आप्युं.पछी ते हजामे कोई शीपाईनी हजामत करीने माथामां टाकर मारी, अने जाण्युं के अहीथी पण मने बमणुं नाणुं मळशे.पछी ते शीपाईने गुस्सो चडवाथी ते हजामुनं माथु कापी नाख्युं
अज रीते जे मा बापो पोतानां छोकरांने मोढे चडावे छे अने जाणो छे के आहेत देखाडीओ छीओ.पण ते तो पेला वाणियाना जेवां पेला बाळकना हेतु शत्रु छे.ज्यारे बाळक नानी सुनी चोरी करे.खोटी सोबत करे, वढे, गाळागाळी करे, जुठु बोले अथवा कोइ प्रकारनु अयोग्य आचरण करे त्यारे मा बापे तेने शिक्षा करवी जोईओ पण बालक जाणीने हशी, कहाडवुं नही.वळी ज्यारे ते बालक गफलतथी वासण वगैरेने पछाडे, के खडीओ ढीळीनाखे, के बीजो कांइ बगाड करे, त्यारे हशे कांई फीकर नहीं; ओम कहीने जवा देवुं ते ठीक नही.केम के ओम करवाथी बालकने बेफीकराइ वधे छे, अने ते टेव आगळ जतां नुकसानकारक थइ पडे छे.माटे योग्य रीते ठपको देवो अने फरीबी ओवी गफलत करे नहि तेम करवु अने ते बगाड करवानो पस्तावो तेना मनमां थाय अटलु तो जरूर करवुं जोईओ.पण गफलतथी बगाड करे ते वांक वास्ते केटलाओक क्रोधी मा बापो बाळकने वधारे शिक्षा करे छे.ते चाल पण ठीक नथी.कोई कोई वखते तो ओवे प्रसंगे ते बालकने समजण आपवी तेज बस छे, के फरीथी आवी गफलत करवी नही अने साचवीने चालवुं.इंग्रेज लोको पोतानां बाळकने आ प्रकारनु शिक्षण आपवामां आपणे करता वधारे लक्ष आपे छे.अम जणाय छे, ओक मढमनी छोडी चार वरसनी हती.तेणे अंक दहाडो ओवी हठ लीधी के हुं रोटली नहि खाऊं मने घोळी रोटली आपो.पछी तेनी माओ तेने छेक भूखी राखी, अनें राती रोटली स्वाधी त्यारे तेने खावा अप्युं, पण घोळी रोटली खावा आपी नहि.ते वखते अंक हिंदु गृहस्थ बेठो हतो.तेणे ओवी कठोरता जोईनें मढम साहेबने पुछ्युं.त्यारे तेणे जवाब दीधो के आ छोडी आगळ जतां केवा वर साथे परणशे ते कोण जाणे?कदापि गरीबवर साथे परणे ती राती ओटले जाडी रोटी खावी पडे, अने ते खावानीं तेने टेव न होय तो तेने केटलु संकट पडे?माटे आ वखते तेनी हठ न चालवा देतां राती रोटली खावानी टेव पाडवी जोईओ.तेमज सऊ माणस साथे स्नेहथी अने शलुप्रईथी वर्तवा विशे मा बापे शीखववु, तथा आपणे घेर जे कोई माणस आवे तेनू सन्मान करवानी जरूर छे ते पण बाळकने नानपणथी शीखववुं.परोणागत करवामां मुंबईना मराठी लोकोनी धणी अपकीर्ती चाले छे माटे ते लोकोओ आ विरोधणी संभाळ राखवी जोईओ.आळस, अने अनम्रता ओ बे हरेक दुर्गुणता खराबीनां मूळ छे, माटे बाळकने नानपणथीज उद्योगी थतां शीखववुं.गरीबना छोकरांओ पेट भरवा वास्ते उद्योग करवो ओटलुंज नहि पण उद्योगी न थाय तो चोरीं करवा शीखे.अने श्रीमंतना छोकरां पण उद्योगी न थाय तो आळसु थईने दरिद्र थइ जाय अथवा व्यसन वीगरेनी छंदमा पडे अने घणा दुर्गुणो तेनामा आवे माटे तेमणे पोतानी मान प्रतिष्ठा वधारवा सारु उद्योगी थवानीजरूर छे.जो नकामा लोको बेशी रहे तो अनेक प्रकारना नठारा विचार तेमना मनमां उत्पन्न थवाना अने ते खराब रस्ते चढी जवानां ओमां शक नहि.कुछदमा पड्या पछी श्रीमंतनी संपत्ती जवा लागे छे अने खुशामदिया लोको मीठु मीठु बोलीने तेमने खराब लतनी जाळमां नाखे छे.ओवी रीते आपणा देशमां घणा श्रीमंतोनो नाश थयो छेने थाय छे.आळसु अने अभण रहेवुं ते आपणा श्रीमंत लोको पोतानो हक समजे छे ने कहे छे के " सुवा जेवुं सुख नहि इने मरवा जेवु दुग नही." मतलबके दहाडे ने राते सुई हे अने.कांई महेनत करे नहि ते सुखियो गणाय छे.तेथी श्रीमंत लोकोनां छोकरां आळसु, अज्ञानी अने व्यसनी थई जाय छे.आ चाल हाल ज्ञाननगरी जे काशीं शेहेर छे.त्यांना श्रीमंतोमा पण घणो जोवामा आवे छे.अने आवा कारणथी श्रीमंताइ बे त्रण पेढी
चालीने अस्त पामे छे.आ बधो बांक तेमना मा बापनो छे.केमके तेओ छोकरांने नानपणथी स्वच्छंदी थवा दे छे, नेथी लाड लडावे छे.तेथी छोकरां मोटां थतां माबापनु कह्यु, मानता नथी अने कुछंदमा पडे छे.तेथी अंते खेदकारक परिणाम निपजे छे.खानदाननां फरजन छेक गरीबी हालतमां आवीं पडे छे तेमनां दुःखनुं वर्णन थइ शके नहि.बीजा लोकोने तेमनुं दुःख जोइने दया उपजेछे.माबापे बालकने नीतिनी शीखामण फकत बोलीनेज देवी नहि पण पोते नीतिओ चालीने तेना दाखला बताववा जोईओ.केम के जेवी रीते मा बाप वर्तता हशे ते जोइने छोकरा वर्तशे, ऊपदेश करनारनी चाल ऊपदेश प्रमाणे न होय तो तेना उपदेशनी असर बीजाने थती नथी.नठारी चालनां मा बापोना ऊपदेशनुं वजन छोकरांना मनमां पडवानुं नहि.मुंबाईना छोकरा ऊडाऊ उपजे छे तेनु कारण ओछे, के तेमनां मा बापनां दुराचरणनो तेमने दाखलो मळे छे.लग्न प्रसंगमां वेश्याओने पोताने घेर बोलाविने मान आपे छे ते तो पोतानां छोकरांओने दुराचरणनो पाठ आपवा बरोबर छे.माटे छोकरांओने ओवुं काम शीखववुं नहि ते मा बापनुं अवश्य कर्तव्य छे.हवे धर्मसंबंधी शिक्षण आपवुं, ते ओ छे के बालकने नानपणथीज ईश्वरनी भक्ती करतां शीखववी.बालक बोलवा शीखे त्यांथीज तेने समजण आपतां परमेश्वर विशेनुं ज्ञान आपवुं; के परमेश्वर आपनो ऊत्पन्न करनार पाळण करणार, पोषण करनार, अने रक्षण करनार छे.आपणने सरवे सुखनो आपनार ओज छे.आपणे जिविये छिये, खाइओ छिये, पीओ छीओ अने भोगविये छञे, ओ सर्वे अनीज कृपाथी छे.अनी दया, सामर्थ्य ज्ञान उपकार बुद्धी हमेशनी छे, लघळा माणस अन आश्रित अने छोकरां छे.ओ बधी दुनियांनो कर्ता छे.चंद्र, सूर्य, तारा, ओ सर्व तेना ताबामां छे, सृष्टिमां जे नाना प्रकारना पदार्थ छे, ते ओणे सवना हितने वास्ते करया छे.परमेश्वरनो महिमा अघात छे ते आपणने नजरे पडतो नथी तो पण ते सर्वे ठेकाणे छे.ते आपणे जे जे करिये छिये के धारिये छिये ते सघलु जाणे छे.जो आपणे सारां काम करीओ तो तेथी ते प्रसन्न थाय छे, ने खोटां करीओ तो कोपायमान थाय छे.ते दरेक माणसना कामनो मुआ पछी तपास करेछे - सारी करणी करणारने सुखनी बक्षीस आपे छे अने खोटी करनारने शिक्षा करे छे.ते वास्ते आपणे हमेशा तेनाथी बीहीने चालवुं जोईये.आपणने जे जे कांइ जोई ते प्रार्थना करीने तेनी पासे मागीओ.तो ते आपवाने समर्थ छे.अने तेनी कृपा वगर कांइ थवांनु नथी इत्यादी वातनो बोध करवो.ते बोध तेना मनमां ठसे वास्ते सृष्टीमांहेला नाना प्रकारना चमत्कार, विलास तथा पदार्थना दृष्टांत आपीने परमेश्वरनो महिमा तथा कृपा में स्पष्ठ रीते करीने देखाडवां.वरसना त्रण रुतुमां सृष्टिना स्वरूपमां जे फेरफारो थाय छे तेना दृष्टांतो जेटलां जोइओ तेटलां मळशे.तेनी सारो उपयोग करवाने शीखववुं ते माबापनी चतुराइने बुद्धि उपर रहेलुं छे.ओटलुज शीखवुं बस नथी पण ओवो उपकार करनार जे महासमर्थ परमेश्वर तेनो उपकार मानतां तथा प्रार्थना करता शीखववुं ते माबापनो धर्म छे.पछी माबापनु ओक कर्तव्य बाकीछे, ते ओ छे के छोकरांनु ओ प्रतिपालन करीने उछेयाँ पछी, अने सुशिक्षित कर्या पछी पोतानी योग्यता प्रमाणे ते बाळकने उद्योग अथवा धंदो चालु करवा जेटलु धननु साधन करी राखवुं ते माबापनो धर्म छे.ते साधन जुदां जुदां माणसनी स्थिती प्रमाणे वधतुं ओघुं होय छे.पण जो ओवी तजवीज मुदल करी राखी न होय तो ओवा बनाव बनेछे के माबापनी योग्य स्थिती करनां हलकी स्थितिमां छोकरां आवी पडेछे अने तेओने घणुं संकट पडेछे.आ लखवा उपरथी ओम न समजवुं के गरीब माबाप होय तोपण तेमणे छोकरांने माटे मोटी दोलत करी राखवी ओवो अर्थ थाय छे.ओम तो नथी पण छोकरांने योग्य धंधो चालु करवाने अडचण पडे नहि ओटलि पुंजी जोइओ.अने ते धंधो चालु करवाने घणी मोटी पुंजीनी जरूर पण नथी.बालक ज्यारथी बोलवा शीखे त्यारथी तेने शुद्ध भाषा बोलता शीखववी.अने भाषा उपर लक्ष राखवानी माबापनी घणी जरूर छे.केमके दरजी, मोची, हजाम अने खेडू लोकोनां तथा अंची जातना लोकोना घर ओकडा महेलामा नेलशेल तयी गयेला होय छे.तेथी अंची जातना छोकरां पण बीजी जातनी सोबतथी खेडूनी अथवा वसवायांनी भाषा बोलबा शीखे छे.बुद्धिप्रकाश, एप्रिल, १८७५
( १) केळवणी ओटले मनुष्यने परमेश्वरे जे बुद्धी आपी छे.अने शरीस आप्युं छे ओ बनेनु कउवत वधारवुं अने सुधारवुं.मनुष्य बीजा जनावरोप्रमाणे स्वभावे स्वार्थी छे.अने स्वार्थने अर्थे निर्दय अने क्रूर छे.अने अना विचारमां घणी एक भूलो पडे छे.अने बाप दादाना वखतथीं ओ भूलो चालती आवेला होय तो ते वधारे मजबुत थई जाय छे.अने ते विषे घणो आग्रह बनाय छे.माटे सत्य शुं छे ते मालम पडवानो जे प्रयत्न तेनुज नाम केळवणी.स्वभावताथी मनुष्यना मनमां कल्पना ओछी छे.पण कल्पना करवानी मननी शक्ती अपरिमित छे.पण जे माणसने केळवणी मळी नथी तेनी ओ बधी शक्ती व्यर्थ जाय छे.नानां बाळकने चालतां, बोलतां, फरतां ओवा साधारण व्यवहारमां केटली एक वातो मालुम पडे छे के आपणे अहींआ हतरींशु तो पडीशुं.अने फलाणं जनावर भयंकर छे.इत्यादिक बातो साधारण व्यवहारमां मालुम पडे छे.पण तेटलाज ज्ञानथी सुधारो थाय नही.माटे अनेक विद्वान जे आपणा पहेला थई गया तेमना ग्रंथोमा कल्पनानो जे संग्रह करयो छे तेनो अभ्यास करतां ते कल्पनाओ आपणां मनमां ठसी जाय छे जेम के पृथवीनो आकार गोळ छे अने ते बार महिनामां सूर्यनी प्रदक्षिणां करे छे- अने फलाणी अउषधीनो गुण फलाणो रोग दुर करवानो छे.ओवी ओवी वातो जे घणाएक विचारथी सिद्ध थयेली छे.ते शिख्या विना आवडती नथी.जंगली लोकोतरफ नजर करीओ तो तेमनी भाषामां ( बोलीना) शबदो पण थोडा, अने कल्पना पण थोडी, ते प्रमाणे ज्ञानपण ओछु.अने शेहेरना लोक जेओ केळवणी पामेलां होय, के जेओ पंडीत, वकील, वइदो, जोशी, इत्यादिकनी तुलना करीओ तो ओटलुंज मालम पडेशे के भणी गणीने ओमणे पोतानी बुद्धी विशाळ करीछे.( २) केळवणीनुं प्रथम पगथीयुं वांचवुं, लखवुं ' बोलवु अने ते प्रमाणे चालवुं' ओ पगथीउ मुख्य गणाय छे.आ सृष्टिमां माणस अवतर्युं के तेज वखत लखवानी युक्ति सेना हाथमां आवी होय ओम लागतु नथी, घणा एक वर्ष सुधी मोढेथीज बोलता हशे पछी ओवी रीते लखवानु चालयु हशे के जे पदार्थ लखवो होय तेनी तसबीर काढवी.जेमके घोडो लखओ होय तो घोडानु चित्र, हाथी लाखवो होय तो हाथीनु चित्र ए प्रमाणे चालता पछी विचार करता हरफ अने संख्या निकळी.ते पण देश देशमां जुदा जुदा प्रकारनी छे.ते केटली एक अशुद्ध अने भुल भरेली छे.अने देव नगरी जे बालबोधी लिपी कहेवाय छे तेमां बधी लिपीओ करता पुर्णपणु वधारे छे.अने आवी रीतनी लिपीओ जारे लोकोना हाथमा आवी त्यारे आपणा पुर्वजोओ शो विचार कऱ्यांते जाणवानु लेखनद्वारा साधानथयु तेथी केळवणीमां बहुज मदद मळी.अने ते उपरथी ग्रंथो थया.अने तेज उपरथी बापनु लहेणु डीकरोउघरावी शके छे.अने जनावरमा ने माणसमा घणोज फरक पड्यो.त्यार पछी छापवानो हुन्नर निकळीओ.तेथी ज्ञाननो फेलाव घणो थयी गयो.लखता जे बहु महेनत पडती हती ते