text: CBSE Sample Papers for Class 10 Sanskrit Paper 4 - CBSE Tuts\nCBSE Sample Papers for Class 10 Sanskrit Paper 4\nJanuary 5, 2019 by Bhagya Leave a Comment\nCBSE Sample Papers for Class 10 Sanskrit Paper 4 are part of CBSE Sample Papers for Class 10 Sanskrit. Here we have given CBSE Sample Papers for Class 10 Sanskrit Paper 4.\nStudents who are going to appear for CBSE Class 10 Examinations are advised to practice the CBSE sample papers given here which is designed as per the latest Syllabus and marking scheme as prescribed by the CBSE is given here. Paper 4 of Solved CBSE Sample Paper for Class 10 Sanskrit is given below with free PDF download solutions.\nप्रश्नपत्रं चत्वारः खण्डाः सन्ति\nखण्डः (क) अपठित-अवबोधनम् 10 अङ्कः\nखण्डः (ख) रचनात्मकं-कार्यम् 15 अङ्काः\nखण्डः (ग) अनुप्रयुक्तव्याकरणम् 25 अङ्काः\nखण्डः (घ) पठित-अवबोधनम् 30 अङ्काः\nप्रश्नानाम् उत्तराणि खण्डानुसारं क्रमेणैव लेखनीयानि।\nप्रश्नसंख्या अवश्यमेव लेखनीया।\nउत्तराणि संस्कृतेनैव लेखनीयानि।\nअधोलिखितम् अनुच्छेदं पठित्वा प्रदत्तप्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत - (10)\nसप्तदशशतके अब्दुल्लः नाम कश्चन राजा अभवत्। यदा अब्दुल्लः पट्टाभिषेकं प्राप्तवान् तदा स द्वादशवर्षीयः आसीत्। सः प्रसिद्धे गोलकोण्डादुर्गे वसति स्म। तत् दुर्गम् उन्नतया भित्या आवृत्तम् आसीत्। दुर्गस्य अन्तः तादृशी ध्वनिव्यवस्था आसीत् यस्याः च साहाय्येन सन्देशस्य स्वीकारः प्रेषणं च शक्यते स्म। तत् दुर्गम् कस्यचित् पर्वतस्य शिखरे एव आसीत्। राजा अब्दुल्लः स्वस्य दुर्गात् 'मैल्दूरे' स्थिते लघुपर्वते एकं विश्रान्तिस्थलं निर्मापितवान् आसीत् । तत्र गमनाय द्वादश द्वाराणि आसन्। अतः एषः 'बारादरी (द्वादशद्वारा) इति निर्दिश्यते स्म। गोलकोण्डादुर्गम् हैदराबादनगरात् अनतिदूरे अस्ति। तत् नगरम् आन्ध्रप्रदेशस्य राजधानी वर्तते। एतस्मिन् राज्ये बहूनि प्रवासिकेन्द्रानि सन्ति। तेषु गोलकोण्डदुर्गम् बहुप्रसिद्धम्। एतस्मिन् दुर्गे दृश्यश्रव्यमाध्यमेन इतिहासः यत् दय॑ते तत् तु पर्यटकान् विशेषतः आकर्षति ।\n(I) एकपदेन उत्तरत - (1 × 2 = 2)\n(i) अस्य दुर्गस्य इतिहासः केन दय॑ते ?\n(ii) राजा लघुपर्वते किम् निर्मापितवान् ?\n(II) पूर्णवाक्येन उत्तरत - (2 × 2 = 4)\n(i) किम् पर्यटकान् विशेषतः आकर्षति ?\n(ii) दुर्गस्य ध्वनिव्यवस्था कीदृशी आसीत् ?\n(III) निर्देशानुसारं उत्तरत - (1/2 × 4 = 2)\n(i) 'बहूनि' इति विशेषणपदस्य किम् विशेष्यपदं अत्र प्रयुक्तम् ?\n(ii) 'गिरेः' इति पदस्य किम् पर्यायपदं अत्र प्रयुक्तम् ?\n(iii) 'यस्याः' इति सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम् ?\n(iv) अत्र 'अभवत्' क्रियापदस्य कर्तृपदं किम् ?\nIV. गद्यांशस्य समुचितं शीर्षकं लिखत।\nखण्डः 'ख'- रचनात्मक कार्यम्\nउत्तरपुस्तिकायाम् पितृव्यं प्रतिलिखितम् इदं पत्रं उचित-पदैः पूरयत - (5)\nपूज्य ................... (2)\nअत्र कुशलं तत्रास्तु इति कामये।\nजनाः देशान्तरेभ्यः भारतस्य पर्वतीयक्षेत्रेषु ............(3) आगमिष्यन्ति। श्रीनगरं तेषु पर्वतीय क्षेत्रेषु अतीव प्रसिद्धम्। अस्ति। इदं नगरं तू भूतलस्य ........ (4) अस्ति। चतुर्दिक् हिमाच्छादित-पर्वतमाला अतिरमणीया। उत्तुङ्गपादपानां शोभा ............... (5) जनाः मंत्रमुग्धाः भवन्ति। स्वास्थ्यस्य दृष्ट्या अपि जनाः अत्र .............. (6) शीतल-मन्दसुगन्ध वायोः स्पर्शः जनान ............. (7)। अतः अहम् भवन्तं श्रीनगरे स्वर्ग-इव सुखस्य अनुभवहेतोः .......... (8) करोमि।\nआशासे यत् भवान् मम .............. (9) स्वीकरोतु।\nमञ्जूषा- स्वर्गम् , प्रीणयति, पितृव्यचरणेषु, भ्रमणार्थम्, श्रीनगरात्, निमन्त्रणम्, भवतः, विलोक्य, आमन्त्रितं, आगच्छन्ति।\nचित्रम् आधृत्य मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया च उत्तरपुस्तिकायाम् संस्कृते पञ्चवाक्यानि लिखत - (2 × 5 = 10)\nग्रामपञ्चायतः, वृक्षः, सदस्याः, महिला, अधः ग्रामवासिनः, वार्ताम्, मञ्चः, ग्रामप्रधानः, गोलाकारः\n'क्रोधः' इति विषयमधिकृत्य संस्कृते पञ्चवाक्यानि लिखत।\nमञ्जूषा- शत्रुः, निन्दति, हितवचनानि, मौनम्, वयं, सावधानाः, कोपात्, आत्मानं, श्रृणोति, धारणीयम्।\nअधोलिखितेषु वाक्येषु स्थूलपदेषु सन्धिच्छेदम् अथवा सन्धिं कृत्वा उत्तरपुस्तिकायाम् लिखत- (4)\nमुनिः + अयम् आश्रमे वसति।\nतेऽपि भ्रमणाय उद्यानं अगच्छन्।\nसदैव सत्यम् + वद।\nवाङ्मयं तप उच्यते।\nअधोलिखितेषु स्थूलपदेषु समासं विग्रहं वा कृत्वा लिखत - (4)\nवर्षर्ती गगने जलदः भ्रमति।\nमाता च पिता च क्लेशं सहेते। .\nरामः मृगस्य पश्चात् अधावत्।\nसंसारे जितेन्द्रियः एव सुखी।\nअधोलिखितेषु वाक्येषु स्थूलपदानां "प्रकृतिः प्रत्ययः" च पृथक्-पृथक् कृत्वा अथवा संयोज्य लिख्यताम् - (4)\n(वर्ध + शानच्) पादपः मनोहारि अस्ति।\nशास्त्राणि पठित्वा जनः (ज्ञान् + वतुप्) भवति।\nदर्शनीयानि स्थानानि (द्रष्टव्यानि)।\n(साहस + इन्) सदा धैर्येण कार्यं करोति।\n(अ) मञ्जूषायाम् दत्तैः अव्ययपदैः रिक्तस्थानानि पूरयत - (2)\nइति, इदानीम्, सर्वत्र, अचिरेण\n(i) ............... अहं गृहकार्यं करिष्यामि।\n(ii) ईश्वरः ................ अस्ति।\n(iii) .................. अत्र आगच्छ।\n(iv) भोजः ................ नाम राजा आसीत्।\n(ब) उचितेन अव्ययपदेन रिक्तस्थानानि पूरयत - (2)\n(i) यथा बीजम् .............. फलम्।\n(ii) ............. मंगलवासरः आसीत् श्वः गुरुवासरः भविष्यति।\n(iii) यदा धर्मनाशः भवति ............ ईश्वरः अवतरति।\n(iv) .............. कोलाहलं करिष्यसि तर्हि दण्डं प्राप्स्यसि।\nउत्तरपुस्तिकायाम् अधोलिखितेषु वाक्येषु वाच्यपरिवर्तनं कुरुत -\nसैनिकाः देशं रक्षन्ति। सैनिकैः देशः ...............।\nजनाः तत्र तिष्ठन्ति। जनैः तत्रे .............।\nअश्वाः तीव्र धावन्ति। अश्वैः तीव्र ..............।\nघटिकां दृष्ट्वा उत्तरपुस्तिकायाम् लिखत यत् तव जननी कतिवादने किम् करोति। (2)\nमम जननी (9.15) ............ भोजनं पचति।\nसा (11.30) ............ विश्रामं करोति।\nअद्य माम् विद्यालये वार्षिकोत्सवः अस्ति।\nमुख्यातिथिः छात्रेभ्यः पुरस्कारान् यच्छिष्यति।\nअनेकाः कार्यक्रमाः अपि भविष्यन्ति।\nअन्ते पुरस्कृताः छात्राः प्रसन्नाः भूत्वा स्व-स्वगृहं प्रति गमिष्यति।\nखण्डः 'घ'- पठित-अवबोधनम्\n(अ) अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा एतदाधारितानाम् प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत - (6)\nअथ दुष्टबुद्धिः प्रच्छन्नभाग्यस्य धनागमवृत्तान्तं श्रुत्वा कदाचित् मध्यरात्रे तस्य एवं गृहे चौर्यार्थं सन्धिखननसुयोगम् विलोकयन् स्थितः। तस्मिन्नेव काले सुप्तोत्थितः प्रच्छन्नभाग्यः सम्भ्रान्तचित्तः स्वपत्नीं सम्बोध्य उवाच-अहो विचित्रः स्वप्नो मया दृष्टः। अस्माकं क्षेत्रे अश्वत्थतरुमूले सुवर्णपूरितः कलशः विद्यते। इति तच्छ्रुत्वा परद्रव्ये अनासक्ता सा न्यवेदयत्-नाथ! विरम अस्माद् लोभात्।\n(i) अश्वत्थतरुमूले कीदृशः कलशः विद्यते ?\n(ii) दुष्टबुद्धिः किम् विलोकयन् स्थितः ?\n(II) पूर्णवाक्येन उत्तरत - (1 × 2 = 2)\nकिम् श्रुत्वा दुष्टबुद्धिः चौरकायें प्रवृत्तः ?\n(III) निर्देशानुसारम् उत्तरत - (1/2 × 4 = 2)\n(i) अस्मिन् गद्यांशे 'सा' इति सर्वनाम कस्मै प्रयुक्तः ?\n(ii) 'आसक्ता' इति पदस्य अत्र किम् विपरीतपदं प्रयुक्तम् ?\n(iii) विलोकयन्' इति पदस्य कर्तृपदं अत्र किम् ?\n(iv) 'प्रच्छन्नभाग्यः सम्भ्रान्तचित्तः' अनयोः पदयोः किम् विशेषणपदम् ?\n(आ) अधोलिखितं संवादम् पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत - (6)\nयुधिष्ठिरः - सम्प्रति आश्वस्तः अस्मि। मन्ये सः ब्रह्मास्त्रप्रयोगं न करिष्यति।\nश्रीकृष्णः - तर्हि न जानासि तस्य मनोवृत्तिम्। पितुः उपदेशेन असन्तुष्टः स एकदा द्वारकापुरीम् आगच्छत्। ब्रह्मास्त्रं दत्त्वा सः सुदर्शनचक्रम अवाञ्छत्।\nयुधिष्ठिरः - (साश्चर्यम्) कथं चक्रम् इति!\n(I) एकपदेन उत्तरत - (1 x 2 = 2)\n(i) आचार्यस्य उपदेशेन असंतुष्टः सः एकदा कुत्रागच्छत् ?\n(ii) सः किम् अवाञ्छत् ?\n(II) पूर्णवाक्येन उत्तरत - (2 × 1 = 2)\nयुधिष्ठिरः किम् मन्यते ?\n(III) निर्देशानुसारम् उत्तरत -\n(i) 'आश्वस्तः' इति विशेषणपदस्य विशेष्यपदं किम् ?\n(ii) अत्र 'तस्य' सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम् ?\n(iii) 'इच्छां अकरोत्' अस्मिन् अर्थे किम् क्रियापदम् प्रयुक्तम् ?\n(iv) 'जानासि' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम् ?\n(इ) अधोलिखितं श्लोकं पठित्वा निर्देशानुसारं प्रश्नान् उत्तरत - (6)\nकस्य वशे प्राणिगणः? सत्यप्रियभाषिणो विनीतस्य।\nक्व स्थातव्यम् ? न्याय्ये पथि दृष्टादृष्टलाभाये।।\n(i) कः विनीतस्य वशे भवति ?\n(ii) कयोः भाषिणः जनस्य वशे प्राणिगणः भवति ?\nजनैः कुत्र स्थातव्यम् ?\n(i) 'विनीतस्य' इति पदस्य किम् विशेषणपदं अत्र प्रयुक्तम् ?\n(ii) अत्र 'मार्गे' इत्यस्य पदस्य किम् पर्यायपदं प्रयुक्तम् ?\n(iii) 'अस्मिन् श्लोके किम् क्रियापदं प्रयुक्तम् ?\n(iv) 'अस्मिन्' श्लोके किम् पदं विपरीतपदसहितं प्रयुक्तम् ?\nअधोलिखित श्लोकयोः अन्वयं उचितपदक्रमेण सम्पूरयत - (1/2 × 8 = 4)\n(अ) नास्ति विद्यासमं चक्षुः नास्ति सत्यसमं तपः।\nनास्ति रागसमं दुखं नास्ति त्यागसमं सुखम्॥\nअन्वयः- (i) ............ चक्षुः न अस्ति, (ii) ............ तपः न अस्ति।\nरागसमं (iii) ........... न अस्ति (iv) .......... सुखं न अस्ति।\n(ब) पिता यच्छति पुत्राय बाल्ये विद्याधनं महत्।\nपिताऽस्य किं तपस्तेपे इत्युक्तिः तत्कृतज्ञता।\nअन्वयः- पिता (i) बाल्ये महत् (ii)................. यच्छति। अस्य (iii) .............. किं तपः तेपे इति (iv) ........... तत्कृतज्ञता।\nमञ्जूषा- पुत्राय, विद्यासमं, दुखं, विद्याधनं, पिता, त्यागसमम्, सत्यसमम्, उक्तिः\nअधोलिखितेषु वाक्येषु स्थूलपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत - (4)\nस राजा तान् उवाच।\nकाकपिकयोः भेदः वसन्तसमये ज्ञायते।\nकालः चक्रम् इव निरन्तरं गतिशीलः।\nअधोलिखितासु पंक्तिषु स्थूलाक्षरपदानाम् प्रसङ्गानुसारम् शुद्धम् अर्थम् चित्वा उत्तरपुस्तिकायाम् लिखत - (4)\nI. कोऽपि इह संसारे कनिष्ठः वरिष्ठः वा नास्ति।\n(ii) वरेषु श्रेष्ठः\nII. तस्मात्वमिन्द्रियाण्यादौ नियम्य भरतर्षभ।\n(i) भरतवंशे श्रेष्ठ!\n(ii) भारतवर्षे श्रेष्ठ!\nIII. एतत् श्रुत्वा अमात्याः विषण्णाः अभवन्।\nIV. दग्धां हयशालां विज्ञाय .........।\nI. (i) दृश्यश्रव्यमाध्यमेन\nII. (i) यत् दृश्यश्रव्यमाध्यमेन इतिहासः दर्यते तत् तु पर्यटकान् विशेषतः आकर्षति।\n(ii) दुर्गस्य अन्तः तादृशी ध्वनिव्यवस्था आसीत् यस्याः च साहाय्येन सन्देशस्य स्वीकारः प्रेषणं च अभवत्।\nIII. (i) (ग) प्रवासिकेन्द्राणि\n(ii) (ख) पर्वतस्य\n(iii) (ग) ध्वनिव्यवस्थायै\n(iv) (घ) अब्दुल्लः/राजा\nIV. हैदराबादनगरस्य महत्वम्, वीरः अब्दुल्लः वा\nइदं ग्रामपञ्चायतस्य दृश्यम् अस्ति।\nवृक्षस्य अधः मञ्चे ग्रामप्रधानः अस्ति।\nतत्र अनेके सदस्याः अपि सन्ति।\nएका वृद्धा एकेन युवकेन सह विवादं करोति।\nग्रामवासिनः ध्यानेन सर्वं शृण्वन्ति।\nपञ्चायते पञ्चसदस्याः सन्ति, येषु ग्रामप्रधानः प्रमुखः भवति।\nक्रोधः मनुष्यस्य महान् शत्रुः।\nक्रुद्धः जनः गुरून् अपि निन्दति, हितवचनानि अपि न शृणोति।\nतस्माद् वयं क्रोधे सावधानाः भवेम।\nयदि क्रोधः आगच्छति तदा तस्मिन् एव क्षणे मौनं धारणीयम्\nमौनेन मनः शान्तं भवति।\nकोपात् सर्वदा आत्मानं रक्षेम।\nते + अपि\nवाक् + मयम्\nजलं ददाति इति\nजितानि इन्द्रियाणि येन सः\nदृश् + तव्यत्\n(अ) (i) इदानीम्\n(ब) (i) तथा\n(अ) I. (i) सुवर्णपूरितः\nII. दुष्टबुद्धिः प्रच्छन्नभाग्यस्य धनागमवृत्तान्तं श्रुत्वा चौरकायें प्रवृत्तः।\nIII. (i) प्रच्छन्नभाग्यस्य पत्न्यै\n(आ) I. (i) द्वारकापुरीम्\nII. सः ब्रह्मास्त्रप्रयोगं न करिष्यति इति युधिष्ठिरः मन्यते।\nIII. (i) युधिष्ठिरः\n(iv) त्वम् (युधिष्ठिरः)\n(इ) I. (i) प्राणिगणः\nII. जनैः दृष्टादृष्टलाभाढ्ये न्याय्ये पथि स्थातव्यम्।\nIII. (i) (ग) सत्यप्रियभाषिणः\n(ii) (क) पथि\n(iii) (ख) स्थातव्यम्\n(iv) (क) दृष्टादृष्ट\n(अ) (i) विद्यासमम्\n(ब) (i) पुत्राय\nI. (iii) सर्वोत्तमः\nII. (i) भरतवंशे श्रेष्ठ!\nIII. (ii) मंत्रिणः\nIV. (i) अश्वशालाम्\nWe hope the CBSE Sample Papers for Class 10 Sanskrit Paper 4 help you. If you have any query regarding CBSE Sample Papers for Class 10 Sanskrit Paper 4, drop a comment below and we will get back to you at the earliest.
  