text: मुक्त ज्ञानकोश. क्या आप जानते हैं? पृष्ठ 11\nभारतदेशे किञ्चन राज्यम् अस्ति उत्तरप्रदेशराज्यम्। अस्य राज्यस्थं किञ्चन मण्डलम् अस्ति छत्रपतिशाहूजिमहाराजनगरमण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति गौरीगञ्जनगरम् । २०१०तमवर्षस्य जुलैमासस्य प्रथमदिनाङ्के एतत् मण्डलम् अस्तित्वे आगतम् ।२०१२तमवर्षस्य ...\nअल्मोडामण्डलम् उत्तराखण्डराज्यस्य कुमाऊंविभागे स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति अल्मोडा इति नगरम् । अल्मोडामण्डलं हस्तकला-भोजन-वन्यजीवनादिभ्यः प्रख्यातमस्ति ।\nउत्तरकाशीमण्डलम् उत्तराखण्डराज्यस्य गढवालविभागे स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति उत्तरकाशी इति नगरम् । उत्तरकाशीमण्डलं कृषि-जलपात-वन्यविविधता-शिक्षणादिभ्यः प्रख्यातमस्ति । अस्मिन् मण्डले गङ्गोत्री-यमुनोत्री-मन्दिरे स्तः ।\nऊधमसिंहनगरमण्डलम् उत्तराखण्डराज्यस्य कुमाऊंविभागे स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति रुद्रपुरम् । अस्य मण्डलस्य रचना ३०/०९/१९९५ दिनाङ्के अभूत् । ऊधमसिंहनगरमण्डलं वन्यजीवन-स्थापत्यकला-प्राकृतिकदृश्यादिभ्यः प्रख्यातमस्ति ।\nचमोलीमण्डलम् उत्तराखण्डराज्यस्य गढवालविभागे स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति गोपेश्वर इति नगरम् । चमोलीमण्डलं वन्यजीवन-स्थापत्यकला-प्राकृतिकदृश्यादिभ्यः प्रख्यातमस्ति । अस्य land of forts इति नामान्तरमस्ति ।\nचम्पावतमण्डलम् उत्तराखण्डराज्यस्य कुमाऊंविभागे स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति चम्पावत इति नगरम् । चम्पावतमण्डलम् आकर्षकमन्दिर-स्थापत्यकला-प्राकृतिकदृश्यादिभ्यः प्रख्यातमस्ति । चान्दवंशीयराजानां दुर्गाः अपि वीक्षणीयाः ...\nटिहरीगढवालमण्डलम् उत्तराखण्डराज्यस्य गढवालविभागे स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति टिहरी इति नगरम् । टिहरीगढवालमण्डलं कृषि-जलपात-वन्यविविधता-शिक्षणादिभ्यः प्रख्यातमस्ति ।\nदेहरादूनमण्डलम् उत्तराखण्डराज्यस्य गढवालविभागे स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति देहरादून इति नगरम् । देहरादूनमण्डलं वन्यजीवन-स्थापत्यकला-प्राकृतिकदृश्यादिभ्यः प्रख्यातमस्ति । प्रख्यातं तीर्थधाम हृषीकेशः अस्मिन् मण्डले स ...\nनैनितालमण्डलम् उत्तराखण्डराज्यस्य कुमाऊंविभागे स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति नैनिताल इति नगरम् । नैनितालमण्डलं मन्दिर-पर्यटन-तडाग-प्राकृतिकदृश्यादिभ्यः प्रख्यातमस्ति । आङ्ग्लकालीनप्रासादाः अपि वीक्षणीयाः सन्ति अत्र ।\nपिथौरागढमण्डलम् उत्तराखण्डराज्यस्य कुमाऊंविभागे स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति पिथौरागढ इति नगरम् । पिथौरागढमण्डलं जलपात-नदी-तडाग-उपत्यकादि-प्राकृतिकदृश्येभ्यः प्रख्यातमस्ति । अस्मिन् मण्डले ऐतिहासिकानि मन्दिराणि तथा ...\nपौडीगढवालमण्डलम् उत्तराखण्डराज्यस्य गढवालविभागे स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति पौरी इति नगरम् । पौडीगढवालमण्डलं जलपात-नदी-उपत्यकादिप्राकृतिकसौन्दर्येभ्यः प्रख्यातमस्ति ।\nबागेश्वरमण्डलम् उत्तराखण्डराज्यस्य कुमाऊंविभागे स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति बागेश्वर इति नगरम् । बागेश्वरमण्डलम् ऐतिहासिकसंस्कृतेः, पौराणिकसंस्कृतेः च प्रतीकः अस्ति । अस्य मण्डलस्य उल्लेखः पुराणेषु प्राप्यते । अस्य ...\nरुद्रप्रयागमण्डलम् उत्तराखण्डराज्यस्य गढवालविभागे स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति रुद्रप्रयाग इति नगरम् । रुद्रप्रयागमण्डलं जलपात-नदी-उपत्यकादिप्राकृतिकसौन्दर्येभ्यः प्रख्यातमस्ति ।\nहरिद्वारमण्डलम् उत्तराखण्डराज्यस्य गढवालविभागे स्थितं किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति हरिद्वार इति नगरम् । हरिद्वारमण्डलं कुम्भोत्सव-गङ्गास्नान-मन्दिर-मठेभ्यः प्रख्यातमस्ति । एतन्नगरं Gateway of God's Land इत्यपि प्रख्यातमस्ति ।\nओड़िशा-प्रदेशस्य राजधानी । एतत् नगरं भरतस्य देवालय नगरत्वेन, मन्दिर-मालिनीनगरम् इति च ख्यातम् अस्ति । अत्र पञ्चशताधिकानि मन्दिराणि सन्ति। एतानि मन्दिराणि सर्वेषां चेतांसि हरन्ति। अत्रत्ये बिन्दुसागर नामके सरोवरे स्नात्वा एव भुवनेश्वरदर्शनयात्रा ...\nउडुपीमण्डलम् कर्णाटकराज्यस्य प्रमुखं मण्डलम्। अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् उडुपीनगरम् अस्ति। अस्मिन् मण्डले बहूनि प्रेक्षणीयस्थलानि सन्ति। तेषु उडुपी,मल्पे, कापु, पाजकक्षेत्रम्,सैंट् मेरीस् ऐल्यान्ड् प्रमुखाणि। अनेकानि ऐतिहासिकस्थानानि च सन्ति ।\nउत्तरकन्नडं कर्णाटकराज्यस्य सागरतीरमण्डलेषु अन्यतमम् अस्ति । कारवारनगरम् अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति । एतन्मण्डलं हावेरी-बेळ्गावी-धारवाड-शिवमोग्गा-उडुपी- प्रदेशानां सीमाभिः अवृत्तम् अस्ति । पश्चिमे सुन्दरः सिन्धुसागरः अस्ति । अस्य मण्डलस्य बहुभ ...\nकर्णाटकराज्ये २९ मण्डलानि सन्ति । बीदरमण्डलम् बेळगावीमण्डलम् बिजापुरमण्डलम् बागलकोटेमण्डलम् बळ्ळारीमण्डलम् बेङ्गळूरुग्रामान्तरमण्डलम् बेङ्गळूरुनगरमण्डलम् चामराजनगरमण्डलम् चिक्कमगळूरुमण्डलम् चित्रदुर्गमण्डलम् चिक्कबळ्ळापुरमण्डलम् दक्षिणकन्नडमण्डलम ...\nतुङ्गा, भद्रा तुङ्गभद्रा कर्णाटकस्य नूतनमण्डलेषु एतत् अन्यतमम् अस्ति । इतिहासेन सांस्कृतिककारणेन च प्रसिद्धम् अस्ति । कन्नडस्य कविराजमार्गे 'विदित महा कोपण नगर' इति अस्य मण्डलस्य ख्यातिः । तुङ्गभद्रायाः तीरस्य अनेगोन्दिप्रदेशे रामायणस्य प्रमुखाः ...\nकोलारमण्डलम् आन्ध्रप्रदेशतमिळुनाडुसीमाप्रदेशे प्रतिष्ठितम् एकं मण्डलम् । सुवर्णखन्योद्यमेन प्रसिद्धम् । कोलारनगरं पूर्वं गङ्गवंशीयानां राजधानी आसीत् । कुवलापुरम् इति नाम आसीत् । गङ्गराजैः निर्मितानि मन्दिराणि भवनानि च इदानीमपि शोभन्ते । कर्णाटकस् ...\nगदगमण्डलं कर्णाटकराज्ये विद्यमानं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं गदगनगरम् । अस्मिन् मण्डले स्थितः लक्कुन्डि नामकः ग्रामः प्रेक्षणीयः अस्ति । एतत् उत्तरकर्णाटकस्य मण्डलेषु अन्यतमम् अस्ति । मण्डलकेन्द्रस्यापि गदग इत्येव नाम । गदगमण्डलं क्र ...\nगुल्बर्गामण्डलं कर्णाटकस्य उत्तरभागस्य किञ्चन मण्डलम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रं गुल्बर्गा नगरम्। गुल्बर्गामण्डलस्य पूर्वतनं नाम कल्बुर्गि इति ।\nचामराजनगरमण्डलम् कर्णाटकराज्यस्य दक्षिणभागे विद्यमानं लघुमण्डलम् अस्ति । पूर्वमेतत् मैसूरुमण्डलस्य एव भागः आसीत् । अस्य मण्डलस्य नाम एव केन्द्रस्य नाम । अत्र सर्वे प्रादेशिकभाषया भाषन्ते किन्तु सोलिगनुवि इति काचित् कन्नडस्य एव रूपान्तरम् अपि अत्र ...\nचिक्कबल्लापुरमण्डलं कर्णाटकराज्ये स्थितं किञ्चन मण्डलम् । नूतनतया निर्मितेषु मण्डलेषु इदम् अन्यतमम् अस्ति । पूर्वमेतत् कोलारमण्डलस्य उपमण्डलम् आसीत् । क्रि.श. २००८ तमे वर्षे कोलारमण्डलस्य प्रशासनकेन्द्रमासीत् । एतस्य पूर्वतनं नाम "चिन्नबळ्ळापुरम् ...\nचिक्कमगळूरुमण्डलं कर्णाटकराज्ये विद्यमानं किञ्चन मण्डलम् । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति चिक्कमगळूरु नगरम् । काफीपेयस्य उगमस्थानमस्ति इदम् । पश्चिमघट्टे अन्तर्भूताः चिक्कमगळूरुनगरस्थाः पर्वताः एव तुङ्गानद्याः भद्रानद्याः उगमस्थानायन्ते । कर्णाटकस ...\nचित्रदुर्गमण्डलम् । चित्रदुर्गमण्डलं कर्णाटकस्य प्रसिद्धम् ऐतिहासिकं स्थानम् अस्ति । अस्मिन् प्रदेशे विद्यमानस्य विचित्रं प्राकृतिकं दुर्गं दृष्ट्वा जनाः विचित्रदुर्गम् इति कथयन्ति स्म । कालान्तरेण चित्रदुर्गम् इति सञ्जातम् । चित्रदुर्गं, चळ्ळकेर ...\nतुमकूरुमण्डलम् कर्णाटकराज्ये विद्यमानं किञ्चन मण्डलम् । तुमकुरुनगरं तुमुकूरुमण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति । राज्यस्य राजधानी बेङ्गळूरु तुमुकुरुनगरात् उत्तरे अस्ति । तुमकूरुमण्डलं दक्षिणकर्णाटकप्रदेशे अन्यतमं प्रधानमण्डलकेन्द्रम् । तुम्मेगूरु इति अस्य ...\nकर्णाटकस्य मण्डलेषु अतिविशिष्टं मण्डलं दक्षिणकन्नडमण्डलम् अस्ति । मङ्गळूरु अस्य मण्डलस्य केन्द्रस्थानम् । पूर्वम् उडुपी, कुन्दापुरं कार्कलं च उपमण्डलानि अस्य मण्डलस्य एव भागाः आसन् । अत्र तुळु इति विशिष्टा भाषा भाष्यते । अतः तुळुनाडु इति अपि एतस् ...\nप्रसिद्धः श्री सिद्धरूढस्वामिमठः मूरुसाविरमठः, मुरुघामठः, नृपतुङ्गबेट्ट, श्रीसाईबाबामन्दिरं, केदारलिङ्गज्योतिनां मन्दिरं, वरुरुप्रदेशे १६ कि.मी जैनानां नवग्रहतीर्थक्षेत्रं, भवानीशङ्करदेवालयः २९ कि.मी दूरे दर्शनीयानि सन्ति । शिवरात्रिसमये सिद्धारु ...\nबळ्ळारीमण्डलं कर्णाटकराज्यस्य उत्तरभागे विद्यमानं प्रमुखं मण्डलम् । मण्डलकेन्द्रमपि बळ्ळारी एव । क्रिस्ताब्दे १९५३ तमे वर्षे बळ्ळारीमण्डलं कर्णाटकराज्ये विलीनम् अभवत् । पूर्वं हैदराबाद्संस्थानस्य भागः आसीत् ।\nबागलकोटेमण्डलम् Bagalkot कर्णाटकराज्ये विद्यमानं किञ्चन मण्डलम् । उत्तरकर्णाटकस्य प्रसिद्धं मण्डलम् एतत् । क्रि.श.१९९७ तमे वर्षे मान्यस्य जे. एच्. पटेलस्य मन्त्रिमण्डलस्य काले एतत् नूतनमण्डलम् इति उद्घोषितम् ।\nबिजापुरमण्डलं कर्णाटकराज्यस्य मण्डलेषु अन्यतमम् । विजयपुरम् इति एतस्य नगरस्य पुरातनं नाम । पूर्वं 'दक्षिणपञ्जाब' इति ख्यातम् एतत् मण्डलं पञ्चनदीयुक्तम् आसीत् ।'अन्नस्य कुसूलः" इति च प्रसिद्धम् । पूर्वम् आदिलषाही वंशीयाः अत्र प्रशासनं कृतवन्तः । स ...\nमाञ्जरा मण्डलस्य एका प्रमुखा नदी अस्ति । गोदावर्याः उपनदी एषा ९७ कि.मी. दीर्घा, पूर्वाभिमुखं प्रवहति । कारञ्जा इति अन्येका नदी अत्र प्रवहति । भाल्कीप्रदेशे एषा माञ्जरानद्या सम्मिलति । बसवकल्याणे उद्भूता मुल्लारी नदी गुल्बर्गागमण्डलं प्रविशति । चु ...\nबेङ्गळूरुग्रामान्तरमण्डलम् अपि कर्णाटकस्य २९ मण्डलेषु अन्यतमम् अस्ति । १९८६ तमक्रैस्ताब्दस्य आगस्ट १५ दिनाङ्के समग्रबेङ्गळूरुमण्डलं नगरं ग्रामीणं च इति द्विधा विभक्तम् । राज्ये वैशाल्ये अस्य स्थानं १६ तमम् । एतत् कर्णाटकस्य आग्नेयकोणे अस्ति । ग्र ...\nबेळगावीमण्डलम् उत्तरकर्णाटकस्य प्रधानं मण्डलम् । कर्णाटकस्य अतिविशालं प्रमुखं च मण्डलम् एतत् । बेलगावीप्रदेशस्य प्रचीनं नाम वेणुग्रामः इति । हलसि इति प्रदेशे प्राप्तस्य ताम्रशासनपत्रानुसारम् एतत् कदम्बवंशीयानां राज्ञां राजधानी आसीत् इति ज्ञायते । ...\nमण्ड्यमण्डलं दक्षिणकर्णाटकस्य एकं मण्डलम् । मण्ड्यनगरं कर्णाटकराज्ये विद्यमानं प्रमुखं नगरम् अपि । मण्डलकेन्द्रस्य नाम अपि मण्ड्य एव । एतन्मण्डलकेन्द्रं मैसूरुबेङ्गळूरुनगरयोः मध्ये बेङ्गळूरुनगरात् १००कि.मी.दूरे अस्ति । एषः पुरातनप्रदेशः माण्ड्व्य ...\nमैसूरुमण्डलम् कर्णाटकराज्ये विद्यमानं किञ्चन मण्डलम् । भारतस्य दक्खन् प्रस्थभूमौ विराजते मैसूरुमण्डलम् । कर्णाटकस्य सांस्कृतिकराजधानी इति ख्यातिः अस्य नगरस्य अस्ति । मण्डलस्य केन्द्रस्य च नाम समानम् अस्ति । अत्र अनेकाः राजप्रासादाः सन्ति अतः प्रा ...\nयादगिरिमण्डलं २०१० तमवर्षस्य एप्रिल् मासस्य दशमे दिनाङ्के नूतनमण्डलत्वम् आप्नोत् । सर्वमण्डलेषु एतत् अतिलघुमण्डलम् । मण्डलकेन्द्रस्य मण्डलस्य च एकम् एव नाम अस्ति । येतगिरि इति अस्य प्राचीनं नाम ।\nरामनगरमण्डलं कर्णाटकराज्ये विद्यमानं किञ्चन मण्डलम् । कर्णाटकराज्ये रामनगरमण्डलं नूतनतया निर्मितं मण्डलम् अस्ति । इतः पूर्वम् एतत् बेङ्गलूरुग्रामान्तरमण्डलस्य एव भागः आसीत् । क्रि.श.२००७ तमे वर्षे पृथक् मण्डलत्वम् आप्नोत् । रामनगरं तु चीनांशुकनगर ...\nरायचूरुमण्डलम् कर्णाटकराज्यस्य उत्तरभागस्य मण्डलेषु अन्यतमम् । मण्डलस्य नाम एव मण्डलकेन्द्रस्यापि नाम अस्ति । एतत् बेङ्गळूरुतः ४०९ कि.मी दूरे अस्ति । भारतस्य स्वातन्त्रसङ्ग्रामे हैदराबाद्विमोचनान्दोलने अस्य मण्डलस्य योगदानं महत् वर्तते । राचूर रा ...\nशिवमोग्गामण्डलम् कर्णाटकराज्यस्य मण्डलेषु अन्यतमम् । शिवमोग्गामण्डलस्य मण्डलकेन्द्रस्य च नाम समानम् अस्ति । एतत् बेङ्गळूरुतः २७५ कि.मी.दूरे अस्ति । कर्णाटकस्य निसर्गरमणीयं मण्डलम् इदं 'मलेनाडु इत्येव ख्यातम् । शिवमुखम् इति पदपुञ्जात् निष्पन्नं पद ...\nहावेरीमण्डलं कर्णाटकराज्यस्य प्रमुखमण्डलेषु अन्यतमं मण्डलम् । हावेरीमण्डलस्य उदयः नूतनतया अभवत् । क्रि.श. १९९७ तमे वर्षे धारवाडमण्डलस्य सप्त उपमण्डलानि पृथक् कृत्वा नूतनमण्डलस्य निर्माणं कृतम् । मण्डलकेन्द्रस्य नाम अपि हावेरी इत्येव अस्ति । कृषिप ...\nकर्णाटकस्य दक्षिणभागे विद्यमानं किञ्चन मण्डलम्। एतस्य मण्डलस्य केन्द्रं हासननगरम् । हासनमण्डलं Hassan district कर्णाटकराज्यस्य मण्डलेषु अन्यतमम् । अद्यतनकर्णाटकराज्यस्य अष्टममण्डलरुपेण हासनमण्डलम् अस्तित्वे आगतम् । निसर्गसौन्दर्यकारणात् दरिद्राणा ...\n२००१ जनगणनानुगुणं रत्नागिरिमण्डलस्य जनसङ्ख्या २,१२१,९४३ अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १५०१ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १५०१ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ०. ...\nअलप्पुळामण्डलस्य विस्तारः ५१०५.२२ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे तमिऴनाडुराज्यम्, पश्चिमे एर्नाकुलजनपदम्, कोट्टायजनपदम् च, उत्तरे थ्रिसुरजनपदम्, दक्षिणे पथनमथित्ताजनपदम् च अस्ति । अत्र मुख्यतय नद्यौ स्तः पेरियार्, ताळयार् च ।\n२००१ जनगणनानुगुणं रत्नागिरिमण्डलस्य जनसङ्ख्या ३,२७९,८६० अस्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते १०६९ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् १०६९ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः ५. ...\nकण्णुरमण्डलस्य विस्तारः २९९६ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे वायनाडमण्डलम्, पश्चिमे अरबी समुद्रम्, उत्तरे कासारगोडमण्डलम्, दक्षिणे कोझिकोडेमण्डलम् च अस्ति । अत्र मुख्याः नद्यः सन्ति वळ्ळपत्तनम्, कुप्पम्, माहे, अन्जरकन्डि, थलस्से ...\nकासारगोडमण्डलस्य विस्तारः २९९६ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे पश्चिम घट्ट प्रेशः, पश्चिमे अरबी समुद्रम्, उत्तरे कर्णाटकराज्यम्, दक्षिणे कण्णुरमण्डलम् च अस्ति ।\nकोल्लम-मण्डलस्य विस्तारः २४९२ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे तमिऴनाडुराज्यम्, पश्चिमे अरबी समुद्रम्, उत्तरे अलप्पुळाजनपदम्, दक्षिणे तिरुवअनंतपुरम-जनपदम् च अस्ति । अत्र मुख्यतय नद्यौ स्तः इतिक्कर, कल्लाड च ।
  