text: We have given detailed NCERT Solutions for Class 8 Sanskrit Ruchira Chapter 5 कण्टकेनैव कण्टकम् Questions and Answers come in handy for quickly completing your homework.\nClass 8 Sanskrit Chapter 5 कण्टकेनैव कण्टकम् Textbook Questions and Answers\n(एकपद में उत्तर लिखो)\n2. पूर्णवाक्येन उत्तरत\n(संस्कृत में उत्तर दो)\nचञ्चलेन वने जालं प्रासारयत्।\nव्याघ्रस्य पिपासा जलेन शान्ता अभवत्।\nजलं पीत्वा व्याघ्रः अवदत्-'साम्प्रतं अहं बुभुक्षितोऽस्मि, इदानीम् अहं त्वां खादिष्यामि।\n(घ) चञ्चलः 'मातृस्वसः!' इति को सम्बोधितवान्?\nचञ्चलः लोमशिकां 'मातृस्वसः' इति सम्बोधितवान्।\nजाले पुनः बद्धं व्याघ्रं दृष्ट्वा व्याधः प्रसन्नः भूत्वा गृहं प्रत्यावर्तत।\n3. अधोलिखितानि वाक्यानि कः/का कं/कां प्रति कथयति -\n(निम्नलिखित वाक्यों को किसने किसके प्रति कहा है)\n4. रेखांकित पदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं -\n(रेखांकित पदों के लिए प्रश्न निर्माण कीजिए।)\n(क) व्याधः व्याघ्र कस्मात् बहिः निरसारयत्?\n(ख) चञ्चलः कम् उपगम्य अपृच्छत्?\n(ग) व्याघ्रः कस्यै निखिला कथां न्यवेदयत्?\n(घ) मानवाः केषां छायायां विरमन्ति?\n(ङ) व्याघ्रः कस्याः जलेन व्याधस्य पिपासामशमयत्?\n5. मञ्जूषातः पदानि चित्वा कथां पूरयत\n(मञ्जूषा से पदों का चयन करके कथा को पूरा करो)\nएकस्मिन् वने एकः ................ व्याघ्रः आसीत्। सः एकदा व्याधेन विस्तारिते जाले बद्धः अभवत्। सः बहुप्रयासं ................. किन्तु जालात् मुक्तः नाभवत्। ............... तत्र एकः मूषकः समागच्छत्। बद्धं व्याघ्रं ....... सः तम् अवदत्-अहो! भवान् जाले बद्धः। अहं त्वां ....... इच्छामि। तच्छ्रुत्वा व्याघ्रः ........... अवदत्-अरे ! त्वं .......... जीवः मम साहाय्यं करिष्यसि । यदि त्वं मां मोचयिष्यसि ........... अहं त्वां न हनिष्यामि। मूषकः .............. लघुदन्तैः तज्जालस्य ............. कृत्वा तं व्याघ्रं बहिः कृतवान्।\nएकस्मिन् वने एकः वृद्धः व्याघ्रः आसीत्। सः एकदा व्याधेन विस्तारिते जाले बद्धः अभवत्। सः बहुप्रयासं कृतवान् किन्तु जालात् मुक्तः नाभवत् । अकस्मात् तत्र एकः मूषकः समागच्छत् । बद्धं व्याघ्रं दृष्ट्वा सः तम् अवदत्-अहो! भवान् जाले बद्धः। अहं त्वां मोचयितुम् इच्छामि । तच्छ्रुत्वा व्याघ्रः साट्टहासम अवदत्-अरे ! त्वं क्षुद्रः जीवः मम साहाय्यं करिष्यसि। यदि त्वं मां मोचयिष्यसि तर्हि अहं त्वां न हनिष्यामि। मूषकः स्वकीयैः लघुदन्तैः तज्जालस्य कर्त्तनम् कृत्वा तं व्याघ्रं बहिः कृतवान्।\n(ङ) विज्ञापय - वि + ज्ञा + णिच् + लोट्लकार।\n7. (अ) उदाहरणानुसारं रिक्तस्थानानि पूरयत -\n(उदाहरण के अनुसार रिक्तस्थानों की पूर्ति करो)\n(आ) धातुं प्रत्ययं च लिखत -\n(धातु व प्रत्यय लिखो)\nयथा- गन्तम = गम् + तुमुन्\nद्रष्टुम् = .......... + ............\nकरणीय = .......... + ............\nपातुम् = .......... + ............\nखादितुम् = .......... + ............\nकृत्वा = .......... + ............\nकरणीय = कृ + अनियर्\nClass 8 Sanskrit Chapter 5 कण्टकेनैव कण्टकम् Additional Important Questions and Answers\n(क) तदा सः व्याधः व्याघ्रं जालात् बहिः निरसारयत्। व्याघ्रः क्लान्तः आसीत्। सोऽवदत्, 'भो मानव! पिपासुः अहम्। नद्याः जलमानीय मम पिपासां शमय।\n(i) क्लान्तः कः आसीत्?\n(ii) व्याघ्र जालाद् बहिः कः निरसारयत्?\n(i) व्याघ्रः किम् अब्रवीत्?\nव्याघ्रः अब्रवीत्-भो! मानव! पिपासुः अहम्। नद्याः जलम् आनीय मम पिपासां शमय।\n(i) 'जालात्' इति पदे का विभक्तिः ?\n(ii) 'आनीय' इति पदे को धातुः अस्ति?\nसमुचितपदेन रिक्तस्थानानि पूरयत येन कथनानां भावः स्पष्टो भवेत् -\n(i) अहं त्वर्थं धर्मस्य आचरणं कृतवान्।\nअधोलिखितेषु भावार्थेषु समुचितभावार्थं लिखत -\n(क) दौर्भाग्यात् जाले एकः व्याघ्रः बद्धः आसीत्\n(ii) दुर्भाग्यवशात् एकः व्याघ्रः जाले बद्धः आसीत् ।\nअधोलिखितेषु शुद्धकथनं ( ✓ ) चिह्नेन, अशुद्धकथनं (✗) चिह्नन अङ्कयत-\n(i) मम पिपासा शान्ता जाता। ( ✓ )\n(ii) शान्ता पिपासा मम जाता। (✗)\nअधोलिखितवाक्येषु स्थूलपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत -\n(i) जाले एकः व्याघ्रः बद्धः आसीत्।\nजाले कः बद्धः आसीत्?\n(ii) व्याधः व्याघ्र जालात् बहिः निरसारयत्।\nकः व्याघ्र जालात् बहिः निरसारयत्?\n(iii) कश्चित् चञ्चलो नाम व्याधः आसीत् ।\nचञ्चलो नाम कः आसीत्?\nघटनाक्रमानुसारम् अधोलिखितानि वाक्यानि पुनः योजयत -\nव्याधः लोमशिकायै निखिला कथां न्यवेदयत्।\nसा अवदत्-बाढम्। अहं पुनः व्याघ्र जाले बद्धं द्रष्टुमिच्छामि।\nव्याधः जालं प्रासारयत्।\nव्याघ्रः तम् वृत्तान्तं दर्शयितुम् पुनः जाले प्राविशत्।\nलोमशिका अवदत्-पुनः कूर्दनं कृत्वा दर्शय इति।\nनिःसहायः भूत्वा सः प्राणभिक्षामिव अयाचत्।\nलोमशिका व्याघ्र अवदत्-सत्यं त्वया भणितम्।\nजाले पुनः तं बद्धं दृष्ट्वा सः व्याधः प्रसन्नः सन् गृहम् प्रत्यावर्तत।\nअधोलिखिते सन्दर्भे रिक्तस्थानानि मंजूषातः उचितपदैः पूरयत -\nकष्टम् , अस्मभ्यम् , फलानि, कुठारैः, छायायाम् , वृक्षः, वृक्षम् ।\nचञ्चलः वृक्षम् उपगम्य अपृच्छत् । वृक्षः अवदत्-मानवाः अस्माकं छायायां विरमन्ति। अस्माकं फलानि खादन्ति। पुनः कुठारैः प्रहृत्य अस्मभ्यं सर्वदा कष्टं ददति ।\nअधोलिखितानां शब्दानां वाक्येषु प्रयोगं कुरुत -\nखादति, कुत्र, समीपे।\n(i) खादति = भक्षयति।\nसिंहः मांसम् खादति।\n(ii) कुत्र = कस्मिन् स्थाने।\nभवान् कुत्र वसति?\n(iii) समीपे = निकटे।\nग्रामस्य समीपे कूपः अस्ति।\nअधोलिखितानां शब्दानां समक्षं दत्तैः अर्थैः सह मेलनं कुरुत -\n(vi) इदानीम् - सम्प्रति\n1. निम्नलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नान् उत्तरत -\nमानवाः वृक्षेषु कुठारैः प्रहारं कुर्वन्ति।\n(iii) 'अस्माकं' इति सर्वनाम पदं केभ्यः प्रयुक्तम्?\n(iv) 'विरमन्ति' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किं?\n2. 'चञ्चलः' इति अभिधानं कस्य आसीत्?\n3. 'अन्येधुः' इत्यर्थे किं पदं?\n4. आचरितवान् इति क्रियापदे कः प्रत्ययः?\n5. 'सम्प्रति पुनः पुनः कूर्दनं कृत्वा दर्शय।' इति कः कम् कथयति?\n6. ..... बद्धं दृष्ट्वा व्याधः प्रसन्नः अभवत्। रिक्तपूर्तिः कुरुत -\n7. ....... इति पदं भूतकालार्थे न प्रयुक्त।\n8. 'यत्र कुत्र अपि छेदनं कुर्वन्ति।' अधोलिखितपदेषु किं अव्ययपदं नास्ति?\n9. 'सकला' इत्यस्य पदस्य समानार्थकं पदं किं?\n10. रेखांकितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत\n(i) मया अस्य व्याघ्रस्य प्राणाः रक्षिताः।\n(ii) लोमशिकायै निखिला कथां न्यवेदयत्।\n(iii) नद्याः जलं आनीय मम पिपासां शमय।\n(ख) कस्याः ।
  