text: ध्वन्यालोकः आनन्दवर्धनेन लिखितः ग्रन्थः। एतस्य काव्यालोकः, सहृदय-हृदयालोकः, सहृदयालोकः इत्यपि नामान्तराणि वर्तन्ते । धन्यालोको हि ध्वनिविवेचको ग्रन्थः । तत्र हि चत्वार उद्द्योताः । प्रथमे हि उद्द्योते ध्वनिप्रतिष्ठापना, द्वितीये व्यङ्ग्यमुखेन ध्वनिस्वरूपविवेकः, तृतीये तु व्यञ्जनकमुखेन तत्स्वरूपविवेकः, चतुर्थे तु ध्वनिव्युत्पादनप्रयोजनं चेति निरूपितविषयाः ।
  इति कथनाज्ज्ञायते । अपरञ्च, 'रसाद्यनुगुणत्वेन'[२] इति कारिकाया वृत्तिभागो यावान् सुविस्तृतो यत्तत्रत्यानि बहूनि तथ्यानि कारिकारूपेणैवोपस्थाप्यान्यपि सन्ति । यदि नाम कारिकाकार एव वृत्तिकारोऽप्यभविष्यत्तदा तथाकृतमभविष्यत् । कारिकाकारस्तु ध्वनेः विभागं द्वितीये एव उद्योते करोति किन्तु वृत्तिकारस्तु तथा प्रथमे एव उद्योते करोति । समाने सति कारिकावृत्तिकृति तत्रैव ध्वनिविभागोऽपि निर्दिष्टः स्यात् । कारिकावसानवाक्यात्पृथगेव वृत्यवसानवाक्यास्तित्वमपि उभयोः पार्थक्यमेव जनयति । तत्रापि वृत्यवसानपद्ये 'तद्व्याकरोद्' इति पदं स्पष्टमेव आनन्दवर्धनस्य वृत्तिमात्रस्य कतृत्वं साधयति । समाने हि सति कारिका-वृत्तिभागयोः निबन्धके न हि कदाचिदपि पृथगवसानपद्यसम्भावना। इदं विश्वस्यते यत्कारिकाभागोऽस्य काव्यालोकसंज्ञितोऽनिर्णीतकर्तृको वृत्तिभागस्तु ध्वन्यालोकसंज्ञित आनन्दवर्धनप्रणीत इति।
  