Frantziako Iraultza - Wikipedia, entziklopedia askea.\n(«Iraultza Frantsesa» orritik birbideratua)\nFrantziako Iraultza (frantsesez: Révolution française) 1789tik 1799ra bitartean Frantzian aldaketa azkar eta sakonak ekarri zituen prozesu sozial eta politikoa izan zen. 1789tik aurrera Frantzian eta bere kolonietan izandako asaldura sozial eta politiko sakona izan zen. Iraultzak monarkia garaitu zuen, errepublika bat ezarri zuen, asaldura politikoko aldi bortitzak katalizatu zituen eta, azkenik, Napoleonen agindupeko diktadura batekin zen, bere printzipioetako asko Mendebaldeko Europan eta harantzago konkistatu zituen eremuetara eraman zituena.\nFrantziako Iraultza XVIII. mendeko pasarterik garrantzitsuenetako bat da, batzuen ustez historia unibertsaleko gertakari nagusietako bat. Mundu mailan, Iraultzak errepubliken eta demokrazien gorakada bizkortu zuen. Ideologia politiko modernoenak garatzeko gune fokala bihurtu zen, liberalismoa, erradikalismoa, nazionalismoa eta sekularismoa hedatzera eramanez, beste askoren artean. Erabateko gerraren jaiotzaren lekuko ere izan zen Iraultza, Frantziaren baliabideak eta bere herritarren bizitzak defentsa nazionalaren helbururantz antolatzean. Bere dokumentu zentraletako batzuek, Gizakiaren eta Herritarraren Eskubideen Adierazpena kasu, abolizionismoaren eta sufragio unibertsalaren aldeko mugimenduak inspiratzen jarraitu zuten hurrengo mendean.\n1 Iraultzaren zergatiak\n2 1789ko Estatu Orokorrak\n3 Nazio Biltzarra (1789)\n4 Biltzar Nazional Konstituziogilea (1789-1791)\n4.1 Bastillaren hartzea\n4.2 Konstituziorako bidean\n4.3 Iraultza eta Eliza\n4.4 Alderdien agerpena\n4.5 Konstituzioa burutzen\n5 Biltzar Legegilea (1791-1792)\n5.2 Krisialdi konstituzionala\n6 Konbentzio Nazionala (1792-1795)\n6.1 Girondinoak eta jakobinoak aurrez aurre\n6.2 Errepublika kolokan\n6.3 Errepublika salbatzeko neurriak\n6.4 Robespierre eta Izualdia\n7 Direktorioa (1795-1799)\n8 Iraultzaren ondorioak\n10.1 Beste iraultza batzuk\nFrantziako egoera orokorra oso zaila zen iraultzaren bezperan, faktore negatibo asko baitzeuden momentu horretan. Arrazoi horien artean ilustrazioaren ideiak, burgesiaren gorakada, krisi ekonomikoa eta uzta txarrak zeuden beste askoren artean.\nEgitura kariei begira Frantzian, momentu hartan, monarkia absolutista krisi sakonean zegoen, bere egitura eta erakundeak estatuaren eta herritarren beharrei irtenbide bat emateko kapazak ez baitziren. Alde batetik burgesiaren gorakada handia egon zen XVIII. mende osoan zehar. Honek gero eta garrantzia ekonomiko handiagoa zuen, haien eskuetan baitzeuden finantzak, merkataritza eta produkzio bideak, besteak beste. Honen ondorioz estatuaren ondasun sortzaile eta honen ekonomiaren euskarri ia bakarrak bihurtu ziren. Honez gainera, haiek ziren, halaber, ikasketak egiten zituztenak, eta Ilustrazioaren berdintasun politikoaren eta gobernu eta gizarte arrazionalen ideiak hartu zituzten besteak batzuen artean. Guzti honen ondorioz, bere garrantziaren kontzientzia hartu zuten eta orduan ia ez zuten ordezkapen politikoa eskatzen hasi ziren.\nBeste alde batetik, noblezia eta kleroa ziren errepresentazio politikoa zuten bakarrak. Alabaina haiek ez zuten ondasunik ekoizten, bakarrik hauek pilatzen zituzten gizartearen mesederako inolako inbertsiorik egin gabe eta inolako benefiziorik atera gabe. Honez gainera, ez zuten zergarik ordaintzen. Azken gauza hau arazo larria izan zen Iraultza bezperan, Frantzia krisi ekonomiko kroniko eta larri batean sartuta baitzegoen. Finantza egoera hau hobetzeko modu bakarra klase pribilegiatuek ere zergak ordainaraztea zen. Baina erreforma hau aurrera eraman nahi izan zen bakoitzean atzera bota zen, noble eta kleroak haien pribilegiotan oinarrituta zegoen estamentuen gizartea arriskuan ikusten baitzuten. Horregatik, gertatu zen “nobleen errebolta” eta erregeak 1788. urtean Estatu Orokorrak biltzeko deia egin behar izan zuen (nahiz eta ez bildu 1614. urtetik), krisia amaitzeko konponbideak bilatzearren.\nAzkenik, aipatutako krisi ekonomiko sakon hori are larriago bihurtu zen Frantziak AEBen independentziako gerraren gastuen ondorioz. Krisi ekonomikoko kinka honetara nekazaritza krisia eta uzta txarrak gehitu ziren, eta ondorioz pobrezia eta gosea gehiago zabaldu ziren. Baina honen beste ondorio larria ere izan zen industriaren produktuen eskaria jaistea, krisi industriala sortu zenarekin.\n1789ko Estatu Orokorrak\nLuis XVI.a tronura igo zen krisi ekonomiko baten erdian; estatua porrotaren gertu zegoen eta gastuak sarrerak baino handiagoak ziren. Egoerak Zazpi Urteko Gudan eta Ameriketako iraultzan parte hartzean zeukan erroa. 1776ko maiatzean, Turgot ogasun ministroa egotzi zuten erreformak ezartzeko gai izan ez zelako. Hurrengo urtean, Jacques Necker, atzerritar bat, Ogasun Comptroller Orokorra izendatu zuten. Ezin izan zuten ministroa izendatu protestantea zelako.\nNecker zerga atzeragarriek herri xumea zapaltzen zutela konturatu zen, aitoren semeentzat eta elizgizonentzat salbuespen ugari zeuden bitartean. Herrian zerga gehiago ezin zirela ezarri eta salbuespenak kendu behar zirela esan zuen; eta mailegu gehiago eskatuz gero, herriaren diru eskasia konponduko zela iradoki zuen. Necker txosten bat argitaratu zuen aldarrikapen hau sustatzeko (bertan defizita gutxiesten zuen 36 milio liberatan), eta legegizonen boterea murriztea proposatu zuen.\nErregeen ministroek ez zuen txostena onartu eta Neckerrek, bere posizioa sendotzeko ministro egiteko eskatu zion erregeari. Hark uko egin zion, Necker egotzi zuen, eta Charles Alexandre de Calonne aukeratu zuen. Calonne dirua xahutzen hasi zen, baina, berehala, herriaren ogasun egoera larriaz jabetu zen eta zerga kode berria proposatu zuen.\nProposamenaren arabera lurraren gaineko zergak ezarriko ziren, beraz, aitoren semeei eta elizgizonei eragingo zien. Legebiltzarrak proposamenari aurre egin zionez, Calonnek Handikien Biltzarra antolatu zuen. Hala ere, Biltzarrak ez zituen Calonneren proposamenak onartu eta, gainera, kritikak zirela medio, bere posizioa ahuldu zuen. Hortaz, erregeak Estatu Orokorrak bildu nahi izan zituen 1789ko maiatzerako, 1614tik lehenengo aldiz. Hori Borboi monarkiaren ahuleziaren seinalea izan zen, herri xumearen erabakiaren pean geratuko baitzen.\nEstatu Orokorrak hiru estatutan antolatuta zeuden: elizgizonak, nobleak, eta gainerakoak. Batzartu ziren azken aldian, 1614an, estatuek boto bana izan zuten, beraz, bik bati irabazi ahal zioten. Pariseko Legebiltzarra gobernuak iruzur egiteko beldur zen; emaitzak moldatuko zituelakoan baitzegoen. Hori horrela, biltzarra 1614ko bezalakoa izateko eskatu zuten. 1614ko arauak ez zetozen bat tokian tokiko arauekin, haietan, legebiltzarkideek boto bana zeukaten; hirugarren estatuaren legebiltzarkideen zenbakia (herri xumea) bikoitza zen; legebiltzarkideak hautatzeko hauteskundeak zeuzkaten eta legebiltzarkide bat-boto bat araua zeukaten, estatuka botoa eman beharrean.\nBatzartu baino lehen, “Hogeita hamar laguneko komitea”, Parisko liberalen talde bat, estatuka bozkatzearen aurka hasi zen. Talde hark (batez ere aberatsak ziren) Estatu Orokorrean Dauphiné bozketa metodoa erabiltzearen alde agertu zen. Taldekideek antzinako aurrekariak ez zirela nahikoak esaten zuten, burujabetza herrian zeutzalako. Neckerrek handikien bigarren bilkura bat antolatu zuen, bertan, bitartekaritza bikoitza egozten zuten, 333 boto aldeko eta 111 boto aurkako emaitzarekin. Erregeak, hala ere, abenduaren 27an proposamena onartu zuen; baina Estatu Orokorrentzat boto bakoitzaren pisuaren eztabaida utzi zion.\nHauteskundeak 1789ko udaberrian izan ziren; hirugarren estaturako boto-emaile izateko, 25 urte edo goragoko frantses gizonezkoa izan; zergak ordaindu eta bozkatuko zen lekuan bizi behar zen.\nHautesle askok bozkatu zuen eta 1201 bitartekari hautatu zituzten: 291 noble, 300 elizgizon eta 610 hirugarren estatukoak. Bitartekariak gidatzeko, arazoen zerrendak edo “Bidegabekerien liburuak” (Cahiers de doléances) prestatu ziren. Liburu haietan hilabete batzuk aurrerago erradikalak izan ziren ideiak zeuden; hala ere, ia guztiek monarkiaren alde egiten zuten. Asko Estatu Orokorrek zerga gehiago onartuko zituztelakoan zegoen eta Ilustrazioaren ideiak oso arraroak ziren.\nZentsura kendu zutenean, elizgizon eta aitoren seme liberalek egindako esku-orriak hedatu ziren. Sieyès abadeak, teorialari eta elizgizon katolikoak, hirugarren estatuaren garrantzia nabarmendu zuen, panfleto haietako batean: Qu’est-ce que le tiers état? (“Zer da Hirugarren Estatua?). 1789ko urtarrilean argitaratu zuen eta bertan esan zuen: “Zer da Hirugarren Estatua? Dena. Zer izan da ordena politikoan? Ezer ez. Zer izan nahi du? Zerbait.”\nNazio Biltzarra (1789)\nJacques-Louis Daviden Pilotalekuko Zina.\nHilabete bateko eztabaiden ostean, Hirugarren Estatuak ekimena hartu zuen. Sieyès abadeak proposatuta, 1789ko ekainaren 17an, Estatu Orokorrek Nazio Biltzarra izena hartu zuten, orain nazioa bera (eta ez estamentuak) ordezkatzen baitzuen biltzarrak. Beste bi estamentuei bat egiteko gonbita luzatu zien, baina haiek gabe ere jarraitzeko asmoa agertu zuen. Ekainaren 19an, xeheen arazoez arduratuta zeuden apaizek bat egin zuten Hirugarren Estatuarekin, baita nobleziako 47 kidek ere.\nEkainaren 20an, erregeak biltzeko lekua itxi zien, prozesua mugatzeko asmoz. Hala ere, biltzarra aldameneko pilotaleku batean bildu zen. Hor Pilotalekuko Zina egin zuten, zeinetan Frantziak idatzitako konstituzioa izan arte biltzen jarraituko zutela hitzartu zuten.\nEkainaren 27rako, erregearen aldeko alderdiak amore eman zuen, nahiz eta Parisera eta Versaillesera soldadu asko hurbildu ziren. Biltzarrari babes- eta adore-mezu ugari iritsi zitzaizkion Frantziako hiri askotatik bidalita. Uztailaren 9an, biltzarrak Nazio Biltzar Konstituziogile izena hartu zuen.\nBiltzar Nazional Konstituziogilea (1789-1791)\nSakontzeko, irakurri: «Batzar Nazional Konstituziogilea»\nBastilla hartzen, Parisen.\nSakontzeko, irakurri: «Bastillaren Hartzea»\nOrduko, Necker Frantziako gorteko kide askok etsaitzat zeukaten Hirugarren Estatua babestu eta gidatzeagatik. Marie Antoinette erreginak, Artoisko kondeak (Luisen anaia gazteagoak) eta erregeko kontseilu pribatuko beste kide atzerakoiek limurtu zuten erregea Necker kanporatu zezan. Uztailaren 11n, erregeak Necker bota zuen, finantza ministerioa guztiz eraberritzen zuen bitartean.\nParistar askok uste zuten ekintza hori atzerakoien kolpe bat zela, eta, hurrengo egunean, berriak entzundakoan, matxinatu ziren. Halaber, errege soldaduek Biltzar Konstituziogilea bertan behera utziko zuten beldur ziren. Horretarako, etengabeko sesioari ekin zion Biltzarrak, berriro biltokitik kanpora ez zitzaten. Paris, berehala, anarkiak bereganatu zuen. Masek Frantziako Guardiaren babesa, tartean hezitako soldaduak eta armak, eskuratu zituzten, batez ere erregearen aldeko buruzagiek hiria utzi zutelako.\nUztailaren 14an, matxinatuek Bastilla gotorlekuan barnan zeuden armak begiz jo zituzten. Espetxea, gainera, monarkiaren tiraniaren ikurra ere bazen. Zenbait ordu iraun zuen borrokaren ostean, arratsaldean bertan amore eman zuen gotorlekuak. Su-etena agindu arren, matxinatuek Bernard de Launay markesa hartu, sastatu eta erail zuten, burua moztuta. Pika batean iltzatuta, burua hiri osoan zehar erakutsi zuten. Askatutako presoa 7 besterik ez baziren ere, Antzinako Erregimenaren azpian gorroto zuten guztiaren ikur bilakatu zen Bastilla.\nErregeek eta laguntzaile militarrek atzera egin zuten. Lafayettek Parisko Guardia Nazionala bere mendean hartu zuen. Jean-Sylvain Bailly, Pilotalekuko Zinaren garaian Biltzarreko burua, Parisko alkate berria bihurtu zen, Commune izeneko gobernu-egitura berriaren azpian. Erregeak Paris bisitatu zuen, eta, uztailaren 27an hirukoloredun txanoa onartu zuen, Vive la Nation (Gora Nazioa) oihuen artean. Keinuak keinu, noblezia ez zen seguruago sentitzen, eta atzerrira abiatzen hasi ziren. Horietako batzuek balizko gerra zibila planeatzeari ekin zioten, edo Frantziaren aurka Europako gainerako erresumek egin zezaten eskatzeari.\nUztailaren amaierako, herri burujabetzaren izpiritua Frantzian zehar hedatu zen. Hainbat tokitan, batzuk haratago joan ziren, eta noblearekiko kontratu feudalak erre zituzten, la Grande Peur (Ikaraldi Handia) izeneko matxinadan barnan.\nNecker, Mounier, Lally-Tollendal eta beste batzuk senatuaren alde borrokatu zuten alferrik, herriak hautatutakoen artean koroak izendapenak egin zitzan. Noble gehienek aristokraziak aukeratutako Goi Ganbararen alde egin zuten. Baina herritarren alderdiak ebatzi zuen: Frantziak ganbera bakarreko biltzarra izango zuen. Erregeak “berandutzeko betoa” zeukan, lege bat indarrean jartzea moteltzeko ahalmena alegia, baina zeharo geldiarazterik ez.\nUrriaren 5ean, batik bat Parisko emakume langileez osaturiko martxa Versaillesera joan zen amorruari irtenbidea emateko. Izan ere, egoera ekonomiko larri horretan, ogi errazionamenduak indarrean zeuden esaterako, erregeak eta gorteak oturuntzak ospatzen jarraitzen zuten. Aldi berean, erregezaleak Biltzarra geldiarazten ahalegin ez zitezen nahi zuten, baita erregea Parisa joan zedin ere, miseria ikus zezan. Urriaren 6an, atzean Guardia Nazionaleko 20.000 soldadu zituztela, erregea eta sendia Parisera mugitu ziren, Biltzar Konstituziogileari zilegitasuna emanez.\nHastapenean krisialdi ekonomikoari aurre egiteko deituta ere, beste gai batzuez arduratu zen biltzarra. Hala nola, antzinako probintzia zaharrak 83 departamenduren ordez aldatu zituen, gutxi gorabehera zabalera eta populazio berdintsukoak, era berean gobernatzeko. Nolanahi ere, 1789aren amaierako, defizita are handiagoa zen. Honoré Mirabeau izango zen horren arduradun nagusia, Neckerrek finantza-arloetarako botere osoa zeukalarik.\nIraultza eta Eliza\nIraultzak Eliza Katolikotik Estatura igorri zuen botere zinez handia. Antzinako Erregimenaren azpian, Eliza herrialdeko lur-jabe nagusia izan zen. 1790ean indarrean ezarri zen legediaren arabera, elizak uzten gaineko zergak eskatzeko zeukan eskubidea (dîme) bertan behera geratu zen, kleroaren pribilegio bereziak deuseztatu ziren, eta Elizaren ondasun ugari bahitu ziren. Hein txiki batean, Biltzarrak krisialdi ekonomikoari Elizaren ondasunaren bidez aurre egin zion. Ondasun kopuru eskerga hori diru berehala bihurtzeko, gobernuak paper-moneta berezia (assignats) sortu zuen, elizaren bahitutako lur-sailek babestuta. 1790eko otsailaren 13an, botoak ezeztatu ziren. Kleroaren Konstituzio Zibilaren bidez (1790eko uztailaren 12an onartu arren, erregeak abenduaren 26ra arte ez zuen sinatu), gainerako kleroa Estatuko langile bihurtuta geratu zen, eta, horrenbestez, konstituzioari fideltasunezko zina egin behar izan zion.\n« Zer izanen dira beraz apezpiku orai elektorrez izendatuak eta Aita Sainduaren aprobamendua gabe apezpikutasun [...] funtzionetan sartzen direnak? Hek ['haiek'] izanen dira botererik gabeko apezpiku faltsu batzu, Elizak bere artzaintzat ezagut ez ditzakenak, artaldearen gobernua Na[g]usiarenganik errezibitu gabe aprobamendua hartu dutenak, bordan bortatik sartu behar bidean [...], artzain egiazkoak bezala Salbatzailearen hitzen arabera, leihotik edo bertzetarik ohoinak ['lapurrak'] sartu direnak.\nNafarroa Behereko apaiz anonimoa, 1791 aldera\nAraudi honen aurren, Aixko artzapezpikuak eta Clermonteko apezpikuak Biltzar Konstituziogilea utzi zuten. Aita Santuak ez zuen inoiz itun berri hori onetsi. Ondorioz, zina egin eta egoera berria onartu zutenen eta onartu ez zutenen artean zisma bat gertatu zen. Hurrengo urteetan apaizeriak errepresio bortitza pairatu behar izan zuen. Napoleonek eta Elizak 1801ean hitzartutako Konkordatu berrirekin dekristautasunaren garaiari amaiera eman zitzaion, eta, Eliza Katolikoaren eta Frantziako Estatuaren arteko harremana arautu zen, harik eta Hirugarren Errepublikak estatua eta eliza bereizi zituen 1905eko abenduaren 11n.\nDenboraren poderioz, biltzarrean iritziaren arabera alderdiak agertzen hasi ziren. Jacques Antoine Marie de Cazalès aristokrata eta Jean-Sifrein Maury apaiza eskuinaren adarraren buru bilakatu ziren, iraultzaren oposizioa. Eskuin izena hartu zuten biltzarraren eskuinean kokatzen baitziren. Erregezale demokratek (monarchiens), Jean Joseph Mounier, Lally-Tollendaleko kontea, Clermont-Tonnerreko dukea, edo Victor Malouët, Virieuko kondea, Neckerrekin batera, Erresuma Batuaren gisako eredu konstituzional aldera mugitu nahi zuten Frantzia.\nAlderdi Nazionalean, biltzarreko erdialdean edo, ezker-erdialdean, Honoré Mirabeau, Lafayette, eta Bailly zeuden lerrokatuta. Adrien Duport, Barnave eta Alexandre Lameth ikusmolde erradikalagoen ikurra irudikatzen zuten. Are ezkerrago, ia bakarrik, Arrasko legegizon bat zegoen, Maximilien Robespierre. Garai honetan Abbé Sieyèsek lortu zuen erdialdearen eta ezkerraren arteko kontsentsua eskuratu zuen araudi gehiena plazaratzeko.\nParisen, nolanahi ere, zenbait komitek, alkateak, ordezkarien biltzarrak edo hiriko barrutiek, guztiek, autoritatea aldarrikatzen zuten besteen esanak gorabehera. Klase ertaineko Guardia Nazionala ere, Lafayetteren agintepean, botere gisa agertzen joan zen, beren kabuz sortutako beste biltzarrek bezala.\nGarai honetan, halaber, klub politikoak agertu ziren. Haien artean, jakobindarra nabarmendu zen, zeinek bere barruan beste klub asko bereganatu zituen. Dena den, herrikoiago bihurtuta, zenbait kidek jakobindar kluba utzi zuten, eta 89etako Kluba osatu zuten. Erregezaleek ere berea eratu zuten, lehendabizi Club des Impartiaux izenpean, eta geroago Club Monarchique bezala. Ogia banatuz jende xehearen oniritzia eskuratzen saiatu ziren arren, matxinatu ugariren jomuga izan ziren. Parisko udaleko agintariek, azkenean, klub hori itxi zuten 1791ko urtarrilean.\nOztopoak oztopo, biltzarrak konstituzioa garatzen jarraitu zuen. Justizia-egitura berria eratu zen, magistratura guztiak behin-behineko eta erregearengandik independente bihurtuz. Oinordetzako karguak, monarkia izan ezik, deuseztatu egin ziren. Gerra proposatzea erregearen esku utzi zen, parlamentuak gerra deklaratzeko azken eskumena zuen bitartean. Salerosketarako barneko muga oro bertan behera utzi zituzten, eta lan-anaidiak ezereztatu ziren: edozeinek edozein lan egiteko eskubidea lortu zuen, betiere legezko lizentzia eskuratuta. Grebak ilegal bihurtu ziren.\nNahiz eta erregea eta errege-familia 1791ko ekainaren 20an Frantzia uzten saiatu ziren (eta horregatik zaintzapean gorde zituen Biltzarrak), oraindik ere Biltzarraren gehiengoa errepublika baino monarkia konstituzionalaren alde zegoen. Egoera horretan, hitzarmen bat eskuratu zen erregeari zegokionez: Luis XVI.a estatuburua baino ez zen izango. Konstituzioari zin egin behar zion halabeharrez, eta hitza janda edota nazioaren kontra gerra eginda, de facto, abdikazioa izango litzateke.\nKinka horretan, Jacques Pierre Brissotek eskaera bat plazaratu zuen, non, nazioaren iritsiz, alde egin zuenetik Luis XVI.a ez zen jadanik errege zilegia. Egundoko jendetza bildu zen Champ de Marsen dokumentua sinatzera. Georges Dantonek eta Camille Desmoulinsek hitzaldi sutsuak eman zituzten. Biltzarrak hiriko agintariei ordena publikoa berrezar zezan eskatu zion. La Fayetteren agindupeko Guardia Nazionalak sua erabili behar izan zuen jendetza desegiteko, eta gutxienez 50 lagun hil ziren bertan. Horren ondoren agintariek klub abertzale andana itxi zituzten, baita zenbait egunkari ere, Jean-Paul Maraten L'Ami du Peuple esaterako. Danton Ingalaterrara deserriratu zen; Desmoulins eta Marat ezkutatu ziren.\nBitartean, atzerritik etorri zen mehatxu berri bat: Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadoreak, Prusiako erregeak, eta Charles-Philippe Luis XVI.aren anaiak berak Pilnitzeko Iragarpena sinatu zuten. Frantziako erregearen egoera bere egin zuten, eta askatasun osoa zein biltzarra deuseztatzeko eskatu zuten. Kontrakoa egindakoan, Frantziaren inbasioa, bere onerako, agindu zen. Baieztapen horiek Luisen egoera larriagotu zuten, kanpoko erregeen nahiak arbuiatzen baitzituzten frantziarrek.\nAzkenean, indarrean jarritako legeak konstituzio batean bildu ziren, moldaketa berririk egin gabe. Erregeak onartu zuen biltzarraren aurrean, eta txalo zaparrada jaso zuen trukean. Biltzar Konstituziogileak 1791ko irailaren 29rako ezarri zuen bere agintaldiaren muga:\n« Botere legegilea aldi baterako ordezkariek osatutako Biltzar nazionalaren esku uzten da, herriak libreki hautatuak, beraiek erabil dezaten, erregearen onespenarekin, aipatuko den eran.\nFrantziako 1791ko Konstituzioa\nBiltzar Legegilea (1791-1792)\n1791n onartutako Konstituzioaren pean, Frantziaren sistema politikoa monarkia konstituzionala zen. Erregeak hautatutako Biltzar Legegilearekin partekatu behar izaten zuen boterea, nahiz eta ministroak aukeratzeko eta betoa ezartzeko eskumena izan. Biltzarra 165 bat erregezale konstituzionalek (Feuillants), 300 bat girondinok (ezkertiar liberalak) eta jakobinok (iraultzaile erradikalak) ezkerrean, eta afiliaziorik gabeko 250 bat diputatuk.\nBiltzar Legegilea 1791ko urriaren 1ean bildu zen lehen aldiz, eta urtebete geroago kaosak hartuta zegoen. Porrot horren ondorioz, estatuko altxorra hutsik, armada diziplina gabe eta herria matxinatuta geratu ziren. Hasieratik, erregeak deserriratutako nobleziaren kontrako legediari betoa ezarri zion, baita Konstituzioari zin egin ez zioten apaizei zortzi egunetan zin eragiteko aginduari ere. Urtebete baten buruan, horrelako desadostasunek ezegonkortasuna eta iraultzaren areagotzea ekarri zituzten.\nSakontzeko, irakurri: «Frantziako Iraultzako Gerrak»\nGaraiko kinka politikoak Frantzia Austriaren eta bere aliatuen kontrako gerrara eraman zuen. Erregeak, atzerakoiek eta girondinoek gerra hori nahi zuten. Erregeak, eta harekin batera atzerakoi frankok, espero zuten gerrak monarkiaren ospea handituko zuela. Gainera, galtzaileak galtzaile, atarramendua atera ahal zion egoerari.\nGirondinoek iraultza Europa osoan zehar hedatu nahi zuten, eta ondorioz, Frantzian bertan iraultza defendatzea eta sendotzea. Jakobino erradikalenetako batzuk baino ez zeuden gudaren aurka. Nahiago zuten etxean finkatzea iraultza, kanporatu aurretik.\nBaliteke Austriako enperadoreak, Leopold II.ak, Marie Antoinette Frantziako erreginaren anaiak, gerra geldiarazi nahi izatea, baina 1792ko martxoaren 1ean hil zen. Frantziak Austriari apirilaren 20an deklaratu zion, eta Prusiak Austriarekin bat egin zuen hainbat aste geroago. Prusiak Frantzia inbaditu zuen, erresistentzia txikia aurkitzen zuela, harik eta Valmyko batailara arte (1792ko irailaren 20a). Orduko, Frantzia kalapitan zegoen, eta monarkia iraganaldiko kontua baino ez zen jada.\nTuileries jauregia hartzen.\n1792ko abuztuaren 10eko gauean, Parisko Komunak erakunde iraultzaile berriak babestuta, matxinoek Tuileries Jauregia hartu zuten. Erregeak eta erreginak preso amaitu zuten. Biltzar Legegilearen sasoi azkar batean, monarkia ezeztatu zen. Diputatuen heren bat baino ez zegoen bertan, ia guztiak jakobinoak. Honela hasi zen geroago Izu Garaia deituko zitzaion aroa.\nKomunak taldeak bidali zituen espetxeetara triskantza egitera. Frantziako beste hirietara gutun bat igorri zuen Parisko ereduari jarrai ziezaioten gonbitea egiten. Biltzar Legegileak erresistentzia eskasa eskaini ahal zion. Gobernu nazionalaren geratzen zen apurra Komunaren esku geratu zen edozein ekimen hartu ahal izateko.\nEgoera honek iraun zuen harik eta Konbentzioa bildu zen arte (1792ko irailaren 20ra arte) konstituzio berri bat idazteko helburu zuela. Franziako de factoko gobernu berri honek, hurrengo egunean monarkia deuseztatu zuen. Data hori, geroago, Frantziako Egutegi Iraultzailearen Lehenengo Urtearen hasierarekin batu zen.\nKonbentzio Nazionala (1792-1795)\nSakontzeko, irakurri: «Konbentzio Nazionala»\nGirondinoak eta jakobinoak aurrez aurre\nHastapenean girondinoek menderatzen zuten Konbentzioa. Erregearen kontrako epaiketa saihesten saiatu ziren, kontra-iraultza eta Europako monarkien nahigabea ez areagotzearren. Nolanahi ere, 1792ko azaroaren 20an, erregearen kutxa sekretuan aurkitutako dokumentuek prozesua saihestezina bihurtu zuten, Luis XVI.aren traizioa ukaezina baitzen. Epaiketa abenduaren 10ean hasita, errege erruduntzat jo zuten argi eta garbi (693 boto alde eta 28 boto aurka). Heriotz zigorra ez zen hain nabarmenki ezarri, 366 boto 334ren aurka. Erregea, 1793ko urtarrilaren 21ean gillotinatu zuten. Erregina urriaren 16an.\nExekuzioak erantzun epelak eragin zituen Frantzian eta beroagoak atzerrian. Izan ere, Europako erregeek Lehenengo Koalizioa osatu zuten 1793ko otsailean. Horri aurre egiteko, otsailaren 24an, girondinoek 300.000 gizon errekrutatu zituzten armadarako. Honek landa-matxinadak sortu zituen Alsazian, Bretainian eta beste hainbat tokitan, zein bortizki utzi zuten bertan behera.\nVendéeko Gerra martxoaren hasieran hasi zen, nobleak, zin egin ez zuen apaizteria eta laborari nahigabetuak batu baitziren. Girondinoek Osasun Publikoko Komitea eta Epaitegi Iraultzailea onartzeko beharra izan zuten arazo horiei aurre egiteko. Dena den, gerraren porroten eta prezioen igoeren aitzinean, sans-culottes zeritzonak (langile txiroak eta jakobino erradikalak) matxinatu ziren Parisen 1793ko maiatzaren 31ren eta ekainaren 2ren bitartean. Jakobinoak horretaz probestu ziren boterea bereganatzeko. Probintzietan kontrakoa gertatu zen, Marseillan edo Lyonen esaterako, girondinoek tokiko jakobinoak atzeman zituzten.\nMaraten heriotza (Jacques-Louis Davidek margotua).\nJakobinoek boterea lortu zutenean, Errepublikak arrisku franko zituen. Vendéeko altxamendua, monarkiko bihurtuta nobleen eskutik, mendebalderantz hedatu zen. Saumur eta Angers 1793ko ekainean hartu zituzten, Nantesek eutsi zuen bitartean. Parisko errepresioa ekidin ahal izan zuten girondinoek departamenduetan hiriburuko gobernuaren aurka altxatzea eskatzen zuten. Uztailaren 13an, Marat Charlotte Corday federalistak erail zuen. Frantziako mugetan Espainiako, Piamonteko, Prusiako, Austriako eta Ingalaterrako armadek aurrera egiten zuten. Horren guztiaren aurrean, jakobinoek, sans-culottesen presiopean, neurri erradikalak ezartzeari ekin zioten.\n1793ko ekainean, Konbentzioak konstituzio demokratikoa eta dezentralizatua bozkatu zuen, erreferendumen bidez onetsita. Benetako herri-burujabetzaren alde egin zuen sufragio unibertsaleko hauteskunde ohikoak bultzatzen baitzituen. Hala ere, konstituzio hori ez zen sekula indarrean jarri. Abuztuaren 10ean, Konbentzioak bakera arte utzi zuen bertan behera konstituzioa.\nBiltzarretik ateratako erakunde beterazle nagusia Osasun Publikoko Komitea izan zen. 1793ko apirilean sortua, Danton horren buru izan zen ekainaren 10era arte. Hilabetero aukeratzen ziren 12 kidez osatuta, legeen ekimena, botere beterazlea eta funtzionarioen izendatzeko gaitasuna zeuzkan bere gain. Robespierre buru nagusia bilakatu zen, nahiz eta kide bakoitza arlo batez arduratu.\nKonbentzioak Jacques-René Hébert buru zuten Parisko sans-culottes erradikalen presioari aurre egin behar izan zion. Konbentzioa hartuta, 1793ko irailaren 4an eta 5ean, armada iraultzailearen eraketa eragin zuten, kontra-iraultza erreprimitzeko. Honen ondorioa, Izualdia eratu zen.\nErrepublika salbatzeko neurriak\nGerrari aurre egiteko, 1793ko abuztuaren 23an, gazte ezkongabe guztiak armadara bidaltzeko eskubidea bermatu zen. Gainerako frantziarrek ere laguntza eman behar zuten, harresiak sendotuz edo gerrarako beste eginkizunetan. Nazioaren ekonomia osoa gerrari begira jarri zen. Azkar, 1.000.000 hiritarreko armada antolatu zen. Eskarmentu eza gorabehera, soldadu berrien suhartasunak lehengo garaipen militarrak ekarriko zizkion Frantziari.\nKontra-iraultzari aurre egiteko, Izualdia deritzona abian jarri zuten, susmagarrien legea onartzean 1793ko irailean. Susmagarrien zerrenda luzea zen oso: nobleak, barrukoak zein kanpokoak; zin egin ez zuten apaizak; federalistak... Bakera arte ziren espetxeratzekoak. Sans-culottesek menderatzen zituzten herri-elkarteek polizia eta ikuskatzeko ardura jaso zuten.\nBatez ere hornitzeko arazoak, janarien prezioen igoera eta monetaren debaluazioa zirela eta, hirietako biztanleriaren nahigabeari aurre egiteko, Osasun Publikoko Komiteak izu ekonomikoa abiarazi zuen. Uztailaren 27an, saldu ordez, ondasunak biltzen zituztenen aurka heriotz zigorra ezarri zuten. Irailean, gehiengo prezioen legearen arabera, salneurriak 1790ekoan geratu ziren, %30 hazita. Diruaren (assignat) egonkortasuna bermatu zen. Hala ere, hirietan hornitzeko arazoak ez ziren amaitu.\nBorondatean oinarritutako politika horrek Errepublika salbatu zuen. Gerran, 1793ko irailaren amaieratik aurrera, Lehenengo Koalizioko atzerriko armadak mugetatik kanpo aterarazi zituzten. Matxinada federalista bertan behera utzi zen, Toulonen izan ezik, non ingelesen laguntza izan zuten. Vendéen ere garaipenak eskuratu zituzten katoliko eta monarkiazaleen aurka. Hor, errepresioa izugarri izan zen. Jean-Baptiste Carrierrek, gobernuko ordezkariak, 1793ko abendutik 1794ko otsailera, milaka lagun hilarazi zituen Nantesen. Fusilamenduak ohikoak izan ziren. Herrietan, zibilak eta matxinatuak bereizi gabe, etxeak erre eta herriak suntsitzen ziren, triskantza handiak eraginez.\nDekristautasunaren aldeko neurriak estatu osora zabaldu ziren. Berdintasunaren izenean, estatuak, gurutzeak eta abar eraitsi ziren. 1793ko urriaren 5ean, egutegi errepublikarra jarri zen martxan. Azaroaren 7an, Parisko artzapezpikuak dimititutakoan, Konbentzioko apaiz guztiek gauza bera egin zuten. Ezkontzera behartu zituzten apaiz errepublikarrak. Elizak itxi ziren. Iraultzaren martirien gurtza bultzatu zen. Azaroaren 10ean, Arrazoiaren besta ospatu zen Parisko Notre-Dame katedralean.\nRobespierre eta Izualdia\nSakontzeko, irakurri: «Izu Garaia»\nRobespierren ekimenean, salbuespen-gobernua ezarri zen 1793ko abenduan. Konbentzioak botere guztiak hartu zituen. Probintzietan bidegabekeriak galaraztearren, ordezkarien boterea mugatu zuten. Dekristautasuna eten nahian, ateismoaren kontra egin zuen Robespierrek. Gurtzen askatasuna bermatu eta arimaren hilezkortasuna onartu zuen dekretuen bidez.\nParisen, Konbentzioaren gainean sans-culottesek zeukaten eragina murrizten ahalegindu zen Osasun Publikoko Komitea. Jakobinoen alde ezkertiarrena suntsitzeko asmoz, 1794ko martxoaren amaieran, haren buru nagusiak, Hébert, Jacques Roux eta Varlier, besteak beste, hilarazi zituen. Apirilean, jakobinoen alde eskuindarra garbitu zuten. Georges Jacques Danton eta bere taldekoak gillotinatu zituzten. Fabre d'Eglantine, egutegi iraultzailearen sortzailea, eta Camille Desmoulins, Robespierreren laguna izanda ere, gillotinatu egin zituzten.\nIzualdia probintzietan apaltzen zen heinean, Parisen areagotu zen legedi baten bidez eta Izualdi Handiari hasiera emanez. Epaitegi Iraultzailean epaiketa politikoak ugari izan ziren, Iraultzaren etsaiaren definizioa zabala izanik. Lekukorik ezta abokaturik gabe, bi irtenbide besterik ez ziren posible: edota askatasuna edota heriotza. Honela Izualdi Handia hasi zen. Zetozen asteetan, 1.400 lagun baino gehiago gillotinatu zituzten Parisen.\nGerran, 1794ko udaren hasieran, gerra-ahalegin itzelak lehendabiziko emaitzak ekarri zituen. Fleurusko garaipenari esker (1794ko ekainaren 26an), Belgika berriro hartu ahal izan zuen Frantziak. Hartutako eskualdeetatik ondasunak eta janariak Frantziara eraman zituzten.\nBitartean, Robespierrek gero eta arerio gehiago zituen Konbentzioko eta Parisko politikarien artean. Botere osoa bereganatu nahi zuelako zurrumurruak zabaldu ziren. Azkenean, Robespierrek aipatu ez zituen politikarien kontra garbiketa berria egiteko mehatxua luzatutakoan, 1794ko uztailaren 27an, salatu eta atxilotu zuten. Parisko Komunak askatu zuen, baina haiekin sans-culottesek bat ez egitean, Konbentzioak tropak bidali zituen berriro atzemateko. Hurrengo egunean, uztailaren 28an, gillotinatu zuten, bere aldeko batzuekin batera. Izualdia amaiturik zegoen.\nKonstituzio berria 1795eko abuztuaren 17an onetsi zuen Konbentzioak, eta irailean herriak berretsi. Indarrean irailaren 26an sartzean, erregimen berri bat sortu zuen: Zuzendaritza (Directoire).\nSakontzeko, irakurri: «Direktorio (Frantzia)»\nKonstituzio berriak Zuzendaritza (frantsesez: directoire) sortu zuen, baita Frantzian bi biltzar zituen lehendabiziko sistema ere. Ganbera horiek (le Conseil des Cinq-Cents, Bostehunen Kontseilua) 500 ordezkari eta 250 senatari (le Conseil des Anciens, Zaharren Kontseilua) zituzten. Botere betearazlea Zuzendaritzako bost "zuzendariengan" zetzan.\nZuzendaritza ezartzean, Iraultzak amaiturik iruditu ahal zuen arren, ezegonkortasun politikoa ez zen desagertu. Izan ere, konstituziogileek biltzar berrien bi herenak Konbentziotik hautatu behar zirela ezarri zuten. Hainbat eskualdek, berriz, ordezkari erregezaleak aukeratu zituzten. Alderdien artean izandako triskantzek ez zioten hitzarmenari biderik ematen. Monarkiaren itzulera bultzatzen zutenek 1797ko martxoko hauteskundeak irabazi zituzten. Irailean, ordea, errepublikar moderatuek estatu-kolpe baten bidez bost zuzendarietatik bi kendu zituzten, 177 ordezkarien hautaketa baliogabetzeaz gain. 1798an, hauteskundeak jakobinoek irabaztekotan, kontseiluek barrutien erdiko ordezkariak izendatzeko ahalmena eman zieten euren buruei. Moderatuek boterean jarrai zuten, baina guztiz deslegitimatuta.\nGerrari dagokionez, Frantziako armadek aurrera egin zuten. 1796aren hasieran, Austria bakea sinatzera behartzearren, Alemanian zeharkako ofentsiba burutu zuten frantziarrek. Hala ere, Napoleon Bonaparte jeneral gaztea buru zuen Italiako armadak ustekabe handiena eman zuen. Honela, Austriak Campo Formioko bakea sinatzera beste irtenbiderik ez zuen. 1797 eta 1799 bitartean, Italiako penintsula ia osoan, Frantziak "errepublika ahizpak" sortu zituen, Frantziako erregimena eta instituzio berdintsuak ezarriz. Zuzendaritzari egoera ekonomikoa arintzeaz gain, garaipenek armadaren botere gero eta handiagoa ere ekarri zuten. Barneko tirabiren epaile Bonaparte bilakatu zen.\nBotere goseak egonda, politikariek Napoleon Egiptora bidali zuten, Erresuma Batuaren Indiarako bidea oztopatzera. Horretaz gain, Erresuma Batua, Errusiarekin batera, urduri sentitzen hasia zen "errepublika ahizpen" ugaltzearekin. Iraultza hedatzearen eta Europa menpeko bihurtzearen beldur ziren. Bi estatu horiek Bigarren Koalizioaren sorreraren muina izan ziren.\nZuzendaritza Napoleonek emandako 1799ko azaroaren 9ko estatu-kolpearekin amaitu zen. Kontsulatua ezarri zen bere ordez. Hiru kontsul agintearen erpinean egon arren, bakarrak (Napoleonek hain zuzen) zeukan benetako boterea. Bide horretan, 1804an Bonapartek bere burua enperadore izendatu zuen, eta legez Errepublika bukatu zen.\nSakontzeko, irakurri: «Frantziako Iraultzaren eraginak»\nIraultzaren ondorioak asko eta ugariak izan ziren eta garrantzi itzela izan dute eta daukate oraindik, horietako askok gure gizartearen oinarria dira eta:\nPolitikaren aldetik aldaketa eta erreforma garrantzitsu asko egin ziren. Lehenengoa Antzinako erregimenaren desagerpena da. Honek itzeleko aurrerakada ekarri zuen gaurko gizartea osatzera bidean, hainbat printzipio demokratiko ekarri zituelako berarekin. Alde batetik absolutismoa guztiz desagertu zen, eta momentu batetik aurrera monarkia ere bai. Horrekin batera, konstituzio idatzia etorri zen, hau da, estatuko antolaketari buruzko alde guztiak erregulatzen zituen lege nagusi bat edo oinarrizko lege legedia. Ondutako konstituzioetan, puntu komunak eta esanguratsuak egon ziren, ondoko hauek esaterako: botere banaketa hiru multzotan, legegilea, betearazlea eta judiziala, haien artean independenteak izan behar zirenak; ordezkapen batzarrak edo, beste modu batean esateko, herritarrek, sufragio edo bozketa bitartez (bai zentsatarioa, bai gizonezko unibertsala) aukeratutako ordezkariz osatutako politika edo gobernu erakundeak. Azken honek argi uzten zuen herriaren subiranotasunaren ideia, orain boterea herritik gobernuetara zihoalako, herria (edo honen zati bat) baitzen gobernuak aukeratzeko eta kentzeko eskubidea zuen bakarra. Beste alde batetik, gizonen arteko lege berdintasuna eta estatuaren batasuna areagotzea lortu zuen, honen legeak lurralde guztian zehar homogeneizatuz. 'Hiritartasuna' sortu zen, legeek berdindutako nazioaren ideia.\nAdministrazioari begira itzelezko aldaketak egon ziren baita ere. Alde batetik, ordu arte zeuden konderri, jaurerri, dukerri edo bestelako jurisdikzioak deuseztatu ziren eta Errepublika berriko lurraldea departamentutan zatitu zen. Horrez gainera, administrazioa oraindik gehiago zentralizatu zuten, eta 'nazio' berrirako Kode Zibila sortu. Estatua laiko bihurtu zen, hau da, estatuaren eta elizaren arteko desberdinketa osoa egin zen. Beste alde batetik, hainbat erakunde berri sortu ziren. Estatuaren finantza sistema guztiz berrantolatu zen, eta Frantziako Bankua eta frankoa diru mota sortu zen berrantolaketa honetan. Justizia nazionala ere sortu zen estatu osoan justizia modu berdinean banatzeko inolako bereizketarik gabe, eta modu berean Armada Nazionala sortu zen Nazioaren interesak defendatzeko. Ezaugarri horiek Frantziako Erresuma nazio bihurtuko zuen frantses estatu berriaren funtsa osatu zuten, ideologikoki frantses nazionalismoa.\nAldaketa ekonomikoei dagokienez, burgesiaren interesak defendatzen zituzten erreformak izan ziren gehienak. Hauen artean, burgesek hainbeste eskatzen zuten ekonomia askatasuna aldarrikatu zen, eta horretarako gremioak eta edozein langile elkarte deuseztatu zen. Horrez gainera, jabegoa eskubide sakratua bihurtu zen, eta lurren birbanaketa bat egon zen: elizaren eta emigratuen lurrak saldu ziren, eta burgesia eta nekazaritzako jaunak izan ziren berrantolaketa horretan onuradun handienak. Zergak biltzeko modu berria ere sortu zen, bertan estatuak zuzenean hartzen zituen zergak, eta horiek teorian hiritar guztiei itzuliko zitzaizkien haien egoera ekonomikoaren arabera.\nEgin ziren erreformen ondorioz, agertu zen gizartea guztiz ezberdina izan zen. Estamentu Gizartearen edozein ezaugarri guztiz ezabatu zen.Horren ondorioz, araudi feudala deuseztatu zen, pribilegioak desagertu ziren, eta hiritar (gizon) guztien arteko berdintasuna aldarrikatu. Horrelako gizartea desagertzean, Klase Gizartea deritzona agertu zen. Hau pertsona bakoitza bere trebetasunaren ondorioz irabazitako lorpenen arabera “sailkatzen” zituen pertsonak. Gizarte hau aurrekoa baino askoz mugikorragoa zen, hau da, askoz errazago zen klase batetik bestera pasatzea. Beste alde batetik, gizonaren eta hiritarraren eskubideen aldarrikapena egin zen. Bertan, gizon guztiei onartzen zitzaizkien oinarrizko eskubideak modu ofizialean. Azkenik, ondorio intelektualen artean, merkataritzan eta ekonomian ere eragin handia eduki zuen pisu eta neurrien berdintasuna egon zen, sistema metriko dezimala hartu zutenean. Beste alde batetik, hezkuntza nazionala eta kultura sustatzeko hainbat erakunde sortu ziren. Haien artean eskolak, lizeoak eta goi-eskolak egon ziren; baita liburutegi nazionala eta museoak ere.\nOtsailean: Nabarmenen Biltzarra biltzeko deia egin zuten.\nAbuztuaren 8an: Estatu Orokorrak 1789ko maiatzean hastekoa zela erabaki zen.\nUrtarrilean: "Zer da Hirugarren Estatua?" izeneko idazkia idatzi zuen Abbé Sieyèsek.\nMaiatzaren 5ean: Estatu Orokorren lehenengo biltzarra egin zen.\nEkainaren 17an: Frantziako Estatu Orokorrek Nazio Biltzarra izena hartu zuen.\nEkainaren 19an: Hainbat apaizek eta noblek Hirugarren Estatuarekin bat egin zuten Nazio Biltzarrean.\nEkainaren 20an: Biltzeko tokia itxita aurkitutakoan, Pilotalekuko Zina egin zuten diputatuek.\nUztailaren 9an: Nazio Biltzar Konstituziogile izena hartu zuen Nazio Biltzarrak.\nUztailaren 11n: Necker finantza ministeriotik kendu zuen erregeak.\nUztailaren 14an: iraultzaileek Bastilla gaztelua (Paris) bortxaz hartu zuten. Egun hori Frantziako egun nazionala da horrezkero.\nUztailean-Abuztuan: Ikaraldi Handia, landeetan nekazariek nobleekiko kontratu feudalak apurtu zituzten bortizki.\nAbuztuaren 4an: Feudalismoa bertan behera utzi zuen Biltzar Konstituziogileak.\nAbuztuaren 26an: Gizon eta Hiritarren eskubideen Adierazpena plazaratu zuen Biltzar Konstituziogileak.\nUrriaren 5ean: Emakumeen martxa Versailles jauregira abiatu zen erregea Parisera joan zedin.\nUrriaren 6an: Presioari amore emanda, erret-familia Parisera joan zen.\nOtsailaren 13an: Kleroren betoak ezeztatu ziren.\nUztailaren 12an: Kleroaren Konstituzio Zibila onartu zuen Biltzar Konstituziogileak.\nAbenduaren 26an: Kleroaren Konstituzio Zibila sinatu zuen erregeak.\nUrtarrilean: Parisko Komunak azken klub erregezalea itxi zuen.\nEkainaren 20an: Erret-familia Frantzia uzten saiatu zen.\nAbuztuaren 27an: Pilnitzeko Iragarpena plazaratu zuten Enperadoreak eta Prusiak Frantziako erregearen alde.\nIrailaren 14a: Frantziako lehen konstituzioa indarrean jarri zen.\nUrriaren 1ean: Biltzar Legegilea lehen aldiz bildu zen.\nMartxoaren 1ean: Leopold II.a enperadorea hil zen.\nApirilaren 25ean: Marseillesa sortu zuten, gaur egun ere Frantziako ereserkia dena.\nAbuztuaren 10ean: Tuilleries Jauregia hartu zuen Parisko Komunak, erregea eta erregina presoa hartuta.\nIrailaren 20an: Konbentzio Nazionala lehen aldiz bildu zen Frantziari konstituzio berria emateko.\nAzaroaren 20an: Erregeak Frantziaren aurka konspiratu zuela frogatzen zuten dokumentuak aurkitu zituzten.\nAbenduaren 10ean: Louis Capet izena emanda, erregearen kontrako epaiketa hasi zen.\nUrtarrilaren 21ean: Louis XVI.a erregea gillotinatu zuten.\nMartxoan: Vendéen iraultzaren kontrako matxinada piztu zen.\nApirilean: Osasun Publikoko Komitea sortu zen arazo larriei konponbidea eman nahian.\nMaiatzaren 31an: Parisen, sans-culottes zeritzanak matxinatu ziren erreforma sakonagoen eskean.\nEkainean: Konstituzio demokratikoa eta deszentralizatua bozkatu zuen Konbentzioak.\nUztailaren 13an: Marat erail zuten.\nAbuztuaren 10ean: Onartutako Konstituzioa bertan behera utzi zen bakera arte.\nAbuztuaren 23an: Gizonezko gazte frantziar guztiek armadara joateko deiari men egiteko legea onartu zen.\nIrailean: Susmagarrien Legea onartu zen kontra-iraultzari aurre egiteko. Izualdiaren Agintaldia deritzona hasi zen.\nUrriaren 5ean: Egutegi Iraultzailea abian jarri zen.\nUrriaren 16an: Marie-Antoinette gillotinatu zuten.\nAzaroaren 7an: Parisko artzapezpikuak dimititu zuen.\nAzaroaren 10ean: Arrazoiaren besta ospatu zen Notre Dameko katedralean.\nAbenduan: Salbuespen-gobernua ezarri zen.\nOtsailaren 4an: Esklabotza bertan behera utzi zuten kolonietan.\nMartxoaren 24an: Hébert, Jacques Roux eta Varlier, besteak beste, ezkerreko jakobinoak gillotinatu zituzten.\nApirilaren 5ean: Danton, Fabre d'Églatine eta Camille Desmoulins, besteak beste, eskuineko jakobinoak gillotinatu zituzten.\nEkainaren 26an: Fleurusko garaipena lortu zuen Frantziak.\nUztailaren 27an: Robespierre atzeman zuten.\nUztailaren 28an: Robespierre gillotinatu zuten.\nAbuztuaren 17an: Konstituzio berria onartu zen, Konbentzioaren amaiera ekarri zuena.\nIrailaren 27an: Indarrean jarri zen konstituzio berria, Zuzendaritzari (Directoire) hasiera emanez.\nMartxoan: Monarkiaren aldekoek hauteskundeak irabazi zituzten.\nIrailean: Errepublikar moderatuek estatu-kolpe bat eman zuten.\nAzaroaren 9an: Le Directoire amaitu zen Napoleon Bonapartek emandako estatu-kolpearekin: « Citoyens, la révolution est fixée aux principes qui l'ont commencée, elle est finie ».\nFrantziako Iraultzako konstituzioak (1791, 1792 eta 1795)\nBeste iraultza batzuk\n↑ (Ingelesez) Andress, David. (1999-06-12). French Society in Revolution, 1789-1799. Manchester University Press ISBN 9780719051913. Noiz kontsultatua: 2019-10-13.\n↑ Frey, Linda.. (2004). The French Revolution. Greenwood Press ISBN 0313017085. PMC 57414301. Noiz kontsultatua: 2019-10-13.\n↑ Palmer, R. R. (Robert Roswell), 1909-2002.. (2002). A history of the modern world : to 1815 [sic. ] (9th ed. argitaraldia) A.A. Knopf ISBN 0375413987. PMC 48469101. Noiz kontsultatua: 2019-10-13.\n↑ Nationalism in the age of the French Revolution. Hambledon Press 1988 ISBN 0907628974. PMC 17952792. Noiz kontsultatua: 2019-10-13.\n↑ David A. Bell. (2007-01-12). The First Total War. Houghton Mifflin Noiz kontsultatua: 2019-10-13.\n↑ The French Revolution in global perspective. Cornell University Press 2013 ISBN 0801467470. PMC 835374589. Noiz kontsultatua: 2019-10-13.\n↑ The global ramifications of the French Revolution. Cambridge University Press 2002 ISBN 0521524474. PMC 49737523. Noiz kontsultatua: 2019-10-13.\n↑ Fehér, Ferenc, 1933-1994.. (2003). The French Revolution and the birth of modernity. EScholarship, the California Digital Library PMC 223653530. Noiz kontsultatua: 2019-10-13.\n(Ingelesez) Azurmendi, Joxe (1997). The democrats and the violent. Mirande's critique of the French revolution. (Jatorrizkoa: Demokratak eta biolentoak)\nMirande, Jon. Frantzitar Errepublikaren menpeko herriak. Klasikoen gordailua\nAzken aldaketa 6 iraila 2020(e)an, 20:03(e)tan


Wikiloc | Ruta Legate Alkurruntz trek, Baztanko ezker kordala eta Orobidea btt\nprueba combinada (Rutas prueba combinada en España → Navarra → Oronoz )\n1.618 141 310\nharkaitz gaba Todos los derechos reservados\n7ordu eta 40 jartzen du, baina 4 ordu eta 40 min dira. Gpsa pilarik gabe geratzean 3 ordu gehiago jarri dizkit.\nOronoz Mugairiko harrobia pixka bat igo eta aparkatu dut, goian 580metrotan parkinga ere badago. Ondoren Legate aldera igotzen hasi naiz, "via crucisa" hasten den lekuan txirrinda utzi eta Legatera oinez igo (merezi du), gailurretik ikuspegi bikainak daude: (bertizaranera, Aizkolegi eta bertiz aldera, Malerrekara, Mendaur eta Mendieder aldera, Baztango mendietara Argintzo, Autza, Gorramendi..., iparraldera, Larrun Artzamendi... lapurdiko kostaldera, Donibane Lohitzune, Hendaia... pirinioetara, Orhi Adi....).\nOndoren txirrinda hartu eta bide eroso batetik Alkurruntzera iritsi naiz: Txirrinda behean utzi eta berriro oinez Alkurruntz gailurreruntz. Alkurruntzetik orobidea hartu behar da: Bide asfaltatua da eta mendiko txirrindan astuna egiten da, gehienbat gurpil lodiekin baldin bazoaz. Gogoarekin geratuz gero ibilbidea bukatu baino lehenago Aizkolegi igotzeko aukera ere badago.\nHola, ha encontrado interesante esta ruta Legate Alkurruntz trek, Baztanko ezker kordala eta Orobidea btt https://es.wikiloc.com/rutas-prueba-combinada/legate-alkurruntz-trek-baztanko-ezker-kordala-eta-orobidea-btt-20385060 Saludos, Wikiloc - Rutas del Mundo


Piriniotar arrazako behien argazki lehiaketa antolatu dute laugarren urtez Baztanen - Baztan - 2020-01-24 - Erran.eus\nPiriniotar arrazako behien argazki lehiaketa antolatu dute laugarren urtez Baztanen\nTtipi-Ttapa 2020-01-24 18:00\nFermin Barazabal, Marian Zestau, Juan Kruz Iriarte eta Patxi Aranguren, lehiaketaren aurkezpenean. Argazkia: Juan Mari Ondikol\n‘Piriniotar behi arraza eta bere ingurua’ gaiarekin argazki lehiaketa antolatu dute laugarren urtez Baztango Udalak eta Aspina eta Conaspi erakudeek. Lehiaketaren xedea, irailaren 19an eta 20an ospatuko den Piriniotako Behi-Aziendaren XXXIII. Lehiaketa-Enkante Nazionala iragarriko duen kartel eta eskuorrirako argazkia aukeratzea da.\nIlbeltzaren 24an, ortzirale eguerdian egin dute lehiaketaren aurkezpena Baztango Balleko Etxean. Juan Kruz Iriarte udal zinegotziarekin batera, Fermin Barazabal abeltzaina, Cederna-Garalurreko Marian Zestau eta Patxi Aranguren, Aspinako idazkaria izan dira aurkezpenean.\nArgazkiak aurkezteko epea ekainaren 19an (ortziralea) 14:00etan akituko da. Eskura aurkeztu daiteke Baztango Udalaren bulegoetan (CD, DVD edo pen-drive batean) edo posta elektronikoz baztan@baztan.eus helbidera igorrita (2 MB gehienez). Parte-hartzaile bakoitzak hiru argazki aurkezten ahal ditu gehienez ere, berak egindakoak eta argitaratu gabeak. Argazkiak behi piriniotarraren eremu naturalean ateratakoak izan behar dute eta soilik formatu bertikalean aurkez daitezke. Aspina elkarteko ordekari batek, bi abeltzainek, argazkigintzan aditu batek eta Baztango udal zinegotzi batek osatuko duten epaimahaiak hiru argazki onenak sarituko ditu 400, 200 eta 100 euroko sariekin. Horretaz gain, lehen saria lortzen duen argazkia kartelean eta liburuxkaren azalean agertuko da. Bertzeak , aipatu liburuxka horretan eta behi-azienda lehiaketaren publizitaterako baliabideetan ere erabiliak izan daitezke. Sari-banaketa Piriniotar behi-azienda lehiaketaren egunean eginen dute.


Epai irizpideak — Bertsolari Txapelketa Nagusia 2017\nErrima eta oinak\nBat-bateko bertsoak epaitzeko irizpideak bildu ditugu liburuxka honetan. Bertsozale Elkarteak lehen ere argitaratu izan ditu epai irizpideak, eta Txapelketa Nagusiaren atarian berriro heldu nahi izan dio zeregin horri. Izan ere, bat-bateko bertsoak epaitzeko, ez dago behin betiko irizpiderik ematerik. Bertsogintza garaian garaiko gizarte ezaugarriei lotua egon izan da lehen eta orain, eta gizartea aldatu den bezalaxe, bertsogintza bera ere aldatu egin da. Ez da harritzekoa, beraz, bat-bateko bertsoak epaitzeko irizpideak etengabe berrikustea eta berridaztea, ezinbestekoa baita bertsogintzak aldian-aldian dituen ezaugarrien araberakoak izatea.\nLan taldeak oso aintzat hartu ditu aurretik argitara emandako irizpideak, eta, funtsean, haiek berriz formulatu eta osatzea izan da bere egitekoa. Bat-bateko bertsoak epaitzeko irizpide hauek, beraz, beste batzuen jarraipen dira, lehen egindako urratsen segida, eta, ondo bidean, gero etorriko direnen oinarri.\nTxapelketa Nagusiko bat-bateko bertsoak epaitzeko irizpideak ezarri aurretik, badira oinarrizko zenbait kontsiderazio, epaimahaikide bakoitzak barneratuak eduki behar dituenak:\n5. Bat-bateko bertsoa hainbat zatik osatzen duten osotasuna da. Plazaratu, osotasun gisa plazaratzen da, kantuz emaniko testu moduan. Bertsolariaren lana epaitzeko orduan, testu kantatua da muina. Ezin da ahaztu, ordea, testu kantatu hori sortzeko prozesuan, bertsolariak aukera asko eta era askotakoak egin dituela, eta guztiek zeresana eduki dezaketela komunikazio asmoan.\n7. Txapelketako bertsoa bat-batean epaitu beharrekoa da, ezbairik gabe. Bertsoak, plazaratzen den une berean, zer indar eta balio duen neurtuko du epaileak, hori ebaluatuko du.\n1.6. Bertsolaria banaka ari denean, haren esku dago erabakitzea bertsoaldiak zein itxura izango duen; nola hasiko den, nola jarraituko duen eta nola bukatuko duen erabakitzeko, komunikazio egoera izango du abiapuntua bertsolariak, eta epailea ere komunikazio egoera horretatik abiatuko da. Banakako bertsoaldietan ere, hasi baino lehen, ez dago besteak baino egokiagoa den biderik. Bertsolariek lortzen duten emaitzak egingo du bidea egoki edo desegoki, eta emaitza epaituko da.\n1.8. Batzuetan,bertso bakoitzak adieraziko du bertsolaria zer ekarpen egiten ari zaion bertsoaldiari, eta besteetan, bertsoaldiaren amaieran argiago ikusi ahal izango da hori. Hala ere, bertso bakoitza komunikazio ekintza den neurrian, bere horretan baloratu behar da.\n2.1. Bat-bateko bertsoa ahozko jarduna da, ahozkoa eta jende aurrekoa. Beraz, guztiz normala da bat-bateko bertsogintzan ahozko mintzairaren ezaugarri diren zenbait fenomeno agertzea:\n- Bokal aldaketak: oa -> ua eta ea -> ia, adibidez, oso hedatua dago zenbait euskalkitan; errima direnean, bakoitza bere sailean errendiaraztea hobesten da: gaztia/ emaztia, guztia/eztia, osoa/gurasoa, sua/musua...\n- Kontsonante aldaketak: ez gea / ezkea, ez da / ezta, ezdia / eztia, ez dabe / eztabe…\n- Bokal galerak: bokal galera batzuk oso ohiko bihurtu dira bat-bateko bertsogintzan: zun, nun, genun, nekin, zula, nula, zenula, handina, dagola... “a” itsatsia duten hitzetan, galdu egiten da “a” hori askotan: gauzik, grazi egin, egi bihurtu, dud- ik, falt-ik...\n- Kontsonante galerak: eaman, kalea, gastau, beden...\n- Laburdurak: eztia, etzian, gerore, ein/in, aman\n2.2. Ahozko mintzaira askotarikoa da gaur egun Euskal Herrian. Hainbat euskalki, azpieuskalki eta hizkera daude, eta bakoitzak ditu bere arau fonetikoak, ahoskera moduak, joskerak, lexikoa... Halaber, berezko euskalkirik ez duten euskaldunak ere badira. Aniztasun hori aurki daiteke nola bertsolariengan hala entzuleengan ere.\n3.4. Etena doinuaren arabera egin behar da. Batzuetan nahitaezkoa izango den bezala, zenbait doinutan ez da beharrezkoa izango.\n3.9. Desegokia da oso bertso-lerrotik bertso-lerrorako gunean hitza puskatzea:\n3.10. Diptongo haustea (ga-ur, se-i, na-u) ez da ontzat emango, eta hiatoak desegitea ere ez (ba-goaz, zuek...). Kontuan hartu behar da, ordea, zenbait euskalkitan badirela goranzko diptongoak (nafarreraren barruko zenbait mintzairatan eta ekialdeko zenbait euskalkitan), eta horiek ezin dira juzgatu akats moduan. Horrez gainera, erdaretatik datozkigun mailegu askok goranzko diptongoak dituzte.\n4.- ERRIMAK ETA OINAK\n- oin bakoitzaren azken silabako kontsonanteek hoskide izan behar dute eta bokalak bera izan behar du, adibidez: lege, hobe, pare, daude...\n- azken silabako bokala “a” baldin bada, azken aurreko silabako bokalak ere errimatu egin behar du: gogoa, aroa, hegoa...\n4.3. Euskarak eskaintzen dituen ahalbide batzuk baliabide egokiak dira hitz hoskideak sortzeko. Bertsolariak bere nahierara erabil ditzake horiek guztiak, hizkuntzaren eta errimaren arauak errespetatzen baditu:\n- era guztietako atzizkiak\n- hitz elkarketa\n- aditz konposatuak\nI) Bertso batean oin bera, adiera berberarekin, behin baino gehiagotan erabiltzea da potoa. Adiera berbera ez baldin badute, inola ere ezin da pototzat juzgatu. Potoa akatsa da.\nII) Oin bihurtu diren hitzek, berez, esanahi jakina dute, baina epaileak ez dio horri erreparatu behar, hitz horrek esaldi katean (bertsoan) hartu duen esanahiari baizik. Eta ez du ahaztu behar hitz batek esanahi jakina har dezakeela, esaldi katean ez ezik, baita komunikazio egoera jakin batean ere (gai, egoera, rol... jakinean).\nIII) Potoa egiteko era ezberdinak ditugu beraz:\nd) Poto semantikoa. Hitz ezberdinak baina antzeko esanahia duten kasua dugu hau: onena/hoberena, alboan/ondoan\nEpaileak oso gogoan edukiko du euskarak ere badituela baliabide batzuk formaz berdin diren edo diruditen hitzek adiera desberdina izan dezaten. Zenbait jarraibide zerrendatuko ditugu ondoren, formaz berdin baina adieraz desberdin diren hitzen arteko harremana egoki juzgatzeko:\n- Kategoria gramatikal bera ez badute, ez dute adiera bera edukiko: Pertsona heldua (izenondoa)\n- Hitz elkarketa bidez sortzen diren hitzek, bigarren osagaia bera izanik ere, bakoitzak bere adiera du: pilotaleku, topaleku…\n- Zenbait aditzek aukera eskaintzen dute aditz konposatuak sortzeko; aditz konposatu horiek, bigarren osagaia bera izanik ere, ez dute adiera bera:\n- Aditz laguntzaile monosilaboak (da, du, naiz, dut…) eta zenbaki monosilaboak (bat eta bi) ez dira poto, baldin eta aurreko hitzek errimatzen badute. Bestela bai. Beti baliabide aberatsa izango ez bada ere, ez da poto. Ezta “hartu du” eta “sartu du” ere.\n- Polisemia kasuak ere badira: (…)\nbere bertso berriz\naho sapai ederra\n- Beste zenbait adibide:\n..egindakoagatik mila esker / .... dena lortu dut zuri esker\n.....joango naiz ni ere / .... goiz itzuliko naiz hala ere\n5.3. Doinuak era askotakoak daude. Bakoitzak ditu bere ñabardurak (tradiziozkoak batzuetan, egoera jakinei lotzetik datozenak besteetan...), indar-guneak, espiritua, barne egitura... eta ezaugarri horien eraginez, doinu batzuk egokiak izan daitezke komunikazio egoera jakin baterako, beste batzuk oso egokiak izan daitezke, eta beste batzuk ez hainbeste.\n5.5. Bertsolariek doinu berri bat plazaratzen dutenean, baliteke epaileari arrotz gertatzea, eta horrek are gehiago zailtzea epailearen lana, doinuaren eta testuaren arteko loturak nolakoak diren epaitzeko orduan; halakoetan, epaileak ahalegin berezia egingo du doinu arrotzak ez diezaion sortu oztoporik bertsoaldia barneratzeko eta egoki juzgatzeko. Epaileak doinu berriari ere erreparatu beharko dio, doinu berri horrek zer transmititzen dion eta bertsoaldiarekin bat egiten duen. Halakoetan, doinuak (melodiak eta interpretazioak) bertsoaldiari zer informazio gehitzen dion erabakitzea izango da epailearen lana.\n- berak une hartan sortu\n- berak aurrez sortu, landu eta une hartan ekarri\n- besteek sortu eta berak aurrez landu, eta une hartan ekarri\n6.4. Bertsolariak, berez, ez dauka mugarik edukiak, erreferentziak eta argudioak aukeratzeko orduan, eta inork ezin dizkio jarri (ez ideologikoak, ez estetikoak, ez sozialak...). Bertsolariak ikusiko du zer argudio erabili nahi dituen, eta zertarako erabili nahi dituen: entzulearengan emozio jakin batzuk sortzeko, aurkariaren ikuspuntuari aurka egiteko, bere ikuspuntua indartzeko, testu poetikoki bikaina egiteko...\n6.6. Bertsolariak beti aukeratu egiten ditu argudioak (eduki eta erreferentziak), antolatu egiten ditu, formulatu, eta, azkenik, plazaratu. Jardun horretan erabiltzen ditu baliabide poetiko-erretorikoak.\n6.8. Bat-bateko bertsogintzak, bere ezaugarriak direla eta, argudiatzeko modu bat ezarri du: azken arrazoian indar egitea. Azken arrazoia bezala, ordea, gainerako edukiak ere hautatu, antolatu eta formulatu egiten ditu bertsolariak. Horri deitzen zaio betelana, azken arrazoira iritsi bitartean bertsolariak sortzen duen testuari. Testu horrek biltzen dituen eduki eta erreferentziak bertsoaren funtsezko elementuak dira, horiek gabe ez baitago bertsorik.\n6.9. Bertsoaren balioa neurtzeko, azken arrazoia bezain garrantzitsuak dira ordu arteko eduki eta erreferentziak,horiek antolatzeko eta formulatzeko moduak ematen edo kentzen baitio indarra bertsolariak komunikatu nahi duenari, bat-bateko bertsoaren eta berbaldiaren osotasuneko ikuspegiari.\n6.10. Betelanak osotasunari mesede edo kalte egin diezaioke. Betelana egokia izango da komunikatu nahi den hori indartzeko balio duen neurrian, eta desegokia izango da komunikatu nahi den horri traba egiten dionean.\n6.11 Bertsolaritza ahozko komunikazio ekintza den neurrian, mezuaren mesedetan TEKNIKA egoki erabili beharra dago testua indartzeko. Mezua argi eta garbi ikusarazteari, erraz ulertzeko moduan plazatzeari emango zaio garrantzia. Alderdi TEKNIKOA ez da ahantziko, baina bere neurrian baloratuko da.\n6.12 Mezuak sinesgarritasuna behar du. Topikoetatik urruntzea, sinesgarritasuna izatea eta bidea zabaltzea sarituko dira.\n6.13 Bertsolariak jakin behar du estrofa bakoitzak eskakizun batzuk dituela, eta eskakizun horiek bete behar dituela bere jardunean. Estrofen eskakizun horiek aintzat hartuko ditu epaileak bertsolariaren lana neurtzeko orduan, baina zenbait erabilera ez dira izango barkagarri: testu zati ustelak, batik bat. Testu zati usteltzat joko dira betegarri huts diren zatiak.\n6.14 Bertsoa luzea bada, edukiz aberatsa izan behar du, bestela aspergarria bihur daiteke. Bertso luzea, luzea izateagatik, ez da sarigarria. Betelana baizik ez duen bertsoa zigortu egingo da.\n6.15 Desegoki erabiltzen diren adierak eta jokaerak ez dira ontzat hartuko baldin eta egoerak edo testuinguruak halakoak ez baditu bermatzen.\n7.6. Bat-bateko bertsoa plazaratzeko orduan, kontaerak berebiziko garrantzia du, bertsoa kantuz emateko moduak baldintza baitezake, askotan eta askotan, komunikazio ekintzaren arrakasta.\n7.7. Kontaeraren adierazle nagusiak honako hauek dira: intonazioa, hitzen ebakera, ahotsaren modulazioa, erritmoa… Bertsolari bakoitzak, gutxi-gehiago, badu bere kontaera, eta zenbait aukera baliatzeko modua ere badu: intonazio bat edo bestea aukera dezake, erritmoarekin joka dezake (bizitu edo moteldu), ahotsa molda dezake, doinua kantatu egin dezake, edo interpretatu, edo bere erara eraman. Aukera horiek bertsolariaren esku daude.\n7.9. Baliabideak mezuen indargarri izatea.\n7.10. Erabilitako baliabideak hutsuneak estaltzeko izatea.\n8.2. Bertsolariek, binakako lanetan, puntuari erantzuten eta banaka gai bat emanda ari diren jardunentzako denborari muga batzuk jartzea ebatzi da. Bat-batekotasuna da bertsolaritzaren ezaugarrietako bat, eta horri garrantzia ematea da helburua. Denbora erreferentzia hauek hartuko dira kontuan:\nBINAKAKO lanak: Binaka ari direla, gehienez 30 segundo igaro baino lehen bota beharko da lehen bertsoa. Erantzuteko, ordea, 10 segundo utziko zaizkie bertsolariei, nahasmenik edo denbora gehiago luzatzeko arrazoirik ez badago (paperak nahastea, ezbeharren bat...).\nBANAKA: Lehen bertsoak denbora dexente eska lezake, baina muga bi minututan jarriko da. Hurrengo bertsoetan, 30 segundotik beherako tarteak hartu ahal izango ditu bertsolariak. Oro har, 3 bertsoak osotasunean egiteko erabilitako denbora hartuko da kontuan.\nEpaileak 0tik 10era neurtuko du bertso bakoitza, banan-banan neurtu ere. Edonola ere, bertsoaldi osoaren puntuazioa izango da erreferentea; bertsoaldiari osotasuna, koherentzia, kohesioa eta ulergarritasuna eman diezaioketen elementuak azken bertsoaren puntuazioan bil ditzake epaileak. Hortaz, osotasun baten baitan ulertu behar da epaileen puntuazioa.


Kalitatea Hezkuntzan, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza Sailaren oniritzia eta babesa duen ikastetxe publikoen sarea da. 2007. urtetik aurrera gara sareko partaide, EAEko beste 60 ikastetxerekin batera, eta, 2010ean lortu genuen ziurtagiria. Sare lanaren bitartez kudeaketaren eraginkortasuna bermatzeaz gain etengabeko hobekuntza kultura sustatzen dugu.\nKalitatea Kudeatzeko Sistema (KKS) dugu ezarria, non ikastetxearen antolaketa eta ikastetxean egiten diren jarduera guztiak prozesuetan dauden antolatuta. Sistemaren bizkarrezurra (dokumentu nagusia) Hezkuntza Proiektua da (2017), bertan baitaude zehaztuta ikastetxearen ikusmira, helburuak eta ildo estrategikoak. Gure kudeaketa sistemaren parte da etengabeko ebaluazioa. Ikas komunitatearen balorazioen bitartez (gogobetetasun inkestak) gure jarduna eta ematen dugun zerbitzua hobetzen eta aberasten dugu. Bestalde, etengabeko formazioa gauzatzen dugu gure profesionalen artean egunerokotasunean berrikuntzak hedatzeko. Sarean lan eginez, praktika onak partekatzen ditugu, bai gure proiektuak beste sare kideei erakutsiz bai besteenak ezagutuz, betiere gure irakas praktika aberasteko helburuarekin. Beraz Kudeaketa aurreratuaren ereduan sakonduz bikaintasuna lortzea da gure erronka.\nEgape Ikastola BHIk lortutako “KALITATEA HEZKUNTZAN” ziurtagiria.\nZiurtagiri honen bitartez Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailak gure hezkuntza komunitateak etengabeko hobekuntzan egindako bidea saritu nahi du, eskola-kudeaketa eta eskola-antolaketa arloan betetako lana agerian jarriz.\n2018. urtean hasita, Euskalitekin elkar lanean, Kalitatea Hezkuntzan kudeaketa sistema, Kudeaketa Aurreratua eredurantz egokitzea da helburua. AURRERAKA PROIEKTUA da epe ertainerako ikastetxearen egitasmoa. Beraz, 2018-2019 ikasturtean, autodiagnostikoa egiteari ekin genion eta 2019ko lehen hiruhilean gure lanean dugun konfiantza dela eta, beste urrats bat eman dugu eta Kudeaketa Aurreratuari Diploma jasotzeko bidea egin dugu.\nSoilik bederatzi eskola publikoak izan gara aurrera pausua eman dugunok. Euskaliten kanpo kontrastea jaso dugu eta kudeaketa aurreratua osatzen duten elementuak garatzeko konpromisoa erakutsi dugunez 2019ko abenduaren 18an, Gazteisko Europa Jauregian ospatu zen ekitaldian jaso genuen Eusko Jaurlaritzaren Kudeaketa Aurreratuaren Diploma. DBHko zuzendaria den Amaia Amutxastegik Cristina Uriarteren eskutik jaso zuen ziurtagiria.


Piztu da piztia! - - uztarria.eus\nKulturaz kooperatiba 2021-11-10 11:54\nAbenduaren 10ean, 11n eta 12an egingo da Hator Hator Horror Festen lehen edizioa, Kulturaz kooperatibak eta Ospel Filmsek antolatuta. Giroa (eta odola) berotzen hasteko, jaialdiaren aurrerapen bideoa ekoitzi dute Ospel Filmseko kideek.\nOspel Films ekoiztetxearen Pasaia, Ospel eta Lekaime filmen proiekzioa, estreinatu berri diren beldurrezko filmak, film laburrak, garagardo dastaketa, erakusketa eta beste hainbat ekitaldi izango dira Hator Hator Horror Fest egingo duten hiru egunetan Soreasun eta Sanagustin kulturgunean. Hannibal Lecterrek egin ohi zuen gisan, apurka-apurka joango dira egitarauaren xehetasunak ematen.


ESSENCIA DEL TAI-TXI-TXUAN. BUNNAG, TEW. 9788483305348 La Llar del Llibre\nARTE DEL T'AI CHI CH'UAN. MEDITACION EN MOVIMIENTO , EL


Néstor Orozko Zipreko AEK Larnaca taldearen prestatzaile fisikoa eta Urnietarra\nGrezia eta Turkiako zaleak su-tsuak dira, Zipren ere hala gerta-tzen al da?\nTxoko bat. Urretxuko Antiguatik dauden bistak\nPaisaia bat. Ondarretatik hasita eta Alde Zaharrean amaituta, Donostiako badia.\nMendi bat. Adarra.\nHondartza bat. Zarauzko hondartza, askotan joan naiz lagunekin.\nFesta edo ospakizun bat. Iritsi bezain pronto Urnietako Gazte Festak izan ziren.


Uharteko Inauteriak 2019 – argazkiak – Conoce Uharte Ezagutu\nby conoce-uharte-ezagutu · 2019/03/25\nBeste urte batez Uharteko inauteriak arrakastatsuak izan dira. Ostiral arratsaldean Tipulon eta Tipulina atera ziren Kaldereroak, Kemakuloak, Minerbak, Zanpantzarra eta inauterietako beste pertsonaje asko inguruan zituztela, Virgen Blanca ikastetxeko gure txikiek irudikatuta.\nEta larunbat gauean Tipulon agiratua eta zirikatua izan zen kamakuloengatik, txatxoek haren defentsan ateratzen ziren bitartean. Hementxe dituzue argazkiak, goza dezazuen.\nby Zumedia · Published 2013/06/27\nNext story PERKUSIO ENTZUNALDIA\nPrevious story #ConoceUharteEzagutu2019 – 11 eta 12. puntuak


Zergatik saltzen diren orain arrautzak hamarreko ontzietan (eta maiz izaten diren beste zalantza batzuk) | Consumer\nArrautzei, haien kontsumoari eta kontserbazioari buruzko zalantza ohikoenak argituko dizkizugu, eta elikadura-arriskuak saihesteko zer neurri hartu behar ditugun azalduko dizugu.\nEgilea: Laura Caorsi 2021-ko apirilak 15\nEspainian 133 arrautza kontsumitzen ditugu urtean pertsonako. Elikagai hori, osasungarria izateaz gain (eta proteina-iturri bikaina izateaz gain), gure herrialdeko errezeta tradizionalenetako batzuetan erabiltzen da, hala nola patata-tortillan edo kroketetan. Hori izango da, seguruenik, haren ospea, harengan hainbesteko interesa eta, aldi berean, hainbeste zalantza izatea azaltzen duena. Zergatik ez dira hozkailuaren atean jarri behar? Giro-tenperaturan gorde daitezke etxean? Zein da iraungitze-data? Garbitu egin behar dira? Oiloei Salmonellaren aurka egiten die txertoak? Artikulu honetan, elikaduran, elikagaien segurtasunean eta arrautza-ekoizleetan adituak diren hainbat adituk erantzuten dute.\nNon gorde behar dira arrautzak?\nArrautza tenperaturaren gorabeherekiko oso sentikorra den elikagaia da: aldaketa bortitzak daudenean, ura kondentsatu egiten da azalean eta horrek mikroorganismo patogenoak sartzea erraztu dezake, oskola porotsua baita. Hori dela eta, “arrautzak hozkailuaren erdialdean edo goialdean gorde beharko lirateke, eta, elikagaien segurtasunaren ikuspegitik, ez da komeni atean gordetzea. Zona hori da tenperatura-aldaketen esposizio handiena duena (hozkailua irekitzean eta ixtean); beraz, saihestu egin beharko genuke, nahiz eta erabilera tradizionala izan”, dio Mario Sánchez Rosagro elikadura-teknologoak.\nBere ontzian utzi edo beste batera pasatzen ditugu?\nArrautzak salmenta-ontzian dauden bezala gorde behar ditugu, ala hobe da beste batean jartzea? “Elikagaien segurtasunari buruz ari garenean, ahal dugun guztia egin behar dugu arriskuak ahalik eta gehien saihesteko. Hobea da bere ontzian eta, horrela, batzuen eta besteen arteko kutsadura gurutzatua saihesten dugu”, dio Gemma del Caño botikariak eta elikagaien segurtasunean adituak. “Imajinatu arrautza kutsatu bat jarri, atera eta beste bat jarri leku berean, kutsadurarekin kontaktuan… Arazoa arrautza batetik bestera eramaten ariko ginateke”, dio. “Horregatik, garrantzitsua da elikagaiak hozkailuan bereizita edukitzea: kutsadura gurutzatua kontuan hartu beharreko arrisku garrantzitsua da. Beste ontzia ere garbitu dezakegu arrautza bat kendu eta beste bat jartzen dugun bakoitzean, baina inkordioa da”.\nBenetako arriskua da arrautzak erretako atean jartzea?\n“Seguru norbaitek esan dezakeela ‘beti horrela egin baita eta ez baita ezer gertatu’. Horixe da, hain zuzen ere, elikagaien segurtasunean betoa den izuaren esaldietako bat —dio Del Cañok—. Beti hobetu behar da: zerbaiti buruz dakigunean, aplikatu egin behar da. Badakigu tenperatura-aldaketen ondorioz kutsadura-arriskua handitu egiten dela, eta hozkailuko atea dela aldaketa gehien dagoen lekua (ireki eta itxi egiten da). Hobeto nola egin badakigu, zergatik jarraitu lehen bezala?”.\nEta, orduan, zergatik daude giro-tenperaturan supermerkatuan?\nGarraiatzean, biltegiratzean eta banatzean, arrautzak ez dira hozten prozesuaren etapa bakoitzean tenperatura-aldaketarik gerta ez dadin. Horren barruan sartzen dira merkataritza-azalerak, hala nola supermerkatuak. Hori, hain zuzen, “589/2008 Erregelamenduak arautzen du, eta, horren arabera, A kategoriako arrautzak (azken kontsumitzaileari saltzen zaizkion arrautzak) ezin dira kontserbatzeko tratamendurik egin, eta ezin dira hoztu tenperatura 5 °C-tik behera artifizialki mantentzen den lokaletan”, zehaztu du Beatriz Robles elikagai-teknologoak.\nGakoa tenperatura konstantean edukitzea bada, gorde al ditzaket beste leku itxi batean, labean, adibidez?\n“Bistan denez, erantzun bakarra dago: ez. Ez da jaki-biltegi gisa erabili behar labea arrautzak gordetzeko”, dio Roblesek. “Arrautzen balizko kutsatzaileak, hala nola Salmonella, oso ondo hazten dira giro-tenperaturan. Horregatik, hotzetan gordetzea beti izango da seguruagoa tenperatura-gorabeherarik ez dela gertatzen bermatzen badugu —azaltzen du—. Sukaldean prestatu aurretik frigotik ateratzea da onena, eta kozinatuko ditugunak bakarrik ateratzea”.\nArrautzak piztuko dira? Garbitu egin behar dira?\nGutxi gorabehera hedatuta dagoen ideia bat arrautzak merkaturatu aurretik piztea da, frutak bezala. Hala da? Beatriz Roblesek gezurra esan du: “Ez piztu. Izan ere, legediak jasotzen du A kategoriako arrautzak ‘ezin izango direla garbitu ez sailkatu aurretik ez ondoren’, salbu eta herrialde bakoitzak bilgarri-zentroei emandako berariazko baimena badago. Arrautzek oskola eta kutikula garbiak eta ukiezinak izatea ere eskatzen da”, erantsi du. Etxeko garbiketari dagokionez, elikagaien segurtasunean adituak azaldu duenez, “garbitzeak kutikula kentzen du, poroak estaltzen dituen estalki ikusezina, mikroorganismoak sartzea eragozten du, hezetasun-galera atzeratzen du eta arrautza zahartzen du.Horregatik, prestatu aurretik egin behar da, baina ez etxera iristen garenean”.\nZergatik saltzen dira orain arrautzak 10 ontzitan?\nDozenatik hamarrenera. Zer gertatu da hemen? Zergatik ikusten ditugu gero eta ontzi gehiago 10 arrautzarekin eta ez 12 ontziarekin? Lehenik eta behin esan behar da dozena, neurri gisa, sistema sexagesimalera doitzen dela, 60. zenbakia hartzen duen sistema, eta sumertar zibilizazioari zor zaiola. Bere abantaila ugarien artean, zenbaki horiek oso erraz bereiz daitezke hamartarrik erabili beharrik gabe (arrautzen kasuan, hautsi beharrik gabe). 12, adibidez, zati 2, zati 3, zati 4 eta zati 6 egin daiteke. Arrautzen aurkezpen tradizionala, gure inguruko beste gauza asko bezala (eguneko orduak, urteko hilabeteak), sistema hirurogeitarrari lotuta dago, Enric Jk azaltzen duenez. Marti.\nBaina horrek ez du argitzen zergatik uzten dugun dozena arrautzetarako neurri estandar gisa. Zergatik ikusten ditugu azkenaldian hamar paketetan? Erantzuna… demografian dago. “Arrautza-ontziek familia berrietara egokitzen dute formatua, ez baitira lehen bezain handiak. Eta kontsumitzaile batzuek nahiago dute arrautza freskoenak kontsumitu eta unitate gutxiagoko ontziak erosi, tamaina erabilera-erritmora hobeto egokitzeko. Hala, ez da arrautzarik bota behar kontsumo-data egokitik pasatzen bada. Horregatik ikusten dira gero eta arrautza gehiago 6 eta 10 arrautzako formatuan, dozenaka ikusi beharrean”, zehaztu du María del Mar Fernández Pozak, Aseprhu Arrautzen Ekoizleen Espainiako Elkarteko zuzendariak.\nZein da arrautza baten iraungitze-data?\nArrautzek ez dute iraungitze-datarik, lehentasunezko kontsumo-data baizik. Data horrek arrautzak freskotzat jotzeko behar den denbora adierazten du, ondo kontserbatuta badaude, beren kalitateari eta segurtasunari eusten baitiote. Arrautzak kontsumitzeko data egokiena legeak ezartzen du, eta erruten direnetik 28 egunekoa da. Espainian, askotan, azalean bertan inprimatuta aurkitzen dugu, baina, Aseprhutik gogoratzen dutenez, hori ez da derrigorrezkoa. Horregatik, arrautzak ontzitik ateratzen baditugu, ez dago soberan datua idaztea eta eskura izatea.\nNola jakin dezaket arrautza bat fresko dagoela?\nEgoera txarrean dagoen arrautza bat ezagutzea da zalantza ohikoenetako bat. Miguel Ángel Granado, elikagaien kalitatearen prestakuntzan eta kontrolean aditua, azpimarratu du beti lotu behar dugula ontzian adierazitako kontsumo-data gomendatuari. “Hortik aurrera, edozein egunetan, zure osasuna arriskuan jarriko duzu arrautza batzuk jateagatik”, ohartarazi du, baina onartzen du “beti egongo dela erruleta errusiarrean jokatu nahi duena, eta aprobetxatu oraindik egun gutxi igaro direla gehien kontsumitu den egunetik, noski. Edo kalitate-kontrolik izan ez eta lehentasunezko kontsumo-datarik ez duten arrautzak erosten dituena”.\nNola jakin dezakegu arrautza bat fresko dagoela data ezagutzen ez badugu? “Kasu horietan —dio Granadok—, hain ondo ezagutzen ditugun osagaiei erreparatu behar diegu: gorringoari eta argiari. Gorringo hedatuak eta deszentralizatuak freskotasuna galdu duela esaten digu, eta, gainera, gorringoa ohi baino lodiago aurkitzen badugu, arrautza hori kontsumitzea ez dela komeni pentsatzeko aztarnak ditugu. Bestalde, beste metodo bat (zaharra baina eraginkorra) arrautza flotazio-proba egitea da: ur eta flota edalontzi batean sartzen badugu, arrautza ez dago fresko. Izan ere, arrautzaren barnealdeak ura galdu du, eta barruko aire-ganbera bat sortu da, flotazioari laguntzen diona”. Hirugarrenik, usaimenari ere erreparatu diezaiokegu: “Egoera txarrean dauden arrautzak baino usain txarragorik ez dago”, adierazi du.\nSalmonellaren kontrako oiloak txertatuko dira?\nOilo erruleak txertatuko dira salmonelosiari aurrea hartzeko? Eta arrautzak, desinfektatu egiten dira? “Europako Batasunean berariazko araudia dago salmonella kontrolatzeko —azaltzen du Beatriz Roblesek—. Esparru horretan, Espainian ‘Salmonellako serotipo jakin batzuk oilo erruleetan kontrolatzeko programa nazionala’ dugu. Programa horretan jasotzen da, besteak beste, oilo errule guztiak, umatze-fasean behintzat, nahitaez txertatuko direla Salmonella enteritidisen kontra, arrautzak iraizki eta kutsatu ez daitezen”.\nEta Estatu Batuetan? “Han ulertu dut txertoa jartzea ez dela derrigorrezkoa, eta halaxe jasotzen da Final Rule-n: Prevention of Salmonella Enteritidis in Shell Eggs During Production, Storage, and Transportation, The Egg Rule at a Glance lanean laburtua. Ez dakit arrautzak desinfektatzailearekin marruskatzen diren, eta ez dut horri buruzko informaziorik aurkitu, baina zaila egiten zait sinestea, arrautza barrutik kutsa baitaiteke”, esan du espezialistak.\n“Eko” edo “bio” arrautzak ohikoak baino hobeak dira?\nArrautza ekologikoak ohikoak baino hobeak al dira nutrizioaren ikuspegitik? Juan Revek, dietista-nutiznonistak, honela azaltzen du: “Zigilu ‘eko’, ‘bio’ edo ‘organikoa’ duten elikagai edo produktuek Europako Araudi batean deskribatutako baldintza jakin batzuen pean gertatu direla esan nahi du. Erregelamendu honek produktu ekologikoen ekoizpen ekologikoa eta etiketatzea arautzen ditu, baina ez du nutrizio-abantailarik aipatzen, sortzen den elikagaia, animalia nahiz landare izan, jarraibide horiek betetzen dituelako. Izan ere, ez helburuetan, ez testuaren beste inon ez da agertzen “giza osasuna” edo “kontsumitzaileen osasuna” kontzeptua, ez eta antzeko esanahia izan dezakeen beste edozein kontzeptu ere. Gainerakoa, nutrizio balio handienari dagokiona, ustea da. Eta, beraz, ez du egiazkoa izateko beste edozein probabilitate baino handiagoa”.\nZergatik ez dugu ia arrautza zuririk ikusten Espainian?\n“Gure herrialdean, 80ko hamarkada arte, arrautza zuriak ziren ohikoenak”, gogoratzen du Miguel Ak. Lurueña, Elikagaien Zientzia eta Teknologian doktorea. Arrazoia komertziala besterik ez zen. “Arrautza horiek jartzen dituen oiloa arraza txikiagokoa, produktiboagoa eta merkeagoa da: ale txikiak direnez, gutxiago jaten dute, eta, beraz, gutxiago kostatzen da arrautzak mantentzea —azaltzen du—. Arrautza morenoak jartzen dituzten oiloak handiagoak eta mantentzeko garestiagoak dira, eta herrietan eta oilategidun etxeetan etxeko kontsumorako bazterturik zeuden”.\nHorregatik, “arrautza morenoak hobeak, naturalagoak, ez hain industrialak… hautematen hasi ziren”. Ideia indarra hartuz joan zen eta merkatuan aldaketa bat ekarri zuen: “Espainian —dio Lurueñak—, arrautza morenoak zurien lekua hartzen joan ziren, nahiz eta ez dagoen alderik nutrizioaren ikuspegitik batzuen eta besteen artean. Aitzitik, Estatu Batuetan, esaterako, arrautza zuriak garbiagoak eta higienikoagoak dira, eta horregatik merkaturatzen dira gehiago”.


Paleolitoko obrak eta Erdi Aroko haziak ezagutarazteko mintegiak antolatu ditu Gordailuak — Unibertsitatea.Net\nHemen zaude: Hasiera › Ziztu bizian › Paleolitoko obrak eta Erdi Aroko haziak ezagutarazteko mintegiak antolatu ditu Gordailuak\nPaleolitoko obrak eta Erdi Aroko haziak ezagutarazteko mintegiak antolatu ditu Gordailuak\n2014/03/27 - Unibertsitatea.net\nGipuzkoan zehar izandako aurkikuntzen berri ematea da topaketen helburu nagusia, eta zazpi dira martxotik azarora antolatutako hitzaldiak.\nGipuzkoako Paleolitoko obrak eta Erdi Aroko haziak ezagutarazteko mintegi sorta antolatu du Gordailuak, Gipuzkoako Ondare Higigarriaren Zentroak. Bertan, Gipuzkoako kultur ondarea osatzen duten bildumak eta objektuak daude jasota: esaterako, margolanak, eskulturak edota etnografia objektuak.\nHori dela eta, Gordailuko altxorrak aurkitzen izeneko topaketak antolatu dituzte martxotik azarora ―guztira, zazpi hitzaldi― zentro horretan jasotako aurkikuntzen berri emateko, eta arkeologiako hainbat elkarterekin elkarlanean eskainiko dituzte.\nMartxoak 29 (10:00-14:00): Azpeitiko Ezkuzta kobazuloko Magdalen aldiko hagaxka apaindua hitzaldia, Marijose Iriarte, Ignacio Barandiaran eta Alvaro Arrizabalaga.\nApirilak 5 (10:00-14:00): Gipuzkoako erromatar zeramika eta Londres Museoko metodoa aurrez aurre hitzaldia, Pía Alkain, Lorea Amondarain eta Robin Symonds.\nMaiatzak 10 (10:00-14:00): Urez asetutako materialen arkeologia: haziak, larruzko, egurrezko eta ehunezko gauzak hitzaldia, Pía Alkain, Aitor Moreno Larrazabal eta Leonor Peña-Chocarro.\nEkainak 7 (10:00-14:00): Brontze garaiko zeramikazko lapiko bat San Adrian-Lizarrateko kobazuloan (Aizkorri) hitzaldia, Miriam Cubas eta Anjel Armendariz.\nIrailak 20 (10:00-14:00): Orioko Arano mendian aurkitutako harrizko aizkora. Brontze garaiko aztarnak Gipuzkoan hitzaldia, Jesus Tapia eta Josean Mujika.\nUrriak 11 (10:00-14:00): Orio ontziko burdinazko barrak eta totxoak: Gipuzkoako burdinaren ekoizpenari buruzko historia ezagutzeko testigantzak hitzaldia José Luis Ugarte, Txomin Ugalde eta Mertxe Urteaga.\nAzaroak 22 (10:00-14:00): Baserria; ondare balioak antzemateko giltzarriak: arkitektura, arkeologia eta dendrokronologia hitzaldia, Alberto Santana, Josué Susperregi eta Alfredo Moraz.\nMintegietan parte hartzeko tokia erreserbatu behar da Arkeolan Fundaziora deituta (943 638 218) edota Aranzadi Zientzia Elkartera (943 466 142).


Real Unión vs. Peña Sport - 7 January 2018 - Soccerway\nReal Unión vs. Peña Sport 0 - 0\nReal Sociedad II vs. Peña Sport Real Sociedad II vs. Izarra Tudelano vs. Vitoria Lealtad vs. Amorebieta Mirandés vs. Leioa Gernika vs. Sporting Gijón II Arenas de Getxo vs. Racing Santander Real Unión vs. Peña Sport UD Logroñés vs. Athletic Club II Caudal vs. Burgos\n10 4 6 23 9 14\n22/12 SEB Athletic Club II H -\n16/12 SEB Vitoria A 17 : 00\n08/12 SEB CD Calahorra A 1 - 1\n05/12 COF Durango H 3 - 3\n02/12 SEB Sporting Gijón II H 2 - 0\n25/11 SEB Langreo A 1 - 1\n21/11 COF Durango A 0 - 2\n17/11 SEB Barakaldo H 1 - 2\n19/12 TED Alesves H -\n15/12 TED Cortes A 15 : 30\n06/12 TED Baztán H 4 - 2\n01/12 TED Mutilvera A 1 - 1\n29/11 COF Varea A 0 - 2\n25/11 TED Beti Kozkor H 1 - 2\n21/11 COF Varea H 1 - 0\nSegunda B - 2018/2019 Copa Federacion - 2018/2019 Club Friendlies - 2018\nMikel Orbegozo 8 1\nAlain Eizmendi 5 0\nAsier Etxaburu 1 0\nAlain Eizmendi 5\nMario Capelete 1\nAsier Etxaburu 1\nYoel Sola 1\nIñaki Urkizu 6 0 6\nJulen Etxabeguren 4 0 4\nMikel Orbegozo 0 1 3\nEstadio Gal Campo San Francisco


Militantziak . Deia, Noticias de Bizkaia\nJosu Torre - Jueves, 14 de Septiembre de 2017 - Actualizado a las 06:09h\nmeNDE erditik gora ezagutzen ditut euskara berreskuratu ez ezik hedatzeko ahaleginak. Hirurogeiko hamarkadan ia klandestinoki, lehenik, herriko apaiz batekin alfabetatze lanetan -Arana bera baino aranazale zen Paulinekin- eta gero ikasitako apur hori, han hemenka, irakatsi nahian. Memoria traidorea da eta, Barakaldoko fraile-eskola batera astean birritan joaten nintzan eta, bakoitzeko, trenaren txartela ordaintzeko dirua jasoz. Beste hainbeste Loiuko elizaren gela batera joatearren. Paradoxa, ordea, bata eta besteko ikasleengan datza. Ibar Ezkerrekoen zerrenda eta argazkiak, Guardia Zibilak egin zuen ETAren kontrako sarekada baten eroriak bezala ikusi nituan eta Txorierritarren artean sindikatu gidari bat bezala herriko alkate izatera iritsi zen baten bat. Ez dakidana, hangoak edo hemengoan nirekin euskara ikasi zuten, egun egiten dutela bai. Pedagogiarik erabili nuen ez dakit, militan-tzia bai, ordea.\nHurrengo hamarkadan erabat aldatu zen ataza hori, iraultza deitzeko bestekoa. Gau eskolak, alfabetatze kanpainak... eta ikastolak. Hauek ere lehenik klandestinoak baina Ferroleko diktatore nanoa hil zenetik erabat legala eta urtez urte hedatuak eta indartuak. Ordutik gaur eguneko unibertsitateraino eten gabeko martxa, hedapena, hobekuntza eta gorakada;kaleko erabileran estatistikak datu nahasiak ematen dizkigun arren eta neronek jai pribatu batean egiaztatatu ahal izan dudana. Urtebetetze baten aitzakiaz era eta izaera anitzeko 40tik gora lagun bildu ginan. Sortzez euskaldunak, eskola edo unibertsitatean lanerako ikasiak, ikastolakumeek ...Denak ala gehienak hainbat urtez euskara lanerako bezala bizitzeko erabili dutenak edo darabiltenak;militanteki, musikarekin edo beste kultur alorrekin batera, luzaroan erabili duenik ere bai tartean. Zen edo ginan lagun mota izaki, izan zen dikurtsorik, solasaldirik, zorion kanta eta bestelakorik orduotan zehar. Eskerrak, zorion kanta aipatu dudan, horixe Zorionak zuri...kanta izan zelako -elkarren artean ezinbestean egin genuenetik landa- euskaraz en-tzun zen adierazpen bakana.


Euskaraldiko txapak kultur etxean banatuko dira azaroaren 16tik 20ra - Orioko Udala\nEuskaraldiko txapak kultur etxean banatuko dira azaroaren 16tik 20ra\nAlbisteak Azaroak 14, 2020\nDatorren ostiralean, azaroak 20, hasiko da aurtengo Euskaraldia, eta izena eman dutenek aste honetan jaso ahal izango dituzte Ahobizi eta Belarriprest txapak, kultur etxean.\nGoizean, kultur etxeko atezainak banatuko ditu txapak eta arratsaldean, berriz, Orioko Euskaraldiko lantaldeko kideak arduratuko dira. Banaketa kultur etxeko areto nagusian egingo da, segurtasun-arauak beteta eta distantziak zainduta. Jende-pilaketarik ez gertatzeko, areto nagusiko bi ateak erabiliko dira: bat sartzeko eta bestea ateratzeko.\nIzena eman aldez aurretik\nEuskaraldiko txapa jasotzera joateko, izena eman beharra dago, aldez aurretik, Euskaraldian. Beraz, parte hartzeko asmoa dutenek hauxe egin behar dute, orain dela bi urte bezalaxe: erabaki ezazue AHOBIZI ala BELARRIPREST izango zareten, eta eman izena hemen:\nMinutu erdi batean egiten da.\nGuztiok daukagu aukera egiten dugun baino gehiago egiteko euskaraz. Hori eskatzen du EUSKARALDIAren ariketak: identifikatzea non erabili dezakegun euskara gehiago eta, hamabost egunetan, saiakera hori egitea gainerako herritarren laguntzarekin.\nIzena eman eta parte hartu zuk ere!\nUdaleko langileek ere parte hartuko dute aurtengo Euskaraldian eta hainbat arigune osatu dituzte, bertan euskararen erabilera areagotzeko harreman formaletan nahiz informaletan. Arigune bakoitzaren erronka izango da, Euskaraldiak irauten duen 15 egunetan (azaroaren 20tik abenduaren 4ra) euskara gehiago erabiltzea guztion artean.


Nahiz eta Lekeitio arrantzaleen herri bat izana, ez zen 1977ra arte traineru bat ikusi Lekeitioren izenpean. Valerio Basozabalek bere lagun kuadrillarekin, eta herriko babesarekin, martxan jarri zuen proiektua. Eta proiektu honen helburuak, besteak beste, gaztetxoen artea kirola bultzatzea; arraun afizioa sortzea herrian; edota txapelketetan garaipenak eskuratzea zen. Eta balore guzti hauek Josu Aboitizek, urtez urte, irakasten ibili da bere eskuetatik pasa diren arraunlarieei. Harrobia izan da klubaren eredua eta 42 urte eta gero, hala segitzen du.\nLehenengo urteak bateletan eta trainerilletan aritu ziren gaztetxoak. Eta beraien esfortzua bere fruituak ekarri zituen, 1980. urtean Luancon lortu baizuten kadete mailako Espainako Txapelketa eta 1982. urtean jubeniletakoa. Urte horretan, uztailak 25ean, Bandera Portus Amanus-en debuta egin zuen Lekeitioko traineruak. Bi urte eta gero, El Corte Inglés Bandera eskutaru zuen Isuntzak.\n1985. urtean, Santiago Zumaran eta bere zuzendaritzari esker, lortu zuten gaur egungo arraun pabeiloia. Eta horri esker emaitza berriak etorri ziren, 1986. urtean Concha-ko Bandera sailkatu zen eta 1999. urtean, lau banderak lortu eta dominak Bizkaiako eta Euskadiko txapelketan. Halako emaitzekin, traineru lekittarrak norabide zuzena hartu zuen eta Euskal Ligan seigarren postua lortu zuen eta Bizkaiko traineruen garaile atera zen 2000. urtean. Urtez urte, Lekittarraren progresioa goraka joan zen eta 2003.urtean ACTrako txartela lortu zuen. Bertan 2005 arte lehian egon zen 12 onenen artean.\n2006. denboralditik aurrera, ARC-n 12 urtez egon zen eta bertan 16 bandera lortu zitun. Lau alditan bigarren sailkatu zen sailkapen orokorrean eta ia denboraldi guztietan ohorezko txandan egon da. 2013. urtean, 56 ehunenekoengatik ez zuen Eusko Label Ligara igo. Bost urte eta gero, eta txapeldun ordea geratu ostean ARC-1n, playoff-a irabaztea lortu zuen eta Eusko Label Ligara bueltatu dira lekeitarrak.\nItzulerako denboraldi oso on bati esker, lekeitiarrek azkar ihes egin zuten arraunaren maila gorenean irauteko lehia eta denboraldia hamargarren postuan amaitu zuten. 2020. urte hau, gogo handiz ekingo diote.\n2020an, Isuntzak bigarren txandan egotea lortu zuen, denboraldian lortutako 85 puntuei esker. 2021ean, ordea, ezin izan zion aurreko denboraldiko erritmoari eutsi, eta Aresekin borrokan aritu zen hirugarren txandako lehenak izateko. Azkenik, eta Play Offsera joateko arazorik gabe, 73 punturekin Eusko Label Ligan jarraitzea lortu dute.


Udazkena sasoi paregabea da naturarekin gozatzeko. Bakoitzak izango du bere urte-sasoi kutuna, baina mendizaleek, naturazaleek, igandeetako txangolariek eta xendazaleek oso begikoa dute urtaro hau, eta erruz mugitzen dira parke naturaletara, biosferaren erreserbetara eta beste edozein naturgunetara. Eremu horiek guztiak hor egon dira lehendik, eta hor egon behar dute gerora ere; beraz, arduraz jokatzea dagokigu guri, eta, horretarako, ohitura egoki batzuk hartzea: modu jasangarrian egitea joan-etorriak, modu ekologikoan jatea, zaborrak behar bezala tratatzea, surik ez egitea… Naturarekin gozatzea da kontua, errespetuz beti.\nEkosistemak eta horietan dauden espezieak oreka hauskor batean bizi dira, eta oreka hori edozein aldaketa txikirekin hauts daiteke, batez ere arriskuan dauden espezieak tartean daudenean. Ez da komeni izaten, beraz, hegaztien habiak ukitzea, kalte egin diezaiekeen jakirik ematea animaliei, oihu egitea eta kutsadura akustikoa eragingo duten elementuak sartzea (musika edo ibilgailu zaratatsuak), edo “oroitzapen gisa” zerbait eramatea. Laburbilduz, aurkitu bezala utzi behar da dena.\nJardueraren batek natura arriskuan jartzen duela ikusiz gero (legez kanpoko isuria, espezie-kontrabandoa, suteak…), salatu egin behar da. Larrialdi Zerbitzuetara deitu behar da (112), edo Natura Babesteko Zerbitzura bestela (062).


Goiener taldearen lana aitortu du 2019ko Utopien Atlasak | Economía Solidaria | Economía Solidaria\nGoiener taldearen lana aitortu du 2019ko Utopien Atlasak\nMundu mailan erabateko eraldaketaren alde lanean ari diren proiektu lokalen lana erakustea da ekimen horren helburua. Energiaren alorrean egiten duen lanaren nazioarteko aitortza da.\nGoiener 2019ko Utopien Atlasarera gehitu dute, jarraitu beharreko eredu bat bezala kokatuz. Honek, kooperatibak energiaren alorrean egiten duen lanaren aitorpen bat suposatzen du nazioarte mailan. Atlas hori Transformatives Cities-en ekimen bat da, eta ura, energia, elikadura eta etxebizitzaren inguruan lanean ari diren komunitate eraldatzaileen bilduma bat proposatzen du.\nEkimen horren helburua mundu mailan erabateko eraldaketaren bila dabiltzan proiektu lokalak erakustea da. Edizio honek 24 herrialde ezberdinetako 33 istorio biltzen ditu. Atlasak biltzen dituen ekimenen artean dago Goiener Taldearen proiektua. Transformatives Cities-en hitzetan, “hiritarrek energiaren bitartez boterea berreskuratzea” bilatzen du.\nGoiener Taldea irabazi asmorik gabeko kooperatiba talde bat da, eta energia berriztagarrien sorkuntza eta kontsumoa sustatzen du Euskal Herrian. 2012. urtean jaio zen 30 boluntarioren eskutik, eta energiaren esparruan “gauzak beste modu batera” egiteko helburutik abiatuta.\nIzan ere, ohiko enpresa energetikoen “eredu demokratikorik eza, ingurumenarekiko arduragabekeria eta energia berriztagarrien erabilera interesatua” aldatzeko beharra ikusi zuten.\nHasieratik pertsonak kooperatibaren erdigunea izan dira, bazkideak izanik kooperatibaren oinarria. Hortaz, Goienerrek gobernantza eredu propioa dauka, eta boluntarioek osatzen dute erabakiak hartzeko organoen erdia. “Honek bermatzen du erabakiak elkarrekin (langile, bolondres zein bazkideeen artean) eta modu adostu batean hartzea”, nabarmendu du Goiener taldeak.\n10.000 bazkidetik gora\nGaur egun, taldeak 10.400 bazkide baino gehiago ditu, 5 bulego eta 31 bazkide-langile. Horretaz gain, 13.000 kontratu baino gehiago kudeatzen ditu eta 2018. urtean 8 milioi eurotik gora fakturatu zituen.\nGainera, taldeko Nafarkoop kooperatibaren bidez, 800.000 euroko inbertsioa egin du energia berriztagarrien sorkuntza proiektuetan, hain zuzen ere, instalakuntza fotovoltaikoetan eta mini hidrauliketan. Finantzazio hori bazkideek egindako ekarpenei esker gauzatu da.\nGoienerreko hainbat bazkideren taldeko argazkia. Arg.: Goiener\n10 Urr 2019 | Medio ambiente\nReas Euskadi se suma a las movilizaciones por la emergencia climática\n24 Ira 2019 | Medio ambiente\nReas Euskadi larrialdi klimatikoaren mobilizazioetara batzen da\n¡Necesitamos un tren que funcione!\n20 Ira 2019 | Medio ambiente\nLlamamiento vasco a la huelga mundial del viernes 27 por la emergencia climática\nLa economía solidaria en Navarra avanza a pesar de la crisis\n26 Urt 2013\n24 Urt 2013\nLa economía solidaria en Euskadi resiste ante la crisis\n21 Urt 2013\nSe celebrará en 2013 "IDEARIA" el 11º Encuentro de Economía Alternativa y Solidaria\n02 Urt 2013\nAlterbús en Ansoain\n10 Abe 2012


Hamabost adituk aztertu dute immigrazioa-euskara bikotea Hermes aldizkarian\nAzken Mintegia (Urriaren 27an egindakoa)\n•\tGuztiak bat datoz euskara kohesio-hizkuntza bilakatu behar dela gero eta anitzago eta berdinkideagoa den gure gizartean. •\t“Euskal herritar berrien” etorrerak aldaketak ekarri dizkigu eta aldaketa horiek hizkuntza-esparruan ere isla izan dute.\nasteartea, 2020.eko urriak 13\nSabino Arana Fundazioak argitaratzen duen Hermes pentsamendu eta historia aldizkariaren azken zenbakian (65), hamabost adituk gai horri buruzko gogoeta egin dute eta galdera hauei erantzuten saiatu dira: Jakin dugu etorkinak euskarara hurbiltzen? Eta, etorkinen ikuspuntutik, zertarako balio die euskarak hona iristean?\nAditu guztiek uste dute erronka dela hizkuntza-komunitate indartsu, ireki, koloreanitz eta erakargarria eraikitzea.\nJoan den abenduan, Covid-19ak sorrarazitako krisia hasi baino apur bat lehenago, Euskaltzaindiarekin elkarlanean antolatutako mintegi baten emaitza ditugu gogoetok.\nZenbaki honetan, ondokoek parte hartu dute: Erramun Osa, Euskaltzaindiaren idazkariordea; Lide Amilibia, Eusko jaurlaritzako Gizarte Politiken sailburuordea; Beatriz Otero, UPV/EHUko irakaslea eta Ikuspegiko ikertzailea; Eguzki Urteaga, UPV/EHUko Soziologia saileko irakaslea; Harkaitz Zubiri, UPV/EHUkoa; Gorka Moreno, UPV/EHUko irakaslea eta Ikuspegiko zuzendaria; Biotza Piko, Gasteizko Berritzegunekoa; Francisco Luna, Ebaluazioaren Euskal Erakundearen (ISEI-IVEI) zuzendari ohia; Julen Aranguren, Zarauzko Udaleko Immigrazio eta Kulturartekotasun teknikaria; Mario Zapata, soziologoa eta eta migrazio-gaietan aditua; Alfonso Ríos, CCOO Euskadiko euskara arduraduna; Pello Igeregi, ELA sindikatukoa; eta Amaia Aurrekoetxea-Arantza Vázquez, LAB sindikatukoak.


Ouges - Wikipedia, entziklopedia askea.\nJean-Claude GIRARD (2014-2020)\n47° 15′ 41″ N, 5° 04′ 31″ E / 47.2614°N,5.0753°E / 47.2614; 5.0753Koordenatuak: 47° 15′ 41″ N, 5° 04′ 31″ E / 47.2614°N,5.0753°E / 47.2614; 5.0753\nCrimolois, Bretenière, Rouvres-en-Plaine, Fénay, Longvic eta Neuilly-lès-Dijon\nOuges Frantziako udalerria da, Côte-d'Or departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an 1.360 biztanle zituen.\n2007an Ouges udalerrian erroldatutako biztanleak 1.192 ziren. Familiak 332 ziren, horien artean 56 pertsona bakarrekoak ziren (28 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 108 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 132 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 36 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.\n2007an 373 etxebizitza zeuden, 344 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 4 bigarren erresidentzia ziren eta 25 hutsik zeuden. 341 etxeak ziren eta 31 apartamentuak ziren. 344 etxebizitza nagusietatik 265 bere jabearen bizilekua ziren, 60 alokairuan okupaturik zeuden eta 19 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 11 etxek bi zituzten, 44 etxek hiru zituzten, 87 etxek lau zituzten eta 200 etxek bost zituzten. 272 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 131 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 192 etxetan bat baino gehiago zituzten.\nOuges udalerriko biztanleria-piramidea 2009an .\n2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 877 ziren, horien artean 654 aktiboak ziren eta 223 inaktiboak ziren. 654 pertsona aktiboetatik 628 lanean zeuden (373 gizon eta 255 emakume) eta 26 langabezian zeuden (7 gizon eta 19 emakume). 223 pertsona inaktiboetatik 61 erretiraturik zeuden, 140 ikasten zeuden eta 22 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.\n2009an Ouges udalerrian 350 unitate fiskal zeuden, 943 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 21.092 euro zen.\n2007an zeuden 42 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 14 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 3 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 2 finantziazio enpresak ziren, 2 higiezinen enpresak ziren, 5 zerbitzu enpresak ziren, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.\n2009an zeuden norbanakoentzako 14 zerbitzu publikoetatik, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa zen, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 6 zurginak, 1 iturgina, 2 argiketariak eta 2 jatetxeak.\n2000. urtean Ouges udalerrian 8 nekazaritza-ustiategi zeuden.\nBNF: 152507601 (data)


Jortxi eta Gotz, "Egunean behin" sariaren irabazle, aurreko astean. Amatiño\nHemen zaude: Sarrera » Albisteak » Jortxi eta Gotz, "Egunean behin" sariaren irabazle, aurreko astean\nJortxi eta Gotz, "Egunean behin" sariaren irabazle, aurreko astean\nJortxi izan da joan den astean, abenduaren 16tik 22ra, egiten ziren 10 galderak erantzun dituen jokalaririk onena eta azkarrena, 58981 partaideren artean.\nHori dela eta, asteko saria jasoko du, Petronorren babesaz: gau bat, afaria, gosaria eta bi lagunentzako spa zirkuitua Artzentaleseko Amalurra hotelean. Jokoan parte hartu duten 58981 lagunen artean opari hau ere zozketatu da, eta Gotz izan da irabazlea.\n“Egunean Behin” mugikorrerako aplikazio da – Android zein Iphonerako –, CodeSyntax enpresak sortua. Erabiltzaileek 10 galderako galdetegi bat erantzun beharko dute (egunean behin, egunero partida bat), ahalik eta denborarik laburrenean. Astean zehar jokatutako 7 partidetan onena izan denak oparia jasoko du igande gauero; eta astelehenetan partida berria hasiko da. Gainera, jokoan parte hartzen duten guztien artean sari bera ere zozkatuko da.\nDatu basean kultura, kirola, matematika, geografia, literatura eta abarreko 50.000 galdera gehitu dira. Aplikazio honen helburua euskaldunei beren hizkuntzan jolasteko eta gozatzeko aukera berria eskaintzea da, hori guztia euskaraz eta euskarazko unibertsoko galderekin.\nJolasteko aplikazioa hemen jaitsi daiteke:


BeratiK: apirila 2014\nGAZTE EGUNERAKO KARTEL LEHIAKETA\nKartel lehiaketa iragartzen duen kartela\nMaiatzaren 24rako aurreikusita dagoen aurtengo Gazte Eguna iragartzeko kartel lehiaketa eginen dute Kaxerna Gaztetxekoek. Aurtengoa 10. aldia izanen da egun hau antolatzen dela eta parte hartzea bultzatzeko, kartel proposamena apirilaren 28rarte bidali daiteke kaxerna_gaztetxea@hotmail.com helbide elektronikora. Informazio gehiago Kaxerna blogan.\nEgilea: Unknown ordua: 10:28 iruzkinik ez:\nBERAKO BESTAK ANTOLATZEKO BILERA\nBerako kultur batzordearen Bestak antolatzeko bilera hurrengo astelehenean izanen da, apirilak 7, ilunabarreko 19etan Beralandetan. Garagero bilera bat egin da, zeinean Juan Losa zinegotzia kanporatua izan zen bere jarrera desegokiarengatik.\nJoan den urteko Kartel irabazlea\nEgilea: Unknown ordua: 10:11 iruzkinik ez:\nKONTZERTUA KATAKUN ORTZIRALEAN: PALENKA\nBikotearen argazki bat\nBeraien kultura zabaldu asmoz sortu zuten elkarte kulturala da Palenka. Kantu herrikoiak jotzen dituzte beraien jatorrizko herrietakoak nahiz hemengoak eta kontzertuak ospakizun berezi eta elkartruke bezela ulertzen dituzte. Bertze aldi batean ere kantuan entzun genituen Katakun, era espontaneo xamarrean, baino oraingo honetan kontzertu osoa ematera datoz. Giro berexian murgilduko gara beraz ortziral honetan, apirilak 4, 22.30etan.\nGURE ESKU DAGO BILERAK\nJoan den ortziralean egin zen aurkezpenaren ondotik, Gure Esku Dago dinamika jorratzeko bilerak hasiko dire astizken honetan, 18.30tan Beralandetan. Aurkezpenean herriko arlo eta sentsibilitate ezberdinetako 30 bat lagun bildu ondotik, lan talde bat osatuko da Ekainak 8an eginen den Erabakitzeko Eskubidearen aldeko Gizakateari begira ekimen ezberdinak antolatu ahal izateko.