text: जनसंख्यावृद्धियम् अस्माकं देशस्य प्रधाना समस्या अस्ति। जनसंख्यायां भारतस्य प्रथम स्थानम् अस्ति। दिने दिने तीव्रगत्या जनसंख्या वर्धयति, अतः अयं खलु चिन्तायाः विषयः अभवत्। जनसंख्या वर्धनेन अन्याः अनेकाः समस्याः समुत्पन्नाः। जनसंख्या वर्धिता तस्मात् यानानां संख्या अपि वर्धिता। अधुना प्रतिनगरे अनेकानि मोटरवाहनानि चलन्ति, तस्माच्च प्रदूषण वर्धते। प्रदूषणं सर्वेषाम् आरोग्याय हानिकारकं भवति।
  यदि एके परिवारे अनेके बालकाः भवन्ति, तर्हि तेषां अध्ययनं, परिधान, भोजनम् इत्यादिपूत्यर्थं पर्याप्तधनस्य आवश्यकता भवति। एकस्य कुटुम्बप्रमुखस्य धनार्जनं पर्याप्तं न भवति। धनस्य अभावात् सर्व सदस्याः सुखं न प्राप्नुवन्ति। बालकाः शिक्षां न लभन्ते, स्त्रियः भोजनः न लभन्ते। अतएव परिवारनियोजनम् आवश्यकम्। यदि मनुष्यः सुखमिच्छति, तर्हि लघुपरिवारः स्थान्।
  परिवारनियोजनार्थम् अनेकाः योजनाः प्रवर्तिताः। यदा इंदिरागांधी महोदया देशस्य प्रधानमंत्री आसीत, तदा तस्याः पुत्रेण संजय गांधी महोदयेन परिवार नियोजनार्थम् अतीव प्रयत्नाः कृताः।
  तस्य प्रयत्नैः जनसंख्या सीमिता अभवत्। किन्तु अधुना जनसंख्या वर्धनस्य गतिः अतितीव्रा अभवत्। अधुना भारते प्रतिदिनम् अनेक सहस्त्रं बालकाः जन्म गृहन्ति। तेषां मध्ये निरक्षराणां संख्या अधिका वर्तते। अतः परिवारनियोजनस्य महत्त्व सर्वेषु नगरेषु, ग्रामेषु अपि प्रसारणीयम्। अधुना अस्य प्रचारः दूरदर्शने तथा आकाशवाण्यामपि क्रियते।
  यदि परिवारनियोजनस्य समस्यायाः समाधानं भवेत्। तर्हि अन्याः समस्याः न उद्भवन्ति। परिवारस्य सुखं, परिवारनियोजने अस्ति। यदि परिवारः सुखी भवेत् तदा देशः सर्वे देशवासिनः अपि सुख प्राप्नुवन्ति।
  