text: महर्षि पतञ्जलिः महान् पुरुषः आसीत् । तस्य ख्यातिः "महाभाष्यम्" इति ग्रन्थस्य कारणात् विश्वविज्ञाता । पतञ्जलिकृतं महाभाष्यम् इति "पातञ्जल-महाभाष्यम्" । वैयाकरणः महर्षिः पाणिनिः अद्वितीयः व्याकरणकर्त्ता आसीत् । तस्य व्याकरणग्रन्थस्य नाम 'अष्टाध्यायी' अस्ति । विश्वस्य सर्वासु भाषासु ये विद्वांसः भाषाविज्ञानिनः सन्ति ते सर्वे कथयन्ति स्वीकुर्वन्ति च यत् "अष्टाध्यायी" विश्वस्य सर्वश्रेष्ठः व्याकरण-ग्रन्थः। अयं ग्रन्थः सूत्रबद्धः अस्ति, अतः एतेषां सूत्राणां भाष्यस्य विश्लेषणम् आवश्यकम् । तदा एव एषः ग्रन्थः बोधगम्यः भवितुम् अर्हति । महर्षिः पतञ्जलिः "व्याकरण-महाभाष्यम्" इति नाम्ना महद्ग्रन्थम् अलिखत् । महर्षिः पतञ्जलिः चिदम्बरप्रदेशे गोणिकागृहे जातः । अऩ्ये केचित् विद्वांसः कथयन्ति यत् तस्य जन्मभूमिः पाटलिपुत्रः अस्ति । अत्र चिदम्बरप्रदेशे गोणिका पुत्रप्राप्त्यर्थं नित्यं प्रार्थयामास । नदी-नौ-संयोगः जातः । एकदा सा सती-साध्वी नारी गोणिका नद्यां स्नानं कृत्वा सूर्याय अर्घ्यं प्रददौ । अर्घ्य-सम्प्रदान-काले एकवारं बद्धाञ्जलिमध्ये एकः सर्पः आगतः । गोणिका कम्पमाना वेपथुमती च जाता, किन्तु धैर्यं धृत्वा प्रश्नं पप्रच्छ ।
  