text: संस्कृतं पृथिव्यां प्राचीना समृद्घा शास्त्रीय च भाषा मन्यते। विश्ववाङ्मयेषु संस्कृतं श्रेष्ठरत्नम् इति न केवलं भारते अपि तु समग्रविश्वे एतद्विषये निर्णयाधिकारिभिः जनैः स्वीकृतम्। महर्षि पाणिनिना विरचिता अष्टाध्यायी इति संस्कृतव्याकरणम् अधुनापि भारते विदेशेषु च भाषाविज्ञानिनां प्रेरणास्थानं वर्तते। संस्कृतात् प्रायः सर्वा अपि भारतीयभाषाः उद्भूताः॥\nसंस्कृतभाषायाः भारतीयजीवने विश्वजीवने च महत्वपूर्णं स्थानं विद्यते. संस्कृतभाषायाः सुरभारती, देववाणी, देवीवाक्, गीर्वाणवाणी, देवभाषा, अमरभारती इत्यादीनि बहूनि नामानि प्रसिद्घानि सन्ति॥\nसंस्कृते एकस्य धातोः रूपाणि अर्थकालानुसारेण दशसु लकारेशु भवन्ति । प्रत्येक-लकारे प्रथमपुरुषः, मध्यमपुरुषः, उत्तमपुरुषः इति त्रयः पुरुषाः सन्ति। अस्याः भाषायाः वैशिष्ट्यं नाम दंडचिह्नम्। न वर्तते अत्र अन्यानि विरामचिह्नानि केवलं दंडचिह्नमेव। एतदेव चिह्नम् विधानं प्रश्नम् उद्गारं च सूचयति। अतः एकस्यैव वाक्यस्य भिन्नान् अर्थान् प्राप्नुमः वयम्।।\nएयं भाषा न केवलं भारतस्य अपितु विश्वस्यप्राचीनतमा भाषा मन्यते। इयं भाषा एतावती समृद्घा अस्ति यत् प्रायः सर्वासु भारतीयभाषासु न्यूनाधिकरूपेण अस्याः शब्दाः प्रयुज्यन्ते. अतः भाषाविदां मते इयं सर्वासां भाषाणां जननी मन्यते।।\nविश्वस्य आदिमः ग्रन्थः ऋग्वेदः संस्कृतभाषायामेवास्ति। अन्ये च वेदाः यथा यजुर्वेदः, सामवेदः, अथर्ववेदश्च संस्कृतभाषायामेव सन्ति। सर्वाः उपनिषदः संस्कृते उपनिबद्घाः।।
  