थाय छे अने श्रौत यज्ञ ज्यां थाय छे तेमां बधा देशना ब्राह्मणो सामेल थाय छे.अग्निहोत्री शीवाय बीजो कोइ यज्ञ करतुं नथी.पशु यज्ञ, अग्निहोत्र, संन्यास आ गुजरात प्रांतमां तया मारवाडमां विशेष चालता नथी तेनुं कारण आ प्रांतोमां श्रावक, वैष्णवनी वस्ती घणी छे माटे ब्राह्मण पोते धारे ते प्रमाणे करी शकता नथी पण द्रावीड, तैलंग, कर्नाटक, महाराष्ट्र, हिंदुस्थान, काशी प्रयाग सुधां प्रांतोमां यज्ञ थाय छे.वैष्णवी मार्गना ब्राह्मणो छे ते लोटनो पशु करे छे पण शंकराचार्यना पंथना जे स्मार्त ब्राह्मण छे ते तेमनी नींदा करे छे ते विशे केटलाक पीष्ट पशु मीमांसा इत्यादिक ग्रंथ लखाया छे.वीनायकराव पेशवा स्मार्त छतां पीष्ट पशुनो यज्ञ कर्यो माटे काशीना तमाम ब्राह्मणोए एने न्यात बहार मुक्यो हतो.सवाइ जेइसीधराजा जयपुरमां एक कळीयुगमां अश्वमेध कर्यो तेथी ते यज्ञ करावनारा ब्राह्मणो हजु सुधी नात बहार छे.दक्षणमां " वारकरी" एटले वीठाबानो पंथ थोडा वरसथी एक नवो नीकळ्यो छे ते लोक बीजा वैष्णव पंथना लोको प्रमाणे बनती महेनत करीहींसा बंध करे छे पण हींसानो पंथ प्राचीन काळथी मोटो चाल्थो आल्यो ते मुजब चालनारा लोको घणा छे.केटलाक लोक अज्ञानथी एम समजे छे के छोकराने ताव आव्यो के क्षय रोग थयो तो ते देवनो एटले पोताना इष्ट देवनो कोप थयो माटे ते इष्ट देवनी जगो होय त्यां जइ दस पांच रुपैया खरच करी वळीदान करे छे.आ मुजब लोको चाले ते उपरथी तेमने आपणे क्रुर विगेरे विशेषण लगाडी शकीये नही कारण के ते लोको मात्र पोतानी चालती आवेली रुढी मुजब चाले छे, ज्यारे ते ओने सत्धर्म तथा एक खरा इश्वरनुं ज्ञान थशे त्यारे तेओना मननी देवताओ भक्ष मागे छे विगेरे जे हाल कल्पनाओ छे ते पोतानी मेळेज मनमांथी नीकळी जशेबाह्मणो समजे छे के यज्ञ कर्या शिवाय वरसाद थाय नही ते उपरथी एम वीचार करे छे के वर.साद थाय त्यारे हजारो जीवनुं कल्याण थाय तेमां दस पांच जीवनो कदी नाश थाय तो ते कांइ पाप ना कहेवाय.कारण आखा कुटुंबनुं संरक्षण यतुं होय तो तेमांना एकनो नाश थवानो होय तो थवा देवो एवुं शास्त्र मुजब छे.अने एक कुटुंब नाशथी आखुं गाम बचतुं होय तो ते कुटुंबनो नाश थवा देवो.अने गाम बचाववुं.एक आखा गामनां नाश थतो होय ने आखा देशनो बचाव थतो होय तो देशने बचाववो अने गामनो नाश थवा देवो एवी नीती छे ते प्रमाणे देवता ज्यारे प्रसंन थाय छे अने वरसाद समृद्धी वीगेरे सघळी जोइती वस्तुओ आपी देशने आबाद करे छे त्यारे यज्ञ करी थोडां पशु बळीदानमां आपवां तेमां शी चिन्ता छे वो विचार करी लोको बळीदान आपे छे हवे आ वात साची हशे तो बळी करवामां दोश नथी ए वात उघाडी छे पण ए वात बाबत हाल आपणे शंशय काहाडी शकीए छीए.परंतु जे वखतना लोकोए आ धर्म प्रगट करी चलाव्यो तेमनो कशो संशय पड्यो होय एम मालम पडतुं नथी.तेमनो एवोज नीश्चय हतो के उपर मुजब यज्ञ विगेरें करेथी लोको जरुर सुखी थाय छे तेमने ए अन्याय मालम पड्यो नही पण यज्ञ करवा ते न्याय प्रमाणे छे एम समजता.ए विशें मोटी तकरार बौध्ये चलावी पण बौध्य अवतार थइने वैदीक धर्म डुबाव्यो एवां पण वचनो घणेक ठेकाणे लखेलां मळी आवे छे.पण नीरुपाय होवाथी केटलाक ब्राह्मण दया धर्म मानवा लाग्या.पण वेद शास्त्र छे ते कायम छे तेथी वेद धर्म दया धर्मने वीरुद्ध छे के नथी ए समजवुं मुश्केल नथी.ज्यां सुधी ब्राह्मण वेदने माने छे त्यांसुधी ए वेद धर्मिज कहेवाय पछी मतलबने वास्ते गमे तेम बोले तेनी फीकर नथी.बुद्धरूपं समास्थाय सर्वरूपपरायणः ।मोहयन् सर्वभूतानि तस्मै मोहात्मने नमः ॥८६ ॥- भीष्मस्तवराजः, भारते
जे माणस एम कहे छे के वेद मारू धर्म पुस्तक छे अने यज्ञ करावाने वास्ते हुं यज्ञोपवित धारण करुं छु तेणे दयाधर्म प्रतिपादन करवानो अधिकार नथी.स्वामी शंकराचार्य पण एम बोल्या छे.हालना ब्राह्मण कोई अज्ञान पणाथी.प्रतिपादन करे तो एटलुज केहेवाय के वेदशास्त्र अने यज्ञोपवितनो अर्थ जाणतो नथी, कींवा
जाणीने स्वार्थने वास्ते कपट करे छे वेदनुं खंडन करीने जे करशे ते सत्यवादी जाणवो.नहि तो शास्त्रमां एक.पेटमां एक.मोहमां एक.एवुं जे चलावशे ते सत्यवादी केम थाय?निगम प्रकाश
ग्रंथनु परिशिष्ट
हिंसा विशे वेदमां कशि तकरार छेज नही.जनावरोनी दया ए ग्रंथमां नथी.एटलुज नहीं पण मनुष्यने पण बळि करता.अने नरमेधना मोटा विधानो लखेलां छे.नरमेथ थयेला तेनि कथा पण वेदमां ठेकाणे ठेकाणे छे.ऐतरेय ब्राह्मणमां शुनःशेपाख्यान छे ते एज प्रमाणे छे.भागवतमां जड भरतनी कथा एज प्रकारनी छे.वैदिककाळमां हिंसा विषे कोइना मनमां संशय हतोज नही.शाक भाजी कापवामां तथा समारवामां अने खावामां हाल कोइना मनमां संशय नथी.ते प्रमाणे ते काळमां जनावर विशे हतु.तेना प्रकार त्रण छे.देवकार्य अने पितृकार्यमां जनावर मारवा ए पुण्य गणता.केवळ स्वर्गे जवानु साधन एनेज समजता.मनुष्य पोताने निर्वाह अर्थे खायतो विधि छे एमां पाप के पुण्य कांइ गणतां नहोता.अने विना कारण कोइनो जीव लेवो ए पाप.ए प्रमाणे वेदनु अनुशासन छे.पछि बौध्य अवतार थयो अने कळी उत्पन्न थयो त्यारे हिंसा अहिंसानो मोटो टंटो उभो रह्यो.बौध्य मतनो सारी पेठे असर थयो ते वकत भारत ग्रंथ थयो एम लागे छे.ब्राह्मण, क्षत्रि, वैश्य, एमणे पोताना वेदनी अभिमान छेक मुक्यो नहती अने बौध्यनो उपदेश एमना मनमां सारो पेठे असर थई गयो हतो तेथी भारतमां हिंसा ए शुं?अहिंसा ए शुं?मांस खावू के न खावूं?ए विषे घणी तकरारो अने प्रश्नोत्तर लखेलां छे.ते सर्वनो इत्यर्थ एटले सारांश एम जणाय छे के वेद विहित हिंसा करवी अन्यत्र अहिंसा पाळवी.ते वखत बे पंथ निकळ्या हता एक प्रवृत्ति अने बीजो निवृत्ति प्रवृत्ति मार्गवाळा वेदने अनुसरीने चालता.अने ते वेदना अभिमानी हता.आजना अग्निहोत्रि, दिक्षीत, श्रौति, याज्ञिक, इत्यादि कर्मकांड चलावेछे तेवा ए प्रवृत्ति मार्गवाळा हता.बीजा निवृत्तिवाळा तेमणे वेद मार्गनो त्याग कर्यो अने साधु सन्याशी थया हता तेमनो आग्रह एवो हतो के कोइ प्रकारथी हिंसा न करवी वेदमां मंजूर करी होयतो फिकर नहीं पण वैदिक कर्म न करवां.केटलाएक वेदना अने श्रौत सूचना वचनो निगम प्रकाश पुरो थया केडे जोवामां आव्या, तेनो संग्रह आ परिशिष्टमां कर्यो छे.तेज प्रमाणे भारतनो ग्रंथ मुंबईमां छाप्यो छे ते उपरथी श्लोक लख्या छें ते पण वांचवा लायक छे
ताण्ड्य महाब्राह्मण
आं ग्रंथ सामवेदना पेटामां छे, उपर सायनाचार्यनु भाष्य छे तेमां एम लख्युंछे के.यस्य निःश्वसितं वेदा यो वेदेभ्योऽखिलं जगत् ।निर्ममे तमहं वन्दे विद्यातीर्थमहेश्वरम् ॥१ ॥तत्कटाक्षेण तद्रूपं दधद्बुक्कमहीपतिः ।आदिशत्सायनाचार्यं वेदार्थस्य प्रकाशने ॥२ ॥