text: सरस्वतीकण्ठाभरणम् (Saraswatheekantaabharanam) इति ग्रन्थः भोजदेवेन लिखितः। अस्मिन् ग्रन्थे ५ परिच्छेदाः सन्ति । एतस्मिन् ६४३ कारिकाः सन्ति । सरस्वतीकण्ठाभरणस्य रत्नेश्वरेण १५०० वै. प्रणीता रत्नदर्पणाख्या व्याख्या लभ्यते तृतीयपरिच्छेदान्ता । चतुर्थस्य हि परिच्छेदस्य जगद्धरविरचिता टीका, चतुर्थपञ्चमयोः जीवानन्दप्रणीता व्याख्या च लभ्यन्ते।
  सरस्वतीकण्ठाभरणे हि पञ्च परिच्छेदाः यत्र प्रथमे दोषगुणयोः विवेचनम्। तत्र पदगताः षोडश, वाक्यगताः षोडश, वाक्यार्थगताः षोडशेति अष्टचत्वारिंशद्दोषाः विवेचिताः । एवमेव शब्दगता पञ्च, अर्थगताश्चतुवंशतिः इत्यष्टचत्वारिंशद्गुणाः निरूपिताः सन्ति । द्वितीये हि परिच्छेदे चतुर्विंशतिः शब्दालङ्काराः, तृतीयेऽर्थालङ्काराः, चतुर्थे उभयालङ्काराः, पञ्चमे हि रस-भाव-सन्धि-धृत्तीनां निरूपणम् ।
  त्रिविधाश्च गुणाः काव्ये बाह्या अभ्यन्तरा वैशेषिकाश्च । बाह्याः शब्दगुणाः, अभ्यन्तरा अर्थगुणाः, वैशेषिकास्तु दोषत्वेऽपि ये गुणाः ।
  