нарироқда пишитилмаган оҳак тўла юк ва сув ташийдиган машиналар турарди. Соқчиларнинг каттаси қўлида тўппончаси билан Мдиванининг ёнига келди.\n— Шошма, мени ҳаммадан кейин отарсан.\n— Бу нима деганинг, — ажабланди жаллод.\n— Ўртоқларимга далда бериб тураман.\n— Ҳа, шунақами.\nУ тўғри кўкракка, юракни мўлжаллаб ўқ узди ва навбатдагисининг ёнига келди. Олтинчи маҳкум ҳам ҳандаққа қулаганида, жаллод орқасида енгилгина инграш эшитди. Мдивани ҳали тирик эди. Бармоқлари қимирлаб турарди. Соқчи тўппончасини қайта ўқлади ва чалажон Мдиванига қаратиб, қаторасига ўқ узди, мурдалар ҳандаққа итқитилди, устиларидан оҳак ағдарилиб, сув қуйилди.\nҚатл этилганлар орасида ўша тонг Михаил Окужава, унинг укаси, таниқли шоирнинг отаси Шалвалар ҳам бор эди.\nМосквада Ленин сафдошлари устидан суд жараёни борарди. Энди улар жосусларга, қўпорувчиларга, сиёсий қотилларга айлантирилган эди. Доҳийга қилинган суиқасд тўғрисида матбуот ва радио орқали қанчалик хабарлар эшиттирилмасин, оммани далиллар билан ишонтириш осонроқ. Иложи борича чинакам далиллар билан.\n…Қоялару ўпирилишлар аро олишиб, тик юксакликка ўрлайдиган, тоғ дараси аро тўшалган Рица кўлига элтувчи йўл. Унда, бир ярим чақирим баландликда, қудратли чўққилар билан ўралган ажиб кўл бўйида Сталин ўз маъзуниятини ўтказарди. Лошупса дарёсининг худди кўлга қуйилиш жойида унинг учун боғ-ҳовли қурилган эди.\nДавлат боғ-ҳовлиси, деб номланган унга қарашли бундай жойлар Кавказда қанча эди? Сочида, Гаграга яқин — Совуқ дарё бўйида, Мюсерада (Пицунда яқинида), Цхалтубада. Яна Кисловодскда. Кейинги йилларда Берия Хўжайинни ўзининг зарурий ҳамроҳ-соқчилиги ролига ўргатди. Ўтган кузда у Сталинни Рица кўлига кузатиб борди. Беш ЗИСдан иборат дабдабали автомобиллар карвонида кетишди.\nОлдинда — соқчилар, ундан кейин — Сталин, ортидан Берия Грузия Ички ишлар халқ комиссари Сергей Гоглидзе билан бирга йўлга тушишди. Тўртинчи машинада бир неча хизматкорлар, охиргисида — артсоқчилар боришар эди. Ярим йўлда, Гегининг Бзибь дарёсига қуйилиш жойидан ўтгандан сўнг Берия автомобиллар карвонини тўхтатди, ўзи машинадан тушди ва Сталинни иккинчидан тўртинчи машинага ўтишни таклиф этди. Ўзи ҳам унга ўтиб олди. У олдиндан сезган, қандайдир шубҳа уйғонган, бир гумаштаси нимадир хабар қилган эди… Йўқ, Берия ўз ходимларидан бутунлай кўнгли тўқ, лекин «эҳтиётчини худо эҳтиёт қилади»…\nЙўл иланг-биланг, дам чап қирғоқдан ўнг қирғоққа, дам ортига сакрайди. Бир кўприкдан ўтилди, иккинчисида содир бўлиши кутилган ҳодиса юз берди. Олдинги машина кўприкдан эсон-омон ўтди, иккинчиси ўтаётганда кўприк портлади. Портлаш қанақалигини худо билади, бироқ акс садони тоғлар кўплаб марта кучайтирди. Автомобиль ўзанга қулади, харсанглар орасига тиқилиб қолди. Бу пайтга келиб дарё пишқириши сусайган эди, тўрт йўловчидан биттасини қутқаришга муваффақ бўлинди. Соқчиларнинг бир қисми суиқасдчиларни излаш учун жарликка отилишди, бошқалари жойларида қолишди.\nКўлга довур айланма йўл орқали етиб боришди. Биринчи ҳафта осойишта ўтди. Ва лекин Хўжайин сув бетида сирғанувчи яримкемада кўл бўйлаб сайр этишни истаб қолди, улар кўлнинг ўрмонзор ўнг қирғоғига келган чоғида ўқ узилди. Берия шу лаҳза сакраб турди ва ўзини Доҳийга қалқон қилди. Моторчи тезликни оширди, қарағайлар ортидан яна бир неча ўқ отилди, бироқ хатар ортда қолган эди. Берия қидирув группасини шахсан ўзи бошқарди. Суиқасдчиларни ўша куннинг ўзидаёқ тоғ довонида қўлга туширдилар ва Тбилисига жўнатдилар.\nЛаврентий Берия мана шу фитнаси ёрдамида ўшанда кўп нарсага эришди. Жуда кўп нарсага. Энди Сталин биларди, ўртоқ Лаврентийга ҳамма нарсада ишонч билан суяниш мумкин. Аммо-лекин Лаврентий мўлжалланган режасининг фақатгина биринчи қисмини амалга оширган эди.\nЎттиз еттинчи йил ёзида у иш билан Сухумига кетди. Машинада у билан маҳаллий партия котиби (секретари), ҳайдовчи ҳамда шахсий соқчиси Борис Соколов бор эди. Шаҳар чеккасида тўхташди, Лаврентий Павлович толиқтирувчи йўл чигилини бироз ёзиш мақсадида машинадан тушишга қарор қилди. У йигирма қадам ҳам босишга улгурмай, буталар орасидан қўлларида тўппонча тутган уч киши чиқиб келди. Соколов Берияни тўсишга ўзининг қуролини ғилофидан чиқаришга улгурди. Берияга ёрдам беришга энди ҳайдовчи ҳам, котиб ҳам шошилишди. Йўлтўсарлар ғойиб бўлишди. Соколовни тезликда шифохонага элтишга тўғри келди: ўнг қўлига тўртта ўқ теккан экан. Сталинга, шубҳасиз, бу ҳақда хабар қилишди, Лаврентий Бериянинг обрў-эътибори янада ошди.\nСталинни қуршаганлар орасида унинг яқин сафдоши Серго — Григорий Константинович Орджоникидзе ҳам бор эди. Содда ва қизиққон Серго кўкларга кўтариб мақталган сталинча бош йўл амалда бошкотибнинг шахсий ҳокимиятини тиклаш ва мустаҳкамлаш эканлигини англамади ёхуд англашни истамади.\nОржоникидзега Сиёсий Бюро аъзолари ҳар хил муносабатда эдилар. Киров — муҳаббат билан, Молотов — яширинча ёқтирмай қарарди. Берия уни кўролмасди, аммо шундай бўлса-да, сир бой бергани йўқ.\nУлар кўп жиҳатдан қарама-қарши одамлар эди: шиддатли, ғояга юрак-юрагидан содиқ, фидойи, беғараз Серго ва хиёнаткор-сурбет, маккор Берия. Унинг қора кечмиши, унинг беҳаё хулқи ва тийиқсиз шуҳратпарастлиги ҳамиша Оржоникидзени жиркантирарди. У йигирманчи йиллардаёқ Лаврентий билан шахсий алоқадан қочар, ҳатто дам олиш учун фақат ўша беҳаё пайдо бўлмайдиган ерларгагина борарди. Закавказье ўлка партия қўмитаси раҳбарлари билан кенгаш чоғида Сталин Берияни иккинчи секретарь қилиб тайинлашни таклиф этганда, ғазабланган ўртоқлар кечаси Оржоникидзе хонадонига ташриф этишди.\n— Мен нима ҳам қила олардим? Неча марта Унга айтдим, бу одам ишончни оқламайди, деб, бироқ У менга қулоқ солмаяпти… — куйиб-пишиб жавоб берди Оржоникидзе.\nКремлнинг Троицкий дарвозаси олдидаги икки қаватли уйда XVII партсъезд ўтаётган кунлари Серго Оржоникидзе ҳузурида Сергей Киров, Роберт Эйхе, Григорий Петровский, Станислав Косиор, Борис Шеболдаев, Мамия Орахелашвили, Осип Пятницкий, Василий Шарангович ва Оржоникидзенинг ёрдамчиси Маховер йиғилдилар. Бошкотиб ҳақида, унинг амрини ўтказиш сиёсати тўғрисида жиддий гаплашдилар. Унутилмас съезддан сўнг, МК аъзолиги сайлов чоғида Сталин 292 қарши овоз олди, у Кировни ҳузурига чақиртирди.\n— Билишимча, сенга бошкотиблик вазифасини эгаллашни таклиф этишибди. Шу тўғрими?\n— Ҳа. Аммо ахир ўзинг айбдорсан. Биз сенга неча марта айтдик, бундай давом этиши мумкин эмас, деб. Сен эса эшикни қаттиқ ёпиб Сиёсий Бюро йиғилишидан чиқиб кетдинг…\nИшонувчан, содиқ Серго Оржоникидзе Кировга (камдан-кам бўлса-да) бошкотиб ҳаракатини танқид қилишга журъат эта оладиган оз тоифанинг бири эди.\nҚочиб бўлмайдиган оқибат Лаврентий Берияни яқинлаштирди. Тажрибали фитначи бу ғаламис Сергони чақиб оладиган майда баҳоналарни ҳам кўздан қочирмасди — албатта, орқаворатдан, — ва Оржоникидзени Хўжайиннинг ичидан ёқтирмаслиги кучаяётганини англаб, имкони борича керосин сепди. Унинг эса имконияти кўп эди.\nСерго Оржоникидзенинг Папулия деган акаси бор эди. Ўттизинчи йиллар бошида у Кавказ темир йўл бошқармасининг сиёсий бўлим бошлиғи бўлиб хизмат қиларди. Берия ўттиз олтинчи йил охирларида Сергонинг акасини хотини, болалари билан қамоққа олди. Оржоникидзе Папулияни тўғридан-тўғри бошкотиб буйруғига кўра қамалганини тасаввур эта олмасди. У Сталиндан илтимос қилди:\n— Қулоқ сол, акамни чақир, уни ўзинг сўроқ қил, мана кўрасан, у ҳеч қандай айбдор эмас.\n— Мен ИИХКга тўла ишонаман, — жавоб берди Хўжайин, — иккинчи марта бу иш билан менинг жонимга бошқа тегма. (Сергонинг сўзи бўйича 3. Г. Оржоникидзе билан А. М. Семушканинг ҳикояси).\nБой ҳазил-мутойибага эга, ҳамиша хушчақчақ, очиқкўнгил, меҳрибон, жонкуяр Папулия ёш Сергога мураббийлик қилган эди. Берия нишонни тўғри олди. Партияга оммавийлашган Оржоникидзени чўчитиб қўйиш лозим эди. Кировнинг ўлимидан кейин, оммавий қирғин тарафкашлиги бошланган пайтда Серго бот-бот ва қатъийроқ бошкотибни чегарадан чиқмасликка чақирди. Ҳеч бўлмаса меъёрни сақлашга… Серго яна ва яна Сталинга акасининг қамалиши мутлақо бемаънилигини исботлайверди.\n— У қаёқдан душман бўлсин? Папулия мени партияга қабул қилган. Демак, мени ҳам бирга қамаш керак!\nБошкотиб шафқатсиз эди. ИИХКда Папулиянинг хоинона ҳаракатлари тўғрисида бир неча бор текширувдан ўтказилган далиллар мавжуд. У халқ душманининг ҳамтовоғи бўлиб чиқди. Партия ишчилар ишига хиёнат қилганни кечириши мумкин эмас. Илгариги хизматлари бунда ҳисобга олинмайди…\n(Амаяк Назаретяннинг К. Д. Назаретянга айтган гувоҳлиги.)\nПапулия қамоқдан қайтиб чиқмади. Грузия ССР ИИХКнинг учлиги 1937 йил 9 ноябрда уни ўлим жазосига ҳукм этди. Лекин Берия Сергонинг укасини ҳам ўз ташвишларидан соқит қилолмасди. Константин Оржоникидзе СССР Совет Халқ Комиссариати ҳузуридаги Гидрометеорология хизмати бошқармасида хизмат қилар эди. Қамоққа олиб, бошламаси учун унга беш йил беришди. Сўнгра 1953 йил кузигача чиқаришмади. Мана Махсус йиғилишнинг Константин Оржоникидзе иши бўйича бир неча қарори:\n1944 йил 26 август — 5 йил.\n1946 йил 30 ноябрь— 10 йил.\n1953 йил 4 август — 5 йил.\nОқлаш — 1953 йил 1 сентябрь (Г. К. Оржоникидзе ҳужжатлари архивидан).\nҚатағон қилинганлар орасида Сергонинг жияни Георгий Гвахария ҳам бор эди. Уни ўттиз саккизинчи йили қамашди. Ногаҳон «халқ душмани»га айланиб қолган ўзининг энг яхши ёрдамчилари ва мутахассисларини йўқотиб, Серго 1935 йилдаёқ, Киров ҳалокатидан сўнг чуқур ички бир талвасани ҳис этди. Яшашга тоқати қолмади. Иш билан овуниш ҳам қутқаролмади. Сталин инсондаги табиий шуҳратпарастликни, у шундай ҳисобларди, қаноатлантириш учун нималарни ўйлаб топмади. Сергонинг номи колхоз ва совхозларга, мактабу институтларга, кўча ҳамда майдонларга берилди…\nКалинин, Ворошилов, Микоян билан суҳбатларида тобора бот-бот бирдан бир қутулиш йўли ўз-ўзини ўлдириш эканлигини тилга ола бошлади. Сўнгги бора, 1937 февраль бошида Микоян билан Кремль бўйлаб томоша қилар экан, Серго ниҳоятда тушкун руҳда эди. У тўғридан-тўғри бошқа бир кун ҳам чидолмаслигини айтди…\n(А. И. Микояннинг оғзаки эсдалигидан.)\n…18 февраль куни эрталаб Серго кеч уйғонди, халқ комиссиариатидан тунги соат иккидан кейин қайтди. У ўз-ўзига суиқасд кунини аввалдан белгиламаган эди. Профессор Гальперинни 19 февраль кунига қабулга таклиф этганди.\n…Энг сўнгги марта Сталинга, кўп йиллик дўстига оғриқли, бутун ҳаёти давомида кўтариб юрган шубҳаси бугунги кунда энг яхши одамларини ситиб олаётганлигини тушунтиришга уринди. Давра қайтариб бўлмайдиган даражада торайди. Жаҳаннам қийноғидан сўнг Сергонинг акаси — Папулия оттирилди. Неча марталаб сўнгги бир бурда нонни бўлиб еган одами Алеша Сванидзе отишга ҳукм қилинди. Алешанинг синглиси Сталиннинг хотини, унинг ўғлининг онаси эди… Бундан бир мунча илгари Оржоникидзе хонадонини ҳам тафтиш этишга келишганди. Ҳақоратланган, ғоят ғазабланган Серго бутун тун бўйи Сталинга қўнғироқ қилиб чиқди. Тонгга яқин боғланди ва шундай жавоб эшитди:\n— Бу шундай орган, мени ҳам тафтиш этишлари мумкин. Ҳечқиси йўқ…\nЎн еттинчи кун эрталаб Сталин билан суҳбат. Бир неча соат кўз кўзга тўқнашди. Иккинчи суҳбат Серго ўзини тутолмас даражада дарғазаб, ўзаро ҳақоратлару русча ва грузинча сўкинишлар билан уйга қайтиб келгач, телефон орқали бўлди. Энди меҳр-муҳаббат ҳам, ишонч ҳам тугаганди. Бариси вайрон бўлганди… (И. Дубинский. Мутадзе Оржоникидзе. М., 1963, с. 6—71).\nСерго ёзув столига ўтириб, узоқ вақт нималарнидир ёзди. Унинг юқори ва пастга енгилгина силжийдиган, эгилувчан қовурғасимон қопқоқли кўҳна столи бўлгич эди.\nУ турди, кабинети ва ётоқбўлма бўйлаб асабий юрди, яна столга ўлтирди, каравотга чўзилди. Кун оқшом томон оғди. Макеевский металлургия корхонаси директори, жияни Георгий Гвахария келди. Серго уни ўз ўғлидай яхши кўрарди, ҳар келганда қувончга тўларди.\nМеҳмон Зинаида Гавриловнани ташвишли ҳолатда учратди:\n— Сергоазондан бери чиқмаяпти, ҳеч нарса егани ҳам, ичгани ҳам йўқ…\n— Йў-ғе!.. Гавриловна, самоварни қўй-да, айт, мени келди, де.\nУ меҳмонхона чироғини ёқди. Бир дақиқадан сўнг қия очиқ ётоқбўлма эшигидан ўқ овози эшитилди.\nСерго ички кийимда каравотда ётарди, тўппонча қўлидан полга тушиб кетганди. Оппоқ кўйлакка қонли доғ ёйиларди.\nАёл телефонга отилди, врачга қўнғироқ қилди, кейин — Верага, синглисига. Врач ҳеч қандай ёрдам кўрсатолмади, кўп ўтмай синглиси келди. Ярим соатдан сўнг Молотов, Ворошилов, Каганович, Ежов ҳамкорлигида Сталин пайдо бўлди.\nВера ёзув столи олдида туриб қўлидаги қоғоз варақларини тахлар, уларга нотекис абзацларда, эгри-бугри қилиб нималарнидир ёзилганди — одатда марҳум ўз докладлари тезисларини худди шундай қораларди.\nСталин Верага яқинлашди:\n— Бу ёққа бер! — ва аёл қўлидаги қоғозларни юлиб олди.\n— Мана, ўртоқ Сталин, — деди Зинаида Гавриловна, — Сергони мен учун ҳам, партия учун ҳам асролмадик.\n— Жим, эси йўқ аёл!\nДоҳий меҳмонхонага ўтди, изидан — бошқалар ҳам.\n— Қара, қанақанги дардисар касаллик! Одам дам оламан деб ётади, унда эса хуруж тутиб, юраги ёрилади… Газетада шундай хабар бериш керак.\nБошкотиб дастури, одатдагидек, индамай қабул қилинди.\nСергони ўраб олишди. Сталин башарасига улкан қайғули дамларидаги ифода тусини берди ва сураткашга, ўзининг катта соқчиси Николай Власикка имо қилди.\nОғир саноат халқ комиссари кенгаши секретари Анатолий Семушкин Москва-река қирғоғидаги Ҳукумат уйида яшарди. 1917 йилдан партия аъзоси, XI армия сиёсий бўлим ходими эди, Лаврентий Берия хатти-ҳаракати тўғрисида баъзи нарсаларни миш-мишларсиз айнан биларди.\nКеч соат саккиз яримда унга халқ комиссарининг шофёри Волков қўнғироқ қилди:\n— Сергога чатоқ бўлди, мен ҳозир сени олиб келгани бораман.\n…Семушкин хонага кирди, жонсиз Сергони Сиёсий Бюро аъзолари ўртасида кўрди.\n— Ўлдиришди, аблаҳлар, ўлдиришди!\nВа беҳуш йиқилди.\nУни кўтаришди, диванга элтиб ўтказишди. Чакка сочлари тўсатдан оқариб кетди.\nКенг уйда аллақачон соқчилар изғишарди — қандайдир секин, хиралик қилмай титкилашарди. Иккинчи куни кечқурун бева ёзув столининг юқори ғаладонидаги тўппончаларнинг йўқолганини сезиб қолди, улар Сергода тўртта бўлиб, инқилоб йилларидан хотира эди. Бева қўрқиб қолган, хаёли паришон эди, бироқ уларни сезди. Қоғозларнинг тартибсизлигини ҳам пайқади. Ғаламисли ишлар изини кўриб, Зинаида Гавриловна Совет назорат комиссиясига, Амаяк Назаретянга қўнғироқ қилди:\n— Биласанми, менда нима бўлаяпти! Бутун уйни титкилашибди, ҳатто Сергонинг номи ёзилган қуролларини ҳам олиб кетишибди.\n(К. Д. Назаретян эсдалиги бўйича).\nЗинаида Гавриловна ҳар эҳтимолга қарши Сергонинг барча суратларини йиғиштириб, уларни ёқиб юборди. Қонли ички кийимлару чойшабларни ўради ва кўрпа остига яшириб қўйди. Бева уларни эллик олтинчи йилгача сақлади ва XX съезддан кейин уларни яқин дўстларига кўрсатди.\n21 июлда Серго Оржоникидзе мероси бўйича Марказий Комитет комиссияси тузилди. Унга олти киши кирди, шу жумладан — Анатолий Семушкин, Лев Мехлис. Сталин раис қилиб Лаврентий Берияни тайинлади. Бир ҳафтадан кейин Семушкинни Лубянкага таклиф этишди. У чекист ўртоқлардан Серго таржимаи ҳолига оид материаллар қидириб топишда фаол ёрдам кутиб, бажонидил борди. Семушкин у ердан қайтмади.\nЭртасига унинг хотини Аннани терговчилар сўроққа тутишди:\n— Оржоникидзени эрингиз ўлдирганини билармидингиз? Билгансиз, албатта. Нимага дарров хабар қилмадингиз?\nАнна Михайловна: Нима деяпсизлар? Ўртоқ Сталиннинг ўғли Яшадан сўрангизлар. Биз у куни ҳаммамиз бирга боғ-ҳовлида эдик.\nТерговчи: Сўрашнинг ҳожати йўқ, шусиз ҳам ҳаммаси равшан. Ўз гувоҳлигингизга қўл қўйинг.\n— Мен имзо чеколмайман…\nТерговчи даҳлиздан соқчини чақириб олди:\n— Мана бу граждан Семушкина ўз гувоҳликларини тасдиқлашдан бош тортаяпти. Сизнинг иштирокингизда унинг учун қўл қўяман.\nВа имзо чекди. У, шубҳасиз, бу борада аниқ йўл-йўриқ олган эди.\nСемушкин ўлди, Анна Михайловна саккиз йил лагерда тентиради.\n1956 йил, XX партия съездидан кейин Семушкиннинг беваси СССР Бош прокурори қабулига киришга муваффақ бўлди. Руденко орқали аён бўлдики, Анатолий Семушкинни ўттиз саккизинчи йили Лубянкада Лаврентий Берия шахсан ўзи отган…\n← Аввалги Аввалги Erasmus+ танловида қайси йўналишларда қатнашиш мумкин?\nКейинги → Кейинги: Нормурод Норқобилов. Капалак (ҳикоя)


Ёшлар лигаси. 4-турнинг бугунги ўйинлари якунланди\n29 март,2017, 17:55 485\nБугун Ёшлар лигаси баҳсларининг 4-турига старт берилади. Бугунги баҳсларда иккита учрашув ўрин олган. Сайтимиз орқали иккала учрашувдан онлайн транслация қилишни режалаштирганмиз.\nЁшлар лигаси. 4-тур.\n"Обод" - "Бунёдкор" 1:4 Тугади\nГоллар: Нодирбек Мавлонов 8, Жаҳонгир Абдусаломов 43, Фарруҳ Икромов 60, Азамат Розиқов 67.\n“Обод”: 12.Азамат Аҳмедов, 2.Аббос Саидкаримов, 3.Аббос Исроилов, 7.Дониёр Насриддинов, 9.Мирзоҳид Олимов, 30.Исмоил Жўрақулов, 37.Хумоюн Абдуалимов, 60.Ислом Исмоилов, 70.Фарҳод Маҳамажонов, 77.Дилмурод Жўрабеков, 80.Идрис Бикмакин.\nЗахира: 24.Исломбек Юсуфжонов, 8.Дониёржон Ёқубжонов, 10.Отабек Пардабоев, 11.Шердор Тўхтасинов, 44.Жаҳонгир Омонов, 50.Абдуллоҳ Маҳкамов, 66.Ҳусанхон Ғаниев.\n“Бунёдкор”: 1.Элдор Атҳамов, 4.Сухроб Иззатов, 6.Сардор Мадраҳимов, 7.Нодирбек Мавлонов, 8.Азамат Розиқов, 10.Фарруҳ Икромов, 19.Жаҳонгир Абдусаломов, 22.Давронбек Ўринов, 26.Абубакр Мўйдинов, 29.Бурхон Ўрмонов, 33.Иброҳим Ғофуров.\nЗахира: 41.Жавоҳир Қиличев, 9.Дониёр Турсунов, 11.Расул Йўлдошев, 14.Отабек Бекбоев, 17.Жавоҳир Мусажонов, 21.Абдуғани Комилов, 71.Миржахон Мираҳадов.\n"Насаф" - "Сўғдиёна" 1:4 Тугади\nОлий лига: 29-тур рамзий терма жамоаси (Фото) 183 23.11.2017\nТарихда қоладиган Олий Лиганинг сўнгги турини кимлар бошқаради? 161 23.11.2017\n“Йил ўйини”га энг кўп, “Локо”нинг чемпионлик учрашувига Қаршидаги беллашувга қараганда 3 баробар кам ишқибоз келди 284 23.11.2017\nФутзал. "Олмалиқ" САС дарвозасига 10 та гол урди ва бошқа натижалар 47 23.11.2017\nИкром Алибоев "Бунёдкор"га қарши ўйин учун машғулотларда якка тартибда шуғулланмоқда 151 22.11.2017\nТеглар: Ёшлар лигаси Обод Бунёдкор Насаф Сўғдиёна\nАна холос! ПФЛ томонидан “Насаф”га нисбатан қўлланган жаримани мухлислар тўлашмоқчи 2345\nБугун боксчиларимиз халқаро турнирдаги иштирокини бошлайди 1116


Қорачиқ > Туркистон хабарлари > Ўзбекистон-Тожикистон чегараси миналардан тўлиқ тозаланди\nЎзбекистон-Тожикистон чегараси миналардан тўлиқ тозаланди\nМанбанинг сўзларига кўра, Ўзбекистон тожик сапёрлар хизматидан воз кечган. Чунки тозалаш ишлари фақат Ўзбекистон ҳудудида амалга оширилган.\nЎзбекистон Республикаси президенти Шавкат Мирзиёевнинг Тожикистонга илк расмий ташрифи чоғида томонлар 2019 йил охирига қадар чегараларни миналардан бутунлай тозалашга келишиб олишганди.\nТожикистон миллий мина маркази маълумотларига кўра, охирги 20 йилда ўзбек-тожик чегарасида ва Тожикистоннинг ичида 374 нафар фуқаро миналар туфайли ҳаётдан кўз юмган. Яна 485 нафар тожикистонлик яраланган. Бунда чегаранинг ўзида қанчаси ҳалок бўлганига аниқлик киритилмаган.\nУшбу давр ичида миналардан тозалаш чоғида 2 нафар тожикистонлик сапёр ҳалок бўлган, 20 нафари жароҳат олган.


Сигирлардаги қисирлик: уруғлантириш ва туғруқ қоидаларининг бузилиши | АгроОлам.Uz\nДомой Чорвачилик Сигирлардаги қисирлик: уруғлантириш ва туғруқ қоидаларининг бузилиши\nСигирлардаги қисирлик: уруғлантириш ва туғруқ қоидаларининг бузилиши\nУруғлантиришни нотўғри ташкил қилиниши сабаб, кўп ҳолларда сигир ва ғунажинлар организмида репродуктив фаолияти меъёрда бўлса-да, уруғланмай қолиш ҳоллари учраб туради. Бунинг сабаблари қуйидагилардир:\n· подада жонивор сонини кўпайтиришда режа ва ҳисобга олишнинг йўқлиги;\n· наслли буқаларнинг сунъий уруғлантириш станцияларидаги тиғиз иш суръати ва сигирларни табиий қочиришдаги оғир жинсий толиқиш;\n· уруғлантиришда паст кўрсаткичли жониворлардан фойдаланиш;\n· яқин қондош бўлган жониворларни бир-биридан қочириш;\n· наслли буқадан спермани олишдаги технологиянинг бузилиши, сперма олишда, суюлтиришда ҳамда уни сақлашда санитария-гигиена қоидаларига амал қилмаслик;\n· жонивордаги мойилликни ва уруғланишнинг ўз вақтида аниқланмаслиги;\n· сигир ва ғунажинларни сунъий уруғлантириш қоидалари (жониворларга қўполлик қилиш, совуқ уруғлантириш анжомларидан фойдаланиш, сунъий ва табиий уруғлантиришларни аралаштириб юбориш ва ҳоказо) ва санитария-гигиена талабларининг бузилиши.\nСунъий уруғлантириш бўйича техник ходимларнинг малакаси ҳам катта аҳамиятга эга.\nСигирларнинг келажакда кўпайиш қобилияти кўп жиҳатдан уларни туғишга тайёрлаш ва туғруқни тўғри ўтказилишига боғлиқ. Туғруқ жараёнини имкон қадар яхши ўтказилишини таъминлай олиш бу, туғруқдан кейинги даврда тезроқ тикланиш ва икки ой даврида қайта уруғлантиришни мувафаққиятли ўтказилиши демакдир. Ҳомиланинг вақтидан аввалроқ ёки кечиктириб олиниши, асептика ва антисептика қоидаларининг бузилиши, йўлдош ажралмай қолиши, кўп ҳолларда жинсий аъзолар инволюциясининг бузилишига олиб келади.\nТуғруқ – бу физиологик жараён, шунинг учун, агар у меъёрда кечаётган бўлса, жониворга ёрдам беришнинг ҳожати йўқ. Туғруқ жараёнини кузатиб туриш керак ва фақат меъёрда кечаётган туғруқ жараёни патологик ҳолатга ўтиб кетиб қолган тақдирда ўз вақтида ёрдам бериш керак холос.\nКўпинча, ҳомила кўрингандан сўнг туғруқни тезлатиш учун ҳомила пуфагини тешадилар, ҳомила оёқларига сиртмоқ (кўпинча булар туғишда ёрдам бермайдиган арқон ва камарлар бўлади) боғлайдилар ва куч билан ҳомилани тортиб оладилар. Бундай ҳаракатлар фақат зарар келтиради холос. Ҳомилани ўз вақтидан олдин ва тез чиқариш туғиш йўллари тўқималарига зарар етказади, бачадон қисқариши функцияси, ретракция механизмини издан чиқаради ҳамда йўлдош ажралишига тўсқинлик қилади, бачадоннинг тушиб қолиши ва ҳоказоларга олиб келади.\nТуғиш жараёнига фақатгина аниқ зарурат бўлгандагина аралашиш лозим. Шунинг учун ҳам, сигирлардаги туққандан кейинги даврнинг меъёрда кечишининг асосий шартлари сифатида туғишга бенуқсон тайёрлаш, туғруқ жараёни қоидаларига қаттиқ риоя қилиш, ўз вақтида ва тўғри акушерлик ёрдамини кўрсатиш, туғруқдан кейинги икки ҳафта мобайнида шу даврнинг кечишини ҳар куни назорат қилиш кабиларни кўрсатиб ўтиш зарур. Бу даврда қийинчиликлар келиб чиққан ҳолда эса, ўз вақтида тегишли тиббий ёрдамни кўрсатиб, жониворни парваришлаш ва озиқлантириш шароитларини яхшилаш лозим бўлади.


Қорақалпоғистондаги мактаб ва боғчалар қиш мавсумига тайёрми? – Дарё уз Янгиликлар\nГлавная / Жамият / Қорақалпоғистондаги мактаб ва боғчалар қиш мавсумига тайёрми?\nҚорақалпоғистондаги мактаб ва боғчалар қиш мавсумига тайёрми?\nTaxmin miss 23.11.2018\tЖамият, Маданият Comments Off on Қорақалпоғистондаги мактаб ва боғчалар қиш мавсумига тайёрми? 21 Показы\nАдлия вазирлиги Қорақалпоғистон Республикасидаги боғча ва мактабларнинг қиш мавсумига тайёргарлиги юзасидан текширув ўтказди. Бу ҳақда вазирлик матбуот хизмати хабар берди.\n«Қорақалпоғистон Республикаси адлия вазирлиги ва туманлар адлия бўлимлари томонидан ҳудудлардаги турли ижтимоий объектларининг куз-қиш мавсумига тайёргарлик аҳволи ўрганилди. Мактаб, лицей, коллеж, мактабгача таълим ва соғлиқни сақлаш муассасалари ҳамда аҳоли хонадонларидаги ўрганишлар жараёнида, афсуски, бир қатор қонун бузилиш ҳолатларига ҳам дуч келинди», — дейди Қорақалпоғистон Республикаси адлия вазири ўринбосари Улуғбек Машарипов.\nЖумладан, Тўрткўл тумани халқ таълими бўлимига қарашли 19-сон мактабда ҳанузгача куз-қиш мавсумига тайёргарлик кўрилмаган. Мактабда мавжуд 7 та қозонхонанинг ҳеч бири ишламаётганини қандай изоҳлаш мумкин? Мазкур таълим муассасасидаги 12 та синф хонасига аҳоли томонидан ҳашар йўли билан печ ўрнатилган. Қолган 12 та синф хонасини мўътадил ҳарорат билан таъминлаш чоралари кўрилмаган.\nТуман адлия бўлими томонидан аниқланган ушбу муаммоларни бартараф этиш бўйича чора-тадбирлар белгилаш ҳақида туман ҳокимлигига таклиф киритилди.\nБеруний туманидаги 49-сон мактабгача таълим муассасасининг иситиш тизими ҳам замон талабига жавоб бермайди. Гарчи муассасада контромарк иситиш печи ўрнатилган бўлса-да, хавфсизлик талабларига риоя этилмаган. Яъни иситиш печининг ёқиш қисми болалар ухлайдиган хонада жойлашган. Ушбу тумандаги 3-сон мактабгача таълим муассасасида ҳам шунга ўхшаш ҳолат кузатилди. Бу ерда ҳам иситиш печининг ёқиш қисми болалар ухлайдиган хонада жойлашган.\nТуман адлия бўлими томонидан тумандаги мактабгача таълим бўлим бошлиғи в.б. А.Давлетмуратовага мазкур ҳолатларни бартараф этиш, куз-қиш мавсумида фавқулодда вазиятларнинг олдини олиш мақсадида зудлик билан тегишли чора-тадбирлар белгилаш ҳамда келгусида шу каби қонун бузилиш ҳолатлари рўй берган тақдирда белгиланган тартибда жавобгарликка тортилиши ҳақида ёзма равишда огоҳлантириш берилди.\nЧимбой тумани 10-сон мактабгача таълим муассасасининг иситиш тизимига сув қўйиладиган жойи (бачок) болалар ухлайдиган хонада, янада аниқроғи, болалар ухлайдиган кроват ёнида жойлашган экан. Туман адлия бўлимининг аралашуви билан аниқланган муаммо жойида бартараф этилди.\nПред. Инсон ҳуқуқлари бўйича Осиё форумида Олий Мажлис ва ЕХҲТ бюроси ўртасида меморандум имзоланди\nСледующая Яна Ақтўбе. Қозоғистонлик ўт ўчирувчилар етти нафар ўзбекистонликни автобусдан қутқариб олишди


Унаби — табиатнинг шифобахш неъмати\nЮртимизда боғдорчи¬ликни ривожлантириш, ҳу¬дуд¬ларнинг тупроқ ва иқлим ¬шароитига мос кўчатларни парваришлаш, сақлаш ва ¬кў¬¬пайтиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Табиий имкониятлардан келиб чиққан ҳолда янги боғлар барпо этиш ва шу орқали аҳо¬лининг қўшимча даромад манбаини ошириш бўйича аниқ чора-тадбирлар кўрил¬япти.\nТупроғи олтинга тенг юртимизда ўсадиган ўсимлик турлари кўпчилик халқларнинг ҳавасини келтиради. Айниқса, унаби—маҳаллий тилда "чилонжийда" деб аталувчи наботот оламининг энг фойдали мевасидир.\nЧилонжийда дарахти 100 йил ва ундан ҳам кўп яшай олади. Шунингдек, эрта ҳосилга киради. Тўрт-беш ёшидан то 40-50 ёшгача яхши ҳосил беради. Унаби май-июнь ойларида гуллаб, ¬сентябрда меваси етилади. Ўта серҳосил бўлиб, бир туп чилонжийда ўрта ҳисобда 50 килограмгача ҳосил беради.\nВазирлар Маҳкамасининг 2013 йил 24 августдаги фармойишига кўра, Қорақалпо¬ғистон Республикаси ва ¬вилоятларда ҳар йили эллик минг туп унаби кўчати экилиши белгилаб берилган.\nБу шифобахш неъмат ўтмишдан халқ табобатида самарали қўллаб келинган. Чунончи, мевасидан қон босимини пасайтиришда, қон танқислигини тиклашда, кўкрак оғриғини қолдиришда, жигар, буйрак, ичак ка¬салликларини даволашда, астма ва турли тошмаларни йўқотишда, йўтал ва ич ¬кетишни тўхтатишда кенг миқ¬ёсда фойдаланиб келинмоқда.\nАйрим илмий манбаларда қайд этилишича, чилонжийдадаги рутин (Р вита¬мини) қон томирларини кенгайтириб, деворчаларини мус¬таҳкамлайди. Бугунги кунда юртимиздаги бир қанча фармацевтика корхоналарида унаби асосида дори -воситалари, хусусан, унинг шакарсиз экстрактини тайёрлаш йўлга қўйилган. Мазкур экстракт инсонда уйқу ва ақлий фаолиятни яхшилаш, асаб тизими касалликларининг олдини олишда, қон босими ошганда, тромблар ҳосил бўлиши хавфи кучайганда, веналар варикозида, юрак уриши мароми бузилганда қўлланилади. У қаришнинг олдини олувчи энг самарали воситалардан биридир.\nЧилонжийда уруғидан, илдизидан ҳамда новдасидан пайвандлаш йўли билан кўпайтирилади. Ер танламайдиган табиатнинг бу неъматини офтобли, тупроғи шўр бўлмаган тоғ ёнбағирларида, адирларда ва маданий шароитда, далаларда ҳамда шахсий томорқа ерларида бемалол ўстириш мумкин.\nШифобахш ва ҳар тарафлама фойдали бу мева кўчатини кўпайтириш борасида вилоятимизда ҳам бир қатор ишлар амалга оширилиши режалаштирилган.\nВилоят ҳокимининг 2017 йил 13 мартдаги қарорига кўра, 2017-2019 йилларда воҳамиздаги 700 гектар ер майдонларида 182 000 туп унаби кўчати ўтказилиши режалаштирилган. Кўчатларнинг асосий қисми Шофиркон, Пешкў, Қоракўл, Олот ва Жондор туманлари ҳиссасига тўғри келади.


Фарғона вилояти 06.06.2020 12:45\nБутун дунёни пандемия жиддий хавотирга солган бўлса-да, ҳаёт давом этмоқда. Мамлакатимизнинг барча ҳудудларида бўлганидек, Фарғона вилоятида ҳам жорий йилда барча соҳаларда кўзланган мақсадларга эришиш йўлида изчил саъй-ҳаракатлар олиб бориляпти. Пировард мақсад эса одамларни бугунги ҳаётидан рози қилиш, ислоҳотларнинг самарасини ҳис этишдир.\nБу борада вилоятда 2019-2022 йилларда умумий қиймати 26,5 триллион сўм бўлган 688 та лойиҳа амалга оширилиши белгиланган бўлиб, жорий йилнинг ўзида 544 та лойиҳада 7,6 триллион сўмлик инвестицияларни ўзлаштириш кўзда тутилган. Амалга оширилган ишлар натижасида бугунги кунга қадар 571 та лойиҳада 6,8 триллион сўм инвестиция ўзлаштирилиб, 11 мингта янги иш ўрни ташкил этилди.\nДавлатимиз раҳбари дастлаб Қўштепа туманидаги «Турсунов Юсуфжон ери» фермер хўжалигида бўлди. Бу ерда 50 гектар ғалла, 30 гектар пахта етиштирилмоқда. Президентимиз ғалла ривожини кўздан кечирди. Гектаридан 82 центнер ҳосил олиш кутилмоқда.\n– Ҳар бир ҳудуднинг ери, ресурслари, имкониятлари ўзига хос. Бугун Фарғонага келишимиздан мақсад – бу имкониятларни тўлиқ сафарбар қилиб, одамларга иш ўрни, даромад манбаи учун шароит яратиш, ҳар бир туман бўйича аниқ режа шакллантириш. Қандай меҳнат қилсак, шундай ҳаёт бўлади, – деди Шавкат Мирзиёев.\nШу ерда қишлоқ хўжалиги ва агросаноат лойиҳалари тақдимоти ўтказилди. Хусусан, ўрмон хўжаликлари ва “Меҳригиё” корхонаси ҳамкорлигида доривор ўсимликлар етиштириш ва қайта ишлаш, томорқачиликни ривожлантириш, сувдан оқилона фойдаланиш, томчилатиб суғоришни кенг жорий этиш, ёшлар ва хотин-қизлар бандлигини таъминлаш каби лойиҳалар тақдим этилди.\nБугунги кунда юртимиз табиатида учрайдиган шифобахш ўсимликлардан дори-дармон ва препаратлар ишлаб чиқариш юзасидан изчил ишлар амалга оширилмоқда. “Меҳригиё” корхонаси доривор ўсимликларни етиштириш ва уларни қайта ишлаш асосида 130 га яқин шифобахш чой, шарбат ва асалли маҳсулотларни тайёрлайди.\nАзалдан инсон саломатлигини мустаҳкамлашда доривор ўсимликлардан кенг фойдаланилган. Бу замонавий тиббиётда ҳам ўз исботини топганки, пировардида фитотерапия йил сайин тараққий этиб бораётир. Корхонада нафақат юртимиз табиатида учрайдиган, балки хориждан келтирилган наботот намуналарини парваришлаш ҳам йўлга қўйилган.\nПрезидентимиз экологик тоза дори-дармонлар турини кўпайтиришда илмий-тадқиқот институтлари олимлари билан ҳамкорликни кенгайтириш лозимлигини қайд этди.\nСув таъминоти билан боғлиқ муаммолар дунёда йилдан-йилга долзарб бўлиб бормоқда. Шунинг учун Фарғонада сувдан оқилона фойдаланиш, бу борада тежамкор технологияларни жорий этишга 50 миллион доллар ажратиладиган бўлди.\nМамлакатимизда асосий даромад манбаларидан бўлган аҳоли хонадонларидаги томорқадан самарали фойдаланиш бўйича махсус тизим яратилган. Президентимиз бу тизим имкониятларидан фойдаланилмаётгани, “Томорқа хизмати” иши сезилмаётганини кескин танқид қилди.\nШундан сўнг Президентимиз Тошлоқ туманидаги «Уз-Сеганг» қўшма корхонаси иш жараёни билан танишди.\nФарғона вилоятидаги мева-сабзавотчиликка ихтисослашган Қувасой шаҳри, Олтиариқ, Бешариқ, Фарғона, Қува ва Учкўприк туманларида 20 та кластер фаолият юритмоқда. 2020-2021 йиллар давомида мазкур кластерлар томонидан умумий қиймати 253,4 миллиард сўмлик 172 та лойиҳа амалга оширилиши режалаштирилган.\nМамлакатимизда озиқ-овқат экинлари майдонини кенгайтириш, янги боғлар, айниқса, интенсив боғлар барпо этишга жиддий эътибор қаратилмоқда. Бу бежиз эмас. Чунки серқуёш юртимизда етиштирилаётган экологик тоза, сархил мева-сабзавотлар хорижда ҳам харидоргир бўлиб, юқори нуфузли брендга – товар белгисига айланмоқда. Бу борада мева-сабзавотчилик кластерлари ташкил қилиниб, соҳада кўп йиллик тажрибага эга, маҳсулотларни сақлаш ва қайта ишлаш инфратузилмаси бор тадбиркорларни бунга жалб қилингани яхши самара бермоқда.\nФарғонада боғдорчилик бўйича катта тажриба мактаби бор. Бу ерда етиштирилаётган ўрик, шафтоли, олхўри, нок, гилос, анжир, анор, беҳи, узум, помидор, бодринг, пиёз, саримсоқпиёз ва бошқа кўплаб мева-сабзавотлар бугун кўплаб давлатларга экспорт қилиняпти. Жорий йилда мева-сабзавотчилик корхоналари томонидан 288 минг тонна маҳсулот етиштирилиб, 120 минг тоннасини экспортга йўналтириш режалаштирилган. Бунинг учун сиғими 330 минг тоннадан ортиқ бўлган музлаткичли омборхоналар, 25 та логистика маркази, 90 та қайта ишловчи корхона фаолият кўрсатмоқда.\nМасалан, Италиянинг ICEOL технологияси гилосни ранги ва катталиги бўйича саралаб, қадоқлайди. Сифатсизларини лазер нури орқали аниқлаб, алоҳида жойлайди. Жанубий Кореядан келтирилган SNP линияси анорни худди шундай саралайди. Меванинг ичидаги пишмаган ёки чирий бошлаган жойни ҳам аниқ кўрсатади. Бу харидорлар ишончини қозониб, экспортни ривожлантиришда муҳим ўрин тутмоқда. Корхона маҳсулотлари “Global G.A.P.” халқаро сертификатига эга.\nМасалан, Андижон вилоятида кальцит, Самарқандда кварц, Тошкент вилоятида каолин, Қашқадарёда дала шпати ва Фарғонада доломит хомашёси бор. Лекин йилига қарийб 650 минг дона сантехника товарлари импорт қилинган.\nШу ерда Фарғона вилоятида жорий йилда амалга ошириладиган инвестиция лойиҳалари тақдимоти ўтказилди. Хусусан, енгил саноатдаги лойиҳалар самарасида пахта толасини қайта ишлаш ҳажми кескин ошади. Жорий йил якунида калава ип қайта ишлаш даражаси 56 фоизга, келгуси йили 71 фоизга етади. Илгари вилоятда жами 80 миллион долларлик пахта толаси оддий хомашё сифатида сотилган бўлса, бу йил қарийб 314 миллион долларлик тайёр маҳсулот экспорт қилинади. Бу кўрсаткични 2021 йилда 540 миллионга, келгусида 1 миллиард долларга етказиш режалаштирилган.\nУмуман, вилоятда 2020 йилда 913 та инвестиция лойиҳаси амалга оширилиб, 62 минг 375 та иш ўрни яратиш кўзда тутилган.\nМарғилон азалдан ҳунармандлар шаҳри бўлган. Яқинда бу ерда моҳир уста Иброҳимжон Султонов ташаббуси билан давлат-хусусий шериклик асосида Ҳунармандлар маркази қурилиб, фойдаланишга топширилди. 600 нафар уста фаолият бошлаб, 200 дан ортиқ турдаги атлас ва адрас тўқиш, гиламчилик, маиший хизмат, тикувчилик, ҳунармандчилик маҳсулотлари ишлаб чиқариш йўлга қўйилди. Улар томонидан 2 минг нафарга яқин хотин-қиз, ёшлар ишга жалб этилди.\n– Менинг энг катта ислоҳотим – ҳар бир оиланинг нури бўлган оналарни, хотин-қизларни рози қилиш. Сизларнинг кўзингиздаги ишончни, умидни кўриб бахтиёр инсонман. Аёлларни қанча рози қилсак, Яратган бизга куч-қудрат, юртимизга тинчлик-осойишталик беради. Бутун дунё пандемия оқибатида катта қийинчиликка учраяпти. Ҳеч ким ишонмаганди, шу шароитда мана шундай корхоналар ишга тушира оламиз деб. Бу – Фарғонадаги ўзгаришларнинг бошланиши, қалдирғочи. Худо хоҳласа, натижаларимиз бундан ҳам юқори бўлади, – деди Шавкат Мирзиёев.\nҲунарманд Иброҳимжон Султоновнинг “Исмоилжон гиламлари” корхонаси маҳсулотлари бутун дунёга машҳур. Ҳунармандлар марказида ҳам маҳсулотларнинг сифати юқори. Асл ипакка табиий бўёқлардан гул чизиб, мато тўқилади. Шу боис бу маҳсулотларга ҳозирдан харидор тайёр. Гиламлар асосан Туркияга, атлас, адрас матолар АҚШ, Италия, Франция, Россия, Қозоғистон, Тожикистон каби мамлакатларга экспорт қилинади.\n– Ўтган йили Қўқонда ўтказилган Халқаро ҳунармандчилик фестивалида бутун дунёдан келган ҳунармандлар маҳсулотларини кўриб катта завқ олдим ва келаси йили ўзимнинг алоҳида ҳунармандлик мактабимни очаман деб ният қилгандим, – дейди Иброҳимжон Султонов. – Бу ерда Фарғонанинг қадимий ҳунарлари тарғиб қилиниши баробарида хотин-қизлар бандлиги таъминланди. Марказимизда биргина атласнинг 160 дан ортиқ тури тўқилади. Бу орқали қадимий ҳунармандлик анъаналаримизни келгуси авлодларга етказиб, халқимизнинг бебаҳо маданий мероси сифатида яшаши учун замин яратамиз.\nМарғилон – Фарғона водийсининг туристик манзилларидан бири. Ҳунармандлар маркази ушбу шаҳарнинг сайёҳлик салоҳиятини оширишга хизмат қилади. Осори-атиқалар билан танишган сайёҳлар бу ерга келиб атлас, адрас тўқиш жараёнини бевосита кузатиш имконига эга бўлади, ҳам ўзи хоҳлаган маҳсулотни харид қилади, шу ердаги чевархонада ўз дидига мос либос тиктириб кийиб кетаверади. Марказ биносида банк шохобчаси фаолият кўрсатади, фотогалерея ташкил этилган.\nМарказда ҳафтанинг муайян кунида миллий матолардан тикилган либослар кўргазмалари ўтказилади. Бу билан Марғилон ҳунармандлик анъаналарини дунёга намойиш этиш, ҳам ички туризмни ривожлантириш кўзда тутилган. Бунинг учун хориждан дизайнерлар жалб этилган.\nҲозир айни пилла мавсуми. Фарғона туманида 32 мингта мавсумий ишчи ушбу соҳада меҳнат қилмоқда. 4 минг 800 та доимий иш ўрни яратилган. Туманда тут кўчати етиштириш хўжаликлари, пилла қурти уруғи заводи, 5 та пиллани қайта ишлаш корхонаси, бундан ташқари, мато, тайёр кийим-кечак тикадиган ўндан ортиқ корхона бор.\n– Ўзбекистонда ипак саноати корхоналари тўлиқ кластер тизимига ўтди. Яъни, озуқа базасини тайёрлашдан бошлаб пилла боқиш, ипакдан мато, тайёр кийим-кечак ва бозорбоп гиламлар тўқиш йўлга қўйилди, – дейди “Ўзбекипаксаноат” уюшмаси раиси Баҳром Шарипов. – Бу йил Фарғона вилоятида 1 минг 950 тонна пилла етиштирилади ва тайёрланган маҳсулотларнинг 90 фоизи экспорт қилинади. Вилоятда ўтган йили 5 миллион долларлик маҳсулот чет элга сотилган бўлса, бу йил 8 миллион долларга етказиш режалаштирилган. Бу ипак саноати корхоналарининг иқтисодиётимиздаги ўрни тобора мустаҳкамланиб бораётганидан далолатдир.\nШу ерда вилоятда ипакчилик соҳасида амалга оширилаётган инвестиция лойиҳалари ҳақида маълумот берилди. Давлатимиз раҳбари тармоқ корхоналарига ер ажратиб, иш ўринларини кўпайтириш, одамларга ҳозирги қийин шароитга иқтисодий ёрдам бериш зарурлигини таъкидлади.\nПрезидентимиз Фарғона вилоятида камбағал аҳоли билан ишлаш тизими бўйича амалга ошириладиган ишлар билан ҳам танишди. Вазирликлар ва тижорат банклари томонидан бу борада Тошлоқ тумани мисолида лойиҳалар ишлаб чиқилган бўлиб, давлатимиз раҳбари тақдимот чоғида айрим банклар ҳамон янгича ишлашга ўтмаганини танқид қилди.\nМутасаддиларга Тошлоқ мисолида вилоятнинг барча туманларида иссиқхоналар, паррандачилик, пиллачилик, қуёнчилик кластерлари ташкил этиб, камбағал оилалар бандлигини таъминлаш бўйича топшириқлар берилди.