text: व्रतोद्यापन प्रयोगः - पूजा भाग ५३ - TransLiteral Foundation\nसंस्कृत सूची।पूजा विधीः।व्रतोद्यापन प्रयोगः।\nपूजा भाग ५३\nपूजा भाग १\nपूजा भाग २\nपूजा भाग ३\nपूजा भाग ४\nपूजा भाग ५\nपूजा भाग ६\nपूजा भाग ७\nपूजा भाग ८\nपूजा भाग ९\nपूजा भाग १०\nपूजा भाग ११\nपूजा भाग १२\nपूजा भाग १३\nपूजा भाग १४\nपूजा भाग १५\nपूजा भाग १६\nपूजा भाग १७\nपूजा भाग १८\nपूजा भाग १९\nपूजा भाग २०\nपूजा भाग २१\nपूजा भाग २२\nपूजा भाग २३\nपूजा भाग २४\nपूजा भाग २५\nपूजा भाग २६\nपूजा भाग २७\nपूजा भाग २८\nपूजा भाग २९\nपूजा भाग ३०\nपूजा भाग ३१\nपूजा भाग ३२\nपूजा भाग ३३\nपूजा भाग ३४\nपूजा भाग ३५\nपूजा भाग ३६\nपूजा भाग ३७\nपूजा भाग ३८\nपूजा भाग ३९\nपूजा भाग ४०\nपूजा भाग ४१\nपूजा भाग ४२\nपूजा भाग ४३\nपूजा भाग ४४\nपूजा भाग ४५\nपूजा भाग ४६\nपूजा भाग ४७\nपूजा भाग ४८\nपूजा भाग ४९\nपूजा भाग ५०\nपूजा भाग ५१\nपूजा भाग ५२\nव्रतोद्यापन प्रयोगः - पूजा भाग ५३\nव्रत केल्यावर त्याचे उद्यापन पूर्ण झाल्याशिवाय फळ मिळत नाही , म्हणून उद्यापनांच्या प्रयोगांचा संग्रह . व्रत उद्यापनाने यजमानाची कर्मपूर्ति होते .\nTags : dharmavratउद्यापनधर्मव्रत\nअथ धात्री (आमलकी ) व्रतं तदुद्यापनं च लिख्यते ( विष्णुधर्मोत्तरे ) आश्विनपौर्णमासीमारभ्य कार्तिकपौर्णमासीपर्यतं कर्तव्यम्  । अशक्तस्तु अंतिमदिनत्रय्म पूर्णिमायां वा कुर्यात्  ॥ तत्र विधिः । प्रातर्नद्यादौ स्त्रात्वा नित्यकर्म संपाद्य धात्र्या आलवालं कृत्वा तन्मूले पंचरंगोपेताम वेदीं विधाय । तत्समीपए स्वासने प्राङ्मुख उपविश्य आचम्य प्राणानायम्य संकल्पं कुर्यात्  । देशकालौ संकीर्त्य । मम अखिलपापक्षयपूर्वकधर्मार्थकाममोक्षसिद्धिद्वारा श्रीपरमेश्वरप्रीत्यथ धात्रीमूले विष्णपूजां धात्रीपूजां च करिष्ये । इति संकल्प्य गणेशं पूजयेत्  । ततो वेदिमध्ये श्रीविष्णुं संस्थाप्य । शांताकारं भुजगशयनं० १ इत्यादि ध्यात्वा ॐ सहस्त्रशीर्षा० इति पुरुषसूक्तेन षोडशोपचारैःसंपूज्य पुष्पाक्षतैरंगपूजां कुर्यात्  । तद्यथा । दामोदराय नमः पादौ पूजयामि १ केशवाय० कटी०२ नारायणाय० उदरं० ३ वामनाय० कण्ठं० ४ श्रीधराय० बाहू० ५ गोविंदाय० मुखं० ६ सहस्त्राक्षाय० नेत्रे० ७ सर्वेश्वराय० ललाटं० ८ विष्णवे० ९ त्रिविक्रमाय० नमः सर्वागं० १० नमस्कारानंतरं विशेषार्घ्य पुष्पश्रीफलसंयुक्तं दद्यात्  । तत्र मंत्रः । नमः सहस्त्रशीर्षाय सहस्त्राक्षाय ते नमः । नमस्ते सहस्त्रपदे पुरुषाय नमोस्तु ते ॥१॥\nसहस्त्रनाम्ने देवेश प्रसीद त्व ममाच्युत । अर्घ्य गृहाण भगवन्सर्वाकामप्रदो भव ॥२॥\nततः प्रार्थयेत्  । भगवन्देवदेवेश लोकनाथ जगत्पते । अक्षया संततिर्मेऽस्तु दामोदर नमोस्तु ते ॥१॥\nततो धात्र्यै नम इति नाम मंत्रेण षोडशोपचारैः धात्रीं संपूज्य अथवा षोडशनामभिः षोडशोपचारान्  कल्पयेत्  । शांत्यै नमः १ कान्त्यै० २ मेधायै० ३ प्रकृत्यै० ४ विष्णुपत्न्यै० ५ महालक्ष्म्यै० ६ रमायै० ७ कमलायै० ८ इंदिरायै० ९ कल्याण्यै० १० कमनीयायै० ११ सावित्र्यै० १२ जगद्वात्रै ०१३ गायत्र्यै० १४ धृत्यै० १५ अव्यक्तायै० १६ (गंधोत्तरमंगपूजा ) विश्वरुपायै नमः पादौ पू० १ सुरुपायै० कटी पू० २ अब्धिसंभवायै० ह्रदयं० ३ लोकमात्रे० मुखं० ४ धात्र्यै० शिरः पू० ५ एवं संपूज्य ततोऽष्टदिक्षु दीपान्बलिं धात्र्यै नमः इति दत्त्वा तथैवाष्टकृत्वः सूत्रेण विष्टयित्वाष्टकृत्वः प्रदक्षिणाः नमस्कारांश्व कृत्वा प्रार्थयेत्  । धात्रि देवि नमस्तुभ्यं सर्वपापक्षयंकरि । वर्चस्वं कुरु मां देवि धनवंत तथा कुरु ॥१॥\nपुत्रान्पौत्रान्बलं प्रज्ञां देहि मे जगदीश्वरि । संवत्सर कृतं पापं दूरिकुरु ममाक्षये ॥२॥\nततो धात्रीमूले सव्यनैव तर्पयेत्  । पिता पितामहाश्वान्ये अपुत्रा ये च गोत्रिणः । वृक्षयोनिगता ये च ये च कीटत्वमागताः ॥१॥\nतिर्यग्योनिगता ये च ये च ब्रह्मांडम ध्यगाः । पिशाचत्वं गता ये च ये च प्रेतत्वमागाताः ॥२॥\nते पिबंतु मया दत्तं धात्रीमूलेऽक्षयं पयः । ते सर्वे तृप्तिमायांतु धात्रीमूले निषेचनात्  ॥३॥\nएवं प्रत्यहं मासपर्यतं कृत्वांते उद्यापनविधिना मंडले सौवर्णी धात्रीं मूले हैमं विष्णुं पूर्ववत्संपूज्य घृताक्ततिलैरष्टोत्तरशंत पृथक्पृथक्  तत्त्न्मंत्राभ्यां हुत्वाऽऽचार्याय पीठं व्रतपूर्तये गां च दत्त्वा सर्वसंपूर्णतासिद्धये सुवर्णयुक्तघृतपूरितकांस्य पात्रं दद्यात्  । तत्र मंत्रः । कांस्यं ब्रह्ममयं प्रोक्तमाज्यं भोज्यं दिवौकसाम्  । सुवर्णग्निदैवत्यमतः शान्तिं प्रयच्छ मे ॥१॥\nततो द्विजान्  संभोज्य आशिषो गृहीत्वा स्वयं भुंजीत ॥ इति विष्णुधर्मोक्तं धात्रीव्रतोद्यापनम्  ॥ अथ धात्र्यश्वात्थयोर्विवाहविधानम्  (अस्मद्देशीयास्तु धात्र्यभावात्  शम्यां सह विवाहं कुर्वति ) तत्र प्रयोगः । पूर्वोक्ततुलसीविवाहमासादिषु प्रातर्नद्यादौ स्नात्वा कृतनित्यक्रियो गोधूलीयलन्गे देशकालौ संकीर्त्य मम समस्तपापक्षयपूर्वकभीष्टसिद्धिद्वारा श्रीपरमेश्वरप्रीत्यर्थम श्वत्थविवाहं करिष्ये । इति संकल्प्य गणेशपूजनादि आचार्यवरणांतं पूर्वत्कर्म कुर्यात्  ॥ ततः सर्वतोभद्र ब्रह्मदिदेवताः संपूज्य तन्मध्ये ताम्रकलशोपरि सुवर्णमयीं विष्णुप्रतिमां संस्थाप्य पुरुषसूक्तेन षोडशोपचारैः संपूज्य अग्निं प्रतिष्ठापयेत्  । ततो धात्र्यश्वत्थयोरन्वारम्धं कृत्वा मंगलवाद्यैः सुगंधितैलहरिद्राभामुष्णोदकेनाभिषिच्य वस्त्रदिनावेष्टच यज्ञोपवीतचंदनादि दत्त्वा धात्र्यै हरिं द्राकुंकुमाक्तसूत्रं वस्त्रकंचुक्यलंकारांश्व दत्त्वा घंटादिवाद्यघोषेण अश्वथपूजां कुर्यात्  । तद्यथा । आचम्य प्राणानायम्य देशकालौ स्मृत्वा । मम समस्तपापक्षयपूर्वकाभीष्टसिद्धिद्वारा श्रीपरमेश्वर प्रीर्यर्थम्  अश्वत्थपूजां देशकालौ स्मृत्वा । मम समस्तपापक्षपूर्वकाभीष्टसिद्धिद्वारा श्रीपरमेश्वर प्रीत्यर्थम्  अश्वत्थपूजां करिष्ये । संकल्प्य । अश्वत्थाय वरेण्याय सर्वैश्वर्यप्रदायिने । अंततः शिवरुपाय वृक्षराजाय ते नमः ॥ ॐ अश्वत्थाय नमः आवाहनम्  ॥१॥\nइत्यावाहयेत्  । मूलतो ब्रह्मरुपाय मध्यतो विष्णुरुपिणे । नमो दुःस्वप्ननाशय सुस्वफलदायिने ॥ ॐ अश्वत्थाय नमः आसनम्  ॥२॥\nअग्निगर्भः शमीगर्भो देवगर्भः प्रजापतिः । हिरण्यगर्भो भूगर्भो यज्ञगर्भो नमोस्तु ते ॥ ॐ अश्वत्थाय नमः पाद्यम्  ॥३॥\n( एवं सर्वत्र ) आयुर्बलं यशो वर्चः प्रजाः पशु वसूनि च ॥ ब्रह्म प्रज्ञां च मेधां च त्वं नो देहि वनस्पते । इत्यर्घ्यम्  ॥४॥\nत्वं क्षीरफलकश्वैव शीतलक्ष वनस्पते । त्वामाराध्य नरो विंद्यादैहिकामुष्मिकं फलम्  ॥ इत्याचमनीयम्  ॥५॥\nचलद्द लाय वृक्षाय सर्वदाश्रिताविष्णवे । बोधितत्त्वाय देवाय ह्यश्य्वत्थाय नमोनमः । इति स्नानम्  ॥६॥\nएकादशात्मरुद्रोसि वसूनां च शिरोमणिः । नारायणोऽसि देवानां वृक्षराजोऽसि पिप्पल ॥ इति वस्त्रम्  ॥७॥\nक्षीरदस्त्वं च येनेह येन श्रीस्त्वां निषेवते । सत्येन तेन वृक्षेन्द्र मामपि श्रीर्निषेवताम्  ॥ इति यज्ञोपवीतम्  ॥८॥\nश्रीखंडं चंदनं दिव्यं गंधाढ्यं सुमनोहरम्  । विलेपनं सुरश्रेष्ठ गृहाण देव पिप्पल ॥ इति गंधम्  ॥९॥\nयं दृष्ट्रा मुच्यते रोगैः स्पृष्ट्रा पापैः प्रमुच्यते । यदा श्रयाच्चिरंजीवी तमश्वत्थं नमाम्यहम्  ॥ इति पुष्पाणि ॥१०॥\nवनस्पतिसोद्धूतः सर्वौषधिविजृंभितः ॥ आघ्रेयः सर्वदेवानां धूपोयं प्रतिगृह्यताम्  ॥ इति धूपम्  ॥११॥\nसाज्यं च वर्तिसंयुक्तं वह्रिना योजितं मया । दीपं गृहाण मम ज्ञानप्रदो भव ॥ इति दीपम्  ॥१२॥\nनैवेद्यं गृह्यतां देव मे भक्ति ह्यचलां कुरु ॥ ईप्सितं च वरं देहि परत्रेह परां गतिम्  ॥ इति नैवेद्यम्  ॥१३॥\nआचमनीयं च ॥ आयुः प्रजां धनं धान्यं सौभाग्यं सर्वसंपदम्  ॥ देहि देव महावृक्ष त्वामहं शरणं गतः ॥ इति पूगीफलम्  ॥१४॥\nऋग्यजुः साममंत्र्यात्मा सर्वरुपी परात्परः । अश्वत्थो वेदमूलोसावृषिभिः प्रोच्यते सदा ॥ इति दक्षिणा ॥१५॥\nततो नीराजनम्  । अश्वत्थ यस्मात्त्वयि वृक्षराज नारायणस्तिष्ठति सर्वकाले ॥ अतःश्रुतस्त्वं तरुणां धन्योसि चारिष्ट्विनाशकोसि ॥ इति पुष्पांजलिम्  ॥१६॥\nयानिकानि च पापनि जन्मान्तरकृतानि च । तानि सर्वाणि मश्यंति प्रदक्षिणपदेपदे ॥ इति प्रदक्षिणाः ॥१७॥\nएवं षोडशोपचारैः संपूज्य तुलसीविवाहवन्मधुपर्कादि दत्त्वा अंतः पटं धृत्वा मंगलाष्टकादिप द्यानि पठेत्  । ततोऽश्वत्थाय धात्रीं दद्यात्  । तद्यथा । देशकलौ संकीर्त्य ममेहजन्मनि जन्मांतत्रे वा कृतस्मस्तपक्षयार्थ परमेश्वरप्रीर्त्यर्थम्  अमुकशर्मणः प्रपौत्रीम्  अमुकशर्मणः पौत्रीम अमुकशर्मणः पुत्रीम्  इत्यनेन क्रमेण त्रिरावर्त्य श्रीमदश्वत्थरुपिणे महाविष्णवे इमां धात्रीं कन्यावत्संवर्द्धितां श्रीरुपिणीं यथाशक्त्यलंकृतां तुभ्यश्वत्थायाहं संप्रददे । इति संकल्प्य त्रीविष्णुः प्रीयतामिति जलमुत्सृजेत्  । अनादिमध्यनिधनस्त्रैलोक्यपरिरक्षक ॥ इमां शमीं गृहाण त्वं विवाहविधिनेश्वर ॥१॥\nइति प्रार्थयेत्  । ततो दानप्रतिष्ठासिद्धये हिरण्यदक्षिणां समर्प्य नीराजयित्वा शांतिसूक्तानि पठेत्  । ततोऽऽग्रेः परिस्तरणादि कृत्वा अधारदिद्वादशाहुतीर्हुत्वा द्वादशाक्षरेण वा अष्टाक्षरेण अष्टोत्तरशत भाज्याहुतीर्दत्त्वा पूर्णाहुतिपर्यतकर्म समाप्य आचार्यादिभ्यो दक्षिणां दत्त्वा ब्राह्मणान्  भोजयेत्  ॥ अन्यत्संर्व तुलसीविवाहज्ज्ञेयम्  । अस्य फलमुक्तं सनत्कुमारसंहितायाम्  । धात्र्य्श्वत्थौ य एकत्र पालयित्वा समुद्वहेत्  । न नश्यते तस्य पुण्यं कल्पकोटिशतैरपि ॥ इत्यश्वविवाह्ह ॥ अथालं कारः ॥ देशे विशाले हि मरौ बभूव वीकोजिनामा नृपतिः पुराहि ॥ तस्यैव नाम्रा खलु राजधानी लोके विकानेर इति प्रसिद्ध ॥१॥\nतत्रान्तरे देवपुरोपमे पुरे श्रीरदुर्ग्गे नृपदुगमे शुभे ॥ विद्यासदाचारयुतैश्व सदूद्विजैर्वैश्यैर्धनाढ्यैर्बहुभिश्व मण्डिते ॥२॥\nआसीद्वसिष्ठान्वयगौडविप्रो माध्यंदिनीयो बुधजीवराजः ॥ विवृद्धमानो विदुषां समाजे सूज्ञैर्नरैः सर्वसमृद्धिभाक्  सः ॥३॥\nतस्यात्मजा बाणमितास्तु सदूगुणाः सुवेदविद्याध्ययने च नैपुणाः ॥ आयातयातद्विजशुद्धप्राङणा वीर्येण संताडितवैरिदुर्गमाः ॥४॥\nएतेषु मुख्यः किल रामकृष्णो ज्ञानेन स्वल्पीकृतसर्वतृष्णः ॥ स्वबुद्धितः खण्डितवैरिप्रश्नः सुभक्तिसंतर्पितदेवकृष्णः ॥५॥\nतस्याभवन्राममिताः ३ सुपुत्राः स्वधर्मरक्ताः सुकलत्रमित्राः ॥ गृहेषु संलखितरम्यचित्राश्वीकान्तपूजानिरताः पवित्राः ॥६॥\nइमानि नामानि भवंति तेषां चतुर्भुजाख्यो विबुधोग्रजातः ॥ कस्तूरिचन्द्राभिधसज्जनोऽपरो गुणी ज्येष्ठमुखस्तु रामः ॥७॥\nतत्रापि मध्या निजवंशपालकाः कस्तूरिचन्द्राख्यमहत्सु सत्कृताः ॥ तेषां सुपुत्रावनवद्यमन्दितावास्ताम किल द्वौ नितरां धरातले ॥८॥\nचातुर्थिलालाख्य गुरुमुखाख्यौ सुज्ञौ गुणाढ्यौ निजधर्मरक्तौ ॥ ज्येष्ठस्तयोर्वै खलु पण्डिताग्र्यः श्रीशंभुपादाब्ज विलग्रचित्तः ॥९॥\nषट्शास्त्रवेत्ता निजधर्म्मतत्परः परोपकारी च निबंधकर्ता ॥ दाता मनस्वी द्विज देवभक्तो हुताऽवशिष्टान्नसदानुरक्तः ॥१०॥\nयत्प्रसूर्हरबाईति पिता कस्तूरिचन्द्रकः ॥ माताहश्व श्रीरामः कृष्णात्रेयकुलोद्धवः ॥११॥\nसूत्रं कात्यायनं यस्य शाखा वाजसनेयिका । श्रीवसिष्ठकुलं सोऽयं चतुर्थीलाल पंडितः ॥१२॥\nएताद्दशेनाऽत्र महात्मना वै विलुप्तप्राचीननिबंधकर्त्रा ॥ द्विषण्निबंधा १२ रचिता अनेन शिवस्य सांबस्य वरप्रसादात्  ॥१३॥\nतत्रायमष्टमो ग्रंथः पूर्णताम गमच्छुमः ॥ अनेन प्रीयतां शंभुर्भवान्या सह सर्वदा ॥१४॥\nइति श्रीमन्महाराजाधिराजक्षत्रि यकुलार्कमरुदेशान्तर्गत श्रीवीकानेराधिपतिश्रीगंगसिंहवर्मणां समाज्ञया श्रीरत्नगढनिवासिना गौडवंशोद्धवनानानिबंधकर्त्रा पण्डितश्रीचतुर्थीलालशर्मणा विरचिते श्रीचातुर्थीलालभास्करे महानिबंधे व्रतोद्यापनप्रकाशनामाष्टमोयं ग्रंथ समाप्तः ॥८॥\nश्रीशंकरार्पणमस्तु ॥ ॥ ॥\n॥ इति व्रतोद्यापनप्रकाशसमाप्तिः ॥\nLast Updated : June 01, 2011\nसंशयि मन सावळेक भित्ता\n( गो.) संशयी मन सावलीलासुद्धां भिते.
  