text: पाद २ - खण्ड १४ - TransLiteral Foundation\nसंस्कृत सूची।संस्कृत साहित्य।व्याकरणः।व्याकरणमहाभाष्य।अध्याय १।पाद २।\nपाद २ - खण्ड १४\n१ - २४ - रूपग्रहणम् किमर्थम् ।\n२ - २४ - समानानाम् एकशेष एकविभक्तौ इति इयति उच्यमाने यत्र एव सर्वम् समानम् शब्दः अर्थः च तत्र एव स्यात् वृक्षाः, प्लक्षाः इति ।\n३ - २४ - इह न स्यात् अक्षाः,. पादाः, माषाः इति ।\n४ - २४ - रूपग्रहणे पुनः क्रियमाणे न दोषः भवति ।\n५ - २४ - रूपम् निमित्तत्वेन आश्रीयते श्रुतौ च रूपग्रहणम् ।\n६ - २४ - अथ एकग्रहणम् किमर्थम् ।\n७ - २४ - सरूपाणाम् शेषः एकविभक्तौ इति इयति उच्यमाने द्विबह्वोः अपि शेषः प्रसज्येत ।\n८ - २४ - एकग्रहणे पुनः क्रियमाणे न दोषः भवति ।\n९ - २४ - अथ शेषग्रहणम् किमर्थम् ।\n१० - २४ - सरूपाणाम् एकः एकविभक्तौ इति इयति उच्यमाने आदेशः अयम् विज्ञायेत ।\n११ - २४ - तत्र कः दोषः ।\n१२ - २४ - अश्वः च अस्वः च अश्वौ आन्तर्यतः द्व्युदात्तवतः स्थानिनः द्व्युदात्तवान् आदेशः प्रसज्येत ।\n१३ - २४ - लोप्यलोपिता च न प्रकल्पेत ।\n१४ - २४ - तत्र कः दोषः ।\n१५ - २४ - गर्गाः, वत्साः, बिदाः, उर्वाः ।\n१६ - २४ - अञ् यः बहुषु यञ् यः बहुषु इति उच्यमानः लुक् न प्राप्नोति ।\n१७ - २४ - मा भूत् एवम् ।\n१८ - २४ - अञन्तम् यत् बहुषु यञन्तम् यत् बहुषु इति एवम् भविष्यति ।\n१९ - २४ - न एवम् शक्यम् ।\n२० - २४ - इह हि दोषः स्यात्. काश्यपप्रतिकृतयः काश्यपाः इति ।\n२१ - २४ - एकविभक्तौ इति किमर्थम् ।\n२२ - २४ - पयः पयः जरयति ।\n२३ - २४ - वासः वासः छादयति ।\n२४ - २४ - ब्राह्मणाभ्याम् च कृतम् ब्राह्मणाभ्याम् च देहि इति ।\n१ - २२ - किमर्थम् पुनः इदम् उच्यते ।\n२ - २२ - प्रत्यर्थम् शब्दनिवेशात् न एकेन अनेकस्य अभिधानम् । प्रत्यर्थम् शब्दाः अभिनिविशन्ते ।\n३ - २२ - किम् इदम् प्रत्यर्थम् इति ।\n४ - २२ - अर्थम् अर्थम् प्रति प्रत्यर्थम् ।\n५ - २२ - प्रत्यर्थम् शाब्दनिवेशात् एतस्मात् कारणात् न एकेन शब्देन अनेकस्य अर्थस्य अभिधानम् प्राप्नोति ।\n६ - २२ - तत्र कः दोषः ।\n७ - २२ - तत्र अनेकार्थाभिधाने अनेकशब्दत्वम् ।\n८ - २२ - तत्र अनेकार्थाभिधाने अनेकशब्दत्वम् प्राप्नोति ।\n९ - २२ - इष्यते च एकेन अपि अनेकस्य अभिधानम् स्यात् इति ।\n१० - २२ - तत् च अन्तरेण यत्नम् न सिध्यति ।\n११ - २२ - तस्मात् एकशेषः ।\n१२ - २२ - एवमर्थम् इदम् उच्यते ।\n१३ - २२ - अस्ति प्रयोजनम् एतत् ।\n१४ - २२ - किम् तर्हि इति ।\n१५ - २२ - किम् इदम् प्रत्यर्थम् शब्दाः अभिनिवेशन्ते इति एतम् दृष्टान्तम् आस्थाय सरूपाणाम् एकशेषः आरभ्यते न पुनः अप्रत्यर्थम् शब्दाः अभिनिविशन्ते इति एतम् दृष्टान्तम् आस्थाय विरूपाणाम् अनेकशेषः आरभ्यते ।\n१६ - २२ - तत्र एतत् स्यात् लघीयसी सरूपनिवृत्तिर्ः गरीयसी विरूपप्रतिपत्तिः इति ।\n१७ - २२ - तत् च न ।\n१८ - २२ - लघीयसी विरूपप्रतिपत्तिः ।\n१९ - २२ - किम् कारणम् ।\n२० - २२ - यत्र हि बहूनाम् सरूपाणाम् एकः शिष्यते तत्र अवरतः द्वयोः सरूपयोः निवृत्तिः वक्तव्या स्यात् ।\n२१ - २२ - एवम् अपि एतस्मिन् सति किम् चित् आचार्यः सुकरतरकम् मन्यते ।\n२२ - २२ - सुकरतरकम् च एकशेषारम्भम् मन्यते ।\n१ - १८६ - किम् पुनः अयम् एकविभक्तौ एकशेषः भवति ।\n२ - १८६ - एवम् भवितुम् अर्हति ।\n३ - १८६ - एकविभक्तौ इति चेत् न अभावाद् विभक्तेः । एकविभक्तौ इति चेत् तत् न ।\n४ - १८६ - किम् कारणम् ।\n५ - १८६ - अभावात् विभक्तेः ।\n६ - १८६ - न हि समुदायात् परा विभक्तिः अस्ति ।\n७ - १८६ - किम् कारणम् ।\n८ - १८६ - अप्रातिपदिकत्वात् ।\n९ - १८६ - ननु च अर्थवत् प्रातिपदिकम् इति प्रातिपदिकसञ्ज्ञा भविष्यति ।\n१० - १८६ - नियमात् न प्राप्नोति ।\n११ - १८६ - अर्थवत्समुदयानाम् समासग्रहणम् नियमार्थम् इति ।\n१२ - १८६ - यदि पुनः पृथक् सर्वेषाम् विभक्तिपराणाम् एकशेषः उच्येत ।\n१३ - १८६ - पृथक् सर्वेषाम् इति चेत् एकशेषे पृथक् विभक्त्युपलब्धिः तदाश्रयत्वात् ।\n१४ - १८६ - पृथक् सर्वेषाम् इति चेत् एकशेषे पृथक् विभक्त्युपलब्धिः प्राप्नोति ।\n१५ - १८६ - किम् उच्यते एकशेषे पृथक् विभक्त्युपलब्धिः इति यावता समयः कृतः न केवला प्रकृतिः प्रयोक्तव्या न केवलः प्रत्ययः इति ।\n१६ - १८६ - तदाश्रयत्वात् प्राप्नोति ।\n१७ - १८६ - यत्र हि प्रकृतिनिमित्ता प्रत्ययनिवृत्तिः तत्र अप्रत्ययिकायाः प्रकृतेः प्रयोगः भवति अग्निचित् सोमसुत् इति यथा ।\n१८ - १८६ - यत्र च प्रत्ययनिमित्ता प्रकृतिनिवृत्तिः तत्र अप्रकृतिकस्य प्रत्ययस्य प्रयोगः भवति अधुना, इयान् इति यथा ।\n१९ - १८६ - अस्तु संयोगान्तलोपेन सिद्धम् ।\n२० - १८६ - कुतः नु खलु एतत् परयोः वृक्षशब्दयोः निवृत्तिः भविष्यति न पुनः पूर्वयोः इति ।\n२१ - १८६ - तत्र एतत् स्यात् पूर्वनिवृत्तव् अपि सत्याम् संयोगादिलोपेन सिद्धम् इति ।\n२२ - १८६ - न सिध्यति ।\n२३ - १८६ - तत्र अवरतः द्वयोः सकारयोः श्रवणम् प्रसज्येत. यत्र च संयोगान्तलोपः न अस्ति तत्र च न सिध्यति ।\n२४ - १८६ - क्व च संयोगान्तलोपः न अस्ति ।\n२५ - १८६ - द्विवचनबहुवचनयोः ।\n२६ - १८६ - यदि पुनः समासे एकशेषः उच्येत ।\n२७ - १८६ - किम् कृतम् भवति ।\n२८ - १८६ - कः चित् वचनलोपः परिहृतः भवति ।\n२९ - १८६ - तत् तर्हि समासग्रहणम् कर्तव्यम् ।\n३० - १८६ - न कर्तव्यम् ।\n३१ - १८६ - प्रकृतम् अनुवर्तते ।\n३२ - १८६ - क्व प्रकृतम् ।\n३३ - १८६ - तिष्यपुनर्वस्वोः नक्षत्रद्वन्द्वे बहुवचनस्य द्विवचनम् नित्यम् इति ।\n३४ - १८६ - समासे इति चेत् स्वरसमासान्तेषु दोषः ।\n३५ - १८६ - समासे इति चेत् स्वरसमासान्तेषु दोषः भवति ।\n३६ - १८६ - स्वर अश्वः च अश्वः च अश्वौ. समासान्तोदात्तत्वे कृते एकशेषः प्राप्नोति ।\n३७ - १८६ - इदम् इह सम्प्रधार्यम् समासान्तोदात्तत्त्वम् क्रियताम् एकशेषः इति ।\n३८ - १८६ - किम् अत्र कर्तव्यम् ।\n३९ - १८६ - परत्वात् समासान्तोदात्तत्वम् ।\n४० - १८६ - समासान्तोदात्तत्वे च दोषः भवति ।\n४१ - १८६ - स्वर ।\n४२ - १८६ - समासान्त ऋक् च ऋक् च ऋचौ ।\n४३ - १८६ - समासान्ते कृते असारूप्यात् एकशेषः न प्राप्नोति ।\n४४ - १८६ - इदम् इह सम्प्रधार्यम् समासान्तः क्रियताम् एकशेषः इति ।\n४५ - १८६ - किम् अत्र कर्तव्यम् ।\n४६ - १८६ - परत्वात् समासान्तः ।\n४७ - १८६ - समासान्ते च दोषः भवति ।\n४८ - १८६ - अङ्गाश्रये च एकशेषवचनम् । अङ्गाश्रये च कार्ये एकशेषः वक्तव्यः ।\n४९ - १८६ - स्वसा च स्वसारौ च स्वसारः ।\n५० - १८६ - अङ्गाश्रये कृते असारूप्यात् एकशेषः न प्राप्नोति ।\n५१ - १८६ - इदम् इह सम्प्रधार्यम् अङ्गाश्रयम् क्रियताम् एकशेषः इति ।\n५२ - १८६ - किम् अत्र कर्तव्यम् ।\n५३ - १८६ - परत्वात् अङ्गाश्रयम् ।\n५४ - १८६ - तिङ्समासे तिङ्समासवचनम् ।\n५५ - १८६ - तिङ्समासे तिङ्समासः वक्तव्यः ।\n५६ - १८६ - एकम् तिङ्ग्रहणम् अनर्थकम् ।\n५७ - १८६ - समासे तिङ्समासः इति एव सिद्धम् ।\n५८ - १८६ - न अनर्थकम् ।\n५९ - १८६ - तिङ्समासे प्रकृते तिङ्समासः वक्तव्यः ।\n६० - १८६ - तिङ्विधिप्रतिषेधः च ।\n६१ - १८६ - तिङ् च कः चित् विधेयः कः चित् प्रतिषेध्यः ।\n६२ - १८६ - पचति च पचति च पचतः तःशब्दः विधेयः तिशब्दः प्रतिषेध्यः ।\n६३ - १८६ - यदि पुनः असमासे एकशेषः उच्येत ।\n६४ - १८६ - असमासे वचनलोपः ।\n६५ - १८६ - यदि असमासे वचनलोपः वक्तव्यः ।\n६६ - १८६ - ननु च उत्पतता एव वचनलोपम् चोदिताः स्मः ।\n६७ - १८६ - द्विवचनबहुवचनविधिम् द्वन्द्वप्रतिषेधम् च वक्ष्यति तदर्थम् पुनः चोद्यते ।\n६८ - १८६ - द्विवचनबहुवचनविधिः ।\n६९ - १८६ - द्विवचनबहुवचनानि विधेयानि वृक्षः च वृक्षः च वृक्षौ, वृक्षः च वृक्षः च वृक्षः च वृक्षाः इति ।\n७० - १८६ - द्वन्द्वप्रतिषेधः च ।\n७१ - १८६ - द्वन्द्वस्य च प्रतिषेधः वक्तव्यः वृक्षः च वृक्षः च वृक्षौ, वृक्षः च वृक्षः च वृक्षः च वृक्षाः इति ।\n७२ - १८६ - चार्थे द्वन्द्वः इति द्वन्द्वः प्राप्नोति ।\n७३ - १८६ - न एषः दोषः ।\n७४ - १८६ - अनवकाशः एकशेषः द्वन्द्वम् बाधिष्यते ।\n७५ - १८६ - सावकाशः एकशेषः ।\n७६ - १८६ - कः अवकाशः ।\n७७ - १८६ - तिङन्तानि अवकाशः ।\n७८ - १८६ - यदि पुनः पृथक् सर्वेषाम् विभक्त्यन्तानाम् एकशेषः उच्येत ।\n७९ - १८६ - किम् कृतम् भवति ।\n८० - १८६ - कः चित् वचनलोपः परिहृतः भवति ।\n८१ - १८६ - विभक्त्यन्तानाम् एकशेषे विभक्त्यन्तानाम् एकशेषे विभक्त्यन्तानाम् एव तु निवृत्तिः भवति ।\n८२ - १८६ - एकविभक्त्यन्तानाम् इति तु पृथग्विभक्तिप्रतिषेधार्थम् ।\n८३ - १८६ - एकविभक्त्यन्तानाम् इति तु वक्तव्यम् ।\n८४ - १८६ - किम् प्रयोजनम् ।\n८५ - १८६ - पृथग्विभक्तिप्रतिषेधार्थम् ।\n८६ - १८६ - पृथग्विभक्त्यन्तानाम् मा भूत् ब्राह्मणाभ्याम् च कृतम् ब्राह्मणाभ्याम् च देहि ।\n८७ - १८६ - न वा अर्थविप्रतिषेधात् युगपद्वचनाभावः ।\n८८ - १८६ - न वा एषः दोषः ।\n८९ - १८६ - किम् कारणम् ।\n९० - १८६ - अर्थविप्रतिषेधात् ।\n९१ - १८६ - विप्रतिषिद्धौ एतौ अर्थौ कर्ता संप्रदानम् इति अशक्यौ युगपत् निर्देष्टुम् ।\n९२ - १८६ - तयोः विप्रतिषिद्धत्वात् युगपद्वचनम् न भविष्यति ।\n९३ - १८६ - अनेकार्थाश्रयः च पुनः एकशेषः ।\n९४ - १८६ - अनेकम् अर्थम् सम्प्रत्याययिष्यामि इति एकशेषः आरभ्यते ।\n९५ - १८६ - तस्मात् न एकशब्दत्वम् ।\n९६ - १८६ - तस्मात् एकशब्दत्वम् न भविष्यति ।\n९७ - १८६ - अयम् तर्हि दोषः कः चित् वचनलोपः द्विवचनबहुवचनविधिः द्वन्द्वप्रतिषेधः च इति ।\n९८ - १८६ - यदि पुनः प्रातिपदिकानाम् एकशेषः उच्येत ।\n९९ - १८६ - किम् कृतम् भवति ।\n१०० - १८६ - वचनलोपः परिहृतः भवति ।\n१०१ - १८६ - प्रातिपदिकानाम् एकशेषे मातृमात्रोः प्रतिषेधः सरूपत्वात् । प्रातिपदिकानाम् एकशेषे मातृमात्रोः प्रतिषेधः वक्तव्यः माता च जनयित्री मातारौ च धान्यस्य मातृमातारः ।\n१०२ - १८६ - किम् कारणम् ।\n१०३ - १८६ - सरूपत्वात् ।\n१०४ - १८६ - सरूपाणि हि एतानि प्रातिपदिकानि ।\n१०५ - १८६ - किम् उच्यते प्रातिपदिकानाम् एकशेषे मातृमात्रोः प्रतिषेधः वक्तव्यः इति न पुनः यस्य अपि विभक्त्यन्तानाम् एकशेषः तेन अपि मातृमात्रोः प्रतिषेधः वक्तव्यः स्यात् ।\n१०६ - १८६ - तस्य अपि हि एतानि क्व चित् विभक्त्यन्तानि सरूपाणि मातृभ्याम् च मातृभ्यां च इति ।\n१०७ - १८६ - अथ मतम् एतत् विभक्त्यन्तानाम् सारूप्ये भवितव्यम् एव एकशेषेण इति प्रातिपदिकानाम् एव एकशेषे दोषः भवति ।\n१०८ - १८६ - एवम् च कृत्वा चोद्यते ।\n१०९ - १८६ - हरितहरिणश्येतश्येनरोहितरोहिणानाम् स्त्रियाम् उपसङ्ख्यानम् । हरितहरिणश्येतश्येनरोहितरोहिणानाम् स्त्रियाम् उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् ।\n११० - १८६ - हरितस्य स्त्री हरिणी हरिणस्य अपि हरिणी, हरिणी च हरिणी च हरिण्यौ ।\n१११ - १८६ - श्येतस्य स्त्री श्येनी श्येनस्य अपि श्येनी, श्येनी च श्येनी च श्येन्यौ ।\n११२ - १८६ - रोहितस्य स्त्री रोहिणी रोहिणस्य अपि रोहिणी, रोहिणी च रोहिणी च रोहिण्यौ ।\n११३ - १८६ - न वा पदस्य अर्थे प्रयोगात् ।\n११४ - १८६ - न वा एषः दोषः ।\n११५ - १८६ - किम् कारणम् ।\n११६ - १८६ - पदस्य अर्थे प्रयोगात् ।\n११७ - १८६ - पदम् अर्थे प्रयुज्यते विभक्त्यन्तम् च पदम् ।\n११८ - १८६ - रूपम् च इह आश्रीयते ।\n११९ - १८६ - रूपनिर्ग्रहः च शब्दस्य न अन्तरेण लौकिकम् प्रयोगम् ।\n१२० - १८६ - तस्मिन् च लौकिके प्रयोगे सरूपाणि एतानि ।\n१२१ - १८६ - अपरः आह न वा पदस्य अर्थे प्रयोगात् ।\n१२२ - १८६ - न वा एषः पक्षः एव अस्ति प्रातिपदिकानाम् एकशेषः इति ।\n१२३ - १८६ - किम् काराणम् ।\n१२४ - १८६ - पदस्य अर्थे प्रयोगात् ।\n१२५ - १८६ - पदम् अर्थे प्रयुज्यते विभक्त्यन्तम् च पदम् ।\n१२६ - १८६ - रूपम् च इह आश्रीयते रूपनिर्ग्रहः च शब्दस्य न अन्तरेण लौकिकम् प्रयोगम् ।\n१२७ - १८६ - तस्मिन् च लौकिके प्रयोगे प्रातिपदिकानाम् प्रयोगः न अस्ति ।\n१२८ - १८६ - अथ अनेन पक्षेण अर्थः स्यात् प्रातिपदिकानाम् एकशेषः इति ।\n१२९ - १८६ - बाढम् अर्थः ।\n१३० - १८६ - किम् वक्तव्यम् एतत् ।\n१३१ - १८६ - न हि ।\n१३२ - १८६ - कथम् अनुच्यमानम् गंस्यते ।\n१३३ - १८६ - एतेन एव अभिहितम् सूत्रेण सरूपाणाम् एकशेषः एकविभक्तौ इति ।\n१३४ - १८६ - कथम् ।\n१३५ - १८६ - विभक्तिः सारूप्येण आश्रीयते ।\n१३६ - १८६ - अनैमित्तिकः एकशेषः ।\n१३७ - १८६ - एकविभक्तौ यानि सरूपाणि तेषाम् एकशेषः भवति ।\n१३८ - १८६ - क्व ।\n१३९ - १८६ - यत्र वा तत्र वा इति ।\n१४० - १८६ - अथ अनेन पक्षेण अर्थः स्यात् विभक्त्यन्तानाम् एकशेषः इति ।\n१४१ - १८६ - बाढम् अर्थः ।\n१४२ - १८६ - किम् वक्तव्यम् एतत् ।\n१४३ - १८६ - न हि ।\n१४४ - १८६ - कथम् अनुच्यमानम् गंस्यते ।\n१४५ - १८६ - एतत् अपि एतेन एव अभिहितम् सूत्रेण सरूपाणाम् एकशेषः एकविभक्तौ इति ।\n१४६ - १८६ - कथम् ।\n१४७ - १८६ - न इदम् पारिभाषिक्याः विभक्तेः ग्रहणम् ।\n१४८ - १८६ - किम् तर्हि ।\n१४९ - १८६ - अन्वर्थग्रहणम् विभागः विभक्तिः इति ।\n१५० - १८६ - एकविभागे यानि सरूपाणि तेषाम् एकशेषः भवति इति ।\n१५१ - १८६ - ननु च उक्तं कः चित् वचनलोपः द्विवचनबहुवचनविधिः द्वन्द्वप्रतिषेधः च इति ।\n१५२ - १८६ - न एषः दोषः ।\n१५३ - १८६ - यत् तावत् उच्यते कः चित् वचनलोपः द्विवचनबहुवचनविधिःिति ।\n१५४ - १८६ - सहविवक्षायाम् एकशेषः ।\n१५५ - १८६ - युगपद्विवक्षायाम् एकशेषेण भवितव्यम् ।\n१५६ - १८६ - न तर्हि इदानीम् इदम् भवति वृक्षः च वृक्षः च वृक्षौ, वृक्षः च वृक्षः च वृक्षः च वृक्षाः इति ।\n१५७ - १८६ - न एतत् सहविवक्षायाम् भवति ।\n१५८ - १८६ - अथ अपि निदर्शयितुम् बुद्धिः एवम् निदर्शयितव्यम् वृक्षौ च वृक्षौ च वृक्षौ, वृक्षाः च वृक्षाः च वृक्षाः च वृक्षाः इति ।\n१५९ - १८६ - यत् अपि उच्यते द्वन्द्वप्रतिषेधः च वक्तव्यः इति ।\n१६० - १८६ - न एषः दोषः ।\n१६१ - १८६ - अनवकाशः एकशेष्ः द्वन्द्वम् बाधिष्यते ।\n१६२ - १८६ - ननु च उक्तम् सावकाशः एकशेषः ।\n१६३ - १८६ - कः अवकाशः ।\n१६४ - १८६ - तिङन्तानि अवकाशः इति ।\n१६५ - १८६ - न तिङन्तानि एकशेषारम्भम् प्रयोजयन्ति ।\n१६६ - १८६ - किम् काऋअणम् ।\n१६७ - १८६ - यथाजातीयकानाम् द्वितीयस्य पदस्य प्रयोगे सामर्थ्यम् अस्ति तथाजातीयकानाम् एकशेषः ।\n१६८ - १८६ - न च तिङन्तानाम् द्वितीयस्य पदस्य प्रयोगे सामर्थ्यम् अस्ति ।\n१६९ - १८६ - किम् कारणम् ।\n१७० - १८६ - एका हि क्रिया ।\n१७१ - १८६ - एकेन उक्तत्वात् तस्य अर्थस्य द्वितीयस्य प्रयोगेण न भवितव्यम् उक्तार्थानाम् अप्रयोगः इति ।\n१७२ - १८६ - यदि तर्हि एका क्रिया द्विवचनबहुवचनानि न सिध्यन्ति पचतः पचन्ति ।\n१७३ - १८६ - न एतानि क्रियापेक्षाणि ।\n१७४ - १८६ - किम् तर्हि ।\n१७५ - १८६ - साधनापेक्षाणि ।\n१७६ - १८६ - अथ वा पुनः अस्तु एकविभक्तौ इति ।\n१७७ - १८६ - ननु च उक्तम् एकविभक्तौ इति चेत् न अभावात् विभक्तेः इति ।\n१७८ - १८६ - न एषः दोषः ।\n१७९ - १८६ - परिहृतम् एतत् अर्थवत् प्रातिपदिकम् इति प्रातिपदिकसञ्ज्ञा भविष्यति इति ।\n१८० - १८६ - ननु च उक्तम् नियमात् न प्राप्नोति अर्थवत्समुदायानाम् समासग्रहणम् नियमार्थम् इति ।\n१८१ - १८६ - न एषः दोषः ।\n१८२ - १८६ - तुल्यजातीयस्य नियमः ।\n१८३ - १८६ - कः च तुल्यजातीयः ।\n१८४ - १८६ - यथाजातीयकानाम् समासः ।\n१८५ - १८६ - कथञ्जातीयकानाम् समासः ।\n१८६ - १८६ - सुबन्तानाम्\n१ - ३० - सर्वत्र अपत्यादिषु उपसङ्ख्यानम् ।\n२ - ३० - सर्वेषु पक्षेषु अपत्यादिषु उपसङ्ख्यानम् कर्तव्यम् भिक्षाणाम् समूहः भैक्षम् इति ।\n३ - ३० - सर्वत्र इति उच्यते प्रातिपदिकाणाम् च एकशेषे सिद्धम् ।\n४ - ३० - अपत्यादिषु इति उच्यते बहवः च अपत्यादयः गर्गस्य अपत्यम् बहवः गर्गाः ।\n५ - ३० - एका प्रकृतिः बहवः च यञः ।\n६ - ३० - असारूप्यात् एकशेषः न प्राप्नोति ।\n७ - ३० - ननु च यथा एव बहवः यञः एवम् प्रकृतयः अपि बह्व्यः स्युः ।\n८ - ३० - न एवम् शक्यम् ।\n९ - ३० - इह हि दोषः स्यात् गर्गाः, वत्साः, बिदाः, उर्वाः इति ।\n१० - ३० - अञ् यः बहुषु यञ् यः बहुषु इति उच्यमानः लुक् न प्राप्नोति ।\n११ - ३० - मा भूत् एवम् ।\n१२ - ३० - अञन्तम् यत् बहुषु यञन्तम् यत् बहुषु इति एवम् भविष्यति ।\n१३ - ३० - ननु च उक्तम् न एवम् शक्यम् ।\n१४ - ३० - इह हि दोषः स्यात् काश्यपप्रतिकृतयः काश्यपाः इति ।\n१५ - ३० - न एषः दोषः ।\n१६ - ३० - लौकिकस्य तत्र गोत्रस्य ग्रहणम् न च एतत् लौकिकम् गोत्रम् ।\n१७ - ३० - अथ वा पुनः अस्तु एका प्रकृतिः बहवः च यञः ।\n१८ - ३० - ननु च उक्तम् असारूप्यात् एकशेषः न प्राप्नोति इति ।\n१९ - ३० - सिद्धम् तु समानार्थानाम् एकशेषवचनात् ।\n२० - ३० - सिद्धम् एतत् ।\n२१ - ३० - कथम् ।\n२२ - ३० - समानार्थानाम् एकशेषः भवति इति वक्तव्यम् ।\n२३ - ३० - यदि समानार्थानाम् एकशेषः उच्यते कथम् अक्षाः, पादाः, माषाः इति ।\n२४ - ३० - नानार्थानाम् अपि सरूपाणाम् ।\n२५ - ३० - नानार्थानाम् अपि सरूपाणाम् एकशेष्ः वक्तव्यः ।\n२६ - ३० - एकार्थानाम् अपि विरूपाणाम् ।\n२७ - ३० - एकार्थानाम् अपि विरूपाणाम् एकशेषः वक्तव्यः वक्रदण्डः च कुटिलदण्डः च वक्रदण्डौ कुटिलदण्डाउ इति वा ।\n२८ - ३० - स्वरभिन्नानाम् यस्य उत्तरस्वरविधिः ।\n२९ - ३० - स्वरभिन्नानाम् यस्य उत्तरस्वरविधिः तस्य एकशेषः वक्तव्यः ।\n३० - ३० - अक्षः च अक्षः च अक्षौ, मीमंसकः च मीमांसकः च मीमंसकौ ।\n१ - ४० - इह कस्मात् न भवति एकः च एकः च, द्वौ च द्वौ च इति ।\n२ - ४० - सङ्ख्यायाः अर्थासम्प्रत्ययात् अन्यपदार्थत्वात् च अनेकशेषः ।\n३ - ४० - सङ्ख्यायाः अर्थासम्प्रत्ययात् एकशेषः न भविष्यति ।\n४ - ४० - न हि एकौ इति अनेन अर्थः गम्यते ।\n५ - ४० - अन्यपदार्थत्वात् च सङ्ख्यायाः एकशेषः न भविष्यति ।\n६ - ४० - एकः च एकः च इति अस्य द्वौ इति अर्थः ।\n७ - ४० - द्वौ च द्वौ च इति अस्य चत्वारः इति अर्थः ।\n८ - ४० - न एतौ स्तः परिहारौ ।\n९ - ४० - यत् तावत् उच्यते सङ्ख्यायाः अर्थासम्प्रत्ययात् इति ।\n१० - ४० - अर्थासम्प्रत्यये अपि एकशेषः भवति ।\n११ - ४० - तत् यथा ।\n१२ - ४० - गार्ग्यः च गार्ग्यायणः च गार्ग्यौ ।\n१३ - ४० - न च उच्यते वृद्धयुवानौ इति भवति च एकशेषः ।\n१४ - ४० - यत् अपि उच्यते अन्यपदार्थत्वात् च इति ।\n१५ - ४० - अन्यपदार्थे अपि एकशेषः भवति ।\n१६ - ४० - तत् यथा विंशतिः च विंशतिः च विंशती इति ।\n१७ - ४० - तयोः चत्वारिंशत् इति अर्थः ।\n१८ - ४० - एवम् तर्हि न इमौ पृथक् परिहारौ ।\n१९ - ४० - एकपरिहारः अयम् सङ्ख्यायाः अर्थासम्प्रत्ययात् अन्यपदार्थत्वात् च इति ।\n२० - ४० - यत्र हि अर्थासम्प्रत्ययः एव वा अन्यपदार्थता एव वा भवति तत्र एकशेषः गार्ग्यौ विंशती इति यथा ।\n२१ - ४० - अथ वा न इमे एकशेषशब्दाः ।\n२२ - ४० - यदि तर्हि न इमे एकशेषशब्दाः समुदायशब्दाः तर्हि भवन्ति ।\n२३ - ४० - तत्र कः दोषः ।\n२४ - ४० - एकवचनम् प्राप्नोति ।\n२५ - ४० - एकार्थाः हि समुदायाः भवन्ति ।\n२६ - ४० - तत् यथा यूथम्, शतम्, वनम् इति ।\n२७ - ४० - सन्तु तर्हि एकशेषशब्दाः ।\n२८ - ४० - किङ्कृतम् सारूप्यम् ।\n२९ - ४० - अन्योन्यकृतम् सारूप्यम् ।\n३० - ४० - सन्ति पुनः के चित् अन्ये अपि शब्दाः येषाम् अन्योन्यकृतः भावः ।\n३१ - ४० - सन्ति इति आह ।\n३२ - ४० - तद् यथा माता पिता भ्राता इति ।\n३३ - ४० - विषमः उपन्यासः ।\n३४ - ४० - सकृत् एते शब्दाः प्रवृत्ताः अपायेषु अपि वर्तन्ते ।\n३५ - ४० - इह पुनः एकेन अपि अपाये न भवति चत्वारः इति ।\n३६ - ४० - अन्यत् इदानीम् एतत् उच्यते सकृत् एते शब्दाः प्रवृत्ताः अपायेषु अपि वर्तन्ते इति ।\n३७ - ४० - यत् तु भवान् अस्मान् चोदयति सन्ति पुनः के चित् अन्ये अपि शब्दाः येषाम् अन्योन्यकृत्ः भावः इति तत्र एते अस्माभिः उपन्यस्ताः ।\n३८ - ४० - तत्र एतत् भवान् आह सकृत् एते शब्दाः प्रवृत्ताः अपायेषु अपि वर्तन्ते इति ।\n३९ - ४० - एतत् च वार्त्तम् ।\n४० - ४० - एकैकः न उद्यन्तुम् भारम् शक्नोति यत् कथम् तत्र । एकैकः कर्ता स्यात् सर्वे वा स्युः कथम् युक्तम् ॥ कारणम् उद्यमनम् चेत् न उद्यच्छति च अन्तरेण तत् तुल्यम् । तस्मात् पृथक् पृथक् ते कर्तारः सव्यपेक्षाः तु ॥\n१ - ४ - प्रथममध्यमोत्तमानाम् एकशेषः सरूपत्वात् ।\n२ - ४ - प्रथममध्यमोत्तमानाम् एकशेषः वक्तव्यः पचति च पचसि च पचथः, पचसि च पचामि च पचावः, पचति च पचसि च पचामि च पचामः ।\n३ - ४ - किम् पुनः कारणम् न सिध्यति ।\n४ - ४ - असरूपत्वात् ।\n१ - ६१ - द्विवचनबहुवचनाप्रसिद्धिः च एकार्थत्वात् । द्विवचनबहुवचनयोः च अप्रसिद्धिः ।\n२ - ६१ - किम् कारणम् ।\n३ - ६१ - एकार्थत्वात् ।\n४ - ६१ - एकः अयम् अवशिष्यते ।\n५ - ६१ - तेन अनेन तदर्थेन भवितव्यम् ।\n६ - ६१ - किमर्थेन ।\n७ - ६१ - यदर्थः एकः ।\n८ - ६१ - किमर्थः च एकः ।\n९ - ६१ - एकः एकार्थः ।\n१० - ६१ - न ऐकार्थ्यम् ।\n११ - ६१ - न अयम् एकार्थः ।\n१२ - ६१ - किम् तर्हि ।\n१३ - ६१ - द्व्यर्थः बह्वर्थः च ।\n१४ - ६१ - न ऐकार्थ्यम् इति चेत् आरम्भानर्थक्यम् ।\n१५ - ६१ - न ऐकार्थ्यम् इति चेत् एकशेषारम्भः अनर्थकः स्यात् ।\n१६ - ६१ - इह हि शब्दस्य स्वाभाविकी वा अनेकार्थता स्यात् वाचनिकी वा ।\n१७ - ६१ - तत् यदि तावत् स्वाभाविकी अशिष्यः एकशेषः एकेन उक्तत्वात् । अशिष्यः एकशेषः ।\n१८ - ६१ - किम् कारणम् ।\n१९ - ६१ - एकेन उक्तत्वात् तस्य अर्थस्य द्वितीयस्य प्रयोगेण न भवितव्यम् उक्तार्थानाम् अप्रयोगः इति ।\n२० - ६१ - अथ वाचनिकी तत् वक्तव्यम् एकः अयम् अविशिष्यते सः च द्व्यर्थः भवति बह्वर्थः च इति ।\n२१ - ६१ - न वक्तव्यम् ।\n२२ - ६१ - सिद्धम् एकशेषः इति एव ।\n२३ - ६१ - कथम् पुनः एकः अयम् अविशिष्यते इति अनेन द्व्यर्थता बह्वर्थता वा शक्या लब्धुम् ।\n२४ - ६१ - तत् च एकशेषकृतम् ।\n२५ - ६१ - न हि अन्तरेण तद्वाचिनः शब्दस्य प्रयोगम् तस्य अर्थस्य गतिः भवति ।\n२६ - ६१ - पश्यामः च पुनः अन्तरेण अपि तद्वाचिनः शब्दस्य प्रयोगम् तस्य अर्थस्य गतिः भवति इति अग्निचित् सोमसुत् इति यथा ।\n२७ - ६१ - ते मन्यामहे लोपकृतम् एतत् येन अत्र अन्तरेण अपि तद्वाचिनः शब्दस्य प्रयोगम् तस्य अर्थस्य गतिः भवतिति ।\n२८ - ६१ - एवम् इह अपि एकशेषकृतम् एतत् येन अत्र एकः अयम् अवशिष्यते इति अनेन द्व्यर्थता बह्वर्थता वा भवति ।\n२९ - ६१ - उच्येत तर्हि न तु गम्येत ।\n३० - ६१ - यः हि गाम् अश्वः इति ब्रूयात् अश्वम् वा गौः इति न जातु चित् सम्प्रत्ययः स्यात् ।\n३१ - ६१ - तेन अनेकार्थाभिधाने यत्नम् कुर्वता अवश्यम् लोकः पृष्ठतः अनुगन्तव्यः केषु अर्थेषु लौकिकाः कान् शब्दान् प्रयुञ्जते इति ।\n३२ - ६१ - लोके च एकस्मिन् वृक्षः इति प्रयुञ्जते द्वयोः वृक्षौ इति बहुषु वृक्षाः इति ।\n३३ - ६१ - यदि तर्हि लोकः अवश्यम् शब्देषु प्रमाणम् किमर्थम् एकशेषः आरभ्यते ।\n३४ - ६१ - अथ किमर्थम् लोपः आरभ्यते ।\n३५ - ६१ - प्रत्ययलक्षणम् आचार्यः प्रार्थयमानः लोपम् आरभते ।\n३६ - ६१ - एकशेषारम्भे पुनः अस्य न किम् चित् प्रयोजनम् अस्ति ।\n३७ - ६१ - ननु च उक्तम् प्रत्यर्थम् शब्दनिवेशात् न एकेन अनेकस्य अभिधानम् इति ।\n३८ - ६१ - यदि च एकेन शब्देन अनेकस्य अर्थस्य अभिधानम् स्यात् न प्रत्यर्थम् शब्दनिवेशः कृतः स्यात् ।\n३९ - ६१ - प्रत्यर्थम् शब्दनिवेशात् एकेन अनेकस्य अभिधानात् अप्रत्यर्थम् इति चेत् तत् अपि प्रत्यर्थम् एव ।\n४० - ६१ - प्रत्यर्थम् शब्दनिवेशात् एकेन अनेकस्याभिधानात् अप्रत्यर्थम् इति चेत् एवम् उच्यते यत् अपि एकेन अनेकस्य अभिधानम् भवति तत् अपि प्रत्यर्थम् एव ।\n४१ - ६१ - यत् अपि हि अर्थौ अर्थौ प्रति तत् अपि प्रत्यर्थम् एव ।\n४२ - ६१ - यत् अपि हि अर्थान् अर्थान् प्रति तत् अपि प्रत्यर्थम् एव ।\n४३ - ६१ - यावताम् अभिधानम् तावताम् प्रयोगः न्याय्यः ।\n४४ - ६१ - यावताम् अर्थानाम् अभिधानम् भवति तावताम् शब्दानाम् प्रयोगः इति एषः पक्षः न्याय्यः ।\n४५ - ६१ - यावताम् अभिधानम् तावताम् प्रयोगः न्याय्यः इति चेत् एकेन अपि अनेकस्य अभिधानम् ।\n४६ - ६१ - यावताम् अभिधानम् तावताम् प्रयोगः न्याय्यः इति चेत् एवम् उच्यते एषः अपि न्याय्यः एव यत् अपि एकेन अपि अनेकस्य अभिधानम् भवति ।\n४७ - ६१ - यदि तर्हि एकेन अनेकस्य अभिधानम् भवति प्लक्षन्यग्रोधौ एकेन उक्तत्वात् अपरस्य प्रयोगः अनुपपन्नः ।\n४८ - ६१ - एकेन उक्तत्वात् तस्य अर्थस्य अपरस्य प्रयोगेण न भवितव्यम् ।\n४९ - ६१ - किम् कारणम् ।\n५० - ६१ - उक्तार्थानाम् अप्रयोगः इति ।\n५१ - ६१ - एकेन उक्तत्वात् अपरस्य प्रयोगः अनुपपन्नः इति चेत् अनुक्तत्वात् प्लक्षेण न्यग्रोधस्य न्यग्रोधप्रयोगः । एकेन उक्तत्वात् अपरस्य प्रयोगः अनुपपन्नः इति चेत् अनुक्तः प्लक्षेण न्यग्रोधार्थः इति कृत्वा न्यग्रोधशब्दः प्रयुज्यते ।\n५२ - ६१ - कथम् अनुक्तः यावता इदानीम् एव उक्तम् एकेन अपि अनेकस्य अभिधानम् भवति इति ।\n५३ - ६१ - सरूपाणाम् एकेन अपि अनेकस्य अभिधानम् भवति न विरूपाणाम् ।\n५४ - ६१ - किम् पुनः कारणम् सरूपाणाम् एकेन अपि अनेकस्य अभिधानम् भवति न पुनः विरूपाणाम् ।\n५५ - ६१ - अभिधानम् पुनः स्वाभाविकम् ।\n५६ - ६१ - स्वाभाविकम् अभिधानम् ।\n५७ - ६१ - उभयदर्शनात् च ।\n५८ - ६१ - उभयम् खलु अपि दृश्यते विरूपाणाम् अपि एकेन अनेकस्य अभिधानम् भवति ।\n५९ - ६१ - तत् यथा द्यवा ह क्षमा ।\n६० - ६१ - द्यवा चित् अस्मै पृथिवी नमेते इति ।\n६१ - ६१ - विरूपाणाम् किल नाम एकेन अनेकस्य अभिधानम् स्यात् किम् पुनः सरूपाणाम् ।\n१ - ५४ - आकृत्यभिधानात् वा एकम् विभक्तौ वाजप्यायनः ।\n२ - ५४ - आकृत्यभिधानात् वा एकम् शब्दम् विभक्तौ वाजप्यायनः आचार्यः न्याय्यम् मन्यते एका आकृतिः सा च अभिधीयते इति ।\n३ - ५४ - कथम् पुनः ज्ञायते एका आकृतिः सा च अभिधीयते इति ।\n४ - ५४ - प्रख्याविशेषात् । न हि गौः इति उक्ते विशेषः प्रख्यायते शुक्ला नीला कपिला कपोतिका इति ।\n५ - ५४ - यदि अपि तावत् प्रख्याविशेषात् ज्ञायते एका आकृतिः इति कुतः तु एतत् सा अभिधीयते इति ।\n६ - ५४ - अव्यपवर्गगतेः च ।\n७ - ५४ - अव्यपवर्गगतेः च मन्यामहे आकृतिः अभिधीयते इति ।\n८ - ५४ - न हि गौः इति उक्ते व्यपवर्गः गम्यते शुक्ला नीला कपिला कपोतिका इति ।\n९ - ५४ - ज्ञायते च एकोपदिष्टम् । ज्ञायते खलु अपि एकोपदिष्टम् ।\n१० - ५४ - गौः अस्य कदा चित् उपदिष्टः भवति ।\n११ - ५४ - सः तम् अन्यस्मिन् देशे अन्यस्मिन् काले अन्यस्याम् च वयोवस्थायाम् दृष्ट्वा जानाति अयम् गौः इति ।\n१२ - ५४ - कः पुनः अस्य विशेषः प्रख्याविशेषात् इति अतः ।\n१३ - ५४ - तस्य एव उपोद्बलकम् एतत् प्रख्याविशेषात् ज्ञायते च एकोपदिष्टम् इति ।\n१४ - ५४ - धर्मशास्त्रम् च तथा । एवम् च कृत्वा धर्मशास्त्रम् प्रवृत्तम् ब्राह्मणः न हन्तव्यः ।\n१५ - ५४ - सुरा न पेया इति ।\n१६ - ५४ - ब्राह्मणमात्रम् न हन्यते सुरामात्रम् च न पीयते ।\n१७ - ५४ - यदि द्रव्यम् पदार्थः स्यात् एकम् ब्राह्मणम् अहत्वा एकाम् च सुराम् अपीत्वा अन्यत्र कामचारः स्यात् ।\n१८ - ५४ - कः पुनः अस्य विशेषः अव्यपवर्गगतेः च इति अतः ।\n१९ - ५४ - तस्य एव उपोद्बलकम् एतत् अव्यपवर्गगतेः च धर्मशास्त्रम् च तथा इति ।\n२० - ५४ - अस्ति च एकम् अनेकाधिकरणस्थम् युगपत् ।\n२१ - ५४ - अस्ति खलु अपि एकम् अनेकाधिकरणस्थम् युगपत् उपलभ्यते ।\n२२ - ५४ - किम् ।\n२३ - ५४ - आदित्यः ।\n२४ - ५४ - तद् यथा एकः आदित्यः अनेकाधिकरणस्थः युगपत् उपलभ्यते ।\n२५ - ५४ - विषमः उपन्यासः ।\n२६ - ५४ - न एकः द्रष्टा आदित्यम् अनेकाधिकरणस्थम् युगपत् उपलभते ।\n२७ - ५४ - एवम् तर्हि इतीन्द्रवत् विषयः । तत् यथा एकः इन्द्रः अनेकस्मिन् क्रतुशते आहूतः युगपत् सर्वत्र भवति एवम् आकृतिः अपि युगपत् सर्वत्र भविष्यति ।\n२८ - ५४ - अवश्यम् च एतत् एवम् विज्ञेयम् एकम् अनेकाधिकरणस्थम् युगपत् उपलभ्यते इति. न एकम् अनेकाधिकरणस्थम् युगपत् इति चेत् तथा एकशेषे ।\n२९ - ५४ - यः हि मन्यते न एकम् अनेकाधिकरणस्थम् युगपद् उपलभ्यते इति एकशेषे तस्य दोषः स्यात् ।\n३० - ५४ - एकशेषे अपि न एकः वृक्षशब्दः अनेकम् अर्थम् युगपत् अभिदधीत ।\n३१ - ५४ - अवश्यम् च एतत् एवम् विज्ञेयम् आकृतिः अभिधीयते इति ।\n३२ - ५४ - द्रव्याभिधाने हि आकृत्यसम्प्रत्ययः ।\n३३ - ५४ - द्रव्याभिधाने सति आकृतेः असम्प्रत्ययः स्यात् ।\n३४ - ५४ - तत्र कः दोषः ।\n३५ - ५४ - तत्र असर्वद्रव्यगतिः ।\n३६ - ५४ - तत्र असर्वद्रव्यगतिः प्राप्नोति ।\n३७ - ५४ - असर्वद्रव्यगतौ कः दोषः ।\n३८ - ५४ - गौः अनुबन्ध्यः अजः अग्नीषोमीयः इति एकः शास्त्रोक्तम् कुर्वीत अपरः अशास्त्रोक्तम् ।\n३९ - ५४ - अशास्त्रोक्ते च क्रियमाणे विगुणम् कर्म भवति ।\n४० - ५४ - विगुणे च कर्मणि फलानवाप्तिः ।\n४१ - ५४ - ननु च यस्य अपि आकृतिः पदार्थः तस्य अपि यदि अनवयवेन चोद्यते न च अनुबध्यते विगुणम् कर्म भवति ।\n४२ - ५४ - विगुणे च कर्मणि फलानवाप्तिः ।\n४३ - ५४ - एका आकृतिः इति च प्रतिज्ञा हीयेत ।\n४४ - ५४ - यत् च अस्य पक्षस्य उपादाने प्रयोजनम् एकशेषः न वक्तव्यः इति सः च इदानीम् वक्तव्यः भवति ।\n४५ - ५४ - एवम् तर्हि अनवयवेन चोद्यते प्रत्येकम् च परिसमाप्यते यथा आदित्यः ।\n४६ - ५४ - ननु च यस्य अपि द्रव्यम् पदार्थः तस्य अपि अनवयवेन चोद्यते प्रत्येकम् च परिसमाप्यते ।\n४७ - ५४ - एकशेषः त्वया वक्तव्यः ।\n४८ - ५४ - त्वया अपि तर्हि द्विवचनबहुवचनानि साध्यानि ।\n४९ - ५४ - चोदनायाम् च एकस्य उपाधिवृत्तेः ।\n५० - ५४ - चोदनायाम् च एकस्य उपाधिवृत्तेः मन्यामहे आकृतिः अभिधीयते इति ।\n५१ - ५४ - आग्नेयम् अष्टाकपालम् निर्वपेत् एकम् निरुप्य द्वितीयस् तृतीयः च निरुप्यते ।\n५२ - ५४ - यदि च द्रव्यम् पदार्थः स्यात् एकम् निरुप्य द्वितीयस्य तृतीयस्य च निर्वपणम् न प्रकल्पेत ।\n५३ - ५४ - कः पुनः एतयोः जातिचोदनयोः विशेषः ।\n५४ - ५४ - एका निर्वृत्तेन अपरा निर्वर्त्येन ।\n१ - २१ - द्रव्याभिधानम् व्याडिः । द्रव्याभिधानम् व्याडिः आचार्यः न्याय्यम् मन्यते द्रव्यम् अभिधीयते इति ।\n२ - २१ - तथा च लिङ्गवचनसिद्धिः ।\n३ - २१ - एवम् च कृत्वा लिङ्गवचनानि सिद्धानि भवन्ति ब्राह्मणी ब्राह्मणः, ब्राह्मणौ ब्राह्मणाः इति ।\n४ - २१ - चोदनासु च तस्य आरम्भात् ।\n५ - २१ - चोदनासु च तस्य आरम्भात् मन्यामहे द्रव्यम् अभिधीयते इति ।\n६ - २१ - गौः अनुबन्ध्यः अजः अग्नीषोमीयः इति आकृतौ चोदितायाम् द्रव्ये आरम्भणालम्भनप्रोक्षणविशसनादीनि क्रियन्ते ।\n७ - २१ - न च एकम् अनेकाधिकरणस्थम् युगपत् ।\n८ - २१ - न खलु अपि एकम् अनेकाधिकरणस्थम् युगपत् उपलभ्यते ।\n९ - २१ - न हि एकः देवदत्तः युगपत् स्रुघ्ने भवति मथुरायाम् च ।\n१० - २१ - विनाशे प्रादुर्भावे च सर्वम् तथा स्यात् ।\n११ - २१ - किम् ।\n१२ - २१ - विनश्येत् च प्रादुः ष्यात् च ।\n१३ - २१ - श्वा मृतः इति श्वा नाम लोके न प्रचरेत् ।\n१४ - २१ - गौः जातः इति सर्वम् गोभूतम् अनवकाशम् स्यात् ।\n१५ - २१ - अस्ति च वैरूप्यम् ।\n१६ - २१ - अस्ति खलु अपि वैरूप्यम् गौः च गौः च खण्डः मुण्डः इति ।\n१७ - २१ - तथा च विग्रहः ।\n१८ - २१ - एवम् च कृत्वा विग्रहः उपपन्नः भवति गौः च गौः च इति ।\n१९ - २१ - व्यर्थेषु च मुक्तसंशयम् ।\n२० - २१ - व्यर्थेषु च मुक्तसंशयम् भवति ।\n२१ - २१ - आकृतौ अपि पदार्थे एकशेषः वक्तव्यः अक्षाः, पादाः, माषाः इति ।\n१ - ९५ - लिङ्गवचनसिद्धिः गुणस्य अनित्यत्वात् ।\n२ - ९५ - लिङ्गवचनानि सिद्धानि भवन्ति ।\n३ - ९५ - कुतः ।\n४ - ९५ - गुणस्य अनित्यत्वात् ।\n५ - ९५ - अनित्याः गुणाः अपायिनः उपायिनः च ।\n६ - ९५ - किम् ये एते शुक्लादयः ।\n७ - ९५ - न इति आह ।\n८ - ९५ - स्त्रीपुंनपुंसकानि सत्त्वगुणाः एकत्वद्वित्वबहुत्वानि च ।\n९ - ९५ - कदा चित् आकृतिः एकत्वेन युज्यते कदा चित् द्वित्वेन कदा चित् बहुत्वेन कदा चित् स्त्रीत्वेन कदा चित् पुंस्त्वेन कदाचित् नपुंसकत्वेन ।\n१० - ९५ - भवेत् लिङ्गपरिहारः उपपन्नः वचनपरिहारः तु न उपपद्यते ।\n११ - ९५ - यदि हि कदा चित् आकृतिः एकत्वेन युज्यते कदा चित् द्वित्वेन कदा चित् बहुत्वेन एका आकृतिः इति प्रतिज्ञा हीयेत ।\n१२ - ९५ - यत् च अस्य पक्षस्य उपादाने प्रयोजनम् उक्तम् एकशेषः न वक्तव्यः इति सः च इदानीम् वक्तव्यः भवति ।\n१३ - ९५ - एवम् तर्हि लिङ्गवचनसिद्धिः गुणविवक्षानित्यत्वात् ।\n१४ - ९५ - लिङ्गवचनानि सिद्धानि भवन्ति ।\n१५ - ९५ - कुतः ।\n१६ - ९५ - गुणविवक्षायाः अनित्यत्वात् ।\n१७ - ९५ - अनित्या गुणविवक्षा ।\n१८ - ९५ - कदा चित् आकृतिः एकत्वेन विवक्षिता भवति कदा चित् द्वित्वेन कदा चित् बहुत्वेन कदा चित् स्त्रीत्वेन कदा चित् पुंस्त्वेन कदा चित् नपुंसकत्वेन ।\n१९ - ९५ - भवेत् लिङ्गपरिहारः उपपन्नः वचनपरिहारः तु न उपपद्यते ।\n२० - ९५ - यदि कदा चित् आकृतिः एकत्वेन विवक्षिता भवति कदा चित् द्वित्वेन कदा चित् बहुत्वेन एका आकृतिः इति प्रतिज्ञा हीयेत ।\n२१ - ९५ - यत् च अस्य पक्षस्य उपादाने प्रयोजनम् उक्तम् एकशेषः न वक्तव्यः इति सः च इदानीम् वक्तव्यः भवति ।\n२२ - ९५ - लिङ्गपरिहारः च अपि न उपपद्यते ।\n२३ - ९५ - किम् कारणम् ।\n२४ - ९५ - आविष्टलिङ्गा जातिः यत् लिङ्गम् उपादाय प्रवर्तते उत्पत्तिप्रभृति आ विनाशात् तत् लिङ्गम् न जहाति ।\n२५ - ९५ - तस्मात् न वैयाकरणैः शक्यम् लौकिकम् लिङ्गम् आस्थातुम् ।\n२६ - ९५ - अवश्यम् कः चित् स्वकृतान्तः आस्थेयः ।\n२७ - ९५ - कः असौ स्वकृतान्तः ।\n२८ - ९५ - संस्त्यानप्रसवौ लिङ्गम् ।\n२९ - ९५ - संस्त्यानप्रसवौ लिङ्गम् आस्थेयौ ।\n३० - ९५ - किम् इदम् संस्त्यानप्रसवौ इति ।\n३१ - ९५ - संस्त्याने स्त्यायतेः ड्रट् स्त्री । सूतेः सप् प्रसवे पुमान् ।\n३२ - ९५ - ननु च लोके अपि स्त्यायतेः एव स्त्री सूतेः च पुमान् ।\n३३ - ९५ - अधिकरणसाधना लोके स्त्री स्त्यायति अस्याम् गर्भः इति ।\n३४ - ९५ - कर्तृसाधनः च पुमान् सूते पुमान् इति ।\n३५ - ९५ - इह पुनः उभयम् भावसाधनम् स्त्यानम् प्रवृत्तिः च ।\n३६ - ९५ - कस्य पुनः स्त्यानम् स्त्री प्रवृत्तिः वा पुमान् ।\n३७ - ९५ - गुणानाम् ।\n३८ - ९५ - केषाम् ।\n३९ - ९५ - शब्दस्पर्शरूपरसगन्धानाम् ।\n४० - ९५ - सर्वाः च पुनः मूर्तयः एवमात्मिकाः संस्त्यानप्रसवगुणाः शब्दस्पर्शरूपरसगन्धवत्यः ।\n४१ - ९५ - यत्र अल्पीयांसः गुणाः तत्र अवरतः त्रयः शब्दः स्पर्शः रूपम् इति ।\n४२ - ९५ - रसगन्धौ न सर्वत्र ।\n४३ - ९५ - प्रवृत्तिः खलु अपि नित्या ।\n४४ - ९५ - न हि इह कः चित् अपि स्वस्मिन् आत्मनि मुहूर्तम् अपि अवतिष्ठते ।\n४५ - ९५ - वर्धते यावत् अनेन वर्धितव्यम् अपचयेन वा युज्यते ।\n४६ - ९५ - तत् च उभयम् सर्वत्र ।\n४७ - ९५ - यदि उभयम् सर्वत्र कुतः व्यवस्था ।\n४८ - ९५ - विवक्षातः. संस्त्यानविवक्षायाम् स्त्री प्रसवविवक्षायाम् पुमान् उभयोः अपि अविवक्षायाम् नपुंसकम् ।\n४९ - ९५ - तत्र लिङ्गवचनसिद्धिः गुणविवक्षानित्यत्वात् इति लिङ्गपरिहारः उपपन्नः ।\n५० - ९५ - वचनपरिहारः तु न उपपद्यते ।\n५१ - ९५ - वचनपरिहारः च अपि उपपन्नः ।\n५२ - ९५ - इदम् तावत् अयम् प्रष्टव्यः अथ यस्य द्रव्यम् पदार्थः कथम् तस्य एकवचनद्विवचनबहुवचनानि भवन्ति इति ।\n५३ - ९५ - एवम् सः वक्ष्यति एकस्मिन् एकवचनम् द्वयोः द्विवचनम् बहुषु बहुवचनम् इति ।\n५४ - ९५ - यदि तस्य अपि वाचनिकानि न स्वाभाविकानि अहम् अपि एवम् वक्ष्यामि एकस्मिन् एकवचनम् द्वयोः द्विवचनम् बहुषु बहुवचनम् इति ।\n५५ - ९५ - न हि आकृतिपदार्थिकस्य द्रव्यम् न पदार्थः द्वव्यपदार्थिकस्य वा आकृतिः न पदार्थः ।\n५६ - ९५ - उभयोः उभयम् पदार्थः ।\n५७ - ९५ - कस्य चित् तु किम् चित् प्रधानभूतम् किम् चित् गुणभूतम् ।\n५८ - ९५ - आकृतिपदार्थिकस्य आकृतिः प्रधानभूता द्रव्यम् गुणभूतम् ।\n५९ - ९५ - द्रव्यपदार्थिकस्य द्रव्यम् प्रधानभूतम् आकृतिः गुणभूता ।\n६० - ९५ - गुणवचनवत् वा ।\n६१ - ९५ - गुणवचनवत् वा लिङ्गवचनानि भविष्यन्ति ।\n६२ - ९५ - तत् यथा गुणवचनानाम् शब्दानाम् आश्रयतः लिङ्गवचनानि भवन्ति शुक्लम् वस्त्रम्, शुक्ला शाटी शुक्लः कम्बलः, शुक्लौ कम्बलौ शुक्लाः कम्बलाः इति ।\n६३ - ९५ - यत् असौ द्रव्यम् श्रितः भवति गुणः तस्य यत् लिङ्गम् वचनम् च तत् गुणस्य अपि भवति ।\n६४ - ९५ - एवम् इह अपि यत् असौ द्रव्यम् श्रिता आकृतिः तस्य यत् लिङ्गम् वचनम् च तत् आकृतेः अपि भविष्यति ।\n६५ - ९५ - अधिकरणगतिः साहचर्यात् ।\n६६ - ९५ - आकृतौ आरम्भणादीनाम् सम्भवः न अस्ति इति कृत्वा आकृतिसहचरिते द्रव्ये आरम्भणादीनि भविष्यन्ति ।\n६७ - ९५ - न च एकम् अनेकाधिकरणस्थम् युगपत् इति आदित्यवत् विषयः ।\n६८ - ९५ - न खलु अपि एकम् अनेकाधिकरणस्थम् युगपत् उपलभ्यते इति आदित्यवत् विषयः भविष्यति ।\n६९ - ९५ - तत् यथा एकः आदित्यः अनेकाधिकरणस्थः युगपत् उपलभ्यते ।\n७० - ९५ - विषमः उपन्यासः ।\n७१ - ९५ - न एकः द्रष्टा अनेकाधिकरणस्थम् आदित्यम् युगपत् उपलभते ।\n७२ - ९५ - एवम् तर्हि इतीन्द्रवत् विषयः ।\n७३ - ९५ - तद् यथा एकः इन्द्रः अनेकस्मिन् क्रतुशते आहूतः युगपत् सर्वत्र भवति एवम् आकृतिः युगपत् सर्वत्र भविष्यति ।\n७४ - ९५ - अविनाशः अनाश्रितत्वात् ।\n७५ - ९५ - द्रव्यविनाशे आकृतेः अविनाशः ।\n७६ - ९५ - कुतः ।\n७७ - ९५ - अनाश्रितत्वात् ।\n७८ - ९५ - अनाश्रिता आकृतिः द्रव्यम् ।\n७९ - ९५ - किम् उच्यते अनाश्रितत्वात् इति यत् इदानीम् एव उक्तम् अधिकरणगतिः साहचर्यात् इति ।\n८० - ९५ - एवम् तर्हि अविनाशः अनैकात्म्यात् ।\n८१ - ९५ - द्रव्यविनाशे आकृतेः अविनाशः ।\n८२ - ९५ - कुतः ।\n८३ - ९५ - अनैकात्म्यात् ।\n८४ - ९५ - अनेकः आत्मा आकृतेः द्रव्यस्य च ।\n८५ - ९५ - तत् यथा वृक्षस्थः अवतानः वृक्षे छिन्ने अपि न विनश्यति ।\n८६ - ९५ - वैरूप्यविग्रहौ द्रव्यभेदात् । वैरूप्यविग्रहौ अपि द्रव्यभेदात् भविष्यतः ।\n८७ - ९५ - व्यर्थेषु च सामान्यात् सिद्धम् ।\n८८ - ९५ - विभिन्नार्थेषु च सामान्यात् सिद्धम् सर्वम् ।\n८९ - ९५ - अश्नोतेः अक्षः ।\n९० - ९५ - पद्यतेः पादः ।\n९१ - ९५ - मिमीतेः माषः ।\n९२ - ९५ - तत्र क्रियासामान्यात् सिद्धम् ।\n९३ - ९५ - अपरः तु आह ।\n९४ - ९५ - पुराकल्पे एतत् आसीत् षोडश माषाः कार्षापणम् षोडशफलाःच माषशम्बट्यः ।\n९५ - ९५ - तत्र संख्यासामान्यात् सिद्धम् ।\n१ - ३ - इह कस्मात् न भवति अजः च बर्करः च, अश्वः च किशोरः च, उष्ट्रः च करभः च इति ।\n२ - ३ - तल्लक्षणः चेत् एव विशेषः इति उच्यते न च अत्र तल्लक्षणः एव विशेषः ।\n३ - ३ - तल्लक्षणः एव विशेषः यत् समानायाम् आकृतौ शब्दभेदः ।\n१ - ७ - इदम् सर्वेषु स्त्रीग्रहणेषु विचार्यते स्त्रीग्रहणे स्त्रीप्रत्ययग्रहणम् वा स्यात् स्त्र्यर्थग्रहणम् वा स्त्रीशब्दग्रहणम् वा इति ।\n२ - ७ - किम् च अतः ।\n३ - ७ - यदि प्रत्ययग्रहणम् वा शब्दग्रहणम् वा गार्गी च गार्ग्यायणौ च गर्गाः केन यशब्दः न श्रूयेत ।\n४ - ७ - अस्त्रियाम् इति हि लुक् उच्यते ।\n५ - ७ - इह च गार्गी च गार्ग्यायणौ च गर्गान् पश्य तस्मात् शसः नः पुंसि इति नत्वम् न प्राप्नोति ।\n६ - ७ - अथ अर्थग्रहणम् न दोषः भवति ।\n७ - ७ - यथा न दोषः तथा अस्तु\n१ - ४ - इह कस्मात् न भवति अजा च बर्करः च, वडवा च किशोरः च, उष्ट्री च करभः च इति ।\n२ - ४ - तल्लक्षणः चेत् एव विशेषः इति उच्यते ।\n३ - ४ - न च अत्र तल्लक्षणः एव विशेषः ।\n४ - ४ - तल्लक्षणः एव विशेषः यत् समानायाम् आकृतौ शब्दभेदः ।\n१ - ४ - इह कस्मात् न भवति हंसः च वरटा च कच्छपः च डुली च, र्श्यः च रोहित् च इति ।\n१ - ११ - किमर्थम् इदम् उच्यते न पुमान् स्त्रिया इति एव सिद्धम् ।\n२ - ११ - न सिध्यति ।\n३ - ११ - तल्लक्षणः चेत् एव विशेषः इति उच्यते ।\n४ - ११ - न च अत्र तल्लक्षणः एव विशेषः ।\n५ - ११ - तल्लक्षणः एव विशेषः यत् समानायाम् आकृतौ शब्दभेदः ।\n६ - ११ - एवम् तर्हि सिद्धे सति यत् इमम् योगम् शास्ति तत् ज्ञापयति आचार्यः यत्र ऊर्ध्वम् प्रकृतेः तल्लक्षणः एव विशेषः तत्र एकशेषः भवति इति ।\n७ - ११ - किम् एतस्य ज्ञापने प्रयोजनम् ।\n८ - ११ - हंसः च वरटा च, कच्छपः च डुली च, र्श्यः च रोहित् च इति अत्र एकशेषः न भवति ।\n९ - ११ - पूर्वयोः योगयोः भूयान् परिहारः ।\n१० - ११ - यावत् ब्रूयात् गोत्रम् यूना इति तावत् वृद्धः यूना इति ।\n११ - ११ - पूर्वसूत्रे गोत्रस्य वृद्धम् इति सञ्ज्ञा क्रियते ।\n१ - २७ - असरूपाणाम् युवस्थविरस्त्रीपुंसानाम् विशेषस्य अविवक्षितत्वात् सामान्यस्य च विवक्षितत्वात् सिद्धम् । असरूपाणाम् युवस्थविरस्त्रीपुंसानाम् विशेषः च अविवक्षितः सामान्यम् च विवक्षितम् ।\n२ - २७ - विशेषस्य अविवक्षितत्वात् सामान्यस्य च विवक्षितत्वात् सरूपाणाम् एकशेषः एकविभक्तौ इति एव सिद्धम् ।\n३ - २७ - पुमान् स्त्रिया इह कस्मात् न भवति ब्राह्मणवत्सा च ब्राह्मणीवत्सः च इति ।\n४ - २७ - ब्राह्मणवत्साब्राह्मणीवत्सयोः विभक्तिपरस्य विशेषवाचकत्वात् अनेकशेषः ।\n५ - २७ - ब्राह्मणवत्साब्राह्मणीवत्सयोः लिङ्गस्य विभक्तिपरस्य विशेषवाचकत्वात् एकशेषः न भविष्यति ।\n६ - २७ - यत्र लिङ्गम् विभक्तिपरम् एव विशेषवाचकम् तत्र एकशेषः भवति ।\n७ - २७ - न अत्र लिङ्गम् विभक्तिपरम् एव विशेषवाचकम् ।\n८ - २७ - यदि तर्हि यत्र लिङ्गम् विभक्तिपरम् एव विशेषवाचकम् तत्र एकशेषः भवति इह न प्राप्नोति कारकः च कारिका च कारकौ ।\n९ - २७ - न हि अत्र लिङ्गम् विभक्तिपरम् एव विशेषवाचकम् ।\n१० - २७ - कथम् पुनः इदम् विज्ञायते शब्दः या स्त्री तल्लक्षणः चेत् एव विशेषः इति आहोस्वित् अर्थः या स्त्री तल्लक्षणः चेत् एव विशेषः इति ।\n११ - २७ - किम् च अतः ।\n१२ - २७ - यदि विज्ञायते शब्दः या स्त्री तल्लक्षणः चेत् एव विशेषः इति सिद्धम् कारकः च कारिका च कारकौ ।\n१३ - २७ - इदम् तु न सिध्यति गोमान् च गोमती च गोमन्तौ ।\n१४ - २७ - अथ विज्ञायते अर्थः या स्त्री तल्लक्षणः चेत् एव विशेषः इति सिद्धम् गोमान् च गोमती च गोमन्तौ ।\n१५ - २७ - इदम् तु न सिध्यति कारकः च कारिका च कारकौ ।\n१६ - २७ - उभयथा अपि पटुः च पट्वी च पटू इति एतत् न सिध्यति ।\n१७ - २७ - एवम् तर्हि न एवम् विज्ञायते शब्दः या स्त्री तल्लक्षणः चेत् एव विशेषः इति न अपि अर्थः या स्त्री तल्लक्षणः चेत् एव विशेषः इति ।\n१८ - २७ - कथम् तर्हि ।\n१९ - २७ - शब्दार्थौ या स्त्री तत्सद्भावेन च तल्लक्षणः विशेषः आश्रीयते ।\n२० - २७ - एवम् च कृत्वा इह अपि प्राप्तिः ब्राह्मणवत्सा च ब्राह्मणीवत्सः च इति ।\n२१ - २७ - एवम् तर्हि इदम् इह व्यपदेश्यम् सत् आचार्यः न व्यपदिशति ।\n२२ - २७ - किम् ।\n२३ - २७ - तत् इति अनुवर्तते ।\n२४ - २७ - तत् इति अनेन प्रकृतौ स्त्रीपुंसौ प्रतिनिर्दिश्येते ।\n२५ - २७ - कौ च प्रकृतौ ।\n२६ - २७ - प्रधाने ।\n२७ - २७ - प्रधानम् या शब्दस्त्री प्रधानम् या अर्थस्त्री इति ।\n१ - १७ - अयम् योगः शक्यः अवक्तुम् ।\n२ - १७ - कथम् शुक्लः च कम्बलः शुक्लम् च वस्त्रम् तत् इदम् शुक्लम्, ते इमे शुक्ले, शुक्लः च कम्बलः शुक्ला च बृहतिका शुक्लम् च वस्त्रम् तत् इदम् शुक्लम्, तानि इमनि शुक्लानि ।\n३ - १७ - प्रधाने कार्यसम्प्रत्ययात् शेषः ।\n४ - १७ - प्रधाने कार्यसम्प्रत्ययात् शेषः भविष्यति ।\n५ - १७ - किम् च प्रधानम् ।\n६ - १७ - नपुंसकम् ।\n७ - १७ - कथम् पुनः ज्ञायते नपुंसकम् प्रधानम् इति ।\n८ - १७ - एवम् हि दृश्यते लोके अनिर्ज्ञाते अर्थे गुणसन्देहे च नपुंसकलिङ्गम् प्रयुज्यते ।\n९ - १७ - किम् जातम् इति उच्यते ।\n१० - १७ - द्वयम् च एव हि जायते स्त्री वा पुमान् वा ।\n११ - १७ - तथा विदूरे अव्यक्तम् आरूपम् दृष्ट्वा वक्तारः भवन्ति महिषीरूपम् इव ब्राह्मणीरूपम् इव ।\n१२ - १७ - प्रधाने कार्यसम्प्रत्ययात् नपुंसकस्य शेषः भविष्यति ।\n१३ - १७ - इदम् तर्हि प्रयोजनम् एकवत् च अस्य अन्यतरस्याम् इति वक्ष्यामि इति ।\n१४ - १७ - एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् ।\n१५ - १७ - आकृतिवाचित्वात् एकवचनम् ।\n१६ - १७ - आकृतिवाचित्वात् एकवचनम् भविष्यति ।\n१७ - १७ - यदा द्रव्याभिधानम् तदा द्विवचनबहुवचने भविष्यतः ।\n१ - २७ - किमर्थम् इदम् उच्यते न पुमान् स्त्रिया इति एव सिद्धम् ।\n२ - २७ - भ्रातृपुत्रपितृश्वशुराणाम् कारणात् द्रव्ये शब्दनिवेशः ।\n३ - २७ - भ्रातृपुत्रपितृश्वशुराणाम् कारणात् द्रव्ये शब्दनिवेशः भवति ।\n४ - २७ - भ्रातृपुत्रपितृश्वशुराणाम् कारणाद् द्रव्ये शब्दनिवेशः इति चेत् तुल्यकारणत्वात् सिद्धम् ।\n५ - २७ - यदि तावत् बिभर्ति इति भ्राता स्वसरि अपि एतत् भवति ।\n६ - २७ - तथा यदि पुनाति प्रीणाति इति वा पुत्रः दुहितरि अपि एतत् भवति ।\n७ - २७ - तथा यदि पाति पालयति इति वा पिता मातरि अपि एतत् भवति ।\n८ - २७ - तथा यदि आशु आप्तव्यः श्वशुरः श्वश्र्वाम् अपि एतत् भवति ।\n९ - २७ - दर्शनम् वै हेतुः ।\n१० - २७ - न हि स्वसरि भ्रातृशब्दः दृश्यते ।\n११ - २७ - दर्शनम् हेतुः इति चेत् तुल्यम् ।\n१२ - २७ - दर्शनम् हेतुः इति चेत् तुल्यम् एतत् भवति ।\n१३ - २७ - स्वसरि अपि भ्रातृशब्दः दृश्यताम् ।\n१४ - २७ - तुल्यम् हि कारणम् ।\n१५ - २७ - न वै एषः लोके सम्प्रत्ययः ।\n१६ - २७ - न हि लोके भ्राता आनीयताम् इति उक्ते स्वसा आनीयते ।\n१७ - २७ - तद्विषयम् च ।\n१८ - २७ - तद्विषयम् च एतत् द्रष्टव्यम् भवति स्वसरि भ्रातृत्वम् ।\n१९ - २७ - किंविषयम् ।\n२० - २७ - एकशेषविषयम् ।\n२१ - २७ - युक्तम् पुनः यत् नियतविषयाः शब्दाः स्युः ।\n२२ - २७ - बाढम् युक्तम् ।\n२३ - २७ - अन्यत्र अपि तद्विषयदर्शनात् ।\n२४ - २७ - अन्यत्र अपि तद्विषयाः शब्दाः दृश्यन्ते ।\n२५ - २७ - तत् यथा समाने रक्ते वर्णे गौः लोहितः इति भवति अश्वः शोणः इति ।\n२६ - २७ - समाने च काले वर्णे गौः कृष्णः इति भवति अश्वः हेमः इति ।\n२७ - २७ - समाने च शुक्ले वर्णे गौः श्वेतः इति भवति अश्वः कर्कः इति ।\n१ - ८ - त्यदादितः शेषे पुन्नपुंसकतः लिङ्गवचनानि ।\n२ - ८ - त्यदादितः शेषे पुन्नपुंसकतः लिङ्गवचनानि भवन्ति ।\n३ - ८ - सा च देवदत्तः च तौ सा च कुण्डे च तानि ।\n४ - ८ - अद्वन्द्वतत्पुरुषविशेषणानाम् ।\n५ - ८ - अद्वन्द्वतत्पुरुषविशेषणानाम् इति वक्तव्यम् ।\n६ - ८ - इह मा भूत् ।\n७ - ८ - सः च कुक्कुटः सा च मयूरी कुक्कुटमयूर्यौ ते ।\n८ - ८ - अर्धम् पिप्पल्याः तत् अर्धपिप्पली च सा अर्धपिप्पल्यौ ते ।\n१ - ३१ - अयम् अपि योगः शक्यः अवक्तुम् ।\n२ - ३१ - कथम् ।\n३ - ३१ - त्यदादीनाम् सामान्यार्थत्वात् ।\n४ - ३१ - त्यदादीनाम् सामान्यम् अर्थः ।\n५ - ३१ - आतः च सामान्यम् ।\n६ - ३१ - देवदत्ते अपि हि सः इति एतत् भवति यज्ञदत्ते अपि ।\n७ - ३१ - त्यदादीनाम् सामान्यार्थत्वात् शेषः भविष्यति ।\n८ - ३१ - इदम् तर्हि प्रयोजनम् परस्य शेषम् वक्ष्यामि इति ।\n९ - ३१ - परस्य च उभयवाचित्वात् ।\n१० - ३१ - उभयवाचि परम् ।\n११ - ३१ - पूर्वशेषदर्शनात् च ।\n१२ - ३१ - पूर्वस्य खलु अपि शेषः दृश्यते सः च यः च तौ आनय, यौ आनय इति ।\n१३ - ३१ - इदम् तर्हि प्रयोजनम् ॒द्वन्द्वः मा भूत् इति ।\n१४ - ३१ - एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् ।\n१५ - ३१ - सामान्यविशेषवाचिनोः च द्वन्द्वाभावात् सिद्धम् । सामान्यविशेषवाचिनोः च द्वन्द्वः न भवति इति वक्तव्यम् ।\n१६ - ३१ - यदि सामान्यविशेषवाचिनोः द्वन्द्वः न भवति इति उच्यते शूद्राभीरम्, गोबलीवर्दम्, तृणोलपम् इति न सिध्यति ।\n१७ - ३१ - न एषः दोषः ।\n१८ - ३१ - इह तावत् शूद्राभीरम् इति आभीराः जात्यन्तराणि ।\n१९ - ३१ - गोबलीवर्दम् इति गावः उत्कालितपुंस्काः वाहाय च विक्रयाय च ।\n२० - ३१ - स्त्रियः एव अवशिष्यन्ते ।\n२१ - ३१ - तृणोलपम् इति अपाम् उलपम् इति नामधेयम् ।\n२२ - ३१ - तत् तर्हि वक्तव्यम् ।\n२३ - ३१ - न वक्तव्यम् ।\n२४ - ३१ - सामान्येन उक्तत्वात् विशेषस्य प्रयोगः न भविष्यति ।\n२५ - ३१ - सामान्येन उक्तत्वात् तस्य अर्थस्य विशेषस्य प्रयोगेण न भवितव्यम् ।\n२६ - ३१ - किम् कारणम् ।\n२७ - ३१ - उक्तार्थानाम् अप्रयोगः इति ।\n२८ - ३१ - न तर्हि इदानीम् इदम् भवति तम् ब्राह्मणम् आनय गार्ग्यम् इति ।\n२९ - ३१ - भवति यदा नियोगतः तस्य एव आनयनम् भवति ।\n३० - ३१ - एवम् तर्हि येन एव खलु अपि हेतुना एतत् वाक्यम् भवति तम् ब्राह्मणम् आनय गार्ग्यम् इति तेन एव हेतुना वृत्तिः अपि प्राप्नोति ।\n३१ - ३१ - तस्मात् सामान्यविशेषवाचिनोः द्वन्द्वः न भवति इति वक्तव्यम् ।\n१ - १९ - अयम् अपि योगः शक्यः अवक्तुम् ।\n२ - १९ - कथम् गावः इमाः चरन्ति, अजाः इमाः चरन्ति ।\n३ - १९ - गावः उत्कालितपुंस्काः वाहाय च विक्रयाय च ।\n४ - १९ - स्त्रियः एव अवशिष्यन्ते ।\n५ - १९ - इदम् तर्हि प्रयोजनम् ग्राम्येषु इति वक्ष्यामि इति ।\n६ - १९ - इह मा भूत् न्यङ्कवः इमे, शूकराः इमे इति ।\n७ - १९ - कः पुनः अर्हति अग्राम्याणाम् पुंसः उत्कालयितुम् ये ग्रहीतुम् अशक्याः ।\n८ - १९ - कुतः एव वाहाय च विक्रयाय च ।\n९ - १९ - इदम् तर्हि प्रयोजनम् पशुषु इति वक्ष्यामि इति ।\n१० - १९ - इह मा भूत् ब्राह्मणाः इमे, वृषलाः इमे ।\n११ - १९ - कः पुनः अर्हति अपशूनाम् पुंसः उत्कालयितुम् ये अशक्याः वाहाय च विक्रयाय च ।\n१२ - १९ - इदम् तर्हि प्रयोजनम् सङ्घेषु इति वक्ष्यामि इति ।\n१३ - १९ - इह मा भूत् एतौ गावः चरतः ।\n१४ - १९ - कः पुनः अर्हति निर्ज्ञाते अर्थे अन्यथा प्रयोक्तुम् ।\n१५ - १९ - इदम् तर्हि प्रयोजनम् अतरुणेषु इति वक्ष्यामि इति ।\n१६ - १९ - इह मा भूत् उरणकाः इमे, बर्कराः इमे इति ।\n१७ - १९ - कः पुनः अर्हति तरुणानाम् पुंसः उत्कालयितुम् ये अशक्याः वाहाय च विक्रयाय च ।\n१८ - १९ - अनेकशफेषु इति वक्तव्यम् इह मा भूत् अश्वाः चरन्ति ।\n१९ - १९ - गर्दभाः चरन्ति इति ।
  