text: 'संभाषणंःमुखपृष्ठं' इत्यस्य स्थाने 'संभाषणम्ःमुखपृष्ठम्' इति शुद्धः प्रयोगः इत्यहं मन्ये। अवसाने (वाक्यान्ते) अनुस्वारः नागच्छति खलु!
  मुखपृष्ठे यत् "वन्दे मातरम्" गीतं पठ्यते, तत्र कतिपयाः दोषाः दृश्यन्ते । एतद् गीतं कथं पठितव्यं तत् मया अत्र लिखितं अस्ति । यथायोग्या सुधारणा शीघ्रं भवति इति मे आशा ।
  सुजलाम् सुफलाम् मलयज-शीतलाम् । सस्य श्यामलाम् मातरम् । वन्दे मातरम् । शुभ्र-ज्योत्स्नाम् पुलकित यामिनीम्, फुल्लकुसुमित द्रुमदल-शोभिनीम् । सुहासिनीम्, सुमधुर-भाषिणीम् ।
  मुख्यपृष्ठे भारतस्य विषयः अधिकः अस्ति इति भवता लिखितं पठितवती । प्रायः वार्तानां विषये वदति इति चिन्तयामि । केवलं भारतविषये लेखनीयमिति भावः नास्ति । किन्तु जगतः विविधाः वार्ताः लेखितुं तत्सम्बद्धानि पृष्ठानि सिद्धानि न सन्ति । सम्बद्धपृष्ठं विना वार्तालेखनं न शक्यते । सक्रियाः सम्पादकाः अपि अत्यल्पाः । किं कर्तुं शक्नुमः इति यदि सूच्येत तर्हि कर्तुं निश्चयेन प्रयतामहे । धन्यवादः - शुभा (चर्चा) ०४ः२४, १९ एप्रिल् २०१३ (UTC)
  मुण्डकोपनिषदथर्ववेदे मन्त्रभागान्तर्गता । उपनिषत्सु संवादकथाखायिकाछलेन ब्रह्मतत्त्वं प्रतिपाद्यते । अस्यामुपनिषद्यपि परब्रह्मतत्त्वचिन्तनं गुरुशिष्ययोः प्रश्नप्रतिवचनद्वारा क्रियते । उपनिषदः प्रारम्भे वंशपरम्परा वर्णितास्ति । तत्र सर्वप्रथमः ब्रह्मा बभूव । सः अथर्वणे ब्रह्मविद्यां ददौ । ततः क्रमशः अङ्गी, भारद्वाजः, अङ्गिरा पराविद्यां प्राप्तवन्तः । "कस्मिन्नु भगवो..." इत्यनेन मन्त्रेण गृहस्थः शौनक अङ्गिरसं प्रश्नं पृच्छति यत् कीदृशज्ञानेन सर्वमिदं विज्ञातं भवतीति । किन्तु तत्र गुरुः प्रश्नस्य साक्षादुत्तरमदत्वा प्रतिवचनस्य क्रममाश्रित्यपरापराविद्ये निर्वर्णयति यत् "द्वे विद्ये वेदितव्ये... परा चैवापरा च" इति । विषयः - महाशालः शौनकोऽङ्गिरसं विधिवदुपसन्नः पप्रच्छ यत् कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वविद्भवतीति । वस्तुतस्तु एषः प्रश्नः न सामान्यः । एतादृशः प्रश्नः तेनैव प्रष्टुं शक्यते, यस्य विशेषः जिज्ञासा भवति । किञ्च प्रश्नः तत्रैव उदेति यत्र पूर्वं किञ्चित् तस्मिन् विषये ज्ञानमस्ति अथवा संशयः भवति । यदि पूर्वं किञ्चित् ज्ञातमस्ति तर्हि तर्ककर्तुं शक्यते । किन्तु तथा नास्ति , यतो हि ब्रह्मज्ञानं तर्केण न सम्भवति । अतःउक्तं हि कठोपनिषदि "नैषा तर्केण मतिरापनेया" इति । एवं ज्ञात्वा हि शौनकः गुरुं प्रश्नं करोति । किञ्च प्रश्नः भवति ज्ञानलाभास्य माध्यमः । गीतायामुक्तं हि - "तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया उपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं ज्ञानिनस्तत्त्वदर्शिनः ।।" इति ।। शैनकेन पृष्टस्य प्रश्नस्य साक्षादुत्तरं गुरुः न कथयित्वा क्रममार्गेण उत्तरति यत् "द्वे विद्ये वेदितव्ये...परा चैवापरा च" इति । उत्तरस्य विस्तारार्थं गुरुं सूचिकटाहन्यायेन प्रथममपराविद्यां वर्णयति यत् "तत्रापरा ऋग्वेदो यजुर्वेदः...ज्योतिषमिति" इति षोडषापराविद्या । ऋच्यते स्तूयते यया सा ऋक् । तादृशीनामृचां समूहः एव ऋग्वेदः । स ऋग्वेदः सूक्तमण्डलभेदेन द्विधा विभक्तः । यजुंषि गद्यानि । यजुर्वेदो यज्ञविधेरतिसन्निकऋष्टं सम्बन्धं रक्षति । यजुर्वेदो द्विप्रकारकः, कृष्णयजुः शुक्लयजुश्च । उद्गाता हि स्वरबद्धान् मन्त्रानुच्चैगायति, तदपेक्षितमन्त्रसंग्रहः सामवेदः । अभिचारक्रिययाः प्राधान्येन प्रतिपादकः वेद अथर्वनामकर्षिणा दृष्टत्वात् अथर्ववेद इत्युच्यते । शिक्षा नाम येन वेदमन्त्राणामुच्चारणं शुद्धं सम्पाद्येत । ब्राह्मणकाले यागस्य तावान् प्रचारो जातो यत्तेषां यथावज्ज्ञानाय पूर्णपरिचयप्रदायकग्रन्थानामावश्यकताऽनुभूतयते स्म, तामेवावश्यकतां स्वल्पैः शब्दैः पूरयितुं कल्पसूत्राणि विरचितानि । निरुच्यते निःशेषेणोपदिश्यते निर्वचनविधया तत्तदर्थबोधनाय पदजातं यत्र तन्निरुक्तम् । व्याक्रियन्ते व्युत्पाद्यन्ते शब्दा अनेन इति व्याकरणम् । भाषायाः शुद्धये व्याकरणापेक्षा भवत्येव । वेदे मन्त्राणां छन्दोवद्धतया छन्दसां ज्ञानं विना वेदमन्त्राः साधु उच्चारयितुं न शक्यन्ते, अतः छन्दशास्त्रं ज्ञेयं भवति । ज्यौतिषं हि कालविज्ञापनं शास्त्रम् । अतः मुहूर्तज्ञानाय ज्यौतिषशास्त्रम् । एवं रुपेण गुरुः अपराविद्यां निर्वर्ण्य पराविद्यां वर्णयति यत् "अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते ।" इति । अधिपूर्वस्य गम्धातोः प्रायशः प्राप्त्यर्थः । यया विद्यया तदक्षरं प्राप्यते, सा विद्या पराविद्या । परमात्मनः प्राप्तिः, परमात्मनः विषयकज्ञानमनयोः नास्ति कश्चन भेदः । यतो हि परमात्मानः प्राप्तिद्वारा अविद्या एव नश्यति अन्यत् किमपि न भवति । ननु अत्र संशयः जायते यत् पराविद्या तु वेदबाह्या, सा विद्या कथं मोक्षसाधनं स्यात् ? इति । किञ्च वेदबाह्याः तु नास्तिकाः भवन्ति । पुनश्च मनुः प्राहः यत् "या वेदबाह्याः स्मृतयो याश्च काश्च कुदुष्टयः सर्वास्ता निष्फलाः प्रेत्य तमोनिष्ठा हि ताः स्मृताः ।। " इति ।। अपि च उपनिषदेव ब्रह्मविद्यां ज्ञापयति । यदि उपनिषत् वेदान्तर्गता तर्हि परा इति वचनं व्यर्थम् । किञ्च उपनिषत् वेदबाह्या चेत् निष्फला इति चेन्न । कारणं हि पराविद्या इत्यनेन विद्याविषयकज्ञानमभीष्टमस्ति । उपनिषदि अक्षरद्वारा ज्ञापनीयं ज्ञानमेव पराविद्या इत्युच्यते । वेद इत्यनेन तु शब्दराशिः बुद्ध्यते । किञ्च केवलं शब्दार्थस्य ज्ञानेन अक्षरब्रह्मणः बोधः न सम्भवति । अतः ब्रह्मविद्या पृथक्रूपेण पराविद्या इत्युच्यते । पराविद्यायाः वर्णनकाले गुरुः ब्रह्मणः स्वरूपं बोधयति यत् "यत्तदद्रेश्यमग्राह्यमगोत्रमवर्णमचक्षुःश्रोत्रं तदपाणिपादम् ।नित्यं विभुं सर्वगतं सुसूक्षमं तदव्ययं यद्भूतयोनिं परिपश्यन्ति धीराः ।" इति ।। यत्तत्सर्वशास्त्रप्रसिद्धमक्षरं ब्रह्मेति । अद्रेश्यम् = ज्ञानेन्द्रियैः यत् द्रष्टुमशक्यम् । अग्राह्यम् = कर्मेन्द्रियैः यत् गृहीतुमशक्यम् । अगोत्रम् = मूलरहितं सर्वमूलरूपत्वात् कुलहीनं वा । अवर्णम् = ब्राह्मणादिरहितम् । अचक्षुः श्रेत्रं तदपाणिपादम् = ज्ञानकर्मेन्द्रियरहितम् । नित्यम् = आद्यन्तशून्यम् । विभुम् = व्यापकम् । सर्वगतम् = सर्वस्यान्तः प्रविश्य स्थितम् । अव्ययम् = अविनाशि । अत्र प्रश्न उदेति यत् अक्षरब्रह्म सर्वेषां कारणं भवति, किन्तु कथमिति । प्रसिद्धः लौकिकोदाहरणेन बोधयति हि - "यथोर्णनाभिः सृजते गृह्णते च यथा पृथिव्यामोषधयः सम्भवन्ति । यथा सतः पुरुषात्केशलोमानि तथाक्षरात्सम्भवतीह विश्वम् ।।" इति ।। उपसंहारः - ऋग्वेदः यजुर्वेदः सामवेद अथर्ववेद शिक्षा कल्पं निरुक्तं व्याकरणं छन्दः ज्योतिषमिति षोडषापराविद्या । अत्र अपराविद्या इत्यनेन शब्दराशिः उच्यते । यः शास्त्रज्ञः तथा व्यवत्पन्नः तस्य शब्दार्थस्य ज्ञानं भवति । यया विद्यया अक्षरमधिगम्य़ते सा विद्या एव पराविद्या उच्यते । किञ्च पराविद्यायाः कृते गुरोपदेशः तथा वैराग्यमपेक्षते । इति शम् ।
  सं-वकि-जालस्थानं जनसामान्यानाम् उपयोगाय । संस्कृतसंवर्धनम् अस्माकं लक्ष्यम् अस्ति । अतः वयम् अत्र योजकत्वेन स्वेच्छया कार्यं कुवन्तः स्मः । परन्तु यदि सं-विकि-जालस्थानस्य नीतिप्रक्रियायां वयं भागं न वहामः चेत्, नवागन्तुकेभ्यः भ्रमाः उद्भवन्ति । नीतेः अभावात् पुरातनाः स्वच्छन्दतया निर्णयान् स्वीकुर्वन्ति । तेन सं-वकि-जालस्थानस्य अधिकृततायाः विषये प्रश्नार्थचिह्नं भविष्यति । अतः अहं विनतिं कुर्वन् अस्मि यत्, "विकिपीडियाःविचारमण्डपम्_(नयरूपीकरणम्)#लेखस्य शीर्षकम् एत्यत्र नीतिप्रक्रियायां भागम् ऊह्य स्वदायित्वस्य वहनं कुर्वन्तु" इति । ॐNehalDaveND (✉✉) १२ः१०, २० जुलाई २०१४ (UTC)
  श्रीराममहोदय... भवान् एतावत् तु जानाति । भवान् कि़ञ्चित् जानामि इति वक्ष्यति चेत् अस्माकं तु किं गणनीयम् ? वयं मिलित्वा ज्ञानस्य आदानप्रदानेन कुर्मः चेत् सर्वेषां ज्ञानं वर्धिष्यते । एतस्मिन् चर्चायाम् अहम् एकं चलच्चित्रं भवते दातुम् इच्छामि कृपया समये प्राप्ते पश्यतु । https://www.youtube.com/watch?v=kJKlD2hZ260 एतस्मिन् ये जनाः सन्ति ते स्वमातृभाषायै समर्पिताः सन्ति । ते योगदानं यच्छन्ति मिलत्वा, तथैव अस्माभिः करणीयम् । विकिपीडिया-जाले भवतां स्वागतम् । भवान् विकिपीडियाःस्वशिक्षा पठतु । शनैः शनैः भवताम् अभ्यासः भविष्यति निश्चयेन । मिलित्वा चलामः । ॐNehalDaveND•✉•✎ १६ः५५, १९ फरवरी २०१५ (UTC)
  जालसूचिका - जालसूचिका जालपृष्ठस्य एव एकः लघुप्रकारः अस्ति । लघु इत्यनेन शब्देन आशयः अस्ति सामर्थ्यसीमायाः । एकं जालपृष्ठं यत् कार्यं सम्यकतया सम्पादयितुं शक्नोति तत् सर्वं जालसूचिकामाध्यमेन कर्तुं शक्यं न भवति । किन्तु तथापि जालसूचिका एकस्य लघुव्यापारस्य, भाषाव्यापारस्य, संदेशव्यापारस्य, एवं च आत्मसंतोषायकृतानां कार्याणां कृते उपयुक्तमेव भवति । अस्य निर्माणं पूर्णतया निःशुल्कं भवति । जालविपणीं बहवः सेवाप्रदातारः सन्ति ये ब्लागनिर्माणसुविधा दीयन्ते । यथा - वर्डप्रेस, ब्लागर, जूमला, जागरणजंक्शन इत्यादयः । एतेषु सुविधादायकेषु ब्लागर इति गूगलअन्वेषणयन्त्रस्य सेवा अस्ति अतः प्रसिद्धमस्ति । अस्य प्रयोगः अपि तावत् सरलमस्ति यत् जनाः न्यूनप्रयासेन एव जालसूचिका निर्माप्य लेखनं प्रारम्भं कर्तुं शक्नुवन्ति । व्लागर इत्यस्य काश्चन इतोपि विशेषताः सन्ति याः क्रमशः वदिष्यामः ।
  1- सर्वतो उपरि भवतः फेसबुकसूचनामंजूषावत् (Facebook Notification Box) एव एका मंजूषा (Box) स्थाप्यते । एषा मंजूषा भवतः फेसबुकपृष्ठस्य सर्वाः सूचनाः विनापृष्ठोद्घाटने एव प्रददाति । 2- वामभागे अनुप्रयोगसूची (Application List) भवति । अत्र भवान् बहुविधानाम् अनुप्रयोगानां प्रयोगं प्राप्नोति । 3- सर्वतो दक्षिणभागे चैटजनानां सूची प्रदर्श्यते । अत्र के सक्रियाः (Online) सन्ति के निष्क्रियाः (Offline) च इत्यपि प्रदर्श्यते । 4- सर्वतो उपरि दक्षिणभागे आवंटनपिंजः (Share Button) अस्ति । सरलतया आवंटयितुम् । 5- तस्य साक्षात् दक्षिणतः पिंजः (Button) अस्ति सर्वेषां सुविधानां विलोपनाय (Hide) । 6- कस्मिश्चिदपि पृष्ठे सति साक्षात् चैट कर्तुं शक्यमस्ति अनेन । इतोपि बहुगुणानि सन्ति । भवन्तः स्वयमेव प्रयोज्य पश्यन्तु । अधः दत्तश्रृंखलायां नोदनं कृत्वा तलपूरयतु ।
  ए पि जे अब्दुल् कलाम् अवुल् पकिर् जैनुलाअबदीन अब्दुल् कलामः १५ अक्टोबर् १९३१ - २७ जुलै २०१५ अस्य जन्म क्रि.श. १९३१तमवर्षस्य अक्टोबरव्मासस्य पञ्चदशे दिने तमिळळ्नाडुराज्यस्य रामेव्श्वरम् इति मण्डलस्य धनुष्कोटि इति स्थाने अभवत् ।लोकः एतं डा. अब्दुल् कलाम इत्येव सम्बोधयति । भारतीयगणतन्त्रस्य एकादशः निर्वाचितः राष्ट्रपतिः अभवत् । कलामः प्रसिद्धः वैज्ञानिकः अभियन्ता अविवाहितः च आसीत् ।अस्य जन्म मध्यमवर्गस्य मुस्लिम् कुटुम्बे अभवत् । अस्य पिता जैनुलाब्दीन् तु धनवान् विद्यावान् च नासीत् । सः शुद्धहस्तः अनुशासितः नाविकः आसीत् । धीवरेभ्यः नौकाः भाटकद्रूपेण यच्छाति स्म । डा. अब्दुल् कालामः भारतस्य एकादशः राष्ट्रपतिः इति निर्वाचितः अभवत् । भारतीयजनतापक्षेण समर्थितः न्एन्.डि.ए. सङ्घटनं स्वस्य प्रतीनिधिम् अकरोत् यस्य समर्थनं विपक्षं विना अन्ये सर्वे अकुर्वन्। क्रि.श. २००२तमवर्षस्य जुलैमासस्य १८तमे दिने डा. कलामः ९०%बहुमतेन भारतस्य राष्ट्रपतिः अभवत् ।क्रि.श. १९६२तमवर्षे भारतीयान्तरिक्षानुसन्धानसङ्घटने सेवायां नियुक्तः । डा. अब्दुल् कलामः प्रकल्पनिदेशकत्वेन भारतस्य स्वदेशीयोपग्रय्हस्य (एस्.एल्.वी. तृतीयः)प्रक्षेपणस्य क्षिपणिनिर्माणस्य श्रेयः प्राप्तवान् । डा.कलामः स्वव्यक्तिगते जीवने अत्पि परिपूर्णः अनुशासितः अस्ति । आजीवनं ब्रह्मचर्यव्रतस्य पालनं सङ्कल्पितवान् । एषः कुरान्ग्रन्थं तथा भगवद्गीतां च समानतया अध्यायनं करोति । स्वयं कलामः बहुत्र उक्तवान् यत् सः तिरुक्कुरल् अपि अनुसरति इति । अस्यभाषणे न्यूनातिन्यूनम् एकस्य कुरलस्य उल्लेखः भवत्येव ।
  जलमालिन्यं प्रमुखेषु परिसरमालिन्येषु अन्यतमं विद्यते । सरोवराः, नद्यः, समुद्राः इत्यादिषु अनपेक्षितानां वस्तूनां संयोगेन जलमालिन्यं भविष्यति ।अस्मिन् दशके अस्माकं भूमण्डलस्य परिसरस्य प्रदूषणं विषयीकृत्य सर्वेषु राष्ट्रेषु बहुभिः नेतृभिः प्राज्ञैः वैज्ञानिकैः पौरजनैः विशेषेण चर्चा प्रचालिता । परिसरस्य प्रदूषणं विविच्य विविधया दृष्ट्या एते प्रविभागाः प्रवृत्ताः - जलमालिन्यं, वायुमालिन्यं, शब्दमालिन्यं, भूमालिन्यम्, आम्लवर्षणम् इत्यादयः । सर्वस्यापि भूमण्डलस्य परिसरस्तावत् एक एव । सः पुनः निर्मातुं न शक्यते । अतः परिसररक्षणे एव यत्नः सर्वैः विधेयः । जले यदा अनपेक्षितानि हानिकारकाणि विषयुक्तानि रासायनिकवस्तूनि, आम्लानि, तैलादीनि विलीयन्ते, तदा तादृशं जलं जीविनां प्राणधारणाय योग्यं न भवति । इदं जलमालिन्यम् इत्युच्यते । जलमालिन्यस्य एतानि प्रमुखानि कारणानि -पेट्रोलियम् तैलम्, डि.डि.टि इत्यादयः कीटनाशकाः, पि.सि.बि (पालि क्लोरिनेटड् बैफीनैल्) रासायनिकाः कीटनाशकाः, पारदः, क्याङ्मियम् आर्सैनिक् इत्यादिलोहाः, अणुशक्तिकारागारेभ्यः निसृतानि अनुपयोगीनि वस्तूनि नगरेभ्यः बहिः निष्कासितानि फेनकानि, तत्र प्रमुखानि । एवं विविधानि रासायनिकानि जलमालिन्यं कुर्वन्ति । जलजन्तूनां प्राणधरणाय जले वीलीनः आम्लजनकः अत्यावश्यकः । एतानि लवणानि जले विलीनं भूय आम्लजनकानिलं दुर्बलं कुर्वन्ति । एवं तस्मिन् मलिने जले जलजन्तवः जीवितुम् अशक्ताः भवन्ति म्रियन्ते च ।
  प्रस्तुत मुख्यपृष्ठम् चरवाणी पटले समुचितम् नास्ति। मुख्यपृष्ठस्य विशयः ई-स्पीक, विकिपीडिया बीटा अप्लिकेशन् इत्यादि उपकरणानाम् पठनीयम् नास्ति। अतः मुख्यपृष्ठस्य विशयम् तद्विधाय परिवर्तनम् कुर्मः।--रहमानुद्दीनः शेख् (चर्चा) ०५ः४०, २९ जनवरी २०१६ (UTC)
  संस्कृतसाहित्यस्य लाक्षणिकग्रन्थेषु अन्यतमः दशरूपकनामोऽयं कश्चन् ग्रन्थः। रससम्प्रदायसमर्थकोऽयंदशरूपककारः धनञ्जयः परमारवंशीयमालवाधिपतेः मुञ्जस्य(९७४-९९५ई.) सभासदः आसीत्। अस्य पितुर्नाम विष्णुः आसीत्। अस्य अनुजः धनिकः स्वभ्रातुः विरचितस्य ग्रन्थस्य अवलोकेतिनाम्ना वृत्तिञ्चकार। ग्रन्थेऽस्मिन चत्वारः प्रकाशाः सन्ति। प्रत्येकस्य प्रकाशस्य(अध्यायविभाजननाम) अन्ते सः धनिकः इत्थं विवृणोति।
  धनञ्जयेन विरचितेऽस्मिन ग्रन्थे अध्यायविभाजनं प्रकाशः इति नाम्ना अस्ति।चत्वारः प्रकाशात्मकः अयं ग्रन्थः। तत्र प्रथमे प्रकाशे धनञ्जयः श्लोकद्वयेन मङ्गलाचरणम् अकार्षीत्।
  "अवस्थानुकृतिर्नाट्यमिति" पदेन दशरूपककारः धनञ्जयः नाट्यलक्षणं प्रतिपादयति। प्रथमप्रकाशे वस्तुनिरूपणत्वेन आदौ नाट्य-नृत्य-नृतययोश्च निरूपणम्, रूपकाणां भेदाः, पताका-प्रकरी निरूपणम्, कार्यपञ्चावस्थाः(आरम्भ-प्रयत्न-प्रत्याशा-नियताप्ति-फलागम), सन्धयः (मुख-प्रतिमुख-गर्भ-अवमर्श-निर्वहण), पञ्चार्थापेक्षकाः(विषकम्भक-प्रवेशक-चूलिका-अङ्कास्य-अङ्कावतार) निरूपितास्सन्ति। द्वीतीयप्रकाशे नायिकानायकयोः भेदालङ्कारगुणादयः विस्तरेण निरूपितवान। तृतीयप्रकाशे रूपकाणां भेदाः चतुर्थे च रसनिरूपणं विस्तृतविवरणेन प्रत्यपादयत् धनञ्जयः।
  