text: आधुनिककाले पर्यावरणसमस्या सर्वत्र समजनि। पर्यावरणस्य मानवजीवनस्य अन्योन्यसम्बन्धः दरीदृश्यते। पर्यावरणस्य मानवजीवनस्य अन्योन्यसम्बन्धः दरीदृश्यते। पर्यावरणसमतुल्यं विना मानवजीवनं क्लिष्टतरं भवति। "परि" आङ् इत्युपसर्गद्वयपूर्वकात् वृञ् आवरणे इति धातोः ल्युटि प्रत्येये कृते पर्यावरणं इति रूपकं सिद्ध्यति। परितः आवरणं पर्यावरणमिति व्युत्पत्तिः। यद् आवृणोति सर्वान् चराचरात्मकान् तत् पर्यावरणं इत्यर्थः। अनेन भूम्यादीनि पञ्चमहाभूतानि, वनस्पतयः, सर्वे चराचर जीवाः अन्ये च पदार्थाः पर्यावरणे अन्तर्भवन्ति। वैदिककाले मानवाः प्रकृत्या सहजीवनं कृत्वा प्रकृतिं देवतारूपेण आरधयन्तिस्म। "माता भूमिः पुत्रोऽहं पृथिव्याः" इति भावनया ते प्रवर्तन्ते। अपि च वेदकालादारभ्य भारतदेशे सर्वे मानवाः पर्यावरणपरिरक्षणे संलग्नमनस्काः सुखमयजीवनं कृतवन्तः।
  हे राजन्! अस्माकं पुरतः स्थितः वृक्षः देवदारुवृक्षः। अयं वृक्षः पार्वतीपरमेश्वराभ्यां पुत्रवत्पालितः पोषितश्च इति। अनेन वृक्षसंरक्षणे तयोः प्रीतिः विदितोऽभूत्।
  एवं रीत्या कालिदासमहाकविः वृक्षाणां संरक्षणम् पर्यावरणपरिरक्षणमूल हेतुर्भवतीति अकथयत्। ओषधीवृक्षाणां पोषणेन वायुप्रदूषणम्, भूमिप्रदूषणाम्, जलप्रदूषणं च अपनेतुं शक्यते। पर्यावरणपरिरक्षणे सर्वे प्राणिनः सुखिनः भवन्ति।
  