text: CBSE Sample Papers for Class 10 Sanskrit Paper 1 - NCERT MCQ\nमहात्मनो बुद्धस्य शिष्यः आनन्दः आसीत् एकदा सः ग्रीष्मकाले मार्गे गच्छति स्म। सूर्यस्य आतपः तीव्रः आसीत्। सः पिपासाकुलः जलपानार्थम् इतस्ततः पश्यति स्म। किंचिद् दूरे सः एकाम् कन्याम् अपश्यत् । सो कुपात् जलं निष्कासयति स्म। आनन्दः तस्याः समीपम् अगच्छत् जलं च अयाचत । मातङ्गी प्रत्यवदत् - "नाहं जलं पाययितुं शक्नोमि यतः अहम् अपवित्रा अस्मि।" आनन्दोऽवदत् - "नाहं पवित्र-अपवित्रकुलो गणयामि।" यतः सर्वे जीवाः ईश्वरस्य अंशभूताः भवन्ति। मातङ्गी प्रसन्नमनसा स्वकीयघटात् जलम् अस्रावयत् आनन्दः यथेष्टं जलं पीतवान्। मातङ्गी बुद्धस्य समीपम् अगच्छत् । भगवान् बुद्धः तस्यै अमृततुल्यवचनैः उपदेशम् अयच्छत् । मातङ्गी ज्ञानं लब्धवा अभूतपूर्वी शान्तिं प्राप्तवती । नूनं कर्मणा एवं नरः उच्चः नीचः वा भवति।\nमहात्मनः बुद्धस्य शिष्यस्य नाम किम् आसीत् ?\nआनन्दः काम् अपश्यत् ?\nआनन्दः कुत्र अगच्छत् किं च अयाचत ?\nमातङ्गी किम् प्राप्तवती ?\n(III) प्रदत्तविकल्पेभ्यः उचितम् उत्तरं चित्वा निर्देशानुसारम् लिखत। (1/2 × 4 = 2)\n1. 'अपश्यत्' इति क्रियापदस्य किं कर्तृपदम् अत्र प्रयुक्तम् ?\n2. 'भानोः' इति अर्थे किम् पदम् अत्र प्रयुक्तम् ?\n3. नूनं कर्मणा एव नरः उच्चः नीचः वा भवति'।\nअत्र 'नरः' पदस्य क्रिया पदम् किम् ?\n4. 'आनन्दः तस्याः समीपम् अगच्छत् अत्र 'तस्याः' पदम् कस्मै प्रयुक्तम् ?\n(IV) अस्य अनुच्छेदस्य कृते समुचितं शीर्षकं लिखत। (2)\nभवान् नितिनः । मुम्बईदर्शनार्थम् अगच्छत् । पितरं प्रति लिखितं पत्रं मञ्जूषायां प्रदत्तैः उचितपदैः पूरयित्वा पुनः लिखत। (1/2 × 10 = 5)\nदिनाङ्कः ....../ ...../ ......\nवयं ह्यः एव (2)............ मुम्बईनगरं प्राप्तवन्तः । (3).............. अपि मया प्रथमवारं दृष्टम् । सागरस्य (4) .............. पुनः पुनः आगत्य तटं स्पृश्यते । सर्वत्र जलमेव दृश्यते । जले (5)........... पोताः नौकाः च क्रीडनकानि इव प्रतीयन्ते। परश्वः (6) .............. महाबलेश्वरं गमिष्यामः । इदं मुम्बईनगरस्य पर्वतस्थलं वर्तते । अस्माकं अध्यापकाः अति (7)............. सन्ति । स्वानुभवान् तत्रागत्य एव (8)......... । जनन्यै (9)........... च सादरं प्रणामः ।\nभवताम् प्रियः पुत्रः\nमञ्जूषा - वाष्पयानेन, वयम्, तरन्तः, अग्रजाय, नमोनमः, स्नेहशीलाः, लहरीभिः, श्रावयिष्यामि, नितिनः, समुद्रतटम्\nमञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया चित्रं दृष्ट्वा पञ्च वाक्यानि संस्कृते लिखत। (2 × 5 = 10)\nमञ्जूषा- क्रीडाप्रतियोगिता, निर्णायकः, दर्शकाः, तिष्ठन्ति, अग्रे बालिकाः, द्वारे, धावन्ति, करतलध्वनिना, उत्साहवर्धनम्, शिक्षिका, काचित्\n'मम मातृभूमिः' इति विषयम् अधिकृत्य मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया पञ्च वाक्यानि संस्कृते लिखत।\nमजूषा- पोषणम्, स्वर्गादपि, सत्यम्, मातृभूमिः, वन्दनीया, यच्छति, अहम्, माता, अस्माभिः, नमामि, सागरः, हिमालयः, रक्षति, चरणौ, प्रक्षालयति\nअधोलिखितवाक्येषु रेखाङ्कितपदेषु सन्धिं सन्धिच्छेदं वा कृत्वा लिखत। (1 × 4 = 4)\nउभौ + एव मित्रे आस्ताम्।\nवर्षर्ती मेघाः गर्जन्ति।\nभवत् + मनोरथं पूरयित्वा आत्मानम् अनुगृहीतं कर्तुम् इच्छामि।\nमम अर्थिनस्तु धनलाभमात्रेण संतोष भजन्ते।\nअधोलिखितवाक्येषु रेखाङ्कितपदानां समासं विग्रहं वा प्रदत्तविकल्पेभ्यः चित्वा लिखत। (1 × 4 = 4)\n1. सर्वेषामेव महत्त्वं विद्यते समयम् अनतिक्रम्य।\n(क) अनतिक्रम्य समयेन\n2. अये! कथं श्रीकृष्णार्जुनौ युधिष्ठिरः च।\n(क) श्रीकृष्णः च अर्जुनः च\n(ख) श्रीकृष्णौ अर्जुनौ च\n(ग) श्रीकृष्णः अर्जुनौ च\n(घ) श्रीकृष्णम् अर्जुनं च\n3. दुष्टा बुद्धिः यस्य सः सर्वचनानि तिरस्कृत्य प्राचलत्।\n4. सः वाचि पटुः नेता अस्ति।\nअधोलिखितवाक्येषु रेखाङ्कितपदानां प्रकृतिप्रत्ययौ संयोज्य विभज्य वा समुचितम् उत्तरं लिखत। (1 × 4 = 4)\nतौ मार्गे क्रीड् + शतृ बालकान् अपश्यताम्।\nप्रयतमानाः जनाः साफल्यं प्राप्नुवन्ति।\nकाव्यस्य मधुरत्वम् सहृदयाः जानन्ति।\nअस्याः अनुज + टाप् दीपिका अस्ति।\nमजूषातः अव्ययपदानि चित्वा वाक्यानि पूरयत। (1 × 4 = 4)\nभाविकः - यूयं सर्वे : .................. गच्छ थ?\nभव्या - वयं गृहात् ............ गच्छामः।\nभाविकः - तत्र ................. गच्छथ?\nभव्या - अस्माकं मित्राणि ............. खेलन्ति तत्रैव वयं गच्छामः।\nमञ्जूषा - कुत्र, यत्र, बहिः, किमर्थम्\nसर्वे गीतां पठन्ति।\nजनैः तत्र स्थीयते।\nसिंहः उच्चैः गर्जति\nअहं प्रातः (6.30) ........... उत्तिष्ठामि।\nअहं (7.15) ............... विद्यालयं गच्छामि।\n1. श्वः मम विद्यालये उत्सवः आसीत्।\n2. अनेकानि अतिथयः आगच्छन्।\n3. ते कार्यक्रमं दृष्ट्वा प्रसन्नम् आसन्।\n4. अहं मित्रैः सह तत्र अगच्छत् ।\n(अ) अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि उत्तरपुस्तिकायाम् लिखत। (6)\nपर्यटनाधिकारी - साधु पृष्टम् । अत्र अनेके प्रमुखोत्सवाः। 'वाङ्चो' जनजातीनां प्रमुख पर्व' ओरिया' इति अस्ति। एतत् तु 'फरवरी' इति मासे मान्यते। अस्मिन् अवसरे कृषिभूमिपूजन सेतुनिर्माणं च सामाजिक कार्य क्रियते। 'मोपीन' इति अपि कृषिपर्व अस्ति। देवानामपि देवः 'मोपीन' इति कथ्यते। 'होली' सदृशम् एव पर्व इदम्।\n'ओरिया' केषां जनजातीनां प्रमुख पर्व अस्ति?\n'मोपीन' पर्व कीदृशं पर्व वर्तते ?\n'ओरिया' पर्वणि कानि सामाजिकानि कार्याणि क्रियन्ते ?\n1. 'अत्र अनेके प्रमुखोत्सवाः।' इत्यस्मिन् वाक्ये 'अत्र' इति पदम् कस्मै प्रयुक्तः ?\n(ग) अरुणाचल प्रदेशाय\n2. गद्यांशे 'उत्सवः' इति पदस्य कः पर्यायः अत्र प्रयुक्तः ?\n3. 'अस्ति' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम् ?\n4. गद्यांशे 'कार्यम्' इति पदस्य विशेषणपदं किम् ?\nस्वाध्यायः अपि किम् ?\nअनुद्वेगकरं किं भवेत् ?\n(II) पूर्णवाक्येन उत्तरत - (1 x 2 = 2)\nकीदृशं वाक्यं वाङ्मयं तपः उच्यते ?\n(III) निर्देशानुसारम् उत्तरत - (1/2 x 4= 2)\n1. अस्मिन श्लोके 'वाङ्मयम्' पदस्य अर्थः अस्ति?\n2. 'उद्वेगकरं' अस्य विपर्ययः अत्र किम् ?\n3. 'उच्यते' क्रियायाः कर्तृपदं किम् ?\n4. 'प्रियहितं' इति विशेषणपदस्य अत्र किम् विशेष्यपदं प्रयुक्तम् ?\nकाकः - रे सर्पभक्षक! नर्तनात् अन्यत् किम् अपरं जानासि?\nमयूरः - श्रूयताम् श्रूयताम् । मम नृत्यं तु प्रकृतेः आराधना। पश्य, मम केकारवं श्रुत्वा कोकिलः अपि लज्जते। चारुवर्तुलचन्द्रिकाशोभितानाम् मम पिच्छानाम् अपूर्वं सौन्दर्यम्। मम शिरसि राजमुकुटमिव शिखां स्थापयता विधात्री एव अहं पक्षिराजः कृतः।\nकोकिलः - (प्रविश्य) रे मयूर ! अलं अतिविकत्थनेन। मधुमासे आम्रवृक्षे स्थित्वा यदा अहं पञ्चमस्वरेण गायामि तदा श्रोतारः कथयन्ति।\nकस्य शिरसि राजमुकुटम् इव शिखा भवति ?\nसर्पभक्षकः कः अस्ति?\nकोकिलः किमर्थम् लज्जते ?\n1. 'आत्मश्लाघया' इति कस्य पदस्य पर्यायः अस्ति?\n2. 'गायामि' इति क्रियापदस्य कर्तृपद किं ?\n3. 'मम पिच्छानाम्' अत्र 'मम' इति सर्वनामपदस्य स्थाने संज्ञापदं किम् भविष्यति ?\n4. 'निर्गत्य' इति पदस्य विपरीतार्थकं पदं किं?\nभीमः एकाकी एव द्रोणपुत्राय अलम्।\nएकस्मिन् वर्षे चतुर्विंशतिः पक्षाः।\nतत्त्वार्थस्य निर्णयः विवेकेन कर्तुं शक्यः।\nपिता पुत्राय बाल्ये महत् विद्याधनं यच्छति।\nमजूषायाः सहायता अन्वये उचितपदैः रिक्तस्थानपूर्तिः क्रियताम्। (1/2 × 8 = 4)\n(क) पिता यच्छति पुत्राय बाल्ये विद्याधनं महत् ।\nपिताऽस्य किं तपस्तेपे इत्युक्तिस्तत्कृतज्ञता।।\nअन्वयः- पिता (1) ........... बाल्ये महत् (2) .......... यच्छति। अस्य पिता किं (3) ............ इति (4) ................. तत्कृ तज्ञता।\n(ख) शक्नोतीहैव यः सोढुं प्राक् शरीरविमोक्षणात्।\nकामक्रोधोद्भवं वेगं स युक्तः स सुखी नरः।\nअन्वयः- यः शरीरविमोक्षणात् (1) ................ कामक्रोधोद्भवं (2) ................। इह एव (3) ............शक्नोति, सः नरः (4) .......... सः सुखी (भवति)।\nमञ्जूषा- विद्याधनं, प्राक्, युक्तः, पुत्राय, वेगं, सोढुं, तपः, उक्तिः।\n1. आपदां तरणिः धैर्यम्।\n2. समन्तात् वर्धमानाः अनलशिखाः आकाशं लिहन्ति।\n3. लोके चक्षुर्दानं दुष्करं एव।\n4. आचार्यात् पादम् आदत्ते।\nआनन्दः कन्यायाः समीपम् अगच्छत्, जलं च अयाचत।\nमातङ्गी ज्ञानं लब्धवा अभूतपूर्वी शान्तिं प्राप्तवती।\n(II) निर्देशानुसारम् उत्तरत -\nसर्वे जीवाः ईश्वरस्य अंशभूताः (अन्यः कोऽपि)\nनरः उच्चः नीचः वा कर्मणा एव भवति।\nइदं चित्रं विद्यालयक्रीडाक्षेत्रस्य अस्ति।\nअत्र धावनस्य क्रीडाप्रतियोगिता भवति।\nअत्र चतस्रः बालिकाः धावन्ति।\nनिर्णायकः ताः बालिकाः ध्यानेन पश्यति।\nदर्शकाः करतलध्वनिना उत्साहवर्धनं कुर्वन्ति।\n( मम मातृभूमिः )\nभारतम् अस्माकं मातृभूमिः अस्ति।\nमातृभूमिः अपि माता इव वन्दनीया भवति।\nमातृभूमिः अस्माकं पोषणम् अपि करोति।\nहिमालयः अस्याः रक्षां करोति सागरः चरणौ च प्रक्षालयति।\nअस्माभिः प्राणपणेन अस्याः रक्षा करणीया।\nवर्षा + ऋतौ\nअर्थिनः + तु\nप्र + यत् + शानच्\nमधुर + त्व\nसर्वेः गीता पठयते।\nजनाः तत्र तिष्ठन्ति।\nसिंहेन उच्चैः गर्जयते।\n(II) पूर्णवाक्येन उत्तरत - ओरिया पर्वणि कृषिभूमिपूजनं सेतुनिर्माणं च सामाजिकानि कार्याणि क्रियन्ते।\n(II) पूर्णवाक्येन उत्तरत - अनुद्वेगकरं सत्यं प्रियहितं च वाक्यं वाङ्मयं तपः उच्यते।\n(I) एकपदेन उत्तरत-\n(II) पूर्णवाक्येन उत्तरत - मयूरस्य केकारवं श्रुत्वा कोकिलः लज्जते।
  