text: भूगोलम् - प्राचीनभूगर्भशास्त्रम्, भूगोलीयनिर्देशाङ्कप्रणाली,\ni भूगोलम् - प्राचीनभूगर्भशास्त्रम्, भूगोलीयनिर्देशाङ्कप्रणाली, कजाकस्थान, संस्कृतसाहित्यशास्त्रम्, हिन्दुमहासागरः, कानपुरम्, काठमाण्डू, कोचबिहारमण्डलम्, भूगोलम् ..\nजलपाताः नद्यः परिवहनम् प्रदेशाः भू-प्रकृतिः भूमिशास्त्रम् शिखराणि सागराः\nभूमेः गोलाकृतिम् ऐदम्प्राथम्येन मागल्लनामकः प्रतिपादितवान् इति वयं पाठ्यपुस्तकेषु पठामः । संस्कृतभाषायां तु आप्राचीनकालतः व्यवहारः भूगोलम् इत्येव । एषः व्यवहारः एव खलु समर्थयति भूमेः गोलाकारताम्? धिक् मेकालेपुत्राणां विशेषबुध्दिम् । अपि च गोलपरिभाषायाम् उच्यते - मृदम्ब्वग्न्यनिलाकाशपिण्डोऽयं पाञ्चभौतिकः । कपित्थफलवद्वृत्तः सर्वकेन्द्रेखिलाश्रयः ॥ स्थिरः परेशशक्त्येव सर्वगोळादधः स्थितः । मध्ये समन्तादण्डस्य भूगोलो व्योम्नि तिष्ठति ॥ इति ॥ भूमिः पञ्चभूतात्मिका, कपित्थफलाकारिका च इति अत्र स्पष्टतया निरुपितम् अस्ति । कपित्थफलाकाराकत्वं नाम दैर्ध्याधिक्ययुक्तगोलत्वम् । भूकेन्द्रं प्रति सर्वम् आ ...\nभूगोलीयनिर्देशाङ्कप्रणाली काचित् निर्देशाङ्कप्रणाली भवति, यया पृथ्व्यां स्थितस्य कस्यापि स्थानास्य स्थितिः त्रयाणां निर्देशाङ्कानां माध्यमेन निश्चिता भवति। गोलीयनिर्देशाङ्कपद्धत्या तेषां त्रयाणां निर्देशाङ्कानां निर्धारणं भवति। पृथ्वी पूर्णरूपेण गोलाकारा नास्ति, अपि तु अनियमिताकारकी वर्तते। सा सामान्यतः इलिप्सॉएडIliopsoasआकारस्य अस्ति। सर्वान् निर्देशाङ्कान् स्पष्टतया प्रस्तौतुं प्रणाली आवश्यकी। एषा प्रणाली पृथ्व्यां स्थितानां सर्वेभ्यः बिन्दुभ्यः सर्वेषां निर्देशाङ्कानां परस्परं सम्मिश्रणं करोति।\nकजाखस्थान मध्य-एशिया-महाद्वीपे विद्यमानः कश्चन यवनदेशः । जगति अयं नवमः बृहत्तमः देशः । अस्य विस्तारः अस्ति २,७२७,३०० चतुरस्र किलोमीटर्मितः । पौरात्ययुरोपदेशस्य अपेक्षया बृहत् वर्तते । अस्य प्रतिवेशिदेशाः उत्तरतः प्रदक्षिणाकारेण एवं वर्तन्ते - रषिया, चीना, किर्गिस्थान्, उझ्बेकिस्थान्, तर्क्मेनिस्थान् च । अस्मात् देशात् ३८ कि मी मिते दूरे एव मङ्गोलियादेशस्य पूर्वबिन्दुः विद्यते । १६६००००० जनसङ्ख्यायुक्तः अयं देशः जगति ६२ तमे स्थाने विद्यते जनसङ्ख्यानुगुणम् । १९९८ तमे वर्षे अस्य राजधानी अल्मटितः बृहत्तमं नगरम् अस्टनं प्रति परिवर्तिता जाता । इतिहासे अस्मिन् देशे अधिकांशाः सञ्चरणशीलाः वनवासिनः ...\nइह खलु जगति अर्थानां प्रमित्यै प्रत्यक्षम्, अनुमानम्, उपमानम्, शब्द इत्यादीनि बहूनि प्रमाणानि अङ्गीकृतानि सन्ति शास्त्रकारैः । तत्र शब्द इति प्रमाणं यदि न स्यात् तर्हि सर्वं जगदिदम् अन्धे तमसि निमज्जेत्, तदाह दण्डी - इदमन्धं तमः कृस्नं जायेत भुवनत्रयम् । यदि शब्दाह्वयं ज्योतिरासंसारं न दीप्यते ॥ एतादृशः शब्दः यदा श्रूयते तदा नियमेन कश्चिदर्थः प्रतीयते । यदा च कश्चिदर्थः प्रतीयते तदा नियमेन तद्वाचकः शब्दः प्रतिभाति । अत एव अर्थे शक्यतावच्छेदकस्येव शब्दस्यापि विशेषणतया भानमिति शब्दविद, तदुक्तं भर्तृहरिणा - न सोऽस्ति प्रत्ययो लोके यः शब्दादनुगमादृते । अनुविद्धमिव ज्ञानं सर्वं शब्देन भासते ॥ ए ...\nहिन्दुमहासागरः भूमेः पञ्च महासागरेषु तृतीयः महान् महासागरः, यस्मिन् भूमेः २०% जलं विद्यते । भारतस्य कन्याकुमारीतः दक्षिणध्रुवे स्थितम् अण्टार्क्टिक्प्रदेशपर्यन्तम् अयं सागरः व्याप्तः विद्यते । अस्य चत्वारः प्रमुखाः जलमार्गाः - सूयझ्-केनाल्, बेब् एल् मेण्डेब्, स्ट्रैट् आफ् हार्मझ्, स्ट्रैट् आफ् मलक्क च । समग्रस्य भूप्रदेशस्य १४.६५ % भागम् अवृतवतः अस्य महासागरस्य गरिष्ठतमा गभीरता ७,७२५ मीटर्मिता । अस्य पूर्वदिशि इण्डोचीना, सुन्दद्वीपाः आस्ट्रेलिया च वर्तते । पश्चिमदिशि आफ्रिका, उत्तरदिशि अरेबियन्-पेनिन्सुला, भारतीयोपखण्डश्च विद्यते । दक्षिणे दक्षिणमहासागरेण आवृत्तः । भारतीयोपखण्डस्य कारणतः अ ...\nभारतदेशे राज्यमस्ति उत्तरप्रदेशराज्यम्। अस्य राज्यस्थं मण्डलमस्ति कानपुरनगरमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रमस्ति कानपुरम्। कानपुर उत्तरप्रदेशस्य औद्यमिकराजधानी अस्ति । कानपुरनगरमण्डलस्य, कानपुरदेहात्मण्डलस्य, कानपुरविभागस्य च निर्वाहककेन्द्रमस्ति इदं नगरम् । भारतस्य जनपूर्णराज्येषु एकादशे स्थाने वर्तते इदम् । उत्तरप्रदेशस्य प्रमुख-औद्यमिककेन्द्रेषु अन्यतमम् । उत्तरभारत्स्य पुरातन-औद्यमिककेन्द्रमस्ति । अस्य विस्तारः अस्ति १६४० च कि मीटर्मितः । नगरविस्तारः ८२९ च कि मी मितः । जनसङ्ख्या ३०,००,००० स्यात् । निर्वहणदृष्ट्या इदं नगरं षट्धा विभक्तमस्ति, ११० लघुभागाः सन्ति । एकैकत्र १९००० तः २६००० जन ...\nकाठमाण्डू नेपालदेशस्य राजधानी अस्ति । उपदशलक्षाः अत्र निवसन्ति । नेपालस्य महत्तमनगरेषु अन्यतमम् अस्ति । अस्मिन् महानगरे ललितपुर-भक्तपुरनामिके भगिनिनगरे स्तः । बहवः लघूनि नगराणि सन्ति । इदं नगरं नेपालस्य केन्द्रभागे १४०० मीटर्मिते कंसाकारिकायाम् उपत्यकायां शिवपुरि-फूल्चौक्-नागार्जुन-चन्द्रगिरिशिखराणां मध्ये विद्यते । काठ्माण्डूनगरं - काठ्माण्डू, ललितपुरम्, भक्तपुरम् इत्येतैः त्रिभिः मण्डलैः युक्तः अस्ति । देशे अत्यधिका जननिबिडता अत्रैव दृश्यते । पञ्चदशांशात्मिका जनसङ्ख्या विद्यते । काठ्मण्डू नेपालस्य राजधानीमात्रं न, इदं केन्द्रभागस्य प्रमुखकेन्द्रं वर्तते । केन्द्रभागः - भागमती, नारायणी, ज ...\nकोचबिहार पश्चिमबङ्गराज्ये स्थितम् एकं मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं कोचबिहार नगरम् । आयतनदृष्ट्या मण्डलमिदं राज्यस्य त्रयोदशतमम् । जनसंख्यादृष्ट्या च षोडशतमम् मण्डलम् । कोचबिहारमण्डलस्य उत्तरे जलपाइगुडिमण्डलम्; दक्षिणे बाङ्गलादेशः; पूर्वे असमराज्यम् एवञ्च पश्चिमे जलपाइगुडिमण्डलम् अस्ति । सुनिर्दिष्टं भूखण्डं विहाय अपि अस्मिन् मण्डले इतःस्ततः विक्षिप्तांशाः सन्ति\nआमेरदुर्गं भारतस्य राजस्थान-राज्यस्य राजधान्याः जयपुर-नगर्याः आमेर-क्षेत्रे कस्मिँश्चित् उन्नते पर्वते स्थितं पर्वतीयदुर्गम् अस्ति। एतत् जयपुर-नगरस्य प्रधानं पर्यटकाकर्षणम् अस्ति। आमेर-क्षेत्रं मूलरूपेण स्थानीयैः मीणा-जनैः विकसितं वर्तते, यस्मिन् कालान्तरे कछवाहा-राजपूतः मानसिंहप्रथमः राज्यम् अकरोत्। स एव दुर्गस्यास्य निर्माणम् अकारयत्। एतद्दुर्गं स्वस्य कलात्मकाय विशुद्धाय हिन्दूवास्तुशैल्याः घटकाय प्रसिद्धम् अस्ति। दुर्गस्य विशालानां प्राचीराणां, द्वाराणां शृङ्खलाः, प्रस्तरैः निर्मातैः मार्गैः युक्तं दुर्गमिदं पर्वतस्य केन्द्रीयप्रदेशे स्थित्वा मावठा-सरोवरं पश्यन्नस्ति इति प्रतीयते। रक्त ...\nभ ग लश स त र प थ व य व षयक ज ञ नम अस त प थ व य सप त मह द व प सन त - - एश य य र प, अफ र क उत तर अम र क दक ष ण अम र क आस ट र ल य\nइत वय प ठयप स तक ष पठ म स स क तभ ष य त आप र च नक लत व यवह र भ ग लम इत य व एष व यवह र एव खल समर थयत भ म ग ल क रत म ? ध क म क ल प त र ण\nन प लद शस य भ ग ल बह ष र पग ण ष य क त वर तत न प लद श एश य मह द व पस य मध यक ष त र अवस थ तस य ह म लयपर वतस य दक ष णभ ग अवस थ त वर तत तस म न\nइत वय प ठ यप स तक ष पठ म स स क तभ ष य त आप र च नक लत व यवह र भ ग लम इत य व एष व यवह र एव खल समर थयत भ म ग ल क रत म ? ध क म क ल प त र ण\nभ ग ल यन र द श ङ कप रण ल अ ग र ज ज य ग र फ क क आर ड न ट स स टम क च त न र द श ङ कप रण ल भवत यय प थ व य स थ तस य कस य प स थ न स य स थ त त रय ण\nक ल र ड स य क तर ज य - अम र क द शस य र ज यम अस त र ज यस य र जध न ड न वर नगरम र ज यस य म ख य भ ग दक ष णर क पर वत श र ण प रद श स थ त र ज यस य\nस क ष त अध गच छत अर ण चलप रद श Arunachal Pradesh भ रत व द यम न ष र ज य ष अन यतम र ज यम अय प रद श ईश न य भ रत अस त अर ण चलप रद श दक ष ण स स\nभ रतस य उत तरद श स म प रद श स थ त मह न पर वत एव ह म लय ह म लय इत न म न श रवणम त र ण सर वस य अप भ रत यस य ह दय व कस त भवत ह दय अन क\nकज खस थ न मध य - एश य - मह द व प व द यम न कश चन यवनद श जगत अय नवम ब हत तम द श अस य व स त र अस त चत रस र क ल म टर म त प र त यय र पद शस य\nइत वय प ठ यप स तक ष पठ म स स क तभ ष य त आप र च नक लत व यवह र भ ग लम इत य व एष व यवह र एव खल समर थयत भ म ग ल क रत म ? अप च ग लपर भ ष य म\nभूगोल शास्त्रं पृथिव्याः विषयकं ज्ञानम् अस्ति । पृथिव्यां सप्त महाद्वीपाः सन्ति -- एशिया, यूरोप, अफ्रीका, उत्तर अमेरिका, दक्षिण अमेरिका, आस्ट्रेलिया, अण्टार्क्टिका ।\nकोलोराडो संयुक्तराज्य-अमेरिका देशस्य राज्यम् अस्ति। राज्यस्य राजधानी डेन्वर् नगरम्। राज्यस्य मुख्यः भागः दक्षिणराकी पर्वत श्रेणी प्रदेशे स्थितः। राज्यस्य नाम्नः आधारः कोलोराडो नदी। राज्यस्य उत्तरदिशि ययोमिंग्, पश्चिमदिशि यूटा, दक्षिणदिशि नव मेक्सिको, पूर्व दिशि नेब्रास्का राज्यानि स्थितानि सन्ति। कोलोराडोप्रदेशे अनेके पर्वताः, वनानि, नद्यः च सन्ति। राज्यपालः डेमोक्राट् पक्षस्य जान् हिकेन्लूपर्। राज्यस्य प्रधानं विमाननिस्थानकं डेन्वर् अन्तर्राष्ट्रीयविमाननिस्थानकम्।
  