САНЪАТНИНГ АҲВОЛИ ШУ ДАРАЖАГА КЕЛДИМИ? ШУ КУНГАЧА ҲАЛ ҚИЛИНМАЙ КЕЛАЁТГАН МУАММОЛАР ЎЗ ЕЧИМИНИ ТОПАДИМИ? «ЎЗБЕККОНЦЕРТ» ДАВЛАТ МУАССАСАСИДАГИ ИЛК ЙИҒИЛИШ!+ВИДЕО! 04.06.2017 09:41\nЖорий йилнинг 2 июнь куни “Ўзбекконцерт” Давлат Муассасасининг “Қатъий тартиб интизом ва шахсий жавобгарлик эстрада хонандасининг асосий инсоний фазилатига айлансин” мавзусида, илк йиғилиши бўлиб ўтди. Унда Ўзбекистон Республикаси Президенти Девони масъул ходими Абдуваҳоб Сахиев, Ўзбекистон Республикаси Маданият вазирининг биринчи ўринбосари Минҳожиддин Хожиматов, “Ўзбекконцерт” давлат муассасаси директори в.в.б. (собиқ “Ўзбекнаво” Эстрада Бирлашмаси Директори) Азамат Ҳайдаров ва кўплаб санъаткорлар иштирок этишди. Жумладан, Ўзбекистон ва Қорақалпоғистон Халқ артистлари Ғуломжон Ёқубов, Озодбек Назарбеков, Ўзбекистон Халқ артисти Зулайҳо Бойхонова, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артистлар, “Ниҳол” мукофоти совриндорлари ва бошқалар...\nЙиғилишни Азамат Ҳайдаров очиб берди ва ўз фикрларини ҳам баён этди. Азамат Ҳайдаров мазкур йиғилиш ташкил этилишидан асосий мақсад, ҳозирги кунда санъат соҳасида юз бераётган жараёнлар, турли кўнгилсиз ҳолатлар ва масъулиятсизликларнинг олдини олиш, ҳамда бугунги кунда санъаткорларни ўйлантираётган муаммолар ва фикрлардан хабардор бўлган ҳолатда келажакда, муаммоларнинг ечимини топиб, ўзаро маслаҳатлашиб иш олиб бориш эканлигини айтиб ўтди.\nСўз навбати Ўзбекистон Республикаси Маданият вазирининг биринчи ўринбосари Минҳожиддин Хожиматовга берилди.\nЎзбекистон Республикаси Маданият вазирининг биринчи ўринбосари Минҳожиддин Хожиматов сўз аввалида жорий йилнинг 31 май куни қабул қилинган Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Маданият ва санъат соҳасини янада ривожлантириш ва такомиллаштиришга доир чора-тадбирлар тўғрисида”ги Қарори, мазкур Қарор Маданият ва санъат соҳасини тубдан ўзгартиришини, Маданият ва санъат соҳасидаги муаммоларнинг ўзига хос ечими бўлганлиги, бу борада барча қилинаётган ишларни янги бир босқичга кўтариши ҳақидаги фикрларини билдириб ўтгач, бугунги кундаги Санъаткорлар ва маданият мавзусида фикрларини давом эттирди: -Халқимизнинг ҳеч бир қувончли кунлари Санъаткорларсиз ўтмайди! Вақти келса битта қўшиқ халқнинг руҳиятига ижобий таъсир кўрсатиб, Ватанга бўлган муҳаббатини юз, минг чандон ошириши мумкин! Санъаткорлар элнинг назарига тушган, элнинг муҳаббатини қозонган инсонлар! Бу қанчалик шарафли бўлса, шу билан бирга ҳар бир қадами, муомала маданиятигача катта масъулият! Ҳар бир санъаткор халқимизнинг ўзига хос чин маънодаги Ватанпарварлик тимсоли. Ҳар биттамиз халқимиз маънавиятининг бардавомчисимиз. Биз халқнинг қалбига кўприк ўрнатадиган инсонлармиз. Ижод машаққатларини ҳам, ҳаммамиз яхши тушунамиз. Масалан, Жиззахда чақалоғини ҳам олиб келган, ўзи саҳнага чиққанида, боласини турмуш ўртоғи саҳна ортида кўтариб турган, ҳаттоки фарзанд кўришига оз қолганига қарамай стадионга чиққанларни ҳам кўряпмиз! Бунинг машаққатини ҳам ҳаммамиз кўриб, биляпмиз! Лекин, масаланинг бошқа тарафлари ҳам бор... Ўзи бировга танбеҳ бериш, бу энг осон йўли. Лекин, ҳамма ёшларга ҳам танбеҳ бермай, тўғри йўналиш ҳам кўрсатмасдан, бефарқ бўлиб, “шунга ёмон кўринмай” деб, ҳамма ўзини тинчлигини ўйлайдиган бўлса, унда Санъатнинг ҳам, маънавиятнинг ҳам ҳеч қандай ривожи бўлмайди! Бизни ҳам устозлар керак вақтида қўлимиздан ушлаб, “ўғлим мана бу бу ерида хато қилдинг” деб тўғри йўл кўрсатган, ютуғимиз бўлса, қувониб табриклаган. Лекин, бизда ҳозирда мана шу фазилат камайиб, бироз бефарқлик юзага келмоқда! Халқнинг назарига тушганда, халқ эъзозлаганда наҳотки, шундай бир ҳолатга йўл қўйилса? Бизни ушлаб турган ҳам, эъзозлаётган ҳам шу Халқ! Агар шу халқ севмаса, эъзозламаса биз ҳеч киммиз! Давлат бизга унвонлар бериб, саҳналар бериб, ижод учун ҳамма шароитларни яратиб беряпти! Наҳотки, Давлат сўраган пайтда, Давлат миқёсидаги тадбирга инсон 3 кунни бағишлай олмайдими? Ватанимизга бўлган муносабатимиз шунчалик саёзми? Халқ артистлари, шунча Санъаткорлар турганда, ўша битта тўйни деб, Давлатни яратиб берган шунча имкониятлари олдида, шунчаликка бориладими? Ҳаттоки, “Сизни халққа эълон қилиб қўйилган” дейилса, “мен чарчадим, мен у ёққа бормайман” дейилса! Сизни буғдой ўришга, ер чопишга ёки бошқа оғир ишларга чақиришаётгани йўқ! Халқни меҳри кутяпти–ку, сизни! Бу Халқнинг меҳрига, эътиборига беписандлик эмасми? Сизга ишониб Давлат дастурга киритсаю, сиз бўлса? Кечқурун огоҳлантирилган, аммо... Йўқ! Мен бундай одамларни Ватанпарвар, деб ҳисобламайман! Концертга сўралганда шу ҳолат бўлса, демак, кўрсатмасину, оғир кунига сўралса, бир минут ҳам турмас экан-да, у одам? Демак, унга ишониб бўлмас экан! Халқ меҳри, Халқ назари, муқаддас! Назардан бир қолгандан кейин, уни ортга қайтариш қийин! Қанчасини кўрганмиз ҳам, халқ назаридан бир қолган одам ҳар қанча ҳаракат қилсин, ўнглана олмайди! Ҳаммамиз ана шу Ватаннинг фуқаросимиз! Унга муносиб бўлишимиз керак. Оғир ишга эмас, қўшиғингиз билан даврага чорлаяпмиз! Ана шундан ҳам юз ўгириб, ҳеч кимни огоҳлантирмасдан, ҳеч кимга бир оғиз сўз айтмасдан кетиб қолинса? Ахир ҳар биттасига “боринг, илтимос, сизни халқ кутяпти” деб айтиб чиқиш керакми? Масъулиятни англаш, ҳис қилиш шунчалик қийинми? Бундан кейин Давлат тадбирларига масъулиятни ҳис қиладиган, эл-юртини севадиган, Ватанига керак бўлса, керак пайтида туриб берадиган, тўйига Ватани ишончини алмаштириб кетмайдиган Санъаткорларни сафарбар этиш керак! Бундан ташқари, яна бир муҳим масала, айрим қўшиқларнинг шеърларини, шеър деб ҳам бўлмайди! Адабиёт остонасига энди кириб келаётган инсон ҳам, бундай шеър ёзмайди! Қўшиқ куйламоқчи бўлса, Ватан ҳақида, эл-юрт ҳақида, мамлакатда бўлаётган ўзгаришлар ҳақида куйлаш мумкин. Келиб маслаҳатлашинг, “мана шундай юракдан куйлайдиган қўшиқ қилмоқчи эдим, шуни биргаликда бир маслаҳат қилсак” десангиз, ҳеч ким таъқиқламайди. Майли, биз билан эмас, масалан, Халқ артистлари, устоз санъаткорлар бор! Озгина тажрибага эга бўлган инсонлар билан маслаҳатлашинг! Қўшиқ куйлаётганда сўзига аҳамиятли, эътиборли бўлинг! Ўзбек халқи кўчада қолган халқ эмас! Эрон, Озарбайжон ва бошқаларнинг мусиқасига қараб қолмаган! Санъат соҳасида буюк тарихимиз бор! Ўзимизнинг оҳанглар бор! Ўзимизни бунчалик оёқости қилмайлик! Майли, Эронча қўшиқ қилайлик, аммо Эронча айтайлик, Озарбайжонча куйга, Озарбайжонча куйлайлик! Сал ғурур бўлиши керакми? Ҳозир мен мисол учун телевизор кўра олмайман! Асаб шундай бузилади-ки! Ғурур борми? Албатта, бу гаплар ҳаммага тааллуқли эмас! Ижод қилишимиз керак! Эртага Раж Капур айтгандек, “бош кийимим японча, костюмим унақа, туфлигим бунақа бўлса”, мени миллий қиёфамдан нима қолади? Мана интернет, ижтимоий тармоқлар бор, ҳеч ким сизларни бу борада таъқиқлаш йўлидан бормайди, лекин, биз маънавият тарқатувчисимиз! Дуч келган нарсани ҳам интернетга олиб чиқа олмаймиз! Маънавий, аҳлоқий мезонлар бор! Фаҳм-фаросат деган нарсалар бор! Ўша интернетга, ўз санъатимизни, ички дунёйимизни тушунарли бир даражада кўрсатадиган, кўрган ўқувчи ёшлар бир ибрат оладиган нарсани кўрсатиш керак, деб ўйлайман. Ахир, санъаткорлар элнинг нигоҳидаги, назаридаги инсонлар! Шунинг учун ҳам, мана шу ердаги инсонлар, шу масалада бирлашсак, ҳаммамиз фаол бўлиб ҳаракат қилсак. Мен либослар тўғрисида гапирмоқчи эмасдим. “Либоси ундай бўлсин, бундай бўлсин ҳам эмас”, мен фақат бир нарса, дид тарафдориман! Сен кийган либосинг, сени одобингга, аҳлоқингга, ички дунёйингга, қўшиғингни руҳиятига мос келсин! Бизда маънавиятли олимлар, ёзувчилар қанча? Биз жуда ҳам кўп ҳолатларда нишонга айландик! Тўғри, ўйин-кулги, шўх қўшиқлар керак. Аммо, қайси буюк миллатнинг вакили эканлигимизни унутиб қўйишга ҳаққимиз йўқ! Ҳаммамизнинг дардимиз бир, бизнинг авлодлар, аждодларимиз бизга шундай гўзал санъатни берди! Агар биз уни сақлаб ривожлантира олмасак, бу омонатга хиёнат бўлади! Ана шу хиёнатни қилаётганларни тарбиялаш, ҳаммамизнинг олдимиздаги вазифамиз!\nШундан сўнг, Ўзбекистон Республикаси Президенти Девони масъул ходими Абдуваҳоб Сахиев сўзга чиқиб, меъёрий мезонлар, Низом, жонли ижро, концертлар, миллий эстрада санъатини ривожлантириш борасида ўз фикрларини билдирди.\nАзамат Ҳайдаров маданият, санъат ва эстрада ривожи учун таклифлар бўлса, ёзиб бериш мумкинлигини ҳам айтиб ўтди.\nШундан сўнг, йиғилиш иштирокчиларига сўз берилиб, бир неча санъаткорлар ўз фикр-мулоҳазаларини билдиришди.\nЎзбекистонда хизмат кўрсатган артист Шуҳрат Қаюмов: - Менимча, биринчи навбатда кийиниш борасида “қаттиқроқ” туриш керак, деб ўйлайман. Чунки, улар бизни фарзандларимизни тарбиясини “бузяпти”! Бир одам келиб, менга “нега сиз ёшлар ҳақида салбий фикрларни билдирасиз?” деганда, “салбий фикрлар билдирмаяпман, сен мени оиламга келиб фарзандимни бузяпсан, кийиминг билан уни менталитетига, дунёқарашига таъсир қиляпсан” деб жавоб қиламан! Мисол учун, яқинда Телевидениеда чиқиб, бошловчи қизларимизни, эркак кишининг иши бўлмаса ҳам, кимгадир оғир ботса ҳам, қулоғидаги ҳар хил зиракларни, киприкларини, улама сочларини олиб қўйишга тўғри келди! Чунки, эфирда бошловчи ўзини етказиб бераётган хабаридан ташқари, жалб қиладиган нарсаси бўлмаслиги керак! Ўша қизларнинг ўзларини бунга фаросатлари етмаса! Ҳозир ёшларнинг орасида жуда ҳам ғарбга тақлид кучли, мисол учун, ҳеч қачон Шарқда “оғзи кавушдек қиз экан” деб, таъриф берилмаган! “Дудоғи гўзал”, “Писта даҳан” деган гаплар бор. Лекин, айрим эстрада хонандалари лабини пешонасигача “ёпиштириб”, шишириб, иштони йўқ, кийим йўқ, ҳаё йўқ, дид-фаросат йўқ аҳволда, жамиятни ҳам шунга чорламоқчи бўляпти! Шеър масаласида ҳам, мусиқа масаласида ҳам, худди шундай! Ҳозир мен ҳам мусиқа эшитмайман! Мустақиллик байрамларида ҳам, бир хил пайтда “бутун дунё кўряптию бизни, биз Мустақиллик майдони, Мустақиллик байрамида кўряпмизу” деб, ичимда қайнаб кетаман, шунинг учун, санъат билимдонлари, ҳақиқий устоз санъаткорлардан ташкил топган мустаҳкам Кенгаш бўлиши керак, деб ўйлайман! Бу Кенгаш ҳеч кимга сотилмаслиги керак ва мусиқани яхши тушуниши керак! Мен бошловчилардан илтимос қилган бўлардим, “устоз санъаткор” билан, “санъат юлдузи”, “таниқли санъаткор”, “машҳур санъаткор” деган ибораларни ўз ўрнига қўя олишса! Устозликка ҳаққи йўқ одамларни “устоз санъаткор” деб эълон қилишади. Қўшиқ, ашула, лапарнинг фарқига бормайдиганларни ҳам “устоз санъаткор” деб эълон қилишмоқда! Агар у устоз бўладиган бўлса, унинг шогирди ким бўлади? Мана Ғуломжон ака Ёқубов ҳақиқий устоз санъаткор! Машҳур санъаткор! Шу инсонга нисбатан шу иборани ишлатишсин! Лекин, масалан, мени ўзимга ҳам “машҳур”, дейишса, “йўқ, мен машҳур эмасман, таниқлиман” дейман! Санъатни бундай ўйинчоқ қилмаслик керак! Мисол учун, ҳозир жуда кўп шоулар чиқиб кетяпти! Мусобақага ўхшаган, ёшлар кўрик-танловлари кўп! Ана шу жойларда Ҳайъат аъзоси бўлишдан аввал, “мени Ҳайъат аъзоси бўлишга ҳаққим борми, йўқми? Консерваторияда ўқиганманми? Қайси устознинг шогирдиман? Ўзи мусиқа грамматикасини биламанми, йўқми?” деб ҳам ўйлаб кўриш керак! “Мен Ўзбекистон Халқ артистиман, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артистман, мени ҳаққим бор!” деб, чиқиб олиб, нафақат бутун Республика, балки бутун дунёга ўзини шарманда қилмасликларини истайман! Бундан ташқари, Санъаткорларнинг маданий савияси устида ҳам озгина ишлашимиз керак. Эртага чет элга чиқадими, матбуотга интервью берадими, айтаётган гапларини бироз ўйлаб гапиришса! Бунга сабаб эса, айрим ёшларни адабиётга қизиқмаслиги, айримларнинг эса умуман китоб деган нарсани билмаслиги, адабиётдан бехабарлигидир! Шунинг учун ҳам, устоз Санъаткорлар Ғуломжон ака Ёқубов, Зулайҳо опа Бойхонова, Озодбек Назарбеков, Азим ака Муллахонов, сизлар ёшларни тўғри маънода озгина “силкитиб” қўйишга ҳаққингиз бор! 2 та қўшиқ айтиб қўйса, 2 та матбуот “эстрада юлдузи” деб мақтаб қўйса, ўзида йўқ хурсанд! Биз-ку, индамаймиз, лекин айрим ҳолларда, баъзилари ҳаттоки сиз билан ҳоҳласа саломлашади, ҳоҳламаса йўқ! Агар фикрларим оғир ботган бўлса, узр!\nШундан сўнг, сўз Ғуломжон Ёқубовга берилди.\nЎзбекистон ва Қорақалпоғистон Халқ артисти Ғуломжон Ёқубов: - Тўйларни олиб борадиганларни ҳам бир чақириб яхшилаб тушунтириш керак. Улар чиндан ҳам ҳаммани “санъат юлдузи” деб эълон қилишади! Аввал ўн йиллаб санъатда юриб, “санъат юлдузи” эканлигини кўрсатсин! 2 та қўшиқ айтганни ҳам “санъат юлдузи” деб, эълон қилиб туришибди! Ўша эълон қиладиганларга ҳам сал чегара қўйиш керак. Тўй ҳам, аслида санъаткор учун битта имтиҳон жой! Тўй санъатда ҳам ўзини кўрсатадиган, халққа хизмат қиладиган жой! Лекин, шуниси ҳам борки, ҳар битта инсоннинг ўз мавқейини, тўғри айтиши учун, олиб борувчининг миясига қуйдириш керак! 4 та қўшиқ айтмай “юлдуз”, “фалончи”! Бу нимадан далолат? Бу билан фақат ўша ёш хонандани “айнитишади”! “Мен зўр эканман” деб, эртага бошқа ижод қилмай қўяди. Бундан ташқари, чет элнинг қўшиғини ҳам ўз тилида айтсин! Бизнинг халқимиз шундай қобилиятли халқки, ҳар қандай йўналишда ижро эта олади! Операни ҳам, чет эл қўшиқларини ҳам, акценти бўлмай айтиши мумкин! Лекин, чет эл мусиқасига ўзбекча сўз қўйиб куйласа, уни бошқа жойдан ўғирлаганини ҳамма билади. Аммо, ижро этаверишади. Бировга ёмон кўриниш эмас, аммо гапириш керак! Мана ёшлар чиқсин, халққа хизмат қилишсин! Ҳеч ким уларга қарши эмас! Лекин, астойдил хизмат қилсин, ўғирламасин, ўзимиздан олишсин! Нега биз Эрончани эронча, Ҳиндчани, ҳиндча, Арабчани арабча деймиз? Ахир улар бизнинг ўзбекчани, “ўзбекча эстрада” деб айтишмайдию! Биз бунга эришмаган бўлсак, бунга ёшлар эришиши керак! Лекин, ҳозир биттасига тўғри гап гапирсанг, олдингда “хўп” деб, ортингдан “кимсан?” дейди. Чунки, у тўйдан пул топди, машина олди, участка олди, энди кимдир бўлиб қолди! Тўйма-тўй юриб пул топяпти, “сен кимсан” дейиши табиий. Илгари тўйга борса, телевидение, концертларга қўйилмасди! Энди эса, бахтингизни қаранглар, тўйдан бориб, бемалол қолган ишларни қилишяпти! Бунга Худога шукур қилиш керак! Лекин, буни суистеъмол қилиш керак эмас! Концерт алоҳида, Давлат иши алоҳида, ўзингни шахсий ишинг алоҳида бўлиши керак! Тўй бу, шахсий иш! Ҳозир тўйга бормаса артист ҳисобланмайди! Тўйга боришнинг ҳеч қандай айби йўқ! Аммо, ҳар битта инсон ўз ўрнини билиши керак! Ўша тўйда ҳам, баъзилари салом бермайди, тўғри ўтиб кетадиганлари ҳам бор. Мен ўзим Фахриддин Умаровнинг шогирди бўлганлигим учун ҳам, бир тўйда бўлган воқеани айтиб бермоқчиман, ҳамма билиши керак! Бир тўйда Фахриддин ака келган экан, одам кўп, мен билмай қолганман. Ҳамма ўтирибди, бир пайт устозга сўз беришди, у киши эса, “мени бир шогирдим шу ерда, кўришиб келсам” дедилар. Шу одамлар орасида дарҳол қандай бориб, кўришиб, узр сўраганимни билмайман! Ўша иззат-ҳурмат шунчалик бўлган! Бизнинг халқимизга хос энг яхши фазилат, бу каттани катта, кичикни кичик деб, бир-бирига ҳурматда бўлиш, шундай бўлса, ҳамма ҳам ҳурмат қилса, ҳурмат топади!\nЎзбекистонда хизмат кўрсатган артист Азим Муллахонов: - Айтилган ҳамма гаплар тўғри! Ўзбек санъаткорлари учун мени ҳам таклифларим бор. Қўшиқларнинг матнини, мусиқасини яхшилаб қараб чиқарилса, анча яхши бўлар эди! Тўйларни ўзи асли мазмун-моҳиятига келсак, икки ёшнинг оила қуриши, бизнинг урф-одатларимиз, миллий қадриятларимизга суянган ҳолатда бўлиши керак, аммо дўстлар айтишадики, “йўқ, тўйга 200-300 одам қатнашади! Битта тўй билан ҳеч нарса бўлмайди!” Лекин, бир кунда Республикамизда нечта тўй бўлади? Ўша тўйлар бўладиган дастурлар асосан нимадан иборат? Асоси шундан иборатки, ҳозир официант бўлиб ишлаётган йигит-қизлар, кечки пайтга борганда “санъаткор” бўлиб қолади! 100-200 та ашулани олади-да, ўзини айтгани борми, бировники, чет элникими, фарқи йўқ қўйиб, чет элники кўпроқ бўлади, хуллас, шу хонандаларимиздан ташқари ҳолатда, тўйларни ўтказишади! Шу ўринда, маҳалла оқсоқолларига таклиф, тўйларни миллий руҳда ўтказилса! Ахир ижро тўлақонли бўлгандан кейин санъаткор барибир ўзини тўйда кўрсатишни ҳоҳлайди! Тўйга борса, тирикчиликнинг айби йўқ. Чет эл қўшиқлари ҳам ижро қилинсин, лекин қарийб, кўп қисми ўзимизнинг миллий оҳанглар бўлишини ҳоҳлардим! Ёшларимиз ҳам, шунда шунга интилади! Мана Жиззахга бошқа сабаб билан яқинда борганимда, мени меҳмонга олиб боришиб, бир дискотекага бориб қолдим. Ҳалиги жойда ўша мусиқани эшита олмадим ҳам! Олдин дискотекани чет элдан келган меҳмонларимиз, ўзининг қўшиғини ижро қиладиган жой, деб ўйлардим. Ҳозир, эса, урф-одат тусига кириб қолган, тўйларимиз 90 фоизи дискотека бўлиб ўтади! Агар шу тарзда давом этса, бизнинг миллий қўшиқларимиз секин-секин бориб йўқолиб ҳам кетиши мумкин. Телевидение бадиий кенгашлари кўриб чиқилса ва у ерда яхши мусиқачилар бўлса, маслаҳат берадиган яхши қўшиқчилар бўлса, ўйлайманки, мавжуд камчиликлар ҳам ўз-ўзидан бартараф бўларди! Майли, бошида ёшларга сал ёмон кўрингандек ҳам бўлинар! Аммо, мақсад, яхши йўлга бошлаб, қўшиқларнинг айтиладиган сўзларигача аҳамият берилиши керак! Радиода бир қиз қўшиқ айтяпти: “Жоним мани кун ўтди, Нозларинг мани куйдирди, яна жоним, жоним...” Уни шеър ҳам деб бўлмайди! У бу қўшиқни кимга айтяпти ўзи? “Жоним, жоним” деб аёл киши кимга айтиши мумкин? Агар эркак кишига айтаётган бўлса, эркак кишига мурожаат қилиб, “нозларинг мани куйдирди” деб айтиб турибди-да! Эркакда ноз нима қилади?\nЙиғилишнинг шу жойида Ғуломжон Ёқубов (кулиб): - Ҳозирги эркакларни нози ҳам, бор-да!-деб, қўшимча қилгани, ҳаммани кулдириб юборди.\nАзим Муллахонов (фикрларини якунлаб): - Ана шундай “қўшиқ”ларни сўзларига ҳам қараш керак-да!\n“Ўзбекконцерт” давлат муассасаси директори в.в.б. Азамат Ҳайдаров: - Сиёсатчи сиёсат билан шуғулланиши керак, Санъаткор қўшиқ куйлаши керак, энди ҳар бир ишнинг чегараси, ўз талаб, меъёр ва мезонлари бор-да! Айрим аёл хонандаларимиз, билиб-билмай чала шоирларга, шеър буюртма қилиб, шундай қўшиқлар куйлаб қўйишади. Айниқса, шахс билан боғлиқ, Давлат Раҳбарларининг фаолияти билан боғлиқ нарсаларни монтаж қилиб, клипларига олдиришади. Бу ҳеч қандай одобга ҳам, аҳлоққа ҳам тўғри келмайди! Биз Ватан ҳақида, меҳнат, дўстлик ҳақида, қўшиқчилигимиз, ҳаётимиз ҳақида қўшиқ куйлайлик! Ҳамма нарса ошкора бўляпти! Мана Ўзбекистонни тоғлари, боғлари ҳақида, айтилаётган гаплар, амалга оширилаётган ишлар ҳақида, клиплар қилинса, нур устига аъло нур бўларди! Давлатимиз Раҳбари қанча шароит яратиб берган, кечаги Қарорнинг ўзи билан қанча қилинадиган ишлар бор! Бу ёқда эса, клипларга разм солсак, масалан, Тошкентдаги Амир Темур ҳайкалини олиб кўрсатамиз, қўшиқ билан ҳеч қандай боғлиқлик жойи йўқ! Шу билан танилмоқчи бўлишади. Лекин, биргина мазмунли Ватан ҳақидаги қўшиқни олсак, ҳеч қандай клипи йўқ, лекин ҳаммамиз эшитамиз!\nЙиғилиш давомида Президент ҳақида қўшиқ куйлаб, ўзига обрў орттирмоқчи бўлаётганлар ҳам танқид остига олинди.\nЎзбекистон Республикаси Маданият вазирининг биринчи ўринбосари Минҳожиддин Хожиматов:– Биз ҳаммамиз Ўзбекистондек буюк бир давлатнинг фуқаросимиз! Давлатимизни ўз рамзлари бор, байроқ, герб, мадҳия! Бу биз учун энг муқаддас тарих! Президентимиз Давлат Раҳбари, ўзини шундай даражасига, мақомига, ҳурматига эга! Лекин, мана менинг қўлимда турган (қоғозга ишора қилиб) матн, бу қўшиқ эмас, бу беҳурматлик! Бу сиёсий саводсизлик, маънавиятсизлик! Муҳаббат, меҳр-ҳурмат, эҳтиром, бунақа изҳор қилинмайди! Мана ҳозир Улуғ шиор, Президентимизнинг юртга қилган даъватлари асосида фестиваллар ўтказилмоқда! Ана шу жараёнда ҳам юрагимизга санчиқ берадиган ҳолатлар бор! Айрим санъаткорларнинг ўзларини тутишлари билан боғлиқ, борганда ҳар хил иддаолар қилиши билан боғлиқ ҳолатлар, ёки тўйга кетади, на огоҳлантиради, қўл телефонини ўчириб олади! Лекин, бу Давлат миқёсида, Энг улуғ, энг азиз байрамимиз олдидан бўлаётган тадбир! Майли, касал бўлиши мумкин, оилавий жуда бир зарурат чиқиб қолиши мумкин, лекин эндиликда шундай тадбирларга сафарбар қилинадиган санъаткорлар рўйхатини ҳам қатъий кўриб чиқиш керак!\nЎзбекистон ва Қорақалпоғистон Халқ артисти Озодбек Назарбеков: - Профессионал Санъаткор билан ҳаваскорнинг аралашиб кетганлиги, ҳозирда менимча, халқни ҳам адаштириб турган энг катта нарса ҳам шу! Чунки, айримлар, умуман, билим у ёқда турсин, ижрочилик, студияда, компьютерда, асосий руҳиятни берадиган саунд асосида, дейлик, “юлдуз” бўлиб, шу йўлда илм олган, умрини бағишлаган, устозларнинг хизматини қилган, дуосини олган, қийналиб, шу даражага етган санъаткорлар билан бирга, бир эфирда, бир саҳнада, доимий ўзини “юлдузона тутиш” билан бемалол, “сен кимсан?” дегандек қилиб муомала қилади! Тўғри, ҳамма танийди, рейтинги яхши, лекин “ўзи ким?”, “кимман?” деган саволга жавоб бера оладими? Билимли санъаткор эса, шу соҳасининг устаси, майли, у таниқли бўлмаслиги мумкин, лекин шу санъаткорнинг ҳам билимини ҳурмати бор! Шунча йиллик меҳнатини, тажрибасини, ўзини шу соҳага бағишлаган умрининг ҳурмати бор-ку! Шунинг учун ҳам, шу масалаларни лицензия билан мажбурий ажратиб қўйилса! Бу профессионал санъаткор, бу эса, ҳаваскор, деб аниқ ажратилса, шунда, биринчидан, халқ ҳам ким аслида ким, ким эканлигини тушуна бошлайди! Ахир профессионал даражада баҳо беришга халқ ҳам мажбур эмас! Халққа талаб қўйишга ҳам ҳаққимиз йўқ! Халқ ўзи ҳамма нарсага баҳо бериши, санъатга дахли бўлмаган инсонни ҳам “юлдуз” қилиб юбориши мумкин! Мана шу тушунчаларни тарғиб қилиш билан, халқнинг фикрини ўзгартириш мумкин! Ҳужжат билан тасдиқлаб қўйиш керак! Эфирда ҳам, ёки гала-концертларда ҳам, аралаштириб юбормаслик керак! Ҳаттоки, керак бўлса, нопрофессионал хонандаларни жойини ҳам белгилаб қўйиш, “сен мана бу ерда концерт берасан холос”, деб айтиб, “сенга мана бундай имкониятлар бор” деб, тушунтириб ўтиш керак! Агар “Профессионал бўлмоқчи бўлсанг, шуғуллан, вокалистга бор, ўқи, билим ол, меҳнат қил, агар профессионалликка ўтсанг, яна имконият берамиз” дейилса, шу билан орадаги фарқни ҳам сал ажратиш керак! Шунда ҳамма ўзининг кимлигини тушунарди! Ўйлайманки, шунда халқ ҳам тўғри баҳо бера бошлайди! Тўғри бунга йиллар керак, лекин шу нарса мени назаримда, албатта натижа беради!\nШуҳрат Қаюмов: - Тўғри, бугунги кунда Санъаткор билан саноаткор аралашиб кетди! Ундайлар студияга боради, овозини қўйдиради! Бирорта қўшиғи ҳам ўзиники эмас! Официант, дейилса, официант ҳам ҳозир обрўли! Ҳаттоки, кўчадан мардикор олиб келишяпти! Ўзим бир тўйда ресторанда гувоҳ бўлганим, ўртадаги қиз, умуман, айтиб бўлмайдиган даражада ёмон қилиқлар қиляпти! Ёнидаги иккита болани “еб қўяй” деяпти! Мен “бу қизни сал тартибга чақиришнинг иложи йўқми?” десам, “ака, узр, қизимиз келмаганди, буни “Қатортол”дан топиб келдик” дейди! Шунақа сафда бўлишдан ор қиламан! Шунақалар билан битта саҳнада турибманми мен ҳозир? Одамлар ҳозир шу даражада-ки, “санъаткор келган” деса, “йўқ, DJ келган” деб, сочини иккита ўриб олган, миллатини тайини йўқ одамни олиб келиб, у мусиқасини қўйиб, миллатни “бузиш” билан овора бўляпти!\n“Ниҳол” мукофоти совриндори Манзура: - Балки, шундайларга лицензия бериш керак эмасдир? Бунақа ҳолатлар кўп бўляпти! Мана қанча укаларимиз бор, зўр айтишади, аммо ишсиз... Масалан, мен мусиқа мактабида ўқиганимда бизга “3” баҳони ҳам умуман қўйиб беришмасди! Консерваторияда ҳам ўқидим! Агар ҳозир ўқишмаса, Давлат нега бундай жойларни қуриб қўйган? Ҳаммага лицензия берилаверса? Кейин, тўғри айтишди, умуман одоби йўқ, аҳлоқи йўқ, ҳаммаси бир хил! Умуман, айтишни ҳам билмайди, мени плюсимга айтадими, бошқаларникигами фарқи йўқ! Санъатга бу даражада рухсат бериб қўйиш тўғрими?\nАхборот коммуникацион технологиялар ва матбуот хизмати бўлими бошлиғи Музаффар Сайфуллаев:- Сиз айтаётган, булар айтаётган одамларда лицензия ҳам йўқ! Кенгашдан ҳам ўтмаган! Уларга лицензия берилмаган!\n“Ўзбекконцерт” давлат муассасаси директори в.в.б. Азамат Ҳайдаров: - Ҳаммаси инобатга олинади, ёзиб олиняпти!\nШундан сўнг, “Ўзбекконцерт” давлат муассасаси директори в.в.б. Азамат Ҳайдаров “Ўзбекконцерт” Давлат муассасасида яна бир янги бўлим очилаётганлигини маълум қилди.\nАзамат Ҳайдаров: - Маълумот учун шуни ҳам айтиб айтмоқчиман, “Ўзбекконцерт” таркибида рақсни ривожлантириш бўйича янги бўлим очиляпти. У ерда раққосаларнинг ҳам кийими, рақс тушиш масалалари ҳаммаси бўйича кўриб чиқилади. Ҳозир ҳақиқатдан тўйга борсангиз, фонограмма ва раққоса кўпайиб кетган-да! Ҳозирда янги бўлимда шундай масалаларга эътибор қаратилиб, тартибга олинади!\nШундан сўнг, сўзга чиққан Зулайҳо Бойхонованинг ҳам фикрлари ўринли бўлди.\nЎзбекистон Халқ артисти Зулайҳо Бойхонова: - Ҳар сафар мажлисларда худди шу мавзу, қўшиқлар мавзуси, кийим мавзуси, клиплар, тўй масаласи айтилади, ҳар доим бир хил! Гапириб чиқиб кетамиз, ташқарига чиққандан кейин ўша –ўша ҳолат, ҳеч нарса ўзгармайди. Сизлар томонингиздан бир қонун, бир қарор бўлмагунча, бу нарса ҳеч қачон ўзгармайди! Мана ўзингизни қўлингизда қоғоздаги шеърни олайлик, шундай нарсалар ўтказиб юборилаверса? Қандай қилиб шундай қўшиқни куйлаш мумкин? Сўзини хонанданинг ўзи тушунмаса, ўша Кенгашда тушунган одамлар ўтириши керак эмасми? Сизлар томондан қонуний назорат қилинмагунча, ҳеч нарса ўзгармайди!\nШуҳрат Қаюмов: - Ўша Телевидение раҳбарияти билан ўқитувчи, устозларни чақириш керак! Ўз соҳасининг билимдонлари бўлмаса, Консерваториядан чақириш зарур! Биринчидан, режиссёр сўзнинг нотўғрилигини билмайди! Ҳоҳлаган миллий ашулани мусиқасида бузиб айтса ҳам, режиссёр билан муҳаррир билмайди! Бир кўрсатувда “марҳамат, сиз жонли ижро қилиб беринг” деса, чиқиб, жонли ижрони айтолмайдиган бир хонанда, расво қилиб жонли ижро қиляпти! Буни устига бошловчи “ўлганни устига тепгандек” қилиб, “Офарин! Баракалла!” дейди!\nҒуломжон Ёқубов: - Чунки, ўша бошловчи анчадан бери жонли ижро эшитмаган! Шунинг учун, фарқига бормай “офарин” деяпти! “Жонли ижро” нималигини ҳам билмаса керак!\nАзим Муллахонов: -Инкор қилиб бўлмайдиган бир нарса бор, мендан хафа бўлишмасину, санъатимизда ҳозирда тасодифан “машҳур” бўлиб юрган инсонлар ҳам бор! Шунинг учун ҳам, Озодбек Назарбеков тўғри гапирди, “ҳаваскорлар”га ажратиш керак, деган бир фикр бўлдики, шундан келиб чиқиб айтмоқчиманки, устозлар, ўқитувчилар Консерваторияда, бошқа ўқув даргоҳларида аттестациядан ўтади! Санъатда ҳам, аттестация қилиб қўйишимиз керак, деб ўйлайман! Аттестациядан ўтсин, вокалини кўрайлик! Овозининг тембри қай даражада? Масалан, аёл бўлса, қайси бир категорияга тўғри келади? Эркак киши бўлса, овози баритонми, тенорми? Керакли нотадан керакли нотагача борадими? Жонли ижро қилганда унга қўшиқларини тўғрилашга “махсус программа” керак бўлиб қолмайдими? деган, фикрлар ҳам бор! Шунинг учун ҳам, албатта, аттестациядан ўтказиш масаласини ҳам кўриб чиқиш керак!\nШундан сўнг, хонанда Адҳам Солиев шу кунларда ўтказилаётган айрим тадбирларда иштирокчи Санъаткорлар учун “яратилган” шароитлар ҳамда, Санъаткор қадр-қиммати ҳақида ўз фикрларини очиқ-ойдин баён қилди!\n“Ниҳол” мукофоти совриндори Адҳам Солиев: - Ҳозир Санъаткорларнинг обрўйи қолмади! Мана, кеча Сурхондарёда, Қашқадарёда масалан, шароит масаласида 3 та қўшиқчини битта хонага олиб кириб қўйиши... Зўр тадбир ташкиллаштирилган тўғри, лекин ҳокимият санъаткорларни Қашқадарёга борганда уларга тадбир қилиб беришни, уларга овқат беришни ҳоҳламаяпти! Соат иккида самолёт учиши керак, санъаткорлар соат 11.30 самолётга чиққан, самолёт 2 соат учиб, Қаршига бориб, қўняпти-да, ҳали ҳеч ким нонушта ҳам, тушлик ҳам қилмаган! Маданият ходимларидан битта оддий ходим чиқяпти-да, «сизларга ҳеч қандай овқат ташкиллаштирилмаган! Сизлар ҳозир қайси вилоятга борсангиз, ўша районда овқат ейсизлар» деяпти! Сурхондарёга боряпман, Зулайҳо опа ҳам гувоҳ, Маданият бошлиғи, бизнинг тарафимизни олиш ўрнига шундай гапларни гапиряптики... Охири Абдуҳошим ака ўрнидан турди-да... “Сени санъаткорга бундай гапиришга ҳаққинг йўқ” деди! Маданият бошлиғи бўлса, ўтириб олиб, “Мен маданият бошлиғиман” деб... мана бу ерда (қўл телефонини олиб) съёмка ҳам қилиб олганмиз! “Турасан-да, бориб манави ерда концерт берасан”, деяпти! Биз Анвар Санаев билан 5 киши саҳнага борсак, на аппартчи бор, на шароит... Съёмка ҳам қилиб олганмиз! Кейин биз иссиқда 3 км юриб жойимизга қайтсак, “яна қайтиб боринглар”, дейишяпти. Хуллас...\nШундан сўнг, Ўзбекистон Республикаси Маданият вазирининг биринчи ўринбосари Минҳожиддин Хожиматов бу ҳолатнинг айрим сабабларига тўхталиб, чиндан ҳам, Сурхондарёдаги “Бойсун баҳори” фестивалида ҳам, ташкилий масалалар, умуман ҳеч нарса ҳисобга олинмаганлигини айтиб ўтди. Бухорода ҳам шундай ҳол юз берганлигини, аммо, эндиликда бошқармалар бошлиқлари билан ташкилий масалалар юзасидан гаплашилаётганлиги ва санъаткорларни ҳимоя қилишга тайёр эканликларини билдириб ўтди. Ташкилий масалалар ҳал қилинмаганлигининг сабаби эса, кимларгадир оғзаки топшириқлар берилиб, топшириқ олганлар эса, масъулиятдан қочиб, ташкилий масалаларда амалда ечимини топиши керак бўлган муаммолар борлигини, эндиликда уларни қонун доирасида ҳал қилиб олиш учун бироз вақт керак бўлишини ҳам айтиб ўтди: - Бу борада ҳозир шу ердаги ҳар битта одамдан сўрасак, айтиладиган фикрлар етарли даражада! Сизларга айтаман, мен ўзим ҳам у бошлиқларни кечирмайман! Шунинг учун ҳам, “бу ҳақида гапирманглар” деган фикрдан йироқман! Муаммолар бор! Буни тартибга солишимиз керак!\nШундан сўнг, Озодбек Назарбеков ҳам, бу борада фикр ва ўринли таклиф билдирди: - Ҳақиқатдан ҳам, Давлат ташкилотларининг олдида Санъаткорларнинг обрўси йўқ! Халқда, ўз мухлислари ичида обрўси бор, лекин Давлатга тааллуқли бўлган корхоналар, умуман шундай жойларда санъаткорга муносабат ўзига яраша! Фестиваль ёки Давлат тадбирлари ҳақида гапираётганим йўқ! Ташкилотлар тадбирлари, масалан, шифокорларнинг тадбирлари, ёки Наврўз ўтиришлари масалан, (Давлат тадбири эмас, шахсий!) ҳамма нарсани пулга буюртма қилади, ресторан ижараси ҳам пулга, ҳамма нарсани пулга олиб, Янги йилга ўтириш қилишади! Лекин, Санъаткор у ерга текинга бориши керак! Ҳурмат ҳам шунга яраша бўлади! Тушунаман, улар Вазирликка хат билан чиқишади, сизлар унинг хатини таъминлаб беришингиз керак! Шунинг учун ҳам, бу масалада кўп санъаткорлар маслаҳат қилиб, муҳокама қилдик. Таклифим, Дунё тажрибасига кўра, масалан, Вазирлик қошида тижорат бўлими очилса, шундай ҳолатларда шу тижорат бўлимига хат билан мурожаат қилиб, ким керак бўлса, пулини тўлаб, ҳисоб рақамига тушириб, кейин ўша санъаткор ўша ерга таклиф қилинса, шунда ҳурматимиз ҳам жойига келарди! Ҳозир шундоқ қўлини кўтариб, “битта Вазирликка хат ташлаймиз, ҳаммаси келади” деган фикр бор-да, шу билан ҳал бўлиб, қарабсизки, оёқ остилик, сал кеч қолсангиз ўдағайлаб ҳам беришади, ҳурматсизлик ҳам бўляпти. Шу тарафларини ҳам, ҳисобга олиш керак. Менимча, бу юридик тарафлама ҳам тўғри бўлади!\nЎзбекистон Республикаси Маданият вазирининг биринчи ўринбосари Минҳожиддин Хожиматов: -Тўғри, айрим ҳолатларда Вазирликка шундай протоколлар келади, на Вазир, на бошқа бирор одам розилик берган. Протоколга қарасангиз, студия, саҳна тарафлари ҳам бизнинг зиммамизда, бошловчи берадиган ҳам биз, санъаткор берадиган ҳам, режиссёр берадиган ҳам биз, лекин тадбирнинг эгаси эса, келиб фақат солиқ топширади. Кейин газеталарга ҳам қарасангиз, бир оғиз “Маданият вазирлиги” деган сўз йўқ! Буни ҳам тартибга солиш керак, бундан кейин бу нарсани кўплашиб тартибга солишга ҳаракат қиламиз!\nЎзбекистон Халқ артисти Маҳмуд Намозов ҳам сўзга чиқиб, саёз қўшиқлар куйлаётганларда ҳам, мана шундай қўшиқларни эфирга бераётганларда ҳам, ғурур йўқлиги ҳақида ўз фикрларини билдирди. Узоқ давом этган йиғилиш давомида бошқа санъаткорлар ҳам, юқоридаги мавзулар ва муаммолар юзасидан ўз фикр-мулоҳазаларини, таклифларини билдириб ўтишди.\nМажлисдан сўнг, Раҳбарият билан биргаликда ҳамжиҳатликда мавжуд муаммоларни кўриб чиқиб, ҳал қилиш, ҳамда юртимиз тараққиёти, санъатимиз равнақи йўлида ижод қилишга келишиб олинди.\nМажлисдан сўнг, шахсий фикрлар: Энг биринчи навбатда, Хусусий телеканаллардаги бошловчилар, ҳамда тўйлардаги бошловчиларга Санъаткор ва устоз санъаткор, ҳаваскор ва профессионалнинг фарқини тушунтиришдан бошлаш зарур, назаримизда. Ўз йўналиши бўйича ҳаттоки, мусиқа билим юртида ўқимаган, 2-3 йилгина қўшиқларини “айлантирган” хонандаларни бошқа таърифларни қўйиб туриб, “санъаткор” дейишнинг ўзи, мантиққа тўғри келадими? Афсуски, баъзи ёш хонандаларни эълон қилишларини кўриб, “унда Халқ артистлари ким?” деган савол туғилади! Агар 2 та ёки ундан ортиқ бир неча Давлатнинг Халқ артисти бўлса-чи? Ҳаттоки, айрим Телеканалларда ҳеч қаерда таҳсил олмаган ёш хонандаларни ҳам “устоз санъаткор” деб, “шу устозларнинг йўлини берсин” деб, ўтиришлар, кулгили эмасми? Бу ёшларда нотўғри тушунча шаклланишига олиб келмайдими? Ахир чинакам устоз санъаткорлар бир неча йиллаб, ўқиб, изланиб, ижод қилиб, шу даражага эришишган! Шунча бошловчига ёки телеканалларга буни тушунтириш учун эса, чиндан ҳам Озодбек Назарбеков таклиф киритгандек, хонандаларни “профессионал” ва “ҳаваскор”га ажратиш вақти аллақачон келган! Шундан сўнг, “устоз санъаткор”, “ёрқин юлдуз” каби ибораларни фақат “профессионал” санъаткорларга нисбатан ишлатиш мумкинлиги ҳақида, махсус банд қилиб, Низомга киритиш керакмикан? “Ҳаваскор”ларга нисбатан эса, қандай ибораларни қўллаш мумкинлигини ҳам, алоҳида таъкидлаб, белгиланса, балки энди чиққан хонандаларни кўкларга кўтариш каби ҳолатларга чек қўйилса, ажаб эмас.\nМаъносиз қўшиқлар, савиясиз клиплар ва хонандалар либослари борасидаги муаммолар, ҳозирда “Ўзбекконцерт” Давлат муассасаси директори в.в.б. Азамат Ҳайдаровнинг, аввал собиқ “Ўзбекнаво” Эстрада Бирлашмасидаги фаолияти вақтида ҳам мавжуд бўлиб, ўша вақтда ҳам бу муаммолар ҳақида, йиғилишларда хонандалар томонидан жон куйдириб тўхтовсиз фикрлар билдирилар эди. Аммо, натижа учун, фикр билдиришнинг ўзи камлик қилади, деб ўйлаймиз. Биринчи навбатда, энг муҳими, Радио ва Телеканаллар қошида, Бадиий Кенгаш йўқ бўлса, шундай Бадиий Кенгашлар ташкил қилиниб, у ерга малакали бастакор, шоир, Консерватория ўқитувчиси, ҳамда Ўзбек тили ва адабиёти бўйича Олийгоҳ ўқитувчисини ҳам таклиф қилиб, (негаки, айрим қўшиқларда кутилмаган “янги сўз”лар ҳам пайдо бўлмоқда!) клипларни қатъий муҳокамадан ўтказиш зарур, назаримизда. Бу кенгашлар эса, “Ўзбекконцерт” билан доимий алоқада бўлиши, давр талаби, деб ўйлаймиз. Бундан ташқари, ўша ибо-ҳаёга тўғри келмайдиган либос киядиган хонандаларни балки, “Ўзбекконцерт” Давлат Муассасасига таклиф қилиниб, ТВ дан ҳам кўрсатиб, омма кўз олдида ўзига ҳам ўша клипидан, чиқишларидан лавҳалар кўрсатиб туриб, “ўз фарзандингизга шундай либослар кийдирармидингиз?” деган саволлар бериб, очиқ мулоқот қилишнинг вақти келгандир? Клипларида ибо-ҳаёга тўғри келмайдиган либослардаги қизларни олиб чиқадиган эркак хонандаларга ҳам, шу усулни қўллаб, “Ўз қиз фарзандингизга шундай либос кийдирасизми? Ўз қизингизни шу клипларингизда чиқаётган қизларга ўхшашини истайсизми?” деб, ТВ орқали халқ кўз олдида муҳокама қилиш ҳам, фойдадан ҳоли бўлмасди, деб ўйлаймиз. Агар улар шундай либосларни ўз фарзандларига раво кўришмаса, унда нега бировнинг боласига экран орқали “тавсия” қилиб, унинг тарбиясига таъсир кўрсатишмоқда?\nЙиғилиш давомида Зулайҳо Бойхонова айтган ҳақиқат, аччиқ бўлса ҳам, ўринли, чиндан ҳам агар юқоридаги масалалар юзасидан “Ўзбекконцерт” ёки, юқори ташкилотлар томонидан бирор расмий қарор, ёки қонун қабул қилинмас экан, муаммоли бу ҳолатлар давом этаверади, деган фикрдамиз.\nАммо, бу гал “Ўзбекконцерт” Давлат муассасаси директори в.в.б.Азамат Ҳайдаров ўз вазифасига ўзгача шижоат билан киришганлиги, йиғилишнинг шукуҳидан сезилаётгандек. Эндиликда юқоридаги муаммолар йиғилишда ва қоғозларда қолиб кетмай, қонуний равишда, албатта ўз ечимини топади, деган умиддамиз.\nФотолар учун “Ўзбекконцерт” Давлат муассасаси Матбуот хизматига миннатдорчилик билдирамиз\nYOUTUBE.COM даги FATTOHHON.COM КАНАЛИДА!


Главная - Новости - Сурхондарёдаги зиёратгоҳда ўғирлик содир бўлди\nБойсун туманида яшовчи фуқаро танишининг буюмини ўғирлаган.\nШу йилнинг 4 сентябрь куни Сурхондарё вилоятининг Олтинсой туманида жойлашган “Хожаипок ота” зиёратгоҳида ўғирлик содир этилган.\nИИВнинг маълум қилишича, Бойсун туманида яшовчи Маллаев Анвар (исми ўзгартирилган) зиёратгоҳда жойлашган чўмилиш сув ҳавзасининг кийим ечиниш хонасида қаровсиз қолдирилган таниши Аллаёров Худоёр (исми ўзгартирилган) га тегишли кийим чўнтагидан Samsung телефонини ўғирлаб кетган.\nКўрилган чоралар натижасида Маллаев Анвар ушланган. Мазкур ҳолат юзасидан жиноят иши қўзғатилиб, тергов ҳаракатлари олиб борилмоқда.Плееры с фильмом для сайта онлайн кинотеатра\nТошкентда йўл остидаги сув қувури портлади\nРоссияда яна бир одам фожиа қурбони бўлди. Айбдор ўзбекистонлик\nАНДИЖОН ВИЛОЯТИДА ЎЗГАЛАР МУЛКИНИ ЎҒИРЛАГАН АЁЛ ҚЎЛГА ОЛИНДИ


1 апрелдан Ўзбекистонда «самоизоляция» тартиби жорий этилади » Muzlik.uz - O‘zbekiston yangiliklari\nЎзбекистонда коронавирусга қарши кураш тадбирлари доирасида Республика махсус комиссияси янги тартибларни эълон қилди. Бу ҳақда Вазирлар Маҳкамаси ахборот хизмати «Газета.uz»га маълум қилган. Янги тартибга кўра 1 апрелдан бошлаб Тошкент, Нукус шаҳарлари ва вилоятлар марказларида «ўзини яккалаш» (само изоляция) ҳаёт тарзи жорий этилади. Зарурат бўлган тақдирдагина яқин атрофдаги дорихона, озиқ-овқат ва биринчи галдаги товарлар дўконига чиқишга рухсат этилади. 65 ёшдан юқори бўлган фуқароларга уйидан ташқарига чиқиш қатъиян ман этилади. "Газета.uz"да реклама Коронавирус инфекциясига қарши кураш жараёнида турли хайрия акцияларини уюштирилмоқда. Лекин мутахассисларнинг фикрига кўра, бу турдаги акциялар давомида COVID-19 вирусининг янада кенг тарқалиш хавфи жуда юқори. Махсус комиссия хулосасига кўра санитария-гигиена қоидалари ва карантин талабларини четлаб ўтиб, якка тартибда хайрия тадбирларини амалга ошириш аҳоли, айниқса нуронийлар ҳаётини жиддий хавф остига қўяди. Мазкур жараёнда якка тартибдаги хайрия акцияларини 1 апрелдан эътиборан вақтинча тўхтатиш мақсадга мувофиқлиги айтилган.\nМосквада умумхалқ ўзини ўзи изоляция қилиш режими жорий этилди


Исломда тижорат, савдогар ва харидор одоби. Рахматуллох кори Сайфуддинов билан сухбат – КУН УЗ\nГлавная / Маданият / Исломда тижорат, савдогар ва харидор одоби. Рахматуллох кори Сайфуддинов билан сухбат\n30.03.2020\tМаданият Comments Off on Исломда тижорат, савдогар ва харидор одоби. Рахматуллох кори Сайфуддинов билан сухбат 395 Показы\nИсломда тижорат одоби кандай? Пайгамбарлар шугулланган шарафли касб эгалари нима учун нафсини устун куймокда? Харидор ва сотувчининг узаро муносабати кандай тартибга солиниши керак? Мусулмон инсон вабо чикканида кандай манзилада булиши керак?\n«Мирза Юсуф» жоме-масжиди имом хатиби Рахматуллох кори Сайфуддинов Kun.uz мухбири билан сухбатда шу каби саволлар буйича Ислом таълимоти хакида суз юритди.\nБанданинг ризки кеч колиши мумкин, лекин адашмайди\n– Албатта, тижоратнинг одоби бор. Аллох субханаху таоло Мулк сурасида мархамат килади: «Аллох таоло шундай зотки, сизларга ерни буйсундириб куйди, унинг исталган жойида юриб, ризк изланглар. Лекин, унутмангларки, кайтиш Аллохнинг хузуригадир».\nДемак, биз ризк талабида буламиз ва уни халол йул билан талаб килишга буюрилганмиз. Ахли сунна вал-жамоа эътикодида ризк халолга ва харомга булинади. Халол ризкда Аллох рози булса, харом ризк учун Аллох жазо беради.\nЭнди банда тижорат килиб, зироат, саноат, дехкончилик, богдорчилик ёки чорвачилик билан халол ризк талабида булади.\nБанданинг ризки кеч колиши мумкин, лекин адашиб кетмайди. Бировнинг ризки бошка бировга утиб кетмайди. Уша ризк келиши бандани харомдан топишга етакламаслиги керак. Бугун шу нарса руй бермокда. Халол ризкини озгина нотугри тушунча билан, каноатсизлик, инсофсизлик билан харомга айлантириб куйиш кузга ташланмокда айрим савдогарлар мисолида.\nСавдогарлик шарафли касб – пайгамбарлар касби\n– Биласизми, савдогарлик шарафли касб. Пайгамбаримиз алайхиссолату васаллам айтганларки: «Ростгуй, садокатли, ишончли, халол савдогар пайгамбарлар, сиддиклар ва шахидлар билан баробар булади».\nДаражаси шунчалик, лекин, аксига олиб, инсофсиз савдогар булса, унинг жойи энг тубан жойда хам булади. Демак, тижоратнинг биринчи одоби шуки, тижоратчи ниятни тугирламоги керак.\n«Мен тижорат килиб, халким яхши-ёмон кунида унга хизмат килиб, ёрдам бераман», деб чикса, тижорати ибодат булади. Аксинча, «бугун мен фойдаланиб коламан, хамма оляпти, 10 сумлик нарсани 30 сум киламан», деса, ният ёмонлиги учун Аллох таолонинг кахри келади.\nТижорат билан инсон охиратининг окибатини аниклаб олиши хам мумкин\n– Тижоратнинг иккинчи одоби – тижоратчи тижоратнинг илмини билиши керак. Сабаби, банда нафакат тижоратдан ризк топади, балки савоб ёки гунох хам топиши мумкин. Бахт-саодат ёки шаковат топиши мумкин. Охиратини тижоратдан аниклаб олиши мумкин.\nАбдуллох ибн Умар розияллоху анхумо шунинг учун айтган эдилар: «Мен учун Аллохнинг йулида улишдан кейинги уринда тижорат молларимнинг орасида жон бериш суюклидир».\nПайгамбаримиз саллоллоху алайхи васаллам тожир булганлар ва бунда бошкаларга урнак булганлар. Тижоратчи фойда куриш билан бирга, зарар куриш эхтимолини хам буйнига олади. Шунинг учун Ислом тижоратни халол килди. Шунинг учун Аллох рибони харом килди. Чунки, рибода куйиб колиш йук. Судхур доим фойдада булади, иккинчи томон зарарда булади.\nВожиб ёки суннат савобини топиш урнига гунохкор булиш хакида\n– Инсон доим иккита коида уртасида булади. «Фойдани жалб килиш» ва «зарарни даф килиш». Лекин, учинчи коида хам борки, зарарни даф килиш фойдани жалб килишдан мукаддам туради. Бу нима дегани? Масалан, кариндош-уругчилик, силаи-рахм Исломда вожиб амал. Беморнинг холидан хабар олиш суннат амал. Лекин, хозирги вактда шу иккиси хавфли булиб турибди. Шу боис, зарар очик-ойдин булиб турган вактда бу амалларни адо килиш тухтаб туради.\nЙук, мен вабодан куркмайман, деб бу вожиб ва суннат деб, айнан вирусга чалинган беморнинг зиёратига бораверсак, ёки кариндош-уруглар билан борди-келдини давом эттираман деяверсак, биз вожиб ва суннатни (савобини) топган булмаймиз, балки гунохкор буламиз. Чунки, шариат бу ерда коида куйди: зарарни даф килиш фойдани жалб килишдан мукаддам туради. Бунга риоя килмок керак.\nТижорат илмини билмаганлар бозоримизда савдо килмасин\n– Коидаларнинг яна бири шуки, савдогар одам, юкорида айтганимиздек, тижорат илмининг ахкомини ургансин. Хазрати Умар розияллоху анху: «Бизнинг бозоримизда тижорат илмини билмаганлар савдо килмасин», деганлар.\nУ зот халифалик вактларида бозорда шундай бир ишни йулга куйган эдиларки, маълум бир гурух аъзолари савдогарларни савдо илмини билиши ёки билмаслигидан имтихон киларди. Агар, савдо илмини билмаса, у савдогар урганиб келиши учун бозордан чикариб юбориларди.\nБу нима учун ташкил килинган? Инсонга зарар етказмаслик учун, бировга кимматга сотиб куймаслиги учун, бировнинг молини купрок сотиб олмаслиги учун ташкил этилган.\nОммавий синовлар – савоб ишлаб олиш учун кулай фурсат\n– Энди Ислом дини шунчалик чораларни йулга куйган экан, биз каердан журъат топиб, вабо вактида молнинг нархини оширишга киришаяпмиз. Кайси журъат бизни бу ишга олиб боряпти? Аллохдан куркмаймизми?!\nКайтанга хозир – савоб ишлаб олиш фурсати. Оммавий синовлар келган вактда мусулмончиликнинг уз тадбирлари булган. Мисол учун, Хазрати Умар розияллоху анху даврларида очарчилик, кахатчилик келади. Шунда у зот угриларга жазо беришни тухтатиб турганлар, «биз узимиз одамларга иш топиб бера олмаяпмиз, одамларнинг халол ризк билан кун кечиришларига имкон килиб бера олмаяпмиз, баъзи одамлар угирлик содир этиб куйсалар, уларнинг кулини кесишимиз, инсоф-одамгарчиликдан булмайди» деб, вазият унгланмагунча кулни кесиш амрини тухтатиб турганлар.\nБу – давлат томонидан куриладиган чора-тадбирлар. Давлатимиз, хукуматимиз хам солик борасида халкка, тадбиркорларга енгилликлар беряпти. Уйлаб курсак, халкни уйга камаб куйиб, ким маза килади, кимга фойда? Хеч кимга, балки уша халкнинг хавфсизлиги учун, уйингда утир, дейилмокда.\nТижоратда бош омил – шаффофлик ва аникликдир\n– Имом Абу Ханифа рахматуллохи алайхнинг шогирдлари Имом Мухаммаддан сураган эканлар: «Такво хакида бирор нарса ёзмайсизми?» Шунда у киши, «Ёзиб куйганман-ку», дедилар. «Каерда ёзганингиз?» «Ана укинглар, Китоби Бай – Савдо китобини ёзиб куйганман-ку», дедилар.\nЯъни савдо китобини ёзиб куйганман, хаммаси таквога асосланган, демокчи буляптилар. Бу китобни укисангиз, савдода биринчи куйиладиган талаб – шаффофлик, аниклик эканига эътибор киласиз.\nШиркат буладиган булса, хамма томон аник булиши, яширилган нарса булмаслиги, очик-ойдин булиши керак. Нима учун деса, уртага адоват тушиб колмаслиги, шериклар уришиб колмаслиги, жанжал келиб чикмаслиги учун, дейилади.\nСавдо китобини укиганимизда, нафакат такво китоби эканига, балки Ислом дини канчалик тинчлик дини эканига хам амин буламиз.\nНарх-навони бозор белгилайди\n– Уламолар, тавсия маъносида, сотиладиган мол таннархининг 30 фоизигача куйишни тавсия килганлар. Бу – тавсия, катъий буйрук эмас. Чунки нарх-навони бозорнинг узи белгилайди.\nОдамлар хазрати Умар розияллоху анхуга келиб, «Эй муминлар амири, бозорни тартибга солиб беринг, нарх-наволар уйнаб кетяпти», деганларида: «Бозорни Аллох таолонинг узи бошкаради», деганлар.\nЯъни, нима демокчилар – бозор шундай нарсаки, нархни узи бичади. Баъзи нарсаларнинг устига 5 фоиз куйсангиз хам сотолмайсиз, баъзи нарсаларга 50-100 фоиз куйсангиз хам фойда колмайди. Нархни бозор мухитининг узи белгилаб беради. Лекин хар доим савдогарнинг инсофи олдинги уринда туради.\nСотишда, харид килишда ва хакини талаб килишда багрикенг булиш хакида\n– Имом Бухорий рахматуллохи алайхи ва Ибн Можа рохимахуллох буюк сахобий Жобир ибн Абдуллох розияллоху анхудан ривоят килганлар. Набий саллоллоху алайхи васаллам: «Аллох таоло сотганда хам, сотиб олганда хам, хакини талаб килганда хам багрикенг булган бандасини рахм килсин», деганлар.\nМасалан, сотаётган одам – сотувчининг одоби. Сотувчи харидорга арзонрок килиб берсин. Савдолашишга хаки бор, фойдасини куйишга хаки бор, лекин шу нарсада иложи борича, багрикенг булсин.\nХаридорнинг одоби эса, бир сумнинг устида юмалаб, талашиб тортишмасин-да, багрикенг булсин, купрок булса хам зиёда килиб берсин.\nХакини, масалан, карзини талаб килаётган одам, мухлат берсин, шу вакт мобайнида унга савоб бориб туради. Ёки кечиб юборсин.\nМархамат курсатганга, мархамат курсатилади\n– Хазрати Расули акрам алайхиссаломнинг хадиси-шарифларида келади. «Бир одамнинг рухини кабз килишди ва дедиларки, каранглар-чи, бунинг бир солих амали борми? Хеч бир солих амал топилмаяпти. Унинг узидан сурашдики, сенинг яхши амалинг йукми, у камбагалларга берган карзлари кайтарилмаса, кечиб юборишини эслади. Шунда Аллох таоло унинг гунохларини кечиб юборинглар, деган. Яъни бандамизки, бандамизга шундай мархамат курсатибди, мархамат курсатишга Биз хаклимиз, дейди Аллох», деган Пайгамбаримиз саллоллоху алайхи васаллам.\nЖамиятда ботил йул билан мол топиш купайса, у ерга улим олиб келадиган ваболар келади\n– Аллох субханаху таоло Куръони Каримда: «Молларингизни узаро ботил йул билан еманглар, узаро розилик ила савдо-сотик билан булса, майли, узингизни-узингиз улдирманг», деб мархамат килади. Шу ерда бир кизик холат бор: узини-узи улдириш билан молни ботил йул билан ейиш уртасида кандай богликлик бор?\nБогликлиги шундаки, жамиятда рибохурлик, молни ботил йуллар билан, бировнинг молини хазиллашиб ёки куч-кахр билан, ё булмаса хийла билан, ёхуд кимор уйнаб узлаштириш, бировнинг хакидан куркмаслик купайса, у ерга улим олиб келадиган ваболар келади, дейилади. Шунинг учун, Аллох таоло юкоридаги оятда «ботил йул билан молларингизни еманг», дегандан сунг, «узингизни узингиз улдирманг», демокда.\nШу боис, бозорларда, супермаркетларда ишлаб турган юртдошларимиз, биродарларимиз, опа-сингилларимиздан илтимос килардикки, узингиз ишлаб топаётган халол пулингизни озгина эътиборсизлик ёки озгина каноатсизлик, озгина кизгончиклик билан харомга айлантириб куйманг. Аксинча, савоб козонинг, чунки барака ракамларда, сонларда эмас. Барака инсоннинг ахлокида, феъл-атворида.\nГузал ахлокли савдогарлар боис миллионлаб инсонлар Исломни кабул килган\n– Мусулмон тижоратчи доимо гузал-ахлокка эга булган. Малайзия, Индонезия ва Филиппин мамлакатларига Ислом дини халол савдогар аждодларимиз оркали кириб борган. Улар бориб, Исломга даъват килмаганлар, улар узларидаги савдогарлик ахлокини намоён килганлар, холос. Халол, покиза, ишончлик, хушмуомала ва багрикенг булганлар. Табиийки, ерлик халкда савол тугилган: булар кандай одам, фаришталарми, деб уларнинг ким эканликларига кизикканларида мусулмон эканликлари хакида жавоб олишган.\nСавдогарлар: «Биз мусулмонлармиз, бизнинг динимиз савдода шундай багрикенг булишга, ростгуйликка чакиради, садокатга, тугрисузликка, хушмуомала булишга чакиради», деб жавоб берганлар. Шу билан ерлик ахолида Ислом динига кизикиш уйготганлар. У ердаги миллионлаб инсонлар савдогарларнинг гузал ахлоклари боис мусулмон булганлар.\nГайриоддий жума хакида\n– Утган жума гайриоддий жума булди. Жума куни жума намози йук, масжидлар бор, намозхони йук. Азон айтилди, аммо икомат айтилмади.\nБарча неъматларнинг калити истигфорда\n– Хазрати Нух айтяптилар: «Мен кавмимга айтдим: Роббингизга истигфор айтинг. Роббингиз гунохларни кечиргувчидир. Роббингиз, истигфор айтсангиз, ёрдам беради, фарзандлар беради, ёмгир ёгдиради, бойлик беради, очарчиликни кутаради», деган оятлар келган.\nВабо кутарилса-ю, кузимиз, калбимиз очилмаса, энг катта бало узимиз буламиз\n– Агар йуллар, мактаблар, богчалар, олийгохлар, масжид-мадрасалар очилса-ю, кузимиз очилмаса, калбимиз, виждонимиз очилмаса, бу ер учун бизнинг узимиздан ёмонрок вабонинг узи колмайди.\nБиз узимиз вабо булиб коламиз.\nАгар тижоратчи халк унги-сулига карамай оляпти, деб оддийгина исирикни фалон пулга сотадиган булса, вабонинг устига вабо булмайдими? Бу улганнинг устига тепиш дейилади. Хозир савдогарларимизнинг савоб козонадиган даври келди.\nПред. Муносабат: Хукумат мамлакатда фавкулодда холат эълон килиши керак\nСледующая Узбекистонда якка тартибдаги хайрия акциялари вактинча тухтатилади\n«Хар куни илтижо киламан». Номаълум хасталик билан курашаётган Зиёда ёрдамга мухтож\nЭхтиётсизлик бир инсоннинг умрига зомин булди\nМХХ суюлтирилган газни ноконуний сотиш буйича жиноий схемани фош килди\nНух алайхиссалом кемасининг колдиги топилди\nНима учун “Оммавий маданият” ни никоб деймиз?


Фаррух Атаев. Муштарак илдизлар (Тилимиз ҳақидаги шахсий мулоҳазалар) - www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Илм ва фанАдабиётФаррух Атаев. Муштарак илдизлар (Тилимиз ҳақидаги шахсий мулоҳазалар)\nЧоп этилган 18.07.2018 16.03.2018 МуаллифZiyouz.uz\nБорлиқ ҳақидаги ҳозирга қадар тўпланган жамики билимлар уммон эмас, аслида, уммондан томчидир. Бу билим ганжиналарининг яратилишида аввало инсонларнинг ақли-закоси-ю мулоқот воситаси бўлмиш тил ва адабиётнинг ўрни беқиёс. Шунинг учун бутун башариятнинг ўзаро ҳамкорлиги маҳсули бўлган кўпгина тушунчалару қадриятлар умумийдир. Масалан, ҳар бир инсон ўзи туғилиб ўсган юртини, ватанини эъзозлайди. Бу барчага хос хусусият – дунёқараш десак хато бўлмайди. Шунинг учун ҳам, арабча “ватан”, инглизча “native” ([нэйтив] ватан), туркий “туған-туван” сўзларининг ўзаги бир-бирига яқин бўлиб, турли ҳудудларни билдирувчи сўзлар ҳам шундай: туркий “овдон”, “овул” сўзлари инглизча “villa” ([вилэ] вилла, боғли кошона), “village” ([вилэдж] овул, қишлоқ), туркий “йўргади (ўради)” сўзи русча “городить”, “огород”, “город” сўзларига мос келади. “Ов” ўзагига қурилган бир қатор сўзлар (“овламоқ”, “овқат”, “овун”, “овул”, “(ҳ)овли” ва ҳоказо) яққол кўрсатиб турганидек, ҳар бир киши туғилган замин унинг ҳам жисмоний, ҳам маънавий қиёфасини белгилайди. “Овдон” деганда фақатгина “ов қиладиган ё овқатланадиган жой”– “овул” деб эмас, балки кенгроқ маънода, яъни ризқ-рўз, насиба, ўсиб-униш, фаровон ҳаёт кечириш, аждодларнинг ишини давом эттириш, комил авлодни тарбиялаш каби хайрли ишлар назарда тутилади. Ўйлашимча, кўпгина миллатлар насабининг охиридаги “-ов”, “-ев”, “-ул” каби қўшимчалар ё ана шу “ов”, “овул” сўзлари билан, ё туркий “уй”, “эв” сўзлари билан боғлиқ бўлса, ажабмас. Зеро, туркий “ҳовли” сўзи ҳам “ов” ўзагидан ясалиб, “оила яшайдиган уй ва шу уйга қарашли ер майдони” маъносини англатади. Маълумки, “ҳ” ҳарфи бир қатор тилларда баъзида талаффуз қилинмайди. Масалан, “ҳинд”ни “инд”, “ҳўкиз”ни инглизча “ox” ([ўкс]), “Елена”ни инглизча “Helen” ([ҳелен]), “Ҳаво”ни русча “Ева”, инглизча “Eve” ([ив]), “Абдуллоҳ”ни “Абдулло” дейилади. Қолаверса, форс-тожикча “обод” сўзи ҳам “овбод”, “ов қилинадиган”, “овга яроқли”, яъни тинч-фаровон ҳаёт учун қулай, файзли маскан маъносидаги сўз бўлгандир. Луғатда лотинча “oasis” ([оуэсис] воҳа, оазис) сўзи юнон тилидан, у эса ўз навбатида қадимги Миср тилидан келиб чиққан бўлса керак, деб тахмин қилинган. Ҳойнаҳой, бу сўз ҳам “ов” ўзагидан ясалган.\nИнсоннинг муқаддас ватанидан бу ватанни ёруғ-нурафшон қилган кунга эътиборни қаратайлик. Кўпгина тилларда “ёруғ (ёрқин)”, “ярақламоқ (ярқирамоқ)”, “ярта (эрта)” сўзларининг ҳам ўзаги умумий: инглизчада “ray” ([рэй] нур), “radiate” ([рэ’диэйт] нурланмоқ), русчада “рано”, “радуга”, “радость”, “рай”, “жар”, “гореть”, “горн”, арабча “нур”, “анвар”, “мунаввар”… Қадимги Мисрда қуёш маъбудини “Ра” деб аташган. “Равшан” сўзи “рав” ҳамда “шан” сўзларидан таркиб топган бўлиб, “шан” сўзи “яшнамоқ (порламоқ)” сўзининг, шунингдек, инглизча “shine” ([шайн] порламоқ, чарақламоқ) ҳамда “sun” ([сан] қуёш) сўзларининг ўзагини ташкил қилади. Шунингдек, туркий “йалт (жалт), йулт (жулт), йилт (жилт)” сўзлари маънодош бўлиб, “юлдуз (йулт)”, “олтин, алтин (йалт)”, “тилла (йилт)” сўзлари шу ўзаклардан ясалган. Қадимда “йулоқ” сўзи “чироқ, қандил” маъносини англатган. Русча “золото”, “жёлтый”, инглизча “gold” ([гоулд] олтин), “yellow” ([йеллоу] сариқ), “glitter” ([глиттер] йилтирамоқ), “glow” ([глоу] ловулламоқ, ёнмоқ, йилтирамоқ), “light” ([лайт] ёруғлик, шуъла), “lunar” ([лунэр] ой), “illuminate” ([иллюминэйт] ёритмоқ), “lustre” ([ластре] ялтираш, люстра), форсча “жило”, “жилва” сўзлари ҳам шу ўзакка қурилган. Қолаверса, туркий “аланга”, “олмос”, “лов(улламоқ)”, “ял-ял”, “ялов”, “ёлқин”, “яланг-яланғоч”, “ялин(моқ)”, “ёлвор(моқ)”, “ёлчи”, “ёлғон-алда(моқ)”, “ёлғиз”, форс-тожикча “олов”, “малла”, инглизча “love” ([лав] севги, муҳаббат), “lava” ([лава] лава), “hell” ([хелл] дўзах, олов), “lie” ([лай] ёлғон), “alone” ([элоун] ёлғиз), “lazy” ([лэйзи] ялқов), “lick” ([лик] яламоқ), русча “любовь”, “ложь-лгать”, “голый”, “лизать” сўзларининг ҳам ўзаги умумийдир. Ўйлашимча, ўзбек миллий матоси “атлас” (кейинчалик ундан андоза олиб яратилган “харита”) ҳам ўзининг ранг-баранг, сержилолиги билан “йалт, йалтиллаш, йалтиллас” сўзидан келиб чиққан. Ҳинд ҳамда Хитойда муқаддас ҳисобланган “лотос” (нилуфар) гули ҳам ял-ял ялтирайдиган қизил рангли гулдир. Туркий (баъзи бошқа халқларда ҳам) “алла” ва “ялла” қўшиқлари ҳам “йал” ўзагидан урчиган. “Алла”ни она ўз боласига меҳри товланиб, унга муҳаббатини изҳор қилиб айтса, “ялла”ни ошиқ маъшуқига ўз севгисини куйлаб айтади. Ҳар икки ҳолда ҳам қўшиқ “йал-йал” ёниб-жўшиб куйланади. Бундай мисолларни кўплаб келтирса бўлади. Халқларнинг ўйлари-ю сўзларидаги бундай ўхшашликларни кўриб, муқаддас китобларда бутун инсониятнинг келиб чиқиши ҳамда дини бир эканлиги таъкидланганига ишонч ҳосил қилади киши. Муқаддас Қуръоннинг “Шўро” сурасида Нуҳ, Иброҳим, Мусо, Исо, Муҳаммад (барчаларига салом бўлсин) пайғамбарларга берилган дин умумий эканлиги, одамлар ўз динларини бўлаклаб, фирқаларга ажратмасликлари уқтирилади. Бинобарин, ҳозирги глобаллашув ва интеграциялашув жадал кечаётган замонда турли халқларнинг ўзаро тил топишиб, ўхшаш жиҳатларига, умумбашарий қадриятларга диққат-эътибор қаратиш муҳим аҳамиятга эгадир. Зеро, барча инсонлар учун бир-бирлари билан саломлашиб ҳол-аҳвол сўрашиш, тинчлик-омонлик тилаш, ёрдам қўлини чўзиш каби кўплаб қадриятлар хос. Масалан, ҳам ғарб, ҳам шарқ халқларида “яхши” ва “ёмон”, “тўғри” ва “эгри”, “тинчлик” ва “уруш” тушунчалари-ю уларни англатувчи сўзлар умумий. Туркий “яхши”, “жахси”, “йаҳ” , “Йэмў? – Хўпми, ҳами”? , “ийи”, “ийа”, “ҳа”, форсча “хуш”, “хўш”, “ҳа”, русча “хорошо”, “да”, “аха”, “ага”, инглизча “yes” ([йес] яхши, ҳа), “yeah”([йэа] яхши, ҳа), ибронийча “яхве” сўзлари ўзакдош сўзлардир. Шунингдек, туркий “тўғри”, “туври”, “эват”, инглизча “true” ([тру] тўғри), “correct” ([коррект] тўғри), “direct” ([дайрект] тўғри), “right” ([райт] тўғри, ўнг), форсча “дуруст”, “рост”, “албатта”, русча “правда”, “правый”, “правильно” сўзларининг ўзаклари бирлиги бежизмас. “Эгри-букри” сўзи инглизча “groove” ([груув] эгрилик), “curve” ([кэрв] эгри, букри), “wrong” ([уронг] нотўғри, эгри), русча “кривой” сўзларига мос келади. Туркий “янги”, “яна”, “тағин” сўзлари билан форсча “нав”, инглизча “new” ([ню] янги”), “again” ([эгейн] яна, тағин), русча “новый” сўзларининг ҳам ўзаги бир. Туркий “ур(уш)”, русча “удар” ҳамда инглизча “war” ([уор] уруш) сўзлари умумий бўлса, арабча “салом” сўзи билан инглизча “calm” ([калм, салм] тинч) сўзлари умумийдир. Янги йил арафасида турли жойларда ёнма-ён “Янги йилингиз билан!”, “С Новым годом!”, “Happy New Year!” тилакларга кўзи тушган киши янги йилга бир қувонса, улардаги “янги” сўзининг бошқа халқларнинг сўзи билан умумийлигини англаб яна бир шодланади! Зеро, шундай халқаро сўзлар халқларни бир-бирига яқинлаштиради-да!\nЭнди, келинг, инсониятни едириб-ичирадиган, кийинтирадиган соҳа – деҳқончилик билан ҳунармандчиликка ялпи назар ташлайлик. Туркий “сеп(моқ)” (уруғни), русча “сеять”, инглизча “sоw” ([соу]) сўзларининг умумийлигини ўйлаб қаранг! Ана шу ўзакдан инглизча “season” ([сиизн] сезон, мавсум), “semen” ([се’мен] уруғ), русча “сезон”, “семя” сўзлари келиб чиққан. Ёхуд инглизча “ирригация”, туркий “суғориш”, русча “орошать” сўзларининг, туркий “гуруч”, русча “гречка”, “рис”, инглизча “rice” ([райс]) сўзларининг умумийлиги бежиз эмас.\nЛуғатларда ўзбек сўз санъати бўлган “аския” сўзининг этимологияси арабча “закий” сўзи билан боғланади. Ваҳоланки, халқнинг феълига хос бўлган “аския” санъати арабларнинг Ўрта Осиёга келишидан аввал ҳам мавжуд бўлган. Фаразимча, бу сўз икки манбага боғланади: 1) қозоқ халқида сақланиб қолган “айтис (айтишув)” санъатига, яъни “айтиски, айиски”; 2) инглизча “ask” ([аск] сўрамоқ), “seek” ([сиик] иска, изла) сўзига. Сабаби “аския” санъати ҳам “сўра, сўроққа тут, иска” маъносидадир. Аскияда “Фалончи, райҳонмисиз, жамбулмисиз, сунбулмисиз?” сўроғидан бошланиб, “ундай қилдингиз, бундай қилдингиз-а?” дея рақиб сўроққа тутилади. Туркий “сўзла, сўйла”ни инглиз тилида “say” [сэй], “чайна”ни “chew” [чю], “жерк”ни “jerk” [жэрк], “тингла”ни “listen” [лисн], “лўқ”ни “look” [лук], “қўмса”ни “miss” [мисс], “пуфла”ни “puff” [паф], “пурка”ни “pour” [пор], “сепалаш”ни “splash” [сплэш], “супур”ни “sweep” [свиип], “тотиш”ни “taste” [тэйст], “ювиш”ни “wash” [уош], “отиш”ни “shoot” [шуут], “сиқ, қис”ни “squeeze” [скуииз], “ажрим, айрим (ҳакам, юрист, яъни айирувчи)”ни “jury” [жюри], “тақ(моқ)”ни “tack” [тэк], “бил(моқ)”ни “believe” ([билиив] билмоқ, ишонмоқ), “тий(моқ)”ни “tame” [тэйм] ва ҳоказо сўзлари кўрсатиб турибди-ки, туркий тил билан инглиз тилида умумий сўзлар бисёр. Шунинг учун, “аския” каби туркий сўзларнинг келиб чиқишини инглиз, олмон, итальян, юнон ва бошқа қадимий халқлардан излаш мантиқан тўғрироқ бўлади. Чунки Европа халқлари билан туркий халқлар эрамиздан аввалги Хун салтанати, ҳатто ундан олдинги Шумер маданияти давридан бери алоқа қилиб келган. Бунга кўпгина олимларнинг тадқиқотларини, жумладан, қозоқ шоири Ўлжас Сулаймоновнинг “АЗиЯ”, рус олими Лев Гумилевнинг “Қадимги туркийлар” ва бошқа шу каби китобларни мисол қилиб келтирса бўлади.\nҚадим-қадимдан алломалар оламнинг асосида тўрт унсур (ер, ҳаво, сув, олов) ётишини эътироф этишган. Муқаддас китобларда таъкидланишича, Тангри таоло бутун оламни, сўнг Одам Ато билан Момо Ҳавони яратган.Жумладан, Одам Ато тупроқдан, Момо Ҳаво эса унинг қовурғасидан яратилган. Нега айнан қовурғасидан? Шу ўринда туркий “қобирға” сўзи русча “ребро”, инглизча “rib” [риб] сўзлари билан умумийлигини таъкидлаб ўтиш керак. Маълумки, арабча “адам” сўзи билан форсча “замин”, русча “земля” сўзлари ўзаги бир бўлиб, бу туркий “ер (йер)” сўзига мос келади. Чамамда, “эр, эркак” сўзи асли бошда “йер” бўлиб, Худо “Йер”ни, сўнг у бир ўзи ёлғизланмаслиги учун ухлаб ётганида жуфти “Ҳаво”ни қовурғасидан яратган. Уларнинг илк маскани бўлган “Боғи Эрам” (русчада “Эдем”, яъни “земля” сўзи билан ўзаги бир) ҳам асли “Боғи Йерам”дир. Маҳмуд Кошғарийнинг девонида ҳам “эр” сўзи “одам” маъносида қайд қилинган. Шунинг учун ҳам, фаразимча, туркий “эр-хотин” ибораси асли “йер-йўтин” бўлиб, ҳаво (туркий “йўтал”, “(й)ўтака” сўзларининг ўзаги “йўт”) Ер куррасини ўраб – ҳимоялаб туради. Одам танасидаги қовурғанинг бош вазифаси ҳам ҳаёт учун зарур органлар (юрак, (й)ўпка (йўфка), жигар, ошқозон ва ҳоказо)ни ҳимоя қилишдир. Қолаверса, “ўт” сўзи ҳам феъл (ўтмоқ), ҳам от (олов, оташ) бўлиб, ҳар иккиси ҳаво ва сувга нисбатан қўлланади. Дарҳақиқат, ҳаводаги кислород ёки бензин, керосин каби суюқликларсиз ўт чиқмайди. Шунингдек, табиатда фақат сув уч агрегат ҳолатга эга: қаттиқ, суюқ ва газ. “Хотин-қиз” иборасидаги “қиз” сўзи “қизимоқ” феълининг буйруқ майли бўлиб, бу “хотин” сўзининг ҳам маъноси “ўт” дейишга асос бўлади. Шунингдек, арабча “аёл” сўзи ҳам туркий “йал, йол” (ёлқин) сўзи билан, русча “женщина” сўзи туркий “жан, йон” (ёнмоқ) сўзи билан ўзакдош бўлса, эҳтимол. Қолаверса, инглизча “hot” ([хот] иссиқ), “hades” ([ҳейдс] дўзах, оташ), русча “ад” сўзлари туркий “ўт” сўзига, инглизча “terra” ([терра] терра, тупроқ) сўзи туркий “турпоқ” сўзига ўзакдошдир. Шунинг учун ҳам, эркакларда ер-тупроққа хос оғир-вазминлик, чайирлик, дағаллик, қаттиқлик жиҳатлари бўлганидек, аёллар ҳаво ва сувга (ҳаво ва сув моҳиятан бир-бирига жуда яқин) хос юмшоқлик, ҳавойилик, мулойимлик сифатларига эга. Эркак ва аёллар ҳақидаги бир туркум ибора ва мақолларда ҳам ана шу хусусиятларга урғу берилади. “Эрни эр қиладиган ҳам, қаро ер қиладиган ҳам – хотин” мақолини аслида “Йэрни расо йэр қиладиган ҳам, қаро йэр қиладиган ҳам – ўт (олов, ҳаво ва сув)” дея тушунмоқ керак. Ахир, кулол лойдан буюм ясаганда уни сувда қориб, ўтда қиздиради ё ҳавода қуритади-да. Эр-йигит уйланади, яъни бир уйга – ватанга эга бўлиб, ўзининг оиласини барпо қилади. Хотин-қизлар эса эрга тегади. Бундаги “эрга тегмоқ” ибораси ҳам асли “йэрга тегмоқ”, яъни “йэрли бўлмоқ” маъносидадир. Кўпгина халқларда “Сув оқиши ҳамда ўт ёнишига чексиз термилиш мумкин”, деган ибора бор. Дарҳақиқат, сув ҳам, ўт ҳам одамни ўзига мафтун-маҳлиё қилиб қўяди. “Сув балоси-ю ўт балосидан ўзи асрасин” деган ибора бор. Ҳар икки бало ҳам тупроқ ёрдамида даф қилинади. Бинобарин, сув тошқинини дамба қуриб, ўтни тупроқ сочиб, ҳатто қишда йўлларни қоплаган сирпанчиқ музларни ҳам тупроқ сепиб бартараф қилинади. Туркий “эркин (озод)”, “эрка” сўзлари ҳам асли “йеркин”, “йерка”, яъни “йери бор, ўзига тўқ, бировга қарам эмас” маъносидаги сўздир. Шунинг учун ҳам барча халқлар ўз ерига эга бўлишга интилиб, шундагина ўзларини чинакамига эркин-мустақил ҳис қилишларини англаганлар.\nБизгача туркий сўзларнинг маънолари-ю келиб чиқиши талқинига доир кўпгина қимматли асарлар етиб келган. Табиийки, Кошғарий, Юсуф Хос Ҳожиб, Рабғузий, Навоий ва бошқа алломаларимизнинг асарларини қиёсий таҳлил қилишда давом этишимиз жуда муҳим. Шу билан бирга, бошқа манбаларга, дейлик, Хитой, Ҳинд, Юнон, Рим, Миср ва бошқа юртларда сақланаётган асарларни ўрганишга ҳам диққатни қаратиш зарур. Шу ўринда бир шахсий мулоҳазамни билдирсам. Кошғарийнинг девони ўзбекча изоҳлар билан 3 жилд ҳолида 1963 йили Ўзбекистонда русча изоҳлар билан 2005 йили Қозоғистонда нашр қилинган. Маълумки, Кошғарий ўз девон-луғатини араб тилига мослаб, иккитадан еттитагача ҳарфлардан иборат сўзларни тартиб билан қайд қилиб чиққан. Яъни, асар аввал-бошда араблар учун мослаб ёзилган. Бироқ турк тили билан араб тили тубдан фарқ қилади. Сабаби, арабчада ундошлар муҳим бўлса, туркийда унлилар муҳимроқ. Масалан, арабча уч ҳарфдан (“ҳ”, “к”, “м”) тузилган “аҳком”, “маҳкам”, “маҳкама”, “маҳкум”, “муҳокама”, “ҳакам”, “ҳаким”, “ҳикмат”, “ҳоким”, “ҳукм”, “ҳукамо”, “ҳукумат” ва ҳоказо сўзлар ўзакдош бўлиб, уларнинг маънолари бир-бирига яқин. Туркийда эса икки ундош ҳарфдан (“б” ва “л”) тузилган “бил”, “бўл”, “бел”, “бол” ва ҳоказо сўзлар бутунлай бошқа маъноларни англатади. Демак, девонни таржима қилишга ижодий ёндошиб, ҳозирги луғатшунослик қоидаларига мослаб, туркийлар учун алифбо тартибида, яъни аввало “а”, сўнг “б” ва ҳоказо ҳарфларидан бошланадиган барча сўзларни (от, феъл, сифат ва ҳоказо) қайд қилинса, самарали иш бўлади. Шунда, бир ўзакдан урчиган барча сўзларни яққол кўришга имкон туғилади. Масалан, девоннинг 1-жилдидаги “билиш” (348-бет), “билик” (367-бет), “билга” (403-бет), “биликлик киши” (466-бет), 2-жилдидаги “билди (билир, билмак)” (30-бет), “билишди (билишўр, билишмак)” (120-бет), “билинди (билинўр, билинмак)” (166-бет), “билтўрди (билтўрўр, билтўрмак)” (204-бет), “билдўзди (билдўзўр, билдўзмак)” (235-бет), “билсикти (билсикар, билсикмак)”, “билгатти (билгатур, билгатмак)” (393-бет), 3-жилдидаги “билгаланди (билгаланўр, билгаланмак)” (219-бет), “билигсади (билигсар, билигсамак)” (347-бет) сўзлари ҳамда асарда келтирилган кўпгина мақол ва шеърлардаги “бил” ўзагига қурилган сўзлар бир жойга жамланса, ўқувчига яққол тасаввур беради. Шу билан бирга, Кошғарийнинг девонида “й” ҳарфидан бошланувчи сўзлар асарнинг энг катта қисмини (3-жилд тўлиғича) ташкил қилиб, кўпгина сўзлар бизгача “й” ҳарфи тушиб ёки орттирилиб етиб келган. Буни чуқурроқ тадқиқ қилиш керак. Масалан, юқорида айтилганидек, “олтин” сўзи “йалтин” (ялтироқ), “йурак” – “урак”, “йук” – “уйук”, “ой” – “йой”, “ойоқ” – “йойоқ” (йойов сўзи шундан) бўлса мантиқийроқ бўлади. Ёки “илон” сўзи “йилан” бўлишига сабаб жониворнинг ўзига хос териси “йилт-йилт” қилишига ишорамикан? “Арслон”, “сиртлон”, “қоплон” сўзларидаги “лон” қўшимчаси “йилон (йилан)” сўзимикан ёки “қоплон” сўзи “қопловчи” маъносидаги “-ла” қўшимчасимикан? Чамаси, инглиз тилидаги “lion” ([лайн] арслон, шер), русча “лев”, “слон” сўзлари ҳам шу ўзакка боғлиқ. Шуниси ҳам борки, арабча “лаин”, “лаънат”, “малъун” сўзлари “йилан” сўзи билан ўзакдош бўлиб, диний манбаларда иблиснинг илон, аждарҳо қиёфасида тасвирланишининг сабаби шунда.\nМаълумки, Хитойда “йин” ва “йенг (йанг)” (русчада “инь” ва “янь”) дуалистик фалсафаси кенг тарқалган. Туркийда “йанги” сўзини “йенги” деб ҳам талаффуз қилиш бор (Девон, 3-жилд, 379-бет).“Йин” ва “йенг” сўзлари хитой тилида мос равишда “тоғнинг қуёш тушмайдиган ва тушадиган томонлари”ни англатиб, дунёда барча нарса жуфт-жуфт (қуёш ва ой, нур ва соя, эркак ва аёл, актив ва пассив) яратилганига ишора қилади. Қиёс учун, арабча “ғарб” ва “шарқ” сўзлари “кун ботиши” ва “кун чиқиши”ни англатади. Буни қарангки, хитойча “йин” ва “йанг” сўзлари туркий “йин” ва “йан” сўзлари билан айнан маънодош. Худди туркий “айир, айри, ажра, ажриқ (йир, жир)”, “айиқ, айқаш (йиқ)”, “асра, йашир (сир)” сўзлари каби туркий “айна, айни (йин, жин)” сўзи “айниш, йўқ бўлиш, ажин тушиш”ни англатса, туркий “йан, жан” сўзи “ёнмоқ”ни англатади (Девон, 3-жилд, 72-бет). Русча “гнить” (айнимоқ, чиримоқ) сўзи ҳам “йин” ўзагига боғлиқ бўлса, русча “огонь”, ҳиндча “агни” (ҳиндларнинг қадимги веда динидаги олов маъбуди), инглизча “ignite” ([игнайт] ёндирмоқ), “agony” ([э’гони] агония, ўлим талвасаси) сўзлари ҳам “йан” сўзи билан ўзаги бир. “Январ” ойининг номи римликларнинг қуёш худоси “Янус”га нисбатан аталган. Инглизлар Шимолий Американи забт этганларида, ўзларини “янки (йанки)” деб атай бошлаган. Афсуски, тилшунос олимлар бу сўзнинг этимологиясига доир бирон аниқ маълумотга эга эмас. Фаразимча, буни икки хил тушунтириш мумкин; 1) худди Японияни “кунчиқар давлати” деганларидек, Лотин Америкасида ҳукмронлик қилган қадимги Инк (Инка) салтанати ҳам “Йинк”, яъни “кунботар давлати” маъносида бўлиб, кейинчалик инглизлар ўзларини уларга қарама-қарши қўйиб “йанки” деб атаган; 2) бу сўз “янги (йанги)” сўзидан олинган. Американи “Янги дунё” деб таърифлайдилар. Дарҳақиқат, “Нью-Йорк” шаҳри (аввал “Нью-Амстердам” деб номланган) “Янги Йўриқ” деган туркий сўзлардан тузилган. “Йўриқ” сўзи “бошқарув тизими” маъносида қўлланган. Шу ўринда, “Охиратда қуёш ғарбдан чиқади” деган машҳур ҳадисни тўғри ва мажозий маъноларда талқин қилиб, “янки (йанки)”ларга нисбат бериш мумкин. Зеро, янги кун (ҳисоб) Англиянинг пойтахти Лондондан ўтган Гринвич меридианидан бошланади. Демак, Америка қитъаси, яъни “йанки”лар куннинг бошланишини (қуёшнинг чиқишини) белгилаб турибди.\nҚадимги Шумер маданияти (э. а. 3000 йил) ёзув (пона-ёзув), ғилдирак каби кўплаб кашфиётлар қилган. Дунё тўфонини тасвирловчи достонлар шумерлардан ҳам бизгача етиб келган. Шумер тилида Худонинг “Дингир” деб аталгани, ўз навбатида туркий “Тангри”, форс-тожикча “Парвар-Дигор”, скандинавия халқларида “Тор (чақмоқ, бўрон ва ҳосилдорлик худоси)”, қадимги юнон қуёш маъбуди “Атон”, ҳатто қадимдан Хитойда илоҳийлаштирилган “Дракон” (арабчаси “Аждарҳо”, инглизча “Dragon” [дрэгн], ҳарфларнинг жойи ўзгарган) ҳам шу ўзакдан келиб чиққани халқларнинг ўзаро алоқалари тўғрисида қимматли маълумотлар беради.\nКўп халқларда саломлашганда бир-бирларига “соғлиқ” тилаб айтиладиган қуйидаги сўзларнинг ўзакларига қаранг: арабча “салом”, туркий “соғлом”, французча “салют”, лотинча “salut, salus”. Қолаверса, туркий “соғинмоқ” сўзининг “тиламоқ, кўришни истамоқ” маънолари ҳам бор. Шунингдек, лотинча “sanitas, sanus” (соғлиқ) сўзидан “санитар”, “санаторий” сўзлари ясалган бўлиб, туркий “эсонмисан (эсанмисан)?” деган савол “соғмисан?” деган маънони англатади (Девон, 1-жилд, 106-бет). Буни қарангки, инглизча “book” ([бук] битик, китоб) ҳамда арабча “китоб” сўзлари туркий “битик” сўзи билан ўзаги бир. Арабча “китоб” сўзи тескарисига ўқилиши керак, зеро, арабчада ёзув ўнгдан чапга қараб ёзилади. Туркий “хўжа” сўзи туркий “эга” сўзи билан ўзаги бир бўлиб, русча “хозяин”, инглизча “hegemon” ([хегемон] гегемон, ҳукмрон), “ego” ([иго] эго) сўзлари ҳам шу ўзакка қурилган. Шумерчада “ғилдирак” сўзи қандай аталгани номаълум, бироқ туркий “ғилдирак”, “ғилай” ҳамда инглизча “wheel” ([уил] ғилдирак), “glide” ([глайд] ғилдира, думала), русча “вал”, “колесо” сўзларининг ўзаги “ғил” эканлиги бу тилларнинг, демакки халқларнинг яқинлигидан далолат беради.\nМаълумки, қадимги юнон ва Рим мифологияси халқ оғзаки ижодининг юксак намунаси ҳисобланади. Юнонча “myth” ([мис, миф] миф, асотир, ривоят) сўзи туркий “-миш” сўзи билан ўзаги бир. Дарҳақиқат, “ундаймиш, бундаймиш, кўрганмиш, эшитганмиш” сўзларидаги “миш” қўшимчаси айни афсона-ривоятларга хос. Қолаверса, “мистика”, “сим-сим”, “тилсим” каби сўзларнинг ўзаги ҳам “мис, миш” эканлиги тушунарли, зеро, номаълум нарса ва ҳодисалар ҳақида билиб-билмай “ундаймиш, бундаймиш” деб “миш-миш” ёхуд “миср-миср” қилинади-да!\nРус эртак қаҳрамонларининг номларига эътибор беринг: “Карабас-Барабас”, “Буратино”, “Колобок”, “Иван”, “Руслан ва Людмила”… Туркий сўз ўзаклар мана-ман деб турибди: “Қорабош-Бўрибош”, “Бурунвой”, “Ғил(дира)-биқин”, “Йан, Жан”, “Арслон”. Луғатда туркий “эртак” сўзи қадимги туркий тилдаги “ўт”, “кеч” маъносини англатган “эрт” феълидан “-ак” қўшимчаси қўшиб ясалган, деб кўрсатилган. Бироқ, ўйлашимча, русча “сказка”, “рассказ” сўзлари, инглизча “tale” ([тейл] эртак), “tell” ([тел] айтмоқ), “talk” ([ток] гапирмоқ) сўзлари кўрсатиб турганидек, “эртак” сўзи асли “айтак” бўлса керак. Худди шундай, “достон” сўзи форс-тожикча деб кўрсатилган. Менимча, бу сўз лотинча “dictare, dicere” ([диктаре, дисере] сўзламоқ, айтмоқ, баён (диктовать) қилмоқ) сўзидан келиб чиқиб, у эса ўз навбатида туркий “айтиш (айтис-айдис)” сўзи билан ўзакдош. Дарҳақиқат, “тилларда достон бўлди” ибораси “тилларда айтишди (айдисти)” маъносида қўлланади.\nТуркий “Алпомиш” достонининг юнон достони “Одиссея” билан умумий жиҳатларини кўплаб олимлар ўз тадқиқотларида таъкидлаганлар. XX асрда яратилган инглиз ёзувчиси Жеймс Жойснинг “Улисс” асари эса “Одиссея” достони таъсирида дунёга келган. Худди шундай, инглиз адабиётидаги илк эпик асар “Beowulf” ([Беовулф]) эрамизнинг саккизинчи асрида эски инглиз тилида яратилган. Инглизча “wolf” (эски инглиз тилида “wulf” [вулф] бўри) сўзи русчада “волк” бўлиб, туркий “увла(моқ), увлоқ” сўзига мос келади. Табиийки, ит вовуллагани каби, бўрининг увуллашига ишора-да бу. Ўйлашимча, асар номи туркий “Бойбўри” бўлиб, “Алпомиш” достонидаги қаҳрамонга алоқаси бор. “Алпомиш”дан олдин унинг отаси “Бойбўри”нинг ҳам достони бўлган.\nҚадимги ҳинд муқаддас китоби “Гита” панд-насиҳат мавзуидаги дидактик асар бўлиб, ҳозирда ҳинд суд маҳкамаларида гувоҳлар шу китобга қўлини қўйиб рост гапиришга қасам ичадилар. “Гита” сўзи “панд-насиҳат”, “агитация” маъносини англатиб, бу сўз туркий “ўгит” (1, 1-жилд, 85, 292-бетлар) сўзи билан ўзакдош бўлса керак. Ҳозирда ўзбек тилида қўлланаётган “Ўр(ган, гат)” сўзи аслида “ўг(ран, рат)” (Девон, 1-жилд, 253-бет) бўлиб, усмонли турклар бу сўзни асл шаклида қўллайдилар.\nХуллас, қўлланаётган кўплаб чет эл сўзларининг ўзаги туркийлигини тушуниб, ҳам ҳайрон бўлади, ҳам чет элликлар билан муайян яқинлик ҳиссини туяди киши. “Car wash” ([кар уош] машина ювиш), “show” ([шоу] шов-шув), “abiturient” ([абитуриент] битирувчи), “boss” ([бос] бошлиқ), “taxi” ([тэкси] такси, таши), “textile” ([текстайл] текстил, тикиш), “censor” ([сенсор] цензор, синчи, синовчи)…\nХулоса ўрнида айтиш керакки, дунё халқларининг тарихи-ю қадриятлари умумийлиги келтирилган мисоллардан аниқ-равшан кўриниб турибди. Она тилимизда “тилини топиш” ибораси инсоннинг кўнглини топиш, унинг хоҳиш-истакларини қадрлашни англатса, “тил бириктириш” эса, худди илоннинг иккиланган тилига ўхшаб, инсонга нописандлик билан қараш, унга қарши иш кўришни англатади.Тил топиш, тил билиш, тилнинг ўзак маъноларини теран англаб етиш Ҳазрати Инсон учун ўзликни англаш демакдир.\nЎзликни англашда адабиётнинг ўрни ва роли беқиёслиги барчага маълум. Ўзбек адабиёти ўзини жаҳон адабиётининг узвий бир қисми сифатида ҳис қилиб, бутун башариятга хос туташ томирларни аниқроқ кўргани-билгани сайин тобора қудратлироқ бўлиб бормоқда. Адабиётнинг асосида эса тил ётади. Бинобарин, ўзбек тилининг жаҳон тиллари билан муштарак жиҳатларини қанчалик теран англаб етганимиз сайин, адабиётимиз, маънавиятимиз тобора бойиб, улкан куч-қудрат ва руҳий қувват касб этиб бораверади.\n← Аввалги Аввалги Усмон Азим. Куз кунлари, баҳор кунлари… (триптих – уч ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: Маҳмуд Тоир. Китоб керакдир (видео)


05:00 / 04.03.2017 2084 pdf Ўқиш режими + -\nДАВЛАТ АРБОБИ, САРКАРДА ВА ОЛИМ АЛИХОНТЎРА СОҒУНИЙ АЙТАДИ:\nШундоқки, Ислом шариатида ароқ ичиш мусулмонларга қандай ҳаром қилинган бўлса, ундан фойдаланиб тижорат қилишлари ҳам қатъиян ҳаром қилинмишдур. Ғулжага келганимизда англамиш эдик, советдан ўтган мол ичида энг кўп фойда чиқадиган нарса ичимлик экандур. Шунинг учун ҳаромхўр бой савдогарлар буни кўрганда бошқа молларга қарамай, оз ҳалолдан кўп ҳаромни ортиқ кўришиб, шунга киришганликдан кўпларининг қилган тижоратлари ҳаромга айланмиш эди. Ахири "Ал хобийсоту лил хобийсин", яъни "палид палидга" деган Қуръон ояти мазмунича, узундан бери йиғилиб келган ҳаром моллари ўз лойиғи ҳаромхўрлар оғзига тушиб тугади. ("Туркистон қайғуси", Тошкент, "Шарқ", 2003 йил, 150-151-бетлар).\nИСЛОМ ОЛИМИ ШАЙХ МУҲАММАД СОДИҚ МУҲАММАД ЮСУФ АЙТАДИ:\nАроқхўр халқларнинг вакиллари ароқдан фазилат топмоқчи бўлишади: «Бу дунёнинг ғам-ғуссаларини унуттиради, бироз бўлса ҳам бўшашиб, ўша ғамлардан, аламлардан узоқлашиш имкони беради».\nБу нарсага Исломда масъулиятдан қочиш, ғам-ғусса устига ғам -ғусса қўшиш, деб қаралади. Албатта биров ароқ ичиб маст бўлгач, ғам-ғуссани унутгандай бўлса ҳам, ҳушига келганида булардан қутула олмайди. Балки бунинг устига ароқ туфайли янги кулфатлар қўшилади. Исломда ҳаётнинг ғам-аламлари улардан қочиш билан эмас, унга қарши курашиш билан муолажа қилинади. Мусулмонлар қийинчиликларни енгишда ҳамиша Аллоҳ таолодан ёрдам сўрашади. Ҳамиша Аллоҳнинг зикрида бўлиб, намозларини канда қилишмайди. Аллоҳнинг зикрини қилиш ва намоз ўқиш вақтлари Ундан мадад сўрашга энг қулай фурсатдир. Бундай қулай вақтни ароқ ичишга сарфлаш билан қўлдан бой бериш катта бадбахтликдир.\nАроқхўрликка қарши гапирсанг, баъзилар: «Ичса нима қипти, ўзининг пулига ичибди, зарар кўрса ўзи кўради, сенинг ишинг нима», дейишади. Исломда бундай фалсафа йўқ. Мусулмон киши фақат ўзи учун яшамайди. У ўзидан ташқари оиласи, қариндош-уруғи, қўшнилари, жамияти, қолаверса, бутун инсоният олдида масъулиятли шахс ҳисобланади. Энг муҳими, у Аллоҳнинг олдида маъсулиятлидир. Шунинг учун ҳам у аввало ўз жони олдидаги масъулиятни ҳис этиб, ароқ туфайли мол-мулкини, соғлиғини, обрўйини йўқотмаслиги керак.\nШунингдек, унинг ўз оиласини қийнашга ҳам ҳаққи йўқ. Оиласини боқиш, кийинтириш, яхши жой-маскан билан таъминлаш, унинг обрўсини ҳимоя қилиш ўрнига топганини ичиб, етмаганига оиланинг бошқа аъзолари топган маблағни сарфлаш, уларнинг шаънини булғаш катта жиноят саналади.\nАроқхўр киши жамият унга бериб қўйган имтиёзлардан фойдалансаю, ўзи унга хизмат қилиш ўрнига «тирик товон» бўлиб, ишга ярамай, нафақа сўраб турса, шунда ҳам ароқхўрлик унинг «ўз иши» бўладими?\nАроқхўрнинг Аллоҳ олдидаги масъулияти ҳақида қанча гапирсак, шунча оз. Қисқача айтганда, ароқхўр умуман Аллоҳни унутган одам бўлади. Бунақа одам ҳақида қайси тил билан: «ичса ўз пулига ичибди-да, зарар кўрса ўзи кўради», дея олинади?\n05:00 / 04.03.2017 2542\n05:00 / 04.03.2017 1987\nХалқимизнинг динимизга қайтиш жараёнида бу масалага ҳам унча кўп бўлмаса ҳам, қайта эътибор кўзга ташланмоқда. Қадимда фиқҳ китобларида келган фароиз бобларидан давоми...\n1647 13:40 / 16.05.2019\nФатво ва илмий баҳслар бўйича Европа мажлиси мустақил ихтисослашган исломий ҳайъат бўлиб, уламолар гуруҳи томонидан ташкил этилган. Унинг қароргоҳи Ирландия давоми...\n1055 15:05 / 24.10.2019\nДарахт ёки мевадан сиқиб чиқарилган ва қурбатга ёки бетаҳоратликни кетказиш учун ишлатилган сув ила таҳорат қилинмайди.Демак, уч хил сув билан таҳорат ва ғусл давоми...\n1241 13:25 / 01.10.2020\n1558 18:20 / 07.04.2020


Самарқанд шаҳрида тезюрар автобус йўналиши йўлга қўйилади - zarnews.uz\nСамарқанд шаҳрида йўловчиларга замонавий, сифатли транспорт хизмати кўрсатиш мақсадида Хитой Халқ Республикасидан 100 та юмшоқ ўриндиқли, совутгичли ва пандусли замонавий автобуслар олиб келиниши режалаштирилган.\n- Шаҳардаги “Ҳазора” ва “Сиёб” автошоҳбекатларини боғловчи янги автобус йўналиши йўлга қўйилиши ҳам мўлжалланган, - дейди вилоят транспорт бошқармаси бошлиғи ўринбосари Жўрабек Қоржовов. – Бу йўналишда Хитойдан келтириладиган замонавий 16 метрлик тезюрар автобуслар ҳаракатланади. Улар учун махсус йўл қурилади ва бу йўлдан фақат шу автобусларгина ҳаракатланади. Йўналиш 2021 йил Мустақиллик байрами арафасида фойдаланишга топширилиши режалаштирилган. Шаҳримизда янги йўл қурилса, яна йўл кенгайтирилиши учун бино ва иншоотлар бузилиши, “снос”га тушар эканда, деган савол туғилиши мумкин. Йўқ, фақат шу йўналишдаги марказий кўчаларнинг ўртасидан худди трамвайдек автобуслар ҳаракатланиши учун йўллар реконструкция қилинади.\nМатбуот уйида вилоят транспорт бошқармаси мутасаддилари билан ўтказилган анжуманда шу ҳақда айтилди.\nШунингдек, анжуманда жамоат транспорти хизматларини кўрсатишдаги муаммолар ва уларнинг ечими юзасидан ҳам маълумотлар берилди.\nТеглар: жамоат транспорти автобус қатнови


Почеттино ПСЖнинг жорий мавсумдаги асосий мақсади нималигини айтди?\n16 февраль, 2021, 19:08\nТеглар:Маурисио Почеттино | ПСЖ\nУлар буни уддалай оладими?\nПСЖ бош мураббийи Маурисио Почеттино УЕФА расмий сайтига берган интервьюсида жамоасининг жорий мавсумдаги мақсади ҳақида гапирди.\n“Бугун биз Чемпионлар лигасининг 1/8 финалида "Барселона" га қарши ўйнашимиз керак. Бу ерда қирқ кундан бери бўлганимни ҳисобга олсак, бу жуда ҳам ўзига хос ўйин. Ишончим комилки, ушбу учрашув жамоа учун жуда муҳим ҳисобланади. Клубнинг асосий мақсади – Чемпионлар лигасида ғалаба қозониш.\nБиз ўйинга тайёрмиз, бундан ташвишланмайман. Шу сабабли хотиржамман. Ҳа, муҳим футболчилар учрашувни ўтказиб юборишади, аммо бўлган воқеани ўзгартириб бўлмайди. Жамоа аввалгидек эмас ва мен бу ерда янгилик яратишга ҳаракат қиламан.\nБизда ажойиб муҳит ва бирдамлик мавжуд. Менинг футболчиларим клуб ва унинг тарихи учун нимадир қилишни хоҳлашади”, - деди аргентиналик мутахассис.\nПочеттино: "Неймарнинг йўқлиги барибир сезилади..."\nПСЖ "Ним"ни йирик ҳисобда таслим этиб, 3-поғонада қолди


Амалдаги карантин чекловлари узайтирилади - UzNews.uz\nАйни дақиқаларда бўлиб ўтаётган Президент раислигидаги видеоселекторда амалдаги карантин чекловлари узайтирилиши маълум қилинди.\nАйни дақиқаларда Президент Шавкат Мирзиёев раислигида навбатдаги видеоселектор йиғилиши бўлиб ўтмоқда. Тадбир аввалида бугун мамлакатимиз пандемияга қарши қандай кураш олиб бораётганига алоҳида тўхталиб ўтилди.\nХусусан, ҳозирда COVID-19 юқтирганлар сони 18 минг 700 нафардан ошгани, вазият ҳамон жиддий бўлиб қолаётгани таъкидланди.\n– Аҳволи оғир беморлар сони кўпайиб бормоқда, - деди давлат раҳбари. – Коронавирусга қўшимча равишда пневмония ҳолатлари ҳам кенг тарқалмоқда. Шу сабабли, охирги 10 кунда 4 та селектор ўтказиб, ҳокимлар, вазирлар ва бошқа мутасадди раҳбарларга қўшимча даволаш ўринларини ташкил этиш, симптомсиз касалларни уйда тизимли даволаш, уларни зарур дори-дармон ва озиқ-овқат билан таъминлаш, тез тиббий ёрдам тизими ишини яхшилаш бўйича тегишли топшириқлар берган эдим. Бугун ҳисоботларни эшитамиз.\n– Биз пневмонияни даволашда нафақат ўзимизнинг шифокорлар, балки видеоалоқа орқали хориждаги етакчи мутахассисларни консультация беришга жалб қиляпмиз, - деди Шавкат Мирзиёев. - Ҳозирги вақтда германиялик тиббиёт профессори юртимизга келиб, даволаш жараёнларида бевосита иштирок этмоқда. Бугун Туркиядан бир гуруҳ профессорлар етиб келади. Бошқа давлатлардан ҳам энг тажрибали мутахассисларни жалб қилиш бўйича иш олиб боряпмиз.\nПрезидентимизнинг қайд этишича, бугунги кунда энг муҳим вазифа аҳоли ўртасида вирус занжирини узиш ҳисобланади. Бунинг учун карантин талабларига сўзсиз амал қилиш, уларнинг иммунитетини мустаҳкамлаш, соғлигини асраб-авайлаш, ҳар бир инсоннинг ҳаёти учун курашиш зарур.\nШу муносабат билан, шунингдек, касаллик юқтирилишининг олдини олиш, ўлим ҳолатларини кескин камайтириш мақсадида Республика махсус комиссиясининг амалдаги карантин чекловларини узайтириш таклифига розилик билдирилди.\nБунда “Пандемияга қарши кураш – ҳар биримизнинг виждон ишимиз”, “Ўзим, оилам, фарзандларим соғлиғи учун аввало ўзим жавобгарман”, деган фикрларни халқимиз онгига чуқур сингдириш ва амалий ҳаёт мезонига айлантириш лозимлиги таъкидланди.\nБугун пандемияни жиловлашда ҳокимликлар, секторлар, соғлиқни сақлаш, ички ишлар идоралари раҳбарлари ва ходимлари, маҳалла фаоллари, нуронийлар зиммасида жуда катта масъулият турибди. Чунки аҳолининг аксарияти, кексалар, болалар, хотин-қизлар уйда ўтиришга мажбур. Уларнинг биринчи галдаги ҳаётий эҳтиёжларини таъминлаш, тегишли тиббий ва бошқа ёрдам кўрсатиш айнан ана шу ташкилотларга ва фаолларимизга боғлиқ.\n– Барчамиз ҳамжиҳатликда, чуқур масъулият билан тизимли ишласак, бу оғир синовларни албатта енгамиз. Яна бир бор такрорлайман, бугунги кундаги энг муҳим талаб - барчамиз пандемия шароитида яшаш ва ишлашга ўрганишимиз шарт, - деди, жумладан, Президент Шавкат Мирзиёев.


ЎзА - Наманганнинг «Афсоналар водийси» (фоторепортаж)\nНаманганнинг «Афсоналар водийси» (фоторепортаж)\nНаманган шаҳридаги «Афсоналар водийси» маданият ва истироҳат боғи Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг кўрсатмаси асосида барпо этилган. Давлатимиз раҳбари икки йил муқаддам ушбу боғ лойиҳаси билан танишиш жараёнида унга «Афсоналар водийси» номини беришни таклиф этган эди.\nҚисман ишга туширилган маданият ва истироҳат боғида айни вақтда замонавий талаблар асосида қурилиш-монтаж ишлари давом этмоқда. Лойиҳа «Наманган истиқлол боғи» масъулияти чекланган жамияти томонидан Туркиянинг “DOME+Partners” лойиҳа компанияси ҳамкорлигида амалга оширилмоқда.\nҲозирга қадар лойиҳа бўйича савдо сайилгоҳида кафе, ресторанлар, гўзаллик салонлари, техника, кийим-пойабзал, парфюмерия, ўйинчоқ дўконлари каби жами 112 та объект қурилиб, фойдаланишга топширилган. 16 турдаги замонавий аттракцион ва виртуал ўйинлари бор тематик парк, 10 та хизмат кўрсатиш ва 5 та техник бинолари, 16 бассейн ҳамда 7 турдаги сув аттракционлари мавжуд аквапарк, 400 ўринли амфитеатр, кўл, мусиқали фавворалар, автотураргоҳ ташкил қилинган. Савдо марказларининг 60 фоизи ишга туширилган.\nҚурилиш ишлари давом эттирилаётган «Миллий ҳунармандлар маҳорат маркази», масжид, 400 ўринли меҳмонхона, 110 та вилла, подстанция каби объектлар 2022 йил март ойига қадар фойдаланишга топширилиши мўлжалланган.


Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги - Халқ таълими вазирлиги мутасаддилари олтиариқлик педагоглар билан учрашди\nХалқ таълими вазирлиги мутасаддилари олтиариқлик педагоглар билан учрашди\nХалқ таълими тизимидаги муаммоларни “мактаббай” ўрганиш ва соҳадаги ислоҳотларни педагогларга етказиш мақсадида Фарғона вилоятида бўлиб турган Халқ таълими вазирлиги мутасаддилари бугун олтиариқлик педагоглар билан учрашди. Хусусан, тумандаги 1-мактабда бўлиб, ўқувчилар учун яратилган шароит ва мавжуд муаммолар ўрганилди.\nАйни вақтда ушбу мактабда 2400 нафардан зиёд ўқувчи икки навбатда таълим олмоқда. Туман ҳокимлиги билан биргаликда янги ўқув йилига қадар мактабда қўшимча ўқувчи ўрни яратишга келишиб олинди.\nПедагоглар билан мулоқотда эса куни кеча Президентимиз томонидан имзоланган келгуси 5 йилда халқ таълими соҳасини ривожлантириш миллий дастурини амалга оширишга оид Фармон ва Қарорларининг аҳамияти ҳақида суҳбатлашилди.\nШунингдек, ўқувчиларни маънавий етук инсон қилиб тарбиялашда ўқитувчилар масъулияти, мамлакат тараққиёти педагогларга боғлиқ эканлиги, касб-ҳунарга йўналтиришда 5-6 та касб билан чегараланмасдан, ўқувчиларни кўпроқ касблар билан таништириш зарурлиги таъкидланди. Шундагина битирувчилар фаровон ҳаётга эришиб, Олтиариқ тумани, қолаверса Фарғона вилояти ва мамлакатимиз тараққий этиши ҳақида тушунча берилди.\nСуҳбат сўнгида мазкур мактабда узоқ йиллар давомида ишлаб келаётган икки нафар тажрибали педагог - Атҳам Юлдошев ва Фотима Юлдошеваларга ноутбук тақдим этилди.


hidoyat.uz – “Мовароуннаҳр” нашриётининг сайти - СЎРАГАН ЭДИНГИЗ... (“ИСЛОМ НУРИ” ГАЗЕТАСИ, 2016 ЙИЛ 3-СОН)\nСЎРАГАН ЭДИНГИЗ... (“ИСЛОМ НУРИ” ГАЗЕТАСИ, 2016 ЙИЛ 3-СОН)\nСавол: Мен бир китобда “мубтадиъ”, деган сўзни ўқиб, маъносини тушунмадим. Шу ҳақда маълумот берсангиз?\nЖавоб: “Мубтадиъ” – бидъатчи деганидир. Истилоҳда, аҳли сунна вал жамоа ақидасидан бошқа ақидада бўлган хавориж, рофизий каби тоифалар “мубтадиъ”, дейилади.\nСавол: Баъзан масжидларда намозга ният қилганимиздан сўнг олдинги сафларда жой бўшаб қолади. Шу пайт олдинги сафни тўлдириш учун юрсак бўладими?\nЖавоб: Орқа сафдаги киши ўзи турган сафдан олдинги сафдаги бўш жойни тўлдириш учун юрса намози бузилмайди. Аммо ўзи турган сафдан бир неча олдинги сафга, ҳар бир сафда бир рукн миқдори тўхтамай юриб ўтса, намози бузилади. Чунки у “амали касир”дир. “Амали касир” намозни бузади (“Заҳирия”, “Раддул муҳтор алад Дуррил мухтор”).\nСавол: Баъзи кишиларнинг сувни шариллатиб оқизиб қўйиб таҳорат қилаётганининг гувоҳи бўламан. “Камроқ очинг, сув исроф бўлади”, десам, айримлари: “Таҳорат қиляпманку”, дея норози оҳангда жавоб беради. Шу ҳақда маълумот берсангиз?\nЖавоб: Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос (розияллоҳу анҳу) ривоят қилади: Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) Саъднинг ёнидан ўтаётганларида у таҳорат олаётган эди. У зот: “Нима бунча исроф қиласан”, дедилар. Саъд: “Таҳорат қилишда ҳам сув исроф бўладими?”, деди. Пайғамбаримиз (алайҳиссалом): “Ҳа, исроф бўлади. Агар оқиб турган анҳорнинг лабида бўлсанг ҳам”, дедилар (Ибн Можа).


ИСРОИЛ МАДРИМОВ WBO КАМАРИ УЧУН ЖАНГ ҚИЛАДИ - Ўзбекистон овози газетаси\nПрофессионал боксчимиз Исроил Мадримов 10 март куни АҚШда бўлиб ўтган бокс оқшомида венесуэлалик кучли боксчи Френк Рохасни (24-3, 23 КО) иккинчи раундда нокаутга учратиб, ўзининг WBA InterContinental камарини ҳимоя қилди. Ярим ўрта (-69,85 кг) вазн тоифасида рингга чиқаётган боксчимиз кейинги режаларини маълум қилди:\n— Айни вақтда WBA рейтингида 9-ўриндаман. Насиб бўлса, йил сўнгига қадар жаҳон чемпионлиги камари учун жанг қилишни режа қилганмиз. Бу бешинчи ёки олтинчи жангимизда бўлиши кўзда тутилган. Промоутерларимга мазкур вазн тоифасида енгилмас бўлиб турган Хайме Мунгия (32-0, 26 КО) билан жанг қилиш ниятидалигимни айтдим. Бу жангни иложи борича йил охиригача ташкиллаштириш ниятидамиз. Агар бу жанг йил сўнгига қадар амалга ошмаса, кейинги йил бошида бўлса ҳам ўтказилади.\nХайме Мунгия 2018 йилнинг 12 май куни Садам Алини мағлуб этиб, мазкур чемпионлик камарини қўлга киритган. Шундан сўнг 22 ёшли боксчи ушбу камарини яна уч марта ҳимоя қилган. У 13 апрель куни Мексикада ирландиялик Деннис Ҳуганга (28-1-1, 7 КО) қарши жангда WBO чемпионлик камарини ҳимоя қилади.


ЎзА - Алишер ШОДМОНОВ: 1-сонли Республика клиник шифохонаси ёпилмайди\n04.07.2020 Чоп этиш версияси\nАлишер ШОДМОНОВ: 1-сонли Республика клиник шифохонаси ёпилмайди\nИжтимоий тармоқларда мазкур шифохонанинг келажак тақдири билан боғлиқ асоссиз маълумотлар тарқалаётгани кишини ажаблантиради. Эмишки, шифохона ёпилади, бошқа жойга кўчирилади. Ишончсиз манбаларнинг айтган гапларига таянган ҳолда берилган ахборотнинг қанчалик ҳақиқатга яқинлигини аниқлаш мақсадида Ўзбекистон Республикаси соғлиқни сақлаш вазири Алишер Шодмоновга мурожаат қилдик.\n– Ижтимоий тармоқларда берилаётган ушбу маълумотлар умуман асоссиз, – деди А.Шодмонов. – Шифохона ўз мақомида, ўз жойида тўлиқ қувватда фаолият олиб бормоқда. Барча бўлимлари белгиланган тартибда тиббий хизмат кўрсатмоқда. Унинг ёпилиши, бошқа жойга кўчириш бўйича бизга ҳеч қандай топшириқ бўлгани йўқ. 1-сонли Республика клиник шифохонаси бундан кейин ҳам ўз йўналишида фаолиятини давом эттиради.\nШифохонада 15 йўналишда, яъни 8 терапевтик, 7 хирургик (режали, шошилинч) касалликлар даволанади. Унда фаолият кўрсатаётган 124 шифокорнинг 2 нафари фан доктори, 11 нафари фан номзоди, 46 нафари олий тоифали, 7 нафари биринчи тоифали ва 22 нафари иккинчи тоифали мутахассислардир.\nТиббиёт муассасаси ходимлари Россиянинг етакчи клиникаларида малака ошириб келди. Ҳозирги кунда мутахассисларни Ҳиндистон, Туркия, Жанубий Корея ва Россияга малака оширишга юбориш режалаштирилган.\nСўнгги икки йилда шифохонада Россия, Корея ва Польшадан юқори малакали олимлар таклиф қилиниб, улар билан ҳамкорликда 24 беморда 3 турдаги мураккаб операциялар амалга оширилди.\nКлиника Литванинг Каунас республика шифохонаси, Жанубий Кореянинг Ёнсе университети ва Ҳиндистоннинг Меданта клиникалари билан ҳамкорлик меморандумини тузган. Жанубий Кореянинг “Шарм” ихтисослаштирилган клиникаси билан шифохонанинг травматология ортопедия ва лаборатория бўлимларида давлат-хусусий шериклик шартларида ҳамкорлик қилиш буйича ишлар муҳокама қилинмоқда.\nШифохонанинг моддий-техник базасини мустаҳкамлаш ва мутахассислар малакасини ошириш бўйича ҳам бир қатор ишлар режалаштирилган. Жумладан, мутахассисларни чет эл клиникаларида ўрта ва узоқ муддатли малака ошириши буйича ишларни давом эттириш, бир қатор бўлимларда жорий таъмирлаш ишларини якунлаш, замонавий тиббий жиҳозлар харид қилиш, замонавий даволаш-диагностика стандартлари асосида кам инвазив эндохирургик амалиётларни татбиқ этиш каби ишлар шулар сирасига киради. Шунингдек, шифохонада қон томир ва кардиохирургия бўлимларини ташкил этиш бўйича ҳам иш олиб борилмоқда.\nХуршид ҚОДИРОВ, Муҳаммад АМИН (сурат), ЎзА


Салмо бинти Қайс\nРукн: Саҳобалар\tЧоп этилган: 02.11.2016\nРасулуллоҳнинг (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) Мадинага ташрифлари билан ансорлар шарафга эришди. Бу улуғ зотлар Пайғамбаримизни (алайҳиссалом) меҳмон қилиш учун ўзаро мусобақалашардилар. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ансорлар ва уларнинг уйини мақтаб бундай дедилар: “Ансор хонадонининг энг яхшиси Бану Нажжор, сўнг Бану Абдулашҳал, Бану Хорис ва БануХазраж, сўнг Бану Соидадир. Ансорларнинг ҳар бир хонадонида хайр бордир”.\nТўлиқ исми: Салмо бинти Қайс ибн Амр ибн Убайда ибн Молик ибн Ади ибн Омир ибн Ғанам ибн Ади ибн Нажжор. Куняси: Умму Мунзир.\nТаниқли саҳобия Салмо (розияллоҳу анҳо) Расулуллоҳга (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) оталари тарафидан хола бўлади.\nСалмо бинти Қайс (розияллоҳу анҳо) уйидаги янги пишган ва қуритилган хурмолари билан мадиналикларни меҳмон қилиши туфайли шуҳрат қозонган эди. Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) ҳам унинг уйига тез-тез келиб, унинг таомларини баракали ва фойдали, деб мақтардилар. Салмо (розияллоҳу анҳо) айтади: "Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам) меникига Али (розияллоҳу анҳу) билан келдилар. У бетоб эди. Сўрида узумим бўлиб, Пайғамбаримиз (алайҳиссалом) ва Али (розияллоҳу анҳу) ундан ея бошлашди. Шунда Расулуллоҳ (соллаллоҳу алайҳи ва саллам):"Эй Али, бўлди қил. Сенга мумкин эмас", дедилар. Али (розияллоҳу анҳу) қайтиб, жойига ўтирди. Мен қандлавлаги ва арпани пишириб, Пайғамбаримиз (алайҳиссалом) олдиларига қўйдим. У зот (алайҳиссалом) Алига (розияллоҳу анҳу): "Мана бундан егин, сенга фойдали", дедилар (Имом Термизий).\nШунингдек, Умму Мунзир (розияллоҳу анҳо) жума куни қанд лавлаги ва арпадан таом тайёрлаб, саҳобаларни меҳмон қиларди. Саҳл (розияллоҳу анҳу) айтади: "Жума намозидан сўнг унинг уйига бориб, салом берардик. У олдимизга овқат қўярди". Овқатида ёғ бўлмаса ҳам, жума куни бўлгани учун қувонардик".


Энтерол® 250 саше – medu.uz – Дорилар ҳақида маълумотлар ўзбек тилида\nЭнтерол® 250 саше\nHome Йўриқномалар Энтерол® 250 саше\nПрепаратнинг савдо номи: Энтерол® 250\nДори шакли: перорал қўллаш учун эритма тайёрлаш учун дозаланган кукун\nфаол моддалар: буларди Сахаромицетларининг CNCM-I745 лиофилизация қилинган ачитқилари 250,0 мг, лактоза моногидрати 32,5 мг,\nёрдамчи моддалар: фруктоза, сувсиз коллоид кремний диоксиди, “Тутти-фрутти” таъм қўшимчаси (мальтодекстрин, сорбитол, ванилин, изоамилацетат, метилбутират, “Апельсин” ҳушбўйи, “Лимон” ҳушбўйи, концентрацияланган олма шарбати).\nТаърифи: оч-жигарранг рангли, мева ҳидли кукун.\nФармакотерапевтик гуруҳи: диареяга қарши воситалар\nАТХ коди: A07F A02.\nЭнтерол® 250 – микробларга қарши ва диареяга қарши таъсирга эга биологик табиатли препаратдир. Saccharomyces boulardii аскоспор ачитқиларнинг патоген бўлмаган штаммлари бўлганлиги ва бактерияларга қарши препаратларга генетик чидамли бўлганлиги туфайли, ичак касалликларида кенг қўлланила бошлади, чунки улар меъда-ичак йўлларидан ўтиб, уларда колония ҳосил қилмайди, ичакда доимий даражада сақланиб турувчи аҳамиятли концентрацияларга тез эришади, нормал резидент микрофлорага таъсир қилмайди ва овқат-ҳазм қилиш йўлларидан ташқарига чиқмайди.\nSaccharomyces boulardii нинг антибиотикларга ва кўпгина бошқа препаратларга чидамлилигини, шунингдек уларнинг замбуруғларга қарши препаратларга сезгирлигини таъкидлаш керак. Saccharomyces boulardii нинг антибиотикларга генетик чидамлилиги ичак йўлларининг нормал биоценозини ҳимоя қилиш учун антибиотиклар билан бир вақтда қўллаш имконини беради.\nSaccharomyces boulardii нинг асосий таъсир механизми:\nбевосита антагонизм (микробларга қарши таъсири), носпецифик иммун ҳимоясини кучайтириш, шунингдек IgA ва қолган иммуноглобулинларнинг секретор компонентларини ишлаб чиқарилишини ошиши ҳисобига Saccharomyces boulardii нинг Clostridium dificile, Clostridium pneumoniae, Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa, Candida krusei, Candida pseudotropical, Salmonella typhi, Ecsherichia coli, Shigella dysenteriae, Proteus, а так же, Enthamoeba hystolitica, Lambliae каби ичак микрофлорасини издан чиқарувчи патоген ва шартли-патоген микроорганизмлар ва замбуруғларнинг ўсишини сусайтириш қобилияти билан характерланади;\nантитоксик таъсири С-протеин билан бириккан рецепторлар орқали энтероцитларга таъсир этувчи нейтрализация қилувчи омил синтези билан боғлиқ;\nантисекретор таъсири энтероцитларда цАМФ даражасини камайиши билан боғлиқ, бу ичак бўшлиғига сув ва туз секрециясини камайишига олиб келади;\nферментатив таъсири ингичка ичакнинг дисахаридазалари (лактаза, сахараза, мальтаза) фаоллигини ошиши билан боғлиқ;\nспермин ва спермидин ажралиб чиқиши ҳисобига ингичка ичак шиллиқ қаватига нисбатан трофик самараси.\nSaccharomyces boulardii нинг антибиотикларга генетик чидамлилиги ичак йўлларининг нормал биоценозини ҳимоя қилиш учун антибиотиклар билан бир вақтда қўллаш имконини беради.\nАчитқиларнинг тирик шакли, Saccharomyces boulardii нинг фармакокинетикаси ҳайвонлар ва одамларда ўтказилган in vitro ва in vivo шароитдаги турли тадқиқотлар жараёнида аниқланган. Олинган маълумотлар асосида Энтерол® 250 ичак микрофлорасини тиклайди ва яққол этиопатогенетик диареяга қарши таъсирга эга эканлигини таъкидлаш мумкин.\nПрепарат қабул қилингандан кейин йўғон ичакда Saccharomyces boulardii нинг юқори концентрациясига эришилади, у 24 соат давомида тутиб турилади. Saccharomyces boulardii тизимли қон оқими ва мезентериал лимфатик тугунларга кирмайди. Даволаш тугаганидан кейин Saccharomyces boulardii ахлат билан 3-5 кун давомида тўлиқ чиқарилади.\nкатталар ва болаларда бактериал этиологияли ўткир ва сурункали диарея\nвирусли этиологияли ўткир диарея\nсаёҳатчилар диареясини олдини олиш ва даволаш\nОИТС билан ассоциацияланган диарея\nантибиотикларни қабул қилиш чақирган колит ва диареяни олдини олиш ва даволаш\nтаъсирланган йўғон ичак синдроми\nсохтамембраноз колит ва Clostridium difficile билан боғлиқ касалликлар\nдавомли энтерал озиқлантириш билан боғлиқ диареяда қўлланади.\nЯнги туғилган чақалоқлар: шифокор кузатуви остида кунига кўпи билан 1 пакетча. Пакетча ичидагиси бевосита қўллашдан олдин бир стакан илиқ сутда ёки илиқ сувда эритилади ёки болага овқат билан берилади.\n6 ёшгача бўлган болалар: 1 пакетча кунига 1-2 марта.\nКатталар ва 6 ёшдан ошган болалар: 1-2 пакетчадан кунига 2 марта.\nТавсия этилган даволаш курси\nўткир диарея – 3-5 сутка;\nсурункали диарея синдроми, таъсирланган йўғон ичак синдромини даволаш – 10-14 сутка;\nантибиотик билан ассоциацияланган диарея ва сохтамембраноз колитни олдини олиш ва даволаш – антибиотиклар билан даволаш курси давомида суткада 2 марта 2 пакетча дозада антибиотиклар билан бирга буюрилади.\nКам ҳолларда: марказий веноз катетери бўлган госпитализация қилинган пациентларда фунгемия.\nЖуда кам ҳолларда: метеоризм, препаратнинг компонентларига шахсий юқори сезувчанлик туфайли қичишиш кўринишидаги аллергик реакция.\nпрепаратнинг компонентларидан биронтасига ўта юқори сезувчанлик (аллергия)\nмарказий веноз катетери бўлган пациентлар\nгалактоземия, лактоза етишмовчилиги, глюкоза ва галактоза мальабсорбцияси синдроми қўллаш мумкин эмас.\nПерорал ёки парентерал буюрилган замбуруғларга қарши воситалар билан бир вақтда қабул қилинмасин.\nЭнтерол® 250 ни жуда иссиқ (50°С дан юқори) ёки жуда совуқ овқат ёки суюқлик билан аралаштириш мумкин эмас. Алкоголь билан бирга қабул қилинмасин.\nАгар 2 кун давомида диарея тўхтамаса, препаратни кейинчалик қўллаш юзасидан шифокор билан маслаҳатлашиш керак. Сув-туз мувозанатини тиклаш учун эритмаларни қўллаш зарур. Регидратацион эритманинг хажми йўқотилган хажмга эквивалент бўлиши керак, яъни 1 кг тана вазнига 50-100 мл. Ўткир ёки давомли диарея, қусиш ёки овқатланишдан сақланиш ҳолатларида сув мувозанатини тиклаш усулларини таналаш керак – перорал ёки парентерал.\nКапсула ва пакетчаларнинг бутунлигини бузилишларида марказий веноз катетери бўлган пациентларда қўллаганда колонизация натижаси туфайли фунгемия хавфи пайдо бўлади. Марказий веноз катетери бўлган беморларда гематоген замбуруғли инфекция пайдо бўлиши ҳақида хабар берилган (ушбу ҳолатда Saccharomyces boulardii қўлланилмаган). Кўпинча бунинг оқибати бўлиб гипертермия ҳисобланади, қон синамаларида Saccharomyces мавжудлиги аниқланган. Ушбу симптомлар замбуруғларга қарши даволаш ва катетерни олиб ташлангандан кейин ўтиб кетади.\nЭнтерол® 250 ни ҳомиладорлик ва лактация даврида фақат она учун кутилаётган фойда ҳомила ёки бола учун потенциал хавфдан юқори бўлгандагина қўллаш мумкин.\nДори воситасини автотранспортни бошқариш ва ҳаракатланувчи механизмлар билан ишлаш қолиятига таъсирининг ўзига хослиги\nSaccharomyces boulardii тизимли қон оқимига сўрилмайди, шунинг учун дозани ошириб юборилиши учун сабаб йўқ.\nДозани ошириб юборилган ҳолатларда бирон-бир чоралар талаб этилмайди.\n765,0 мг препарат алюмин фольга/полиэтилен плёнка/босма қоғозли иккиланган пакетларга жойланади. 10 пакетдан давлат ва рус тилларидаги қўллаш бўйича йўриқномаси билан картон қутига жойланади.\nОлдингисиЭнтерол® 250 капсулалар12.06.2018