Original with;
Punjab Vidhan Sabha
Digitized by;
Panjab D
THE PUNJAB OFFICIAL LANGUAGE BILL
ਤੇ 4 ਕਲਾਜ਼ ਵਿਚ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਮੰਗਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿਉ ਜਦੋਂ ਮਰਜ਼ੀ ਲਾਗੂ ਕਰੀਏ ।ਅੱਗੇ ਵੀ ਇਹ ਬੜੇ ਚਿਰ ਦੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ।ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਕਦ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਵਾਹਦੇ ਕਰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।ਕਿੰਨੇ ਵਰ੍ਹੇ ਲੰਘ ਗਏ ਅਜੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ।ਔਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਪੀਕਰ ਸਾਹਿਬ, ਜੇ ਹੋਰ ਕਲਾਜ਼ਾਂ ਲਈਏ, ਤੇ ਅਗਲੀ 5 ਕੁਲਾਜ਼ ਵਿਚ ਵੀ ਖੁੱਲੀ ਛੁੱਟੀ ਮੰਗੀ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਮਰਜ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ ਅਸੀਂ ਲਾਗੂ ਕਰੀ ਚਲਾਂਗੇ ।6 ਕਲਾਜ਼ ਵਿਚ ਫਿਰ, ਸਪੀਕਰ ਸਾਹਿਬ, ਇਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਕਰ ਦਿਤੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਜਦ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਾਂਗੇ ਜਾਂ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਕਰਾਂਗੇ ।ਇਹ ਝਗੜਾ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਫਿਰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ।ਸਪੀਕਰ ਸਾਹਿਬ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਇਕ ਐਸ ਸੂਬਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਹਿੰਦੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਦੋ ਰਾਇਆਂ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਝਗੜਾ ਨਹੀਂ ।ਜੇ ਹਾਊਸ ਵਿਚ ਚਲ ਜਾਓ ਤਾਂ ਬੜੇ ਸਵਾਲ ਉਠੇ ਹਨ।ਉਠੋ ਇਕ ਗੱਲ ਤੋਂ ਹਨ।ਕੋਈ ਇਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਕੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਹੋਵੇ ।ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਵਧਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੋਵੇ, ਨਾਲ ਦੂਸਰੀ ਬੌਲੀ ਵਧਦੀ ਜਾਏ ਜਿਹੜੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਇੰਟਰ- ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੈ ।ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੇ ਥਾਂ ਦਿਤੀ ਹੈ ਔਰ ਮੁਨਾਸਬ ਥਾਂ ਦਿਤੀ ਹੈ ਔਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਹਿੰਦੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ।ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ।ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਿੰਦੀ ਬੋਲੀ ਬਹੁਤ ਤਰੱਕੀ ਯਾਫਤਾ ਬੋਲੀ ਸੀ ।ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਹਿੰਦੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ।ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਦਿਤੀ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਆਪਸ ਦੀ, ਇੰਟਰ- ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਦੀ ਬੋਲੀ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਪਰ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਸਬੰਧ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹਿੰਦੀ ਬਣਾ ਦਿਤੀ ਜਾਵੇ ।ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉਤੇ ਨਾ ਅੱਗੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਉਠੀ ਹੈ ਔਰ ਨਾ ਹੀ, ਸਪੀਕਰ ਸਾਹਿਬ, ਹੁਣ ਇਸ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਹੈ।ਇਸ ਵਾਸਤੇ, ਸਪੀਕਰ ਸਾਹਿਬ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਸ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਔਰ ਸਾਰੇ ਹਾਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਇਹ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਧਰਮ ਦਾ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਸਵਾਲ ਤੇ ਬੜਾ ਰੇੜਕਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ।ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਸਪੀਕਰ ਸਾਹਿਬ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਧੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ।ਹੋਰ ਰਾਜ ਬੋਲੀਆਂ ਮਾੜਾ ਮੋਟਾ ਆਪਣਾ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ।ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਗਲਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਟਿਕਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਹਮਲੇ ਕਰ ਕਰ ਕੇ ਭਜਾਈ ਰੱਖਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਲੈ ਨਾ ਸਕੀ ਔਰ ਅੱਜ ਜਦ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ ਔਰ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸੂਬਾ ਕਾਇਮ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਜੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਆਖਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਹੱਲ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ।ਨਾਲੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਹੁਣ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ।ਸਪੀਕਰ ਸਾਹਿਬ, ਇਹ ਸਵਾਲ ਸਾਰਿਆਂ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ।ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਕ ਗੱਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਉਹ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਹੋਵੇ ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਹੈ ।ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਇਸ ਬਿਲ ਦੇ ਉਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਤਰਮੀਮਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਰੀਕਨਸਿਡਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ।ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਪੱਖ ਪਾਤ ਛੱਡ ਕੇ, ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਔਰ ਰਾਜ ਬੋਲੀ ਦੀ ਥਾਂ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਇਸ ਬਿਲ ਵਿਚ ਮੁਨਾਸਬ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ।( ਥੰਪਿੰਗ) ।Mr.Speaker: Thank you..[19TH DECEMBER, 1967 डाक्टर बलदेव प्रकाश ( अमृतसर शहर, पूर्व) : स्पीकर साहिब, यह जो बिल प्राज हाऊस के सामने है और जिस में पंजाबी को पंजाब की राज भाषा बनाने का प्रबन्ध किया गया है, मैं इसका समर्थन करने के लिये खड़ा हुआ हूं ( तालियां ) इस बात की बहुत ज़रूरत थी कि हम अपने प्रदेश की भाषा को राज भाषा का दर्जा दें और अंग्रेजी को जितनी जल्दी हो सके अपने देश से बाहर निकाल दें ।आज तहसील और उससे भी निचले लैवल से लेकर डिस्ट्रिक्ट लैवल और उससे भी ऊपर सैक्रेटेरीएट के लेवल पर अगर कोई भाषा चल रही है तो वह अंग्रेजी ही चल रही है और बहुत थोड़ा काम पंजाबी भाषा में होता है |इस चीज़ को बदलने की निहायत ती जरूरत थी ।पंजाबी ही पंजाब के अन्दर बोलचाल की भाषा है और मैं आज इस हाऊन के अन्दर वाज़े कर देना चाहता हूँ कि जहां तक दोली का सवाल है, हमारी बोलचाल की भाषा का सवाल है, पंजाब के गांवों के अन्दर तथा पंजाब के शहरों के अन्दर पंजाबी ही बोली जाती है ।इसमें कोई दो राए नहीं हो सकती ।( तालियां ) लेकिन, स्पीकर साहिब, एक बात और जो कि ध्यान देने वाली है वह यह है कि पंजाब के अन्दर बोलचाल की भाषा पंजाबी होने के साथ साथ जहां तक इस्तेमाल और प्रयोग की भाषा का सवाल है समय समय पर कई भाषाएं पंजाब के अन्दर वलों और उन्होंने पंजाब में अपना दर्जा प्राप्त किया।उदाहरण के लिये भैयापके सामने रखता हूँ ।जब मैं स्टूडेंट था उस वक्त में राजस्थान में था ।मेरी ऐजुकेशन राजस्थान में हुई पंजाब में नहीं हुई ।जब मैं नवमीं या दसवीं के अन्दर पढ़ता था तो यहां पंजाब में आया तो शहरों के अन्दर सारा कारोबार उर्दू में ही चलता था यानि उस समय उर्दू यहां पर इस्तेमाल की, प्रयोग की भाषा थी।उस वक्त भी घरों के अन्दर और बाहर ग्रापस में बोलचाल में पंजाबी का प्रयोग किया जाता था लेकिन जहां तक कारोबार का, इश्तहार वगैरा छापने का और अखबारों का काम था वह उर्दू में होता था ।यह एक सच्चाई है और इसमें दो राए नहीं हो सकती।उस वक्त अंग्रेजों के समय पंजाब के अन्दर एक ग्रान्दोलन चला कि उर्दू की जगह हिन्दी का प्रयोग होना चाहिए।उसके फलस्वरूप कई कालेजों में, स्कूलों में, शहरों में ग्राम व्यापार और कारोबार में इस्तहारों वगैरा में उर्दू के स्थान पर हिन्दी का प्रयोग होने लगा ।यहां तक कि अंग्रेजी की जगह पर भी हिन्दी का इस्तेमाल होने लगा ।उर्दु के स्थान पर जब हिन्दी आ गई तो यह पंजाबी की कीमत पर नहीं हुआ ।जो लोग यह समझते हैं कि पंजाब के अन्दर हिन्दी को जो दर्जा मिला वह पंजाबी की कीमत पर मिला, मैं समझता हूँ कि उन की यह धारणा सोलहों आने गलत है ।हिन्दी ने पंजाब में से उर्दू और अंग्रेजी को बाहर निकाल कर अपने लिये स्थान बनाया था।इसमें पंजाबी से किसी प्रकार का कोई धक्का नहीं हुआ ।इस प्रकार तब से पंजाब के अन्दर प्रयोग की भाषा....उर्दू को बाहर निकाल कर..हिन्दी बनने लगी।आम बोलचाल की भाषा में इनसे कोई फर्क नहीं पड़ा और लोग बोलचाल और विचारों के आदान प्रदान में पंजाबी का ही प्रयोग करते रहे ।स्कूलों में, घरों में और आम कारोबार में हिन्दी का इस्तेमाल किया जाने लगा ताकि उर्द और अंग्रेज़ी को यहां से निकाल दिया जाए ।यह् एक हकीकत है, फॅक्ट है जिसे किसी तरह से झुटलाया नहीं जा सकता कि पंजाबी बोलते भी पंजाब के अन्दर प्रयोग की भाषा हिन्दी बनी और यूनीवर्सिटी का रिकार्ड इस बात का साक्षी है ।जो लोग मद्रास और दूसरे राज्यों का उदाहरण देते हैं मैं उनसे पूछना
Origin with; Punjab Vidhan Sabha Digitized by; Panjab Sigital