text: Learning Sanskrit । Sanskrit Central\nशुचिता सेवाम् आरभते (Shuchita starts her job)\nLearn Sanskrit - Mon, 02/06/2017 - 14:58\nअद्य आवयोः कन्या शुचिता सेवाम् आरभते। सा आस्ट्रेलियादेशस्य वित्तविभागे (Treasury) कार्यम् आरभते। मन्ये वित्तविभागे यत् स्थानं सा प्राप्नोत् तस्मै स्थानाय भूरिस्पर्धा आसीत्। अस्माकं तस्यै नैके शुभाशयाः।\n२०१७-०२-०६ सोमवासरः (2017-02-06 Monday)\nCategories: Learning Sanskrit\nरमुँ क्रीडायाम् (to delight, to satisfy)\nLearn Sanskrit - Sun, 02/05/2017 - 09:48\nपोटामहोदयः कथयति - र॒मुँ॒ क्रीडायाम् इति भ्वादिगणीयः आत्मनेपदी अनिट् धातुः अस्ति किन्तु विरम् इति सोपसर्गीयः धातुः परस्मैपदी अस्ति। रम् इति धातोः परस्मैपदरूपमपि क्वचित् दृश्यते । पश्यतु -\nकथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च ॥ गीता १०.९ ॥\nभगवान् रामानुजः गीताभाष्ये 'तुष्यन्ति च रमन्ति च' इत्यस्य व्याख्यायां 'वक्तारस्तद्वचनेनानन्यप्रयोजनेन तुष्यन्ति, श्रोतारश्च तच्छ्रवणेनानवधिकातिशयप्रियेण रमन्ते' इत्युक्त्वान्। अनेन 'रमन्ति' इति आर्षपरस्मैपदमिति श्रीभाष्यकारविवरणेनसूचितमिति रसास्वादाख्यटिप्पणकर्त्रा वीरराघवाचार्येण महादेशिकेनोक्तम् ।\n२०१७-०२-०४ शनिवासरः (2017-02-04 Saturday)\nhttps youtu be yZ4j4iKHgPc t=25m7s\nLearn Sanskrit - Sun, 02/05/2017 - 04:11\nLearn Sanskrit - Wed, 02/01/2017 - 04:56\nर॒मुँ॒ क्रीडायाम् इति भ्वादिगणीयः आत्मनेपदी अनिट् धातुः अस्ति किन्तु विरम् इति सोपसर्गीयः धातुः परस्मैपदी अस्ति।\nप्रतिपलमखिलान् लोकान्मृत्युमुखं प्रविशतो निरीक्ष्यापि।\nहा हन्त किमिति चित्तं विरमति नाद्यापि विषयेभ्यः॥शान्तविलासः २६ भामिनीविलासः-४६॥\n२०१७-०२-०१ बुधवासरः (2017-02-01 Wednesday)\nन धातुलोप आर्धधातुके॥१।१।४॥ (Not after dhaatulopa due to aardhadhaatuka)\nLearn Sanskrit - Tue, 01/31/2017 - 03:32\nप्रथमे वारे यदा अहम् अष्टाध्यायीं सूत्रक्रमेण पठितुम् आरभे तदा मम यानम् अस्मिन् सूत्रे आगम्य व्यरमत्। अद्य मन्ये अहम् इदं सूत्रम् अवगतम्। इदं सूत्रं कदा गुणवृद्धिः न भवति इति सूचयति।\nअस्य सूत्रस्य बोधनाय छात्रैः कानिचित् वस्तूनि ध्यातव्यानि। प्रथमं तु धातुलोप इति सन्धिपूर्वं धातुलोपे एव अस्ति। द्वितीयं तु धातुलोपे इति सतिसप्तमी अस्ति। तृतीयं लोलुवः इति उदाहरणे यत् लोलू इति अस्ति तस्य धातुसंज्ञा भवति।\n२०१७-०१-३१ मङ्गलवासरः (2017-01-31 Tuesday)\nद्वौ वज्राघातौ (Two Blows)\nLearn Sanskrit - Mon, 01/30/2017 - 02:22\nगतशनिवासरस्य (२८जनवरी२०१७तिथौ - https://www.youtube.com/watch?v=2QG3KI3sDVE&feature=youtu.be) वार्तावलीकार्यक्रमे दर्शकेषु द्वौ वज्राघातौ अपततः।\nवयम् एकम् अपि घातं कष्टेन सोढुं शक्नुमः तत्र कथम् द्वौ घातौ। यदि भवद्भिः द्वौ घातौ कर्तव्यौ तर्हि न्यूनातिन्यूनम् एकहोरावधौ कालः दातव्यः।\nयथा ऋचामहाभागा काङ्क्षति रसानुभूतिः न विलुप्येत् इति तथैव वयम् अपि इच्छामहे मङ्गलामाहाभागायाः श्रीचमूकृष्णशास्त्रिवर्येण सह सम्भाषणं कदापि न विरमेत्। यावत् सम्भाषणं शृणोमि तावत् साक्षात् अमृतं वर्षति इति मां भाति।\nज्योतिमहाभागायाः श्रद्धाञ्जलिः अपि मनोहरा आसीत् किन्तु नूनं द्वितीयः घातः च आसीत्।\nभवन्तः न ज्ञातुं शक्नुवन्ति कथम् आनन्देन मनसि वज्राघातः इव पीडा जायते। रोचका पीडा अस्ति यस्याः चिकित्सा ईदृशया अधिकया पीडया एव भवितुम् अर्हति।\nसर्वेभ्यः आयोजकेभ्यः वयं धन्यवादान् व्याहरामः।\n२०१७-०१-३० सोमवासरः (2017-01-30 Monday)\nन क्त्वा सेट् (For SeT ktvaa is not kit)\nLearn Sanskrit - Sun, 01/29/2017 - 02:39\nमम इष्टतमे पुस्तके (सरलसंस्कृतसरणिः - संस्कृतकार्यालयः, श्रीअरविन्दाश्रमः, पुद्दुचेरी) नवमे पाठे अस्ति नृत् + क्त्वा = नर्तित्वा। किति क्क्ङिति च इति सूत्रे किति गुणः न भवति इति मया ज्ञातम् तस्मात् नर्तित्वा इति पदे कथं उपधायां गुणः भवति इति मम प्रश्नः आसीत्। अयं प्रश्नः यावत् विदुषः प्रष्टुम् उद्युक्तः आसम् तावत् अहं मम आचार्यस्य वचनम् अस्मरम्। सः अकथयत् पृष्ट्वा पूर्वं कथं न चिन्तयति कथं उत्तरं न गवेषयति इति।\nतत् वचनं ध्यात्वा मया किञ्चित् गवेषितम्।\nगवेषणे न क्त्वा सेट्॥१.२.१८॥ इति प्राप्तम्।\nतत् परं शङ्काः जाताः कथं कुपित्वा इति भवति। कुप् इति सेट् धातुः तस्मात् कथं न क्त्वा सेट् इति सूत्रेण कोपित्वा न भवति। किञ्चित् गवेषणं परं मया ज्ञातम् अन्यम् एकं सूत्रम् अस्ति येन विकल्पेन कुपित्वा कोपित्वा वा भावति। सूत्रं अस्ति - रलो व्युपधाद्धलादे सँश्च॥१.२.२६॥\nमम प्रश्नस्य उत्तरं स्वयम् एव प्राप्तं तस्मात् इदानीं तुष्यामि आचार्याय धन्यवादं व्याहरामि च।\n२०१७-०१-२९ रविवासरः (2017-01-29 Sunday)\nhttps www youtube com channel UC0hjxSl7vsrnYKuADFg1ITw Samskrita Shikshanam...\nLearn Sanskrit - Thu, 01/26/2017 - 17:51\nhttps://www.youtube.com/channel/UC0hjxSl7vsrnYKuADFg1ITw - Samskrita Shikshanam\nइदं स्वर्णखातम् अस्ति। संस्कृतभारतीसंस्थया आयोजिताः संस्कृतपाठाः अत्र निहिताः सन्ति। पश्यतु। महान्तम् आनन्दम् प्राप्स्यति।\nमरुता प्रकम्पमानं उच्चैर्विराजमानम् । रुचिरं त्रिवर्णकान्तं राष्ट्रध्वजं नमामि...\nLearn Sanskrit - Thu, 01/26/2017 - 14:26\nमरुता प्रकम्पमानं, उच्चैर्विराजमानम् ।\nरुचिरं त्रिवर्णकान्तं, राष्ट्रध्वजं नमामि ।।\nजनैः जनहितार्थाय जनानाम् एव निर्मितम्।\nलोकतन्त्रं भारतस्य वसुधायां विराजते॥\nमया श्रीसुभाषबखेडीवर्येण प्रेषितौ श्लोकौ।\nमृत्युञ्जयमन्त्रम् (Maha Mrityunjaya Mantra)\nLearn Sanskrit - Sun, 01/22/2017 - 06:29\nमृत्युञ्जयः इति शब्दस्य का व्युत्पत्तिः। अपि अयं समासः अस्ति वा सन्धिः?\n२०१७-०१-२२ रविवासरः (2017-01-22 Sunday)\nLearn Sanskrit - Sat, 01/21/2017 - 14:34\nअहं प्रतिदिनं डीडी-संस्कृतवार्तां पश्यामि। किन्तु अद्य प्रमादेन मया संस्कृतवार्ताः अतिपन्नाः किन्तु ताः यूट्यूबजालपत्रे लब्धाः।\nअतिपन्नम् - अति पद् क्त सुँ - अतिपन्नम् (रदाभ्यां निष्ठातो नः पूर्वस्य च दः॥८.२,४२॥)\nपद्यते पद्येते पद्यन्ते\nपद्यसे पद्येथे पद्येध्वे\nपद्ये पद्यावहे पद्यामहे\nपद्यताम् पद्येताम् पद्यन्ताम्\nपद्यस्व पद्येथाम् पद्यध्वम्\nपद्यै पद्यावहै पद्यामहै\nअपद्यत अपद्येताम् अपद्यन्त\nअपद्यथाः अपद्येथाम् अपद्यध्वम्\nअपद्ये अपद्यावहि अपद्यामहि\nपद्येत पद्येयाताम् पद्येरन्\nपद्येथाः पद्येयाथाम् पद्येध्वम्\nपद्येय पद्येवहि पद्येमहि\n२०१७-०१-२१ शनिवासरः (2017-01-21 Saturday)\nLearn Sanskrit - Wed, 01/18/2017 - 10:19\nअस्मिन् मासप्रारम्भे अत्र भवान् हिमांशुवर्यः सपरिवारः समुद्रतीरे परिभ्रमणाय अगच्छत् । वयं सर्वे अत्रभवतः शुभेच्छवः अचिन्तयन् - किं करोति समुद्रतीरे अत्र भवान्? प्रायः लोके सर्वे समुद्रतीरे निधानाय स्वल्पावकाशाय स्वदिनचर्य्यां शिथिलीकर्तुं च गच्छन्ति। परन्तु नायं भद्रः निधानं जानाति नायं च येन केन प्रकारेण श्रमपरिहारं कर्तुं वाञ्छति । तर्हि कथमयं समुद्रतीरे गतवान्?\nपामरजनाः समुद्रतीरावकाशे तरन्ति, यथेष्टं खादन्ति, कालक्षेपाय शृङ्गारोपन्यासान् पठन्ति च। यदा किञ्चिदपि कर्तुं नास्ति तदा पीठे बुद्धावतारमिव उपविशन्तः सर्वान् स्थावरान् च जङ्गमान् एकेन विशिष्टेन शुद्धजाड्येन निर्वर्णयन्तः सन्ति । एवं सति किं करोति हिमांशुवर्यः समुद्रतीरे?\nभ्रान्ताः वयं हिमांशुवर्यमन्तरेण ज्ञातुं किमधुना करवाणीति स्थिताववकाशे वयं ईमेयिलकोष्ठे पत्रमेकं प्राप्तवन्तः। पत्रे एकं चित्रमपि आसीत् येन सर्वं स्पष्टीकृतः अस्मभ्यं च हर्षः सञ्जातः। किमासीत् अस्मिन चित्रे?\nयदा अयं भद्रः अवकाशे अगच्छत् तदैवासीत् अस्माकं चेतस्सु - नास्तिखल्वसाध्यं नाम तपसाम् । किमतः परमाश्चर्यं यदत्र भवान् समुद्रतीरेऽपि संस्कृताध्ययनमेव करोति? स्थाने खलु अस्माकं प्रत्ययः ।\nईमेयिलमाध्यमे प्राप्तः चित्रमिदमालोकितमस्माभिरदृष्टपूर्वकम् । हिमांशुवर्यः अवकाशेऽपि व्याकरणाध्ययनमेव करोति स्म। पश्यतु\n२०१७-०१-१७ मङ्गलवासरः (2017-01-17 Tuesday)\nनवजोतस्य कांग्रेसे पुनर्प्रवेशः\nLearn Sanskrit - Tue, 01/17/2017 - 05:21\nअद्य क्रिकेटक्रीडकचरः नवजोतसिंहः कांग्रेसे पुनः प्राविशत् । आजन्मकांग्रेससेवकोऽहं स्वगेहे पुनः प्रविशामीत्यपि तेन न्यगदितः । सः केवलं द्विवर्षपूर्वे 'कांग्रेसपक्षः मुन्न्याः कुत्सिततरः' इत्यनिन्ददिति अस्मिन् वृत्तपत्रे अस्माभिः लिखितः । पश्यतु http://bit.ly/2jDp6DR\nधिक् इमं निर्लज्जं धिक् कांग्रेसदलं च ।\n२०१७-०१-१६ सोमवासरः (2017-01-16 Monday)\nजावेदाख्तरस्य पञ्च उक्तयः।\nLearn Sanskrit - Tue, 01/17/2017 - 04:20\nजावेदाख्तरमहोदयः मम मतेन हिन्दीभाषायाः उत्तमः संवादलेखकः अस्ति। तस्य दक्षतायां गुणेषु कलायां च मतद्वयं नास्ति। सः धुरि तिष्ठति।\nकृपया इण्डिया-टुडे इति जालपत्रे प्रकाशितानि जावेदाख्तरस्य पञ्च वाक्यानि पठतु। ते वाक्यानि तामसरसेन परिपूर्णानि सन्ति। तामसरसः एव तेभ्यः वाक्येभ्यः गलति। चिन्तयामि येन जावेदाख्तरस्य पञ्च श्रेष्ठतमाः उक्तयः निरूपितः (selected) तस्य अभिरुचयः कीदृशाः सन्ति। तेन तामसरसेन लिप्ता एव उक्तयः निरूपिताः (selected)।\nमन्ये हिन्दीभाषीभ्यः कृते तमः इति मानोरञ्जनम्। सत्वं रजः तु लुप्ते एव।\n1. "Main bhool jaun ab yehi munaasib hai,Magar bhulana bhi chahoon toh kis tarah bhulaaon, Ki tum toh phir bhi haqeeqat ho, koi khwab nahi."\n2. "Yaad use bhi ek adhoora afsana toh hoga,Kal raste mein usne humko pehchana toh hoga."\n3. "Kam se kam usko dekh lete the,Ab ke sailaab mein vo pull bhi gya."\n4. "Hai ek darwaza bin deewar duniya,chhutkara gham se yahan koi nahi hai."\n5. "Kuchh kami apni wafaon mein bhi thi,Tumse kya kahte ki tumne kya kiya."\nरोककाठिन्यम् अवसितम् (Cash Difficulty is Over)\nLearn Sanskrit - Mon, 01/16/2017 - 08:53\nह्यः मम मित्रेण आलोकेन मुम्बईतः इदं चित्रं प्रेषितम्। चित्रे स्वचालितरोकयन्त्रम् अस्ति। इदं यन्त्रं कार्यं करोति किन्तु तत्र एकोऽपि ग्राहकः नास्ति। तस्मात् मन्ये रोककाठिन्यम् इदानीम् अवसितम्। मन्ये अधिकोषात् (from the banks) स्वधनं यावत् इष्यते तावात् निवर्तयितुं शक्यते। एकः समयः (condition) अस्ति यतो हि चतुर्विंशतिसहस्रात् अधिकः रोकः पञ्चशतं द्विसहस्रं वा मात्रायाम् एव भविष्यति।\nLearn Sanskrit - Sat, 01/14/2017 - 18:31\nपृच्छति - लँट्लकारः परस्मैपदी प्रथमपुरुषः एकवचनम्\nप्र॒च्छँ ज्ञीप्सायाम्  तुदादिः परस्मैपदी अनिट्\nप्रच्छ् (उपदेशेऽजनुनासिक इत् (१.३.२), तस्य लोपः (१.३.९))\nप्रच्छ् लँट् (वर्तमाने लट् (३.२.१२३))\nप्रच्छ् ल् (उपदेशेऽजनुनासिक इत् (१.३.२), हलन्त्यम् (१.३.३), तस्य लोपः (१.३.९))\nप्रच्छ् ति (तिप्तस्झिसिप्थस्थमिब्वस्मस्तातांझथासाथांध्वमिड्वहिमहिङ् (३.४.७८))\nपृच्छ् ति (ग्रहिज्यावयिव्यधिवष्टिविचतिवृश्चतिपृच्छतिभृज्जतीनां ङिति च (६.१.१६))\nपृच्छ् श ति (तुदादिभ्यः शः (३.१.७७))\nपृच्छति (लशक्वतद्धिते (१.३.८), तस्य लोपः (१.३.९))\n२०१७-०१-१५ रविवासरः (2017-01-15 Sunday)\nउक्तः विद्धः च (Said and pierced)\nLearn Sanskrit - Sat, 01/14/2017 - 04:23\nएवम् उक्तः हृषीकेशः गुडाकेशेन भारत।\nसेनयोरुभयोः मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम्॥गीता १.२४॥\nवच् क्त (नपुंसके भावे क्तः (३.३.११४))\nवच् त (लशक्वतद्धिते (१.३.८), तस्य लोपः (१.३.९))\nउ अ च् त (वचिस्वपियजादीनां किति (६.१.१५))\nउ च् त (सम्प्रसारणाच्च (६.१.१०८))\nउ क् त (चोः कुः (८.२.३०))\nउ क् त सुँ (स्वौजसमौट्छष्टाभ्यांभिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्यांभ्यस्ङसोसाम्ङ्योस्सुप् (४.१.२))\nउक्तस् (उपदेशेऽजनुनासिक इत् (१.३.२), तस्य लोपः (१.३.९))\nउक्तः (ससजुषो रुः (८.२.६६), खरवसानयोर्विसर्जनीयः (८.३.१५))\nव्यध् क्त (नपुंसके भावे क्तः (३.३.११४))\nव्यध् त (लशक्वतद्धिते (१.३.८), तस्य लोपः (१.३.९))\nवि अ ध् त (ग्रहिज्यावयिव्यधिवष्टिविचतिवृश्चतिपृच्छतिभृज्जतीनां ङिति च (६.१.१६))\nविध् त (सम्प्रसारणाच्च (६.१.१०८))\nविध् ध (झषस्तथोर्धोऽघः (८.२.४०))\nविद् ध (झलां जश् झशि (८.४.५३))\nविद्ध सुँ (स्वौजसमौट्छष्टाभ्यांभिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्यांभ्यस्ङसोसाम्ङ्योस्सुप् (४.१.२))\nविद्धस् (उपदेशेऽजनुनासिक इत् (१.३.२), तस्य लोपः (१.३.९))\nविद्धः (ससजुषो रुः (८.२.६६), खरवसानयोर्विसर्जनीयः (८.३.१५))\n२०१७-०१-१४ शनिवासरः (2017-01-14 Saturday)\nLearn Sanskrit - Fri, 01/13/2017 - 17:43\nअद्य ओट्रेलियापकिस्तानदेशयोः मध्ये फालकक्रीडा (cricket match) आसीत्। फालकक्षेत्रं कियत् बृहत् अस्ति इति सर्वे जानन्ति। अद्य क्रीडायाम् एकेन क्रीडकेन कन्दुकः निहतः। सः कन्दुकः ऋजुधा प्रतिस्पर्धीदलस्य एकस्य क्रीडकस्य हस्तयोः अगच्छत्। सः क्रीडकः स्वस्थानात् ईषदपि न अचलत्। कन्दुकः तस्य वक्षस्थलोन्नतः अपि आसीत्। न क्रीडकः अचलत् न तस्य हस्तौ अचलताम्। कन्दुकः ऋजुधा आगच्छत्। कथम् एतत्।\n२०१७-०१-१३ शुक्रवासरः (2017-01-13 Friday)\nLearn Sanskrit - Thu, 01/12/2017 - 17:07\nवच्, स्वपि, भ्वादिगणीयाः धातवः यज् वप् वह् वस् वेञ् व्येञ् ह्वेञ् वद् श्वि इति।\n√वच् (वचँ परिभाषणे २. ५८), √स्वप् (ञिष्वपँ शये २. ६३) and also the nine verbal roots beginning with √यज् (यजँ देवपूजासङ्गतिकरणदानेषु १. ११५७) √वप् (डुवपँ बीजसन्ताने । छेदनेऽपि १. ११५८), √वह् (वहँ प्रापणे १. ११५९), √वस् (वसँ निवासे १. ११६०), √वे (वेञ् तन्तुसन्ताने १. ११६१), √व्ये (व्येञ् संवरणे १. ११६२), √ह्वे (ह्वेञ् स्पर्धायां शब्दे च १. ११६३), √वद् (वदँ व्यक्तायां वाचि १. ११६४) and √श्वि (ट्वोँश्वि गतिवृद्ध्योः १. ११६५)। (From http://avg-sanskrit.org/)\nग्रहिज्यावयिव्यधिवष्टिविचतिवृश्चतिपृच्छतिभृज्जतीनां ङिति च॥६.१.१६॥\nग्रह् ज्या वय् व्यध् वश् व्यच् व्रश्च् प्रच्छ् भ्रस्ज् इति।\nThe verbal roots √ग्रह् (ग्रहँ उपादाने ९. ७१), √ज्या (ज्या वयोहानौ ९. ३४), √वय् (वयँ गतौ १. ५४७), √व्यध् (व्यधँ ताडने ४. ७८), √वश् (वशँ कान्तौ २. ७५), √व्यच् (व्यचँ व्याजीकरणे ६. १३), √व्रश्च् (ओँव्रश्चूँ छेदने ६. १२), √प्रच्छ् (प्रच्छँ ज्ञीप्सायाम् ६.१४९) and √भ्रस्ज् (भ्रस्जँ पाके ६. ४) take सम्प्रसारणम् (ref. 1-1-45) when followed by an affix which is a कित् or a ङित्। (From http://avg-sanskrit.org/)\n२०१७-०१-१२ गुरुवासरः (2017-01-12 Thursday)\nहेम्नः (Of Gold)\nLearn Sanskrit - Wed, 01/11/2017 - 11:30\nहेम्नः संलक्ष्यते ह्यग्नौ विशुद्धिः श्यामिकापि वा॥रघुवंशकाव्ये १.१०॥\nअन्वयः - सदसद् व्यक्तिहेतवः सन्तः तं श्रोतुम् अर्हन्ति हि हेम्नः विशुद्धिः श्यामिका अपि वा अग्नौ संलक्ष्यते।\nतं श्रोतुम् अर्हन्ति - deserve to hear that (Raghuvamsha), व्यक्तिः - quality of discrimination, हेतवः - doer. Both put together व्यक्तिहेतवः means the ones who have the quality of discriminating between सदसद् (true and false), सन्तः - gentlemen.\nहेम्नः - of the gold, संलक्ष्यते - know, अग्नौ - in fire, विशुद्धिः - qualities, श्यामिका - defects.\nभले बुरे की पहचान करने वाले विद्वान् ही इस काव्य को सुनने के अधिकारी हैं क्योंकि सोने का खोटापन अथवा खरापन अग्नि में डालने पर ही जाना जाता है।\nपृष्ठ १३, महाकविकालिदासप्रणीत रघुवंश-महाकाव्य (सम्पूर्ण) मल्लिनाथ-कृत सञ्जीवनी-टिका, आचार्य धारादत्त मिश्र-कृत संस्कृत-व्याख्या एवं हिन्दी अनुवाद, तथा श्री जनार्दन पाण्डेय-कृत उपोद्घात सहित - मोतीलाल बनारसीदास २०१४।\n२०१७-०१-११ बुधवासरः (2017-01-11 Wednesday)
  