Фридеш Каринти. Цирк (ҳикоя) | www.ziyouz.uz\nБош саҳифа Жаҳон насри онлайн антологиясиФридеш Каринти (1885-1938; Венгрия)Фридеш Каринти. Цирк (ҳикоя)\nМен цирк ва скрипкани бутун вужудим билан яхши кўрар эдим. Қизиқишларим эвазига менга скрипка олиб беришди. Аммо циркка яқин йўлатишмади. Шу сабабли бўлса керак тушларимга фақат цирк кира бошлади. Бир сафар уни тепалик ортида кўрдим. Кимдир мени у ёққа етаклаб кетаётгандек туюлди. Бошқа сафар шаҳарнинг марказий майдонидаги цирк ёнига, унинг икки тарафи вестибюлли кириш эшиги олдига келиб қолдим. Менда билет ҳам бор эди. Бироқ ҳамма нарса аввалги тушларимдаги каби чалкашиб кетди ва мен ичкарига кира олмадим.\nКунларнинг бирида тушимни охиригача кўрдим. Мен кириш эшиги ёнида турардим. Ёнимда соқолли, оқсоқ бир одам куймаланиб юрарди. Афтидан у директор эди. У бир қўли билан пардани ушлаб олган ҳолда “Циркка кеб қолинг, ҳозир бошлаймиз, марҳамат, марҳамат, киринг!..” деб такрорлар эди. Аскарлар, хизматкорлар, шляпа кийиб олган хонимлар, пўрим жаноблар, хуллас, турли хилдаги одамлар ўзаро кулиб, гаплашган ва бир-бирларини туртган ҳолда ичкарига оқиб кирмоқда эдилар. Ўйлаганимдек, директор қўлимдан ушлаб олди ва норози оҳангда “Марҳамат, марҳамат… қани чипта борми? Бор бўлса марҳамат, йўқ бўлса, қани марш!” деди. Қўрқинчдан юрагим шувуллаб, гапларим чалкашиб кетди. “Мен томошага кирмоқчи эмасман, мен хоҳлайманки… мана, менинг скрипкам”. Ўзимни бутунлай йўқотиб қўйган ҳолда, қўлтиғимга қистириб олган скрипкамни кўрсатдим. Директор эгилиб оғзимга термилганча чиптам йўқлиги ҳақидаги ғудранишларим қачон тугашини кутиб турди. Мен ичкарига кириб, ўзим яратган куйни мана шу скрипкамда томошабинлар олдида чалиб беришни хоҳлаётганимни амаллаб тушунтирдим. Буни эшитган директор оғзини карнайдек очиб, томоғининг тўрини кўрсатиб хохолаб кулди: “Эй эси йўқ бола! Сен билан пачакилашиб ўтиришга вақтим бор деб ўйлайсанми?!”. Мен ушбу кичкинагина мусиқамни фавқулодда ажойиб мусиқа деб ҳисоблаб, завқланиб гапиришим директорнинг кўнглига ўтирганини дарров сездим. У бир оз юмшаб деди: “Майли, сен болакай, бир оз кутиб тур, балки бирор нарса ўйлаб топармиз… Кетиб қолма, ҳали гаплашиб оламиз”.\nБир оздан сўнг у мени қолдириб кетган қоронғи йўлакка келди. Титроғим ҳали босилмаган эди. У қувноқлик ва очиқкўнгиллик билан: “Скрипкада куй чалиш бу силлиққина бир иш”, деди. Гапларидан скрипкада бирор яхши натижага эришишимга унда ишонч йўқлигини англадим. Мен эса худони ўртага қўйиб қасам ича бошладим. Шундан сўнггина у жилмайишдан тўхтади. “Унда синаб кўриш мумкин, бироқ аввал ҳарбий қўмондонликка хабар бериш керак, улар императорлик ёки қироллик кагали аъзолиги тўғрисида нишон беришади”, деди. Бу ишлар битгунча цирк нималиги ва томошабинларга нима кераклиги ҳақида фикрга эга бўлишим учун циркнинг ҳамма жойини – актёрларни, йиртқичларни кўрсатадиган бўлди.\nЦиркка кириш имконияти пайдо бўлганидан ва айни пайтда қўрқаётганимдан юрагим қинидан чиқаёзди. Мен скрипкамни қўлтиғимга қисган ҳолда бесаранжом бўлиб бор кучим билан ўзим тўқиган мусқани унутиб қўймасликка ҳаракат қила бошладим. У мени турли-туман расмлар чизиб ташланган сон-саноқсиз пардалар орасидан олиб ўтди. Мен артистларни ёки чавандозларни кўраман деб ўйлаган эдим. Бироқ тепада ишлаб юрган қизил кийимли кишилардан бошқа ҳеч кимни кўрмадим. Биз тўсатдан жуда ҳам узун зинапоя олдидан чиқиб қолдик. Директор зинадан елиб кета бошлади. Мен унга зўрға етишиб юрардим. Кейин биз ҳамма жойига бахмал қопланган хонадан ўтдик. Мен тасодифан бир эшикни туртиб юбордим. Ичкаридан кучли шовқин чиқарди, чайқалиб турган жуда кўп бошлар кўринди. Директор менга қўполлик билан бақирди: “Ҳозироқ ёп, томошабинларнинг кўзлари бу ёққа тушмаслиги керак!”\nКейин у унча катта бўлмаган темир эшикни очди: пастда ярим доира шаклидаги катта зал кўзга ташланди. Бу ажойиб залнинг ўртасида қадду қомати келишган бир эркак тишларини ғижирлатиб, кўзларини олайтириб бир аёлни бўғмоқда эди. Аёл эса оғир хириллаб фиғон қилмоқда, хуллас, қўрқинчли томошага ортиқ тоқат қила олмадим. Мен бор кучим билан бақириб, ҳаммани лаънатлаган кўйи аёлни ҳозироқ озод қилишларини талаб қилишга тушдим. Бироқ директор қўлимдан маҳкам ушлаб олиб пишқирди: “Аҳмоқ, бу менинг актёрларим-ку, буларнинг ҳаммаси бир ўйин, бунинг устига улар ҳақиқий эмас, мумдан ясалган қўғирчоқдай гап”. Мен яхшилаб қараб, аёлнинг юзи ғайритабиийлиги ва кўзлари шишадан эканлигини пайқадим.\nХижолатга кўмилганимдан гапни бошқа томонга буришга ҳаракат қилсам ҳам юрагимнинг безовта уриши босилмади. Директор мени худди мактабдаги каби парталарга ўтириб олган, олачипор кийимдаги, юзлари бўялган ўғил ва қиз болаларга тўла бесаранжом бир хонага олиб кириб, улар қаторига ўтқизиб қўйди. Сўнг ҳаммани навбатма-навбат минбарга чиқара бошлади. Болалардан бири қўли билан юриб кўрсатди. У ҳаракати давомида бир неча марта бошини ерга уриб олгани боис директор уни машқни қайта бажаришга мажбур қилди. Кейин бир катта ёшли кишини чақиришди. У пичоқ билан ўз кўкрагини ёриб ташлади. Ярадан қон отилди. Кўкрак қафасида ўпка очилиб қолди. У қаттиқ инграниб ерга йиқилди. Директор бошини мамнун силкиди.\n– Маъқул, – деди у, – бу ҳаммага ёқади.\nУ киши ўрнидан туриб жойига ўтирди. Партадан игна ва ип олиб оғриқдан юзларини буриштириб, жароҳатни тика бошлади. Мен унинг кўкраги шундай тикилган чандиқларга тўлиб кетганини кўрдим.\nСаҳнага бошқалар ҳам чиқишиб ўз томошаларини кўрсатишди. Улар орасида лабларини қимирлатмаган ҳолда одамлар ва ҳайвонлар товушларини чиқарувчилар ҳам бўлди. Уларнинг товушлари шунчалик ишонарли эдики, мен ҳатто қулоқларимга ишонолмай қолдим. Улардан бири оғзини очмасдан, лабларини қимирлатмасдан жон бераётган чақалоқ овозини шундай ишонарли ва таъсирчан чиқардики, бу товушни эшитиб кўзларим ёшланди. Яна бири лаънатлар ёғдириб бўзлаётган аёл товушини, бошқалари аёлларнинг турли хил товушларини чиқариб беришди.\nДиректор олдида турган китобга бир қараб олиб менинг исмимни айтди. Мен ўрнимдан турдим. У менга қараб тезда сўради:\n– Сенинг қўлингдан нима келади?\nМен скрипкамни олдинга узатган ҳолда тилим тутилиб яна ўзим тўқиган куй ҳақида ғудрана бошладим. Хонада кулги товуши эшитилди. Директор норози ҳолда столни муштлади:\n– Яна скрипкангни ўртага тиқаяпсанми! – жаҳл билан бақирди у. – Бунинг бир пулга қиммат!\nМен куйим ўзига хос эканлигини, чалиб беришга рухсат беришларини илтимос қилмоқчи бўлдим. Бироқ директор қандайдир бир болани чақириб, у билан боришимни, менга ҳар хил асбоблар кўрсатишини айтди.\nМени бошқа хонага олиб ўтишди. Бу ер турли хил машина ва механизмлар билан тўла экан. Ҳаммаси мусиқа асбоблари эди. Бу ерда босқон ёрдамида пуфланадиган, пуфланганда момақалдироқдек товуш чиқарадиган, кўз кўриб қулоқ эшитмаган даражада улкан карнайлар бор эди.\nБундан ташқари катталиги хонадек келадиган учбурчак мослама мавжуд бўлиб, унинг буғда ишлайдиган болғаси ҳам бор эди. Қулочга сиғмайдиган барабан устида қўлда ясалган филлар ҳаракатланиб оёқлари билан уни дупурлатар, бошқа бир электр токи билан ишлайдиган ғайритабиий мослама бир вақтнинг ўзида ўттизта клавиш ва мингта карнайни ишга туширар эди. Карнайлардан энг каттаси заводнинг трубасича келар эди.\nДирижёр баланд минбарга чиқиб олиб, қўлини силкиши билан оркестр бор овозда гумбурлади. Китобдан кўзларини узмай турган кўзойнакли мусиқачилар олдидаги клавишлар ҳарф терадиган машина каби тез ишлай бошлади. Залда гирдоб пайдо бўлгандек туюлди. Бундай мусиқа асбоблари-ю, бундай ғаройиботларни кўриб мени бу ердан улоқтириб ташлашларига гумоним қолмади.\nДиректор ўтирган хонага қайта бошлаганимизда бошим айланиб қулоғим шанғиллаб қолган эди. Мен бу асбобларни аввал кўрмаганим ва уларни чалишни билмаслигимни айтдим. У эса елкасини қисиб афсусдалигини ва менинг ишларим пачава эканлигини айтди. Бу пайтда мен аренага олиб чиқувчи парда билан тўсилган икки эшик ёнида турган эдим. Турлича гриммдаги артистлар шу эшиклар орқали шошилиб кириб кетишар, ҳар сафар парда сурилганда ичкаридаги турли рангдаги лампалар ёғдулари кўзимни қамаштирар эди. Мен ҳам улар ортидан бормоқчи бўлдим, бироқ директор ҳеч нарса қўлингдан келмаса бошланишига ўликхонани кўрганинг маъқул деди.\nБиз бошқа эшикка кирдик. Эшик ортидаги қоронғи йўлак ертўлага олиб тушар экан. Йўлакнинг икки тарафида ҳар-ҳар жойда эшиклар бўлиб, улардан кўкимтир ёруғлик тушиб турар, бу ёруғликда у ёқдан бу ёққа ўтиб турган, оқ халат кийиб олган, бироқ юзлари кир хизматчилар кўзга ташланар эди. Қўрқувнинг зўридан ичкарига киришга ўзимда куч топа олмадим. Йўлакнинг охирига етганимизда директор тўхтаб ким биландир гаплаша бошлади. Мен яширинча у ёққа қараб, девор бўйлаб териб қўйилган темир билан қопланган узун столларни, уларга ётқизиб қўйилган ҳар хил одамлар – болалар, қарияларнинг таналарини, баъзи жойларда эса тана қисмларини кўрдим. Нафасни бўғувчи формалин ҳидига тўлиб кетган бу жойдан пастга қараб яна ҳам қоронғи бошқа бир йўлак бошланган эди.\nДиректор мен ҳақимда гапирмоқда – мени шу ерда қолдиришни маслаҳатлашмоқда эди.\nДоктор қоронғи йўлак томон ишора қилди.\nШунда мен бу ерда қолмаслик чорасини кўришга киришдим, аренага чиқиш учун зарур бўлган ҳар қандай нарсани ўрганишга тайёр эканимни айтдим. Улар бошларини силкитишди. Доктор томошабинлар акробатикага интиқлиги ва бу яхши машғулот эканлигини уқтирди.\nМени томи баланд бир хонага олиб киришди. Кичик бир тешикка кўзим тушиб, ундан шаҳарни кўрдим. У анча пастда эди. Хонада арқон, эспандер ва тўрлар сочилиб ётар, деворларига суяб қўйилган ингичка ва узун нарвонларда қизил трико кийиб олган болалар машқ қилишмоқда эди. Нарвонлардан бирини рўпарамга қўйишди. Мен унга чиқишим керак эди, аста тепасига кўтарилар эканман, илкис пастки учини кўчанинг нариги тарафига улоқтиришди. Мен бор кучим билан унга ёпишиб пастга қарадим. Пастда бутун шаҳар, кўчаларда юрган чумолидек майда одамлар кўринди. Мен секин инграниб ҳушимдан кетдим.\nБироқ мен шу заҳотиёқ яна циркда пайдо бўлиб қолдим ва узоқ вақт ҳафталар, ойлар давомида нарвонга чиқишу тушишни машқ қилдим ва бу машғулотга анча ўрганиб қолдим. Аста-секин нарвон тепасида мувозанатимни ушлаб туришни, кейинчалик эса нарвонга икки ва уч стулни қўйиб унинг устига чиқишни ўргандим. Узундан-узоқ кунлар шу тарзда ўтди.\nНиҳоят кутилган вақт келди. Мен аренага чиқдим. Фақат бу пайтда циркнинг барча бурчаклари яхши таниш бўлиб қолганди, юзим мен биринчи марта кўрган болаларникидек, бўялганидан ташқари, ажин босиб қийшайиб кетган, ёшим улғайиб қолган эди. Энди мен қизғиш трико кийиб олган ҳолда хира тортган декоратсиялар олдида бепарво юраман. Олдимдан гилам кўтариб ўтиб қоладиган махсус кийим кийган цирк ходимлари ва бошқаларга ҳам эътибор бермайман. Агар нимадир зерикарли ва бўғиқ овоз чиқариб қолса у билан қизиқишга ҳам ўзимда куч топа олмайман. Тўсатдан рўпарамдаги бахмал парда очилиб чидаб бўлмайдиган даражада тиниқ ёруғлик таралди. Парда ортида кўплаб бошлар кўринди. Бир муддат қарсак чалинди ва кейин пашша учса эшитиладиган сукунат чўкди.\nМен аренада: гилам устида, ёрқин нурда сузмоқчидек олдинга ҳаракатланаман, нур менга эргашади, илондек ҳар икки тарафга – ложега таъзим қиламан. Кейин нарвонни ушлаб, енгиллик билан ўз оғирлигимни ҳам сезмаган ҳолда тепага – беш қаватли бино даражасидаги баландликка кўтариламан. Нарвоннинг охирги зинасига чиқиб, бир сония мувозанатимни ушлаб тураман. Менга узун таёқда темир оёқли стул узатишади. Мен стулни олиб унинг икки оёғини нарвоннинг охирги ёғочига қўйдим. Бу осон кечмади. Кейин бир сакраб стулнинг устига чиқдим. Мувозанатимни сақлаган ҳолда тик турдим. Шундай тарзда иккинчи стулни, кейин оёғини осмонга қилиб учинчи стулни ўрнатдим. Унинг бир оёғига катта кубни жойлаштирдим. Тагимдаги бутун “иншоот” тирик жонзот каби қалтирар, томир уришим бу иншоотнинг ердаги учигача етиб бораётгандек туюлар эди. Кейин менга лангарчўп узатишди. Мен уни кубнинг юқори бурчагига ўрнатгунимча бир неча дақиқа вақт ўтди. Мен секин унинг устига чиқа бошладим. Ва ниҳоят лангарчўпнинг устига чиқиб қаддимни ростладим. Танамдаги ҳар бир мускулим зўриқиб тортилган камон ипидек қалтирар, юзимдан шовуллаб тер оқмоқда эди. Мен кўз кўриб, қулоқ эшитмаган ушбу қурилма қачон қалтирашдан тўхташини кутиб туриб қаддимни ростладим ва трикомга қистириб қўйилган скрипкамни олдим…\nҚалтираётган қўлларим билан скрипка таёғини олдим ва оҳиста лангарчўпдан қўлимни бўшатдим. Шу кўйи олдинга интилдим. Бир неча дақиқа чайқалиб тургандан сўнг… оммавий қўрқувдан ва чўккан жимликдан фойдаланиб, бир пайтлар жаранглаган, қалбимни ларзага солган ўша қадрдон куйимни эҳтирос билан чала бошладим…\nРус тилидан Манзура ШАМС таржимаси\nРукнларФридеш Каринти (1885-1938; Венгрия)\n← Аввалги Аввалги Андре Моруа. Қайтиш (ҳикоя)\nКейинги → Кейинги: Юсуф Вазир Чаманзаминли. Қизлар булоғи (роман)


Гўзаллик сири — Dilkashradio.com\nОрганизмимиз соғлом, кўринишимиз эса мафтункор бўлиши биз истеъмол қилаётган махсулотларимизга боғлиқдир. Инсон терисига қараб хам у нималарни хуш кўришини аниқлаш мумкин экан. “Чиройли ва соғлом бўлиш учун ёғли таомларни чеклаб, чой ва қахва меъёрда ичилса хаммаси жойида бўлади”, дея маслахат беришади мутахасислар. Меваларни кўпроқ ейиш соғлик учун фойдали эканини унутмаслик керак. Чунки мева таркибида табиий шакар борлиги сабаб, унинг фойдалилиги яна хам ортади.\nБолажонларга эса конфет ўрнига олма ёки сабзи беришга харакат қилинг. Мева ва сабзавот истемол қилишлари оқибатида организм витаминга тўйинади. Бу орқали эса уларнинг соғлом бўлишига имкон яратилади. Ёнғоқ ва қуруқ мевалар конфет ўрнини тўла тўкис боса олади. Улар кўп калорияга эга бўлмасада, фойдалилиги билан ажралиб туради. Меъёрдан кўп миқдорда ёғ, чой, қахва, шакар ва сут махсулотларини истемол қилманг. Сут махсулотларини меъёрда ичиш тавсия этилади. Сут, қаймоқ ва гўшт ва тухум таркиби ёғга бойдир. Қора нон, қайнатилган картошга, ловия организм учун жуда фойдали хисобланади.\nТерининг мулойим ва соғлом бўлиши истеъмол қилинган овқат хазм қилиш ичагининг яхши ишлашига хам боғлиқдир.\nУйда телевизор кўришдан кўра тоза хаводаги сайрни афзал билинг. Тановул қиладиган махсулотларингизни меъёрда бўлишига эътибор қаратинг. Турли хил ширинликлар есангиз эртасига салат ва мевалар шарбатини ичиш керак. Жуда кўп меваларнинг таркибида пектин моддаси бор. Бу модда эса организмдаги ёғни парчалашга ёрдам беради. Махсус оздирувчи дориларга одатда маълум миқдорда пектин моддаси қўшилади. Аммо оздирувчи дорилар ва турли хил воситалар ишлатишни маслахат бермаймиз. Озиш ва соғлом бўлишнинг энг яхши ва синалган услуби бу машқ қилиш ва тўғри овқатланишдан иборат. Мунтазам равишда жисмоний машқлар қилишга харакат қилинг. Жисмоний машқлар мушак ва организмнинг яхши ишлашига ёрдам беради. Ўзингизни енгил хис қилиб, кайфиятингиз аъло даражада бўлади. Баъзида уй-рўзғор юмушлари билан машқ қилишга вақт етмайди дейишингиз хам мумкин.\nАммо хамма ишларингизни режага асосан қилсангиз, машқ қилишга бемалол имкон топса бўлади. Масалан, хар доим эрталаб 7:00да турадиган бўлсангиз, машқ қиладиган кунингиз 6:00да туринг. Агар озиш учун эмас, соғлигингиз учун машқ қилишни хохласангиз, хафтада икки марта ярим соатдан машқ қилсангиз бўлади. Аммо озиш учун машқ қилишни истасангиз хар куни ярим соатдан ёки хафтада уч марта бир соатдан машқ қилишингиз керак бўлади. Шунинг учун машқ қиладиган кунингиз бир оз эртароқ турсангиз хамма ишингизга улгурасиз. Машқдан сўнг душ қабул қилиш, энг ёқимли муолажа хисобланади. Машхур Голливуд актриссаларидан биридан қисқа муддат ичида қандай қилиб озганини сўрашганда: “Хар куни велосипед хайдаш ва рус хаммоми туфайли”, дея жавоб берган экан. Шундай экан бир озгина харакат, мевалар ва сабзавотлар хам соғлигингизни яхшилайди, хам кўринишингизни аъло даражада қилади. Маслахатларга амал қилинса, кўринишингиз кўнгилдагидай бўлишини унутманг.


ЯНГИ ДУНЁ » Blog Archive » Турклар қандай мусулмон бўлганди?\n1. Ислом дини ва ислом маданиятининг устунлиги.\n2. Ислом келмасдан олдин Туркларнинг олдинги диний эътиқодларини исломий эътиқодга яқин эканлиги ва ислом олиб келган юксак принципларни Турк миллати руҳига ва маънавиятига уйғун келганлиги”.\n“”Ҳеч қандай зўрликсиз” ифодаси катта ёлғондир. Буни қуйидаги ҳужжатларни охиригача ўқисангиз ўзингиз иқрор бўласиз.\nТурк, Турон борасида сиёсат юргизганларнинг бу борада олиб борган ҳақиқий изланишлари эътиборга сазавордир. Турк ўлароқ Турклар тарихда дуч келган энг катта даҳшат ва ваҳшийликларни сўзлаб бериш жуда оғирдир.\nҚуйидаги маълумотларга Табарий ва Закариё Китобчи каби ислом тарихчилари ва ёзувчилари асарлари асосида тартиб берилди.\nИсломни Туркларга зўрлик билан қабул эттирилиши 670 йилдан бошланиб 740 йилларга қадар давом этиши тарихи мактабларда ўқитилмагани сабаблари ҳақида бу қисқа ҳикоялар ёрдамида билиб олишимиз мумкин. Шундай қилиб, 70 йиллик бу тарихга назар ташласак…\nМусулмон Арабларнинг Туркларга илк босқини\nЖайҳун ва Сайхун дарёлари орасидаги ўлка Ипак йўли устида жойлашган. Турк бекликлари бу ўлкадаги Бухоро, Самарқанд, Бешкент, Бойкент каби шаҳарларда ўтроқ яшар, бу ерда улар тижорат юритишар, деҳқончилик қилишар, пахтадан ясалган маҳсулотларни сотар ва яхши фойда кўрар эдилар. Улар ўз маҳсулотларини сара олтин ва маъданларга айирбошлашарди.\nЎз гўзаллиги билан номи бой шаҳар маъносини берувчи Самарқанд бойликларини у замонларда номи тилларда достон бўлганлиги ҳақида сўзлайдилар. Бу бойликлар Талончи Арабларнинг иштаҳасини қитиқласада, улар Турклардан чўчишар, ўртада чегара каби узанган Сайҳун дарёсини кечиб ўтмоққа ўзларида жасорат топа олишмасди. Чунки, бундан олдин Халифа Усмон замонида, Муҳаммад бин Жарир қўли остидаги араблар исломни ёймоқ баҳонасида 2700 кишилик қўшин билан Фарғонага қадар келгач Турклар томонидан қириб йўқ қилинган эди. Ундан кейин Муовия тарафидан Жайҳун дараёси бўйидаги Хуросонни тамоман ишғол этилиши ортидан у ўлкада илк марта араблаштириш ва исломлаштириш амаллари бошланиб кетди.\nХуросонни ўзлари томонидан батамом ишғол этилишидан қувватланган араблар, 673 йилда Муовиянинг Хуросондаги дастлабки волийси бўлган Убайдуллоҳ ибни Зиёд бошчилигида бу сафар 24 000 кишилар қўшин билан Жайҳун дарёсини кечиб ўтиб Қубач Хотун бошқараётган Бухорони қуршаб олади. Қубач Хотун бошқа Турк бекликларидан ёрдам сўрасада, бу ёрдам унгача етиб келмайди. Араблар аҳолиси шаҳардан чиқиб кетган Бухорони ишғол этолмасаларда талон -тарож қиладилар. Шундан сўнг Муовиянинг Хуросондаги иккинчи волийси, Халифа Усмоннинг ўғли Сайид ҳам Бухорога бостириб киришга ҳозирланади. Турк бекликларидан ёрдам келмаслигини англаб етган Қубач Хотун Саййид билан шартнома тузиш мажбуриятида қолади. Бу шартномага кўра, Қубач Хотун Саййиддан бошқа Турк бекликларига қарши урушда қатнашмаслик учун кафолот хати олади ва бу кафолотга гаров сифатида Бухородаги Турк асилзодаларини унга қўшиб беради. (Гаровга берилганлар сони тарихчиларга кўра 50 тадан 80 тагачадир-таржимон).\nБу шартномадан роҳатланган Саййид ўз бойликлари билан танилган Самарқандга қараб от солади. Самарқандни бошдан оёқ талон -тарож қилади ва қўлга олинган минглаб Турк ёшларини қул бозорларида сотмоқ учун Хуросонга олиб кетади. Саййид бироз вақт ўтгач Қубач Хотундан гаров сифатида олган 80 нафар асилзодалар томонидан қилич билан чопиб ўлдирилади. (Саййидни ўлдирганларидан кейин қочиб кетган Турклар дашту биёбонларда адашиб очиликдан ўлганликлари ҳақида ривоят қилинади).\nСаййиддан кейин Салим бин Зиёд Хуросон волийси бўлди. Хуросон ўша пайтда Муовиянинг ўғли Язид қўл остида эди. Зиёд ҳам 680 йилда Туркларни исломлаштирмоқ ва шаҳарларини талаш учун бостириб киради. Бу сафар унинг қўшинлари Турклар тарафидан қўршаб олиниб, уларни қуроллари тортиб олинади. Шундан сўнг араблар янада кучли қўшин билан қайтадан бостириб киришади ва Туркларни талон – тарож этадилар. Бу талондан ҳар бир араб 2400 дирҳамдан пул олади. (Бир қулнинг нархи ўша пайтда 300дан 500 дирҳамгача бўлганлиги ҳисобга олинса, бу сафар олинган ўлжалар одам бошига 7 ёки 8 қулга тўғри келади).\nҲажжож ва Рутбил\nИсломни ёйилиши илк марта 685 йилда Абдумалик томонидан бошланган эди. Абдумалик исломлаштиришда ислом тарихида қон тўкувчи золим номини олган Ҳажжожни ўзига ёрдамчи қилиб олиш билан бошлади. Абдумалик унгача кўчманчи халқлар тилини араблаштирганди. Хирож жорий қилинмасдан олдин баъзи ҳақлари қабул қилинмаган ғайридинларга солиқ солинди. Бу орада Ҳажжожни Ироқ бош волийлигига раҳбар этиб тайинади. Ҳажжожни Ироққа бош волий этиб тайинлагандан кейин у Турк ерларига дастлабки босқинчиликларини бошлади. Ҳажжож дастлаб Убайдуллоҳ ибн Бакрини Сижистонга, Муҳаллиб ибн Абу Суфрани Хуросонга волий қилиб юборди.\nУ пайтларда Сижистоннинг Турк ҳукмдори Рутбил эди, у арабларга солиқ тўлаб келарди. Ҳажжож бу билан қаноат қилмайди, Убайдуллоҳни Рутбилнинг ҳузурига юбориб, уни тўла таслим бўлишини истайди. Рутбил олдинига бу таклифни қабул қилишни хоҳламади. Шу сабабли Убайдуллоҳ Рутбилга қарши урушга чиқади. Рутбил 18 фарсаҳ орқага чекиниб Убайдуллоҳ ва унинг қўшинларини қуршаб олади. Убайдуллоҳ Рутбилдан қутулмоқ учун 700.000 дирҳам таклиф этади, бироқ Рутбил қабул қилмай, араб қўшинларини тору мор этади. Бундан қаттиқ ғазабланган Ҳажжож 40.000 кишилик катта қўшин тўплаб, Абдураҳмон ибн Эъзоз аскарларини Рутбилга қарши юборди. Рутбилни енголмаслигини англаган Эъзоз, бу сафар у билан келишув йўлига ўтади.\nБу воқеаларни эшитган Ҳажжож беҳад ғазабга келади, Эъзозни қўллаш учун кўмак юборсада, Эъзоз қўшинлари пороканда бўлади ва қолган – қутган аскарлар Басрага қараб чекинади. Эъзознинг қўшини енгилади ва унинг ўзи Рутбилдан паноҳ истаб унинг ҳузурига боради. Ҳажжож Эъзозни ўзига топшириши учун Рутбилга таҳдид этади. Бермаган тақдирда катта қўшин билан бостириб боражагини ва бутун Турк шаҳарларини хароб қилажагини, агар берса ундан 7 йил ҳеч қандай солиқ олмаслигини айтади. Турк шаҳарларини қайтадан уруш ичида қолишини истамаган Рутбил 7 йил солиқдан озод этилишини кўзлаб Ҳажжожнинг бу таклифини қабул қилади, Эъзоз ва яқинларини Ҳажжожга топшириб юборади. Рутбил бу ишни бекор қилганини кейинчалик тушуниб етганди.\nҲажжож Рутбил Эъзозни топширганидан сўнг дарҳол янгидан қўшин тузиб 699 йилда Муҳаллиб бин Абу Суфён аскарларини Турк шаҳарларига йўллайди. Араблар Хўжандни, Кеш, Суғд ва Насафни қўлга киритсаларда Турклар қаршилик қилмайдилар. Хуросон волийлигига Муҳаллибнинг ўғли Язид келади. Язид ибн Муҳаллиб ҳам Турк шаҳарларини талайди. Язеднинг жангчилари Хоразмда қўлга олинган Туркларнинг бўйинларига тамға босиб қул бозорларида сотадилар. Бу орада араблар Турк юртларини истило этиб, шаҳарларни таласаларда бирор устунликка эга булмайдилар, қайтанга улар кетгани замон Турклар қайтадан ҳокимиятни қўла олаверадилар.\n705 йилда Абумалик ўлдирилиши сабабли халифаликка унинг ўрнига Валид ўтирди… У Турк тарихини яхши биладиган Қутайба ибн Муслимни Хуросонга волий этиб сайлайди. У замонга қадар омади кулиб боқмаган араблар Валид замонида Турк юртларида доимий ғалабаларни қўлга кирита бошлайдилар.\nТуркларни қиличлар ёрдамида мусулмонлаштирила бошланиши Қутайба замонида бўлди. У волий этиб сайланишидан бошлаб Турк ерларини бутунлай ишғол қилиб, исломлаштирмоқ учун кучли бир қўшин туза бошлади. Марвда барча аскарларини тўплаб, “Аллоҳ динимизни азиз бўлмоғи учун сизга бу тупроқни (Туркистонни-тарж) ҳалол қилди”, дея уларга хитоб этди. “Ёлғиз Аллоҳнинг дини қоим бўлганга қадар улар билан курашинг” ёда “дин тамоман Аллоҳники бўлгунга қадар улар билан курашинг” оятларини жангчиларига эслатиб, Араб қўшинини Турклар томонга даъват қилди.\nҚутайба дастлаб Бойкентни қуршаб олди…Бошқа бекликлардан Турк жангчилари Бойкент аҳолисига ёрдамга келдилар. Уруш икки ой давом этди. Қутайба тўла ғалаба қозона олмагач Туркларни хирож тўлаб туриш шартномаси тузишга даъват қила бошлади. Шаҳар қуршовдан озод қилинди, аммо шаҳарга кирган араблар шартномага амал қилмай шаҳарни бир қисмини эгаллаб олдилар. Шаҳарни ажратиб олишар экан, у ерга бир гарнизон аскарни жойлаштирдилар. Бошларига нима тушиши мумкинлигини англаб етган Турклар оёққа тура бошладилар ва келгиндиларга қарши қуролланган мужоҳидлар бирлигини ташкил қилдилар. Шаҳарда талотўм бошланади. Шундан сўнг Бойкентга қайтиб келган Қутайба қуролланган кимса бўлсин ҳаммасини қиличдан ўтказишга буйруқ берди. Аёлларни ва болаларни асир олди ва шаҳарни бошдан оёқ ғарот қилди.\nТабарийнинг ҳикоя қилишича, Қутайба қўлга киритган бойликларининг ҳадди – ҳисоби бўлмаган. Табарий, Қутайба бутун Хуросонни ишғол этганда ҳам у бу қадар кўп бойликларга эга бўлмаганини айтади. Шаҳарни ишғол қилгач, ўша пайтда Хуросондан Марвга келтирилган араб оилаларини олиб келиб Бойкентга жойлаштирадилар. Қўриқлаш қисмлари ташкил этилади. Волийликдан солиқ йиғувчига қадар араблардан тайинланади. Туркларнинг Буддавий ва Оташпарастлик динига ишонувчиларнинг барча рамзий ҳайкаллари йўқ қилинади. Қаршилик қилганлар ўлдирилади, олтини борларнинг бор бойликлари араблар томонидан ҳалол дея тортиб олинади. Улар Аҳфол сурасида ёзилгани каби, арабларга Аллоҳнинг бу берганлари ҳалол деб билишар эди. Ундан сўнг асир олинган аёллар ва болалар ўз хўжаларига ёки ота-оналарига қайтадан сотилди. Мусулмонлар Бойкентлик Туркларнинг нималари бўлса тортиб олдилар, шаҳарни қайта қуриш ишлари яна Туркларга қолди.\nБундан кейин тамоман ишғол этилиб мусулмонлаштириш навбати Бухорога келганди…\nБухоронинг такрор ишғол этилиши ва илк Турк қатлиоми\nҚутайба Марвда катта тайёргарлик кўрарди… Ўша пайтда Бухоро ва Вардона бекликлари ўртасида зиддиятлар бор эди. Мусулмонларга қарши мужодала этмоқ учун бу зиддиятларга дарҳол барҳам берилади ва Вардон Худот Қутайбага қарши бирлашган Туркларга бош бўлади. Қутайба олдин Нумускент ва Ромитонни эгаллаб олади ва қолган жойларни осонлик билан истило этади. Турклар Вардона учун кураш олиб боришади. Вардона жанги бой берилади, Турклар Бухорога қараб чекинадилар. Қутайба ҳам урушдан чарчаб Марвга қараб йўл олади. Ҳажжож буни омадсизлик дея қабул қилади ва Бухорони тамомила фатҳ этмоқни Қутайбага амр этади.\nҚутайба катта тайёргарлик билан бир мунча вақт ўтиб такрор Бухорога ҳужум қилди. Турклар чекиндилар ва Қутайбага омад кулиб боқди. У шаҳарни қамал қила бошлайди. Қутайба ҳар бир Турк боши учун аскарларига 100 дирҳамдан пул ваъда қилади. Пул ҳирси билан ғайрат отига минган араблар шаҳарни истило этадилар. Қаршилик кўрсатган барча Турклар қиличдан ўтказилиб, қатлиом қилинади. Араблар Турк аёлларига тажовуз қилдилар, аёлларни ўзларига хотин ва жория қилмоқ ёки қул бозорида сотмоқ учун ўзаро бўлишиб олдилар. Минглаб эркакларни қул қилиб сотмоқ учун саралаб олдилар. Арабларга қарши курашган кишилар қатл этилади. Бошқа бекликларда қаршиликлар бўлсада, Бухоро маликаси Хотуннинг ўғли Тўғ Сад қўғирчоқ ҳукмдор этиб тайинланади.\nТуғ Сад тарихи хоин бир раҳбар ўлароқ кечади. Кейинчалик у мусулмонликни қабул қилиб, ўғли исмини раҳнамоси Қутайба номи билан аташини эълон қилади. Бундан илҳомланиб ўз мавқеини мустаҳкамлаб олган Қутайба ерли аҳолини исломлаштиришни бошлайди. Бухоро халқи ташқаридан мусулмон бўлгандек кўринсаларда бу динни қабул этишни истамасдилар.\nҚутайба Туркларни аслида мусулмон бўлмаганликларини, уйларида ислом қоидаларини тадбиқ этмаганликларини англаб, яна бир тадбир ўйлаб топади. Бу тадбирга кўра, Турклар уйларидан арабларга жой берадилар ва шу шаклда улар назорат остига олинадилар. Ислом қоидларига амал қилмаганлар эса оғир жазоларга маҳкум этилади. (Бугун баъзи ислом тарихчилари бу келтирилган қоидалар исломни Турклар тарафидан қабул этилишига яхши фойда берганини очиқ ифода этмоқдалар).\nҚутайбанинг бу зўравонлиги натижасида халқ ичида норозиликлар пайдо бўлган. Одамлар яширин қуроллана бошлашади. Бунинг оқибатида араблар масжидларга қуролсиз келмайдиган бўлдилар. Қутайба босқинчиликни кучайтирди, қасоскорлар раҳбарларини якка ҳолда тутиб ўлдиртира бошлади. Бу орада халқ бошига янги ўлпон-солиқлар солинди. Ерли халқ Халифа хазинасига 200.000 дирҳам, Хуросон волийси Ҳажжожга эса 100 00 дирҳам тўлашга мажбур эди.\nБундан ташқари Араб аскарлари отларига ем бериш, шаҳарга келтириб жойлаштирилган араб оилаларини ўтин билан таъминлаш ва уларга ажратилган ерларда ишлашга ҳам мажбур эдилар. Аёллар ва қизлар арабларга қул қилиндилар. Бухоро Турклари бу йилларда дунёдаги энг кам сонли миллатлар каби азоб ва истиробда яшар эдилар. Қутайба келтириб Турк ерларига жойлаштирган араблар Туркларни уй-жойларини тортиб олишар, ерларига эга чиқишар, уларнинг ўзларини шу ерларда ишлатишарди.\n“Якка – ягона ислом дини қарор топгунича курашинг” деган оят араблар Туркларнинг устидан фойда кўрадиган бир муҳитни яратди. Аллоҳ дини дейилган ислом, Анзоб сураси, 50 оятда келганидек, урушда мавҳ этилган Турклар қизларини асирга олинишлари ва арабларга қул этилишини ҳалол қилади. Жума намози ҳам зўрлик билан ташкил этилади. Турклар босқинчиларга рағбат кўрсатмас эдилар. Шу сабабли Қутайба намозга келганларга 2 дирҳамдан пул бериш ваъдаси билан исломни ёйиш учун курашади. Бу тадбир яхши натижа бера бошлади. Қашшоқ ва бечора халқ ичидан пул учун масжидга келадиганлар кўпая бошлайди.\n1. Буюк қатлиом (Толеқон қатлиоми)\nБухорода бўлган воқеалар бошқа Турк бекликларини қаттиқ хавотирга сола бошлади. Улар айни воқеалар ўз бошларига келишидан қўрқиб қолишган эди. Турк малики Найзек Тархон ўз шаҳрини сақлаб қолиш учун Қутайба билан келишиш мажбуриятида қолди. Бу келишувга кўра Тархон товон тўлайди ва бетараф қолди. Унинг бетараф қолиши ва Туркларнинг бирлашмагани араблар ишларини қулайлаштирди ва улар Турк бекликларини истило қилиб, бойликларини талон – тарож эта бошладилар. Биринчи бўлиб Қубач Хотун бошқа бекликлардан ёрдам етиб келгунча енгилди, унга ёрдам берганлар ҳам айни ҳолатга тушдилар.\nЎша пайтда Туркларнинг аниқ бир мақсад йўлида бирлаша олмагани, уларни араблар томонидан истило этилишларини осонлаштирди. Найзек Тархон кейинчалик Қутайба билан тузган келишуви хато бўлганини ва бу келишувнинг ўзига бирор фойдаси бўлмаганини англаб, бу ҳақда бошқа Турк бекликларига билдиришни ўйларди. Тоҳаристондаги барча Турк бекликларига мактуб ёзиб, уларни бирлашишга чорлади. Дастлабки ижобий жавоб Толеқон (Бу шаҳар Бухоро яқинида хароб қилинган Бойкент шаҳри бўлса керак – тарж) малики Шеҳракдан келди.\nТархоннинг режаларидан хабар топган Қутайба Балх шаҳрида яхши тайёргарлик кўриб, баҳорда катта қўшин билан Толеқон шаҳрига қараб юради. У пайтга қадар уруш ҳозирлигини кўрмаган Толеқон шаҳри малики Шеҳрак Қутайба келишидан анча олдин шаҳарни тарк этган эди. Шаҳарга жангсиз кириб келган Қутайбанинг одамлари яроғ ушлашга қодир бўлган барча эркакларнинг ҳаммасини қиличдан ўтказишди. Бу қатлиом ўша пайтгача бўлган қатлиомларнинг энг каттасидир.\nҚутайба бу қатлиомни бошқа бекликлар ўрнак олсинлар учун қилган эди. Қутайба аскарлари маҳаллий халқ вакилларини ўлдирганларича ўлдирдилар, тирик қолганларни эса Толеқон йўли бўйлаб қад ростлаган дарахтларга осдилар. Бу йўлнинг 4 фарсаҳ (24 км) масофалик қисми Туркларнинг дарахтларга осилган жасадларига тўлган эди. Толеқон қатлиоми арабларнинг ўша пайтгача қилган энг катта қатлиоми ўлароқ тарихга кирди. Халқ мусулмон арабларга қарши курашмаган бўлсада, Қутайба аскарлари 40. 000 га яқин кишини қиличдан ўтказган эди.\nБу воқеалар ислом тарихи саҳифаларидан жой олган. Қутайба Толеқон қатлиомидан сўнг Суманга юриш қилади, бу ерда ҳам эркакларнинг кўп қисмини ўлдиртиради, аёллар ва қизларни қул қилиб олади. Қутайба Кеш ва Насаф шаҳарларида ҳам айни ишларни давом эттиради. Эркаклар ўлдирилади, Турк аёллари ва қизлари арабларга қул қилинади.\nШундан сўнг араблар Фарёбга йўл оладилар, бу шаҳарни ҳам таслим бўлишини исташади. Фарёб халқи бошларига нима тушишини билганлари ҳолда таслим бўлиш шартини қабул қилмайдилар. Шу сабаб бўлиб ўтган жангда аксар эркаклар ўлдирилади. Бутун шаҳар ёқиб юборилади. Араблар бу шаҳарни “ёқиб юборилган” деган маънода Муҳтарака дейдилар.\nҚутайба Фарёбдан сўнг Тархон чекинган қалъа – Баргузни қуршаб олади. Икки ой давом этган қамалга қарамай қалъа забт этилмайди. Бу орада қиш яқинлашиб қолган эди. Қутайбанинг қишда жанг қилишга мадори етмасди, қалъа ичидаги Туркларнинг ҳам озиқ-овқатлари тугаб бўлган эди. Ҳар икки томон урушни ўзлари учун фойдасиз эканлигини тушунишарди. Қутайба охирида бир ҳийла ишлатади. Тархонни ёнига Муҳаммад бин Салим исмли одамини киритади. Муҳаммад ибни Салим Тархонга агар таслим бўлса унга ҳеч қандай зарар етмаслиги ҳақида хушхабар етказади. Қалъа ичидаги одамларнинг очликдан ўлмаслиги учун Тархоннинг Қутайба таклифини қабул қилмасликдан бошқа иложи йўқ эди.\nҚутайба таклифи Турклар томонидан қабул қилинади. Улар қуролларини ташлаб қалъадан чиқа бошлайдилар. Тархон қалъадан чиқар -чиқмас қўлга олиниб, атрофида ҳандақлар қазилган чодирда занжирбанд этилади. Қутайба Тархонни тезда ўлдирмайди. Ҳажжожга хабар юбориб нима қилиш кераклигини сўрайди. Ҳажжож Тархон ҳақида, “У мусулмонлар душманидир, тирик қўймасдан ўлдир” дея буйруқ беради. Шундай сўнг Қутайба Тархоннинг икки ўғлини Тархон ва тўпланган халқнинг кўзи ўнгида ўлдиради. Уларни орқасидан 700 га яқин Турк жангчиларини яна Тархон ва халқнинг кўзи ўнгида бошини танасидан жудо қилдиради. Тархонни эса Қутайбанинг ўзи ўлдиради. Барча кесилган бошлар Ҳажжожга юборилади.\nҚутайба Қуръондаги оятлар ҳукмини бажарган эди. “Эй, мўминлар. ёнларингиздаги кофирларга қарши жанг қилинглар ва улар сизлардаги куч-қувватни кўрсинлар! Билингларки, албатта Оллоҳ тақводорлар билан биргадир”. (Тавба сураси, 123.оят).\nТархон ўлдирилгандан сўнг, Қутайба Орол денгизи яқинидаги Хоразм музофотига юришни бошлади. Хоразмдаги Жайхун ва Ҳазорасп бекликлари ўртасида тахт учун кураш кетаётган эди. Қутайба Жайхун малики билан ҳамкорлик келишуви тузади. Бундан олдин Ҳаворизат ва уни атрофидагиларни ўлдиртиради. Бу орада Жамҳуд маликини енгиб, 4000га яқин кишини асирга олади. Асир олинганларнинг ҳаммаси Қутайбанинг буйруғи билан ўлдирилади.\nБу воқеалар Зиё Китобчининг “Ислом тарихи ва Турклар” отли китобида айнан келтирилган:\nАт-Табарийнинг бутун тафсилотлар билан ёзишига кўра, бир марта Абдураҳмон бин Муслим, Қутайба ҳузурига 4000 асир билан келади. Қутайба Абдураҳмоннинг бу қадар кўп Турк асирлари билан келганини кўриб, тахтини ташқарига чиқариб катта майдонда ўрнатишларини буюради.\nЎз тахтида мағрур ўтирган Қутайба Турк асирларининг минг донасини ўнг томонда, мингтасини чап томонда, минг донасини орқа томонга ва яна мингини қаршисида тизилиб туришларини айтади ва араб аскарларига Туркларни бирма – бир калласини узишга амр этади. Жоҳил, шафқатсиз ва инсофсиз араб қўшинлари атрофида бир онда Туркларнинг калласи, қўл ва таналари билан қоришган қон кўли ҳосил бўлади. Шу зайлда ўлдирилган Туркларнинг ҳадди – ҳисоби йўқ. Бу каби ваҳшатдан ғурурланган бир араб шоири Қааҳ ал Ашқари шундай хитоб қилган эди:\n“Қазо ва қайғу онларида қурқувдан бир -бирига суринган заволли Туркларни ўлдирган кечаларимизни ҳали кўп хотирлаймиз…\nҲеч кимса қиличдан омон қолмади. Отаси кимлигини билмайдиган ёшда болалар етим қолди”.\nХоразмда оёққа турган халқ Қутайба билан келишгани учун Чайгунни ўлдиради. Бунинг аламида Қутайба бутун Хоразмни ёқиб, халқини қиличдан ўтказди. Хоразмлик таниқли Турк олими Беруний Хоразм маданиятини йўқ қилинишини воқеасини қуйидагича баён этганди: “Қутайба ҳамма соҳада илғор Хоразмликларнинг ёзма адабиётини, анъаналарини, зиёлиларини ва жамики олимларни йўқ қилди. Деярли барча нарса зулматга кўмилди. Ислом Хоразмликлар ичида ёйилар экан, уларнинг тарихи йўқотилди”.\nХоразмни бўйсундирганидан сўнг Қутайба Самарқанд сари йўл олади. Самарқанд малики Гурак ҳузурига келган мусулмонларга қарши бошқа Турк бекликларидан ёрдам кутарди.\nТошкент ва Фарғонадан ёрдам учун одам юборилади, бироқ якка -якка кеган жангчилар йўлда Қутайбанинг ҳийласига учиб йўқ қилинди. Самарқанд қуршаб олинди. Араблар манжанақ олови билан ҳужумга ўтдилар. Ўз кучсизлигини англаган Гурек Қутайба билан келишув йўлига ўтишга мажбур бўлади. Бу келишувга кўра:\n1. Самарқанд арабларга ҳар йили 2.200.000 олтин бериши керак.\n2. 30.000 Турк ёшларини асир сифатида тортиқ этиши лозим.\n3. Шаҳарда масжид қуради.\n4. Шаҳарда қўлига қурол ушлаган одам қолмаслиги керак.\n5. Ибодатхона ва бутлардаги барча жавоҳирлар Қутайбага тортиқ этилиши шарт.\nБундан ташқари Қутайба олтиндан ясаган бутларни эритиб олади ва Марвга қайтади. Қайтар экан дўсти Абдураҳмон бин Муслимни Самарқандда волий ўлароқ қолдиради.\nҚутайбанинг Марвга кетишидан кейин, Турклар араб босқинчиларига қарши курашиш бирлигини ташкил этишади. Ҳар замонда Жайҳун дарёсини кечиб ўтиб арабларга ҳужум уюштиришар ва уларга жиддий талафот етказишарди…. Ҳажжож Қутайбага Тошкент ва Фарғонани ишғол қилиш бўйича кўрсатмалар беради. Қутайба Тошкентга қадар фақат ғалаба қозонади.\nБу орада Ҳажжож вафот этди. Халифа Валид Қутайбага туркларга қарши урушни давом эттиришини айтади. Қутайба бу сафар тўғри Қашқарга йўл олади. Қашқарга ҳужум бошлаган пайтда Халифа Валид ҳам вафот этади. Ўрнига Сулаймон ибни Абдумалик халифа бўлади. Янги халифа билан Қутайбанинг муносабатлари жуда ёмон эди. Қашқар сафари давом этар экан яқин одамлари унга қарши исён кўтаришади. 716 йилнинг кузида 11 жангчи иштирокида Қутайба боши танасидан жудо қилиниб ўлдирилади. Чунки, Қутайба жангчилари халифага қарши туришни истамас эдилар.\n2. Буюк қатлиом … (Журжон қатлиоми)\nҚутайба ва Ҳажжожнинг ўлимидан сўнг ҳам арабларнинг Туркларни мусулмонлаштирмоқ ва Турк шаҳарларини талаш сиёсатлари давом этди. Олдинлари араблардаги Турклардан қўрқув туйғуси ўртадан кўтарилган эди. Араблар Қутайбадан кейин ҳам Турк шаҳарларини талашда давом этдилар. Қутайба ўлган 716 йилда, Язид ибни Муҳталиб Хуросонга волий этиб тайинланади. У дастлаб Доғистонни ишғол этади. Доғистон малики Салтекин Язидга қарши узоқ вақт жанг қилади. Охир оқибатда енгилади. Шаҳар ғарот қилинади, 14000 киши ўлдирилади. Араблар Доғистондан кейин Журжонга қараб юришади.\nЖуржон малики 300.000 дирҳам эвазига жангсиз таслим бўлади. Язид Журжонда бир қисм аскарларини қолдириб, Табаристонга йўл олади. Табаристон малики Исфеҳбад Дайлам маликидан 10000 кишилик ёрдам олиб урушга киришади. Истеҳбад аскарлари билан жанг давом этар экан, Журжон халқи ҳам оёққа туради, Асад ибни Абдуллоҳ қўли остидаги аскарлар ўлдирилади. Бу хабарни эшитган Язид орқага қайтади. Журжон Турклари қонидан тегирмон айлантириб ун қилажаги ҳақида Аллоҳга ваъда беради. Аскарларини тўплаб Журжон томонга юради. Журжон беги шаҳардан қочиб Журжон қалъасига беркиниб олган эди.\n7 ой давом этган қамалдан сўнг қалъа забт этилди. Журжон беги ўлдирилди. Қалъадаги аскарлар асир олинди. Араблар шундан сўнг Журжон шаҳрига киришади. Шаҳар аҳолиси Қутайба замонида бўлгани каби қатлиом қилинди. Туркларни ўлдириб, 4 фарсаҳ қадар чўзилган йўл бўйидаги дарахтларга осадилар. Аллоҳга берган ваъдасини бажармоқ учун Язид асир олинган минглаб Туркларни Эндериз водийсидаги дарё қирғоғига олиб келади. Ҳеч қандай ҳимоясиз Турклар бирин – кетин ўлдирилади. Ўлдирилган Турклар қонлари дарёга оқизилади.\nДарё сувларига қўшилиб оққан қонлар сув тегирмонларини ҳаракатга келтиради, Язид бу тегирмонларда буғдойни ун қилиб, улардан нон ёптириб ейди ва шу билан Аллоҳга берган ваъдасини бажаради. Қатлиомдан тирик қолган қиз ва аёллардан бешдан бир қисми қул сифатида халифага юборилгандан сўнг, қолганлари аксарлар томонидан бўлишиб олинади.\nРовийлар Журжон қатлиомида Талқон қатлиомида бўлгани каби 40.000 Турк ўлдирилгани ҳақида ҳикоя қиладилар.\n717 йилдан кейинги воқеалар арабларнинг ички урушлари билан кечди.\nАраблар босқини бошланган кезларда Кибаж Хотун бошқа Турк бекликларидан ёрдам сўраган бўлсада, унга етарли даражада ёрдам берилмаганди. Унга ёрдам бермаганларнинг ўзлари кейинчалик ёрдамга муҳтож бўлиб қолишди. Бу воқеалар ўша замонда Турклар ўртасида бирлик, бирдамлик бўлмаганини кўрсатади.\n717 йилда Умар ибни Абдулазиз халифа бўлади. Икки йилдан сўнг у касал бўлиб қолгач, ўрнига Язид ибни Абдумалик келди.\nҚутайба ўлимидан сўнг Турк тупроқларига келган саҳобалар муваффақиятга эрига олишмади. У пайтларда исломни ёйиш ишлари қийинлашганди. Иккинчи Халифа – Умар ибни Абдулазиз араблар эгаллаган ерларда исломни ёйиш учун куну тун ҳаракатда бўлди. У ўз қўл остидагиларга “Бундан кейин Турк бекликларидаги бизга қарашли бўлган музофотларда бор кучингизни исломни ёйишга сафарбар этинг”, дея буйруқ беради. Халифа Умар мусулмон бўлган хақларга жузъя солиғи солинмаслигини эълон қилган бўлсада, араблар ҳисобига яхши фойда тушиб туриши учун Турклар мусулмонликда самимий бўлмаганликлари баҳонасида бу қарор бекор қилинди. Бу орада Хуросонга Жарроҳ ибни Абдуллоҳ ўрнига волий ўлароқ Абдураҳмон ибни Нуайм тайинланади.\nҲоқон Сулунинг Кўктурт беклари бошига келиши\nТурклар арабларнинг истилосига қарши курашни Хитойдан ёрдам эвазига кучайтирмоқчи эдилар. Ўша пайтгача араблар билан ҳамкорлик қилиб келган Туғзода ҳам 718 йилда Хитой императоридан кўмак сўраган эди. Хитой эса Туркларга ёрдам бермади. Тургиз ҳоқони Сулу, жанубий Кўк турклар сардори бўлгач, 720 йилда Суғддаги турклар исёнини дастакламоқ учун улар билан иттифоқ тузган эди. Сулунинг Кур-Сул бошлиқ отряди Жайхун дарёсидан кечиб ўтиб, Суғдга келди ва бу ердаги бошқа туркларни бирлаштириб Самарқандга қараб юради.\nАраб волийси Саид ибни Ҳорис Туркларга бас кела олмай Самарқандга чекинади. Шундан сўнг Турклар Самарқандни қуршаб олдилар. Бу орада Саид ибни Ҳорис ўрнига 721 йилда Саид ибни Ҳораси тайинланади. 722 йилда Ҳисам Халифа бўлади, у Саид ибни Ҳорасини вазифасидан олиб ўрнига Муслим ибни Саидни тайинлайди. Муслим дастлаб ишни Афшинга солиқ солишдан бошлайди. Жайхундан кечиб ўтиб бутун экинлар ва дарахтларни ёқиб вайрон қилади. Тургиз ҳоқони Сулу Муслим томонга қараб ўз қўшинини бошлади. Сулунинг ўзи томонга келаётганини билган Муслим тараддудга тушиб қолганди. Унинг қўшини Жайҳун дарёси бўйида бошқа бир Турк иттифоқчилари ҳужумига дучор бўлади. Бир ёндан Сулу иттифоқчилари яқинлашиб келаётганини билган Муслим жангда енгилишини англаб Жайҳундан кечиб Самарқандга чекинади. Муслимнинг мағлубиятидан сўнг у вазифасидан бўшатилиб ўрнига Язед ибни Абдуллоҳ тайинланади. Язед биринчи бўлиб Хўтан шаҳрини қўлга киритишга интилади. Бу орада Тургиз ҳоқони Муслимни қувиб юборганидан дадиллашган халқ арабларга қарши бош кўтаради. 726 йилда Тургиз ҳоқони Сули шижоат билан Язед томонга юради. Улар Ҳиттолда учрашишади. Язед Сули қўшинларидан мағлубиятга учрайди. Мағлубият ортидан Язед ҳам вазифасидан кетиб ўрнига Язед ибни Абдуллоҳ келади.\nОддий халқ босқинчиларга қарши курашсада муваффақият қозона олмасди . Бир қисм халқ мусулмон бўлганликларини айтиб исёнчиларга кўмак беришни истамас, улар Тургислардан ёрдам сўрашади.Тургис ҳоқони Сули 728 йилда Бухорони забт этади. Бу орада Ерзрум тупроғига Жунайд ибни Абдураҳмон келади. Араблар Самарқандга чекинадилар. Сулу ҳоқон ва Кул Сул отрядидаги Тургиз кучлари 729 йилда 58 кун давомида арабларнинг Кемерже қалъани қуршаб оладилар. Очликдан ўлиш даражасига келган араблар Кемержедан чиқиб таслим бўлишади. Тузилган шартномага кўра таслим бўлган араблар Добуссияга жойлаштирилади. Шундан сўнг Сулу ҳоқон Самарқандни қуршаб олади. Самарқанд қўшинлари раҳбари Савра ибни Ҳур Жунайд ибни Абдураҳмондан ёрдам сўрайди. Жунайд ёрдамга келгач Савра ва Сулу ҳоқон Самарқанд яқинида жанг олиб боришади. Араблар жангда ютқазади. Самарқанддаги араблар қўшинлари тор – мор этилади. Халифа Ҳисам Куфа ва Басрадан 200 000 кишилик қудратли қўшини Жунайд ибн Абдураҳмонга юборади. Сулу ҳоқон 732 йилда Бухорони тарк этиб чекинади. 734 йилда Жунайд ибни Абдураҳмон вафот этади, ўрнига Азим ибни Абдуллоҳ келади. Бир йилдан сўнг унинг ўрнига Ҳолид ибни Абдуллоҳ ўтирди.\nСулу ҳоқоннинг ўлими ва Жузжон бегининг хоинлиги\nСулу ҳоқон 737 йилда Холид томонга қўшин тортиб борди. Араблар катта талофот кўриб Жайхун томонга чекиндилар. Турклар Жайҳун дарёсини кечиб ўтиб, Арабларни Балхга қадар чекинишга мажбур қилдилар. Бу пайтда Жузжон ҳокимини арабларга қўшилиши Сулу ҳоқоннинг енгилишига сабаб бўлади. Агар Жузжон ҳокими араблар билан тил бириктирмаганда эди Сулу ҳоқоннинг қўшини босқинчи арабларни Турк тупроқларидан қувиб чиқарган бўларди. Сулу ҳоқон ўз юртига қайтиб кетганидан сўнг, бир замонлар арабларга қарши у билан баравар кураш олиб борган Кур Сул тарафидан шахсий зиддиятлар сабаб ўлдирилади.\nБу воқеалар Хитой томонидан ташкиллаштирилган ва тарихга Хитойнинг турк бекликларини бир бирига зидлаштириш сиёсати ўлароқ кўринади. Сулу ҳоқоннинг ўлимини араблар қувонч билан кутиб олишади. Хуросон волийси ҳоқоннинг ўлдирилгани шукронаси учун қўл остидагиларга рўза тутишни буюради. Бу хабар халифа Ҳисамга етказилганда, халифа бу хабарни тўғрилигини аниқламоқ учун ўз одамларини юборади. Сулу ҳоқон ўлдирилганидан сўнг Турклар яна бир марта тўпландилар. Арабларнинг Турк ўлкаларини тўласинча босиб олмоқ орзулари ўша онда сўнади.\nЎша замон деҳқонлар ва бошқа ер эгалари арабларга катта тўловлар тўлаб келишар эди. Мусулмонликни қабул қилган кишиларга катта молиявий имтиёзлар берилади. Жузя ўлароқ олинган тўловлар миқдори камайтирилиб, жуда ҳам юмшоқ сиёсат юритила бошланган. Ўша пайтда туркларни зўрлаб мусулмонлаштирилишига, араб қўшинлари қўмондони Қутайбани ва Сулу ҳоқонга қарши бориб ўзини арабларга сотган Журжон бегининг катта хизматлари бордур. Кур Сул ҳам Тургиз ҳоқони Сулини шахсий адовати сабаб ўлдириши ортидан ўзи истар -истамас арабларнинг юрагига ваҳима солиб келган кишини йўқотди ва мусулмонликни Турк ўлкаларига осонлик билан ёйилишига сабабчи бўлди.\nКул Сулнинг ўлими ва Турк қўшинларининг инқирози\nУммавийларнинг сўнгги волийси, Наср ибн Саййор волий этиб тайинланиши ҳамоно шимолий Туркистонда араб қўшинларини тўплай бошлади. Наср араб ҳокимиятини қулай шаклда тез ёйилиши учун кучли қўшин тўплаб уларни Турк ерларига сафарбар қилди. 739 йилда араблар Самарқандда тамоман ўрнашиб олдилар. Улар Сайхун дарёсини кечиб ўтишга ҳаракат қилсалар, Кур Сул қўшинлари таркибидаги Турк аскарлари ҳужумига учрардилар. Араблар сон жиҳатдан Кур Сул қўшинларидан кўп бўлишларига қарамасдан дарёнинг нариги томонига ўтиш учун ўзларида жасорат топа олишмасди. Араблар кутилмаганда Туркларга ҳужумга ўтишга қарор қилишади. Арабларга ҳужум қилишни режалаган ва шу мақсадда дарё қирғоғида кезиб юрган Кур Сул кутилмаган бу жангда ўлдирилади. Наср Кур Сулнинг жасадини Турклар кўра оладиган жойда – Сайхун дарёсининг бўйига осдириб қўяди. Бу манзара Турклар ичида кутилганидек ваҳима уйғотади ва Турк қўшини сон жиҳатдан устун бўлган арабларга таслим бўлди. Тошкент ва Фарғонада ҳам шундай ҳол юз берди.\nНаср бундан кейин араб ҳокимиятини янада ёйиш ҳаракатида бўлди. Ўз юртини ташлаб кетган Туркларни ортга қайтишлари эвазига солиқлардан озод этди. Халқ ичидан мусулмон бўлганларга баъзи иқтисодий ва ижтимоий имтиёзлар берилди, уларни мусулмон бўлганлиги тарғиб қилинди. Исломни билишлари учун баъзан қўрқитиб, баъзан тарғиб қилиб, турли тадбирлар олинди. Амалга оширилган бу тадбирлар аста- секин бўлсада натижа бера бошлайди.Турк ерларидаги охирги Умавий араб волийси Наср ибн Саййор Туркларга исломни қабул эттиришга бошлади.\nБизни жунбушга келтирган тарих шу ерга қадар чўзилган эди. Бундан бир неча йил кейин Уммавий Хонадонининг ҳукмронлиги тугайди ва Аббосийларнинг даври бошланади. 749 йилда Аббосийлар Уммавий Хонадонига босим ўтказа бошлайдилар. Араб ерларида бошланган ички кураш Уммавийларнинг бошқа мамлакатлардаги салоҳиятининг сусайиб кетишига олиб келди. Аббосийлар замонида мусулмонлаштирилган халқлар ичида ўзаро жипслашган, арабларнинг урф -одатларини эгаллаган янгидан янги қавмлар Исломга ўта бошлади. Уммавийлардан кейин исломни универсал бир дин бўлиши ва уни бошқа юртларга ёйилишига ҳаракат қилинди. Шу боис олдинлари араблар дини ўлароқ қурилган бу дин, кейинроқ универсал бир дин ўлароқ ривожланди.\nБу орада араблар ўртасидаги зиддиятлар янада авж олади. Ўзаро урушларда озод этилган қуллар ҳам муҳим ўрин тутишди. Бу курашлар ичида бўлган араб раҳбарлари қулларини ўзлари томонида туриб курашишга даъват этдилар. Али тарафдорлари ва Пайғамбарнинг амакиваччаси Аббос тарафдорлари ўзларини Уммавийлар томонидан ҳийла ва зўрлик билан тортиб олинган ҳокимиятнинг асл эгаларидек тутишар, шу билан бирга ўз мафкураларини ёйишга ҳаракат қилишар эди. Эзилган меҳнаткаш кишилар нафақат исломга, балки Уммавий халифаларга итоат этишга ўзларини бурчли деб ҳисоблай бошладилар.\nМусулмон араблар Туркларни фатҳ этишлари сабаби\nТурклар шу тариқа мусулмон бўлдилар, мусулмон арабларнинг Туркларга ҳужуми, туркларни ислом динига киритиш зўравонлик, қилич кучи билан амалга оширилган эди. Лекин негадир узоқ вақт бу ҳақда гапириш мумкин бўлмади.\nТуркларни зўрлик билан мусулмон бўлганликлари ҳақида Закариё Китобчининг “Янги Ислом таълими ва Турклар” номли китобида батафсил келтирилади. Қуйидаги фикрлар ушбу китобдан олинган.\nАраб бирлашмаларини Янгича Ҳаёт бошлаши\na-) Аскарларни қудратга келтирган сабаб\nАрабларни Ўрта Осиёни истило қилиши қисқа вақтда аскарларни қудратга келтириш сабабли амалга ошган эди. Кейинги даврларда, уларни дастлабки вақтларга қараганда ижтимоий-иқтисодий аҳволлари яхши бўлганлиги ҳам муҳим рол ўйнади. Олдинлари бадавий ўлароқ саҳроларда яшаган, камбағал ва қашшоқлик ичида жуда ачинарли ҳаёт кечирган араблар исломнинг илк даврларида аскарларга берилган катта маош ва ўлжалар ҳисобига қисқа замонда катта бойликларга эга бўлганликларини тушуниб етган эдилар. Мужоҳид ғозийларнинг бундан кейинги турмушлари ва ҳаёт даражалари тезда ўзгариб кетди ва жангда иштирок этган кишилар жуда яхши, тўкин ҳаёт кечира бошладилар. Араб бадавийларининг ўша вақтдаги турмуши бугун Анадолининг ички қисмларидан ижтимоий -иқтисодий аҳволини яхшилаш учун Олмонияга йўл олган Турк деҳқонларининг турмушига ва уларнинг ижтимоий ҳаётида юзага келган ўзгаришларга ўхшаб кетади. Шу сабабли араб қабилалари гуруҳ-гуруҳ бўлиб урушда қатнашиш учун Ҳазрат Умар даврида Мадинага кела бошлаганлар. Кейинроқ уларга бадавий араб оилалари ҳам қўшилди ва шу сабабли араб қўшинлари ичида ўша даврдан бошлаб жуда катта мусулмон араб эмиграцияси, Л.Жайтанийнинг айтишича, тарихда илк бор Соми ирқининг кўчиши бошланди.\nТарихда биринчи марта кузатилган Соми араблари кўчиши, Уммавийлар даврида шиддат билан давом этди. Нафақат Эронда, балки Туркистоннинг Бухоро, Бойкент, Самарқанд каби катта шаҳарларида кўплаб араб оилалари ўрнашиб олдилар. Айниқса, Бухорода муҳожир араб оилалари шу қадар мустаҳкам жойлашиб олдики, Қутайба ибн Муслим ерлашган араблар сони ва ўринларига кўра бу улкан Турк шаҳрини ўз колониясига айлантириб олишга ҳаракат қилди ва бунга эришди ҳам. Адади 25-50 мингга етган араб оилалари бир тарафдан Эрон ва Туркистоннинг катта шаҳарларини араблар нуфузи кўплиги жиҳатдан ишғол қилинишига, бошқа тарафдан араб ҳокимиятини бу ўлкаларда янада мустаҳкамланишига ва ислом динини қарор топиши ва ёйилишига ёрдам бердилар.\nb-) Абгор ҳаёт тарзи\nМусулмон арабларни ўзга ўлкаларни, жумладан Туркистонни фатҳ этишларининг бошқа сабабларидан бири уларни жуда абгор аҳволда яшаганликларидир. Ал Масудий тафсир қилган ва фотиҳлик ҳаракатлари кенг қамровли холис тадқиқ қилинган Белазурининг “Футуҳи Булдан” номли бебаҳо китобида араблар ночорлик ва қашшоқлик ичида ҳаёт кечирганликлари сабаб бошқа ўлкаларни босиб олишга мажбур бўлганликлари ва бу ўлкаларда жуда яхши жойлашиб олганликлари ҳақида батафсил ҳикоя қилинади.\nҚуйидаги маълумотлар Табарий ривоятларидан олинган.\n“Тарихи Табарий” /3 жилд /(343-саҳифа)\n“Ким бир Турк бошини узиб келса унга юз дирҳам бераман”. Бу гапдан кейин мусулмонлар Турклар бошини кесиб келтириб 100 дирҳам ола бошладилар. Турклар таъқиб қилиниб ҳисобсиз қирилди, араблар сон – саноқсиз мол ва ўлжа олиб яна Марвга қайтиб кетишди.\nЁз келганча Қутайба Хуросон шаҳарларига номалар юбориб аскар тўплади. Сўнгра Талқонга қараб йўл олди. Шеҳрик Талқон малики эди. Найзек билан иттифоқдош эди. У Қутайбанинг келаётганини эшитгач қочиб қолди. Қутайба Талқонга кирган вақтда аҳолини қиличдан ўтказишга буйруқ беради. Қанча одамни ўлдирсалар ўлдирдилар. Қутайба аскарлари ҳисобсиз одамларни қатл этдилар.\nРивоят қилишларича, 4 фарсаҳ йўлнинг икки тарафидаги ёнғоқлар ва толларга одамлар осилган эди. У ердан ҳам кетди. Марволарудга келиб ўрнашди. У ернинг ҳукмдори қочиб кетди. Қутайба уни икки ўғлини қўлга олганида шаҳардаги қолган беклар итоат этиб уни истиқболига чиқдилар.(34 -саҳифа).\nҚутайба деди: -Агар мени умримдан фақат уч сўзни сўзлаш учун вақт қолганда шундай дердим: (Уқтулуҳу уқтулуҳу уқтулуҳи) (Ҳаммасини ўлдиринг. Ҳаммасини ўлдиринг. Ҳаммасини ўлдиринг).\nШундан сўнг Найзакнинг ва икки қариндошининг ўғиллари, Сўл ва Ўсмонни ўлдирди. Яна ўзига қарши чиққанларнинг ҳаммасини ўлдирди. 700 одам эди. Уларни бошларини кесиб Ҳажжожга юбордилар. (347 саҳифа)\nҚутайба туянинг асбоби демакдир. (351 саҳифа).\nЎлжаларни бешдан бир қисмини Ҳажжожга юбориб, Самарқандни фатҳини якунлади. Ҳажжож бу хабарни эшитиб қувонди. Қутайба яна Марвга қайтиб келди. Қариндоши Абдуллоҳни Самарқандга амир этиб тайинлади. Аскарларини бир қисмини унга биркитириб, етарли даражада қурол бериб, Абдуллоҳга деди: Кофирлардан ҳеч кимни Самарқандга киришига йўқ қўйма, келса қўлига бир парча балқич бер ва у балчиқдан юзига муҳр ур. (353 саҳифа).\nҚутайбанинг Хоразм шаҳрига келиш воқеаси\nХоразм маликининг исми Чайган эди. Уни Хаваризод номли қариндоши бор эди. У Чайганни ўзига буйсундурган ва барча ишларини ўз қўлига олган эди . У Чайган бир гўзал жорияни қўлга киритганини эшитди ва дарҳол бир чиройли ва нафис гилам юбориб жорияни олдириб келди. Яна бирор кишини гўзал қизи ва нарсаси борлигини эшитса дарҳол олдириб келарди. Ҳеч кимса унга қаршилик қила олмас эди. Чайганга ундан шикоят қилсалар, мен унга дакки бериб қўяман, дерди. Чайган ҳам унинг қўлига қарам эди. Иш шу зайлда давом этавергач Чайганнинг тоқати қолмади. Халқ номидан Қутайбага одам юборди. Хоразм шаҳарларидан уч шаҳарни калитларини ҳам қўшиб берди.\nВа Қутайбага деди: Хоразмга келиб қариндошимни ўлдирсанг нима истасанг бераман. Лекин бу хабарни ҳеч кимсага билдирма.\nБу хабар Қутайбага етиб келгач уруш вақти эди. Қутайба қавмига Сегат жангига кетаверинглар дея буйруқ қилди. Чайганнинг одамларини эса қайтариб юборди. Хаваризодга Қутайба Сегатга урушга кетди дея хабар беришди. У ҳам бағоят қувонди. Қавмига: “энди жанг бўлмайди, Қутайба Сегатга кетди. У энди Хоразмга келмайди” деди. У шу пайтда Қутайба бостириб келаётганини билмасди.Мадинатул Фил Хоразмнинг катта ва гўзал шаҳридир. Жами Хоразм ўлкаси уч шаҳардир. Ундан каттаси йўқдир. Қутайба бу ерга кириб келди. Хоразм халқи Қутайбани кўриб қурқувдан қалтирарди. Қутайба тўғри Чайганнинг ёнига келди. Хаворизодга “нега қараб турибсан, Қутайба мақсадига эришди, ҳамма жойни босиб олди” дея хабар беришди. Хаваризод бу иш бошида Чайган турганини тушуниб етганди. У Чайганни ўлдиришга аҳд қилди. Лекин бунга фурсат ва имконият бўлмади. У ўз сипоҳийлари билан от суриб Мадинатул Филга келди.Чайган уч шаҳарни Қутайбага тортиқ қилиб, ўзи уни ёнига келганди. Хаваризод ҳам шошилиб етиб келди. Ниҳоят у ҳам Қутайбага одам юбориб омонлик тилади.\nҚутайба деди: Омонликни қариндошингдан тила, агар у омонлик берса мендан ҳам омонлик топасан. Хаваризод деди: Энди билдимки, мен ўлишим лозимдир. Сира мен қариндошимга бўйин эгмайман, бу эса ўлмоқ деганидир. Балки ўлмоқ хурсанд бўлмоқликдан яхшидир. У шундай деб жангга киришиб кетди. Бир соат урушиб охири қўлга олинди. Уни Қутайба ҳузурига олиб келдилар. Қутайба деди: Бизни яхши кўрасанми?\nХаваризод деди: Эй, Амир, мени маломат қилма, мен қилични шунинг учун чиқардимки, сен билан менинг орамда бир ҳукм зоҳир бўлмиш. Энди навбат сенга келди, мени нима қилсак ихтиёринг. Унга жавобан Қутайба буюрди: Уни ташқарига чиқариб бўйнини узинглар.\nЧайган деди: Эй амир, ҳануз кўнглим шифо топмади. Қутайба деди: Яна нима истарсан?\nЧайган деди: Истарманки, у билан келган кишиларни ҳаммасини ўлдиргин!\nҚутайба деди: Унда сен уларни ёнимга тўпла, мен ўлдираман. Чайган уларни ҳаммасини тутиб келтирди. Қутайба уларни кўпини ўлдириб мол дунёсини олди. Чайган агар бу истаклари бажарилса, минг бош асир ва бир неча минг кумуш бераман, деб ваъда берган эди. Шундай сўнг Қутайба Мадинатул Филга кириб у нарсаларни Чайгандан олди.\nЧайган Қутайбадан ёрдам сўради. Ўша пайтларда Жамҳуд малики ҳамиша Чайган билан жанг қилар ва уни ранжитар эди. Қутайба Абдураҳмонни унга ёрдамчи ўлароқ қолдирди. Абдураҳмон бориб уруш очди ва у маликни ўлдирди. Чайган у ерларни мавҳ этиб тўрт минг асир олди. Қутайба буюрди: Ҳаммасини ўлдиринг. (349-350 саҳифалар).\n-Шош аскарлари бизга қарши уруш очиш ниятида экан, энди бориб уларни йўлида фалон ерда пистирмада туринг. Улар пайдо бўлиши билан ҳузурларига чиқинг. Уларни фатҳ этингиз, деди Қутайба. Муслиҳ бин Муслимни уларга раҳбар этиб тайинлади. Муслим келиб 700 одамни уч қисмга бўлди. Бир бўлагини йўлнинг ўнг томонига, иккинчисини чап томонга жойлаштирди. Ўзи эса бир қисм аскарлар билан йўлни ўртасида турди. Кеч тушиши билан Шош аскарлари чиқиб келдилар. Улар йўл ўртасидаги одамлар билан урушга киришиб кетдилар. Икки томондаги ғозийлар эса ҳамла қилиб кофирларни тору мор этдилар. Ғозийларда Шубе исмли бир баҳодир бор эди. У Шош гуруҳи ичига қараб юрди. Уларни ўртасида маликзодалари бор эди. Унга етишган Шубе маликни қулоғидан пастига қараб қилич солди. Шундай зарб билан урдики маликни боши копток каби ҳавога учди. Шош аскарлари бу ҳайбатдан қўрқиб қоча бошладилар. Мусулмонлар орқаларидан тушиб уларни кўпини қириб ташладилар. Жонини омон сақлаган одам жуда оз эди. Уларнинг аксарияти маликзодалар эди. Зийнатли ва қуролланган кишилар эди. Уларни бошларини, қуроларини ва барча нарсаларини олдилар ва қувонч билан Қутайбани олдига қайтиб келдилар. Эртаси куни Қутайба уларни яна жангга отланишга буйруқ берди.\nГаврек Қутайбага одам юбориб деди: Бу жангларни арабларнинг кучи билан қилаяпман деб ўйлама, ажамдан мени қардошларим сенга ёрдам бериб жанг қилишмоқда. Яхшиси барча арабларни йўлла, бизни нималарга қодир эканлигимизни кўргайсан, деди. Қутайба бу сўзларни эшитиб ғазабга келди ва маслаҳатчиларини ҳузурига чорлади. Мусулмонлар маслаҳатлашиб кофирларни устига юриш қилишга бошладилар. Улар манжанақлар қуриб бирма-бир ота бошладилар. Мусулмонлар манжанақ тушиб очилган жойдан ҳужумга ўтган пайтларида кофирлардан бир баҳодир йигит чиқиб у ерда турди ва яқин келган кимсани ўлдира бошлади. Мусулмонларда яхши камондозлар бор эди. Қутайба уларни чақириб деди: Сиздан ким у одамни ўқ билан ўлдирса мен унга минг дирҳам пул бераман. Камондозлардан бири илгари юриб ўқ билан у шахсни кўзига урди, ўқ кўзига кириб бўнидан чиқиб кетди. Камондоз дарҳол ортга қайтди. Қутайбанинг ёнига келиб минг дирҳамни олди. (351-352 саҳифалар).\n70 йил давом этган Турк-араб урушининг энг муҳим нуқталари ва хулосалар:\n1- 100.000 атрофидаги Турк қатл этилди.\n2- 50.000 атрофидаги Турк ёшлари қул ва чўри қилинди.\n3- Шаҳарлар ёқиб юборилди ва ўлжа дея халқнинг мол- мулки талон-тарож этилди.\n4- Барча бойликлар, тарихий асарлар йўқотилди, ёқиб юборилди, поймол қилинди.\n5- Дунёнинг энг буюк қатлиомларидан бири бўлган “Талқон қатлиомида” 40.000 Tурк ўлдирилиб таналари 24 км.лик йўл узра дарахтларга осиб қўйилди. ( Тарихда бу каби воқеалар жуда кам учрайди.)\n6- Айни шаклда “Журжон қатлиоми”да эсир олинган 40.000 Турк дарё бўйида боши танасидан жудо қилиниб, дарё суви қип-қизил тус олди, жасадлар яна дарахтларга осиб ташланди.\n7- “Таслим бўлсангиз жонингиз омон қолади” деган ваъдага вафо қилинмади, “Шариатда вафо йўқ” дея эркак ва аёллар қиличдан ўтказилди.\n8- Араблар ўз тарихларида бу каби катта босқинчилик ва талон-тарождан сўнг жуда кўп бойликларни қўлга киритдилар.\n9- Турклар бу қадар даҳшат ва ваҳшийликларни Хитойликлардан ҳам кўрмаган эдилар.\n10-Узоқ тарихдаги бу воқеаларга “ислом манфаати” учун дея баҳо берилиб, баҳс этилмоқдадир.\nТурк сиёсатчилари бу масалага эътибор қаратишмаяпти. Араблар эса мазкур тарихни яшириб келмоқдалар.\nТурк тилидан Юсуф Расул уйғунлаштирган.\n2009 йил, декабрь, Швеция.\nPublished on november 1, 2012 · Filed under: Таржималар, Юсуф Расул;\n4 Responses to “Турклар қандай мусулмон бўлганди?”\nSart said on november 11th, 2012 at 10:29 f m\nТурки не были пиздаглазыми\nКомил said on november 12th, 2012 at 5:57 f m\nБундай маколалар остида бирорта диндорнинг шархини курмаймиз. Абдурахим домла айтганидек ”бизнинг домуллаларимиз эркак хотинини талок куяётганда ёнида нечта гувох булиши кераклигини исботлашдан бошкасини билмайдилар”.\nSarmat said on november 14th, 2012 at 7:30 e m\nКирзачу предлагают стать китайцем.Ну,кирзачь и грит:” Нееееееее их же дразнят кажется китаёжами или нет вроде китаяйцами!”\nSarmat said on november 18th, 2012 at 11:25 f m\nКирзачь-гастарбайтер заплатил за экзамены 5300 рублей. Значит,на экзаменах задают ему вопрос-кто такой Николай Алексеевич Некрасов.Кирзачь и говорит:”Ну,это мужик,которого не покрасили.”Комиссия села на попу,Спрашивают:”С чего вы это взяли,поясните пожалуйста.”Кирзачь и говорит:”Ну,чо непонятного.Непокрашенный мужик значит.Я слышал,что в России яйца красят………………….”


С начала работы biznes-daily.uz 7 742 152\nЎзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитаси Қашқадарё вилояти ҳудудий бошқармаси тўғридан-тўғри музокаралар йўли билан ўтказиладиган офертага таклиф этади.\nI. 2018 йил 4 июнь куни ўтказиладиган оферта савдога қуйидаги давлат активлари қўйилади:\n1. Қашқадарё вилояти, Қамаши тумани, Навоий МФЙ ҳудуди, Ифтихор шоҳкўчасида жойлашган “Қамаши автошоҳбекати” давлат унитар корхонаси.\nОфертага қуйилган давлат активининг тавсифи: умумий ер майдони – 7351,54 м2 , бино ва иншоотларнинг умумий майдони – 728,88 м2.\nБошланғич баҳоси – 364 189 054 (уч юз олтмиш тўрт миллион бир юз саксон тўққиз минг эллик тўрт) сўм.\nБалансда сақловчи: “Қамаши автошоҳбекати” давлат унитар корхонаси.\nФаолияти-ихтисослиги: транспорт хизмати.\n2. Қашқадарё вилояти, Яккабоғ тумани, Жамбул МФЙ, Саховат кўчасида жойлашган, “Яккабоғ” давлат унитар автошоҳбекати.\nОфертага қўйилган давлат активининг тавсифи: умумий ер майдони – 7868,16 м2 , бино ва иншоотларнинг умумий майдони – 985,87 м2.\nБошланғич баҳоси – 427 625 368 (тўрт юз йигирма етти миллион олти юз йигирма беш минг уч юз олтмиш саккиз) сўм.\nБаланс сақловчи: “Яккабоғ” Давлат унитар автошоҳбекати.\n3. Қашқадарё вилояти, Ғузор тумани, Буюк карвон йўли МФЙ, Чорвадорлар кўчасида жойлашган, “Ғузор авто транс сервис” шўъба корхонаси.\nОфертага қўйилган давлат активининг тавсифи: умумий ер майдони – 8352,88 м2 , бино ва иншоотларнинг умумий майдони – 873,43 м2.\nБошланғич баҳоси – 477 821 972 (тўрт юз етмиш етти миллион саккиз юз йигирма бир минг тўққиз юз етмиш икки) сўм.\nБаланс сақловчи: “Ғузор авто транс сервис” шўъба корхонаси.\n– энг юқори миқдорда инвестиция киритиш мажбуриятини олиш;\n– фаолият турини сақлаб қолиш мажбуриятини олиш ҳамда қонунчиликда белгиланган тартиблар асосида давом эттириш;\n– сотиб олиш қийматини қисқа муддатларда амалга ошириш;\n– янги иш ўринларни ташкил этиш мажбуриятини олиш;\n– корхонанинг барча мажбуриятлари (молиявий, хўжалик ва ҳуқуқий) билан бирга қабул қилиб олиш.\n4. Қашқадарё вилояти, Нишон тумани, Нуристон қўрғони ҳудудида жойлашган, “Талимаржон иссиқлик электр станцияси” УКга қарашли, умумий майдони 20671,5 кв.м., қурилиш майдони 619,87 кв.м. бўлган “БСУ-75 бетон заводи мулкий мажмуа сифатида” бўйича:\nОбъектга 541 353 253 (беш юз қирқ бир миллион уч юз эллик уч минг икки юз эллик уч) сўмдан кам бўлмаган сотиб олиш баҳосини таклиф этиш.\nМазкур 4 та объектларнинг оферта савдолари 2018 йилнинг 4 июнда, ушбу кундаги савдода отилмаган тақдирда 2018 йил 18, 29 июнь ва 10, 20, 30 июль кунлари соат 11.00 да, Қашқадарё вилояти, Қарши шаҳри, Амир Темур кўчаси, 43-уйда, Ўзбекистон Республикасининг Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитаси Қашқадарё вилояти ҳудудий бошқармасининг мажлислар залида бўлиб ўтади.\n5. Қашқадарё вилояти, Яккабоғ тумани, Амир Темур кўчасида жойлашган, Яккабоғ тумани “Оқ олтин пахта тозалаш” АЖга қарашли, умумий ер майдони 1846,0 кв.м., қурилиш майдони 355,6 кв.м. бўлган чойхона биноси бўйича:\nОбъектга 339 307 950 (уч юз ўттиз тўққиз миллион уч юз етти минг тўққиз юз эллик) сўмдан кам бўлмаган сотиб олиш баҳосини таклиф этиш.\nМазкур объектнинг оферта савдоси 2018 йилнинг 4 июнь куни соат 11.00 да, Қашқадарё вилояти, Қарши шаҳри, Амир Темур кўчаси, 43-уйда, Ўзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш Давлат қўмитаси Қашқадарё вилояти ҳудудий бошқармасининг мажлислар залида бўлиб ўтади.\nII. 2018 йил 18 июнь куни ўтказиладиган оферта савдога қуйидаги давлат активлари қўйилади:\n1. Қашқадарё вилояти, Қарши тумани, Бешкент шаҳри, Мустақиллик кўчаси, 7-уйда жойлашган,Қарши тумани тиббиёт бирлашмасига қарашли, “Стоматология поликлиникаси” давлат унитар корхонаси.\nОфертага қўйилган давлат активининг тавсифи: умумий ер майдони – 1574,45 м2 , бино ва иншоотларнинг умумий майдони – 709,79 м2.\nБошланғич баҳоси – 1 280 883 030 (бир миллиард икки юз саксон миллион саккиз юз саксон уч минг ўттиз) сўм.\nБаланс сақловчи: Қарши тумани тиббиёт бирлашмаси.\n2. Қашқадарё вилояти, Қамаши тумани, Навоий МФЙ, Чароғон кўчасида жойлашган,Қамаши тумани тиббиёт бирлашмасига қарашли, “Стоматология поликлиникаси” давлат унитар корхонаси.\nБошланғич баҳоси – 681 671 799 (олти юз саксон бир миллион олти юз етмиш бир минг етти юз тўқсон тўққиз) сўм.\n3. Қашқадарё вилояти, Яккабоғ тумани, Чўмич МФЙ, Чўмич кўчаси, 8-уйда жойлашган,Яккабоғ тумани тиббиёт бирлашмасига қарашли, “Стоматология поликлиникаси” давлат унитар корхонаси.\nБошланғич баҳоси – 1 140 605 088 (бир миллиард бир юз қирқ миллион олти юз беш минг саксон саккиз) сўм.\nБалансда сақловчи: Яккабоғ тумани тиббиёт бирлашмаси.\n4. Қашқадарё вилояти, Шаҳрисабз тумани, Чоршанбе қўрғонида жойлашган,Шаҳрисабз тумани тиббиёт бирлашмасига қарашли, “2- Стоматология поликлиникаси” давлат унитар корхонаси.\nОфертага қўйилган давлат активининг тавсифи: умумий ер майдони – 1436,29 м2 , бино ва иншоотларнинг умумий майдони – 477,48 м2.\nБошланғич баҳоси – 751 727 480 (етти юз эллик бир миллион етти юз йигирма етти минг тўрт юз саксон) сўм.\nБалансда сақловчи:Шаҳрисабз тумани тиббиёт бирлашмаси.\n5. Қашқадарё вилояти, Шаҳрисабз тумани, Кунчиқар ҚФЙ, Катта Новқат қишлоғида жойлашган,вилоят Соғлиқни сақлаш бошқармасига қарашли “Вилоят 2-кўз касалликлари шифохонаси” давлат унитар корхонаси.\nОфертага қўйилган давлат активининг тавсифи: умумий ер майдони – 17804,0 м2 , бино ва иншоотларнинг умумий майдони – 4355,26 м2.\nБошланғич баҳоси – 8 730 105 758 (саккиз миллиард етти юз ўттиз миллион бир юз беш минг етти юз эллик саккиз) сўм.\n6. Қашқадарё вилояти, Шаҳрисабз шаҳри, Пиллакашлик кўчасида жойлашган, Шаҳрисабз тумани ободонлаштириш бошқармасига қарашли, умумий ер майдони 6378,33 кв.м., қурилиш майдони 859,19 кв.м. бўлган ётоқхона бино-иншоотлари бўйича:\nОбъектга 620 865 429 (олти юз йигирма миллион саккиз юз олтмиш беш минг тўрт юз йигирма тўққиз) сўмдан кам бўлмаган сотиб олиш баҳосини таклиф этиш.\nМазкур 6 та объектларнинг оферта савдолари 2018 йилнинг 18 июнь куни соат 11.00 да, Қашқадарё вилояти, Қарши шаҳри, Амир Темур кўчаси, 43-уйда, Ўзбекистон Республикасининг Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш Давлат қўмитаси Қашқадарё вилояти ҳудудий бошқармасининг мажлислар залида бўлиб ўтади.\n– жисмоний шахслар учун – паспортнинг нусхаси, идентификация рақами (СТИР), тўлиқ ваколатли вакил қатнашган тақдирда, шунингдек қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда расмийлаштирилган, тўлиқ ваколатли вакилнинг шахсини тасдиқлайдиган ҳужжатнинг нусхаси илова қилинган ишончнома.\nМаълумотлар учун телефонлар: (0-375) 225-03-11, 225-05-81, 225-14-30, факс: 225-02-31.\nИнтернет тармоғидаги веб сайт: www.gkitorg.uzваwww.qash-vrb.uz


Овоз бериш ҳуқуқини қайтариш рад этилди\nЕвропа Кенгаши Парламент ассамблеяси (ПАСЕ)нинг миллий делегациялар ваколатлари тўғрисидаги маърузани кўриб чиқишни кейинга қолдириш тўғрисидаги қарори Ассамблеянинг қобилиятсиз эканлигини намойиш қилди.\n“Россия давлат думаси спикер ўринбосари, парламент қуйи палатасининг халқаро фаолиятга масъул бўлмиш Петр Толстой шу баёнот билан чиқди“, дея хабар берди ТАСС.\nБундан аввал, сешанба куни ПАСЕ матбуот хизмати ассамблея регламент тўғрисидаги резолюция лойиҳасини қайта ишлаб чиқиш учун тегишли қўмитага қайтаргани борасида маълум қилган эди. Бу қарор учун 99 нафар депутат овоз берди, 79 нафар депутат қарши чиқди, яна 16 депутат бетараф қолди. Агар резолюция қабул қилинганида эди, у ҳолда Россия ташкилот сессияларида иштирок этишга қайтган бўларди.\n“Парламент Ассамблеясининг ваколат ва овоз беришда қарор қабул қилиш жараёнини такомиллаштириш” деб номланган резолюция лойиҳасида Россия тилга олинмайди, бироқ лойиҳа қабул қилинганида эди, Россия делегацияси январь ойидаги сессияда ПАСЕга қайтган бўларди.\n2014 йил апрелида ПАСЕ Россия делегациясини овоз бериш ҳуқуқидан маҳрум қилди. Москва шунингдек, Ассамблеянинг раҳбар тузилмаларида ишлаш имкониятидан ва сайловларда кузатувчи бўлишда иштирокидан ҳам маҳрум бўлди. 2017 йил июнида Россия ўз делегациясининг ПАСЕда тўла ва шартларсиз ваколати тикланмагунга қадар бадал тўлашни тўхтатиши ҳақда баёнот берди. Москванинг йиллик бадали 33 миллион еврони ташкил қилади. Бу ташкилот бюджетининг деярли 10 фоизи демакдир. Айни дамда Россия ПАСЕда иштирок этмайди, бироқ Европа Кенгаши вазирлар Қўмитасидаги фаолиятини давом эттиради, дея таъкидлайди “Немецкая волна” (”Немис тўлқини”).\nКиритилди: 23:40 10.10.2018. Ўқилди: 471 марта. Фикрлар сони: 0 та.\nНаҳотки? Украинада Зелинскийни истеъфога чиқариш учун...


01:09 / 05.09.2017\nДушанба куни баёнот берган Сербия Бош прокуратураси прокурорлари 1990-йилларда қўшни Босния ҳудудида кўплаб серб мусулмонларининг ўлимида айбланган беш нафар жиноятчини жазога маҳкум этганини маълум қилди.\nБаёнотда айтилишича, 1993 йил 27 февралда серб ҳарбий жангарилари Стрпси қишлоғидан ўтиб кетаётган поездни тўхтатиб қолган. Сўнгра, 20 нафар йўловчини Висеградгача олиб бориб, ошкора қотилликка қўл урилган. Жасадлар эса Дрина дарёсига ташлаб юборилган эди.\nБарча вафот этганлар Сербиянинг аҳолиси кўпчилиги мусулмонлардан ташкил топган Сандзак туманидан бўлган. Мазкур жиноятда айбдор деб топилган жиноятчиларнинг бир гуруҳи 2014 йили Сербия ҳукумати томонидан жазога маҳкум этилган. 2016 йили эса узоқ суд мажлисларидан сўнг улардан ўн бир нафари яна беш йил озодликдан маҳрум этиш жазоси билан қамоқхонага равона бўлди.\nЎша пайтлар ҳаракатни бошқариб турган Милан Лукич умрбод қамоқ жазосига маҳкум этилган бўлиб, унинг укаси Гойко Лукич эса беш йилга озодликдан маҳрум этилган.


Россия Арманистондаги чегарачилар сонини кўпайтирди\nКасалланганлар сони 64 328 508\nСоғайганлар сони 44 612 016\nВафот этганлар 1 489 844\nРоссия Арманистоннинг чегараларини кучайтириш ва Озарбайжон билан Тоғли Қорабоғ бўйича тинчлик ўрнатилишини таъминлаш учун Арманистонга ўзининг қўшимча кучларини юборди, дея хабар берди жума куни Федерал хавфсизлик хизмати раҳбари.\n“Қўшимча аскарларнинг юборилиши Арманистоннинг Тоғли Қорабоғда тинчликни сақлаб қолиш илтимосига биноан амалга оширилди” деди Федерал хавфсизлик хизмати раҳбари Александр Бортников Россия президенти Владимир Путин билан бўлган видеомулоқотда.\nУнга кўра, Россия Арманистонга 188 та ҳарбий хизматчи, шунингдек, ҳарбий техникаларни юборган.\nБундан аввал, Озарбайжон ва Арманистон ўртасидаги олти ҳафта давом этган жанглар тўхтатилиб, тинчлик битими тузилгач Россия Тоғли Қорабоғга 2000 га яқин аскарини киритганди. Улар бу ерда 5 йил қолишади.\nМаълумот учун, Совет Иттифоқи қулаганидан кейин Россия ва Арманистон 1992 йилда ҳарбийлар бўйича шартнома имзолашган. Унга кўра, Россия чегарачилари Арманистонда қолди ва шундан бери у ерда фаолият кўрсатишмоқда\nКиритилди: 09:40 22.11.2020. Ўқилди: 1420 марта. Фикрлар сони: 0 та.\nЎзбекистонда табиий газдан энг кўп ноқонуний фойдаланг...


Ҳудудларда Ҳукуматнинг ваколатли вакиллари пайдо бўлади | NORMA.UZ\nҲудудларда Ҳукуматнинг ваколатли вакиллари пайдо бўлади\nВазирлар Маҳкамасининг 3.01.2017 йилдаги 1-сон Қарори билан Ҳудудларни комплекс ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш масалалари ахборот-таҳлил департаменти (кейинги ўринларда – Департамент) тўғрисида низом тасдиқланди.\nДепартамент ўз фаолиятини Бош вазир раҳбарлигида амалга оширади, Бош вазирнинг биринчи ўринбосарига бўйсунади, айни вақтда унинг фаолияти Вазирлар Маҳкамаси аппаратининг бошқарувчиси томонидан мувофиқлаштириб борилади.\nДепартаментнинг тузилмаси Президент томонидан тасдиқланади ва ўз ичига қуйидагиларни олади:\nДепартамент мудирининг ўринбосари:\nҚорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳри бўйича бош ва етакчи мутахассислар;\nижтимоий-иқтисодий ривожлантириш ҳудудий дастурларини ишлаб чиқиш бўйича бош мутахассис;\nҳудудларнинг ижтимоий-иқтисодий ривожланишини таҳлил қилиш масалалари бўйича бош мутахассис;\nнорматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ишлаб чиқиш масалалари бўйича бош мутахассис;\nжисмоний ва юридик шахсларнинг мурожаатларини кўриб чиқиш бўйича етакчи мутахассис.\nҲудудларда ваколатли вакиллар фаолият кўрсатади\nБелгиланишича, Департаментнинг Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳри бўйича бош ва етакчи мутахассислари тегишли ҳудудда Вазирлар Маҳкамасининг ваколатли вакиллари ҳисобланади.\nУларнинг кўрсатмалари Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳри ҳокимликлари, шаҳарлар ва туманлар ҳокимликлари, давлат ва хўжалик бошқаруви органларининг ҳудудий бўлинмалари раҳбарлари томонидан бажарилиши мажбурий ҳисобланади.\nЎз навбатида, ваколатли вакиллар ўзларига юкланган вазифалар ва функцияларнинг зарур даражада ва самарали бажарилиши учун Вазирлар Маҳкамаси олдида шахсан жавоб берадилар. Шунингдек, ваколатли вакиллар ўзларига юкланган функционал вазифалар бажарилиши натижалари, ҳудудларни ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришнинг ҳолати, маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари ва уларнинг раҳбарлари фаолияти тўғрисида йилнинг ҳар чорагида Департамент мудири, Бош вазирнинг биринчи ўринбосари ва Бош вазир олдида ҳисобот берадилар.\nНизом билан ваколатли вакиллар, шунингдек, Департаментнинг бошқа мутахассисларининг ҳуқуқ ва лавозим вазифалари тасдиқланган.\nФункциялар ва вазифалар тасдиқланди\nДепартаментнинг фаолиятнинг асосий соҳалари бўйича устувор вазифалари белгилаб берилди:\nҳудудларни ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришни таҳлили соҳасида;\nижтимоий-иқтисодий ривожлантиришнинг минтақавий дастурларини ишлаб чиқиш ва амалга ошириш соҳасида;\nаҳоли ҳаёти сифати ва даражасини ошириш соҳасида:\nаҳоли билан ўзаро ҳамкорлик ва мулоқот қилиш соҳасида.\nДепартаментнинг функциялари унинг ваколатига кирувчи асосий масалалар бўйича гуруҳланган:\nПрезидент фармонлари, қарорлари ва фармойишларини, Вазирлар Маҳкамасининг қарорлари ва фармойишларини ижро этиш, ижро интизомини назорат қилиш, норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар лойиҳаларини тайёрлаш масалалари бўйича;\nҚорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳри ҳокимликлари, шаҳарлар ва туманлар ҳокимликлари билан ўзаро ҳамкорлик қилиш масалалари бўйича;\nахборот-таҳлилий ишлар масалалари бўйича;\nижтимоий-иқтисодий ривожлантириш дастурларини ишлаб чиқиш масалалари бўйича;\nҳудудларни ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш дастурлари амалга оширилиши мониторинги олиб борилиши ва назорат қилиниши масалалари бўйича;\nҚорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳри ҳокимликлари, шаҳарлар ва туманлар ҳокимликлари фаолияти самарадорлиги масалалари бўйича.\nДепартамент қуйидагилар учун жавобгар ҳисобланади:\nўзига юкланган вазифалар ва функциялар зарур даражада ва самарали бажарилиши;\nВазирлар Маҳкамасига киритилган ҳужжатларнинг лойиҳалари, таклифлар ва масалалар сифатли эксперт жиҳатдан пухта ишлаб чиқилиши ташкил этилиши;\nЎзбекистон Республикаси қонунлари, Олий Мажлис палаталарининг қарорлари, Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонлари, қарорлари ва фармойишлари, Ҳукуматнинг қарорлари, фармойишлари, Вазирлар Маҳкамаси раҳбариятининг топшириқлари, маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари, давлат ва хўжалик бошқаруви органлари, бошқа органлар ва ташкилотлар томонидан ўз вақтида ва сифатли бажарилиши устидан назорат таъминланиши;\nВазирлар Маҳкамасининг "Ижро интизомини мустаҳкамлаш чора-тадбирлари тўғрисида" 1999 йил 12 январдаги 12-сон қарорига мувофиқ ижро интизоми таъминланиши учун.


Боёвут туман ҳокими Дилфуза Уралова Ўзбекистонда биринчи бўлиб кенгаш раислигини депутатларга топширди.\nЭндиликда Боёвут туманида Халқ депутатлари туман кенгашига ҳоким раислик қилмайди. Сирдарё вилояти ҳокимлиги ахборот хизматининг хабар беришича, Боёвут тумани ҳокими Дилфуза Уралова 2022 йил 7 феврал куни Халқ депутатлари Боёвут тумани кенгашининг навбатдаги сессиясида кенгаш раислигини депутатларга топширишини маълум қилган.\n«Яна бир янгиликни айтмоқчиман. Бундан буён кенгаш раҳбари ҳоким бўлмайди. Тажриба тариқасида Боёвут туманида маҳаллий кенгаш раиси депутатлар орасидан сайланади. Бир умрлик орзум шу, энди биринчи сектор раҳбари сифатида кенгаш мажлисида секторлар қаторида пастда ўтириб, нейтрал ҳисобот топшираман, яъни ўзим кенгаш раиси вазифасини амалга оширмайман», – деган у.\nМаълумот учун, Ўзбекистонда туман ҳокимларининг Халқ депутатлари туман кенгашларига раислик қилишини тугатиш ҳақида режалар бор. Аммо ушбу иш қачон амалга оширилиши санаси ҳақида аниқ гап йўқ.\nЖумладан, 2021 йил 24 феврал куни Сенат раиси Танзила Норбоева Халқ депутатлари, вилоят, туман ва шаҳар кенгашларига ҳокимларнинг бошчилик қилиши амалиётидан қачон воз кечилиши борасидаги саволга жавоб берганди.\nБиз ҳозир янги Ўзбекистонга ўтиш давридамиз. Бу жараёнда зиддиятлар кучаймоқда. Ислоҳотлар қилишда зиддиятлар кучайяпти. Зиддият кучайса, ҳар хил кучлар бир-бири билан нифоққа боради.\nШунинг учун бу ислоҳотлар секин-секин бўлади. Бу жараён жуда узоққа чўзилади, деб ҳам ўйламайман. Балки кейинги сайловларгача бу тўлиқ охирига етар», – деган эди Сенат раиси.\n09:56 / 22.06.2022\nСирдарёда туман қишлоқ хўжалиги бўлими етакчиси ўз кабинетида жонига қасд қилди


Kutubxona - Shukur Xolmirzayev. Qorbobo keladi (hikoya) / Kiril\nSiz shu sahifadasiz: Shukur Xolmirzayev. Qorbobo keladi (hikoya) / Kiril\nАсар номи Қорбобо келади (ҳикоя)\nҚорбобо келади (ҳикоя)\n— Қорбобо қаерда?\nҲовлимиз Куйтан тоғининг арчазор ёнбағрида бўлиб, тевараги пастак девор билан ўралганди. Лекин, айвондан туриб қарасангиз, деворлар кўринмайди: дарахтлар шунақа қалин. Бу дарахтлар орасида бир туп арча ҳам бор эди.\nМен шу ҳовлида тўрт фаслни кузатиб, тўрт фаслни қаршилардим. Лекин, булар орасида энг яхши кўрганим — қиш фасли эди. Гап шундаки, мен қиш маҳалида, қиш бўлганда ҳам қирчиллама кунида, биринчи январга ўтар кечаси, Қорбобо келишидан сал олдин туғилган эканман. Шунинг учун мендан бирон киши, дунёга келиб, кўзингни очиб, илк бор кўрган нарсанг нима, деб сўраса, онамдан кейин қишни, қорни, Қорбобони кўрганман, дейман. Хуллас, бу тўртталасини ҳам яхши кўрардим.\nБироқ, кўп ўтмай буларнинг биттасига шубҳа туғилди-ю, ҳаммасига бўлган муҳаббатим шубҳа остида қолди.\nҲовлимиз этагидаги дўнглик устида жойлашган мактабда Янги йил байрами бўлди. Қорбобо келади, деган гапни эшитибоқ, ўша ёққа қараб учдим.\nМактаб зали, ўртада арча... Атрофда ўқувчилар. Ҳаммасининг оғзи қулоғида. Байрам!\nНиҳоят, Қорбобо келди! Оппоқ кийинган, соқоллари ҳам оқ. Қўлида саватча. Унда турли-туман, қизиқ-қизиқ ўйинчоқлар... «Байрамларинг муборак!» деди Қорбобо. У узоқ юртлардан, нотаниш болалардан салом айтди, ке-йин бизга совғалар улашди, кейин кетди... Кетди!\n— Қаерга кетдилар? Қаерга? — деб сўрадим. Кимдир:\n— Ўрмонга, — деди.\n— Нимага ўрмонга кетдилар?\n— Қорбобо ўрмонда яшайди.\nМактабдан чиқиб, топталиб, сарғайиб қолган қорли сўқмокдан ҳовлимизга борарканман, ўрмонга қарардим.\n— Қорбобо ўрмонга кетди! — дедим онамга. Онам кулимсиради.\n— Қачон келадилар?\n— Янаги Янги йилда.\nМен кута бошладим. Баҳорда ҳам, ёзда ҳам, кузда ҳам кутдим. Яна қор тушди. Яна Янги йил келди. Мактабга югурдим. Уша зал. Ўқувчилар. Арча... Яна Қорбобо келди! Бизни табриклади, саломлар айтди, совғалар берди, яна... кетди!\nТашқарига чиқиб, ўша қорли сўқмокдан атрофга аланглаб, уйга бораётгандим, ўқувчиларнинг гапини эшитиб қолдим:\n— Мана, Қорбобо. Шу одам — Қорбобо.\n— Қани? — сўрадим мен аланг-жаланг бўлиб.\n— Анови кетаётган муаллим-да.\n— Ёлғон! Қорбобо ўрмонга кетди.\nБолалар мендан кулишди, мени мазах қилишди.\n— Нега Қорбобонинг ўзи келмади?\n— Келибди-ку мактабга.\n— Йўқ. У одам муаллим экан. Болалар шунақа деди.\n— Шунақа бўлади-да расми, — деди онам.\n— Нега? — алам билан қичқирдим мен. — Ахир у киши Қорбобо эмас-ку. У киши муаллим-ку! Қорбобо ўрмонда-ку!\nОнам менга қараб турди-да:\n— Рост, Қорбобо ўрмонда. Бу киши муаллим, деди.\n— Нега келмадилар ўзлари?\n— У киши бошқа мактабларга кетган. Қувонганимни кўрсангиз! Ҳовлига чикдим. Девордан оша ўрмонга рўпара бўлдим. Совуқда дийдираб «Қорбобо, нимага келмадингиз?» дедим. Назаримда, у киши жавоб бергандай бўлди: «Келгуси йил келаман!» Лекин, келгуси йили ҳам келмадилар. Ундан кейинги йилларда ҳам. Бу орада ўзим ҳам ўқувчи бўлдим ва тушундим: Қорбобо деган киши ўрмонда бўлмас экан, ўшанда мени алдашган экан, ўзим-ўзимни алдаб юрган эканман. Лекин бари бир ишонмасдим: Қорбобо бор, у ўрмонда яшайди, янги йилда келади, совғалар олиб келади, табриклайди, деб ўйлар эдим. Шуни ўйласам, ўрмон ҳам, янги йил ҳам, туғилган куним ҳам, қиш ҳам, ҳаммаси сирли бўлиб кўринарди, ёш боладай қувонар эдим. Қорбобо йўқ, десам-чи? Сир тойиб бўлар, ўрмон-ўрмондек, қиш-қишдек, янги йил — шунчаки бир байрамдек, туғилган куним эса, туғилишим керак бўлган бир кундек туюлар, юрагим бўшаб қоларди. Сўнг яна зўр бериб шивирлардим ўзимга: «Қорбобо бор... у ўрмонда...»\nМана, ўсмирликдан ҳам ўгиб қолдим. Қишлоғимдан, мактабимдан, ҳовлимиз, ўрмонимиздан йирокдаман. Энди кўп нарсага аклим ҳам етади. Киши ўзини-ўзи алдаши яхши иш эмаслигини ҳам биламан. Лекин нима қилай? Ҳамон ўша иккиланиш бор менда. Ҳатто, энди кўпроқ ишониб қолганман: «Қорбобо бор, у ўрмонда, у совға олиб келади, у салом олиб келади, у бизни табриклайди...»\nБилмадим, бу хаёл чол бўлиб букчайиб қолганимда ҳам ўзгармаса керак.\n"http://www.kutubxona.com/wiki/index.php?title=Shukur_Xolmirzayev._Qorbobo_keladi_(hikoya)_/_Kiril&oldid=13237" dan olindi