text: इममेवाग्निं महान्तमात्मानमेकमात्मानं बहुधा मेधाविनो वदन्ति इन्द्रं मित्रं वरुणमग्निं दिव्यं च गरुत्मन्तम् । दिव्यो दिविजो गरुत्मान् गरणवान् गुर्वात्मा महात्मेति वा ।
  अमुमादित्यं ऐश्वर्यविशिष्टं 'इन्द्रं' 'आहुः' । तथा 'मित्रं' प्रमीतेर्मरणात् त्रातारमहरभिमानिनमेन्नामकं देवं तमाहुः । 'वरुणं' पापस्य निवारकं रात्र्यभिमानिनं देवमाहुः । ... कथमेकस्य नानात्वमित्युच्यते । अमुमेवादित्यं 'एकं' एव वस्तुतः सन्तं 'विप्राः' मेधाविनो देवतातत्त्वविदः 'बहुधा' 'वदन्ति' । तत्तत्कार्यकारणेन इन्द्राद्यात्मानं वदन्ति । "एकैव महानात्मा देवता स सूर्य इत्याचक्षते" इत्युक्तत्वात् । किं च तमेव वृष्ट्यादिकारणं वैद्युताग्निं 'यमं' नियन्तारं 'मातरिश्वानं' अन्तरिक्षे श्वसन्तं वायुं 'आहुः' । सूर्यस्य ब्रह्मणोऽनन्यत्वेन सार्वात्म्यमुक्तं भवति । अत्र ये केचित् 'अग्निः सर्वाः देवताः'(ऐब्रा२।३) इत्यादिश्रुतितोऽयमेवाग्निरुत्तरे अपि ज्योतिषी इति मत्वा अग्नेरेव सार्वात्म्यप्रतिपादकोऽयं मन्त्र इति वदन्ति । तत्पक्षे प्रथमोऽग्निशब्दः उद्देश्यः । तमग्निमुद्दिश्य इन्द्राद्यात्मकत्वकथनम् । अयं मन्त्रः निरुक्ते एवं व्याख्यातः - "...." इति ।
  