text: 'सूर्यरश्मिः' इति षडृचमेकादशं सूक्तं त्रैष्टुभम् । विश्वावसुर्नाम गन्धर्व ऋषिः । स च पूर्वेण तृचेन सवितारं स्तुतवान् उत्तरेण स्वात्मानम् । अतः प्रथमतृचस्य सविता देवता द्वितीयस्य गन्धर्वः। तथा चानुक्रान्तं -  सूर्यरश्मिर्देवगन्धर्वो विश्वावसुरात्मानमस्तौत् पूर्वार्धे सवितारम् ' इति । गतो विनियोगः ।।
  सूर्यरश्मिः । उषसः प्रादुर्भावानन्तरं सूर्यस्योदयात् पूर्वं यः कालस्तस्य कालस्याभिमानी देवः सवितेत्युच्यते । "सूर्यरश्मिः सूर्यस्य सर्वस्य प्रेरकस्यादित्यस्य रश्मिरेव रश्मिर्यस्य स तथोक्तः "हरिकेशः हरयो हरणशीला हरितवर्णा वा केशाः केशस्थानीयाः प्रकाशमाना वा दीप्तयो यस्य ईदृशः "सविता सर्वस्य प्रेरको देवः "पुरस्तात् पूर्वस्यां दिशि "अजस्रम् अनवरतं "ज्योतिः तेजः "उदयान् उद्याति उद्गमयति ॥ यातेरन्तर्भावितण्यर्थात् छन्दसो लङ् । व्यत्ययेन वहुवचनम्। संहितायां ' दीर्घादटि समानपादे ' इति नकारस्य रुत्वम् । आतोऽटि नित्यम् ' इति सानुनासिक आकारः ।। "तस्य सवितुः "प्रसवे प्रेरणेऽनुज्ञायां सत्यां "विद्वान् जानन् "गोपाः गोपायिता रक्षिता "पूषा पोषको देव आदित्यः "याति नभसि गच्छति । किं कुर्वन् । "विश्वा विश्वानि सर्वाणि "भुवनानि भूतजातानि "संपश्यन् सम्यक् प्रकाशयन् ।।
  "नृचक्षाः नॄन् मनुष्यान् पश्यन् यद्वा नृभिर्नेतृभिः रश्मिभिः प्रकाशमानः "एषः सविता "दिवः द्युलोकस्य "मध्ये "आस्ते निषीदति । किं कुर्वन् । "रोदसी द्यावापृथिव्यौ "अन्तरिक्षं च "आपप्रिवान् स्वतेजसा आपूरयन् ॥ ' प्रा पूरणे '। अस्माच्छान्दसो लिट् । 'क्वसुश्च' इति तस्य क्वसुरादेशः । ' वस्वेकाजाद्धसाम् ' इतीडागमः ।। "सः देवः "विश्वाचीः विश्वमञ्चन्तीः सर्वव्यापिनीः प्राच्यादिमहादिशः "अभि "चष्टे प्रकाशयति । तथा "घृताचीः घृतं दीप्तं रूपमञ्चन्तीः आग्नेय्यादिविदिशश्च प्रकाशयति ।। अञ्चतेः क्विनन्तात् ' अञ्चतेश्चोपसंख्यानम्' इति ङीप् । ततो भसंज्ञायाम् ' अचः । इत्यकारलोपे ' चौ' इति दीर्घत्वम् । उदात्तनिवृत्तिस्वरेण ङीप उदात्तत्वे प्राप्ते 'चौ ' इति पूर्वस्याच उदात्तत्वम् ॥ तथा "पूर्वं पूर्वभागं "केतुं प्रज्ञापनीयम् "अपरं पृष्ठभागं "च "अन्तरा अन्तरालं च अभि चष्टे प्रकाशयति ।।
  