text: Vritti । Brahmasutra । Works । Advaitadhārā\nशाङ्करभाष्यानुसारी ब्रह्मसूत्रवृत्तिरूपोऽयं ग्रन्थः नागरीलिप्याममुद्रितस्सरस्वतीमहालये (7526 TSML) लभ्यते । तेल्लुगुलिष्यां मुद्रितश्च । अस्य कर्ता तत्त्वचन्द्रिका - विरोधबरूधिनीग्रन्थकारः, वेल्लालकुललब्धजन्मा, अक्कय्य इत्यपरनाम्नः अक्षयशास्त्रिणश्शिष्यः वेङ्कटरायपुत्रः सभारञ्जनकारकविकुञ्जरगुरुः, तप्तमुद्राविद्रावणकारस्य भास्करदीक्षितस्यपिता चोलदेशीयः मोक्षकुण्ड (मुडिकोण्डान् ) ग्रामवासी अभिनवकालिदास इत्यपरनामा उमामहेश्वरः । एतेन तत्त्वचन्द्रिकायां " मध्वविध्वंसन - मध्वन्यक्काराभ्यां मध्वमतस्त खण्डितत्वेन श्रीकण्ठरामानुजमते एवात्र खण्डयेते इति प्रतिपादितम् । एवं रत्नतूलिका - तप्तमुद्राविद्रावणादिकर्त्रा उमामहेश्वर पुत्रेण भास्करदीक्षितेन आत्मनः नृसिम्हाश्रमि - कृष्णानन्दसरस्वत्योश्शिष्यत्वं प्रतिपादितम् । एवं रत्नतूलिका - तप्तमुद्राविद्रावणादिकर्त्रा उमामहेश्वरपुत्रेण भास्करदीक्षितेन आत्मनः नृसिम्हाश्रमि - कृष्णानन्दसरस्वत्योश्शिष्यत्वं प्रतिपादितम् । एवञ्चाप्पय्यदीक्षितस्य अन्तिमसामयिकोऽयमुमामहेश्वर इति सिध्यति । T. R. चिन्तामणिमहोदयास्तु स्वसम्पादितसाहित्यरत्नाकरभूमिकायां भास्करदीक्षितं रघुनाथनायकसामयिकं वर्णयन्ति। रघुनाथनायकशासनकालस्तु (1600 - 1650 A.D.) इति P.P. शास्त्रिणः । एवञ्च भास्करदीक्षितपिता उमामहेश्वरः (1550-1650 A.D.) काले आसीदिति निर्णेतुं शक्यते ।।"\nनवभिः भागैः पूर्णोऽयं ब्रह्मसूत्रवृत्यात्मक अमुद्रितः ग्रन्थः मद्रासराजकीयहस्तलिखितपुस्तकालये (R. 4208) लभ्यते । नारायणीया वृत्तिरित्यपि नामान्तरम् । अस्य कर्ता नारायणप्रिययतिरित्यपरनामा गोविन्दाश्रमशिष्यः दुर्गाप्रसादयतिः स्वग्रन्थे रामतीर्थं प्रणमति । तस्मादयं उत्तरदेशवासी सप्तदशशतकवीसी (1700 A.D.) इति परं ज्ञायते ।।\nपञ्चचत्वारिंशद्भिस्स्तबकैः पूर्णोऽयं सूत्रवृत्तिरूपस्स्वतन्त्रग्रन्थः नासिकसूच्यां (27-2) लभ्यते । अस्य प्रणेता परमानन्दयोगिशिष्य इत्येव ज्ञायते ।। अस्य प्रणेतुर्नाम ज्ञानेन्द्रस्वामीति स्यात् इति (A BORI XXI P.145) ज्ञायते। मुद्रितश्चायम् (Bombay 1914) ।\nब्रह्मसूत्रवृत्तिग्रन्थोऽयं मैसूरराजकीयपुस्तकालये लभ्यते । अस्य कर्ता शारीरकमीमांसाभाष्यगद्यमयवार्तिककर्ता रत्नप्रभाकर्तृत्वेन प्रसिद्धस्य गोविन्दानन्दसरस्वत्याश्शिष्यः गौडब्रह्मानन्दसरस्वत्या गुरुः, नारायणतीर्थापराभिधः नारायणसरस्वती सप्तदशशतकीय (1600 - 1700 A. D.)इति ज्ञायते।।\nउत्तरमीमांसासारार्थसुधा - उत्तरमीमांसासारार्थसुधानिधि - वेदान्तार्थसारसंग्रह - वेदान्तसारचिन्तामणि - वेदान्तकौस्तुभादिनाम्ना प्रसिद्धोऽयं ब्रह्मसूत्रवृत्तिग्रन्थ अमुद्रित अडयारपुस्तकालये (33. L. 25. AL,) मद्रासराजकीयहस्तलिखितप्राचीनपुस्तकालये, तिरुपतिवेङ्कटेश्वरालयपुस्तकालये, तिरुवनन्तपुरराजकीयपुस्तकालये, विश्वभारतीशान्तिनिकेतनसूच्यां च लक्ष्यते । अस्य कर्ता कौण्डिन्यगोत्रज उत्तरमायूरदक्षिणास्योपसेवी चोलदेशीयस्सीतारामशास्त्रीति ज्ञायते । अस्य कालः षोडशशतकापरार्घ इति (1560 - 1750 A.D.) दासगुप्तः (HIP Vol. II Page 82)\nअमुद्रितोऽयं सूत्रवृत्तिग्रन्थः मद्रासराजकीयहस्तलिखितपुस्तकालये (R. 5727 MGOML) लभ्यते । अस्य कर्ता षङ्भाषासरसकविरिति विश्रुतः गुहपुरवासी मतत्रयेऽपि ग्रन्थप्रणेता कृष्णावधूतपण्डितः ।\nसूत्रवृत्तिरूपोऽयं ग्रन्थः प्रथमपरिच्छेदान्तं भारतकार्यालयपुस्तकालये लन्दननगरे (2405 IOL.) रायल आषियाटिक सोसाइटि बेङ्गालनगरे च लभ्यते । अस्य कर्ता देवेन्द्रसरस्वतीशिष्यः वाणीगीरित्यपरनामा ब्रह्मेन्द्रसरस्वतीति ज्ञायते । यद्यस्य गुरुर्देवेन्द्रसरस्वती " स्वानुभूतिप्रकाश " कर्ता नृसिम्हाश्रमिसापयिकस्स्यात् तर्हि तच्छिष्यस्य ब्रह्मेन्द्रसरस्वत्या अपि कालष्षोडशशतकमिति (1500 - 1600 A.D.) निर्णेतुं शक्यते ।\nग्रन्थोऽयं कुत्रास्ति? किं मुद्रितः ? इत्यादिकं न ज्ञायते । परन्तु कामकोटिसूच्यां दृश्यते । अस्य कर्ता रामकृष्ण इति परं ज्ञायते । पूर्वमीमांसाग्रान्थ इति प्रतिभाति ।\nआनन्दमयाधिकरण - यथाश्रयभावाधिकरण - ऐहिकाधिकरण - लिङ्गभूयस्त्वाधिकरणानां विष्यविचारात्मकोऽयं ग्रन्थः बालमनोरमामुद्रणालये मद्रासनगरे मुद्रितः । अस्य कर्ता महामहोपाध्यायबिरुदभूषितः कृष्णतटाक (करुङ्गुलम् ) ग्रामवासी श्रीशालिवाटिनगरा(तिरुनेलवेली) भिजनः हरिहरशास्त्रिशिष्यः, मद्रपुरीसंस्कृतकलाशालाप्रधानाध्यापकः अपरे वयसि प्राप्तसन्यासाश्रमः र्विशतिशतकीय (1870 - 1937 A.D.) कृष्णशास्त्रीति ज्ञायते ।\n" रामग्रहेन्दुसंख्याता (193) न्यायाश्शारीरकाश्रया " इत्यादिना अधिकरणसंख्याः भाष्यानुसारं अधिकरणार्थञ्च पद्यबद्धोऽयं सङ्गृह्णाति । ग्रन्थोऽयं प्राच्यभाषाशोधनपत्रिकायाः पञ्चमे भागे (J.O.R. Madras Vol. V) मुद्रितः । अस्य कर्ता ज्ञानघनप्रशिष्यः, न्यायसुधाकारस्य ज्ञानोत्तमस्य शिष्यः, विज्ञानात्मसतीर्थ्यः, सुखप्रकाशशुद्धानन्दयोर्गुरुः, अमलानन्दानन्दगिर्योः प्राचार्यः द्वादशज्ञातकीयश्चित्सुखाचार्य इति ज्ञायते ।\nसूत्रवृत्तिग्रन्थोऽयं मद्रासराजकीयहस्तलिखितपुस्तकालये (R. 2902 MGOML) अमुद्रित उपलभ्यते। अस्य कर्ता चित्सुखाचार्यशिष्यः, आनन्दात्मशिष्यः अमलानन्दगुरुः, श्रीकण्ठशास्त्रिणां प्रबन्धप्रमाणात् (IHQ XIV) आनन्दगिरेरपि गुरुः, त्रयोदशशतकीयः (1200 - 1300 A.D.) सुखप्रकाशः। अनेन तत्त्वदीपिकाया व्याख्या भावद्योतनिका कृता या त्वन्यत्र निरूपयिष्यते । अस्य भारतीतीर्थकृता व्याख्यापि काचन तिरुवनन्तपुरे लभ्यते ।।\nभाष्यवर्णितानां अधिकरणानां सङ्गतिं प्रदर्शयन्नयं ग्रन्थस्स्वतन्त्रः, नतु व्याख्यारूपः । प्रकाशितश्चायं ग्रन्थः जर्नल आफ ओरियण्टलपत्रिकायास्सप्तमे भागे (JOR Madras Vol VII)। अस्य कर्ता ज्ञानघनप्रशिष्यः न्यायसुधाकारस्य ज्ञानोत्तमस्य शिष्यः विज्ञानात्मसतीर्थ्यः सुखप्रकाशशुद्धानन्दयोर्गुरुः, अमलानन्दानन्दगिर्योः प्राचार्यः द्वादशशतकीयश्चित्सुखाचार्य इति ज्ञायते।।\nग्रन्थोऽयं कामकोटिकोशस्थाने मद्रासनगरे मुद्रितः । अस्य कर्ता श्रीसाधनयोगीति परं ज्ञायते ।\nवृत्तिग्रन्थोऽयं ब्रह्मसूत्रार्थप्रकाशिकापरनामा पञ्चाबविश्वविद्यालयग्रन्थसूच्यां (231) अमुद्रित उपलभ्यते । अस्य कर्ता नागरवंशजः जयरामपण्डितः। अनेनरचितस्य महावाक्यादर्शस्य प्रतिलेखनकालः (1773 1717 A.D.) इति बरोडास्थमहावाक्यादर्शग्रन्थात् (12424 DCBRD) ज्ञायते। एवञ्चास्य कालस्सप्तदशशतकापरार्धदारब्धस्स्यादिति (1650 - 1750 A.D.) निश्चीयते ।।\nब्रह्मसूक्षदीपिकापरनामायं ग्रन्थ अमुद्रितः भाष्यतद्व्याख्यादिसारसंग्रहरूपः मद्रासराजकीयहस्तलिखितपुस्तकालये (R. 3481 MGOML) लभ्यते। अस्य कर्ता शिवरामगौरीपुत्रः वेङ्कटपण्डित इति परं ज्ञायते ।\nअर्थसंग्रहनाम्नी काचन ब्रह्मसूत्रवृत्तिः ब्रह्मानन्दतीर्थकृता मुद्रता (I.H.Q. 13, 1937. Suppliment)।\nअमुद्रितोऽयं ग्रन्थः पञ्चाबविश्वविद्यालयसूच्यां (722) दृश्यते । अस्य कर्ता विज्ञानभिक्षुरिति परं ज्ञायते।\nअमुद्रितोऽयं सूत्रवृत्तिग्रन्थः लन्दननगरस्थभारतकार्यालयपुस्तकालये (2270 DC IOL) चोपलभ्यते । अस्य रचयिता महामहोपाध्यायबिरुदभूषितः सन्मिश्रभवदेवापरनामा मिथिलावासिनः कृष्णदेवसन्मिश्रस्य पुत्रः " पाटना " नगरवासी, शाहजहाँख्यमोगलसम्राजस्सामयिकः, सठक्कुरभवदेवशिष्यस्सप्तदशशतकवासी (1600 - 1650 A.D.) भवदेवमिश्र इति ज्ञायते । अनेनायं ग्रन्थः (1571 1649 A.D.) काले निर्मितः ।\nअद्वैतसिद्धान्तावलम्बिनी इयं वृत्तिः गिरीन्द्रनाथवेदान्तरत्नविरचिता (1922 A.D.) मुद्रिता विद्यते।\nशङ्करसिद्धान्तानुसारिणी मुलभबोधा चेयं सूत्रवृत्तिः आनन्दाश्रममुद्रणालये मुद्रिता । अस्य प्रणेत्रा शङ्करानन्देन अन्यापि काचन " दीपिका " नाम्नी वृत्तिरारचिता । तस्या अयं भिद्यते । अस्य कर्ता आनन्दात्मशिष्यः विद्यारण्यगुरुः कावेरीतिरवासीति एतत्कृतग्रन्थदर्शनात् ज्ञायते । पञ्चदश्यादिविद्यारण्यग्रन्थाश्चात्रप्रमाणानि । अयं आनन्दात्मविद्यातीर्थयोश्शिष्यः, विद्यारण्यगुरुः, चोलदेशीयमध्यार्जुनग्रामवासी (तिरुविडैमरुदूरः), पूर्वाश्रमे वाञ्छेशवेङ्कटसुब्बाम्बयोः पुत्र इति सम्प्रदायागता जनश्रुतिः । सूर्यनारायणशास्त्री तु विद्यातीर्थस्यैव विद्याशङ्करतीर्थ इति शङ्करानन्द इति च नामान्तरमिति वदति । दासगुप्तस्तु विद्यारण्यामलानन्दयोर्गुरुश्शङ्करानन्द इति वदति । शृङ्गगिरिनठीयपरम्परायान्तु विद्यारण्यः विद्यातीर्थशिष्य इति दृश्यते । यदि विद्यातीर्थ एव शङ्करानन्दस्स्यात् तर्हि नृसिम्हतीर्थस्यैव आनन्दात्मा इति नाम भाव्यम् । अथवा आनन्दात्मा विद्यागुरुर्नृसिम्हतीर्थः दीक्षागुरुरिति वक्तव्यं भवति । " आनन्दात्मयतीश्वरं तमनिशं वन्दे गुरुणां गुरु" मिति अमलानन्दकथनात् आनन्दात्मप्रशिष्य अमलानन्द इति सिध्यति । " यथार्थानु भवानन्दपदगीतं गुरुं नुम " इति दर्शनात् अनुभवानन्दोऽपि अमलानन्दगुरुरिति सिध्यति । किमयममलानन्द अनुभवानन्दशिष्यः? उत शङ्करानन्दशिष्य इति स्थिरीभवति संशयः । " सुखप्रकाशयतिनं तं " "नौमि विद्यागुरुं " इति दर्शनात् अमलानन्दस्य विद्यागुरुस्सुखप्रकाश इति तु निश्चितम् । सर्वथा शङ्करानन्दसामयिक अमलानन्द इति तु निश्चयः । शङ्करानन्दशिष्यः सदानन्दप्रथमः । सदानन्दप्रथमस्य शिष्य अद्वैतानन्दसरस्वती । अद्वैतानन्दसरस्वत्याश्शिष्यस्सदानन्दद्वितीय इति " अनालस आफ ओरियण्टल रिसर्च " पत्रिकायाः षष्ठे भागे (AOR Madras Vol VI Part I) प्रतिपादितम् । सर्वथा त्रयोदशशतकादारव्घे काले (1275 - 1350 A.D.) शङ्करानन्द आसीदिति निश्चीयते ।\nशाङ्करभाष्यानुसारी सूत्रवृत्तिग्रन्थोऽयं भैरवतिलककृतः (1800 A.D.) वाराणस्यां मुद्रितः 1917 ।\n22. त्र्यम्बकवृत्तिः (भाष्यभानुप्रभा)\nभाष्यभानुप्रभापरनामायं शाङ्करभाष्यार्थसंग्राहकः क्रोडपत्रात्मक अमुद्रित अपूर्णश्चायं ग्रन्थ अडयारपुस्तकालये (41. C. 90 AL) शृङ्गगिरिमठपुस्तकालये च लभ्यते । अस्य कर्ता त्र्यम्बकशास्त्री त्र्यम्वकभट्टनाम्ना प्रसिद्धः, भारद्वाजगोत्रोत्पन्नः, बाबाजीयज्वनः पौत्रः गङ्गाधराध्वरिकृष्णाम्विकयोः पुत्रः, नरसिम्हयज्वनः कनीयान् भ्राता परमार्थसारव्याख्यातू राघवानन्दस्य लधुचन्द्रिकाकारस्य ब्रह्मानन्दसरस्वत्याश्च शिष्यः, शाहजीशरभोजीशासनकाले चोलदेशवासी पश्चात् महीशूरपूनादिनगरवासी सप्तदशशतकापरार्धारब्धकालवासी (1650 - 1700 A.D.) ति ज्ञायते। अस्य शिष्यस्स्थाणुशास्त्रीति प्रसिद्धः " घृतशौचदीपिका " कर्ता इति मद्रासराजकीयहस्तलिखितपुस्तकालयस्थात् (R. 3854) पुस्तकात् ज्ञायते ।\nसूत्रवृत्तिरूपोऽयं ग्रन्थ आनन्दाश्रममुद्रणालये मुद्रितः । ग्रन्थोऽयं तात्पर्यबोधिन्याश्शङ्करानन्दकृतायाः भिद्यते च । अस्य कर्ता आनन्दात्मशिष्यः विद्यारण्यगुरुरमलानन्दसामयिकस्सदानन्दगुरुस्त्रयोदशशतकापरार्धवासी (1275 - 1350 A.D.)शङ्करानन्द इति ज्ञायते ।\nनिर्मलकृष्णभाष्यमित्यपरनामायं ग्रन्थः लन्दननगरस्थभारतकार्यालयपुस्तकालयसूच्यां दृश्यते। अस्य कर्ता निर्मलकृष्ण इति परं ज्ञायते ।\nशारीरकन्यायरक्षामणिरिति प्रसिद्धोऽयं वृत्तिग्रन्थः भाष्यं भामतीञ्चानुसरति। ग्रन्थेऽस्मिन् प्रत्यधिकरणं पूर्वपक्षसिद्धान्तौ मीमांसान्यायानुसारं सविस्तरमुपवर्णितौ । प्रतिसूत्रं दलप्रयोजनोपवर्णनमस्य ग्रन्थस्य महान् विशेषः । प्रथमाध्यायान्तमुपलभ्यमानः भाष्यस्य क्रोडपत्ररूपोऽय ग्रन्थः वाणीविलासमुद्रणालये मुद्रितः । अस्य कर्ता वक्षस्थलाचार्यापरनामकस्य आचार्यदीक्षितस्य पौत्रः विवरणदर्पणकारस्य रङ्गराजाघ्वरिणः पुत्रः, पितुरेव प्राप्तविद्यः, नृसिम्हाश्रमिप्रेरणया प्राप्ताद्वैतमतपक्षपाती काञ्चीमण्डलान्तर्गत अडयप्पलग्रामवासी आचार्यदीक्षितस्य भ्राता, रत्नखेटश्रीनिवासदीक्षितजामाता मङ्गलनायिकाभर्ता नीलकण्ठ - उमामहेश्वर-चन्द्रावतंसानां पिता चतुुरधिकशतग्रन्थप्रणेतृत्वेन प्रसिद्धः षोडशशतकवासी (1520 - 1593 A.D.) अप्पप्यदीक्षित इति ज्ञायते ।\nअमुद्रितोऽयं ग्रन्थः बम्बई विशविद्यालयहस्तलिखितपुस्तकालयसूच्यां (644 DC. BUL.) दृश्यते । अस्य कर्ता छान्दोग्योपनिषदां व्याख्यायाः मिताक्षरायाः कर्ता नित्यानन्दाश्रमीति ज्ञायते ।\nअस्यैव ग्रन्थस्य सर्ववेदान्तश्रुतिसारसंग्रहः, ब्रह्मसूत्रविषयवाक्यवृत्तिः, वैय्यासिकब्रह्ममीमांसासारसंग्रहः, वैय्यासिकब्रह्ममीमांसासूत्रभाष्यसारसंग्रह इति नामान्तराणि दृश्यन्ते। भाष्यानुसारी सूत्रवृत्तिरूपोऽयं ग्रन्थ अमुद्रितः मद्रासराजकीयहस्तलिखितपुस्तकालये (R. 2471 MGOML) सरस्वतीमहालये अडयार पुस्तकालये, तिरुवनन्तपुरपुस्तकालये बरोडापुस्तकालये, लन्दननगरस्थभारतकार्यालयपुस्तकालये शङ्कराचार्यमठपुस्तकालये च लभ्यते ।\n" वासुदेवेन्द्रचरणाम्बुरुहद्वयम् । प्रणम्य व्याससूत्राणां विवृतिः क्रियतेऽधुना ।" इति पुरुषार्थसुधानिधौ ज्ञानेन्द्रसरस्वत्या वासुदेवेन्द्रः नमस्कृतः । अद्वैतरत्नकोशपूरणीकर्त्रा अग्निहोत्रभट्टेन " ज्ञानेन्द्रापरनामानं दक्षिणामूर्तिदैवतम् । वासुदेवादिसच्छिष्य " इत्यादिना ज्ञानेन्द्रवासुदेवेन्द्रौ नमस्कृतौ । एवञ्चाग्निहोत्रभट्टः वासुदेवेन्द्रज्ञानेन्द्रयोश्शिष्य इति सिध्यति । अग्निनहोत्रभट्टेन स्वकृते मैसूरपुस्तकालयमुद्रिते अद्वैतरत्नकोशपूरणीग्रन्थे (Page 49) "अस्मत्परमगुरुचरणमतमेव सम्यक् " इति, जिज्ञासाशब्दाथविचारे (Page 72)" परमगुरुचरणास्तु जिज्ञासापदं तन्त्रेणोपात्तमित्याहु" रित्यादिना ज्ञानेन्द्रसरस्वतीग्रन्थ अनूद्यते । एवञ्चास्य पुरुषार्थसुधानिधेः कर्ता वासुदेवेन्द्रशिष्यः वासुदेवेन्द्रगुरुः अग्निहोत्रभट्टप्राचार्यः गुरुश्च ज्ञानेन्द्रसरस्वती षोडशशतकापरार्धारब्धकालवासीति (1550 - 1650 A.D.) ज्ञायते ।\nशाङ्करभाष्यार्थानुसारिणीयं संक्षिप्ता वृत्तिस्सूत्रार्थावबोधसुलभा भवति। मुद्रिता चेयं वृत्तिर्वाणीविलासमुद्रणालये । अस्य कर्ता मधुरानगरवासिनस्सोमनाथावधानिनः पार्वत्याश्च पुत्रः, पूर्वाश्रमे शिवरामकृष्णनामा दहरविद्याप्रकाशिकाकर्तुः परमशिवेन्द्रस्य शिष्यः, अद्वैतरसमञ्जरीकारस्य नल्लादीक्षितस्य गुरुः, तिरुविशनल्लूरग्रामवासिन अय्यावालिति प्रसिद्धस्य श्रीधरवेङ्कटेसशास्त्रिणः, महाभाष्या-गोपालकृष्णशास्त्रिणश्च सतीर्थ्यः, शरभोजिप्रथमस्य सामयिकः अष्टादशशतकीयः (1700 - 1800) सदाशिवब्रह्मेन्द्रसरस्वती। अस्य समाधिस्त्रिशिरपुर्यन्तर्गतनेरूर्गामे अद्याप्यस्तीति ज्ञायते। कृष्णाचार्यकृते संस्कृतसाहित्येतिहासे सदाशिवब्रह्मेन्द्रकालप्षोडशशतकमिति दृश्यते ।।\nअज्ञातकर्तृनामायं ग्रन्थः अडयारपुस्तकालये लभ्यते ।।\nग्रन्थस्यास्यावतरणिकायां अद्वैतसिद्धान्ताः विशदीकृताः । " अथातो ब्रह्मजिज्ञासा " इति सूत्रादारभ्य ' ज्योतिश्चरणाभिधानात् ' इत्यन्तानां चतुर्विशति सूत्राणां अद्वैतमतपोषिणी काचित् वृत्तिरियम् । मुद्रितश्चायं ग्रन्थः राजराजेश्वरीमुद्रणालये वाराणसीनगरे । अस्य कर्ता सच्चिदानन्दाश्रमवासुदेवेन्द्रयोश्शिष्यः वाराणसीवासी कृष्णानन्दसरस्वती रामदुर्गाख्यविप्रप्रेरणया वेदेन्दुवसुभूमिते (1814 श 1890 A.D.) काले शास्त्राकूतप्रकाशग्रन्थं चकारेति ज्ञायते । तस्मादयं एकोनविंशतिशतकवासी (1825 - 1900 A.D.) इति निश्चीयते ।।\nग्रन्थोऽयं तेलुगुलिप्यां मुद्रितः । अस्य व्याख्या तात्पर्यविमर्शिनीनाम्नी गुरुमूर्तिकृतापि मुद्रिता । अस्य कर्ता दक्षिणदेशवासी श्रीरङ्गचिदम्बरादिपुण्यक्षेत्रवासी सदानन्दतीर्थशिष्य अद्वैतानन्दतीर्थः । अस्य पूर्वाश्रमे पितुर्नाम माधवसूरिरिति । मातुर्नाम महालक्ष्मीरिति । हरीतगोत्रजोऽयम् । ब्रह्मसूत्रतात्पर्यदीपिकाव्याख्यातुर्गुरुमूर्तिशास्त्रिणः कालः (1850 - 1901 A.D.) इति ज्ञायते। तस्मात् मूलग्रन्थकर्तुः अद्वैतानन्दस्यापि काल एकोनर्विशतिशतकमिति परं ज्ञायते।\n(A) ब्रह्मसूत्रतात्पर्यदीपिकाव्याख्या - तात्पर्यविमर्शिनी\nअद्वैतानन्दतीर्थकृतायाः ब्रह्मसूत्रदीपिकायाः व्याख्यात्मकोऽयं ग्रन्थः तेलुगुलिप्यां मुद्रितः। अस्य कर्ता गुरुस्वामिशास्त्री एकोनविंशत्तिशतकापरार्धारब्धकालवासी (1850 1910 A.D.) ति ज्ञायते ।\nसदानन्दसरस्वतीकृतोऽयं ग्रन्थः । ग्रन्थस्यास्य प्राप्तिस्थानादि न ज्ञायते । परन्तु कामकोटिमठस्थाद्वैतग्रन्थकोशे दृश्यते।\nशाङ्करभाष्यभावनावदिदं विवरणं पण्डितनूतनग्रन्थमालायां (पंडिट न्यूसीरीजं वनारस) मुद्रितम् । अस्य तिलकोपनामा भैरवशर्मा वेदाक्षिवसुचन्द्रेऽब्दे (1824 श. 1788 A.D.) स्वग्रन्थंं कृतवानिति ज्ञायते । तस्मादस्य काल अष्टादशशतकापरार्धागदारब्ध (1750 - 1850 A.D.) इति निश्चीयते ।।\nअमुद्रितोऽयं ग्रन्थ रामभद्रकृत इति पञ्चाबविश्वविद्यालयसूच्यां दृश्यते ।\nअमुद्रितोऽयं ग्रन्थः महीशूरराजकीयपुस्तकालये दृश्यते । अस्य कर्ता रामचन्द्रेन्द्रापरनाम्नाम् उपनिषद्ब्रह्मेन्द्राणां शिष्येष्वन्यतमः कृष्णानन्दसतीर्थ्यः, वासुदेवेन्द्रप्रशिष्यः, एकोनविंशतिशकीय (1800 - 1900) बोधेन्द्रसरस्वतीकृताद्वैतभूषणव्याख्या - आनन्ददीपिकाकारः वासुदेवेन्द्र इति ज्ञायते ।\nअमुद्रितोऽयं वृत्तिग्रन्थः मद्रासराजकीयहस्तलिखितपुस्तकालये (R. 2471 MGOML) लभ्यते । अस्य कर्ता विवरणोपन्यासरत्नप्रभाकारश्शिवरामानन्दगोपालानन्दसरस्वत्योः प्रशिष्यः गोविन्दानन्दप्रकाशानन्दयोश्शिष्यः षोडशशतकापरार्धादारब्धकालवासी (1550 - 1650 A.D.) रामानन्दसरस्वतीति ज्ञायते ।\nअमुद्रितोऽयं ग्रन्थः जयपुरसूच्यां दृश्यते । अस्य कर्ता जयपुरराज्यस्थापकः जयसिम्ह इति ज्ञायते ।।\nअमुद्रितोऽयं ग्रन्थः कुत्र लभ्यत इति न ज्ञायते । परन्तु कामकोटिसूच्यां दृश्यते । अस्य कर्ता परमानन्दघन इति परं ज्ञायते ।।\nब्रह्मसूत्रसद्वृत्तिरित्यपरनामायं ग्रन्थ अमुद्रितः मद्रासराजकीयहस्तलिखितपुस्तकालये (R. 1808 MGOML) लभ्यते । ब्रह्मसूत्रविवरणमिति कश्चन ग्रन्थ एतद्ग्रन्थकर्तृकृतत्वेन न्यायरक्षामणिभाष्योक्तिविरोधग्रन्थे निर्दिष्टः । किं स एवायं ग्रन्थ उतान्य इति तु न ज्ञायते । ब्रह्मसूत्रविवरणग्रन्थस्यानुपलम्भात् । अस्य कर्ता महामहोपाध्यायबिरुदभूषितः अश्वत्थनारायणशास्त्रिपौत्रः रामशङ्करशास्त्रिपुत्रः चोलदेशान्तर्गतशाहजग्रामवासी (तिरुविशनल्लूर) श्रीवत्सगोत्रोत्पन्नः, शिवरामशास्त्रिशिष्यः चन्द्रिकाचार्यभिक्षुसामयिकः एकोनर्विशतिशतकीयः (1850 - 1920 A.D.) रामसुब्रह्मण्यशास्त्रीति ज्ञायते ।।\nशाङ्करभाष्यार्थमानुष्ठुभैः पद्यैः प्रतिपादयन्नयं ग्रन्थ आनन्दाश्रममुद्रणालये मुद्रितः। अस्य कर्ता सुब्रह्मण्यशास्त्री आधुनिक इति ज्ञायते।।\nब्रह्ममीमांसासूत्रसारसंग्रहापरनामायं ग्रन्थ अमुद्रितः मद्रासराजकीयहस्तलिखितपुस्तकालये (R. 399 C. MGOML) लभ्यते । अस्य कर्ता वासुदेवेन्द्रशिष्यस्सप्तदशशतकीयः (1700 A.D.) प्रज्ञातापरनामा प्रज्ञानेन्द्रमुनिरिति ज्ञायते । स्थानादिनिरूपणप्रमाणं नोपलभामहे ।।\nग्रन्थोऽयं श्लोकसहस्रात्मकः ब्रह्मसूत्राणां सारभूतान् अर्थान् प्रतिपादयति । ग्रन्थोऽयं गौडपादेन कृत इति वाराणस्यां जगन्नाथपण्डितगृहे आसीदिति च वैशेषिकदर्शनसम्पादको विन्ध्येश्वरीप्रसादद्विवेदी निर्दिशति । परमन्यत्र न दृश्यते ।\nग्रन्थोऽयं चौखाम्बामुद्रणालये मुद्रितः । अस्य कर्ता वनमालिमिश्रनामा एकोनविंशतिशतकीय इति ज्ञायते ।\nअमुद्रितोऽयं ग्रन्थः मद्रासराजकीयहस्तलिखितपुस्तकालये (R. 3305 (C) MGOML) लभ्यते । अस्य कर्ता आनन्दानुभूतिशिष्यः, विबुधेन्द्रयोगीत्यपरनामा केरलदेशजः राजराजरविवर्मसामयिकः नृसिम्हाश्रमिगुरुगीर्वाणेन्द्रसरस्वतीभक्तः पञ्चदशशतकीयः कृष्णानुभूतियतिरिति ज्ञायते ।।\nग्रन्थोऽयं भाष्यभावसंग्रहात्मकः सूत्राणां सक्षिप्तभावमावेदयति । मुद्रितश्चायं ग्रन्थः गोपालविलासमुद्रणालये कुम्भघोणनगरे । अस्य कर्ता महामहोपाध्यायबिरुदभूषितः कृष्णतटाकग्रामवासी श्रीशालिपुराभिजनः हरिहरशास्त्रिशिष्य अद्वैतसभापण्डितः मद्रपुरीसंस्कृतकलाशालाप्रधानाध्यापकः स्वीकृतसन्यासाश्रमः विंशतिशतकीयः (1870 - 1939 A.D.) कृष्णशास्त्रीति ज्ञायते ।\n46. ब्रह्मसूत्रार्थचिन्तामणिः सव्याख्यः\nसव्याख्योऽयं गन्थ अमुद्रितः कुम्भघोणशङ्करमठे मैसूरपुस्तकालये मद्रासराजकीयहस्तलिखितपुस्तकालये च लभ्यते । अस्य कर्ता चोलदेशवासी शाहजग्रामाभिजनः महिषशतकव्याख्यातुर्वाञ्छेश्वरस्य प्रपितामहः नरसिम्हस्य पितामहः, महादेवपिता तञ्जपुरशासकस्य प्रतापसिम्हस्य राजसभापण्डित अष्टादशशतकापरार्धारब्धकालवासी (1780 A.D.) वाञ्छेश्वर इति ज्ञायते।\nवैय्यासिकसूत्रोपन्यासापरनामायं ग्रन्थः महीशूरपुस्तकालये लभ्यते । अस्य कर्ता भारतीतीर्थशिष्यश्चतुर्दशशतकीय (400 A.D.) परमेश्वरभारतीति ज्ञायते । अनेन निजतत्वामृतरसाख्यः कश्चन प्रकरणग्रन्थोऽपि कृतः ।\n" ब्रह्मसूत्रार्याद्विशतिका" " शारीरकसूत्रार्याद्विशतिका" परनामायं ग्रन्थः द्विशतैः पद्यैः पूर्ण अडयारपुस्तकालये निर्णयसागर मुद्रणालये च मुद्रितः । अस्य कर्ता रामचन्द्रेन्द्र इत्यपरनामा उपनिषद्ब्रह्मेन्द्रः। प्रथमवासुदेवेन्द्रस्य प्रशिष्यः द्वितीयवासुदेवेन्द्रस्य शिष्य, रामचन्द्रेन्द्रसतीर्थ्यः, कृष्णानन्दगुरुश्चायं उपनिषद्ब्रह्मेन्द्रः अष्टादशशतकापरार्घारब्धे एकोनविंशतिशतकपूर्वान्ते काले (1750 - 1820 A.D.) आसीदिति ज्ञायते । कुत्रचिदयमेव ग्रन्थ आत्मारामकृत इति निर्दिश्यते च ।\nसूत्रवृत्तिरूपोऽयं ग्रन्थ अमुद्रितः नासिकपुस्तकालयसूच्यां दृश्यते । अस्य कर्ता वाराणसीवासी अच्युताश्रमशिष्यः अद्वैताश्रमप्रशिष्यः जगज्जीवनविद्वान् अष्टादशशतकापरार्धकालवासी (1775 - 1850 A.D.) इति ज्ञायते। अयमेव वेदान्तसाररत्नावलीकारश्च ।।\nब्रह्मसूत्रवृत्तिरूपोऽयं ग्रन्थस्सूत्राणां सङ्गतिं संशयं पूर्वपक्षसिद्धान्तान् , विवरणभामतीकृतांश्च मतभेदान् प्रदर्शयन् शाङ्करभाष्यमनुसरति । मुद्रितश्चायं ग्रन्थः वाराणसीग्रन्थमालायां आनन्दाश्रममुद्रणालये च । ग्रन्थोऽयं तेलुगुलिप्यामपि मुद्रितः । तेलुगुलिप्यां मुद्रितस्य ग्रन्थस्य कर्तुर्नाम धर्मभट्ट इति दृश्यते । चौखाम्बामुद्रिते तु मुकुन्दगोविन्दशिष्य अस्य कर्ता इति दृश्यते । आनन्दाश्रममुद्रितग्रन्थे तु रामकिङ्गरधर्म अस्य कर्ता इति दृश्यते । अडयार पुस्तकालयस्थादर्शपुस्तकेऽपि (10 E 41 AL) रामकिङ्करधर्म अस्य कर्ता इत्येव दृश्यते । बरोडानासिक - पुस्तरकालयसूचीष्वपि रामकिङ्करधर्म एवास्य कर्तेति दृश्यते । मद्रासराजकीयहस्तलिखितपुस्तकालयपुस्तके तु (D. 4689 MGOML) धर्मभट्ट इति दृश्यते । ग्रन्थेषु भेदोऽपि नैव दृश्यते । यद्यस्य कर्ता धर्मभट्टस्स्यात्तर्हिधर्मभट्टः तिरुमलाचार्यसूनुः मुकुन्दाश्रमस्य मन्त्रवादिरामचन्द्रार्यस्य च शिष्यः अन्नम्भट्टादिवत् सप्तदशशतकापरार्धकालिकः (1650 - 1750 A.D.) इति निश्चीयते । अन्नम्भट्टपितुर्धर्मभट्टपितुश्च नामसादृश्यमपि अवधेयार्हो विषयः।। यद्यस्य कर्ता रामानन्दसरस्वती स्यात्तर्हि रामानन्दसरस्वती मुकुन्दगोविन्दाचार्यशिष्य एकोनविं शतिशतकपूर्वार्धात्प्राक्तन इति निश्चीयते । यतः बम्बई युनिवर्सिटीहस्तलिखित पुस्तकालयस्थे आदर्शपुस्तके (1877 सं 1821 A.D.) इति प्रतिलेखनावसरः परिलक्ष्यते । तस्मात्तत्प्राक्तन इति निश्चयः । रामकिङ्करधर्मस्यैव रामानन्द इत्यपि स्यान्नाम । अथवा रामानन्दस्यैव राककिङ्करधर्म इति स्यान्नाम । उभयोरपि आचार्यनामसादृश्यमपि अवधेयार्हः विषयः ।। यद्यस्य कर्ता रामकिङ्करस्स्यात् स च रामानन्द इति व्यवहाराद्भिन्न स्स्यात्तर्हि रामकिङ्करोऽयं हरिनाथरामनाथयोः प्रशिष्य मुकुन्दगोविन्दशिष्यः षोडशसप्तदशशतकीयः (1600 - 1700 A.D.) अद्वैततत्त्वसुधाकार इति न्यूकाटलागस काटलागरप्रमाणात् ज्ञायते ।।\nपदयोजनापरनामायं ग्रन्थः अमुद्रितः लन्दननगरस्थभारतकार्यालयपुस्तकालयसूच्यां (2268 DC. IOL) दृश्यते। धर्मभट्टरामानन्दरामकिङ्करकृतायाः ब्रह्मामृतवर्षिण्याः भिद्यतेऽयं ग्रन्थः। अस्य कर्ता स्वयम्प्रकाशशिष्यस्सदाशिवानन्दसरस्वतीति ज्ञायते। सप्तदशशतकीयोऽयं सदाशिवानन्द इति निर्णयः ।\nभामतीकल्पतरुवैय्यासिकन्यायमालादिप्रदर्शितदिशा ब्रह्मसूत्राणां वृत्तिरूपोऽयं ग्रन्थ आनुपूर्व्या क्वचित् वाक्यविन्यासेन क्वचित् कल्पतरुवैय्यासिकन्यायमालादीननुसरति। मुद्रितश्चायं ग्रन्थः मद्रासराजकीयहस्तलिखितपुस्तकालयग्रन्थमालायाम् । अस्य कर्ता तर्कसंग्रहतर्कसंग्रहदीपिका अष्टाध्यायीव्याख्यामिताक्षरा कैयटकृतमहाभाष्यप्रदीपव्याख्या -'उद्योतन' कर्ता पदवाक्यप्रमाणपारावारपारीणः आन्ध्रदेशजः कृष्णानदीतीरोपन्तचित्तूरग्रामवासी अद्वैतविद्याचार्यराघव सोमयाजिकुलोत्पन्नः, तिरुमलाचार्यसूनुः कौशिकगोत्रजः, सिद्धान्तकौमुदीव्याख्या सिद्धान्तरत्नाकरग्रन्थप्रणेतू रामकृष्णाभट्टस्य, सर्वदेवस्य च कनीयान् भ्राता, व्याकरणाचार्यस्य शेषकृष्णपुत्रस्य शेषविश्वेशस्य शिष्यः, वेदन्ते ब्रह्मानन्दसरस्वत्याश्शिष्यः अन्नम्भट्ट इति एतदीयग्रन्थपरिशीलनात् ज्ञायते। अयं काश्यां शास्त्राण्यधीती उवासेति विश्वेश्वरध्यानादवगम्यते । अन्नम्भट्टप्रशंसनपरा "काशीगमनमात्रेण नान्नम्भट्टायते द्विजः" इति किंवदन्त च प्रसिद्धा । अस्य शिष्यः वेदाद्रिसूरिरिति प्रसिद्धः वेदान्तपरिभाषाव्याख्यातत्वबोधिनीकारः । न्याये व्याकरणे मीमांसायाञ्चादसीयाः ग्रन्था प्रसिद्धाः । सप्तदशशतकीयोऽयं (1600 - 1700) अन्नम्भट्टः । नृसिम्हाश्रमिकृतस्य तत्वविवेकदीपनस्यापि व्याख्यानेन कृता ।।\nग्रन्थोऽयं कलकत्तायां मुद्रिते ब्रह्मसूत्रव्याख्याने (Page 844) निर्दिष्टः । अस्य कर्ता अखण्डानुभूतिरिति च नाम निर्दष्टम् । ग्रन्थोऽयं कुत्र लभ्यत इति न ज्ञायते।\nवेदान्तसूत्रलघुवार्तिकनामायं ग्रन्थ आनुष्ठुभेण छन्दसा विरचितः कुत्रचिदेकेन पादेन एकैकस्याधिकरणस्य कुत्रचिदेकेन श्लोकेन अधिकरणार्थस्य च संग्राहकः चौखाम्बामुद्रणालये मुद्रितः । अस्य व्याख्यापि मूलकृतैव कृता न्यायसुधाख्या । लघुवाक्यसुधा इत्यपि व्यवहारः । अस्य कर्ता उत्तमश्लोक इति शुद्धानन्दशिष्यस्स इति च ग्रन्थात् ज्ञायते । शुद्धानन्दस्य शिष्य आनन्दगिरिरिति च प्रसिद्धम् । यदि स एवायं शुद्धानन्दस्स्यात्तर्हि उत्तमश्लोक आनन्दगिरिसामयिकस्सतीर्थ्यश्चेति त्रयोदशशथकापरार्धादारब्धकालबासीति (1250 0- 1350 A.D.) निश्चेतुं शक्यते । श्रीकण्ठशास्त्री तु " लक्ष्मीधरगुरोर्नाम अनन्तानन्दगिरिरिति, स आनन्दगिरिरिति व्यवह्नियते । लक्ष्मीधरशिष्येषु शुद्धानन्दः कश्चन आसीत् । तस्य च स्वयस्प्रकाशशिशष्यः ।" इति भारतीयत्रैमासिकैतिहासिकपत्रिकायाश्चतुर्दशतमे भागे (IHQ Vol. XIV) प्रतिपादयति । यद्येवं शुद्धानन्दशिष्यौ स्वयम्प्रकाशउत्तप्तश्लोकौ इति स्वीक्रियते तर्हि चतुर्दशशकीयोऽयमिति (1400 A.D.) सिध्यति । वाराणसीवासी चायमुत्तमश्लोकः ।\n(A) लघुवार्तिकव्याख्या - लघुन्यायसुधा\nलघुवार्तिकस्य व्याख्यात्मकोऽयं ग्रन्थः वाराणसीसंस्कृतग्रन्थमालायां मुद्रितः । अस्य कर्ता मूलग्रन्थकार उत्तमश्लोकश्शुद्धानन्दशिष्यस्त्रयोदशशतकीय इति प्रपञ्चितं पुरस्तात् ।\nअमुद्रितोऽयं ग्रन्थः लन्दननगरस्थभारतकार्यालयपुस्तकालये (2267 DC Vol. IV IOL) बन्दरगार ओरियण्टलरिसर्च इन्सृिटयूट पुस्तकालये, कलकत्तासंस्कृतकलाशालापुस्तकालये च लभ्यते । अस्य कर्ता आनन्दाश्रमशिष्यः रङ्गनाथ इति ज्ञायते। " विद्यातीर्थकृतैश्शलोकैर्नृसिम्हाश्रमिसूक्तिभिः । सन्दृव्ध्वा व्याससूत्राणां वृ्त्तिर्भाष्यानुसारिणी ।" इति दर्शनात्तयोरर्वाचीन इति सिध्यति । आनन्दाश्रमोऽयमस्य गुरुर्यदि आनन्दरससागरकर्ता आनन्दाश्रमस्स्यात् तर्हि अस्य कालष्षोडशशतकादर्वाचीनः (`1600 - 1700 A.D.) इति निश्चेतुं शक्यते । भट्टोजिदीक्षितस्य भ्रातुः अद्वैतचिन्तामणिकर्तू रङ्गोजिभट्टस्यापि गुरोर्नाम आनन्दश्रमइत्येव । तस्मान् रङ्गोजिभट्ट एव रङ्गनाथो वेति संशय उदेति ।।\n56. विद्वन्मुखभूषणम् सव्याख्यम्\nशाङ्करभाष्यानुसारिणी अधिकरणार्थप्रदर्शिनीयं ब्रह्मसूत्रवृत्तिस्सव्याख्याऽमुद्रिता प्रथमाध्यायान्तं मद्रासराजकीयहस्तलिखितपुस्तकालये (R. 2325 MGOML) लभ्यते । अस्या व्याख्यापि मूलकृतैव कृता । अस्य कर्ता प्रयागकुलोत्पन्नः नरसिह्मार्यपुत्रः वेङ्कटाद्रिभट्टारक इत्यपरनामा वेङ्कटाद्रिसूरिरिति परं ज्ञायते ।\nअमुद्रितोऽयं सूत्रवृत्तिग्रन्थः मद्रासरजकीयहस्तलिखितपुस्त कालये (R 4143 MGOML) लभ्यते । अस्य कर्ता कौण्डिन्यगोत्रजश्वोलदेशीयस्सीतारामः षोडशशतकापरार्धकालवासीति ज्ञायते।\nविषयविदग्धा इत्यपरनामायं ग्रन्थ अमुद्रितस्तिरुवनन्तपुरपुस्तकालये (356 TCD Vol III) दृश्यते । पद्यवद्धोऽयं ग्रन्थः भाष्यार्थसंग्राहकः चौखाम्बामुद्रणालये च मुद्रितः। अस्य कर्ता सभानाथसर्वक्रतुरित्यपरनामा अग्निहोत्रभट्टपितामहः नारायणशास्त्रिगणपत्यम्बयोः पुत्रः, नारायणसुब्रह्मण्य च पिता सुन्दरेश इत्यपरनामा चोलदेशीयः चोक्कनाथदीक्षितः। अस्य जामाता रामभद्रमखी । सप्तदशशतकीयोऽयं (1600 - 1700 A.D.) नल्लादीक्षितधर्मराजाध्वरीन्द्रसामयिकश्चेति ज्ञायते । वेङ्कटेश्वरदीक्षितशिष्योऽयं प्रसिद्धवैय्याकरणोऽपीति ज्ञायते।\nभामतीप्रस्थानानुयायी भामतीब्रह्मविद्याभरणार्थानां संग्राहकस्सूत्रवृत्तिरूपोऽय ग्रन्थ अमुद्रितः रायलआसियाटिकसोसाइटि कल्कत्तानगरे, शङ्करमठपुस्तकालये च लभ्यते । अस्य कर्ता विवरणोपन्यासकारस्य रामानन्दसरस्वत्याः प्रशिष्यः ब्रह्म विद्याभरणकारस्य अद्वैतानन्दस्य शिष्यः रत्नप्रभाभागव्याख्यातुरच्युतकृष्णानन्दस्य मानमालाकारस्य रामानन्दस्य च गुरुस्स्वयम्प्रकाशानन्दस्सप्तदशशतकीयः (1700 - 1800 A.D.) इति निश्चीयते ।\nलघुवृत्तिरित्यपरनामायं ग्रन्थ "ओरियण्टलपब्लिषिङ् हाउस " मद्रासनगरे मुद्रितः । अस्य कर्ता चोलदेशीयः तिरुविशनल्लूरग्रामाभिजनरामसुब्रह्मण्यशास्त्रिणश्शिष्य एकोनविंशतिशतकीय (1850 - 1910 A.D.) नीलमेघशास्त्रीति ज्ञायते ।\nब्रह्माद्वैतप्रकाशिकापरनामायं ग्रन्थ पुरुषोत्तमतीर्थकृत इति परं ज्ञायते । एनमधिकृत्य नान्यत्किमपि श्रूयते । ग्रन्थोऽयं शङ्करमठसूच्यां दृश्यते।\nशाङ्करभाष्यानुसार्ययं ग्रन्थ अमुद्रित उज्जैनसूच्यां दृश्यते । अस्यैव वेदान्तभाष्यप्रदीपोद्योतनमित्यपि नामेति केचिद्वदन्ति । अस्य कर्ता महाराष्ट्रविप्रकुलोत्पन्नश्शिवभट्टसतीदेव्योः पुत्रः, भट्टोजिदीक्षितपौत्रस्य हरिदीक्षितस्य शिष्यः वैद्यनाथपायुगुण्डे इत्याख्यस्य बालशर्मणः गुरुः, शृङ्गिवेरपुराधीशात् रामतो लब्धजीवकः अपरे वयसि प्राप्तसंन्यासाक्षमः प्रसिद्धः वैय्याकरणः सप्तदशशतकापरार्धारब्धकालवासी (1674 - 1754 A.D.)\nअमुद्रितोऽयं वृत्तिग्रन्थ उज्जैतसूच्यां दृश्यते । अस्य कर्ता विदृलबुधभण्डारक इति परं ज्ञायते।\nग्रन्थोऽयं विश्वनाथसिम्हदेवेन कृत इतिपरं ज्ञायते ।\nसूत्रवृत्तिरूपोऽयं ग्रन्थ आनन्दाश्रममुद्रणालये मुद्रितः। ग्रन्थेऽस्मिन् निर्णयदर्पणाख्यः ग्रन्थः निर्दिष्टः। अस्य कर्ता गद्यमयशारीरकमीमांसाभाष्यवार्तिककर्तुर्नारायतीर्थस्य परमानन्दतीर्थस्य च शिष्यः शिवरामानन्दगोपालानन्दगोविन्दानन्दसरस्वतीनां प्रशिष्यः बालकृष्णानन्दसरस्वत्याश्शास्त्रारम्भसमर्थनकारस्य त्र्यम्वकभट्टस्य वेदान्तसारव्याख्यातू रामचन्द्रानन्दसरस्वत्याश्च गुरुः गौडदेशीयस्सप्तदशशतकवासी (1600 - 1700 A.D.) गुरुचन्द्रिकाकारः ब्रह्मानन्दसरस्वतीति ज्ञायते ।\nग्रन्थोऽयं केशवदेवकृत अमुद्रित अडयारपुस्तकालये लभ्यते ।\nव्यासनिर्मितेषु ब्रह्मसूत्रेषु शङ्कराभिमतानां अधिकरणानां वर्णनपरोऽयं ग्रन्थः प्रत्यधिकरणं श्लोकद्वयमिति सरणिमनुगच्छति । अस्या व्याख्यापि न्यायमालाविस्तराख्या मूलकृतैव कृता । अधिकरणरत्नमाला इत्यपि नामान्तरं दृश्यते । मुद्रितश्चायं ग्रन्थ आनन्दाश्रममुद्रणालये । अस्य कर्ता विद्यातीर्थशिष्यः, विद्यारण्य - ब्रह्मानन्दभारती-कृष्णानन्दभारतीनां गुरुस्रयोदशशतकापरार्धकालवासी (1280 - 1350 A.D.) भारतीतीर्थ इति ज्ञायते ।\n(A) वैयासिकन्पायभालाव्याख्या - वैय्यासिकन्यायमालाविस्तरः\nग्रन्थोऽयं आनन्दाश्रममुद्रणालये मुद्रितः । अस्य कर्ता मूलग्रन्थकार भार तीतीर्थ इति ज्ञायते ।\nशाङ्करभाष्य - तट्टीकादिसारसंग्रहभूतोऽयं ग्रन्थ अमुद्रितः मद्रासराजकीयपुस्तकालये (D. 4693 MGOML) तिरुवनन्दपुरपुस्तकालये अडयारपुस्तकालये सरस्वतीमहालये मैसूरपुस्तकालये च लभ्यते । व्याससूत्रदीपिका वेदान्तसूत्रोपन्यास इति नामान्तराण्यस्यैव ग्रन्थस्य । अस्य कर्ता विद्याशङ्करप्रशिष्यः आत्माभारतीशिष्यः रामेश्वरभारतीति ज्ञायते । विद्याशङ्करस्यैव विद्यातीर्थ इति शृङ्गगिरिपीठारोहणात्पूर्वं प्रसिद्धिरासीत् । पीठारोहणादनन्तरं "शङ्करानन्दः" विद्याशङ्कर इति च प्रसिद्धिः श्रयते । यदि स एवायं विद्याशङ्करस्स्यात्तर्हि विद्याशङ्करपीठारोहणकालः (1280 A.D.) इति शृङ्गगिरिगुरुपरम्परया ज्ञायते । एवाञ्चायं विद्याशङ्करप्रशिष्यः रामेश्वरभारती चतुर्दशशतकावसाने (1320 - 1400 A.D.) स्यादिति निर्णेतुमर्हते ।\nग्रन्थोऽयं नाराशरापेट गुण्टूरनगरे मुद्रितः । अस्य कर्ता बेल्लङ्कोण्ड - रामराय आधुनिक इति अद्वैताचार्यप्रकरणे प्रतिपादयिष्यते ।\n"शारीरकमीमांसाभाष्यनिर्णयः" "भाष्यन्यायनिर्णयः" "भाष्यन्यायसंग्रह" इत्याद्यपरनामायं ग्रन्थः मद्रासविश्वविद्यालयसंस्कृतग्रन्थमालायां मुद्रितः । अस्य कर्ता स्वयम्प्रकाशानुभवापरनामक - अनन्यानुभवशिष्यः तत्वशुद्धिकारस्य ज्ञानघनस्य सामयिकः दशमशतकीयः (1000 A.D.) प्रकाशात्मा इति ज्ञायते । अधिकं एनमधिकृत्य अन्यत्र निरूपितम् ।\nजीवब्रह्मणोरैक्यप्रतिपादकोऽयं वृत्तिग्रन्थ अमुद्रितः मद्रासराजकीयहस्तलिखितपुस्तकालये (R. 2905) अडयारपुस्तकालये तिरुवनन्तपुर पुस्तकालये विश्वभारतीशान्तिनिकेतनपुस्तकालये च लभ्यते । अस्य कर्ता आनन्दानुभूतिशिष्यः विबुधेन्द्रयोगीत्यपरनामा कृष्णानुभूतियतिरिति ज्ञायते । केरलदेशजोऽयं कृष्णानुभूतियतिस्स्वसामयिकौ राजराजरविवर्मनामानौ स्वग्रन्थे निर्दिशति । केरलीयः वासुदेवकविनामा प्रसिद्धः रविवर्मणस्सभायामासीत् । यस्य च कालः पञ्चदशशतकमध्यभाग (1450 A.D.) इति कृष्णाचार्यरचितसंस्कृतसाहित्यचरिते 252 पुटे दृश्यते । यदि कृष्णानुभूतिनिर्दिष्ट एव रविवर्मा अयं स्यात्तर्हि अस्यापि कृष्णानुभूतियतेः कालः पञ्चदशशतकमिति (1450 - 1550 A.D.) निर्णेतुं शक्यते । मद्रासराजकीय स्तलिखितपुस्तकालयस्थे (R. 3305) ग्रन्थान्तरे विद्यमानं " गीर्वाणेन्द्रसरस्वत्याः पादाब्जं हृदि बिभ्रतः " इति पदं नृसिम्हाश्रमिगुरुं गीर्वाणेन्द्रं स्मारयति ।\nपद्यमयीयं वृत्तिः अमुद्रिता मद्रासराजकीयहस्तलिखितपुस्तरकालये (R. 3734 MGOML) लभ्यते। अस्यैव ग्रन्थस्य " तात्पर्यप्रकाशिका" "तात्पर्यार्थप्रकाशिका" "भाष्यार्थन्यायमाला" इति नामान्तराणि दृश्यते। ग्रन्थेऽस्मिन् विद्यारण्यः वैय्यासिकन्यायमाला चोद्धतौ । अस्य कर्ता सुब्रह्मण्याग्निचिन्मखीन्द्र इति परं ज्ञायते । अस्य कालादिनिर्णये प्रमाणं नोपलम्यते । चतुर्दशशतकादर्वाचीन इति तु निश्चयः ।\nशारीरकरहस्यार्थवस्तुतत्वप्रकाशिकापरनामायं अध्यायचतुष्टयैः पूर्णः शाङ्करभाष्यसारभूत अमुद्रितः वृत्तिग्रन्थः रायल आसियाटिक सोसाइटि बाम्बे पुस्तकालये बन्दरकार ओरियण्टलरिसर्च पुस्तकालये च लभ्यते । अस्य कर्ता उपदेशसाहस्रीव्याख्याता कृष्णतीर्थशिष्य अनन्तदेवप्रथमस्य पुरुषोत्तममिश्रस्य च गुरुर्नृसिम्हाश्रमिसामयिकः षोडशशतकीयः (1570 - 1670 A.D.) रामतीर्थ इति ज्ञायते। अस्यैव ग्रन्थस्य शारीरकशास्त्रसंग्रह इति नामान्तरं श्रूयते ।\nग्रन्थोऽयममुद्रित अडयारपुस्तकालये लभ्यते । अस्य कर्ता राघवार्य इति परं ज्ञायते ।\nअधिकरणरचनासु भामतीमतमनुसरन् भाष्यभामत्युक्तार्थसंग्राहकोऽयं वृत्तिग्रन्थः वाणीविलासमुद्रणालये मुद्रितः । अस्य कर्ता दीक्षाग्रहणे आनन्दात्म - अनुभवानन्दशिष्यः विद्यायां पुस्वप्रकाशशिष्यश्चित्सुखाचार्यप्रशिष्यः व्यासाश्रमापरनामा त्रयोदशशथकापरार्धकालिकः (1247 - 1347 A.D.) कल्पतरुकार अमलानन्द इति ज्ञायते ।\nव्याससूत्राणां प्रथमाध्यायस्य प्रथमः पादः, द्वितीयाध्यायस्य आद्यःपादश्च व्याख्यातः । प्रतिसूत्र शाङ्करमतं प्रदर्श्य आनन्दतीर्थीयद्वैतमतमनूद्य तदुद्भावितानि दूषणानि दूरीकृतानि शतशः कणशश्चैव खण्डितानि । नव्यतर्कशैल्या सम्पूर्णः वेदान्तार्थप्रतिपादक अद्वैतरत्नरक्षाकरण्डकोऽयं ग्रन्थ आनन्दाश्रमे मुद्रितः । अस्य कर्ता वासिष्ठगोत्रोत्पन्नः बहवृचशाखाध्यायी आश्वलायनसृत्री रामचन्द्रसूरिपुत्रः रामशास्त्रिपिता महाराष्ट्रदेशान्तर्गत वरहदृदेशीयः मीमांसान्यायपञ्चास्याराघवाचार्यशिष्यः एकोनविंशतिशतकीयः (1850 A.D.) रघुनाथसूरिः। अस्य गुरु राघवाचार्यः न मध्वमतानुयायी वैय्याकरणः नापि गजेन्द्रगड्करकुलोत्पन्न सतारापुरवासी, परन्त्वन्य इति बोध्यम् । ग्रन्थकारोऽयं रघुनाथसूरिः पुण्य(पूना)पत्तने राजकीयाङ्गलअधिकारि प्रार्थनावशात् न्यायाधीशपदमलञ्चकार। अस्य पुत्र रामशास्त्री अपिभोर राजधान्यां राजाश्रितः नीतिवक्ता वकीलः आसीत् । ग्रन्थकारोऽयं अपरे वयसि नीरातीरसमीपस्थ "भोर" राजधान्यन्तर्गतशासितुः अधीश्वरात् पण्डितनानासाहेबपन्तसचिवात् प्राप्ताश्रयः ग्रन्थञ्चकारेति ज्ञायते। अनेन भगवद्गीताया अपि शङ्करपदभूषणमिति व्याख्या कृता ।\nग्रन्थोऽयं तेलुगुलिप्यां मुद्रितः। अस्य कर्ता आन्ध्रदेशज एकोनविंशतिशतकीय (1875 A.D.) रामशास्त्रिसुब्रह्मण्यशास्त्रिशिष्यः बेल्लङ्गोण्डरामराय कविरिति ज्ञायते ।\nब्रह्मसूत्रसमन्वयापरनामायं ग्रन्थः "हल्षरिपोर्ट आफ सान्स्कृट मानस्कृष्ट्" निर्दिश्यते । अस्य कर्ता अनूपनारायणतर्कशिरोमणिरिति परं ज्ञायते ।\nग्रन्थोऽयं काञ्चीकामकोटिसूच्यां दृश्यते । अस्य कर्ता रघुनाथभट्टाचार्य इति परकं ज्ञायते ।\nशारीरकसूत्रसारार्थचन्द्रिकापरनामायं ग्रन्थ अमुद्रितः लन्दननगरस्थभारतकार्यालयपुस्तकालये, उज्जयिन्यां च लभ्यते । अस्य कर्ता अग्निहोत्रिवीरेश्वरसूरिपौत्रः सदाशिवभट्टपुत्रः, महाङकरित्युपनामायं गङ्गाधरभगवद्भक्तकिङ्करः वत्सर्षिगोत्रज अष्टादशशतकीयः (1780 - 1880 A.D.) इति ज्ञायते । अस्य नाम्ना स्वाराज्यसिद्धि-वेदान्तसिद्धान्तसूक्तिमञ्जरीकारस्य गङ्गघरेन्द्रसरस्वत्याश्शिष्य इति ज्ञायते ।\nअमुद्रितोऽयं ग्रन्थ अडयारपुस्तकालये (27 D. 27 AL) लभ्यते । अस्य कर्ता वासुदेवेन्द्रशिष्यः कृष्णानन्द - उपनिषद्ब्रह्मेन्द्र - रामचन्द्रेन्द्राणां सतीर्थ्यंश्चन्द्रिकाचार्यगुरुः अष्टादशशतकीय (1800 - 1900 A.D.) रामब्रह्मेन्द्रसरस्वतीति ज्ञायते ।\nअमुद्रितोऽयं ग्रन्थ पञ्जाबसूच्यां (718) दृश्यते । अस्य कर्ता रामधनाख्यः अनेन (1753 A.D.) काले ग्रन्थोऽयं कृत इति ज्ञायते । एतद्रीत्या ब्रह्मसूत्राणि शाङ्करभाष्यवत् (555) संख्यया संख्यातानि ।\n83. सूत्रार्थामृतलहरी - सव्याख्या\nअमुद्रितोऽयं ग्रन्थः मद्रासराजकीयहस्तलिखितपुस्तकालये लभ्यते । अस्य कर्ता कृष्णावधूतपण्डित इति ज्ञायते । अस्य व्याख्यापि मूलकारेणैव कृता वरीवर्ति ।\nअमुद्रिताचेयं वृत्तिः मैसूरसूच्यां दृश्यते । अस्य कर्ता कौण्डिन्य इति ज्ञायते कौण्डिन्यवृत्तिरित्यपि नामान्तरम् ।\nग्रन्थोऽयं दासगुप्तमहाशयेन (H.I.P. Vol. II Page 81) निर्दिष्टः । शाङ्करभाष्यानुसारिण्या वृत्या अस्याः कर्ता वैद्यनाथ इति नाम निर्दिश्यते । कोऽय वैद्यनाथ परिभाषासंग्रहकार वैय्याकरणस्स्यात्तर्हि अस्य मातुलः रामभद्रदीक्षितः, वाधूलगोत्रजः, रामभद्रदीक्षितशिष्यः, कण्डरमाणिक्कग्रामवासी चोलदेशीयस्सप्तदशशतकापरार्धवासी (1650 - 1700 A.D.) इति निश्चीयते ।\nग्रन्थोऽयं मैसूरपुस्तकालये लभ्यते । अस्य कर्ता वेङ्कामात्यापरनामा चिन्मयमुनिरिति परं ज्ञायते ।\nअमुद्रितोऽयं ग्रन्थः बरोडापुस्तकालये (12717 BRD) लन्दननगरस्थभारतकार्यालयसूच्याञ्च दृश्यते । अस्य कर्ता रामगोविन्दशिष्यः वासुदेवतीर्थशिष्यः ब्रह्मानन्दसरस्वतीगुरुः सप्तदशशत्तकवासी (1600 - 1700 A.D.) नारायणतीर्थ इति ज्ञायते ।\nग्रन्थोऽयं भारतकार्यालयपुस्तकालये लन्दननगरे लक्ष्यते । अस्य कर्ता प्रकाशात्मा इत्यपि ज्ञायते ।\nग्रन्थोऽयं आनन्दाश्रमुद्रणालये मुद्रितः । अस्य कर्ता लक्ष्मीनरहरिदीक्षितपुत्रः रामरायगुरुः हरिदीक्षितः । अनेन (1658 श 1736 A.D.) काले ग्रन्थोऽयमारचित इति अष्टादशशतकीय इति ज्ञायते ।\nग्रन्थोऽयं अद्वैतमञ्जरी ग्रन्थमालायां कुम्भधोणनगरे मुद्रितः अस्य कर्ता शङ्कराचार्यशिष्यः, सुरेश्वर इति च केषाञ्चिन्मतम् ।\nग्रन्थोऽयं दासगुप्तमहाशयेन (H.I.P. Vol. II Page 81) निर्दिष्टः। अस्य कर्ता देवराप्रभट्ट इति च प्रतिपादितम् ।\nब्रह्ममीमांसात्रिशत्यपरनामायं ग्रन्थ अज्ञातकर्तृकः सूत्रार्थसंग्राहकः चौखाम्बामुद्रणालये मुद्रितः ।\nग्रन्थोऽयममुद्रितः पञ्चाबसूच्यां (719) दृश्यते । अस्य कर्ता शुकभगवत्पाद इति च निर्दिश्यते । कोऽयं शुकभगवत्पाद इति निर्णये विशिष्टं प्रमाण किमपि न दृश्यते ।\nयामुनाचार्येण सिद्धित्रये अनुपादेयत्वेन प्रदर्श्यमानोऽयं ग्रन्थः भर्तृहरिकृतः अद्वैतमतपोषकस्स्यादित्यूह्यते । ग्रन्थोऽयं यद्यपि नोपलभ्यते तथापि शब्दाद्वैतवादी भर्तृहरिरिति प्रसिद्धेर्ब्रह्मसूत्राणां वृत्तिरचनायास्सम्भवः। भर्तृहरेः कालष्षष्ठशतकात् पञ्चमशतकाद्वा प्राचीन इति ज्ञायते । अधिकं भर्तृहरिप्रकरणे निरूपितम् ।\nएवं सूत्रप्रस्थाने - गणपतिशास्त्रिकृत अद्वैतमतावलम्बी "अथ शब्दार्थविचारः", कौण्डिन्यकृता रामभद्रविद्वत्कृता, नृसिम्हाश्रमिशिष्यरामाश्रमिकृताश्च सूत्रवृत्तयः भारतकार्यालयस्थापुस्तकालये लन्दननगरस्थे दृश्यन्ते । एवं नारायणकृता न्यायनिर्णयसंग्रहनाम्नी वृत्तिः, अज्ञातकर्तृनामानौ "अद्वैतरत्नकोश" - 'आमोद'नामानौ द्वौ वृत्तिग्रन्थौ च मैसूरसूच्यां दृश्येते । शान्तिनिकेतनपुस्तकालये कृष्णे न्द्रानुभूतिकृता ब्रह्मसूत्रभाष्यव्याख्या काचन विद्यते । "काटलागस काटलागर" मिति ग्रन्थे ज्ञानेन्द्रयतिकृता "दीपिका" नागेशभट्टकृतः "सूत्रेन्दुशेखरः" रामानन्दतीर्थकृतं "वेदान्तसूत्ररत्नं" आनन्दपूर्णकृता "सामान्यसूत्रवृत्तिश्च" दृश्यन्ते । एतेषां ग्रन्थानां प्राप्तिस्थानादिकं न ज्ञातुं पार्यते ।
  