text: घृतम् अपि सस्यजन्यः आहारः न, अपि तु प्राणिजन्यः आहारः । घृतम् आङ्ग्लभाषायां Ghee इति उच्यते । प्राचीनात् कालात् अपि घृतम् आहारत्वेन तथैव औषधत्वेन अपि अत्यन्तं महत्त्वयुक्तम् । भारतीये भोजने घृतस्य अभिगारं विना भोजनस्य आरम्भः एव न भवति स्म । इदानीम् अपि विशेषदिनेषु सः क्रमः अस्ति एव । सर्वविधानां भक्ष्याणां रुचिवर्धकम् अस्ति घृतम् । "ऋणं कृत्वा घृतं पिबेत्" इति उक्तिः एव घृतस्य महत्त्वं ज्ञापयति । आरोग्यशास्त्रे अपि घृतस्य विशिष्टं स्थानम् अस्ति ।
  भोजनारम्भे घृतान्नस्वीकरणाभ्यासः भारतीयानाम् । घृतनिर्मित-मधुरपदार्थः कस्य वा जिह्वालौल्यं न जनयति । ओषधीयगुणेन घृतं वातपित्तशामकं, वीर्यकरं, स्वरदायकं च भवति । घृतेषु गोघृतस्य श्रेष्ठता वर्णिता -'गव्यः सर्पिः सर्पिषाम्' (हिततमम्) (च.सू.26) इति । घृतस्य ओषधीयगुणविषये चरकः एवं ब्रवीति - घृतं पित्तानिलहरं रसशुक्रौजसां हितम् ।
  स्नेहद्रव्येषु एव घृतम् अत्युत्तमम् । घृतस्य रुचिः मधुरा । शीतगुणयुक्तं, जठराग्निम् उद्दीपयति च । घृतं शरीरस्य सप्तसु धातुषु अन्नधातोः वर्धकम् । विधेः अनुसारं (क्रमानुगुणम्) घृतम् उपयुज्यते चेत् महान् लाभः भवति ।
  ३. घृतं मज्जाधातोः पोषकम् । तस्मात् कारणात् मस्तिष्कसम्बद्धेषु रोगेषु घृतेन निर्मितानाम् औषधानाम् उपयोगः अत्यन्तं हितकरः ।
  ६. शरीरे लेपनार्थं नूतनं घृतम् उत्तमम् । पुरातनं घृतम् (न्यूनातिन्यूनम् एकवर्षं यावत् पुरातनं स्यात्) औषधत्वेन केवलम् उपयुज्यते ।
  ८. बहुभ्यः दिनेभ्यः शिरोवेदना बाधते चेत् नासिकायां ४-६ बिन्दुः यावत् घृतस्य स्थापनेन शिरोवेदना न्यूना भवति ।
  १३. भोजनस्य मध्यभागे वा अन्ते वा सेवितं घृतं जाड्यम्, अजीर्णम्, आमांशं च जनयति । (आमांश नाम आधुनिकायां परिभाषायां कोलेस्ट्राल् इति उच्यते ।
  १५. राजक्षये रोगे (क्षयरोगः), आमांशरोगे, ज्वरस्य प्राथमिकायाम् अवस्थायाम्, अजीर्णस्य अवस्थायां च घृतस्य उपयोगः न करणीयः ।
  