text: अयं संभवमस्ति यत् प्रस्तुत सूक्तस्य ये ऋषभसंज्ञका ऋषयः सन्ति, तेषां जननं पृष्ठ्यषडहस्य षड्भिः अहभिः भवति एवं षड्भ्यां ऋषभाणां यः एकीकृतरूपः अस्ति, तस्य वर्णनं प्रस्तुतसूक्ते अस्ति। ताण्ड्यब्राह्मणे १९.१२ एवं आर्षेयकल्पे (अध्यायः ५, पृ. २७१) ऋषभसंज्ञकस्य एकाहयागस्य निर्देशाः सन्ति। अयं यागः ऋषभस्य एकलरूपेण सह सम्बद्धः अस्ति, अयं प्रतीयते। ऋषिरूपेण यः ऋषभः वैराजः उल्लिखितमस्ति, अस्मिन् संदर्भे वैरूप-वैराजस्य भेदं उल्लेखनीयमस्ति। बलेः यागे यदा वामनः विराड्रूपं धारयति, अयं वैरूप-वैराजस्य एकं उदाहरणम्। भागवतपुराणस्य चतुर्थस्कन्धे यदा वेनस्य देहतः पृथोः आविर्भावं भवति, अयं द्वितीयं उदाहरणम्।
  