text: प्राणायाम - TransLiteral Foundation\nशिखाबंधनम् :--- ॐ मानस्तोके तनये मा नऽआयुषि मा नो गोषु मा नोऽअश्वेषु रीरिषः। मा नो वीरान् रुद्र भामिनो वधीर्हविष्मन्तः सदमित्वा हवामहे ॥ चिद्रूपिणि महामाये दिव्यतेजः समन्विते । तिष्ठ देवि शिखाबंधे तेजोवृद्धिं कुरुष्व मे ॥\nकुशपवित्रधारणम् :--- ॐ पवित्रे स्थो वैष्णव्यौ सवितुर्वः प्रसवऽउत्पुनाम्यच्छिद्रेण पवित्रेण सूर्यस्य रश्मिभिः । तस्य ते पवित्रपते पवित्रपूतस्य यत्कामः पुनेतच्छकेयम् ॥ कुशमूले स्थितो ब्रम्हा कुशमध्ये जनार्दनः । कुशाग्रे शंकरो देवः तेन नश्यतु पातकम् ॥\nआचमनम् :--- ॐ केशवाय नमः स्वाहा । ॐ नारायणाय नमः स्वाहा । ॐ माधवाय नमः स्वाहा । हस्तप्रक्षालनम् - ॐ गोविंदाय नमः ।\nप्राणायाम :--- प्रणवस्य परब्रम्हा ऋषिः परमात्मा देवता दैवी गायत्री छन्दः भूरादिसप्त व्याहृतीनां क्रमेण विश्वामित्र जमदाग्न धरद्वाज गौतमात्रि वशिष्ठकश्यपाऋषयः अग्निवायुसूर्य बृहस्पतिवरुणेन्द्र विश्वेदेवा देवातः । गायत्रयुष्णिगनुष्टुब्बृहती पंक्ति त्रिष्टुब्जगत्यश्छन्दांसि तत्सवितुरित्यस्य विश्वामित्रऋषिः सवितादेवता गायत्रीछन्दः आपोज्योतिरित्यस्य प्रजापति ऋषिर्बृम्हाग्निवायु सूर्यादेवता यजुश्छन्दः सवेंषां प्राणायामे विनियोगः । ॐ भूः ॐ भुवः ॐ स्वः ॐ महः ॐ जन ॐ तपः ॐ सत्यम् ॐ तत्सवितुर्वरेण्यं भर्ग्गो देवस्य धीमहि । धियो यो न प्रचोदयात् ।\nॐ आपो ज्योती रसोमृतं ब्रम्हा भूर्भुवः स्वरोम् । एवं पूरकः कुम्भकः रेचकः इति क्रमेण त्रिवारं पठेत् । यजमानभाले तिलकं कुर्यात् -\nॐ आ नो भद्राः क्रतवो यन्तु विश्वतो दब्धासोऽअपरीतास उद्भिदः । देवा नो यथा सदमिद् वृधे असन्नप्रायुवो रक्षितारो दिवे दिवे ॥ देवानां भद्रा सुमतिऋजूयतान्देवाना रातिरभि नो निवर्तताम् । देवाना सख्यमुपसेदिमा वयन्देवानऽआयुः प्रतिरन्तु जीवसे ॥ तान्पूर्वया निविदा हूमहे वयं भगं मित्रमदितिन्दक्ष मस्त्रिधम् । अर्यमणं वरुण सोममश्विना सरस्वती नः सुभगा मयस्करत् ॥ तन्नो वातो मयोभु वातु भेषजन्तन्माता पृथिवी तत्पिता द्यौः। तद् ग्रावाणः सोमसुतो मयोभुवस्तदश्विना शृणुतन्धिष्ण्या युवम् ॥ तमीशान् ञ्जग्तस्तस्थुषस्पतिन्धियञ्जि न्वमवसे हूमहे वयम् । पूषा नो यथा वेदसामसद्वृधे रक्षिता पायुरदब्धः स्वस्तये ॥ स्वस्ति नऽइन्द्रो वृद्धश्रवाः स्वस्ति नः पूषा विश्ववेदः । स्वस्तिनस्तार्क्ष्योऽ अरिष्टनेमिः स्वस्ति नो बृहस्पति र्दधातु ॥ पुषदश्वा गरुतः पृश्निमातरः शुभञ्यावानो विदथेशु जग्मयः । अग्निजिव्हा मनवः सूरचक्षसो विश्वे नो देवाऽ अवसा गमत्रिह ॥ भद्रङवर्णेभिः शृणुयाम देवा भद्रं पश्येमा क्षयिर्यजत्राः । स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवा सस्तनूभिर्व्यशेमहि देवहित ञ्यदायुः ॥ शतमिन्नु शरदोऽअन्तिदेवा यत्रा नश्चक्रा जरस न्तनूनाम् । पुत्रासो यत्र पितरो भवन्ति मा नो मध्या रीरिषता युर्गन्तोः ॥ अदितिर्धौ रदितिरन्तरिक्षमदितिर्माता स पिता पुत्रः। विश्वेदेवा अदितिः पञ्चजना अदितिर्जातमदिति र्जनित्वम् ॥ द्यौः शान्तिरन्तरिक्ष शान्तिः पृथिवी शान्तिरापः शान्तिरोषधय शान्तिः । वनस्पतयः शान्तिर्विश्वेदेवाःसान्तिर्ब्रम्हा शान्तिः सर्व\nशान्तिः शान्तिरेव शान्तिः सामा शान्तिरेधि ॥ यतो यतः समीहसे ततो नो ऽअभयङकुरु । शन्नः कुरु प्रजाभ्यो भयन्नः पशुभ्यः ॥ स्वस्त्यस्तु याविनाशाख्या पुण्यकल्याणवृद्धिदा । विनायकप्रिया नित्यं ताञ्च स्वस्ति ब्रुवन्तु नः ॥ नारदाद्याऋषिगणा ये चान्ये च तपोधनाः। भवन्तु यजमानस्य हयाशीर्वाद परायणाः॥ या श्रीः स्वयं सुकृतिनां भवनेष्वलक्ष्मीः पापात्मनां कृतधियां हृदयेषु बुद्धि;: । श्रद्धा सतां कुलजनः प्रभवस्य लज्जा तान्वान्नताः स्म परिपालय देवि विश्वम् । किं वर्णयाम तव रुपमचिन्त्यमेतत् किञ्चाति वीर्यमसुरक्षयकारि भूरि । किञ्चाहवेषु चरितानि तवादभुतानि, सर्वेषु देव्यसुरदेवगनादिकेषु ॥ हेतुः समस्तजगतान्त्रिगुणापि दोषैः, न ज्ञायस हरिहरादिभिरप्यपारा । सर्वाश्रया खिलमिदञ्जगदंशभूतम्, अव्याकृता हि परमा प्रकृतिस्त्वमाद्या ॥ ॐ शान्तिश्शान्तिश्शान्तिः । सुशान्तिर्भवतु । देवतानमस्कारः - श्रीमन्महागणाधिपतये नमः। इष्टदेवताभ्यो नमः । वाणीहिरण्यगर्भाभ्यां नमः । लक्ष्मीनारायणाभ्यान्नमः । उमामहेश्वराभ्यान्नमः । शचीपुरंदराभ्यान्नमः । मातापितृ चरणकमलेभ्यो नमः । सर्वेभ्यो देवेभ्यो नमः । गुरुभ्यो नमः । परमगुरुभ्यो नमः । निर्विघ्नमस्तु । सुमुखश्चैकदंतश्च कपिलो गजकर्णकः । लंबोदरश्चविकटो विघ्ननाशो गणाधिपः ॥ धूम्रकेतुर्गणाध्यक्षो भालचंद्रो गजाननः । द्वादशैतानि नामानि यः पठेद श्रुणुयादपि ॥ विवाहे च प्रवेशे निर्गमे तथा । संग्रामे संकटे चैव विघ्नस्तस्य न जायते ॥ शुक्लांबरधरन्देवं शशिवर्णञ्चतुर्भुजम् । प्रसन्नवदनं ध्यायेद सर्वविघ्नोपशांतये ॥ अभीप्सितार्थसिध्यर्थं पूजितो यस्सुरासुरैः । सर्वविघ्नहरस्तस्मै गणाधिपतये नमः ॥ सर्वमंगलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके । शरण्ये त्रयंबके गौरि नारायणि नमोस्तु ते ॥ सर्वदा सर्वकार्येषु नास्ति तेषां अमंगलम् । येषां हृदिस्थो भगवान् मंगलायतनो हरिः ॥ तदेव लग्नं\nसुदिनन्तदेव ताराबलञ्चंद्रबलन्तदेव विद्याबलन्दैवबलन्तदेव लक्ष्मीपते तेङघ्रियुगं स्मरामि ॥ लाभस्तेषाञयस्तेषाङकुतस्तेषां पराजयः । येषामिन्दी वरश्यामो हृदयस्थो जनार्दनः । यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः । तत्रश्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिमतिर्ममा ॥ सर्वेष्वारब्ध कार्येषु त्रयस्त्रिभुवनेश्वराः । देवा दिशन्तु नस्सिद्धिं ब्रम्होशानजनार्दनाः ॥ विनायकङ्गुरुं भानुं ब्रम्हाविष्णु महेश्वरान् । सरस्वतीं प्रणौम्यादौ सर्वकार्यार्थसिद्धये ॥\nm One who is wife-governed or woman-cowed.\nA slave to women or to woman, i.e. lecherous or wench-going, uxorious or wifedoting: also wife-governed or woman-cowed.
  