Нега Трамп ютқазишга қодир эмас? « Ўзбекистон Халқ Ҳаракати\n13 November 2020 - 7:30\nСайловда ғалаба қозонган Жо Байден AҚШнинг навбатдаги президенти бўлди.\nАмалдаги президент Дональд Трамп мағлубиятини тан олишдан бош тортиб, кўплаб қонунбузарликлар ва сайловчиларининг “овозларини ўғирлаш” ҳолатлари юз берганини иддао қилмоқда.\nТрампнинг адвокатлари бир неча штатда судга мурожаат қилди, ишончли далиллар йўқлиги сабабли ютқазишга ҳам улгурди.\nНима учун Дональд Трамп ўзини оддий диктатор каби тутмоқда? У ҳокимият жиловига қаттиқ ёпишиб олиб, AҚШнинг аввалги барча президентларидан фарқли ўлароқ, ўзи ютқазган адолатли сайлов натижаларини тан олишдан бош тортмоқда?\nEltuz ўқувчилари учун таржима қилинган ушбу таҳлилий мақола AҚШнинг нуфузли “The New Yorker” журналида сайлов натижалари маълум бўлгунига қадар эълон қилинган. Унда Трамп ўз мағлубиятини тан олмаётгани юзасидан судга тортилиши ва ундан кейин қамоққа тушиши эҳтимоли борлиги айтилган.\nМақолада, шунингдек, Трамп ва унинг компанияларига қарши кўплаб суд мурожаатлари ҳақида сўз борган. Ушбу даъволар AҚШнинг амалдаги президенти ваколатларини топширганидан, шу билан бирга, жиноий таъқиб қилиниш иммунитетидан айрилганидан сўнг кўриб чиқила бошланади.\nТаҳлилчиларнинг таъкидлашича, Трамп мағлубиятини тан олишдан бош тортганига қарамай, 2021 йил январида AҚШда янги президент бўлади ва ҳатто Трампни куч билан Оқ уйдан олиб чиқишга ҳам тўғри келар.\nЖейн Майер, 2020 йил 1 ноябрь\nПрезидент битта импичмент, йигирма олтита жинсий зўравонлик айблови ва тўрт мингга яқин суд жараёнидан омон қолди. Агар Жо Байден ғалаба қозонса, бу омад эҳтимол шафқатсиз тарзда якун топиши мумкин.\nТрамп каби ҳийла-найранглар билан турли оқибатлардан қочиб қутилганлар жуда кам. Агар Жо Байден уни мағлуб этса, омад уни тарк этади.\nПрезидент тушкунликка тушди. Вақт тугаётганини сезиб, ёрдамчиларидан сиёсий вариантлар рўйхатини тузишни сўради. У жуда диндор бўлмаса-да, лекин тез бўшаётган Оқ уйнинг ташқарисида ёруғлик сўнгач, гиламга муштини уриб йиғлаганча баланд овозда ибодат қилди.\n«Мен нима қилдим? – деди у. – Нима бўлди?» Президент ҳарбийларга тўппончани стол тортмасида қолдириб, унинг ишини осонлаштириши мумкинлигини таъкидлаганида, маъмурият раҳбари президент шифокорларини чақириб, ўзини ўзи ўлдириш учун восита бўлмаслигини таъминлаш мақсадида ундан барча уйқу таблеткалари ва транквилизаторларни олишни буюрди.\nБоб Вудворд ва Карл Бернштейн томонидан «Сўнги кунлар» (“The Final Days”)да тасвирланганидек, 1974 йил ёзида Ричард Никсоннинг қулаши Америка тарихидаги энг драматик воқеалардан бири бўлди.\nЎша йилнинг август ойида Уотергейт можароси Оқ уйнинг айблов ёзувлари билан чорасиз қолган, импичмент ва лавозимидан четлаштирилишга дуч келган Никсонни истеъфога чиқишга мажбур қилди.\nКейинчалик унинг маъмурияти билан чамбарчас боғлиқ бўлган 29 кишига айблов эълон қилиниб, унинг бош ёрдамчилари ва маслаҳатчилари, жумладан, бош прокурор Жон Митчелл қамоққа олинди.\nБироқ Никсоннинг ўзи таъқибдан қочиб қутулган, чунки унинг ўрнини эгаллаган Жеральд Форд уни 1974 йил сентябрь ойида авф этган.\nМуқаддам Америка президентларининг ҳеч бири жиноий жавобгарликка тортилмаган эди. Аммо Дональд Трамп Оқ уйни ушлаб қолиш учун курашар экан, у ва унинг атрофидагилар аниқ биладики, агар у ютқазса – натижани ҳеч ким кутмаслиги керак – президентликка хос иммунитет презумпцияси йўқолади.\nҲозир Трамп билан боғлиқ ўндан ортиқ тергов ва фуқаролик даъвоси давом этаётганида унинг ҳолати Никсон дуч келганидан ҳам хавфли тугашини кутиш мумкин.\nПрезидентлик тарихчиси Майкл Бесчлосс Трамп ҳақида бундай деган: “Агар у ютқазса, сиз Никсоннинг истеъфога чиқишидан фарқ қилмайдиган вазиятга дуч келасиз. Никсон камеранинг эшиги ёпилгани ҳақида гапирган”.\nТрамп битта импичмент, иккита ажрашиш, олтита банкротлик, йигирма олтита жинсий зўравонлик айблови ва тўрт мингга яқин суд жараёнидан омон қолган.\nУнча-мунча одам бундай оқибатлардан ҳийла-найранг билан қочиб қутула олмайди. У Жо Байденга ютқазса, эҳтимол унинг бу омади шафқатсиз тарзда якунига етиши мумкин.\nТрамп ғалаба қозонган тақдирда ҳам иккинчи муддат давомида жиддий ҳуқуқий ва молиявий хавф-хатарлар пайдо бўлади.\nТрампга қарши иккита терговни Нью-Йоркдаги штат ва шаҳар ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларининг нуфузли раҳбарлари олиб бормоқда.\nМанҳеттен округи прокурори Кирус Вэнс ва Нью-Йоркнинг бош прокурори Лаетития Жеймс мустақил равишда Трампнинг президент бўлишидан олдин унинг бизнес амалиёти билан боғлиқ бўлган жиноий ишларини текширмоқда.\nЮрисдикцияси федерал доирадан ташқарида бўлгани сабабли уларнинг ҳаракатларидан келиб чиқадиган ҳар қандай айблов ёки ҳукмлар президентнинг авф этилишига имкон бермайди.\nТрамп учун юридик харажатларининг ўзи қўрқинчли бўлиши мумкин. (Билл Клинтон Оқ уйни тарк этаётган пайтда у ўн миллион доллардан ортиқ юридик тўловларни ўзлаштирган.)\nТрампнинг молиявий ҳолати аллақачон оғир даражага етиб келган. “Times”нинг ҳисоботига кўра, кейинги тўрт йил ичида, Трамп қайта сайланиши ёки йўқлигидан қатъи назар, ўзи шахсан кафолат берган уч юз миллион доллардан ортиқ кредит учун муддатларни бажариши керак; ушбу қарзнинг катта қисми “Deutsche Bank” каби хорижий кредиторларга тегишли.\nАгар кредиторларга маблағларни қайтариб бера олмаса, у илгакка тушади. Шу билан бирга, “Financial Times” газетаси тахминига кўра, Трамп кўчмас мулк қарзининг қарийб тўққиз юз миллион доллари келаси тўрт йил ичида келиб чиқади.\nШунингдек, у ўзининг даромад солиғи шакллари бўйича даъво қилган чегирма бўйича ички даромад хизмати юзасидан тортишмоқда; нохуш қарор унга қўшимча 100 миллион долларга тушиши мумкин.\nБундай қарзларни тўлаш учун президент “Forbes” томонидан 2,5 миллиард долларга баҳоланган ўзининг энг қимматбаҳо кўчмас мулк активларини сотиши ёки илгари қилганидек, кредиторларини қийинлаштирадиган усулларни топиши мумкин.\n“Washington Post” таҳлилига кўра, Трампнинг мулклари, айниқса, меҳмонхоналари ва дам олиш масканлари пандемия ва унинг парчаланган сиёсий карьераси оқибатларидан қаттиқ зарар кўрган.\n“Уни қамоқхона ва кулбадан сақлайдиган нарса президент девонидир”, деди Йел университетининг авторитаризмни тадқиқ қилувчи тарих профессори Тимоти Снайдер.\nОқ уй ушбу мақола учун саволларга жавоб беришдан бош тортди ва агар Трамп президентликдан кейинги ҳаёти учун режалар тузган бўлса, уларни очиқчасига баҳам кўрмади.\nУнинг нью-йорклик ишбилармон дўстининг айтишича: “Сиз у билан буни муҳокама қила олмайсиз. У ютқазиши мумкин деган фикрдан ғазабланади”.\nЭнг яхши пайтларда Трамп президент бўлишни яхши кўрарди. Ўтган қишда кабинет котиби менга Трамп кўчмас мулк ишлаб чиқарувчиси сифатида эски ҳаётига қайтишини тасаввур қила олмаслигини тан олганини айтди.\nКабинет котибининг эслашича, кўп сонли тарафдорлари томонидан ўраб олинган кортежда кетаётган пайтда Трамп: «Бунга ақл бовар қилмайди, тўғрими? Шундан сўнг мен ҳеч қачон деразаларни буюртма қилишга қайтолмадим. Бу жуда зерикарли бўлар эди”, деган.\n2020 йилги сайловолди кампанияси давомида Трамп бутун мамлакат бўйлаб ўтказилган сўровномаларда Байдендан ортда қолди ва ўтган ойда президент билан суҳбатлашган иккита манбанинг таъкидлашича, бу уни ғазаблантирган.\nСайловда ғалаба қозонганига қатъий ишонган ҳолда у нафақат сайлов участкалари ва оммавий ахборот воситалари, балки унинг қайта сайланишига масъул бўлган айрим кишилардан ҳам ғазабланиб, уларни пулни исроф қилганлик ва Байден жамоасига катта молиявий устунликка эга бўлишига йўл қўйганликда айблади.\nТрампнинг ёмон кайфияти 20 октябрь куни Лесли Стол билан “60 дақиқа” номли суҳбатни тўхтатиб қўйганида намоён бўлди. Узоқ муддат уни кузатган, яқинда у билан учрашган кузатувчи аввал Трампнинг ҳеч қачон бунчалик ғазабланганини кўрмаганини айтди.\nПрезидентнинг жияни, психолог ва “Жуда кўп ва ҳеч қачон етмайди” (“Too Much and Never Enough”) хотиралар китоби муаллифи Мери Трамп менга унинг ғазаби «умидсизлигидан дарак беради», деди.\nЯна шуни қўшимча қилиб: “Агар у ўз лавозимини ушлаб қола олмаса, жиддий муаммоларга дуч келишини билади. Мен унинг жиноий жавобгарликка тортилишига ишонаман, чунки унинг жиноий фаолияти қанчалик кенг ва давомли экани деярли инкор этиб бўлмайди. Агар бу федерал даражада кўриб чиқилмаса, у штат даражасида бўлиши керак.\nУ Трамп сайлов участкаларида рад этилса, унга етказиладиган “нарцистик жароҳати”ни тасвирлаб берди. Трамп оиласида “йўқотиш ўлим жазосига тенг эди – сўзма-сўз ва мажозий маънода”, деди у.\nУнинг отаси, президентнинг акаси, кичик Фред Трамп «деярли йўқ қилинди», чунки бобоси Фредни «ғолиб эмас», деб ҳисоблаган (Фред алкоголизм асоратлари туфайли 1981 йилда вафот этди).\nПрезидент мумкин бўлган сиёсий мағлубият ҳақида ўйлар экан, у гўёки “қўрқувдаги ёш бола” каби бўлиб қолади.\n“Ёлғон минораси” (“Tower of Lies”) номли янги китобини Трамп учун қурилиш лойиҳаларини ишлаб чиқиш ва бошқаришга сарфланган ўн саккиз йилига асосланиб ёзган Барбара Реснинг фикрича, президент нафақат иккинчи муддатга сайланмаяпти, балки у қонундан қочмоқда.\n«Унинг ғалаба қозонишга ғайрат билан интилишининг сабабларидан бири прокуратура уни таъқиб қилиши ҳақидаги барча тахминлардир, – деди у. – Бу жуда қўрқинчли томоша бўлар эди».\nУ Трамп ютқазса, «ҳеч қачон ва умуман буни тан олмайди – мамлакатни тарк этади», деган фикрда.\nРеснинг таъкидлашича, яқинда ўтказилган митингда Трамп оломон олдида қочиш ҳақида ўйлаб гапирди: «Ютқазишимни тасаввур қиляпсизми? Мен ўзимни жуда яхши ҳис қилмайман. Эҳтимол, мамлакатни тарк этишимга тўғри келади – билмайман».\nБу нутқнинг қанчалик ростлиги шубҳали, аммо Рес Трампнинг «бошқа мамлакатда жойлашган биноларидан бирида яшаши» мумкинлигини таъкидлаб, «У ҳар қандай жойда бизнес билан шуғулланиши мумкин», деб қўшиб қўйди.\nМаълум бўлишича, 2016 йилда Трамп ҳақиқатан ҳам овоз бергандан сўнг дарҳол АҚШни тарк этишни режалаштирган. Трампнинг собиқ тарафдори, қисқа вақт Оқ уйнинг жамоатчилик билан алоқа бўйича директори бўлиб ишлаган Энтони Скарамуччи сайлов участкалари ёпилишидан бир неча соат олдин у билан бирга бўлган.\nСкарамуччи менга Трамп ва унинг атрофидаги деярли барча +иллари Клинтоннинг ғолиб бўлишини кутишганини айтди. Скарамуччининг сўзларига кўра, у ва Трамп “Trump Tower” атрофида айланиб юрган пайтда Трамп ундан «Эртага нима қиласан?» деб сўраган.\nСкарамуччи режалари йўқлигини айтгач, Трамп ўзининг шахсий самолётини Жон Кеннеди номидаги халқаро аэропортда парвозга тайёрлашни буюрган.\nЭртаси куни эрталаб у ўзининг Turnberry курортида гольф ўйнаш учун Шотландияга учиб кетиши мумкин эди. Трампнинг позицияси, Скарамуччининг айтишича, кутилган мағлубиятдан қочиш эди.\n“Гўёки ҳаммаси яхши эканини оммага кўрсатиш учун буни қилди. Ва барчаси тугади. Унинг кайфияти яхши эди. Бу вақт ва пулни исроф қилиш бўлса-да, лекин олға интилиш эди”, деди у.\nСкарамуччининг таъкидлашича, 2016 йилга тўхталадиган бўлса, Трамп Байденнинг зарарини кўпчилик кутганидан кўра ижобийроқ қабул қилади: “У кўпчилик ўйлагандан ҳам осонроқ қулайди. Бу одамга ҳеч нарса қилмайди”.\nМери Трамп, ҳудди Рес каби, амакиси сайловда ютқазса, АҚШни тарк этишни тахмин қилмоқда. У Байден ғалаба қозонса, Трамп “ўзини ушбу мамлакат билан содир бўлган энг яхши ҳодиса санаб, бундай дейди: “Бу менга лойиқ эмас – мен Москвада “Trump Tower”ни қуриш каби жуда муҳим ишни қиламан”.\nАмериканинг собиқ президенти сургунга кетиши ҳақидаги худди шармандали подшоҳ ёки ҳокимиятдан четлатилган золим сингари тушунчаси ҳаттоки ҳозирги пайтда ҳам бемаъни бўлиб туюлмоқда ва Президентнинг кўплаб яқин кузатувчилари, шу жумладан, Трамп ҳақидаги биринчи энг кўп сотилган “Битим санъати” китоби муаллифи Тони Шварц бу фикрни рад этади.\n“Мен у қўрқаётганига аминман,- деди менга Шварц. – Аммо у мамлакатни тарк этади деб ўйламайман. У қаёққа ҳам кетарди?”.\nБироқ Шарқий Европада антидемократик режимлар бўйича мутахассис, Йел профессори Снайдер Трамп АҚШ билан экстрадиция шартномаси бўлмаган бошқа мамлакатга қочиб кетиши мумкин, деб ҳисоблайди.\n“Агар сиз аҳмоқ бўлмасангиз, сизда тайёр парвоз режаси бор, – дейди Снайдер. – Ҳамма менга у “Fox News” телеканалида шоу ўтказишини айтмоқда. Менимча, у РТда кўрсатув қилади».\nСнайдернинг нуқтаи назарича, агар Трамп янада моҳирроқ автократ бўлганида, бундай умидсиз маневралар керак бўлмас эди. Гарчи президент сўнгги пайтларда турли авторитар ишораларни: июнь ойида у намойишчиларга қарши ҳарбий кучларни юбориш билан таҳдид қилган ва июлда у сайловларни ортга суриш ҳақида гапирганди.\nСнайдер Трампнинг мушкул аҳволини “у бизнинг тизимимизни етарлича йўққа чиқармаганлигидан” деб таъкидламоқда. Снайдер қуйидагича изоҳлайди: “Одатда, автократлар ҳокимиятда қолиш учун тизимни керакли даражада бузади. Бу одатда Трамп турган жойга етиб боришдан олдин демократияни чалғитишни англатади.” Қатъий автократ учун сайловлар шунчаки театр, аммо сайловчиларни бостириш, баҳсли бюллетенларни санаш ва фуқаролар тартибсизлигидан хавотирга қарамай, Трамп-Байден пойгасининг якунларини олдиндан тахмин қилиб бўлмайди.\nСайлов куни ғалаба қозониш эҳтимоли Трампнинг келажагини аниқлашда жуда муҳим бўлиши мумкин. Агар ғолибнинг сайловдаги устунлиги ҳал қилувчи бўлса, иккала томон ҳам натижага осонликча қарши чиқа олмайди. Аммо Трампнинг бир неча собиқ шериклари менга агар заррача шубҳа бўлса ҳам, ҳатто қанчалик шубҳали бўлмасин, президент ўз ғалабасини талаб қилиб олишини айтди. Трампнинг собиқ адвокати Майкл Коэн менга айтдики: “У таслим бўлмайди. Ҳеч қачон, умуман”. У давом этди: “Мен ишонаманки, у йўқотган ҳар бир штатдаги овоз беришнинг қонунийлигини шубҳа остига қўйиб, бу жараёнга путур етказиш ва уни бекор қилиш мақсадида бюллетенларда фирибгарлик мавжудлигини даъво қилади.” Коэн яқинда Эми Кони Барретни Олий судга қабул қилишга шошилгани, қисман, Трампнинг мунозарали сайловларда аксарият одил судялар унинг тарафида бўлишига умид қилгани билан боғлиқ.\n2018 йилда Конгрессга ёлғон гапирганликда ва турли молиявий жиноятлар, шу жумладан Трампнинг президентлик кампаниясига ноқонуний равишда ҳисса қўшишдаги айбини тан олган Коэн, унинг ҳаққоний эканлигига гумон қилди. Аммо у шуни тасдиқлади: “Трамп одамлари бутун мамлакат бўйлаб ҳуқуқшунослар билан гаплашиб, бу мавзу бўйича ҳароратни кўтарганини эшитганман”. Трампнинг шахсий адвокатларидан бири, Олий суд ижрочиси Уильям Консова Республикачилар партияси, Трампнинг сайловолди кампанияси ва ўзини “Ҳалол сайловлар лойиҳаси” деб атайдиган пул эвазига ишлайдиган гуруҳ номидан почта орқали овоз беришни қийинлаштирадиган мамлакат бўйлаб қонуний ҳаракатларни бошлади. Оқ танли бўлмаган сайловчиларнинг фирибгарлигидан қўрқувни кучайтириш бўйича карьерасини яратган Трамп Оқ уйининг собиқ расмийси Майк Роман “Трамп Армияси” деб атайдиган кўнгилли кузатувчилар гуруҳининг бошлиғи вазифасини ўз зиммасига олди.\nКоэн Трампнинг ютқазишига шунчалик ишончи комилки, яқинда у бунга ўн минг доллар пул тикди. “У ўзидан бошқа ҳаммани айблайди”, деди Коэн. “Ҳар куни у қандай қилиб ундан президентликни ўғирлашгани ҳақида қичқиради, бақиради, уввос солади. У миллион-миллионлаб сайлов бюллетенларини ютганини, улар ўлик ва ҳали туғилмаган одамларнинг овози билан ғирром қилишганини айтади. У турли уйдирмаларни тўқиб, милицияларини фаоллаштиради. Бу ачинарли шоу бўлади. Аммо Олий судни йиғиш орқали, у буйруқ оламан деб ўйлайди. Трамп ёлғонларини қайта-қайта такрорлаб, қанча кўп гапирса, шунчалик кўп одамлар уларга ишонади деб ҳисоблайди. Биз ҳаммамиз унинг шунчаки жим бўлишини хоҳлаймиз, аммо муаммо шундаки, у бундай қилмайди”.\nШварц Трамп “ютқазмаганлигини исботлаш учун ҳамма нарсани қилади” деган фикрга қўшилади ва Трампнинг кучли томонларидан бири унинг муваффақиятсизликни тан олишдан бош тортиши эканлигини таъкидлади, яъни “ютганида ҳам ютади, ютқазганда ҳам у ютади”. Аммо, Шварц айтганидек, агар Трамп йирик ҳисобда ютқазса, “унда ўйнаш учун карталар жуда кам бўлади. У “сайлов мендан ўғирланган” картасини ўйнай олмайди – бу катта муаммо”.\nАҚШнинг собиқ президентини солиқ фирибгарлиги учун судланганидан кейин Италиянинг собиқ бош вазири Силвио Берлускони сингари панжара ортида ёки жамоат ишларини бажаришга мажбурланган ҳолатда тасаввур қилиш қийин. Бироқ, Трампга қаратилган баъзи қонуний таҳдидлар жиддий. Вэнснинг Манхэттендаги ваколатхонаси томонидан кўриб чиқилаётган иш айниқса жиддий кўринади. Коэннинг прокуратура суд ҳужжатларига кўра, у ёлғиз ҳаракат қилмаган. Коэннинг иши унинг порнография юлдузи Сторми Даниэлсга пора беришига қаратилган, у билан президент жинсий алоқада бўлган. Ҳукуматнинг таъкидлашича, Коэннинг схемасига Нью-Йоркнинг жанубий округидаги федерал прокурорлар «Индивидуал-1» деб ном берган ва «Америка Қўшма Штатлари Президенти учун охир-оқибат муваффақиятли кампания» олиб борган номаълум ҳамкасби ёрдам берган.\nШубҳасиз, бу Трампга ҳавола эди. Аммо Адлия вазирлиги сўнгги ўн йилликларда амалдаги раҳбар жавобгарликка тортилмаслиги тўғрисида қарор чиқарганлиги сабабли, АҚШ прокуратураси Коэнга ҳукм чиқарилгандан сўнг ишни ёпди. Вэнс АҚШ прокуратураси тўхтаган жойдан давом эттирганга ўхшайди.\nВэнснинг тергов қилиш йўналишини Коэннинг 2016 йилги президентлик кампанияси пайтида Коэн Даниэлсга бир юз ўттиз минг доллар тўлайдиган қобиқ ишлаб чиқарувчи компания яратганлиги тўғрисида қарорни имзолаш тўғрисидаги меморандумидан англаш мумкин. Трамп ташкилоти яширин тўловларни “қонуний тўловлар” деб қоғозга ўраган. Аммо ҳукумат унинг сукутини сотиб олишга имкон берган пул кампаниянинг ноқонуний эҳсони эканлигини таъкидлади: бу зарарли фактларни яшириб, Трамп номзодига ёрдам берди ва федерал хайрия йигирма етти юз долларлик лимитидан анча ошиб кетди. Бундан ташқари, тўлов нотўғри равишда қонуний харажат сифатида тавсифланганлиги сабабли, Нью-Йоркнинг бизнес ҳужжатларини сохталаштиришга қарши қонунлари бузилган бўлиши мумкин. Бундай жиноятлар одатда ёмон хатти-ҳаракатлардир, аммо бошқа ҳуқуқбузарликлар, масалан, солиқ фирибгарлиги билан боғлиқ бўлса, улар жиноий жавобгарликка айланиши мумкин. Суд ҳужжатларида Коэн ““Индивидуал-1” билан келишилган ҳолда ва унинг кўрсатмасига биноан ҳаракат қилгани” айтилган – бу даъвони Трамп қатъиян рад этган.\nМанхэттен Д.А.нинг тергови Сторми Даниэлс ишидан кўпроқ нарсани қамраб олиши аниқ бўлди. Вэнснинг катта ҳакамлар ҳайъати тергови махфий равишда бўлиб, аммо яхши маълумотга эга бўлган манба менга ҳозирда Трампнинг молиявий амалиётида потенциал ноқонуний худбинлик фаолияти бўйича жиддий тадқиқотларни ўз ичига олганлигини айтди. Август ойидаги суд ёзувларида Д.А. унга Трампнинг шахсий ва корпоратив солиқ ҳисоботларини судга беришга рухсат бериш кераклигини таъкидлаб, у ҳозирда ““TrumpOrganization”да кенг миқёсли ва узоқ муддатли жиноий хатти-ҳаракатларни” текшираётганини тушунтирди. Прокуратура бош ҳакамлар ҳайъати нимани кўриб чиқаётгани ҳақида батафсил маълумот бермади, аммо улар мумкин бўлган солиқ фирибгарликлари, суғурта фирибгарликлари ва “фирибгарлик схемалари” ҳақида батафсил маълумот берувчи мақолаларни келтирдилар. Нью-Йорк шаҳрининг жиноят қонунчилигида банк фирибгарлиги билан шундай муомала қилинади. Трампнинг солиқ ёзувлари ҳақидаги “Times”нинг сўнгги ҳисоботларида кўрсатилганидек, у узоқ вақтдан бери даромад солиғи юкидан деярли халос бўлиш учун бухгалтерия усулларидан маккор ва потенциал равишда фойдаланган. Кичкина, аммо ошкор этиладиган тафсилотлардан бири шундаки, у соч турмаги учун етмиш минг доллар ажратган, бу одатда шахсий харажатлардир. Шу билан бирга, ўтган йили Коэн берган Конгресснинг кўрсатмаларига кўра, Трамп суғурталовчиларга фойда ва зарарлар тўғрисидаги ҳисоботларни тақдим этиб, асосан иккита дафтарни ушлаб турди: бири солиққа тортиш учун зарарлар тўғрисида ҳисобот бериш, иккинчиси эса бизнес мақсадлари учун фойдани ошириш. Трампнинг адвокатлари унинг солиқ ёзувларини ошкор қилишдан доимий равишда бош тортиб, округ судларида ҳам, Олий судда ҳам чақириқларга қарши чиқишмоқда. Трамп молиявий қонунбузарликларни рад этиб, солиқ декларацияларини синчковлик билан текширишга уринишларини “Америка тарихидаги энг ёмон жодугар овининг давоми” деб қоралади. Аммо унинг адвокатлар жамоаси судларда ҳар турда мағлуб бўлишди ва улар тортишувлари якунига етиши мумкин. Нью-Йоркнинг юридик органлари орқага чекиниши мумкин. Ҳатто Скарамуччи сингари Трамп танқидчиси ҳам “Америка президентини қамоққа ташлаш тизим учун жуда катта зўриқиш” деб ҳисоблайди. Аммо Нью-Йоркнинг собиқ юқори лавозимли мулозими Вэнс ва Жеймс Трамп 3-ноябр куни ютқазган тақдирда, агар у исталмаган хабарни юбориши учунгина ютқазса, ўз терговларидан қайтиш эҳтимоли йўқлигини айтди: “Агар сиз Тиш Жеймс ёки Cай Ванc бўлсангиз ва у лавозимини тарк этиши биланоқ ишни ташлаб қўйсангиз, бу сиёсий бўлганини тан оласиз.”\nСуд ҳукми чиқариш учун ҳукумат Трамп фирибгарликда била туриб иштирок этганлигини шубҳасиз исботлаши керак. Мен суҳбатлашган прокурорлар бу қийин бўлиши мумкинлигини айтди. Коэн таъкидлаганидек, Трамп озгина ёзади, электрон почта хабарлари ёки смс-хабар юбормайди ва кўпинча ўз истакларини билвосита йўллар билан етказади. Шунингдек, даъво муддати туфайли юзага келиши мумкин бўлган тўсиқлар мавжуд. Аммо прокуратура аниқ Коэннинг ҳамкорлигини қўллаб-қувватлади. Коэн Нью-Йоркнинг Отисвилл шаҳридаги федерал ахлоқ тузатиш муассасасида уч йиллик қамоқ жазосини ўтай бошлагандан бери, Вэнснинг жиддий иқтисодий жиноятлар бюроси у билан камида тўрт марта суҳбатлашди. (Пандемия туфайли Коэн муддатидан олдин озод қилинган).\nВашингтондаги Америка Энтерпрайс Институти сиёсатшуноси ва Трампнинг ашаддий танқидчиси Норман Орнштейн шундай деди: “Нью-Йорк штати уни барча турдаги фирибгарликлар учун жиноий жавобгарликка тортиш эҳтимоли 99,9999% ни ташкил қилади. Биламизки, бу жарималар билан тугайдиган жиноятлар эмас.” Фордҳам Университетининг Лейтнер халқаро ҳуқуқ ва адлия марказининг асосчиси ва ўтиш даври суд-ҳуқуқ тизими бўйича мутахассис Мартин Флаҳерти ҳам бунга қўшилди: “Мен Трамп ушланиши учун етарлича оддий жиноятларни содир этганига ишонишим керак”.\nТрампга тегишли жавобгарлик нимани англатади ва бошқа сиёсатчиларни шунга ўхшаш ёки ёмонроқ қонунбузарликлардан қайтаришга хизмат қилади – деган савол аллақачон баҳс-мунозараларга сабаб бўлган. Давлат жиноятларига қарши халқаро жиноятлар бўйича эксперт Флаҳерти фикрича, Америкада “агар бутунлай бузилган одамни қамоққа ташлашса, фойдали таъсир” бўлар эди. У Трампни «авф этилиши мумкинлигини» тан олиб, аммо шундай деди: “Уотергейтдан буён катта муаммо бу элиталарнинг ҳисоб бермаслигидир. Бу Трамп сингари одамларнинг уятсизлигини рағбатлантирадиган жазосиз қолиш маданиятини яратади.”\nБироқ, аниқ сиёсий хатарлар мавжуд. Нью-Жерси штатининг собиқ бош прокурори ва Адлия бошқармасининг собиқ адвокати Анн Милграм, агар у ғалаба қозонса, Байден адлия тизимининг ишончига путур етказадиган ёки Трампнинг базасини қайта галванизация қиладиган ҳаракатлардан воз кечиши мумкин деган фикрни илгари сурди. “Идеал бўлар эди”, – деди у менга, агар Адлия вазирлиги эмас, Манхэттен Д.А.нинг идораси ҳар қандай жиноий ишларни кўриб чиқса. Вэнс “Trump Organization” жойлашган шаҳарда демократик йўл билан сайланган маҳаллий прокурор эканлигини таъкидлади у. Трампни Рикерс оролида ўтирганини тасаввур қилишнинг иложи йўқ бўлса-да, у “янги маъмурият ҳам шунчаки саҳифани ўгириб, ҳеч нарса қилмаслиги учун сарф-харажат қилади” деди. Милграм давом этди: “Трамп ғалаба эълон қилади ва Трампизм ниҳоясига етмайди. Бу жуда кўп саволларни туғдиради. Бу жуда умидсиз вазият.”\nТрамп Нью-Йорк штати суди ҳукмини кечириш ёки юмшатиш ҳуқуқига эга бўлмаса-да, федерал айбловларга дуч келган деярли ҳар кимни, шу жумладан ўзини ҳам кечириши мумкин. Адвокат Никсон Оқ уйда бўлганида, у ушбу кучга эга бўлган деган хулосага келиб, агар у бундан фойдаланишга уриниб кўрса, ўзини шарманда қилишини ҳис қилган бўлса ҳам. Никсоннинг шахсий Адлия бошқармаси президент ҳақиқатан ҳам ўзини кечира оладими, деган саволга қўшилмаслигини билдирди. Бош прокурорнинг ёрдамчиси вазифасини бажарувчи Мери К. Лоутон бир жумла билан ёки ҳеч қандай таҳлил қилмасдан эслатма ёзувини эълон қилиб, унда “ҳеч ким ўз ишида судя бўла олмайди деган асосий қоидага салбий жавоб берилиши керак” дея таъкидлади. Шу билан бирга, эслатмада, агар президент ўз вазифаларини бажаришга вақтинча қобилиятсиз деб топилса, вице-президент президент вазифасини бажарувчига айланади ва шу тариқа президент истеъфога чиқиши ёки ўз лавозимини давом эттириши мумкин бўлган президентни кечириши мумкин.\nЖорж В. Буш ҳузуридаги Адлия вазирлигининг юридик кенгашини бошқарган ва ҳозирда Гарвард юридик мактабида дарс берадиган Жек Голдсмитнинг сўзларига кўра, бу ҳукуматнинг шу кунгача маълум бўлган ягона фикридир. Голдсмит ва Барак Обама бошчилигидаги Оқ Уй маслаҳатчиси Боб Бауэр яқинда ҳаммуаллифлик қилган “Трампдан кейин: Президентликни қайта қуриш” (“After Trump: Reconstructing the Presidency”)да икки партияли жуфтлик Трамп томонидан аниқланган баъзи тузилмавий камчиликларни бартараф этиш режасини таклиф қилади. Уларнинг таклифлари орасида президентларга ўзларини авф этишни аниқ таъқиқловчи қоида мавжуд. Шунингдек, улар порахўрлик тўғрисидаги қонунларга президентларнинг гувоҳларга пора бериш ёки адолатга тўсқинлик қилиш учун афв этишдан фойдаланишни таъқиқловчи ўзгартиришларни таклиф қилишмоқда.\nБундай ислоҳотлар, эҳтимол Трампни тўхтатиш учун жуда кеч бўлади, деди Голдсмит: “Агар у ютқазса, агар биз ундан тасодифий афв этишини кутишимиз мумкин, шу жумладан ўзига ҳам”. Президент аллақачон қирқ тўртта авф бериб, улардан баъзилари жуда зиддиятли: унинг сиёсий иттифоқчиси, иммигрантлар ҳуқуқларини доимий равишда бузганлиги учун жиноий камситишда айбланиб судланган, Аризона штатининг собиқ шерифи Жоу Арпаёга нисбатан қилинган. Трамп, шунингдек, еттита оғир жиноятда, жумладан гувоҳларни сохталаштиришда, федерал терговчиларга ёлғон гапиришда ва Конгресс терговига тўсқинлик қилганликда айбланиб судланган сиёсатчи дўсти Рожер Стоунга жазони енгиллаштирди. Бошқа президентлар ҳам шубҳали авфлар беришди. Билл Клинтоннинг молиячиси Марк Рични 2001 йилда, Ричнинг собиқ рафиқаси Клинтон номидаги Президент кутубхонаси ва Демократик уруш фондларига миллион доллардан ортиқ хайрия қилганидан кўп ўтмай, афв этиш тўғрисидаги қароридан шунчалик поранинг ҳиди таралар эдики, натижада федерал терговга сабаб бўлди. (Клинтон қўйиб юборилди.) Аммо, Голдсмит айтганидек, “бирон бир президент Трамп сингари кечиримини суиистеъмол қилмаган”. Ушбу моделни ҳисобга олган ҳолда, у қўшимча қилди: “Агар у ўзини кечирмаган бўлса, мен ҳайратда қоламан”. Президент тарихчиси Жон Мичем ҳам шундай фикрда. Унга кўра, “авф этиш наркицист президент учун конституциявий онанизмнинг энг юқори ҳаракати бўлади”.\nЎз-ўзини кечириш суд текширувига тўғри келадими ёки йўқми, бу бошқа масала. “Унинг амал қилиш муддати тўлиқ текширилмаган”, деди Голдсмит. “Ишлаши аниқ эмас. Кечирим кучи жуда ва жуда кенгдир. Аммо ҳақиқатан ҳам билишнинг имкони йўқ. Олимлар бутун ер юзи бўйлаб бор”.\nНью-Йорклик ҳуқуқшунос Роберта Каплан, Лоутоннинг ёзувидаги каби сценарийни айтди: Трамп “кетиши ва Пэнс томонидан кечирилиши мумкин”. Каплан Трампни туҳмат учун судга берган Э. Жан Керолнинг вакили, чунки у уни 1990 йилларда Бергдорф Гудман кийиниш хонасида уни зўрлаганликда айблаганини рад этган. Федерал судя 27-октабр куни топширишга ваколат берган суд жараёни Трампга қарши кўплаб фуқаролик таҳдидларидан биридир. Каплан Трампнинг ўзини кечиришга ҳаракат қилаётганини тасаввур қилса-да, буни ақлга зид деб ўйлайди. У ҳазил қилди: “Агар ҳаммаси яхши бўлса, мен Ём Киппурда ўзимни авф этсам бўлади”.\nБугунги кунда олимлар президентларни авф этишнинг донолиги ҳақида аввалгидан кўра камроқ гапирмоқда. Форднинг Никсонни авф этиши тобора кўпроқ шубҳа билан қаралмоқда. Форднинг хатти-ҳаракатлари жамоатчиликнинг ғазабини қўзғатган бўлса-да, охир-оқибат Вашингтоннинг доно одамлари орасида у “бизнинг узоқ миллий кобусимиз” деб атаган нарсага чек қўйиб, фидойи давлатчилигини намойиш қилди деган якдил фикр пайдо бўлди.\nФорд 1976 йилги сайловда қисман тескари реакция туфайли ютқазди, аммо кейинчалик у қарори учун Жасорат мукофотида Жон Кеннеди профилига сазовор бўлиб, уни Боб Вудворддан тортиб сенатор Тед Кеннедигача ҳамма мақтади. Бу борада Форд билан суҳбатлашган тарихчи Бешлосс менга шундай деди: “Мен унинг авф этиш тўғрисида қарор қабул қилишида ҳақ бўлганига ишонаман, аммо у Никсон айбловда айбдор эканлиги тўғрисида тасдиқланган иқрор бўлишини сўрамай, нотўғри иш қилди. Натижада, Никсон қолган умрини бошқа бирон бир президентдан ёмонроқ иш қилмаганликдаги даъвосига сарфлади”. Журналист ва тарихчи Сэм Таненхауснинг ёзишича, Форднинг кечирилиши Никсон ва унинг тарафдорларига “Уотергейтнинг қарши тарихининг уруғини сепишга” имкон берган, унда Никсон “жиноятчи эмас, балки либерал оммавий ахборот воситалари томонидан таъқиб қилинган қурбон бўлган”. Ушбу воқеа Никсонга ўзининг импичменти ва Конгресснинг нотўғри хатти-ҳаракатларини ноқонуний “сиёсатни жиноийлаштириш” сифатида қайта кўриб чиқишга имкон берди.\nЎшандан бери Трамп ва бошқа демагоглар ўзларининг хатоларини текширишдан сақланиш учун Никсоннинг далилларини такрорлашади. Авф тўғрисида Форд билан ҳам суҳбатлашган Мичемнинг таъкидлашича, Форд Никсонга бепул ўтиш ҳуқуқини бергани учун танқидлар шу қадар кучайиб, у ўзининг ҳамёнида 1915 йилги Олий суднинг Бурдик ва Қўшма Штатлар қарори бўйича, авфни қабул қилиш айбни тан олишни англатади деган қароридан иқтибос келтирилган ёзув машинасида картани олиб юришни бошлади. Олдингисининг қонунбузарлигини кўриб чиқиш юки Фордни оғирлаштирди ва Мичемнинг сўзларига кўра, “Байден билан курашишга тўғри келиши мумкин”.\nТрампнинг бир неча собиқ шериклари Байден ғалаба қозонса, ҳокимиятни топширишдан олдин нотинчлик даври бўлиши мумкинлигидан хавотирга тушмоқда. Трамп ҳақида “Иблис билан муомала қилиш” (“Dealing with the Devil”) номли янги китоб ёзган Шварц “бу ноябрдан 2021 йилда инаугурацияга қадар бўлган давр энг хавфли давр бўлиши”дан қўрқади. Шварц давом этди: “Агар Байден президент бўлиб қолса, биз шаҳарда янги бошлиқ, янги шериф борлигини билиб оламиз. Ушбу мамлакатда президент биринчи ўринда туради. Аммо, ўша вақтга қадар, энг катта хавф Трампнинг ўз тарафдорларига зўравонлик қилишни билвосита ёки аниқ равишда айтишидир” (Трамп аллақачон шундай мунозарани амалга оширган ва биринчи баҳсда экстремист Проуд Бойс “ёнида” туриши кераклигини айтган). Мери Трамп агар Трамп мағлубиятга учраса, у ва унинг шериклари кейинги ўн бир ҳафтани ўтказишини “кетиш пайтида иложи борича кўпроқ нарсаларни бузиб, у имкон қадар солиқ тўловчиларнинг пулларини ўмаради” дея башорат қилган.\nБилл Клинтоннинг матбуот котиби бўлиб ишлаган Жо Локхарт менга, агар Байден тор доирада ғалаба қозонса, тартибсиз интеррегнум «глобал келишув» учун имконият яратиши мумкин, унда Трамп сайловни тан олиб, у ҳеч қаерда, шу жумладан Нью-Йоркда айбловларга дуч келмаслик ваъдаси эвазига “чиқиб кетади”. Локхартнинг таъкидлашича, Нью-Йорк шаҳридаги суд тизимига нафақат адвокатлар, балки сиёсатчилар ҳам киради ва улар бу битим жамоатчилик манфаати учун эканлигига амин бўлишлари мумкин. Унинг таъкидлашича, Клинтон президентлиги охирида «микрокозмда» глобал миқёсда келишув тузилган пайтда Моника Левинский терговини олиб борган мустақил адвокат, агар Клинтон йигирма беш минг долларлик жарима тўлаган бўлса, юридик лицензиясидан маҳрум қилса ва қасамёд остида ёлғон гувоҳлик берганини тан олса, ишларни якунлашга рози бўлди. «Демак, бу эрда прецедент бор,» дейди Локхарт, гарчи у бундай келишув кўплаб америкаликларнинг ғазабига сабаб бўлишини англаган бўлса ҳам.\nУлар орасида Обаманинг Оқ уй маслаҳатчиси ва ҳозир Нью-Йорк университети ҳуқуқ факултети профессори Бауэр ҳам бор эди. Бауэрнинг таъкидлашича, президентлар қонунни бузганлик учун бошқалар каби бир хил жавобгарликка тортилиши керак. “Қандай қилиб АҚШ ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларининг юқори лавозимли ходими ижрочи дахлсизлигига эришиши мумкин?” у деди. “Мен хавотирларни тушунаман, аммо бу мамлакатда адолат тизимининг оғир аҳволини ҳисобга олган ҳолда, мен буни тушунмаяпман”. Шунингдек, Обама даврида Оқ Уй маслаҳатчиси идорасида ишлаб, ҳозирда “Protect Democracy” нотижорат гуруҳини бошқараётган Ян Бассин бу Трампни жазолаш эмас, балки келажакдаги золимларни қўрқитиш билан боғлиқ эканлигини гапирди. “Менимча, Трамп кўмир конидаги канарейка”, деди у менга. «Трамп 2.0 мени даҳшатга солмоқда – кимдир: “О, Америка кучли ҳукумат учун очиқ, лекин мен буни янада пухта қила оламан” дейди.\nАгар Трамп ютқазса, (ва қамоқда бўлмаса) унинг собиқ шериклари орасида парламент ўйинини бошлаши тахмин қилинмоқда. 2016 йилда, Трамп сайланмаслиги аниқ туюлганида, ёрдамчилар “Тrump News Network” деб аталадиган ҳаракатларга тайёргарлик кўришни бошладилар, яъни бу медиа платформада у овоз беришни давом эттириши ва тўлаши мумкин. Консерватив муносабатларга эга бўлган сиёсий фаолларга кўра, мунозарада иштирок этадиган партиялар орасида Стив Беннон, ўша пайтда у Трамп кампаниясини ҳам, Бреитбарт веб-сайтини ҳам ва тўқсонга яқин бозорни консерватив телевизион дастурлар билан таъминлайдиган “Sinclair Broadcast Group” бошқарган. (Синcлаир ушбу мунозараларда иштирок этишни рад этади.) Трамп Ҳиллари Клинтонни мағлуб этишдан олдин, у ҳам куёви Жаред Кушнерни оммавий ахборот воситаларида бизнес имкониятларини ўрганишга чақирди. Миш-мишлар матбуотга етиб боргандан сўнг, Трамп, “улкан мухлислар базаси”га эга эканлигини тан олди, лекин «Йўқ, мен Трамп ТВга қизиқмайман», деди. Яқинда Ванитй Фаир хабар берганидек, Кушнер ушбу танлов даврида, Трампни қўллаб-қувватлайдиган тармоққа айлантирилиши мумкин бўлган транспорт воситаси сифатида “Weather Channel”ни сотиб олиш таклифини билдирган. Бироқ, журналга кўра, Кушнернинг таклифи – уч юз миллион доллар, Блекстоннинг хусусий акциядорлик компаниясининг канал эгалари томонидан талаб қилинган тўрт юз эллик миллион доллардан анча паст эди. Кушнер ва Блекстон бу ҳикояни инкор қилдилар, аммо музокаралар ҳақида шахсан маълумотга эга бўлган манбаа менга бу ҳақиқат эканини айтди.\n“Тrump Organization”нинг собиқ ходими Барбара Рес ва Трампнинг бошқа бир қатор собиқ ҳамкорлари, агар президент мағлубиятга учраган бўлса, у яна бир оммавий ахборот воситасини ишга туширишга ҳаракат қилади. Нью—Йоркдаги демократик партия ходими республикачилар ишбилармонлари билан алоқада бўлиб, Бернард Марcус-миллиардер, “Home Depot”нинг асосчиси ва Трампнинг тарафдори—яқинда дўстона Трамп медиа платформасининг иккинчи итерациясини қўллаб-қувватлайдиган шахс сифатида қайд этилган. Матбуот котиби орқали Марcус бундай имкониятни истисно қилмади. Унинг сўзларига кўра, бугунги кунга келиб, у иштирок этмаган, аммо «келажакка кириш керак бўлиши мумкин ва бу ажойиб ғоя.” Спекуляция диққат марказида, Трампнинг кучларни бирлаштириб, мавжуд бўлган иккита умуммиллий Трампни қўллаб-қувватловчи оғзаки нутқларидан бири бўлган: Синcлаир ва One America News Network, Пиззагат фитнаси назариясини тарқатган Жек Пособец сингари маргинал шахсларни тарғиб қилиш билан машҳур бўлган анемик кабел корхонаси. Трампнинг медиа-ташаббуси “Fox News” томонга йўналтирилган бўлиши мумкин, чунки Трампни етарлича содиқ эмасликда тобора кўпроқ айблашмоқда. Мисол учун, 26 апрелда Трамп ўзининг Тwиттерида шундай деб ёзган эди: “Fox News”ни рекорд даражада томоша қилган одамлар (президент Трампга раҳмат) ғазабланишган. Энди улар муқобил вариантини исташмоқда. Ва мен ҳам!”.\nТрампнинг оммавий ахборот дунёсидаги собиқ иттифоқчиси, унинг ўрнига Трамп октябр ойининг ўрталарида ўпка саратони борлигини эълон қилган Раш Лимбо қолдирган нутқ-радио вакуумини тўлдириши мумкинлигини таклиф қилди. На Лимбога, на унинг продюсерларига изоҳ олиш учун боғланиб бўлмади. Аммо унинг собиқ шеригининг таъкидлашича, агар Трамп бундай томошани намойиш қилса, эҳтимол, Флорида штатидаги Вест-Палм-Бичдаги голф клубидан кўра, у ўз базасини тўплаш ва алоқада бўлишга ҳаракат қилишни давом эттиришни мумкин эди. Собиқ шериги Трамп тонгни голф ўйнаш билан ўтказгандан сўнг, шоуни эфирга узатиши мумкинлигини айтди. “The Apprentice”да ва Оқ Уйда бўлгани каби у номига ёки ҳеч қандай тайёргарлик кўрмаган ҳолда талқин қилиши мумкин эди. Трамп, айниқса, Лимбо ҳақида ғамхўрлик қилиб, унга президентликнинг Озодлик медалини бериб, унинг соғлиғи ҳақида самимий тwит ёзди. Лимбо ўз шоусидан бойиб кетиб, бу ярим миллиард долларга баҳоланди; Трамп Лимбонинг кўрсатуви қанчалик даромадли эканлиги тўғрисида жамоатчилик олдида фикр билдириб, ўтган йил декабр ойида қилган нутқида Лимбо “менга айтдики, улар йилига эллик миллион пул ишлаб топиб, бу ҳатто кам бўлиши мумкин, агар кимки яхши консерватив ток-шоу бошловчиси бўлса, у ёмон яшамайди”.\nБироқ, Рес Трамп платформани “жуда кичик” деб атаб, оддий радио-шоуга рози бўлишини тасаввур қила олмайди. Тони Шварцз Президент ҳақида шундай деди: “У уч соатлик кундалик намойишни ўтказиш учун ҳам жуда дангаса.” Шунга қарамай, бундай платформа Трампга бир қатор афзалликларни, жумладан, унинг асосий Флорида штатидаги сиёсий ҳокимият брокерини яратиш потенциалини тақдим қилади. (Баннон яқинда, агар Трамп сайловда мағлуб бўлса, у яна 2024 йилда ишга тушиши мумкинлигини тахмин қилган.)\n1997 йилда Трамп ўзининг учинчи китоби «Қайтиш санъати» (“The Art of the Comeback”) ни нашр этиб, унда банкротлик билан тўқнашувдан кейин ўзининг қатъияти билан фахрланди. Бироқ, яқинда кундузги телевизион тадбирларда шаҳар залида Байден Трампдан кўра анча юқори рейтингларга эга бўлди, бу эса телевиденияга қайтиб келиши президент учун кафолатланган муваффақият эмаслигини англатади. ҲБО учун иккита хит-шоуларни тайёрлашга ёрдам берган собиқ театр танқидчиси, “New York” шарҳловчиси Франк Рич яқинда “Америка Трампнинг шоусидан чарчаган” (“America Is Tired of the Trump Show”) деб номланган мақола чоп этди.\nНью-Йорк кўчмас мулк дунёсининг сигналлари ҳам руҳлантирмаяпти. Яқинда мен Трампни ўнлаб йиллар давомида таниган Нью-Йоркнинг энг яхши банкирларининг биридан Трампнинг истиқболи тўғрисида қандай фикрда эканлигини сўрадим. У қатъий деди: “У кўчмас мулк билан шуғулланган. Тамом! Ҳеч қайси банк унга тегмасди”. Унинг таъкидлашича, ҳатто Трампга президент бўлишидан йигирма йил аввал қарз беришни тўхтатмаган ягона ташкилот “Deutsche Bank” ҳам алоқаларни давом эттиришни истамаслиги мумкин. “Улар бутун дунё бўйлаб барча АҚШлик мижозларини йўқотиши мумкин”, деди у. “Трампнинг номи, менимча, улкан тўсиққа айланиб қолди”. У мамлакатнинг айрим ҳудудлари ва дунёнинг бошқа чеккаларида Трампнинг номи ҳали ҳам жозибали бўлиши мумкинлигини тан олди. “Балки жануб ва жануби-ғарбдаги ёқилғи қуйиш шохобчаларида», дея ҳазиллашди у.\nАгар Трамп сайловда таслим бўлишга мажбур бўлса, Скарамуччи “у Флорида штатига боради ва чет эллик олигархлар билан битимлар тузиш орқали ўз уруш жамғармасини тўплайди” деб ўйлайди – менимча, у бу одамларнинг олдига бориб: “Мен жуда кўп яхшиликларни қилдим, шунинг учун менга беш миллиард юборинг”, дейди. 1973 йилда коррупция можароси туфайли истеъфога чиқишга мажбур бўлган Никсоннинг шармандали вице-президенти Спиро Агнью кейинчалик Саудия Арабистони валиаҳд шаҳзодасидан молиявий ёрдам сўраб, Америкада сионистларга қарши курашни давом эттиришни ваъда қилди. Жералд Форддан бери собиқ президентлар нутқлари учун баъзида чет эллик хостлардан ҳам катта гонорар йиғишган.\nРоналд Реаган ўз лавозимидан чиқиб кетганидан сўнг, Японияга ташриф буюриши учун икки миллион доллар тўлашди ва бу миқдорнинг ярми бир нутққа сарфланди. Оқ уйнинг хотиралари собиқ президентлар ва биринчи хонимлар учун яна бир фойдали даромад манбаи бўлди. Билл ва Ҳиллари Клинтон ўзларининг китоблари учун жами 36,5 миллион доллар аванс олишди ва Барак ва Мишел Обама бутун дунё бўйлаб китобларга бўлган қўшма ҳуқуқлари учун олтмиш беш миллион доллардан кўпроқ пул топишди. Трамп китоб ўқимаслигини тан олди ва Шварц бир ярим йил ичида «Шартнома санъати» устида иш олиб бораётганини, ҳеч қачон Трампнинг офисида ёки квартирасида битта китоб кўрмаганлигини таъкидлади. Бироқ, Трамп бугунги кунга қадар ўндан зиёд китоб учун муаллифлик ҳуқуқини олди ва у тасдиқланган маркетинг устаси эканлиги сабабли, у кўпроқ сотишга ҳаракат қилмаслиги мумкин эмас.\nВазифасидан кетганидан сўнг, Роналд Рейганга Японияга ташрифи учун икки миллион доллар тўланган ва хабарларга кўра, унинг ярми битта намойишдан тушган. Оқ уй хотиралари собиқ президентлар ва биринчи хонимлар учун яна бир фойдали даромад манбаи бўлди. Билл ва Хиллари Клинтон китоблари учун жами 36,5 миллион доллар олдиндан пул олган бўлса, Барак ва Мишел Обама бутун дунё бўйлаб биргаликдаги китоб ҳуқуқлари учун 65 миллион доллардан кўпроқ пул ишлашган. Трамп китоб ўқимаслигини тан олди ва Шварцнинг таъкидлашича, улар “Битим санъати” (“The Art of the Deal”) устида биргаликда ишлаган бир ярим йил ичида у Трампнинг ишхонаси ёки хонадонида битта ҳам китоб кўрмаган. Бироқ, Трамп бугунги кунгача ўндан ортиқ китобларнинг мавзусига айланиб, у ўзини маркетингнинг исботланган устаси эканлигини ҳисобга олиб, кўпроқ сотишга уринмаслигига ақл бовар қилмайди.\nАмҳерст коллежининг ҳуқуқшунослик кафедраси профессори ва яқинда президентга бағишланган “У кетадими?” (“Will He Go?,”) китобининг муаллифи Лоуренс Дуглас, Трамп – хоҳ Оқ уй ичида бўлсин, хоҳ ташқарида – “миллатдаги тартибсизлик ва бўлиниш манбаи бўлиб қолишини” башорат қилди. Ўтиш даври адолатига оид дарсликнинг муҳаррирларидан бири бўлган Дуглас менга янги маъмуриятнинг ишдан кетаётган давлат раҳбарининг орқасидан бориши ғоясидан мамнун эмаслигини айтди. “Бу чиндан ҳам қалай қозон диктатурасига ўхшайди», деди у. Шунингдек, у бундай ҳаракат тўлқинлантирувчи табиатга эга бўлиши мумкинлигини огоҳлантирди, чунки “ўн миллионлаб америкаликлар учун Трамп қаҳрамонлик фигураси бўлиб қолаверади”. Келажак нима бўлишидан қатъи назар, Дуглас, бошқа кўплаб президентлар қилганидек, Трамп ҳам эътирозсиз кетадими ёки йўқми деб ўйлайди: “У ўзининг нарцисизмини қондиргани учун ҳам, тарғиботда жуда муваффақиятли бўлганлиги учун ҳам диққатни тортади у”. Тинчлик йўлидаги ҳаракатлар Жорж В.Буш учун ишлаган бўлиши мумкин эди, аммо Дуглас Трампнинг келажаги борасида бир нарсага амин: “Бу одам ваннада оёқларини бўяш билан шуғулланмоқчи эмас”.\nМақола The New Yorker нашрида инглиз тилида 1 ноябрда эълон қилинган. “Элтуз” таржимаси.


3-чемпионлик камарини қўлга киритган Суҳроб Раҳимбеков UFC билан шартнома имзолайди\n8 октябрь, 2017, 13:18 1981\nКуни кеча 26 ёшини қарши олган маҳоратли яккакурашчимиз Суҳроб Раҳимбеков ўзининг навбатдаги чемпионлик камарини қўлга киритди.\nАввалроқ олти спорт турида чемпион бўлган спортчимиз 5 август ҳамда 16 сентябрь куни ўтказилган АҚШда JIU-JITSU бўйича навбатдаги очиқ чемпионатида иштирок этиб, НАГА чемпионлик камарларини қўлга киритганди ва бу ғалабаси билан титуллари сонини 3 тага етказиб олди.\nЭнди спортчимиз 14 ва 23 октябрь кунлари ҳам чемпионлик камарлари учун рингга чиқиши кутилмоқда.\nБундан ташқари 60 нафардан ортиқ спортчи қатнашган ушбу жанглар кечасида Жонибек Азизов, Зариф Файзиев ва Ҳазрат Бегмуродов ҳам чемпионлик камарларига эга чиқишди.\nМаълумот учун: Суҳроб Раҳимбеков UFC билан расмий шартнома имзолаш учун яқин турибди. Бунинг учун у яна беш марта рингга чиқиши ҳамда камарлари сонини 8 тага етказиши шарт. Шундан сўнг томонлар ўртасида келишув имзоланади.


Аллоҳ учун яхши кўриш ва Аллоҳ учун ёмон кўриш нима дегани? - Musulmonlar\nАллоҳ учун яхши кўриш ва Аллоҳ учун ёмон кўриш нима дегани?\nIyun 25, 2018\nСавол: Аллоҳ учун яхши кўриш ва Аллоҳ учун ёмон кўриш нима дегани?\nЖавоб: Ҳуббу филлаҳ- яхши кўрган нарсасини Аллоҳ учун яхши кўриш, буғзу филлаҳ эса, ёмон кўрган нарсасини Аллоҳ учун ёмон кўриш деганидир. Зеро, Аллоҳ учун севиладиган ва Аллоҳ учун ёмон кўриладиган кишилар бор. Бу ҳақдаги оятлар шулардан иборат:\n“Эй имон келтирганлар! Мўминлар қолиб, кофирлар билан дўстлашманглар! Аллоҳга ўзингизга қарши аниқ ҳужжат бермоқчимисиз?!” (Нисо 4/144)\n“Эй, имон келтирганлар! Яҳудийлар ва насронийлар билан дўстлашманглар! (Уларнинг) баъзилари баъзилари билан дўстдирлар. Сизлардан кимки улар билан дўстлашса, у албатта улардан (бўлиб қолади). Албатта Аллоҳ, золимлар қавмини ҳидоят қилмагай. ” (Моида 5/51)\n“Эй, ишониб суянганлар! Сизлардан олдин Китоб берилганлардан динингизни мазах ва ўйин қилиб олганлар ҳамда кофирлар билан дўстлашманглар. Мўмин бўлсангиз, Аллоҳдан қўрқинглар! ” (Моида 5/57)\n“Эй, имон келтирганлар! Агар имондан куфрни яхшироқ кўрсалар, ота-оналарингиз ва ака-укаларингизни энг яқин дўст деб олманглар! Сизлардан кимки уларни валий деб билса, бас, ана ўшалар ўзларига ҳақсизлик қилганлардир. Айтинг (эй, Муҳаммад): “Агар оталарингиз, фарзандларингиз, ака-укаларингиз, хотинларингиз, қариндошларингиз, меҳнат билан топган мол-мулкларингиз, касод бўлишидан қўрққан тижоратингиз ва ёқтирган масканларингиз сизлар учун Аллоҳ ва Расулидан, Унинг йўлидаги жидд-у жаҳд қилишдан севимлироқ бўлса, (унда) Кутинглар; нима бўлган тақдирда ҳам Аллоҳнинг амри келади! Аллоҳ йўлдан чиққан қавмни тўғри йўлга қабул қилмайди.” (Тавба 9/23-24)\n“Аллоҳга ва охират кунига ишонган қавмни, Аллоҳ ва Унинг Расулига мухолифлик қилувчилар билан – гарчи улар ўзларининг оталари, ёки ўғиллари, ёки ака-укалари, ёки қариндошлари бўлсалар ҳам – дўстлашканини кўрмайсиз. Айнан ўшаларнинг дилларига (Аллоҳ) имонни битиб қўйгандир ва уларни ўз (томон)идан бўлмиш руҳ (бир илм) билан қувватлантиргандир. У, уларни – остидан анҳорлар оқиб турадиган, улар мангу қоладиган жаннатларга киритур. Аллоҳ улардан рози бўлади ва улар ҳам (Аллоҳдан) рози бўладилар. Айнан ўшалар Аллоҳнинг тарафдоридирлар. Огоҳ бўлинглар, албатта Аллоҳнинг тарафдоригина мақсадларига эришгувчилардир!” (Мужодала 58/22)\nАбу Умомадан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ соллалоҳу алайҳи ва саллам шундай дедилар:\n“Кимки Аллоҳ учун яхши кўрса, берган нарсасини Аллоҳ учун берса, бермаган нарсасини Аллоҳ учун бермаса, имонини камолотга етказган бўлади.” (Абу Довуд, Суннат 15)\nСаҳл б. Муоз б. Анас ал Жуҳанийдан ривоят қилинишига кўра, Росулуллоҳ шундай марҳамат қилган:\n“Кимки Аллоҳ учун берса ва Аллоҳ учун қарши чиқса, Аллоҳ учун севиб Аллоҳ учун ғазаб қилса ва Аллоҳ учун никоҳланиб уйланса, у кишининг имони камолотга эришибди.” (Термизий, Қиёмат 60)\nАнас б. Моликдан ривоят қилинишича, Набий алайҳиссалом шундай дедилар:\n“Уч хусусият борки, булар қайси бир мўминда бўлса, демак у имонининг таъмини ҳис қилибди:\n1. Аллоҳ ва Расулини ҳаммадан кўра кўпроқ яхши кўриш.\n2. Севган нарсасини Аллоҳ учун севиш.\n3. Аллоҳ уни куфр ботқоқлигидан қутқарганидан кейин, такроран яна куфрга қайтишни худди алангали ўтга қайтгандай аянчли ва ҳалокатли деб билишдир.” (Бухорий, Имон 9, 14, Икроҳ 1, Адаб 42, Муслим Имон 67, Термизий Имон 10 ҳам мурожаат қилишингиз мумкин.)\nАллоҳ учун севиш\n“Шу зотни ҳурматидан дуомни қабул қил” деса бўладими?\nҚуръонда ҳаром қилинган “майта” нима?\nХотини вафот этганида унинг эри ювиб кафанласа бўладими?\nФарз намозлардан аввал ва кейин ўқиладиган суннат намозлар\nШирк ва Хурофот28


Украина прокуратураси Давлат Думасининг қрим депутатларига қарши иш қўзғади\nАвтоном Қрим республикасининг Украина прокуратураси ярим орол ҳудудида сайланган Россия Давлат Думаси депутатларига нисбатан жиноий иш қўзғади. Жиноий иш 12 йилдан 15 йилгача жазоланишни кўзда тутадиган давлатга хиёнат қилиш моддаси бўйича қўзғатилган.\nУкраина прокуратураси фикрига қўра, Россия томонидан аннексия қилинган Қримда Россия парламенти депутатларининг сайловини ўтказиш Украина мустақиллигига тажовуз қилиш ҳисобланади.\nЖиноий иш “Единая Россия” рўйхати бўйича ўтган бир қатор депутатларга нисбатан қўзғатилган: Руслан Бальбек, Михаил Шеремет ва Наталья Поклонская — шунингдек бир мандатли округлар бўйича ўтган: Константин Бахарев, Светлана Савченко,Дмитрий Белик ва Андрей Козенко.\nЎтган ҳафта Украинада аннексия қилинган Қрим ҳудудида Россия парламент сайловларининг ўтказилганлиги сабабли мамлакатнинг ҳудудий яхлитлиги ва дахлсизлигига тажовуз қилиш борасида жиноий иш қўзғатилган эди.\nЯрим орол ҳудудида бўлиб ўтган Давлат думаси сайловларини шунингдек Америка Қўшма Штатлари ва Европа Иттифоқи тан олмади. Қрим Россия томонидан 2014 йилда аннексия қилинган эди. Украина ва халқаро ҳамжамият ярим оролни Украина ҳудуди деб ҳисоблашади.


“...Яқинда Вьетнамда кимё фани бўйича Бутунжаҳон олимпиадаси бўлиб ўтди. Беллашувга бораётиб, самолётга чиққан пайтимдаёқ жонажон Ўзбекистонимизни соғиниб қолдим. Мусобақа бошланишидан олдин, албатта, совринли ўрин олишим керак, ушбу ютуғимни Мустақиллигимизнинг 23 йиллигига бағишлайман, деб чин дилдан ният қилдим. Дунёнинг 75 та мамлакатидан келган 300 нафардан ортиқ билимдонлар иштирокидаги баҳслар якунига етди. Ҳаяжонли дамлар яқинлашди. Не бахтки, мен ушбу мусобақада фахрли ўринлардан бирини эгалладим. Бундан бениҳоя хурсанд бўлдим. Чунки мазкур ютуқ келгусидаги муваффақиятларимга мустаҳкам пойдевор бўлиб хизмат қилади. Қолаверса, бундай нуфузли баҳсларда ўнлаб мамлакатлардан келган вакиллар орасида муносиб иштирок этишимизнинг ўзиёқ Президентимизнинг биз, ёшларга кўрсатаётган улкан ғамхўрлиги туфайлидир”.\nБу сўзлар Тошкент педиатрия тиббиёт институти қошидаги 1-академик лицей 3-босқич ўқувчиси Эъзоза Исаевага тегишли. Унинг ҳис-ҳаяжонга тўла сўзларини қоғозга туширар эканмиз, самимиятга йўғрилган, одобу икром ила айтган ҳар бир гапи диққат-эътиборимизни тортди.\nФарзанднинг келажакда қайси касбни эгаллаши, қандай феъл-атвор эгаси бўлиши аввалбошдаги тарбиясига, камол топаётган оиласидаги муҳитга боғлиқ. Бу вазифага давлат миқёсида эътибор қаратиш сиёсати эса камдан-кам мамлакатларга хос. Эртамизни ўйлаб, навқирон авлоднинг етук бўлиши йўлида юртимизда амалга оширилаётган саъй-ҳаракатлар самараси эса ҳар биримизни қувонтирмоқда. Чунончи, Эъзоза ўқиётган Тошкент педиатрия тиббиёт институти қошидаги 1-академик лицейида бири-биридан иқтидорли ўғил-қизлар кўп. Бу ерда уларга катта тажрибага эга бўлган устоз-мураббийлар сабоқ беришади. Ўтган йиллар давомида ўқувчилар бир қанча хорижий мамлакатларда бўлиб ўтган халқаро фан олимпиадаларида юқори ўринларни эгаллаб, Ватанимиз байроғини баланд кўтаришди.\n—Айрим мамлакатларда ёшлар тақдири ҳеч кимни, ҳатто ота-онасини ҳам қизиқтирмайди, — дейди Эъзозанинг устозларидан бири Ортиқбой Эшонқулов. — Бунинг учун моддий имконият ҳам, маънавий муҳит ҳам йўқ. Минглаб болалар кўча-кўйда сарсон-саргардон. Бизда эса, шукрки, ҳар бир фарзанд доимий эътиборда. Бундай улкан ишончни қадрлаб, бор имконияти ва иқтидорини намоён этаётган Эъзоза Исаева сингари ўқувчиларимиз сафи кенгайиб бораётгани ҳам ҳар биримизни чексиз қувонтиради.\n—Китоб ўқиш, мустақил изланишлар олиб бориш асосий машғулотим, — дейди Эъзоза. — Ёшларга эътибор туфайли мен ўзимни, ўзлигимни кашф қилдим. Келгусидаги мақсадим эса эл-юртга нафи тегадиган мутахассис бўлиб, Ватанимиз тараққиётига муносиб ҳисса қўшишдир.\nДарҳақиқат, давлатимиз раҳбари томонидан фарзандларимизга улкан имкониятлар яратиб берилаётганлиги шарофати билан улар шундай ютуқларга эришмоқда. Бу эса келгусида ёшларимизнинг ўзлари қизиққан соҳада етук мутахассис бўлиб камол топишида муҳим аҳамиятга эга. Ўғил-қизлари ардоқланаётган, истеъдодлари муносиб рағбатлантирилаётган юртда яшаётганидан, айниқса, ота-оналар кўпроқ ғурурланишмоқда. Зотан, мамлакатимизда ёшларга қаратилаётган эътибор замирида уларнинг маънавий етуклигини таъминлашдек улуғвор мақсад мужассам. Бундай ёндашувнинг ёшларимиз онгига ижобий таъсир этаётгани бу борадаги ислоҳотлар юксак самара бераётганидан далолатдир.\nМазкур рукндаги бошқа мақолалар: « Ўзбекистон — бахтли болалар мамлакати\tЭкспорт амалиётига киришилди »


БИЗНИ АФВ ЭТИНГ, ҲАЗРАТ НАВОИЙ! — Марғилон ҳақиқати\nБИЗНИ АФВ ЭТИНГ, ҲАЗРАТ НАВОИЙ!\nЖурналист Алишер Назарнинг ЎзА сайтида эълон қилинган «Тилимиз давлат ҳимоясига муҳтож…ми?» мақоласини ўқиб\nЙўғ-э, минг бор узр, Ҳазрат! Ҳа, ҳа, Сиз Ҳазратсиз. Айниқса, биз учун, миллатимиз учун Ҳазратсиз! Мен густоҳлик қилдим. Мендай чаласавод ворисингизни афв этинг, Навоий бобо!\nАслида ассалому алайкум, Ҳазрат Навоий, демоқчи эдим. Бироқ, ҳар сафар сизнинг муборак номингизга қўйилган кўчадан ўтар эканман, пештоқлардаги битиклар қаердалигимни ҳам хотиримдан фаромуш қилади. Бу гал ҳам ўзимни аллақайси ажнабий юртда юргандек ҳис қилдим шекилли, шууримдан шошилинч юборилган фармойишга кўра бесуяк тилимдан беихтиёр инглизча сўзлар чиқиб кетди. Бу айбимни ёшликка йўйиб (ёшлигимиз-ку қолмади, лекин сизнинг қарийб 600 ёшингизга қиёсан шундай деяпман-да), мени яна бир бор маъзур тутинг.\nАссалому алайкум, Ҳазрат Алишер Навоий!\nКўчаларимиз ажнабий тилдаги ёзувлар билан бежаб ташланганига қарамай, ҳали она тилимизни унутиб юборганимизча йўқ. Буюк истиқлолимиз аввалида, қарийб 30 йил муқаддам Биринчи Президентимиз жасорати билан Сизу бизнинг тилимизга Давлат тили мақоми берилди. Ҳозирча наинки тилимизни, балки сизнинг “Муножот”, “Қаро кўзум” (яхшиям қўшиқ бўлган экан-а!) каби ғазалларингизни, сиз битган “Хамса”нинг беш достони номини ҳам яхши биламиз. Яна, баъзи тўртликларингиз, масалан, «Ғурбатда ғариб шодмон бўлмас эмиш», деб бошланувчи рубоийингизни боғча боласидан тортиб, адабиёт муаллимигача ҳамма ёд билади (бошқа касб эгалари мактабда ёд олган бўлса-да, кейинчалик ҳеч бир истиҳоласиз унутиб юборади).\nЭнди асл муддао, яъни кўчалармиздаги ёзувлару номларнинг ажнабийлашиб кетаётганига келсак, бизни ҳам тўғри тушунинг бобо, ҳар қалай бу сиз яшаган давр эмас-да! Мустақил Ўзбекистонимиз дунёга чиқаяпти, дунё Ўзбекистонга кириб келаяпти. Ҳойнаҳой, Сиз билмассиз, бунинг отини ГЛОБАЛЛАШУВ дейишади. Сиз, Ҳазрат туркий тил, форсий забон ва арабий лисон билимдони, бугунги тушунча билан айтадиган бўлсак, академиги эдингиз. Ҳатто қуш тилини ҳам яхши билганингиздан “Лисон ут-тайр” орқали хабардормиз.\nБобожон, шунча тилни билган сиздай аллома ҳам кўчаларимизни «безаб» турган бу ёзувларни кўриб, диққатингиз ошиб кетадими, деган ҳадигим бор. Бунинг боиси куни кеча сизнинг номингиз берилган кўчанинг тенг ярмини (тахминан бир чақирим чиқар-ов) яёв айланиб, шундай хулосага келдим (агар охиригача борганимда, билмадим, қандай хулоса бўлар эди?). Кўчанинг икки юзи бўйлаб бир-бирига туташиб кетган дўконлар, турли хизмат кўрсатиш шохобчалари пештоқидаги номлар, ёзувларнинг қарийб ҳаммаси инглиз, француз ёки бошқа шунга ўхшаш бирор ажнабий тилда. Санаб чиқдим: роппа-роса қирқта экан. Келинг, қоғоз тўлса тўлар (ҳарна қалам ҳақи тузукроқ бўлади), ишқибозчиликка бир санаб берсам, нима дейсиз? Унда эшитинг: “BonitoTO”, “Saboss”, “iMac notebooks”, “EKF”, “TAC”, “movi”, “Europa”, “AVVA”, “CHIGO”, “ARHIMAX”, “Pazza”, “Asus”, “Milano”, “Fiancce”, “Aser”, “Sanan”, “FTS”, “Armani”, “Imir”, “Etor”, “Cesar s”, “Best”, “Climber”, “Topmen boutigie”, “WOMANS”, “OXXO”, “Levi S”, “Lardini”, “Vika”, “Combo”, “Game club”, “Kalde”, “Hayat”, “Bayaro”, “Maraton”, “Play Station”, “Play hоusе”, “Welcome”, “Sweet hоusе”.\nЖаранглашини қаранг, жаранглашини! Бордию бутун шаҳарни айланиб чиқсам бундай жарангдор номлар рўйхати сизнинг “Муҳокамат ул-луғатайн” асарингиздан ҳам каттароқ китоб бўлса не ажаб?! Сизнинг номингиз билан юритиладиган кўча ва Нодирабегим кўчаси туташган жойда Бобораҳим Машраб ҳазратлари «лолу ҳайрон» боқиб турибдилар, “Megаpolis” деганлари нима экан, деб. Ахир, у киши Намангандан кетар чоғларида ҳам бу ерлар Сардоба аталмиш эди-да. Бир вақтлар бу жойлар сар (бош) — об (сув) сўзлари бирикмасидан Сардоба – Сувбоши дейилган бўлса бордир. Ўшанда сувбоши бўлса, ҳозир САВДО-СОТИҚниниг боши-да. Кўрдингизми, барибир бош! Қолаверса, бу ердаги машинаю одамлар тирбандлигини кўриб, мажмуа соҳиблари бежиз мегаполис – катта шаҳар, деб номлашмаган экан, деган хулосага келишингиз тайин.\nГазетчиликда яхшими-ёмонми, бирор бир воқеликка муносабат билдирилса, одатда унинг ташаббускоридан, сабабчисидан, ижодкоридан, хуллас, унга тегишли бўлган масъулдан изоҳ талаб қилинади. Биз бундай қилмадик, Ҳазрат. Юқоридаги дўконлар эгаларидан “Нега шундай номлагансиз? Бу ном нимани англатишини биласизми?” қабилидаги сўроқ-саволлар билан уларни безовта ва ўзимизни нодон қилгимиз келмади. Чунки, улар шу номни танлашибдими, демак, бир балони биладилар. Бироқ, юқоридаги саволларни бермаганимиз сабаби бу эмас, бобо. Зеро, бу ўринда ҳеч қандай баҳона-сабаб, важ-карсон ва ё изоҳ ўзини оқламайди.\nКоинот шайдоси бўлган тадбиркор ўз дўконини “Сириус”, “Квазар”, “Андромеда”, табиат ва география шайдоси “Элбрус”, “Океан”, “Тян-Шань”, “Экватор”, “Меридиан”, “Горизонт”, фан-техника ишқибози “Альфа”, “Спектр”, “Вектор” сингари юлдузлар, тоғлар номи ё географик ва бошқа илмий терминлар билан атаса, тушунса бўлар, чидаш мумкин. Соф миллий атамалар бўлмаса-да, бундай номлар ҳар ҳолда, кўпчиликка тушунарли ва дўкондорнинг дунёқараши, қизиқишидан нишона бериб туради. Лекин, шунчаки жарангдорлиги, дунёнинг қаеридадир машҳурлигига қизиқиб ном қўйиш қандай бўларкин?\n“Хуш келибсиз!” ёки “Марҳамат қилинг” деган соф ўзбекона лутф ўрнида “Welcome”, “Ореn”каби лавҳаларни кўриб ажабланасиз-да, тўғрими? Балки, бу билан биз ўта замонавийлашиб бораётганимизни кўз-кўз қилмоқчидирмиз? Юртимизга келаётган хорижий меҳмонлар ҳурматини жойига қўймоқчидирмиз, эҳтимол? Аммо, аввало, ўзимизни ҳурмат қилишимиз лозим эмасмикан? Ўзини ҳурмат қилмаганни биров ҳам ҳурмат қилмайди, деган ҳикмат бежиз айтилмагандир! Иннанкейин, чет элликларни уларнинг ўзидан қолган, ўзининг юртида меъдасига тегиб кетган нарсалар билан қойил қолдириш мумкинми? Нью-Йоркда ҳар қадамда пешонасини “Mаkdonalds” зувига уриб юрган Майкл Наманганда ҳам шу лавҳани кўрса, қувонч ва ҳайратдан ёрилиб кетади, деб ўйлаш ғирт нодонлик. Аксинча, хорижий сайёҳлар ўзга юртга унинг табиати, тарихи, осори-атиқалари, маданияти, халқ урф-одатларига қизиққани учун боради, сафари чоғида асосан шуларга эътибор қаратиб, шулардан таассурот олади. Қолаверса, Наманганга бир йилда қанча ажнабий меҳмон келди-ю, уларнинг қанчаси инглиз тилида ёзилмагани учун дўкон қолиб ошхонага кириб кетди экан, билмадик.\nАлбатта, ўз дўконига қандай ном қўйишдан қатъи назар, ўша тадбиркорлар ҳам эл-юрт хизматига камарбаста экани кўнгилга таскин беради. Сизнинг даврингизда қандай бўлган билмадигу, шўролар замонида хусусий мулк, тадбиркорлик тўғрисида гап ҳам бўлиши мумкин эмас эди. Мана энди истиқлол шарофати билан тадбиркорликка кенг йўл очилган, мамлакат қонунларига риоя қилган ҳолда, эмин-эркин фаолият юритсанг, қандингни ур! Аммо, айни дамда ҳар бир халқнинг ўзлиги, миллий ғурури, миллий шаъни дейилмиш ўзига хос қадриятлари ҳам бўладики, уни поймол қилмоқликнинг, мақсад нечоғли эзгу бўлмасин, оқибати хайрли эмас. Негаки, бугун “оммавий маданият” деган кўзга кўринмас бир бало ўзлигимизни мевага тушган қуртдек ичидан кемира бошлади. Биноларимиз пештоқида кўзни қамаштираётган хорижий тилдаги лавҳалар ҳам ана шу офат тажовузининг “беозоргина” кўринишларидан бири, холос. Бундай ғайримиллий, ҳатто инсонийликка ёт ғоялар бугун ҳар хил жозибали кўринишда, турли воситалар паноҳида шундай орамизда юрибди.\nВилоят жамоатчилиги иштирокидаги бир тадбир зиёфатида ошхона ходимаси (официант) кийиб олган футболка (узр Ҳазрат, бизда ҳалиям айрим нарсаларнинг соф ўзбекча номи йўқ) кўкрагидаги ёзувни кўриб ёқамни ушлаб қолдим… Ёшгина қиз либосидаги ёзув, маъносини билмадим, лекин шаклан ўзбекчасига ўқисангиз ҳам, русча ёки инглизча ўқисангиз ҳам бир гўр — жуда уятли сўз эди. Уни Сизга айтолмайман. Уяламан.\nҲазрат, Сиз ҳаммаси шундай давом этаверармикан, деган хаёлга асло борманг. Балки, сизнинг даврингизда косиб, бўзчи, кулол, баққол, тужжор ва ҳоказоларни рўйхатдан ўтказиш инспекцияси деган ташкилотлар бўлмагандир. Аммо бугун бизда бунақанги масъул идоралар кўп: статистика, солиқ, ҳокимлик, бундан ташқари, тадбиркорликнинг турли йўналишлари бўйича тегишли уюшма ва бошқалар. Шуларнинг ҳаммасининг темир дафтарига тиркалмай туриб, иш бошлай олмайсиз. Масалан, шаҳар ҳокимлигида тадбиркорлик субъектларини рўйхатдан ўтказиш инспекцияси бор. Шу идора ҳали вақти келиб номларнинг ҳаммасини шундай жой-жойига қуйиб қўядики, барча туманлар ҳокимликлари ҳузурида бундай инспекция бекорга ташкил этилмаганига ишонч ҳосил қиласиз. Ҳозирча, кунига ўнлаб субъектлар ташкил топаётган жадал жараёнда уларнинг йўлига ғов бўлгандай бўлмайлик, деган андишада номларига эътироз билдирмай турибдилар-да. Ҳали шундай кунлар келадики, рўйхатга олиш идоралари ўз соҳасининг билимдони бўлган тилшунослар, тарихчию маънавиятчиларни эксперт сифатида ишга жалб этиб, фирма ёки дўконга танланган номни шундай тафаккур чиғириғидан ўтказишади, маънавий ислоҳотларда сўз билан амалий иш бирлигини исботлаб қўйишади, албатта.\nУнгача бизни афв этиб турасиз, деган илинждамиз.


By Иброҳим Асарий on 10/31/2016 Ҳадис ва аҳком\nОйша розияллоҳу анҳодан ривоят қилинади: “Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам пояфзал кийиш, соч-соқолларни тараш, покланиш ва барча ишларда ўнг томондан бошлашни хуш кўрар эдилар” [Бухорий: 168, 5854 ва Муслим: 268].\nҲадисда Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам мазкур ишларни ўнг томондан бошлашни афзал кўриши айтилмоқда. Санъоний роҳимаҳуллоҳ айтади: “Аллоҳ ва Унинг расули яхши кўрган иш вожиб ёки мустаҳаб бўлади”.\nҲадисдаги “покланиш” деган сўз таҳорат ва ғусл қилиш, шунингдек, нажосатларни кетказишни ўз ичига олади.\nҲадисдаги “барча ишлар” деган сўздан пояфзал кийиш, соч-соқолларни тараш ва покланиш каби яхши ишлар назарда тутилган. Шайх Тақийюддин айтади: ““барча ишлар” дегани умумий сўз бўлиб, ундан ҳожатхонага кириш, масжиддан чиқиш ва шу каби чапдан бошланадиган ишлар мустасно қилинади”.\nУшбу ҳадисдан мўминларнинг оналари, айниқса, ҳофиза ва олима Сиддиқа бинти Сиддиқ, яъни Ойша бинти Абу Бакр розияллоҳу анҳумонинг фазилатини кўришимиз мумкин. Дарҳақиқат, мўминларнинг оналари – Пайғамбаримизнинг завжаи мутаҳҳаралари ислом умматига у зотнинг амалларини, хоссатан, аҳли оиласидан бошқа инсонлар кўрмайдиган уй ичидаги амалларини ва бундан бошқа талай илмларни етказдилар. Мазкур ҳадисда Ойша розияллоҳу анҳо Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг яхши кўрган одатлари: пояфзал кийиш, сочни тараш ва тартибга солиш, бетаҳоратликдан покланиш ва шу каби ишларда ўнг томондан бошлашни хуш кўришликлари ҳақида хабар бермоқда. Мазкур ишларга кийим кийиш, ухлаш, еб-ичиш ва ҳоказо ишларни ҳам қўшиш мумкин. Бу каби ишларда ўнгдан бошлаш бир жиҳатдан некбинлик (оптимизм) қабилидан бўлса, бошқа бир жиҳатдан ўнг томонни чап томондан устун қўйишдир. Нопок ишларни эса чапдан бошлаш ёхуд чап қўл билан бажариш афзал. Шунинг учун Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам ўнг қўл билан истинжо қилиш ва жинсий олатни ушлашдан қайтарганлар. Зеро, ўнг томон ёхуд ўнг қўл пок ишлар учун, чап қўл ёхуд чап томон эса бундан бошқа ишлар учун қўлланилади.\n1 – Тоза ва яхши ишларни ўнг томондан бошлаш ҳам шариат, ҳам ақл ва ҳам соғлиқ томонидан афзал. Имом Нававий роҳимаҳуллоҳ айтади: “Шариатдаги умумий қоидага кўра ҳурмат-эҳтиром ва зийнат қабилидан бўлган яхши ишларни ўнгдан бошлаш, бунинг акси бўлган ишларни эса чапдан бошлашлик мустаҳаб саналади”.\n4 – Таҳорат аъзоларини ювишда ўнг тарафдан бошлаш афзал. Имом Нававий роҳимаҳуллоҳ шундай дейди: “Уламолар таҳорат аъзоларини ўнг томондан бошлаб ювиш суннат эканига ижмо қилишган. Ким бунга хилоф иш тутиб, (чап томондан бошлаб) ювса, таҳорати дуруст саналади. Бироқ ўнгдан бошлаш фазилати – савобидан маҳрум бўлади”. Имом Ибн Қудома роҳимаҳуллоҳ айтади: “Таҳорат аъзоларини ўнг томондан бошлаб ювиш фарз эмаслиги хусусида уламолар ўртасида хилоф йўқ”.\n Арабча “ҳофиза” сўзи ўзбек тилида “ёд олувчи, сақловчи” маъноларини ифодалайди. Ойша розияллоҳу анҳо Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламдан кўплаб ҳадисларни ёд олиб ривоят қилгани боис ҳофиза деб айтилмоқда.\nAvvalgi maqolaСавол-жавоб: “Аср ва ҳуфтон намозларидан аввал суннат намози борми?” (Шайх Содиқ Самарқандий)\nKeyingi maqola 20-дарс. Аллоҳнинг исм ва сифатлари: “Вадуд” (давоми) (Шайх Содиқ Самарқандий)


Аввалроқ Халқаро олимпия қўмитаси президенти Томас Бах Беларус Миллий олимпия қўмитаси раҳбарларига ташкилотнинг барча тадбирларида қатнашиш тақиқланганини маълум қилганди.\nБеларус президенти Александр Лукашенко Халқаро олимпия қўмитасининг республика миллий олимпия қўмитаси раҳбарияти, шунингдек, унинг ўзига нисбатан санкциялар жорий этиш тўғрисидаги қарори бўйича судга мурожаат қилишини айтди.\n"Судга мурожаат қилишимиз керак. (ХОҚ президенти Томас) Бах ва унинг тўдаси айбим нима эканлигини айтсин. Айбим, мамлакатимни ҳимоя қилаётганимми?" – дея Лукашенкодан иқтибос келтирмоқда БелТА агентлиги.\nБеларус президенти Олимпиада тадбирларида қатнашишни режалаштирмагани, аммо ХОҚ қароридан норози эканлигини билдирди.\n"25 йилдан бери бу тадбирларда қатнашмайман, бундан кейин ҳам қатнашмайман. Аммо сизлар нима, барча мамлакатларни тўплаб қарор қабул қилдингизми?" – деб қўшиб қўйди у.\nЛукашенко ўзи юритаётган сиёсатни одилона деб атади.\n"Дунёда адолат йўқ. Агар одилона сиёсат олиб борсанг – душманга айланасан", - деди Беларус президенти.\nДушанба куни Халқаро олимпия қўмитаси президенти Томас Бах Беларус Миллий олимпия қўмитаси раҳбарларига ташкилотнинг барча тадбирларида қатнашиш тақиқланганини маълум қилди. Ушбу чора ҳозирча вақтинчалик тусга эга бўлиб, миллий олимпия қўмитаси раҳбариятига навбатдаги сайлов бўлиб ўтадиган 2021 йил февралгача амал қилади,\nХОҚ қарорига кўра, МОҚ президенти Александр Лукашенко ва унинг ўғли, қўмита вице-президенти Виктор Лукашенко ҳамда ижроия қўмитаси аъзоси Дмитрий Басков Олимпиада билан боғлиқ тадбирларда қатнаша олмайди.\nНавбатдаги Олимпиада ўйинлари 2021 йил ёзда Токиода бўлиб ўтади. Ўйинлар коронавирус пандемияси сабабли бир йилга кечиктирилган.\n22:04 / 13.01.2021\nЎзбекистонлик ўқувчилар халқаро олимпиадада 14та медални қўлга киритишди


Эл ардоқлаган инсон Пайғамбар ёшида\nУмрини одамлар учун эзгу ишларга бағишлаган кишидан фақат яхшилик, эзгу ном қолади. Унинг яхшилигидан атрофидагилар доимо баҳраманд бўлиб, эзгу ишлари достон бўлиб юради. Ана шундай инсонлардан бири “Иқон” умумий ўрта мактабининг директори, Жанубий Қозоғистон вилоят маслаҳати депутати, “Нур Отан” партияси Эски Иқон қишлоқ округи бошланғич партия ташкилотининг раиси Зуппархон Чолдоновдир.\nБутун умри, куч-қудрати, ақлу заковатини халқ ишига, ёш авлод тарбиясига бахшида этган бу фидойи инсон меҳнат фаолиятини 1980 йили Туркистон туман болалар ва ўсмирлар спорт мактабида бошлаган бўлиб, мазкур мактабнинг директори даражасига кўтарилди. Шу даврда унинг шогирдлари нуфузли мусобақаларда совринли ўринларни эгаллаб, чемпионлар сафи кенгайди.\nТалабчан, билимдон мураббий ва раҳбар 1994 йили Туркистон туманидаги 23-сонли Қурилиш сайлов участкасидан туман маслаҳати депутати этиб сайланди. Халқ ишончини оқлаб, кўпнинг олқишини олди ва 1999 йили 17-сонли Иқон сайлов округидан Жанубий Қозоғистон вилоят маслаҳатига депутат бўлиб сайланди. Вилоятда молия ҳамда иқтисодни ривожлантириш доимий комиссиясининг аъзоси вазифасини шараф билан бажариб, раҳбар ҳамда депутат сифатида анчагина ишларни амалга оширди, халқ дарди билан яшади. 2016 йили халқ уни 17-сонли Иқон сайлов округидан Жанубий Қозоғистон вилоят маслаҳатига иккинчи марта якдиллик билан депутат қилиб сайлади.\nЗуппархон Чолдоновнинг Жанубий Қозоғистон вилояти маслаҳати депутати сифатида олиб бораётган ишлари ҳам таҳсинга лойиқ. У ўз сайловчилари билан мунтазам мулоқотда бўлиб, дардини тинглаб, уларнинг ижтимоий масалаларини вилоятдаги масъул маҳкамаларга етказиши натижасида эски йўллар таъмирланиб, янгидан йўллар барпо этилди, янги мактаб бинолари бунёд этилиб, аҳолини ичимли сув, газ, ёруғлик билан таъминланишига имконият яратилди. Халқ вилоят маслаҳати депутатидан миннатдор.\n1998 йилдан бошлаб Туркистондаги “Иқон” умумий ўрта мактабида директорлик лавозимида ишлаб келаётган Зуппархон Чолдонов таълим даргоҳида кенг қамровли ишларнинг амалга оширилишига камарбаста бўлди. Чунончи, биноларда бошдан оёқ таъмирлаш ишлари олиб борилиб, иситиш тизими ишга туширилди, Элбошининг “Яшил эл” дастури асосида мактаб атрофи кўкаламзорлаштирилди. Мактабнинг моддий-техника базаси тубдан яхшиланди – мультимедиа, химия, физика, биология кабинетлари жиҳозлари янгиланди. Зуппархон Чолдоновнинг доимо олға интилиши, ўқиш ва ўқитиш ишида янги технологияларни жорий этиши натижасида мактабда ҳозирги кунда тўртта компьютер кабинети ишлаб турибди. Ўқувчилар интернет тармоқлари орқали керакли маълумотларни олиб, фан-техника янгиликларидан хабардор бўлиш билан бирга, фанларни ўзлаштиришда электрон дарсликлардан кенг фойдаланмоқдалар. Уларнинг УЮСБ ва ЯМТга тайёрланишида ҳам бу жуда катта имконият яратмоқда. Чунки, дарслардан кейин ҳам кабинетларнинг эшиги ўқувчилар учун доимо очиқ.\nДиректорнинг ташкилотчилик фаолияти ўқув-тарбия ишлари, устозлар ва ўқувчиларнинг қўлга киритган ютуқлари билан ўлчанади. 2013 йили мактаб битирувчиларидан Ҳ. Жабборхонов,\nО. Маннопова, 2014 йили\nС. Мамбетова, 2016 йили\nҒ. Нурметов, 2017 йили Ш. Ангуров, Д. Расулов “Олтин белги”га сазовор бўлишди. 2013 йили ЯМТ якуни буйича ўртача 100,22 балл тўплаб, 12 ўқувчи давлат грантларига эга бўлиб, мактабимиз шу йили Қозоғистон Республикасидаги “Энг илғор 100 мактаб” қаторига кириш шарафига муяссар бўлди. Бу ҳам мактаб директорининг оқилона ва тинимсиз меҳнати, устозлар жамоаси жонкуярлиги ва бирдамлигининг меваси бўлди. Сўнгги беш йил ичида мактабнинг 48 битирувчиси ЯМТ натижаси бўйича давлат грантларига эга бўлиб, мамлакатимизнинг энг кўзга кўринган олий ўқув юртларида билим олиш имкониятини қўлга киритди.\nҚозоқ тили фанининг жонкуярлари Махсуда Мамадалиева, Мирамин Йўлдошев, Гулбону Сарсеновалар вилоят, республика олимпиадаларида ғолибликни қўлдан бермай келаётган муносиб ўқувчилар тайёрлаб келмоқдалар. 2011-2012, 2012-2013 ўқув йилларида қишлоқ тарихида олтин ҳарфлар билан ёзиладиган қувончли янгиликлар кўп бўлди. Республика миқёсида истеъдодли мактаб ўқувчилари орасида Қарағанди, Астана, Тараз шаҳарларида ўтказилган фан олимпиадаларида “Иқон” умумий ўрта мактабининг ўқувчиси О. Маннопова устозлари ишончини оқлаб, олтин ва кумуш медаллар соҳибаси бўлди. 2014 йили А. Шомитдинов “Жарқын болашақ” вилоят олимпиадасида ІІІ ўринни эгаллаган бўлса, 2015 йили З. Зокирёева Алматида ўтган “Жарқын болашақ” VIII республика қозоқ тили фани олимпиадасида совринли II ўринни эгаллади ва Х. А. Яссавий номли Халқаро қозоқ-турк университетининг таълим гранти соҳибаси бўлди. Ҳ. Тожиметова ҳам ушбу олимпиадада “Сөз шебері” танлови бўйича ІІ ўринни, З. Тўрахонова ушбу «Жазушылар» танловида III ўринни эгаллаб, диплом билан мукофотланишди. Билимга чанқоқ ёш ижодкор ўқувчилардан\nК. Шаталова, З. Зокирёева вилоят миқёсида ўтказилган илмий ишлар лойиҳаси мусобақасида ІІІ ўринни эгаллашди ва раҳбарлари Минур Йўлдошев, Ҳошим Зураповлар ташаккурнома билан тақдирландилар. Яқиндагина Шимкент шаҳрида ўтган “Жарқын болашақ” X республика қозоқ тили олимпиадасида «Әнші бұлбұл» танлови бўйича ўз фанининг устаси Шуҳрат Мамадиёровнинг шогирди Ш. Бобохонов совринли ІІ ўринни эгаллади. Ёш бўлишига қарамай, К. Абдураҳмонов 2016, 2017 йилларда халқаро “Болгария” математика олимпиадасида совринли ІІІ ўринни қўлга киритгани учун устозлари Муниса Номуродова ва Рагина Турсунбоевалар кўп олқишларга сазовор бўлди.\nЗ. Чолдонов бошқараётган мактабда ўзбек тили ва адабиёти фанидан кўп йиллик иш тажрибасига эга бўлган, билимли, замон талаби билан ҳамнафас меҳрибон мураббийлар таълим бериб келишади. Мана, беш йилдирки, ана шу устозларнинг шогирдлари ўзбек тили ва адабиёти фанидан вилоят, республика олимпиадаларида І ўринни қўлга киритиб, ғолиблик шоҳсупасини эгаллаб келмоқдалар. Тажрибали устоз Озода Шаропованинг шогирди Д. Зиёвуддинова кетма-кет икки йил республика олимпиадасида І ўринни эгаллади. Ўз фанининг устаси Жамила Зиёвуддинова эса С. Мирҳайдаровага чуқур билим бериб, республика олимпиадаси ғолибаси даражасига кўтарди. Талабчан муаллима Муҳтарам Султонова З. Абдураҳмоновани кетма-кет икки йил олимпиадага тайёрлаб, у республикада І ўринни эгаллади.\nИнформатика фани устозлари Рашид Бобоев, Шоҳида Абубакироваларнинг шарафли меҳнати туфайли 2017 йили вилоят олимпиадасида О. Абдуқодиров «Жас информатик» номинацияси билан мукофотланди ҳамда пухта тайёргарлиги туфайли “Аҳмад Яссавий” республика олимпиадасида иштирок этиб, таълим грантини олиш бахтига сазовор бўлди. 2018 йили эса Ҳ. Аминжонов вилоят олимпиадасида совринли учинчи ўринни эгаллади.\nШогирд ютуғи – устоз ютуғи, устоз ютуғи – мактаб ютуғи, мактаб ютуғи эса, албатта, раҳбар ютуғидир. Бу ютуқлар ортида устозларнинг заҳматли меҳнати, директорнинг фидойилиги ётганини фақат устозликнинг қийинчилигини ҳис қила олган инсонларгина сезади.\nЎз ишининг билимдони, тажрибали устоз, талабчан раҳбар, эл-юрт фидойиси, халқининг жонкуяри Зуппархон Чолдонов ўз хизматлари учун давлат томонидан муносиб тақдирланди. 2006 йили ҚР Президенти Фармонига кўра «Ерең еңбегі үшін» медали, 2011 йили Туркистон шаҳар таълим соҳасидаги “Ең үздік директор” номинацияси, жамоат ишларида фаол қатнашгани учун “Қоғам жанкүйері” медали, 2011 йили «Қозоғистон Республикаси Мустақиллигига 20 йил» медали, 2012 йили “Касаба уюшмаларига хизмат кўрсатган ходим” кўкрак нишони, 2015 йили Қозоғистон Республикасининг таълим соҳасидаги фидокорона меҳнати учун “И . Алтынсарин” медали, 2016 йили “Мустақилликка 25 йил” медали билан мукофотланса, 2017 йили “Туркистон шаҳрининг фахрий фуқароси» унвонига сазовор бўлди.\nЗуппархон ака оилада севимли бобо ҳамда меҳрибон отадир. Фарзандлари олий маълумот олиб, тўнғичи Даврон Туркистон шаҳрида Аҳолига хизмат кўрсатиш марказида инспектор бўлиб ишлайди, Санжар эса ўзининг хусусий хўжалиги билан шуғулланади. Қизи Ҳамида ота-онаси каби устозлик касбини шарафламоқда. Шаҳноза Туркистон шаҳридаги болалар шифохонасида эндокринолог-шифокор. Кенжа қизи Индира эса Эски Иқон қишлоғидаги касалхонада кардиолог ҳамшираси.\nЗуппархан ака умр йўлдоши Мадина опа билан ҳавас қилса арзигулик умр кечирмоқда. Улар ўнта набиранинг севимли бувижони ва бобожони. Набираларининг тарбиячиси, болаларининг маслаҳатгўйи, суянчиғи.\nБиз, “Иқон” умумий ўрта мактаби жамоаси, Зуппархон Чолдоновни қутлуғ пайғамбар ёши билан муборакбод этиб, барча эзгу тилакларимизни изҳор этамиз. Сизга соғлик-саломатлик, толмас ғайрат, кетмас бахт, ишингизда омад, узоқ умр, оилангизга осойишталик тилаб қоламиз.\n“Иқон” умумий ўрта мактаби жамоаси, 2018-03-20, 11:26 177


Қариндошлар бир-бирларига насаб ва насл билан боғланадиган кишилардир. Улар оталар, оналар, болалар, буви ва бувалар, ака-укалар, опа-сингиллар, амакилар, аммалар, аканинг болалари, онанинг болалари, тоғалар ва холалар, сўнгра уларга яқин бўлган қариндошлар. Динимиз уларни икки сабабга кўра “раҳм” қариндошлар деб атайди. Биринчиси: Аллоҳнинг Рохман сифатидан олинган. Маълумки, “рахм” - раҳмат, меҳрибонлик, мулойимлик, халимлик каби сифатларнинг йиғиндисидир. Шунинг учун ҳам насаб жиҳатидан яқин бўлган кишиларга меҳрибон бўлиш, силаи рахм қилиш вожибдир. Иккинчиси: “Қаробат” - яқинлик, қариндошлик алоқаларини боғлашдан келиб чиққан. Пайғамбаримиз (алайҳиссалом) фақат қариндошликни боғлашга чақириб, узилиб қолишдан эса қайтарганлар. Шубҳасиз, бу кўрсатмалар туғишганлар ўртасида қондошлик, биродарликни мустаҳкамлашга ўргатади, ўзаро меҳр-муҳаббат туйғуларини орттириб, инсонийлик фазилатларини юқори поғоналарга кўтаради. Жамият аъзоларида қонқариндошлик, атрофидагиларга хавас ва меҳр билан нафрат болаликданоқ шаклланиши ва у калбларга чуқур илдиз отиши зарур. Бола улғайганида қариндошларга силаи раҳм қиладиган, бошларига мусибат етганида далда берадиган бўлиши лозим.\nҚуръони каримда қариндошларга силаи раҳм қилишга буюрилган оятлар кўп. Масалан: «Қариндошга, мискин ва йўловчига (хайр-эҳсон қилиш билан) ҳақларини адо этинг ва исрофгарчиликка мутлақо йўл қўйманг!» (Исро, 26). Қариндошлардан узилишнинг оқибати бу дунёда ҳам, у дунёда ҳам вой бўлишини англаш лозим. Расулуллоҳ (алайҳиссалом): “Ким Аллоҳга ва охират куни (қиёмат)га имон келтирган бўлса, меҳмонни ҳурмат қилсин. Ким Аллоҳга ва охират кунига имон келтирган бўлса, қариндошлар билан боғлансин. Ким Аллоҳга ва охират кунига имон келтирган бўлса, яхшиликни (яхши сўз) айтсин ёки сукут сақласин”, дедилар. Қон-қариндошликни мустаҳкамлаш умрни узайтиради ва ризқни кўпайтиради.\nРасулуллоҳ (алайҳиссалом): “Ким ризқи кенг ва умри зиёда бўлишини ҳохласа, қариндошлар билан боғлансин”, дедилар. Демак, қариндошлар билан алоқаларни яхшилаш ризқни кенг ва умрни зиёда қилар экан. Яна қариндошлар билан аҳил-иноқлик бошга тушадиган турли мусибатлардан сақлайди, қийинчиликларни осон енгишга ёрдам беради. Анасдан ривоят қилинади: Пайғамбаримиз (алайҳиссалом): “Садақа (силаи рахм) ва қариндошларга боғланиш Аллоҳ таоло умрини зиёда қилишига ва бевақт ўлимдан сақлашига сабаб бўлади”, дедилар. Аҳолиси қон-қариндошликни қадрлаган мамлакат бой ва обод бўлади. Расулуллоҳ (алайҳиссалом): “Албатта, Аллоҳ бир мамлакатни обод этади ва одамларини бой қилади. Уларни яратганидан бошлаб уларга ғазаб билан боқмайди”, дедилар. Шунда: “Эй Аллоҳнинг расули, бунинг сабаби нима?” деб сўралди. Расулуллоҳ (алайҳиссалом): “Шу мамлакатда яшовчилар қариндошликни узмаганидан”, дедилар. Демак, юрт ободлиги ва кишиларнинг бекаму кўст яшаши қариндошлар билан алоқани маҳкам боғлашга ҳам боғлиқ экан. Афсус, баъзи қариндошлар бир-бирлари билан келиша олмайдилар. Улар ушбу таълимотига амал қилсалар, жуда яхши бўларди. Бир киши Расулуллоҳ (алайҳиссалом) ҳузурларига келиб: “Мен катта гуноҳ иш қилдим, тавба қилишим керакми?” деди. Шунда Расулуллоҳ (алайҳиссалом): “Онанг хаётми?” дедилар. У: “Йўқ”, деди. Шунда Расулуллоҳ (алайҳиссалом): “Холанг хаётми?” дедилар. У: “Ҳа”, деди. Расулуллоҳ (алайҳиссалом): “Унга меҳрибонлиқ қил”, дедилар. Қон-қариндошлик (қиёматда) ҳисоб-китобни енгил қилади ва жаннатга киргизади. Расулуллоҳ (алайҳиссалом): “Кимда уч нарса топилса, Аллоҳ унинг хисоб-китобини енгил қилади ва Ўз раҳмати ила жаннатга киргизади”, дедилар. Шунда: “Ота-онам сизга фидо бўлсин, ё Аллоҳнинг расули, улар нималар?” деб сўрашди. Расулуллоҳ (алайҳиссалом): “Йўқсил қишига ҳадя беришинг, узилган қариндошлар билан боғланишинг, жаҳл қилганни кечиришинг, агар шуларни қилсанг, Аллоҳ сени жаннатга киргизади”, дедилар. Қон-қариндошлар билан боғланувчини Аллоҳ таоло қиёмат куни юқори даражага кўтаради. Расулуллоҳ (алайҳиссалом) бир саҳобага: “Сизларга Аллоҳ даражаларга кўтарадиган нарсани айтайми?” дедилар. Улар: “Ҳа, ё Аллоҳнинг расули”, дейишди. «Ҳаёт тажрибаси ҳадис ва ривоятлар руҳида тарбия кўрган болалар қон-қариндошлик ипларини боғловчи, уларнинг ҳақларини адо қилувчи, хурсандчилик ва маҳзун дамларда шерик бўлишларини кўрсатади».


Бош сахифа > Янгиликлар > Fолиб спортчилар тақдирланди\nFолиб спортчилар тақдирланди\nТожикистоннинг Сўғд вилоятида Халқаро қўл жанги Федерацияси томонидан қўл жанги бўйича ўсмирлар ўртасида Осиё биринчилиги ўтказилди. Унда ўнта давлатдан уч юз нафарга яқин спортчи иштирок этди. Мусобақада 28 нафар ўсмирларимиз Ўзбекистон шарафини муносиб ҳимоя қилишди.\nМуросасиз кечган жангларда Ватанимиз терма жамоаси аъзолари 15 та олтин, 6 та кумуш ва 5 та бронза медалларини қўлга киритиб, умумжамоа ҳисобида 1-ўринни эгаллашди. Кейинги ўринларни Россия ва Қозоғистон давлати спортчилари қўлга киритди. Қувончлиси, мусобақада вилоятимиз вакилларидан Асадбек Тошпўлатов ва Рустам Набиевлар олтин медаль соҳиби бўлишди. М. Оразбаев кумуш, А. Саиджонов бронза медаллари билан кифояланди.\nКуни кеча ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлари вилоят қўл жанги Федерациясининг кўркам биносида ғолиб ва совриндорларни тақдирлаш тадбири бўлиб ўтди. Унда Федерация раҳбарияти ва фидойилари, спортчилар, мураббийлар, ота-оналар, ҳомийлар, ёшлар ва кенг жамоатчилик вакиллари иштирок этишди.\n— Етти йилдан буён қўл жанги билан шуғулланаман, — дейди Қолиблардан бири А. Тошпўлатов. — Осиё чемпионатида тўртта рақибни мағлуб этдим. Келгусида сентябрда Руминияда бўлиб ўтадиган жаҳон чемпионатида қатнашиб, ғолиб бўлмоқчиман. Мураббийим Карим Холиқовга раҳмат дейман. Ўзбекистон номини бутун дунёга танитиш асосий мақсадларимдан бирига айланган.\nТадбир сўнгида спортчилар Федерациянинг эсдалик совғалари билан тақдирланди.


Нақ 7000 mAh батареяли Galaxy M51 сотувга чиқди: нарх ва жиҳатлари - Terabayt.Uz\nНақ 7000 mAh батареяли Galaxy M51 сотувга чиқди: нарх ва жиҳатлари\nSamsung компанияси ўзининг энг «бели бақувват» смартфони – Galaxy M51 моделини 31 август куни намойиш этган эди. Бу қурилмасини у аллақачон Россияда савдога чиқарди.\nGalaxy M51 диагоналига 6,7 дюймлик Super AMOLED Plus экранга эга. Тасвир аниқлиги 2400х1080 пикселга тенг бўлган дисплей Infinity–O турига мансуб, яъни олд камера учун унда тирқиш очилган. Селфи учун аниқлиги 32 мегапикселлик, апертураси f/2.2 бўлган камера танланган (Апертура нима?).\nЯнги гаджетнинг «электрон юраги» сифатида Qualcomm SM7150 процессори танланган. Мазкур чипсет 2,2 ГГц такт частотасида ишловчи иккита самарадор ядрони ҳамда 1,8 ГГц частотали, қувват тежовчи олтита ядрони ўз ичига олган.\nSamsung Galaxy M51 корпусининг орқа панелида квадрокамеранинг 64, 12, 5 ва 6 мегапикселлик сенсорлари «L» шаклида жойлашган; улар фоточақноқ билан биргаликда тўртбурчак блокка олинган.\nКомпания мазкур телефонини 6 гигабайтлик тезкор ва 128 гигабайтлик доимий хотира билан чиқарган. Шунингдек, унда нақ 1 терабайтгача ҳажмли microSD-карта учун слот ҳам кўзда тутилган.\nGalaxy M51 моделининг сосий ўзига хослиги – аввал ҳам кўп таъкидлаганимиздек, нақ 7000 мА/соатлик аккумуляторидир. Samsung уни 25 ваттлик тезкор қувватлаш технологияси билан таъминлаган.\nСмартфон эгасининг шахсий маълумотлари ҳимоясига корпуснинг ўнг қиррасидаги бармоқ изи сканери масъул. Бундан ташқари, Galaxy M51 контактсиз тўловлар учун NFC модули билан ҳам жиҳозланган.\nSamsung мазкур қурилмасини Россияда 29 990 рубль нархида сота бошлади; бу эса тахминан 393 АҚШ долларига тенг келади.\n#Samsung #Android смартфон #нархлар #Samsung Galaxy M51


Икки нафар эркакни дўппослаган қиз бўйича қўзғатилган жиноят иши тугатилди – Газета.uz\nИкки нафар эркакни дўппослаган қиз бўйича қўзғатилган жиноят иши тугатилди\nНаманганда икки нафар эркакни дўппослаган қизга нисбатан очилган жиноят иши тугатилди. Гулсанам Алижонованинг муқаддам судланмаганлиги, жабрланувчиларнинг даъвоси йўқлиги, Ёшлар иттифоқи кафиллигини инобатга олиб, жиноят ишини тугатишга қарор қилинди.\nLotinchada 14 сентябрь 2020, 13:29 Жамият\nНаманганда икки нафар эркакни дўппослаган қизга нисбатан очилган жиноят иши тугатилди, дея хабар берди Наманган вилояти ИИБ Ахборот хизмати.\nАввалроқ, 25 июнь куни Наманган вилояти Норин туманида 23 ёшли қиз икки нафар эркак кишини дўппослагани ҳақида ва унга нисбатан жиноят иши қўзғатилгани ҳақида хабар берган эдик. Кейинчалик, наманганлик қиз ўз шаънини ҳимоя қилганини, эркаклар уни масхаралаб, онасини сўкканини айтган эди.\nГулсанам Алижонованинг жиноят иши юзасидан Ёшлар ишлари агентлиги Наманган вилоят бошқармаси томонидан вилоят прокуратурасига жазони енгиллаштириш бўйича амалий ёрдам сўраб мурожаат этилган.\nШунингдек, Ёшлар иттифоқи Норин туман кенгаши Гулсанамнинг жамоат ишларида фаоллиги, 2019 йилдан буён волонтёр (кўнгилли хизматчи) сифатида фаолият юритиши ва спортдаги ютуқларини инобатга олиб, қайта жиноят содир этмаслиги бўйича кафилликка олган.\nШунга кўра Норин туман ИИБ ҳузуридаги ТБ томонидан ЖПКнинг 84-моддаси, 5-қисми, 2-бандига асосан, Гулсанам Алижонованинг муқаддам судланмаганлиги, қилган ишидан пушаймонлиги, жабрланувчиларнинг даъвоси йўқлиги, содир этган ҳаракати унча оғир бўлмаган жиноятлар турига кириши, шунингдек, Ёшлар иттифоқи кафиллигини инобатга олиб, айблилик тўғрисидаги масалани ҳал қилмай туриб, жиноят ишини тугатиш тўғрисида қарор қабул қилинган.\nИкки эркакни дўппослаган наманганлик қиз ўз шаънини ҳимоя қилганини айтди 10 сентябрь 2020, 15:01\nНаманганда бир қиз икки нафар эркакни дўппослади 8 сентябрь 2020, 12:13


Нгуен Ван Си: "Биз жанг қилиб Вьетнамга қайтмоқчимиз" / CHAMPIONAT.asia\nНгуен Ван Си: "Биз жанг қилиб Вьетнамга қайтмоқчимиз"\nБугун, 14 октябрь куни ОК-2015 саралаши, 3-туридан ўрин олган Ўзбекистон ҳамда Вьетнам миллий терма жамоалари ўртасидаги учрашувдан олдинги матбуот анжумани бўлиб ўтди.\nУнинг иккинчи қисмида Вьетнам бош мураббийи Нгуен Ван Си ва ярим ҳимоячи Фам Тан Леонг иштирок этишди.\n“Эртага майдон эгаларига қарши майдонга чиқамиз. Ўзбекистон хурматга лойиқ терма жамоа. Биз эса шунчаки эмас, жанг қилиб Вьетнамга қайтмоқчимиз”, - дейди Нгуен Ван Си.\n“Биз ўз кучимизга 200 фоиз ишонган ҳолда бу ерга келдик ва биз эртага ғалаба қозонамиз”, - дейди Фам Тан Леонг.\n- Қатар билан ўртоқлик ўйини қимматга тушмадими? Баъзи мамлакатлар учун бу азоб.\n- Қатардан Қозоғистон орқали юртингизга етиб келганлигимизни инобатга олмаса айтарли қийинчилик бўлмади. Бироз толиққанмиз холос.\n- Эртанги ўйинда йўқотишлар борми?\n- Эртага биз энг яхши ўйинларимиздан бирини ўтказишга тайёрмиз. Таркибда ҳеч қандай йўқотиш йўқ. Чарчаган ҳолатда келган бўлсакда ўзимизни қўлга ола биламиз. Чунки биз миллий терма жамоа шарафини ҳимоя қиламиз.\n- Ўзбекистон терма жамоа ўйинларини кўриб чиққан бўлсангизлар энг кучли ва кучсиз томонларини айтсангиз.\n- Иордания билан ўйинни кўриб айтишим мумкинки Ўзбекистоннинг ҳамма чизиғи кучли. Бу ўйинларда Ўзбекистон ўйин ва сифат борасида устун бўлди фақат омад етишмади. Заиф томонини эса кўрмадик. Балки биз уни кўрсатиб берармиз (кулади).


Мажлисда якунига етиб бораётган 2019 йилда Ўзбекистон мусулмонлари идораси томонидан амалга оширилган ишлар сарҳисоб қилинди. Масжидлар, диний таълим муассасалари, зиёратгоҳлар ва тизимдаги бошқа ташкилотлар фаолиятининг ютуқ ва камчиликлар муҳокама қилинди. Шунингдек, 2019 йилда масжидлар фаолиятини такомиллаштириш борасида амалга оширилган ишлар ва истиқболдаги вазифалар ҳақида сўз юритилди.\nҲомиджон Ишматбеков 1970 йил Тошкент шаҳрида туғилган. Тошкент ислом институти, Мадина ислом университетида таҳсил олган. Фаолияти давомида "Кўкалдош" ўрта махсус ислом билим юрти мудири, Тошкент шаҳар "Муҳаммад Носир ҳожи" масжиди имом-хатиби, Ўзбекистон мусулмонлари идораси Фатво бўлими мудири лавозимларида хизмат қилган, дейилади Дин ишлари бўйича қўмита матбуот хизмати хабарида.


11 та жамиятнинг қимматли қоғозлари сотилди\nГлавная "БИРЖА" 11 та жамиятнинг қимматли қоғозлари сотилди\nЖорий йилнинг 2-6 октябь кунлари “Тошкент” республика фонд биржаси савдоларида 11 та акциядорлик жамиятининг қимматли қоғозлари билан 35 та битим қайд қилиниб, 1,4 млн. дона акция 935,6 млн. сўмга сотилди.\nТаҳлиллар жами савдо айланмасининг 93,5 фоизи тижорат банкларининг қимматли қоғозлари билан амалга оширилган битимлардан иборат бўлганини кўрсатди. Энг йирик битим 5 октябрь санасида “Turkiston” ХАТБнинг 874,5 минг дона акцияси билан 874,5 млн. сўм миқдорида тузилди.\nТузилган битимлар сони бўйича етакчиликни “Olchazor aziya” акциядорлик жамияти эгаллади. Унинг 840 дона акцияси билан 25,2 млн. сўмлик 18 та битим амалга оширилди.\nҲафта давомида савдо айланмаси ҳажми юқори бўлган эмитентларни “Turkiston” ХАТБ (ҳафталик савдо айланмасининг – 93,5 фоизи), “Elektrqishloqqurilish” (2,8 фоизи) ва “Olchazor aziya” акциядорлик жамиятлари (2,7 фоизи) ташкил этди. Жами савдо айланмасининг 99,0 фоизи улар ҳиссасига тўғри келди.\nРеспубликамизнинг 6 та ҳудудида жойлашган листинг компаниялари қимматли қоғозлари билан ҳам савдо битимлари имзоланди. Биржа битимларининг энг юқори ҳажми Тошкент шаҳридаги (99,0 фоиз) акциядорлик жамиятлари улушидан иборат бўлди.\n“Shifobaxsh buloq” акциядорлик жамияти бир дона акциясининг савдо кунидаги биржа нархи 40 000 сўмга етди. Акциянинг номинал қиймати эса 747 сўм.\n“Buxorogazsanoatqurilish” акциядорлик жамияти бир дона акциясининг номинал қиймати 500 сўмни, савдо кунидаги биржа нархи 5 000 сўмни ташкил этди.\nЎтган ҳафтада инвесторлар тоифасига кўра, биржа савдоларида жисмоний шахслар фаоллиги кузатилиб, тузилган умумий битимлар ҳажмининг 99,9 фоизи айнан улар ҳиссасига тўғри келди. Инвестор сифатида жисмоний шахслар энг кўп тижорат банклари акцияларига юқори қизиқиш билдиришган (93,6 фоиз).\nФонд биржасида йил бошидан буён 69,3 млрд. сўмлик 1950 та савдо битими қайд қилинди. Ушбу даврда биржа савдоларида 83 та эмитентнинг 1,2 млрд. дона қимматли қоғозлари сотилган.\nтаҳлилий хизмати бошлиғи.


09:50, 01.12.2021 // 89772\n1 декабрь — Халқаро ОИТСга қарши кураш куни. Ўзбекистонда 2020 йил 1 ноябрь ҳолатига кўра ОИВ инфекцияси билан яшовчилар сони 43 581 нафарга етиши қайд этилган. Сана муносабати билан «Дарё» мухбири ушбу вирус сабаб икки фарзанди ва турмуш ўртоғидан айрилган, бугун ўзи ҳам бу касалликка қарши курашаётган, Андижон вилояти ОИТСга қарши курашиш марказида кўнгилли (волонтёр) бўлиб фаолият олиб бораётган 36 ёшли Комила (исми ўзгартирилган) билан суҳбатлашди.\n«Вирус икки болам билан эримни олиб кетди»\n2003 йили Тошкент шаҳрига келин бўлганман. Тўнғичим 2005 йили туғилган. У пайтда эр-хотин соғлом бўлганимиз учун ўғлимиз ҳам соғлом туғилган.\nАммо 2007 йилда туғилган қизим ҳам, 2010 йилда дунёга келган ўғлим ҳам бир йил яшаб, жонлантириш бўлимида вафот этган. 2011 йили кичик ўғлимнинг ўлимидан олдин Янги ТошМИ (Тошкент тиббиёт академияси клиникаси— «Дарё» изоҳи)га ётқизганимизда, унда ОИВ инфекцияси аниқланган. Шундан кейин бизам тезда ўзимизни текширтирдик. Турмуш ўртоғим ва менда ҳам шу вирус чиқди.\nЭр-хотинда бу инфекция аниқлангунча, яъни 2013 йилгача менда касаллик белгилари: тез-тез шамоллаш, толиқиш, ич кетиш, тана ҳароратининг кўтарилиши, тушиши кўп кузатилган. Лекин бунга жиддий аҳамият бермай, дори ичиб юраверганман. Текширувдан ўтиш учун шифокорлар ҳузурига бормаганман. Ҳатто булар ОИВ белгилари экани хаёлимга ҳам келмаган. Ўйланиб қолдик — бу касалликни қаердан юқтирдик экан деб. Хўжайиним 2006 йили Москвага ишлагани боргани эсга тушди. Демак, вирусни ўша ердан юқтириб келган деб тахмин қилдик.\nУчала боламга ҳам ҳомиладорлик давримда шифокорлар кўригига кўп борганман. Лекин менда бу касаллик аниқланмаган. Кейин билсам, ОИВнинг беш йилдан ўн йилгача яширин даври бўларкан. Инсоннинг иммунитети мустаҳкам бўлса, бу инфекцияни организмда бор ёки йўқлигини қон таҳлили орқали ҳам аниқлаб бўлмас экан. Қачонки, иммун тизими тушиб, стресс кузатилса, шунда аниқланаркан.\nИкки боламни йўқотгач тушкунликка тушиб, руҳан қийналганман. «Каттаси соппа-соғлом туғилган-ку, нега қолганлари нобуд бўлди?», деган савол ич-этимни еб юборарди. Шу вақт оралиғида турмуш ўртоғим вафот этди. Сабаби — у иммунитетини кўтариш учун курашмади, шифокорлар берган зарур дориларни ичмади.\nШунча йўқотишдан кейин иммунитетим тезда тушиб кетди, анча-мунча вазн йўқотдим. Тана ҳароратим кўтарилиб, ич кетиш ҳолатлари кузатиларди. Иммунитетим пасайгач, организмим касалликлар билан етарлича кураша олмасди. Шунда ретровирус даволаш усулига, яъни дори ичиш тартибига ўтишга мажбур бўлдим.\n«Душманимга ҳам раво кўрмайман бу дардни...»\nҚонимда инфекция борлигини билдим-у, дунёга сиғмай кетдим. Руҳан чўкдим. Ҳаёт тугаганди мен учун, ҳатто жонимга қасд қилишга ҳам уринганман. Ота-онам, яқинларим билан видолашиб, уларга «Ўғлимни фарзандларингиз қаторида тарбиялаб, катта қилинглар», деб васият ҳам қилганман. Акаларим қўллаб-қувватлаб, далда бўлса-да, яшаб кетишимга ишонмаганман. Чунки айнан ОИВ инфекцияси сабаб кўз олдимда икки фарзандим ва турмуш ўртоғим ҳаётдан кўз юмганди.\nДори-дармон олиш ва шифокорлар билан суҳбатлашиш учун Андижон вилояти ОИТСга қарши курашиш марказига бориб турардим. Инфекция юқтирган бошқа одамлар билан марказда яқиндан танишганман. Бир-биримиз билан дилдан мулоқот қилардик, оилавий шароитимиз, вирусни қандай юқтирганимиз ҳақида суҳбатлашардик. Уларнинг фикрларини эшитиб, бу касалликка чалинган фақат мен эмаслигимни англаганман. «Бу одамлар яшаяпти-ку, нега мен яшамаслигим керак?», деган саволни кўп берардим, ўзимни қўлга олишга ҳаракат қилардим.\nБу касалликни душманимга ҳам раво кўрмайман. Бошқа аёллар қатори мен ҳам яхши яшашга, бахтли бўлишга ҳақли эдим. Раҳматли турмуш ўртоғим ўша вақтда бирортаси билан пала-партиш жинсий алоқа қилмаганида, олдини олганида, бундай кўргиликларни кўрмасдим. Унинг ўзи ҳам ҳозир орамизда юрарди, мен ҳам бу касаллик билан қийналиб яшамаётган бўлардим.\n«Биз фақат дори билан тирикмиз»\nИнфекцияни юқтирганлар дори-дармон қабул қилмай ҳам бир неча йил ўзини яхши ҳис қилиб, яшаб юриши мумкин. Лекин инфекция организмда қайта уйғониб, бошқача тусга киради ва кутилмаган касалликларни қўзғатади. Кўпинча бу ҳолат ўлимга олиб келади. Охирги пайтлари вирусни юқтириб олган ёшларнинг кўпи «Бўлди, ҳар куни тўхтовсиз дори ичишдан зерикдим, чарчадим», деб қўл силтаяпти ҳаммасига. Улар буни ҳаётга, яшашга қизиқиши қолмаганидан қиляпти.\n2014 йилдан бери Андижон вилояти ОИТСга қарши курашиш марказида волонтёр бўлиб ишлайман. Тушкунликдан чиқиб кета олмаётган беморларга психологик ёрдам бераман, уларга касаллик аслида қандайлигини тушунтираман.\nЎзим ҳам бошида, дори ича бошлаган пайтларим жуда қийналганман. Иммунитетим тушиб кетганига дори организмимга ҳадеганда мослашавермасди. Шифокоримга кунора боғланиб, ҳолатим ҳақида айтиб турардим. «Дори ичгим келмаяпти, жуда оғир дори экан, қийналиб кетдим», деб йиғлардим. У «Иммунитетинг пастлигига дори таъсири ҳозир билинмаяпти. Сабр қил, чида. Сал вақт керак ҳаммаси ўрин-ўрнига тушиб кетишига», деб тушунтирарди. Олти ойдан кейин соғлом давримдаги ҳолатимга қайтганман. Дориларни ўз вақтида ичишга ўрганганман.\nБизга бериладиган дориларнинг саломатликка ножўя таъсирлари кам. Аммо йилда бир неча марта жигарим, ошқозоним, ўтпуфагимни текширтириб, ювдиртираман. Вақти-вақти билан даволаниб ҳам тураман.\nТаомномамизда ҳеч қандай чеклов, парҳез йўқ. Аксинча, тўйимли овқат, мева-сабзавотларни кўпроқ ейиш керак. Иммунитет тушмаса бўлди.\nОИВга қарши профилактик дорилар (бошқалари ўзимиз ҳисобимиздан) давлат томонидан бепул берилади. Уларни ҳар куни бир вақтда ичиш керак. Шу орқали қонимиздаги вирус юкламалари музлатилади. Ҳар уч ва олти ойда бир марта иммунитет даражаси билан вирус юкламасини билиш учун қон таҳлили топширамиз. Вирус юкламаси бир томчи қонда қанча вирус сони борлигини аниқлаб беради.\nМасалан, дори ичиш тартибига ўтмасимдан аввал бир томчи қонимда 500 мингта вирус таёқчалари бўлган. Ҳозирга келиб эса менда аниқланмайди. Дори сабаб вируслар ухлаган, музлатилган.\nОИВ инсонга юққанидан кейин у иммун тизими кучли организмда беш йилдан ўн йилгача яшириниб, жим юради, борлиги билинмайди. Одам иммунитети тушиб кетса, руҳан қийналса, вирус иммунитетини еб, тамом қилишга ҳаракат қилади. Шунинг учун зарур дориларни вақтида ичиб, яхши овқатланиш орқали вирусни музлатиб қўйиш керак. Биз дори билан тирикмиз.\nКайфиятингиз, хатти-ҳаракатингиз, еб-ичишингиз, умуман, ҳаёт тарзингиз яхши бўлмас экан, иммунитет кўтарилмайди, вируслар ухламайди. Вирус ҳаракатда бўлсагина, у организмни тугатишга киришади ва бошқа касалликларни ҳам чақиради. Натижада, одам узоқ яшамай, вафот этади.\n«Соғлом одамлар биздан жирканмасин»\nКасаллик ҳақида анча йиллардан бери нотўғри тушунча-тасаввурда юрамиз. Мана шу хато фикримиз бутунлай ўзгаришини хоҳлардим.\nМактаб давримизда ўқитувчилар ОИВни «вабо» деб таърифлашар, бу фақат гиёҳвандлар ва фоҳишаларда бўлади, улардан юқади, дейишарди. Ҳар дарсда шундай фикрларни миямизга қуйишарди. Балки, ўша вақтларда бу касаллик, асосан, фоҳишалар ва гиёҳвандларда кузатилгандир. Лекин бугун ОИВни юқтириб олганлар орасида турли соҳа вакиллари, ҳар хил одамлар бор.\nЎзбекистонлик ижодкорлар ОИТС ва унга чалинганлар ҳақида ролик ёки кино ишласа, ҳар доим фоҳишаларни қаҳрамон қилиб кўрсатади. Уни кўрган одамлар эса бу касалликни юқитрувчилар фоҳишалар экан, деб ўйлайди ва мана шундай шубҳа билан шахсий гигиенага амал қилмайди. ОИВ фақат фоҳишалар орқали тарқалмайди, биргина уларни айблаш хато.\nКўп касаллар билан гаплашаман, аксари менга кўнглини очади. 14–17 ёшлардаги ўғил-қизлар ҳам бор. Лекин улар вирусни жинсий алоқа орқали юқтирмаган бўлади. Масалан, шифокорлар, айниқса, стоматологларнинг аҳолига хизмат кўрсатиш пайти гигиенага амал қилмаслиги ортидан қанчадан-қанча бемор жабр кўради. Камига, одамларимиз ҳам шахсий гигиенага жуда бепарво.\nСоғлом одамлар бу вирусдан ва биз касаллардан жирканмаслигини илтимос қилмоқчиман. Бошқалардек инсонмиз, фақат қонимизда ОИВ инфекцияси бор, холос.\n«Барчага ногиронлик нафақаси берилишини сўрайман»\n2015 йилдан бери иккинчи гуруҳ ногирониман, давлатдан нафақа оламан. Ҳар йили тиббий комиссия кўригидан ўтаман. Ойига 441 минг сўм нафақа пули берилади. Лекин бу маблағ жудаям оз. Чунки йилда икки, уч марта шифохонада даволанамиз, давлат берадиган бепул дорилардан ташқари қиммат дори-дармонлар ичамиз.\nНогиронлик нафақасини олиш учун ҳар йили Андижон вилоят ТМЕК (Тиббий меҳнат эксперт комиссияси — «Дарё» изоҳи) бошқармасига ҳужжат топширамиз. Аммо иммунитет миқдори 360 дан баланд бўлган касалларга 3-гуруҳ ногиронлиги белгиланади, нафақа берилмайди. Ўзбекистонда ногиронлик нафақаси фақат 1- ва 2-гуруҳ ногиронларига берилади, холос.\nНогиронликни белгилаш учун ўтказиладиган тиббий кўрик вақтида коррупция ҳолатлари кўп учрайди. Қонида инфекцияси борлар шикофорларга 100 ёки 200 доллар пул бериб, 2-гуруҳ ногиронлигини белгилатишга ҳаракат қиляпти. Агар улар тиббий комиссиядагиларга пора бермаса, «Иммунитетинг жуда баланд экан», деб 3-гуруҳ ногиронлигини белгилаяпти. Касаллар комиссия олдига боргунча кўп пул сарфлаб, шифохонада икки мартадан даволанади, тиббий кўриклардан ўтиб, сарсон бўлади.\nШу боис, ОИВ инфекцияси бор бемор сифатида рўйхатга олиниб, дори ичаётган барча касалларга ногиронлик нафақаси берилишини, бу борада ҳукуматдан ёрдам сўрайман. ОИВ инфекциясининг давоси йўқ. Қанча умримиз борлигини ҳам билмаймиз. Аммо иммунитетни мустаҳкамлаш учун яхши еб-ичишимиз зарур. Бу эса, албатта, маблағга бориб тақалади.\n«Бизни, рости, соғлар тушунмайди»\n2016 йилдан бери Тошкентда ўтказиладиган турли семинар, тренингларга ихтиёрий бораман. Мақсадим — касаллик ҳақидаги билимларимни ошириш эди. Семинарларда Ўзбекистоннинг бошқа ҳудудларидан келган беморлар билан яқиндан танишардим. Ўша пайтда улардан телефон рақамларини олиб, Ўзбекистондаги ОИВга чалинганлар учун биринчи бўлиб Telegram’да гуруҳ очганман.\nГуруҳ уч йил фаолият юритди. Бир йилда тўрт-беш марта пойтахтда кўришиб, тоғларга дам олгани чиқардик, бир-биримизни руҳан қўллаб-қувватлардик. Улар билан кўришсам, касаллигимни унутардим, мени тушунишарди, ўзимни бахтиёр сезардим.\nБир неча йил аввал фақат андижонлик беморлар учун алоҳида Telegram гуруҳи очдим. Тез-тез йиғилиб, дийдорлашиб турамиз. Имкон қадар касаллик ҳақида гапирмаймиз. ОИВ инфекцияси тўғрисидаги гаплардан чарчаганмиз, шунинг учун кайфиятимизни кўтаришга ҳаракат қиламиз. Бирор касал танишимизнинг аҳволи оғирлашиб қолса, ўртада кўнгилдан чиқариб пул йиғамиз-да, ками-кўстингга деб берамиз. Биз бир оиламиз, ўзаро дардлашмиз, кулишамиз, маслаҳатлашамиз. Бизни, рости, соғлар тушунмайди.\nЎзбекистондаги статистика қандай?\nРеспубилика ОИТСга қарши курашиш марказининг «Дарё»га маълум қилишича, 2020 йил якунига кўра, дунё бўйича ОИВ инфекцияси билан яшовчилар 40 миллион кишидан ошган. Бу касалликдан вафот этганлар сони эса 32 миллиондан ошган.\nЎзбекистонда ОИВ тарқалиши, асосан бирмунча фаол ёшда, яъни 25–49 ёш одамлар орасида кўпроқ учрамоқда. Республика ҳудудида 2021 йилнинг ўн ойида рўйхатга олинган беморларнинг 70 фоиздан ортиғига инфекция жинсий алоқа йўли билан юққанлиги гумон қилинган.\n«ОИВ аниқланган шахслар ретровирус усулида даволанади. Бу жаҳонда тан олинган. Ўзбекистонда инфекция билан яшовчи беморларнинг 75 фоизидан зиёди ушбу даволаш усули билан қамраб олинган.\n2006 йилдан бошлаб ЖССТнинг тавсияларига мувофиқ, ОИВ инфекциясининг онадан болага юқишини олдини олиш дастури жорий этилган. Унга кўра, ҳар йили Ўзбекистонда ўртача 600 минг ҳомиладор ОИВ инфекциясига текширилади. ОИВ инфекцияли аёллардан ҳар йили ўртача 550–600 нафар чақалоқ туғилади ва уларга бу инфекцияни онадан болага ўтишини олдини олиш мақсадида вирусга қарши дорилар ўз вақтида бериб борилади», — дейилади марказ ахборотида.\nҚайд этилишича, Ўзбекистонда 78 та ОИВ диагностика лабораториялари фаолият олиб боради. Улардан 15 таси ОИТСга қарши кураш марказларидаги лаборатория комплекслари ва 63 та туманлараро лабораториялардир. Мазкур лабораторияларда ИФА, иммуноблот, ПЗР, иммунологик, клиник, биохимик ва бактериологик текширувлар ўтказилади.\nНаманганда 18 ёшли қиз билан яшаб келган, ОИВ инфекциясига чалинган 25 ёшли эркакка нисбатан жиноят иши қўзғатилди\n12:53 Бугун // 112884\n12:23 Бугун // 98547\n23:43, 21.01.2022 // 93010\n14:16 Кеча // 83082\n22:15 Кеча // 70757