text: अस्मिन् संसारे सर्वे जनाः सुखं वाञ्छन्ति। किन्तु केवलं इच्छामात्रेण सुखं न प्राप्यते। सुखप्राप्त्यर्थम् उद्यमः आवश्यकः। सत्यमेव उक्तम् 'उद्यमेन हि सिद्धयन्ति कार्याणि, न मनोरथैः। न हि सुप्तस्य सिंहस्य प्रविशन्ति मुखे मृगाः।' अर्थात् सुप्तस्य सिंहस्य मुखे मृगा; स्वयं न प्रविशन्ति। यदि सिंह मृगं हन्ति तर्हि सः तं खादति अन्यथा न। यदि पुरुषः उद्योगं करोति तर्हि स; साफल्यं लभते। आलस्येन मनुष्यः किमपि न प्राप्नोति। आलस्यं मनुषस्य महान् शत्रुः अस्ति।
  छात्राः उद्यमेन, अभ्यासनैव परीक्षायाम् उत्तीर्णाः भवन्ति। यः आलस्यं कृत्वा स्वापिति, पाठं न स्मरति, अभ्यासं न करोति सः अनुत्तीर्णः एव भवति। एतत् सुभाषितं विख्यातम्।
  संक्षेपेण कथितं यत् अलसस्य विद्या नास्ति, धनं नास्ति, मित्रं नास्ति न च सुखमस्ति। दैवः अपि उद्योगिनः पुरुषस्य साहाय्यं करोति। यः प्रयत्नशीलः तस्यैव भाग्यं सहायकं भवति। यतः दैवः अपि पुरुषार्थम् अपेक्षते। 'श्रीकृष्णेन यत् कथितं, तत् सर्वविदितमेव कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन्।' परिश्रमेण विना कानि अपि कार्याणि न सिद्धयन्ति। अस्मिन् संसारे निसर्गेण दत्ताः बहुविधाः पदार्थाः सन्ति, मानवाः यदि परिश्रमाः न कुर्वन्ति कः तेषाम् उपयोग? महाशक्तिशाली सर्वगुणसंपन्नः पुरूषः अपि परिश्रमेण विना व्यर्थः। उद्योगः उन्नतेः, सन्तुष्टेच साध नमस्ति। अतः स्वस्थजीवनाय, स्वविकासाय, देशविकासाय च परिश्रमः परमावश्यकः नास्त्यत्र कोsपि संदेहः।
  