text: आचारकाण्डः - अध्यायः २१८\nव्यास ! श्राद्धमहं वक्ष्ये भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम् ।\nपूर्वं निमन्त्रयेद्विप्रान्विशेषाद्ब्रह्मचारिणः ॥१॥\nप्रदक्षिणोपवीतेन देवान्वामोपवीतिना ।\nपितॄन्निमन्त्रयेत्पादौ क्षालयेद्वाक्यमन्त्रतः ॥२॥\nओं स्वागतं भवद्भिरिति प्रश्रः ।\nओं सुस्वागतामिति तैरुक्ते ओं विश्वेभ्यो देवेभ्य एतत्पादोदकमर्घ्यं स्वाहेति देवब्राह्मणपादयोर्देवतीर्थेनाभुग्नकुशसहितजलदानम् ॥३॥\nततो दक्षिणा भिमुखेन वामोपवीतेनामुकगोत्रेभ्यो अस्मत्पितृपितामहप्रपितामहेभ्यो यथानामशर्मभ्य एतत्पादोदकमर्घ्यं स्वधेति पित्रादिब्राह्मणपादयोः पितृतीर्थेन आभुग्नकुशकुसुमसहितजलदानम् ॥४॥\nएवं मातामहादिभ्यः ।\nएतदाचमनीयं स्वाहा स्वधेति ब्राह्मणहस्ते एषवोर्ऽघ्य इति ब्राह्मणहस्ते पुष्पदानम् ॥५॥\nओं सिद्धमिदमासनमिह सिद्धमित्यभिधाय ओं भूः ओं भुवः ओं स्वः ओं महः ओं जनः ओं तपः ओं सत्यमिति सप्तव्याहृतिभिः पूर्वमुखन्देवब्राह्मणोपवेशनम् ।\nओं देवताभ्यः पितृभ्यश्च महायोगिभ्य एव च ।\nनमः स्वधायै स्वाहायै नित्यमेव भवन्तुते इति त्रिर्जपेत् ॥६॥\nओं अद्यास्मिन्देशे अमुकमासे अमुकराशिङ्गते सवितर्यमुकतिथावमुकगोत्राणामस्मत्पितृपितामहप्रपितामहानां यथानामशर्मणां विश्वेदेवपूर्वकन्दृश्राद्धं करिष्ये । ओं विश्वेभ्यो देवभ्यः स्वाहा ओं विश्वेदेवानावाहयिष्ये ।\nआवाहयेत्युक्ते ओं विश्वेदेवाः स आगत शृणुतामिमं हवम् ।\nएदं बर्हिर्निषीदत ओं विश्वेदेवाः शृणुतेमं इवं मे ये अन्तरिक्षे य उपद्यविष्ट ।\nये अग्निजिह्वा उत वा यजत्रा आसद्यास्मिन्बर्हिषि मादयध्वम् ।\nओं ओषधयः संवदन्ते सोमेन सह राज्ञा ।\nयस्मै कृणोति ब्राह्मणस्तं राजन्पारयामसि ।\nओं आगच्छन्तु महाभागा विश्वेदेवा महाबलाः ।\nये अत्र विहिताः श्राद्धे सावधाना भवन्तु ते ।\nओं अपहतासुरा रक्षांसि वेदिषद इति त्रित्रिर्यवविकिरणम् ॥७॥\nओं पात्रमहं करिष्ये ।\nओं करुष्वेत्यनुज्ञातः कृत्वा पात्रे पवित्रनिषेवणम् ॥८॥\nओं शन्नो देवीरभिष्टय आपो भवन्तु पीतये ।\nशंयोरभिस्त्रवन्तु न इति पात्रे जलदानम् ।\nओं यवोऽसि यवयास्मद्वेषो यवयारातीरिति यवदानम् ।\nईश्वरीं सर्वभूतानां ता (त्वा) मिहोपह्वये श्रियमिति गन्धदानम् ।\nओं या दिव्या आपः पयसा संबभूवुर्या अन्तरिक्षौत पार्थवीर्याः ।\nहिरण्यवर्णा यज्ञियास्तान आपः शिवाः शं स्योना सुहवा भवन्तु ।\nएषोर्ऽघो नम इति ब्राह्मणहस्ते जलं दत्त्वानेनैव पात्रेण पवित्रग्रहणं कृत्वा संस्त्रवं पवित्रं च ब्राह्मणपार्श्वे दद्यात् ।\nततः प्रथमपात्रे संस्त्रवजलं संस्थाप्य कुशोपरि ऊर्ध्वमुखं स्थापनं कुर्यत् ।\nतदुपरि कुशदानम् ॥९॥\nविश्वेभ्यो देवेभ्यः एतानि गन्धपुष्पधूपदीपवासो युगयज्ञो पवीतानि नमः ।\nअस्त्विति ब्राह्मणप्रतिवचनम् ॥१०॥\nततः पितृपितामहप्रपितामहानां मातामहप्रमातामहवृद्धप्रमातामहानां सपत्नीकानां श्राद्धमहं करिष्ये इति अनुज्ञावचनम् ।\nकुरुष्वेति ब्राह्मणैरुक्ते ।\nओं देवताभ्यः पितृभ्यश्च इतित्रिर्जपेत् ॥११॥\nओं अमुकगोत्रेब्योऽस्मत्पितृपितामहेभ्यो यथानामशर्मभ्यः सपत्नीकेभ्यः इदमासनं स्वधा इति ब्राह्मणवामे आसनदानम् ।\nओं पितॄनावाहयिष्ये ।\nआवाहयेत्युक्ते ओं उशन्तस्त्वा निधीमह्युशन्तः समिधीमहि ।\nउशन्नु शत आवह पितॄन्हविषे उत्तवे ।\nओं आयन्तु नः पितरः सौम्यासोऽग्निष्वात्ताः पथिभिर्देवयानैः ।\nअस्मिन्यज्ञे स्वधया मदन्तोऽधिब्रुवन्तु तेवन्त्वस्मानित्यावाहनम् ।\nओं अपहता सुरा रक्षांसि वेदिषदः इति तिलविकिरणम् ।\nपूर्ववक्त्रमेण स्थापितपात्रेषूदकदानम् ।\nओं तिलोऽसि सोमदेवत्यो गोसवो देवनिर्मितः ।\nप्रत्नमद्भिः पृक्तः स्वधया पितॄंल्लोकान्प्रीणीहि नः स्वाहा इति तिलदानम् ॥१२॥\nगन्धपुष्पे हस्ताभ्यां दत्त्वा पितृपात्रमुत्थाप्य या दिव्येति पठित्वा अमुकगोत्रास्मत्पितः ! अमुकदेवशर्मन् ! सपत्नीक ! एष तेऽर्घ्यः स्वधा ।\nअपवित्रं पात्रं गृहीत्वा वामपार्श्वे दक्षिणे कुशोपरि ओं पितृभ्यः स्थानमसीत्यधोमुखपात्रस्थापनम् ॥१३॥\nओं शुन्धन्तां लोकाः पितृसदनाः पितृसदनमसि ।\nअमुकगोत्रेभ्योऽस्मत्पितृपितामह प्रपितामहेभ्यः सपत्नीकेभ्य एतानि गन्धपुष्पधूपदीपवासोगुणसोत्तरीययज्ञोपवीतानि वः स्वधा पितृतीर्थेन गन्धादिदानम् ।\nएवं मातामहादीनामनुज्ञापनादिकर्म ।\nओं यादिव्येतिभूमिसंमार्जनम् ।\nततो घृताक्तमन्नं गृहीत्वा दक्षिणोपवीती पितृब्राह्मणमों अग्नौ करणमहं करिष्ये ।\nओं कुरुष्वेति तेनोक्ते ओं अग्नये कव्यवाहनाय स्वाहा इति आहुतिद्वयं देवब्राह्मणहस्ते दत्त्वा अवशिष्टान्नं पिण्डार्थं स्थापयित्वा अपरमर्धं पित्रादिपात्रे मातामहादिपात्रे च निः क्षिपेत् ॥१४॥\nपात्रमुद्रादि निधाय कुशं दत्त्वा अधोमुखाभ्यां पाणिभ्यां पात्रं गृहीत्वा ओं पृथिवीते पात्रं द्यौरपिधानं ब्राह्मणस्य मुखे अमृते अमृतं जुहोमि स्वाहा पात्राभिमन्त्रणम् ।\nइदं विष्णुर्विचक्रमे त्रेधा निदधे पदम् ।\nसमूढमस्य पांसुरे ।\nविष्णो हव्यंरक्षस्व इत्यन्नमध्ये अधोमुखद्विजाङ्गुष्ठनिवेशनम् ॥१५॥\nअपहतेति त्रिर्यवविकिरणम् ।\nओं निहन्मि सर्वं यदमेध्यवद्भवेद्धताश्च सर्वेऽसुरदानवा मया ।\nरक्षांसि यक्षाः सपिशाचसङ्घा हता मया यातुधानाश्च सर्वे इति सिद्धार्थविकिरणम् ॥१६॥\nततो धूरिलोचनसंज्ञकेभ्योदवेभ्य एतदन्नं सघृतं सपानीयं सव्यञ्जनं स्वाहेति वारिकुशाद्यैरनुसङ्कल्पनम् ।\nओं अन्नमिदमक्षय्यमस्तु ओं संङ्कल्पसिद्धिरस्तु ॥१७॥\nततो विपरीतोपवीतेन सव्यञ्जनं सघृतमन्नं पित्रादि ब्राह्मणपात्रे निधाय तदुपरि भूमिसंलग्नकुशं दत्त्वा ओं पृथिवी ते पात्रं इति मन्त्रेण उत्तानाभ्यां पात्रं गृहीत्वा ओं इदं विष्णोरित्यन्नोपरि उत्तानं द्विजाङ्गुष्ठं निवेशयेत् ।\nओं अपहतेति तिलविकिरणम् ।\nभूमिपातितवामजानुः अमुकगोत्रेभ्यः अस्मत्पितृपितामहेभ्यः सपत्नीकेभ्यः एतदन्नं सघृतं सपानीयं सव्यञ्जनं प्रतिषिद्धवर्जितं स्वधा ।\nअन्नं सङ्कल्प्य ओं ऊर्जं वहन्तीरमृतं घृत पयः कीलालं परिस्त्रुतं स्वधास्तु तर्पयत मे पितरम् ।\nओं श्राद्धमिदमच्छिद्रमस्तु ओं सङ्कल्पसिद्धरस्तु ।\nओं भूर्भुवः स्वस्तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गोदेवस्य धीमहि धियो यो नः प्रचोदयातिति विसजयित्वा ओं मधुवाता ऋतायते मधुक्षरन्तु सिन्धवः माध्वीर्नः सन्त्वोषधीर्मधुनक्तमुतोषसो मधुत्पार्थिवं रजः ।\nमधुद्यौरस्तु नः पिता मधुमान्नो वनस्पतिः मधुमानस्तु सूर्यो माध्वीर्गावो भवन्तु नः ।\nमधु मधु मधु इति जपः ॥१९॥\nयथासुखं वाग्यता जुषध्वमिति ब्रूयात् ।\nबुक्तवत्सु सप्तव्याधादिकं पितृस्तोत्रं जपेत् ।\nतच्चसप्तव्याधा दशार्णेषु मृगाः कालञ्जरे गिरौ ।\nचक्रवाकाः शराद्वीपे हंसाः सरसि मानसे ॥२०॥\nप्रस्थिता दूरमध्वानं यूयं किमवसीदथ ॥२१॥\nततस्तृप्यस्व दक्षिणाभिमुखो वामोपवीती तदुत्सृष्टाग्रतः ।\nओं अग्निदग्धाश्च ये जीवा येऽप्यदग्धाः कुले मम ।\nभूमौ दत्तेन तृप्यन्तु तृप्ता यान्तु पराङ्गतिम् ।\nइति भूमौ कुशोपरि सघृतमन्नं जलप्लुतं विकिरेत् ॥२२॥\nततो ब्राह्मणक्रमेण जलगण्डूषं दत्त्वा पूर्ववत्सव्याहृतिकां गायत्त्रीं मधुवातेतित्र्यृचं जप्त्वा ओं रुचितं भवद्भिरिति देवब्राह्मणप्रश्रः ।\nसुरुचितमिति तेनोक्ते ओं शेषमन्नमिति प्रश्रः ।\nइष्टैः सह भोजनम् ।\nपित्रादिब्राह्मणं वामोपवीतेन ओं तृप्ताः स्थ इति प्रश्रः ।\nओं तृप्ताः स्म इति तेनोक्ते भूम्यभ्युक्षणं मण्डलचतुष्कोणं ति लविकिरणम् ॥२३॥\nओं अमुकगोत्र ! अस्मत्पितः ! अमुकदेवदर्शन् ! सपत्नीक ! एतत्ते पिण्डासनं स्वधा ।\nइत्थं रेखामध्ये पितामहाय खव्याहृतिकां गायत्त्रीं मधुवातेति त्रर्जपन्नन्नं साज्यं पिण्डं कृत्वा कुशोपरि अमुकगोत्र अस्मत्पितः ! अमुकदेवश्रमन् ! सपत्नीक एष पिण्डस्ते स्वधा ।\nइत्थं रेखामध्ये पितामहाय ।\nततः सव्याहृतिकां गायत्त्रीं मधुवातेति त्रिर्जंपन्पिण्डविकिरणं पिण्डान्तिके ।\nओं लेपभुजः प्रीयन्तमिति स्तरण्कुशेषु हस्तमार्जनं प्रक्षालितपिण्डोदकेन ओं अमुकगोत्र ! अस्मत्पितः ! अमुकशर्मन् सपत्नीक एतत्ते जलमवनेक्ष्व ये चात्रत्वामनुजाश्च त्वामनु तस्मै तेस्वधेति पितृपिण्डसेचनम् ।\nपिण्डपात्रमधोमुखं कृत्वा बद्धाञ्जलिः ओं पितरो मादयध्वं यथाभागमावृषायध्वमिति जपेत् ।\nअपः स्पृष्ट्वा वामेन परावृत्त्य उदङ्मुखः प्राणांस्त्रिः संयम्य षड्भ्य ऋतुभ्यो नमः इति जपः ॥२४॥\nवामेनैव परावृत्य पुष्पदानम् ।\nअक्षतञ्चारिष्टञ्चास्तु मे पुण्यं शान्तिपुष्टिदृ ।\nदक्षिणामुखः अमी मदन्तः पितरो यथाभागमावृषायिषत इति जपः ।\nवासः शिथिलीकृत्वाञ्जलिं कृत्वा ओं नमो वः पितरो नमो वः इति जपः ।\nगृहान्नः पितरो दत्त इति गृहवीक्षणम् ।\nततः सदा वः पितरो द्वेष्म इति वीक्ष्य एतद्वः पितरो वास इत्युच्चार्य अमुकगोत्र एतत्ते वासः स्वधा इति सूत्रदानम् ।\nवामेन पाणिना उदकपात्रं गृहीत्वा ऊर्जं वहन्तीरमृतं घृतं पयः इत्यादि पिण्डोपरि धारात्यागः ॥२५॥\nपूर्वस्थापितपात्रशेषोदकैः प्रत्येकं पिण्डसेचनंपिण्डमावाह्य गन्धादिदानंपिण्डोपरि कुशपत्रञ्च दत्त्वा ओं अक्षन्नमीमदन्तह्य व प्रिया अधूषत अस्तोषतस्वभानवो विप्रा नविष्ठयामती ।\nयो जान्विन्द्र ते हरीति त्रिर्जपः ॥२६॥\nओं इत्थं मातामहादिब्राह्मणानामाचमनम् ।\nओं सुसुप्रोक्षितमस्त्विति भूम्यभ्युक्षणं कृत्वा ।\nओं अपां मध्ये स्थिता देवाः सर्वमप्सु प्रतिष्ठितम् ।\nब्राह्मणस्य करे न्यस्ताः शिवा आपो भवन्तु नः ।\nशिवा आपः सन्त्विति ब्राह्मणहस्ते जलदानम् ।\nलक्ष्मीर्वसतिपुष्पेषु लक्ष्मीर्वसति पुष्करे ।\nलक्ष्मीर्वसति गोष्ठेषु सौमनस्यं सदास्तु ते ।\nसौमनस्यमस्त्विति पुष्पदानम् ।\nअक्षतं चास्तु मे पुण्यं शान्तिः पुष्टिर्धृतिश्च मे ।\nयद्यच्छ्रेयस्करं लोके तत्तदस्तु सदा मम ।\nओं अक्षतञ्चारिष्टञ्चास्तु इति यवतण्डुलदानम् ॥२७॥\nअमुकगोत्राणामस्मत्पितृपितामहप्रपितामहानां सपत्नीकानामिदमन्नपानादिकमक्षय्यमस्त्विति पित्रादिब्राह्मणहस्ते तिलजलदानम् ।\nअस्त्विति ब्राह्मणो वदेत् ।\nओं अघोराः पितरः सन्तु गोत्रं नो वर्धतांदातारो नोऽभिवर्धन्तां वेदाः सन्ततिरेव च ।\nश्रद्धा च नो मा व्यगमद्बहुदेयञ्च नोऽस्त्विति ।\nअन्नञ्च नो बहु भवेदतिथींश्च लभेमहि ।\nयाचितारश्च नः सन्तु मा च याचिष्म कञ्चन ।\nएताः सत्याशिषः सन्तु ॥२८॥\nअस्त्वित्युक्ते प्रदत्तपिण्डस्थाने अर्घ्यार्थपवित्रमोचनम् ।\nकुशपवित्रं गृहीत्वातेन कुशेन पित्रादिब्राह्मणं स्पृष्ट्वा स्वधां वाचयिष्येओं वाच्यतांों पितृपितामहेभ्यो यथानामशर्मभ्यः सपत्नीकेभ्यः स्वधोच्यताम् ।\nअस्तुस्वधा इत्युक्ते ऊर्जं वहन्तीरमृतं घृतमिति पिण्डोपरि वारिधारां दद्यात् ॥२९॥\nततः ओं विश्वेदेवा अस्मिन्यज्ञे प्रीयन्तादेवब्राह्मणहस्ते यवोदकदानम् ।\nओं प्रीयन्तामिति तेनोक्ते ओं देवताभ्य इति त्रिर्जपेत् ॥३०॥\nअधोमुखः पिण्डपात्राणि चालयित्वा आचम्य दक्षिणोपवीती पूर्वाभिमुखः ओं अमुकगोत्राय अमुकदेवशर्मणे ब्राह्मणाय सपत्नीकाय श्राद्धप्रतिष्ठार्थदक्षिणामेतद्रजतं तुभ्यमहं सम्प्रददे इति दक्षिणां दद्यात् ।\nइति देवूब्राह्मणाय दक्षिणादानम् ॥३१॥\nततः पितृब्राह्मणे पिण्डाः सम्पन्ना इति प्रश्रः ।\nसुसम्पन्ना इति पिण्डे क्षीरधारां दत्त्वा पिण्डचालनं अतिथिब्राह्मणे पिण्डपात्रमुत्तानं कृत्वा ओं वाजे वाजे वत वाजिनो नो धनेषु विप्रा अमृता ऋतज्ञाः ।\nअस्यमध्वः पिबत मादयध्वं तृप्ता यात पथिभिर्देवयानैरिति पिण्डा दिविसर्जनंामावाजस्य प्रसवो जगम्यादेमे द्यावापृथिवी विश्वरूपे आमागन्तां पितरा चामा सोमोऽमृतत्वेन गम्यात् ।\nइति देवविसर्जनम् ।\nओं अभिगम्यतामिति पितृब्राह्मणविसर्जनम् ।\nब्राह्मणैरनुद्गतस्य निवर्तनम् ।\nगवादिषु पिण्डप्रतिपादनमिति शेषः ॥३२॥\nअयं श्राद्धविधिः प्रोक्तः पठितः पापनाशनः ।\nअनेन विधिना श्राद्धं कृतं वै यत्र कुत्रचित् ॥३३॥\nअक्षया स्यात्पितॄणाञ्च स्वर्गप्राप्तिर्ध्रुवा तथा ।\nइत्युक्तं पार्वणं श्राद्धं पितॄणां ब्रह्मलोकदम् ॥३४॥\nइति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे पार्वणश्राद्धकथनं नामाष्ट्रदशाधिकद्विशततमोऽध्यायः\nLast Updated : 2016-11-11T11:53:12.0530000\nन. १ ऐकणें ; श्रुत होणें ; ऐकण्याची क्रिया . श्रवणमात्रेंची देख । निजात्मसुख पावती । - एभा २ . १०४ . २ कान ; श्रवणेंद्रिय . किती श्रवण झांकिती । - केका ३० . मीमांसा श्रवणस्थानी । - ज्ञा १ . १६ . ३ सत्तावीस नक्षत्रांतील बाविसावें नक्षत्र . [ सं . श्रु = ऐकणें ]\nन. कर्ण ; काटकोनत्रिकोणाची कर्णरेषा . [ सं . ]\n०व्दादशी स्त्री. श्रवणनक्षत्रयुक्त भाद्रपद किंवा फाल्गुन महिन्यांतील शुद्ध व्दादशी .\n०पुट न. कान . श्रोतयांची श्रवणपुटें । - दा ४ . २ . १२ . श्रवणीय - वि . ऐकण्यास योग्य .
  