text: August 13, 2021 by Prasanna\nWe have given detailed NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Ruchira Chapter 2 बिलस्य वाणी न कदापि में श्रुता Questions and Answers come in handy for quickly completing your homework.\nClass 8 Sanskrit Chapter 2 बिलस्य वाणी न कदापि में श्रुता Textbook Questions and Answers\nSanskrit Class 8 NCERT Solutions are freely available on Learinsta.com. These solutions are designed based on CBSE Syllabus, Students can read and get more marks in your examination.\n2. एकपदेन उत्तरं लिखत -\n(एक पद में उत्तर लिखो)\n(घ) हस्तपादादिकाः क्रियाः केषां न प्रवर्तन्ते?\n3. पूर्णवाक्येन उत्तरत\n(पूर्ण वाक्य में उत्तर लिखो)\n(क) खरनखरः कस्मिंश्चित् वने प्रतिवसति स्म।\n(ख) महतीं गुहां दृष्ट्वा सिंहः अचिन्तयत्-'नूनं एतस्यां गुहायां रात्रौ कोऽपि जीवः आगच्छति।\nअतः अत्रैव निगूढो भूत्वा तिष्ठामि।'\n(ग) शृगालः अचिन्तयत्-'अहो विनष्टोऽस्मि। नूनम् अस्मिन् बिले सिंहः अस्ति इति तर्कयामि।\nतत् किं करवाणि?'\n(ङ) गुहासमीपमागत्य शृगालः पश्यति यत् सिंहपदपद्धतिः गुहायां प्रविष्टा दृश्यते, न बहिरागता।\n(च) यः अनागतं कुरुते, सः शोभते।\n4. रेखांकितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत -\n(रेखांकित पदों के लिए प्रश्न निर्माण कीजिए)\n(क) क्षुधातः सिंह कुत्रापि आहारं न प्राप्तवान्।\nकीदृशः सिंह कुत्रापि आहारं न प्राप्तवान्?\n(ख) दधिपुच्छः नाम शृगालः गुहायाः स्वामी आसीत्।\nकः नाम शृगालः गुहायाः स्वामी आसीत्?\n(ग) एषा गुहा स्वामिनः सदा आह्वानं करोति।\n(घ) भयसन्त्रस्तमनसां हस्तपादादिकाः क्रियाः न प्रवर्तन्ते।\nभयसन्त्रस्तमनसां कीदृश्यः/ काः क्रियाः न प्रवर्तन्ते?\n(ङ) आह्वानेन शृगालः बिले प्रविश्य सिंहस्य भोज्यं भविष्यति।\n5. घटनाक्रमानुसारं वाक्यानि लिखत -\n(वाक्यों को घटना के क्रमानुसार लिखो)\n(क) गुहायाः स्वामी दधिपुच्छः नाम शृगालः समागच्छत् ।\n(ख) सिंहः एकां महतीं गुहाम् अपश्यत् ।\n(ग) परिभ्रमन् सिंहः क्षुधा" जातः।\n(च) दूरं पलायमानः शृगालः श्लोकमपठत् ।\n1. परिभ्रमन् सिंहः क्षुधा" जातः। (ग)\n2. सिंहः एकां महतीं गुहाम् अपश्यत्। (ख)\n3. गुहायाः स्वामी दधिपुच्छः नाम शृगालः समागच्छत्। (क)\n4. गुहायां कोऽपि अस्ति इति शृगालस्य विचारः। (छ)\n5. दूरस्थः शृगालः रवं कर्तुमारब्धः। (घ)\n6. सिंहः शृगालस्य आह्वानम्करोत्। (ङ)\n7. दूरं पलायमानः शृगालः श्लोकमपठत्। (च)\n6. यथानिर्देशमुत्तरत -\n(निर्देशानुसार उत्तर दीजिए)\n1. एकाम्, 2. महतीम्।\n(घ) "सिंहपदपद्धतिः गुहायां प्रविष्टा दृश्यते' अस्मिन् वाक्ये क्रियापदं किम्?\n(ङ) वनेऽत्र संस्थस्य समागता जरा' अस्मिन् वाक्ये अव्ययपदं किम्?\n7. मञ्जूषातः अव्ययपदानि चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत\n(मञ्जूषा से अव्यय पदों को चुनकर रिक्त स्थान की पूर्ति कीजिए) ।\nकश्चन दूरे नीचैः यदा तदा यदि तर्हि परम् च सहसा ।\nएकस्मिन् वने ............ व्याधः जालं विस्तीर्य ....... स्थितः। क्रमशः आकाशात् सपरिवारः कपोतराजः ............ आगच्छत्। ............ कपोताः तण्डुलान् अपश्यन् ............ तेषां लोभो जातः। परं राजा सहमतः नासीत्। तस्य युक्तिः आसीत् ....... वने कोऽपि मनुष्यः नास्ति। ....... कुतः तण्डुलानाम् सम्भवः? ............ राज्ञः उपदेशम् अस्वीकृत्य कपोताः तण्डुलान् खादितुं प्रवृत्ताः जाले ..... निपतिताः। अतः उक्तम् .. विदधीत न क्रियाम्'।\nएकस्मिन् वने कश्चन व्याधः जालं विस्तीर्य दूरे स्थितः। क्रमशः आकाशात् सपरिवारः कपोतराजः नीचैः आगच्छत्। यदा कपोताः तण्डुलान् अपश्यन् तदा तेषां लोभो जातः। परं राजा सहमतः नासीत्। तस्य युक्तिः आसीत् यदि वने कोऽपि मनुष्यः नास्ति। तर्हि कुतः तण्डुलानाम् सम्भवः? परं राज्ञः उपदेशम् अस्वीकृत्य कपोताः तण्डुलान् खादितुं प्रवृत्ताः जाले च निपतिताः। अतः उक्तम् 'सहसा विदधीत न क्रियाम्'।\nClass 8 Sanskrit Chapter 2 बिलस्य वाणी न कदापि में श्रुता Additional Important Questions and Answers\nअधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि निर्देशानुसारं लिखत -\n(1) कस्मिंश्चित् वने खरनखरः नाम सिंहः प्रतिवसति स्म। सः कदाचित् इतस्ततः परिभ्रमन् क्षुधार्तः न\nकिञ्चिदपि आहारं प्राप्तवान्। ततः सूर्यास्तसमये एकां महतीं गुहां दृष्ट्वा सः अचिन्तयत्-'नूनम् एतस्यां\nगुहायां रात्रौ कोऽपि जीवः आगच्छति।\n(i) सिंहस्य नाम किम् अस्ति?\n(ii) सिंहः किं दृष्ट्वा अचिन्तयत्?\n(iii) गुहा कीदृशी आसीत्?\n(i) सिंहः कुत्र प्रतिवसति स्म?\nसिंहः कस्मिंश्चित् वने प्रतिवसति स्म।\n(ii) परिभ्रमन् सिंहः किं न प्राप्तवान्?\nपरिभ्रमन् सिंहः किञ्चिदपि आहारं न प्राप्तवान्।\nIII. निर्देशानुसारम् प्रदत्तविकल्पेभ्यः उचितं उत्तरं चित्वा लिखत\n(i) 'सः' इति सर्वनामपदस्य स्थाने संज्ञापदं किम् भविष्यति?\n(ii) 'क्षुधातः' इति विशेषणपदस्य कर्तृपदं किम्?\n(iii) 'आयाति' इति पदस्य पर्यायशब्दं गद्यांशे किम् प्रयुक्तम्?\n(i) गुहायाः स्वामी कः आसीत्?\n(ii) शृगालः किं कर्तुम् आरब्धः?\n(i) गुहायां का प्रविष्टा?\nगुहायां सिंहपदपद्धतिः प्रविष्टा।\n(ii) तदा कः समागच्छत्?\nतदा गुहायाः स्वामी दधिपुच्छः नाम शृगालः समागच्छत्।\n(i) 'सोऽचिन्तयत्' अत्र सज्ञापदं लिखत।\n(ii) 'न आह्वयसि' इत्यत्र सन्धिः कार्यः।\n(iii) 'नूनम्' इत्यस्य पर्यायशब्दं लिखत।\nसमुचितपदेन रिक्तस्थानानि पूरयत, येन कथनानां भावः स्पष्टो भवेत् -\nअस्य भावः अस्ति यत् सिंहः ... ................ गुहां\nअस्य भावः अस्ति यद् अहम् अस्मिन् .......\nअधोलिखितेषु विकल्पेषु समुचितं भावं चित्वा लिखत -\n(i) सिंहः भोजनं न प्राप्तवान् ।\n(ii) सिंहः भोजनं न कृतवान् ।\n(iv) सिंहः भोजनं न दृष्टवान् ।\nअधोलिखितेषु भावकथनेषु यत् कथनं शुद्धं तत् (✓) चिह्नन, यच्चाऽशुद्धं तत् (✗) चिह्नन अङ्कयत।\n(i) गुहायां रात्रिः आगच्छति। ।\n(i) गुहायां रात्रिः आगच्छति। (✗)\n(i) सः स्वल्पमपि भोजनं न प्राप्तवान् ।\n(ii) सः भोजनं प्राप्तवान्, न आहारम् ।\n(i) सः स्वल्पमपि भोजनं न प्राप्तवान् । (✓)\n(ii) सः भोजनं प्राप्तवान्, न आहारम् ।(✗)\nअधोलिखितस्य श्लोकस्य अन्वयं लिखत\n(क) अनागतं यः कुरुते सः शोभते।\n(ख) सः शोच्यते यो न करोत्यनागतम्।\n(क) यः अनागतं कुरुते, सः शोभते।\n(ख) यो न अनागतं करोति, सः शोच्यते।\nअधोलिखितस्य श्लोकस्य प्रदत्ते अन्वये समुचितपदेन रिक्तस्थानानां पूर्ति कुरुत -\nभयसन्त्रस्तमनसां हस्तपादादिकाः क्रियाः।\nप्रवर्तन्ते न वाणी च वेपथुश्चाधिको भवेत्॥\nअन्वयः-भयसन्त्रस्तमनसा ................ क्रियाः .................. च न प्रवर्तन्ते ............... च ................ भवेत्।\nभयसन्त्रस्तमनसां हस्तपादादिकाः क्रियाः वाणी च न प्रवर्तन्ते वेपथुः च अधिकः भवेत्।\n(क) वने सिंहः प्रतिवसति स्म।\nवने कः प्रतिवसति स्म?\n(ख) सिंहः क्षुधार्तः आसीत्।\nसिंहः कीदृशः आसीत्?\n(ग) सिंहः सायं गुहाम् अपश्यत् ।\nसिंहः कदा गुहाम् अपश्यत्?\nघटनाक्रमाऽनुसारम् अधोलिखितानि वाक्यानि पुनः लिखत -\nवने खरनखरः नाम सिंहः प्रतिवसति स्म।\nसः किञ्चिदपि आहारं न प्राप्तवान्।\nगुहायाः स्वामी तत्र समागच्छत् ।\n(iv) अन्ये पशवः भयभीताः अभवन् ।\nदधिपुच्छः रवं कर्तुम् आरब्धः।\n(v) सिंहः शृगालस्य आह्वानम् अकरोत् ।\nसिंहः शृगालस्य आह्वानम् अकरोत् ।\n(vi) गुहायाः स्वामी तत्र समागच्छत् ।\nअन्ये पशवः भयभीताः अभवन् ।\n(vii) सः किञ्चिदपि आहारं न प्राप्तवान् ।\nशृगालः दूरं पलायमानः श्लोकम् अपठत्।\nअधोलिखिते सन्दर्भे रिक्तस्थानानि मंजूषायाः उचितपदैः पूरयत -\nएतस्मिन् अन्तरे .............. ................ स्वामी दधिपुच्छः नाम ............ समागच्छत् । स च यावत्\n............ तावत् सिंहपदपद्धतिः गुहायां ........... दृश्यते, न च ................ आगता। शृगालः अचिन्तयत्-"अहो, .......... अस्मि, नूनम् अस्मिन् .. .................... सिंहः अस्ति इति तर्कयामि। तत् किं करवाणि?" एवं .............................. दूरस्थः .............................. कर्तुमारब्धः ।\nअधोलिखितानां शब्दानाम् अर्थान् निर्दिश्य वाक्येषु प्रयोगं कुरुत -\nक्षुधातः, निगूढः, महती।\n(i) क्षुधातः = बुभुक्षितः।\nएकदा वने एकः सिंहः क्षुधातः आसीत् ।\n(ii) निगूढः = प्रच्छन्नः।\nवानरः निगूढः भूत्वा तिष्ठति।\n(iii) महती = विशाला।\nपर्वते महती गुहा अस्ति।\nअधोलिखितानां शब्दानां समक्षं प्रदत्तैः अर्थैः सह मेलनं क्रियताम् -\n1. अधोलिखितगद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि निर्देशानुसारं लिखत -\n(i) एकपदेन उत्तरत -\n(क) कस्य पदपद्धतिः गुहायां प्रविष्टा दृश्यते?\nसिंहस्य पदपद्धतिः गुहायां प्रविष्टा दृश्यते।\n(iii) 'विनष्टोऽस्मि' इति कः अचिन्तयत्?\n(iv) 'करवाणि' इति क्रियापदे कः लकारः?\n2. उचितं अव्ययपदं चित्वा वाक्यं पूरयत\n(i) सिंहस्य उच्चगर्जनेन गुहा - - शृगालं आह्वयत्।\n(ii) 'गुहायाः' इति पदे का विभक्तिः ?\n(iii) 'विचार्य' इत्यत्र कः प्रत्ययः?\n(iv) 'निष्क्रम्य' इति पदस्य विलोमपदं किं?\n(v) 'अकस्मात्' इत्यस्य पदस्य समानार्थकं अव्ययपदं किं?\n(vi) 'उच्यते' इति क्रियापदे कः धातुः?\n(vii) 'यदाह' इति पदस्य सन्धिच्छेदं किम्?\n3. रेखांकितपदानि आधारीकृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत -\n(i) कदापि बिलस्य वाणी मे न श्रुता।\n(ii) नूनं अस्मिन् बिले सिंहः अस्ति।\n(iii) सूर्यास्तसमये एकां महतीं गुहां दृष्ट्वा सिंहः अचिन्तयत्।\n4. 'एतस्यां' इत्यस्य पदस्य मूलशब्दं किं?
  