text: Sanskrit Essay on Shankaracharya, "आदि शंकराचार्य पर संस्कृत निबंध" for Class 5, 6, 7, 8, 9 & 10 - HindiVyakran\nSanskrit Essay on Shankaracharya, "आदि शंकराचार्य पर संस्कृत निबंध" for Class 5, 6, 7, 8, 9 & 10\n✔ Admin on 09:39 0 Comment\nआदि शंकराचार्य पर संस्कृत निबंध लिखिए। Write Essay on Shankaracharya in Sanskrit Language\n'अम्ब ! अहं संन्यासं ग्रहीतुंवाञ्छामि', एतानिशब्दानि विश्वविश्रुतस्य श्रीमत्छंकराचार्यस्य बाल्यकाले सप्तवर्षीय अवस्थायां स्वमातरं प्रति आसन् । अस्य विदुषः जन्म भारतवर्षस्य दक्षिणप्रान्ते 'कालटी'नामके ग्रामे अभवत् । अस्य मातुः नाम 'सुभद्रा',पितुः नाम शिवगुरुः आसीत् । जनैः कथ्यते यत् शंकराचार्यस्य जन्म अस्य पित्रोः वृद्धावस्थायां भगवान् शङ्करस्य कृपया अभवत्। यदा एषः त्रिवर्षीयः आसीत् , तदैव पिता अस्य पञ्चतत्त्वं गतवान्।\nजनन्या सुभद्रया पञ्चमे वर्षे अस्य बालकशङ्करस्य यज्ञोपवीतः कारितः । तदनन्तरं अनेन सकला- वेदविद्या अधीता,विदुषांमध्ये परमप्रसिद्धिः च प्राप्ता। वस्तुतः बाल्यकालादेव बालोऽयं तीक्ष्णबुद्धिः आसीत्। अनेनैव एकवर्षीयः एषः बालकः स्पष्टरूपेण मातृभाषां वदति स्म। द्विवर्षीयः अयं मातृकथितां पुराणानां कथानां सर्वासां सम्यक्रूपेण स्मरणं अकरोत्।\nसप्तवर्षीयेण अनेन संन्यासग्रहणाय स्वमातरं प्रति अनुमतिः याचिता, किन्तु ममत्वप्रतिमूर्त्या तया संन्यास-आश्रयणाय स्वीयां स्वीकृतिः न प्रदत्ता । एकदा सः मात्रा सह नद्याम् एकस्यां स्नानम् करोति स्म । तदैव ग्राहेण एकेन तस्य पादः ग्रस्तः । शङ्करः स्वमातरं प्रति अवोचत् -\n'अम्ब ! यदि त्वं मह्यं संन्यासग्रहणाय अनुमतिं दास्यसि,तर्हि ग्राहोऽयं मां त्यक्ष्यति।" विवशया मात्रा स्वपुत्रस्य प्राणत्राणाय संन्यासस्य आज्ञा प्रदत्ता ,किन्तु मात्रा कथितम् - 'मम मृत्युकाले आगन्तव्यं त्वया मत्समीपम् 'इति।\nमातुः आज्ञां प्राप्य सः नर्मदायाः तीरं गत्वा श्रीमत्गोविन्दपादाचार्यं गुरुं विधाय अष्टवर्षीयाम् अवस्थायां संन्यासं गृहीतवान् । बाल्यकाले अस्य नाम शङ्करः आसीत् । संन्यासानन्तरं गुरुणा अस्य 'भगवत्पूज्यपादाचार्यः'नाम कृतम्। अत्रैव अनेन श्रुतिशासितं अद्वैतमतं वर्षत्रयं यावत् अधीतम्।।\nपश्चात् गुरोः आज्ञया श्रीविश्वनाथस्य वाराणसी नगरी समधिगत्य ब्रह्मसूत्रश्रीमद्भगवद्गीतोपनिषत्सु प्रामाणिकं भाष्यं विरचितम् । तत्रैव भगवतः वेदव्यासस्य कृपया पुनः षोडषवर्षात्मकं कालं प्राप्य तस्य आज्ञया वेदान्तप्रचारे सनातनधर्मस्य च प्रतिष्ठार्थं संलग्नो जातः। अस्मिन् काले अनेन काशी-कुरुक्षेत्र-बदरिकाश्रमतः दक्षिणे भारते रामेश्वरं यावत् यात्रा कृता प्रचारार्थमेव।\nप्रयागे त्रिवेण्याः तटे अयं मीमांसकाचार्येण कु मारिलभट्टेन सह शास्त्रार्थमपि गतवान्,किन्तु तदानीं सः अन्तिमाम् अवस्थायाम् आसीत् । अतः तस्य आज्ञया एषः मण्डनमिश्रेण सह शास्त्रार्थाय माहिष्मती नगरी अगच्छत् । तत्र मीमांसाशास्त्रेषु निपुणस्य मण्डनमिश्रस्य विदुषीं पत्नी माध्यस्थरूपेण निधाय तं विजितवान्।\nकिन्तु तस्मिन् एव समये अर्धाङ्गरूपया पत्न्या कामशास्त्रीयप्रश्नेषु पृष्टेषु ब्रह्मचर्यवशात् मौनं स्वीकृतवान् खलु सः। पुनः पाण्मासिकं अवधेः अनुमतिं गृहीत्वा अनेन योगबलेन दिवङ्गतस्य अमरुकभूपतेः मृते शरीरे प्रविश्य काम-कला कौशलं प्राप्तम्। अस्मिन् काले शङ्कराचार्येण 'अमरुकशतकम्'नाम शृङ्गारिकस्य मुक्तककाव्यस्य संरचना कृता आसीत्।\nअनन्तरं शास्त्रार्थे पराजिते सः मण्डनमिश्रस्य धर्मपत्नीं भारती,आचार्यमण्डनमिश्र च शिष्यरूपेण गृहीतवान् ,अस्य नाम शङ्कराचार्येण सुरेश्वराचार्यः इति कृतः । एतदभिधानं गृहीत्वा सः तेन सह वैदिकस्य मतस्य प्रचारार्थे भारतभुवः भ्रमणम् अकरोत्।\nस्वजीवनकाले श्रीमताशङ्कराचार्येण बहूनां ग्रन्थानां संरचना कृता । तेषु ब्रह्मसूत्रगीतोपनिषदानां भाष्यानि महत्त्वपूर्ण स्थानं भजन्ते। आचार्यप्रवरेण पुरी-द्वारिका-शृङ्गेरीज्योतिर्मठ-इत्यादिषु स्थलेषु पीठानां स्थापना कृता , एकैकः शिष्यः च तेषु पीठेषु धर्मरक्षणाय नियुक्ती कृतः।\nकेदारनाथस्य निकटे द्वाविंशति-अवस्थायां काश्मीरक्षेत्रे शारदामन्दिरे सः अमुं भौतिकशरीरं परित्यक्तवान्। तस्य प्रधानशिष्येषु पद्मपादाचार्यः, सुरेश्वराचार्यः च मुख्यतां भजेते । अल्पीयस्याम् अवस्थायां श्रीमता शङ्कराचार्येण बहूनि कार्याणि कृतानि । अतः अस्माभिः तस्य नाम श्रद्धया ग्रहणीयम् ।
  