लेकिन जब भी मैं जैसे अचानक वहां गयी मैने देखा की वहां का जो भी अिंतजाम किया जाता है वह ठीक रहता है।साधारणतः हमारे मध्यम वर्गका जो भोजन रहता हैवही वहां भी दिया जाता है।पानी में रोटी की गजी तो रोटी कच्ची रहने का कोभी डर नही होता है।अगर रोटीसेंकने में कच्ची रही तो भी सेहत को नुकसान नहीं पहुंचाती है।जेल में खाने के बारे में और दूसरे बारें में देखभाल करने के लिये डॉक्टर भी रहते हैं।वे भी हर वक्त खाकर देखा करते हैं।बिमारों को दूध छांछ घि आदी भी दिया जाता है ।रेशन भी जो दिया जाता है वह भी काफी अच्छा रहता है ।हर रोज अंक बार गेहूं की रोटी दी जाती है और त्योहारके दिन मिठाओ भी बनाओी जाती है ।सब लोगों का खाना अंक ही जगह बनता है और सब लोग अंक ही जगह खाते हैं।सिर्फ जो अप्पा लिंगायत रहते हैं अनके लिये वे अलग खाना बना लेते हैं ।अलबत्ता औरतों के लिये भी खाना अलग ही जगह बनता है, और अन्हें अलग ही दिया जाता है।अनके पंच है, कँटिन हैं, रेडिओ हैं, खेलने का ग्राउंड है, यह सब रहते हुञे भी टीका की जाती है।फटके और टिकटी की यह सजायें बंद हैं।मैं बता सकती हूं कि आज वह पूराने जमाने के जेल नही रहे हैं।अब जेलों में काफी सुधार हुवा है |जितना कहकर मैं अपना भाषण समाप्त करती हूं ।శ్రీ కె.పెంకయ్య ( మధిర) : మిస్టర్ స్పీకర్ సర్;
ప్రిజన్సు బిల్లును ఇక్కడకు తీసుకువచ్చిన తరువాత నేను అనుకొన్నది ఏమంటే, ఇక్కడ వున్న చెరసాలలు....श्री.श्रीनिवासराव अखेलीकर : ऑनरेबल मेंबर हिंदी या अंग्रेजी में बोलें तो मुनासिब होगा।मै असे समझ सकूंगा ।यदि हिंदी या अंग्रेजी बिलकुल ही न आती हो तो फिर बात अलग है।مسٹر چیرمن :- آنریبل ممبر مجبور ہیں اس لئے میں نے اجازت دی ہے ۔శ్రీ కె.వెంకయ్య : ' కాబట్టి చెరసాలలో ఉన్నట్టి యొక్క ఇబ్బందులను తొలగించటానికి ప్రత్యేకంగా ఈ బిల్లును తీసుకు వచ్చారు, దీని మూలంగా చెరసాలలోని ఇబ్బందులు తొలగింపబడు తాయి' అని ఆశించాను, కాని ఈ బిల్లు తీసి చూసిన తరువాత దీనిని గురించి ఆశ పడవలసిన అవసరం కనుపించ లేదు.కారణం ఏమం టే, నేను ఈ బిల్లు ఇతర రాష్ట్రాలలో ఉన్నటువంటి...I cannot speak in Urdu and cannot express my ideas clearly in English.........అయితే ఇతర రాష్ట్రాలలో ఉన్నటువంటి శాసనానికి సరిపోయినటువంటి శాసనాన్ని తీసుకు .వస్తున్నానుని ఏదైతే అంటున్నారో, అది సవ్యమైనది కాదని చెబుతున్నాను.నన్ను ఇతర రాష్ట్రా లలో ఉండే జైళ్ళలోనూ ఉంచారు.రాష్ట్రాలలోని జైళ్ళలో ఉన్నటువంటి అవకాశాలు ఏమిటో, ఈ రాష్ట్రంలోని జైళ్ళలో అవకాశాలు ఏమిటో చదివి చూచాను కాబట్టి, ఇతర రాష్ట్ర ములలో ఉన్న జైళ్ళలో వుండే సౌకర్యాలను ఇక్కడ పెట్టలేదని చెబుతున్నాను.అసలు చెరసాలలు ఎందుకు ఏర్పడ్డాయి?ముఖ్యంగా, తప్పుచేసిన మానవుని చెరసాలలో పెట్టి బాగుచేయాలనే ఉద్ద్యేశంతో, యీ చౌరసాలలు సంకల్పించ బడ్డాయి.పూర్వం ఈ చెరసాలలు అనేకమైన నిర్బంధాల కఠిన శిక్షలు విధింప బడుతుండేవి.ఆ కాలంలో ఉండే ఆ మాదిరి ప్రభుత్వాలు ఆ విధంగా చేశాయి అని చెప్పుకొన్నా తప్పులేదు.మన ప్రభుత్వము, ప్రజా ప్రభుత్వము వచ్చిన తరువాత కూడ
అలాంటి శిక్షలు గాని, అలాంటి నిర్బంధాలు గాని, ఏవైనా తగ్గించగలిగారా అంటే ఎంత మాత్రం కనుపించడంలేదు.దీనికి కారణం, ఇక్కడ వున్నటువంటి మన నాయకులు, యీనాడు ప్రభుత్వంలో వున్న కాంగ్రెసువారు ఎవరైతే వున్నారో, వారిలో ఎక్కువమంది యిం జైళ్ళలో వుండలేదే మోనని అనుకొంటాను.కారణం ఏమంటే, యీనాడు ఇతర కాష్ట్రాలలోని జైళ్ళు సంస్కరించ బడ్డాయం టే, ఆనాటి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వంలో అక్కడ వున్నటువంటి ప్రజానీకంలో ఎక్కువమంది.కాంగ్రెసులో ఉండి చాలా కాలంగా పోరాటము సల్పి జైళ్ళలో అనేక సంవత్సరాలు గడిపారు.ముఖ్యంగా మన నేత ప్రధాని నెహ్రూతో సహా చాలాకాలం జైళ్ళలో వున్నారు.ఆ జైళ్ళలోని కష్టాలు చూసి, సహించలేక, చాలా పోరాటములు సల్పి, వారు అక్కడ తమ హక్కులను సాధించగలిగారు.అందుచేత ఈనాడు ఆ జైళ్ళలో వున్న ఖైదీల కేవి, ఇతర శిక్షలు పొందినవారికేమి చాలా సౌకర్యాలు కల్పించబడ్డాయని అనుకొంటాను కారణం ఏమంటే నన్ను మొట్ట మొదటి సారిగా తీసుకు వెళ్ళి మదరాసు రాష్ట్రంలోని రాజమండ్రి, కడలూర్ జెళ్ళలో ఉంచారు.అక్కడ డౌటిన్యూలకు ఇచ్చిన సౌకర్యాలు ఇక్కడి హైదరాబాదు రాష్ట్రంలో డెటిన్యూలకు ఇచ్చే సౌకర్యాలు చూస్తే హస్తిమశాంతరం తేడావుంది.st.RAKT HINTRICarment: " Atful " 16 9849Eter?శ్రీ కె.వెంకయ్య అక్కడ ఉన్న సౌకర్యాలు ఏ ఇక్కడ కనుపించకపోయే సరికి, ఇక్కడ వున్న మిత్రులను మాతోపాటు జైళ్ళలో ఉండేవారిని ప్రశ్నించి తెలుసుకొన్నాము.అప్పుడు కొంతమంది కాంగ్రెసు మిత్రులు కూడా మాతోపాటు జైళ్ళలో ఉన్నారు.అక్కడ వున్న కాంగ్రెసు నాయకులు జైళ్ళలో వుండి పోరాటములు సల్పిన ఫలితంగా అక్కడ సౌకర్యాలు ఇచ్చారు వారితోపాటు ఇతర నాదీలకు కూడ సౌకర్యాలు కలిగించారు.మామూలుగా శిక్షలు అంటే క్రిమినల్ శిక్షలు పొందినవారికి కూడా ఇతర సౌకర్యాలు ఇవ్వబడ్డాయి.కాని ఇక్కడి జైళ్ళలో నాయకులు ఉండటంకానీ, సౌకర్యాలు కోసం పోరాటాలు చేయటంకాని జరగలేదు.ఇద్దరు, రామానందతీర్థ లాంటి వ్యక్తులు వుంటే, వారికి మాత్రం ఎ క్లాసు, బి క్లాసు అని ఇచ్చి కళ్ళ నీళ్ళ తుడిచి వదలిపెట్టారు.ఇతర రాష్ట్రాలలో విధంగా మన నాయకులు కష్టాలు అనుభవించినట్లయితో ఆ కష్టాలను దృష్టిలో పెట్టుకొని, యీ జైళ్ళను ఇంకా సంస్కరించడానికి పూసుకొసేవారేమోనని భావిస్తున్నాను.ఈ జైళ్ళలో ఉన్న విధానం ఏమంటే, జైళ్ళలో పెట్టిన మనిషిని మనిషిగా చూడ కూడదు; ఇతనిని ఎంత కఠినంగా శిక్షిస్తే అంత బాగు పడుతాడు, ఇట్లాచేస్తే ఇకముందు అటువంటి నేరము చేయడు; అని తలంచి యీవిధంగా కఠినంగా శిక్షిస్తారు.ఇది చాలా పొరపాటు అని అనుకొంటాను.కాని, జైలు అధికారులు ఆ విధానం పొరపాటని తెలిసే చేస్తారో తెలియక చేస్తారో అర్థం కాదు.తప్పులు చేయటం మానవసహజం.ఎవరైనా తప్పు చేస్తే వారిని తదనుగుణంగా శిక్షవేసి జైలుకు పంపటం అసేది, వాళ్ళు జైళ్ళలో వుండి బాగుపడాలనే ఉద్దేశముతోనే.వాళ్ళను జైళ్ళలో వుంచీ తాగుచేయాలి అం ళ్ళలో వుండే అథికారులు ఎవరైతే వున్నారో, వారంతా యీ ఖ్ డీలను బాగు చేయవలసిన కలిగినవారా, కాదా, అని ఆలోచించాలి..దీలను బాగు చేయగలిగిన సమర్థులైన వారిసే రూ జైలు అధికారులుగా పెట్టి తదనుగుణంగా జైళ్ళను సంస్కరించి, చట్టము చేసినట్లయితే 8' చట్టంలో వున్నంతలో సైనా భాదలు బాగుపడే అవకాశాలు వుంటాయి.వారు ఏ నేరం
L: A.Bill No.XIX of 1954, the Hyderabad Prisons Bill, 1954.చేస్తారో, ఆ సేరం గురించి, ఆ జైళ్ళలో ఉండే అధికారులు, ఇలాంటి నేరాలు చేయకూడదనే విధంగా అతనికి సంతృప్తికరంగా, అవసరమైన పాఠాలు నేర్పి, వారిని బాగుచేసి, వారిలో హృదయ పరివర్తన కలిగించే పద్ధతి చేస్తే చాలామంది బాగుపడుతారు.వారు జైలునుంచి బయటికి వచ్చిన తరువాత తిరిగి నేరాలు చేయటానికి ప్రయత్నించారు.కాని, జైళ్ళలో, మానవుడి ని మానవుడి మాదిరే కాకుండా, పశువుకంటే హీనంగా చూస్తూ, కఠినమైన శిక్షలు వేస్తూ, జంతువులు కుక్కలు" కూడా తినటానికి పనికిరాని ఆహారము ఇస్తూంటే, వారు జైళ్ళలో బాగుపడటం కాని వారికి మంచి గుణములు ఏర్పటడం గాని, వారికి హృదయ పరివర్తనము కలగటంగాని ఎప్పుడూ జరుగదు.జైదీలకు విధించే శిక్షలు అలా ఉండగా, అండర్ ట్రయలకును, శిక్షలు పడిన భైదీల కును ఏమీ వ్యత్యాసం చూపటంలేదు.ఇంకా రాజకీయ ఖైదీలు ఉన్నారు.రాజకీయ ఖైదీలకుగాని డిటెన్యూలకు కాని ప్రత్యేక సౌకర్యములు చూపింపబడాలసేటిది ఏది, యీ బిల్లులో చూపించ బడలేదు.సీ క్లాసు ఖైదీలకు ఏవైతే సౌకర్యాలు ఇచ్చారో అవే డిటెన్యూలకు ఇవ్వబడ్డాయి.రాజ కీయ బ్లౌ డీలను, డి టెన్యూలను కూడసి క్లాసు బదిలతోపాటు అతి హీనంగా చూస్తున్నారన్న మాట.సి క్లాసు జ్ఞా డీలను అట్లా చూడటమే తప్పు అనుకొంటే అంతకంటే హీనంగా వారిని చూడటం జరిగింది.వేలాది మంది ప్రజలను నిర్దోషులను పాపం అని, పుణ్యం అని లేకుండా వారిని జైళ్ళలో పెట్టి భౌదీలని చెప్పి, వాటిని అమానుషంగా హింసించారంటే, అది ఎంత మాత్రమూ సహించరానిది, డి టెన్యూలుగాని, రాజకీయ ఖైదీలుగాని, సూపరింటెండెంటు వచ్చినపుడు చేతులు కట్టుకొని నిలబడాలి.శిక్షలు పడినవారు చేతులు కట్టుకొని కాళ్ళు ముడుచుకొని, తలవంచుకొని ఒక మూల కూర్చోవాలి.ఇది క్రమ శిక్షణట.ఇది ఎటువంటి క్రమశిక్షణో మాకు అర్థం కావటం లేదు.వారంతా దేశంకోసం పాటుబడుతూ ఎన్నో త్యాగాలు చేసి జైళ్ళకు రావటం వారు కూడా.యీ పని చేయాలంటే నాటి ప్రపంచంలో ఇది సహించరానిది దీనిని గురించి తగినంత మార్పులు చేస్తే గానీ ఏమాత్రమూ ప్రయోజనముండదు.ఇది అంతా.ఒక డిసిఫిన్ అట !దీనిని సక్రమంగా చేయనివారిని చేయలేదని చెప్పి వాళ్ళను ఛానమోదుతారు.వాళ్ళ వీపులను చిదుగగొడుతాన్నమాట.ఈ విధంగా ఖాదీలను అనేక కష్టాలు పెడుతారు.దీనిని • ప్రభుత్వము చేయిస్తుందో లేక అక్కడి జైలు అధికారులే స్వయంగా ఆ అమానుష కృత్యాలను చేయిస్తున్నారో తెలియదు.అక్కడి జైలు అధికారులే స్వయంగా ప్రభుత్వానికి తెలియకుండా ఖైదీలను అమానుషంగా హింసిస్తున్నారంటే, దీనిని గురించి అనేకసార్లు ప్రభుత్వ దృష్టికి తెచ్చినా విచారణ జరగలేదు..కనీసం జైలులో ఉండే మానవుడు తాను బయట ఏ ఆహారమునకు అలవాటు పడ్డాడో, ఆ ఆహారం ఇవ్వకుండా ముడి పచ్చ జొన్నలు రాళ్ళు, గొంగళీ బొచ్చు, మొదలైన చెత్త అంతా పడేయటంవల్ల వాటిని తిని బాధపడుతూ కష్టాలకు గురికావలసి వచ్చినది..జైళ్ళలోపల వుండే వాళ్ళు తమ స్వంత ఖర్చుమీద కూడా తమ అవసర వస్తువులను తెచ్చుకోడానికి, ఆ వస్తువులను ఉపయోగించుకోడానికి పర్మిషను కూడా ఇవ్వటం జరగటంలేదు.ఇది అంతా డిటెన్యూలకే.మద్రాసు రాష్ట్రంలోని జైళ్ళలో ఆ మాదిరి కాకుండ డిటెన్యూగా తీసుకొనబడిన తరువాత, వారు ఏ జాతికి చెందనీ, ఏ మతానికి చెందనీ, విచక్షణ ఏమీ లేకుండా వారికి ప్రత్యేకంగా సౌకర్యాలు కల్పించారు.ప్రతి ఆరు మాసాలకు ఒక సారి ' 30 రూపాయలు ఖరీదు చేసే బట్టలు, ప్రత్యేకంగా తిండి ఖర్చులకు రోజు 3 రూపాయల ఎల పెన్సూ పడుకోటానికి మంచము, దోమథైర కూర్చోటానికి కుర్చీలు, ఇవన్నీ ఏర్పాటు చేశారు.వారు
4th September, 1954,
దేశంకోసు, దేశ క్షేమం కోసం పాటుపడేవారని చెప్పి, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వమే, వారికా సౌకర్యములు చేసింది.బ్రిటిష్ ప్రభుత్వము చేసిన ఆ ఖానూన్ అయినా ఇక్కడ అమలు చేస్తే బాగుంటుంది.ఇది కాంగ్రేసు ప్రభుత్వం చేసిన ఖానూన్ కాదు.ఆనాడు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం వారే మానవత్వమును అర్థము చేసుకొని, కొంతలో కొంత అయినా, అక్కడి జైళ్ళలో సౌకర్యాలు కల్గించారని చెప్పవలసి ఉన్నది.ఇప్పుడు కాంగ్రేసు ప్రభుత్వమువారు బ్రిటీష్ ప్రభుత్వంవారు కలిగించిన సౌకర్యాల కంటే ఎక్కువ సౌకర్యాలనే బ్లౌదీలకు కలిగించవలసి యున్నది.కాని అలా జరగటం లేదు.జైలులో ఉండే కాలంలో చదువుకోటానికి పుస్తకాలు, లైబ్రర్, వార్తా పత్రికలు, ఈ సౌకర్యాలు ఆడుకోటానికి అవకాశాలు కల్పించటము, ఇవి ఏర్పాటు చేయాలి.తన కుటుంబాన్ని పోషించ కుసే ఒక మానవుడిని డిటెన్యూగా జైలులో పెట్టిన తరువాత, అతని కుటుంబ భారాన్ని ప్రభుత్వం భరిస్తుందా అం టే లేదు.ఆ కుటుంబాన్ని నిర్దాక్షిణ్యంగా వదలిపెడుతోంది.తన కుటుంబాన్ని పోషించుకోటానికి డిటెన్యూలకు ప్రభుత్వం అలవెన్సులు ఇవ్వవలసి వున్నది.అటువంటి అలవెన్సులు ప్రభుత్వము ఇచ్చుకోలేకపోతే, వారిని వదలిపెట్టవలసి వున్నది లేదా, వారిని వెంటనే విచారించి నేరం ఋజువుఅయితే జైలుకు పంపించాలి.వారి విచారణను వెంటనే చేయించడం అవసరం.డిటెన్యూలను యీవిధంగా పంపడానికి బదులు యీ డిటెన్యూ విధానం లేకుండా చేయటం అవసరమని భావిస్తున్నాను.L.A.Bill No.XIX of 1954, the Hyderabad Prisons Bill, 1954..జైలు అధికారులు తమకు ఉన్నటువంటి ఆజ్ఞలను మీరి ప్రవర్తిస్తున్నారు.అక్కడ వున దీలను చాలా అగౌరవంగా చూస్తారు.ఖైదీలను అట్లా అగౌరవంగా చూస్తున్నారని కంప్లేంట్ చేసినప్పటికి శిక్షించకుండా వుంటే, వారు ఇంకా చాలా ఘోరాలు చేయటానికి వెనుకంజ వేయరు.జైలు అధికారులు, పోలీసు, eg ఖైదీలను అగౌరవ పర్చటం ఏమాత్రం సహించ రానిదీ.పెద్ద అధికారులు సంగతి చెప్పనే అక్కర లేదు.చివరికి పోలీసులు, జైళ్ళలో వుండే వార్డర్లు సహితం, జైళ్ళలో వుండే మానవులను ఏవిధంగా సంభోధించాలో గుర్తెరగకుండా ప్రవర్తిస్తున్నారంటే, ఇది ఏమాత్రం సహించరానిదని, ఈ మానవ సమాజం దీనిని సహించదని.చెబుతున్నాను.అక్కడివారు దీలనందరిని, రాజకీయ ఖైదీలుగాని, డిటెన్యూలుగాని, అందరినీ అసభ్యంగా ఆరే, తురే అనటమూ, ఇంకా చెప్పరాని బూతులను కూస్తూ వుండటం, పైగా ఖైదీలు జైళ్ళలో వున్నారు, మమ్ముల్నేమి చేయగలరసే పద్ధతిలో మాట్లాడుతున్నారు.ఇదం ఇక్కడ వుండే నాయకులకు గాని, అధికారులకు గాని తెలియదా అంటే, వారికి తెలుసు.ఈ విషయం వారికి మెమోరాండాలు ద్వారా తెలియ జేసాము.ఇంకా వారు జైళ్ళను చూడడానికి వచ్చినప్పుడు చెప్పటం జరిగింది.ఈ బిల్లు ఈ పద్ధతిలో గాకుండా ఇంకో పద్ధతిగా మార్చవలసి వుంటుంది." ఈ బిల్లుతోటి ఇక్కడ ఏదో బ్రహ్మాండంగా ఒరగబెడుతున్నాం, ఇతర రాష్ట్రాలలోని జైళ్ళలో ఏవైతే సౌకర్యాలు ఉన్నాయో, ఆ విధంగా తీసుకురావటానికి ప్రయత్నిస్తున్నాం, " అని ఏదైతే ఆ - చెబుతున్నారో, అది అంతా అబద్ధము.మన ప్రక్కనవున్న మద్రాసు, ఆంధ్ర కాష్టాలలో జైళ్ళలోని సౌకర్యాలు అయినా వెంటనే కల్పించాలి.కనుక ఈ ' బిల్లును తిరిగి న శాసనాన్ని తీసుకు రావాలని కోరుతున్నాను.లేదా, మేము తరువాత తీసుకు నా అంగీకరించి అమలులో పెట్టాలని కోరుతున్నాను.* شری عبدالرحمن ( ملک پیٹھ ) :- مسٹر اسبیکر سر ۔میں سمجھ رہا تھا کہ اس مسودہ قانون کو کچھ اصلاح کے ساتھ ھاؤس کے سامنے پیش کیا گیا ہوگا لیکن جب میں نے اس کا مطالعہ کیا تو مجھے افسوس ہوا میں اصلاح کی توقع اس لئے کررہاتھا کہ ہارے معزز وزراء بھی ایک زائد مرتہ جیل کی ہوا کھا چکے ہیں ۔وہ اچھی طرح واقف ہوں گے کہ وہاں کیسی تکالیف ہوتی ہیں ۔ان کے ساتھ کس طرح انسانیت کے خلاف سلوک کیا جاتا ہے ۔لیکن اس قانون کو دیکھنے سے ایسا معلوم ہوتا ہے کہ سابقہ احکام میں کوئی تبدیلی نہیں ہوئی ۔اس سلسلے میں ایک آنریبل ممبر شری مادہو راؤ کی تقریر کا جواب دیتے ہوے اس جانب کے ایک آنریبل ممبرنے فرمایا کہ ایسا اعتراض کیا جارہا ہے جیسے یہ قانون وہ اپنے ہی لئے بنا رہے ہیں ۔میں کہتا ہوں کہ یہ قانون ان کے لئے نہیں بلکہ اس طرح کی تنقید کرنے والوں کے لئے ان کے بھائیوں کے لئے جو مارے ملک کے شہری ہیں اور کسی نہ کسی وجہ سے نا سمجھی یا کوئی غیر اصولی حرکت کرنے کی وجہ سے جیل جاتے ہیں ۔جیل جانے کے بعد وہ ماری برادری سے کٹ نہیں جاۓ ۔وہ ہاری شہریت سے علحدہ نہیں ہوۓ ۔جیل جانے کے باوجود بھی وہ ہارے ساج ھی میں رہتے ہیں ۔ہمیں اس نقطہ نظر سے قانون بنانا ہے ۔خیر مجھے تو جیل جاۓ کا اتفاق نہیں ہو لیکن مجھے ذاتی طور پر معلوم ہے کہ جیل میں قیدیوں کے ساتھ کس طرح کا سلوک کیا جاتا ہے ۔لیکن میرے موکلین جو جیل سے عدالتوں میں آتے ہیں یہ معلوم ہوا کہ انہیں سرکار کی جانب سے غذا اور دوسرے معاملوں میں جو سہولتیں حاصل ہیں ان سے استفادہ کا موقع نہیں دیا جاتا ۔اس ھاؤس کے ایک آنریبل ممبر شری کے ۔وی ۔نارائن ریڈی نے بہونانی اینڈ کمپنی کے حیدرآباد اور سکندرآباد کی جیلوں سے نا جائز طور استفادہ کے بارے میں ایک تفصیلی نوٹ میں بتایا ہے کہ یہ لوگ کس طرح جیل کے ٹھیکہ دار بن گئے مجھے معلوم ہوا حکومت نے اس کا یہ جواب دیا ہے کہ ایسی کوئی شکایت نہیں ہے لیکن ان آنریبل ممبرکا پہ ادعا ہے کہ وہ اس رپورٹ کی صداقت کے سلسلے میں ثبوت پیش کرے آمادہ ہیں ۔اس رپورٹ سے بھی معلوم ہوتا ہے کہ کہ وہاں قیدیوں کے ساتھ کس طرح کا سلوک ہوتا ہے ۔انہیں بھا جی کے بجاۓ پتے اور گھانس کھلا یا جاتا ہے ۔جو جوار کی روٹی ملتی ہے اس چوار کو کنکر صاف کئے بغیر پسا یا جاتا ہے ۔اور کچی پکی روٹیاں دی جاتی ہیں ۔وہ پکی تو رھتی ھی نہیں ۔کپڑوں کے بارے میں مجھے یہ کہنا ہے کہ ایک جوڑا چھ آٹھ مہینے کے لئے انہیں کافی نہیں ہوتا ۔سال میں تین جوڑ کپڑے انہیں ملنے چاہئیں ۔محنت اور کام کے قاعدوں کو ملحوظ نہیں رکھا جاتا انہیں براۓ نام معاوضہ دیا جاتا ہے ۔ہم دیکھتے ہیں کہ دوسرے متمدن مالک بالخصوص روس میں جہاں کے بعض مضامین مجھے دیکھنے کا اتفاق ہوا وہاں عدالت خود اپنے فیصلے میں سزا کے ساتھ ساتھ لکھدیتی ہے کہ اس ملزم کو محنت کا معاوضہ اس حساب سے دیا جائیگا ۔اس طرح عدالت کے فیصلے میں ہی محنت کے معاوضہ کا تعین کردیا جاتا ہے ۔یہاں اگر اتنا نہیں کیا جاسکتا تو کم از کم اتنا تو ھونا چاھیئے کہ جیل میں وہ جو محنت کرتا ہے اس کا اس کو اتنا معاوضہ ملے کہ وہ جیل سے نکلنے کے
بعد کچھ کرسکیں ۔وہاں سے گندہ ذہنیت لیکر نہ نکلیں ۔اور پھر کسی جرم کا ارتکاب کرنے کی جانب راغب نہ ہوں ۔ورنہ پہ ہوگا کہ وہ خالی ہاتھ نکلیں گے تو آج ایک گھر میں چوری کریں گے کل دوسرے کے گھر میں ڈاکہ ماریں گے اس طرح بہت ممکن ہے کہ وہ منسٹروں کے گھر تک بھی پہنچ جائیں ۔اس لئے میں کہوں گا کہ جب وہ جیل سے چھوئیں تو ان کے پاس کم از کم اتنا سرمایہ ہونا چاہیئے کہ دوسرے ذرائع فراہم ہونے تک وہ اپنی گزر بسر
کرسکیں ۔श्री.शेषराव माधवराव वाघमारे :- क्या आपका यह ख्याल है कि कैदियों को बुलन - ( Woollen ) * * * * ?شری عبدالرحمن :- ہاں اگر آپ اولن کے کپڑے زیادہ پسند کرتے ہیں تو وہ دے سکتے ہیں اور اگر کھدر پسند کرتے ہیں تو وہ دے سکتے ہیں ۔لیکن آپ تو اس نقطہ نظر دیکھ رہے ہیں جیسے کہ وہ جانور ہیں ۔جس طرح کسی تہوار میں ایک کپڑا جانور پر ڈالا جاتا ھے اور پھر اس کو اتار لیا جاتا ہے ۔اوسی طرح ان کے ساتھ سلوک کیا جاتا ہے ۔اگر محض اصلاح کردار کی خاطر انہیں حیل بھیجا جاتا ھے تو چاہیئے یہ کہ ان کے ساتھ ایسا طرز عمل اختیار کیا جاۓ جس سے انکی ذہنیت میں تبدیلی ہو اور
جیل سے چھوٹنے کے بعد وہ ایک شریف انسان کی طرح زندگی بسر کرنے کے قابل ہوجائیں ۔اس کے بعد پیرول کے تعلق سے میں یہ کہنا چاہتا ہوں کہ پیرول پر رہائی کا طریقہ چین میں بھی ہے ۔میں سمجھنا ہوں کہ چین میں جو چیزیں اچھی ہیں اون کی تقلید میں ماری حکومت کو پیچھے نہیں ہٹنا چاھیئے ۔مجھے معلوم ہوا ہے کہ چین میں قیدیوں کو ہر سال پیرول پر چھوڑا جاتا ہے ۔پیرول پر چھوڑنے کے دو مقاصد ہوتے ہیں ۔ایک تو یہ کہ جب قیدی پیرول پر چھوٹکر اپنے گھر آئیگا تو اس کے عزیز اقارب اور ملنے جلنے والے اوس سے پو چھیں گے کہ پیرول کی مدت پوری کرکے وہ پھر کب جیل جائیگا ۔اس کہ سوال سے اس کو احساس ہوگا کہ اوس کو پھر جیل جانا ہے اس طرح اوس کو اپنی آزادی کے سلب ہونے کا احساس پیدا ہوگا ۔دوسرا مقصد یہ ہے کہ اس طرح اوس کو چند دنوں کے سکون حاصل ہوگا ۔ان دونوں پہلوؤں کے پیش نظر پیرول پر رہائی کا طریقہ رکھا اس لئے میں کہوں گا کہ باقاعدگی کے ساتھ ھرسال پیرول پر رہائی کا طریقہ
اختیار کیا جانا چاہیئے
دوسری چیز پہ ہے کہ ابھی ایک آنریبل لیڈی مسبر نے کہا کہ قیدیوں کو سیاسی قیدیوں کو اپنی ضرورت کی چیزیں اپنے پیسوں سے خریدنے کی اجازت دی جاتی ھے اون کے متعلقین بہ رقم داخل کرتے ہیں ۔لیکن ادخال رقم کے لئے کچھ تواریخ مقرر ہوتی ہیں  اگر متعلقین مقررہ تاریخوں میں کسی وجہ سے رقم داخل نہ کرسکیں تو ان قیدیوں کو دوسرے مہینے تک اس رقم سے محروم رہنا پڑتا ہے ۔حکومت
کو چاہیئے کہ متعلقین جس وقت بھی پیسے داخل کربی جمع کرلئے جائیں ۔ناکہ قیدیوں کو اس سے استفادہ کا موقع رہے ۔کیونکہ سرکاری خزانہ پر تو اس کا کچھ بارعائد نہیں ہوتا بلکہ حکومت ایک درد سری سے محفوظ رہتی ہے ۔ا گنجی ، ، یا , قید تنہائی ، ، ان کے تعلق سے میں کہوں گا کہ پہ نہ صرف خلاف انسانیت ھے بلکہ افعال حیوانی ہیں ۔مجھے یہ دیکھ کر سخت ملال ہوتا ہے کہ آج بھی ان طریقوں کو روا رکھا گیا ہے جو غیر انسانی افعال ہیں ۔اس لئے جیلوں سے اس طریقہ کو چند ختم کرنا چاھیئے ۔ہاں جو قیدی شریرالنفس ہوں انکی حد تک کمیٹی کی طرف سے سے جو تجاویز پیش ہول ان در عمل کیا جاسکتا ہے ۔اس قانون میں جیلر اور مہتمم کو زیادہ اختیارات دیے گئے ہیں ۔میں سمجھتا ہوں کہ چند پڑھے لکھے لوگ سیاسی قیدی کی حیثیت سے یا جرائم کے مرتکب کی حیثیت سے جیلوں میں آتے ہیں ایسے لوگوں کے تفویض بھی وہ اختیارات کئے جاسکتے ہیں کیونکہ مہتمم وغیرہ ناجائز طور پر اپنے اختیارات کا استعمال کرتے ہیں ۔اس کے متعلق یہ کہا جاسکتا ھے کہ وزیٹرس کو بھی مقرر کیا جاتا ہے جو دیکھ بھال کرتے ہیں ۔مگر میں کہوں گا کہ میرے حلقہ انتخاب میں ایک بہت بڑا جیلخانہ چنچل گوڑہ سنٹرل جیل ھے ۔باوجود اس کے کہ میں اوس حلقہ کا منتخب کردہ ایم ۔ایل ۔اے ۔ھوں اب تک مجھے اوس جیل کے دیکھنے کا اتفاق نہیں ہوا ۔عموما وزیٹرس کی حیثیت سے کانگریس پارٹی کے لوگوں کو مقرر کیا جاتا ہے ۔اس میں ایسے لوگ نہیں ہوتے جو غیر جانبداری کے ساتھ حکومت کے سامنے اپنے تجاویز رکھیں ۔میں عرض کروں گا کہ ایسے لوگوں کو بھی اس میں رکھنا چاہیئے ۔مگر حکومت کا منشا یہ ہوتا ہے کہ ایسے لوگوں کو مقرر کیا جاۓ جو عیوب کو ڈھانکیں ۔لیکن میں کہوں گا کہ یہ کوئی ایسے مسائل نہیں ھیں جن سے حکومت کا تختہ الٹنے کا سوال پیدا ہوتا ہو ۔وزیٹرس میں بھی اپنی ہی پارٹی کے لوگوں کو شامل کرنے سے مقصد فوت ھو جاتا ھے مسٹر چیرمن :- آپ اور کتنا وقت لینگے ؟شری عبدالرحمن :- اب میں زیادہ وقت نہیں لوں گا کیونکہ میرے وہ ساتھی جیلوں کے تعلق سے تفصیلی طور پر اظہار خیال کرسکیں گے جو جیل جاچکے ہیں کیونکہ انہیں وہاں کا تجربہ ہے ۔اور منسٹر صاحبان بھی تفصیلی وضاحت کرسکیں گے ۔اتنا کہتے ھوۓ میں ختم کرتا ھوں .شری نارائن راؤ ( بلولی ) :- مستر اسپیکرسر ۔اس قانون کے تعلق سے اب تک جو مباحث .ھوۓ ہیں ان سے اور میں نے سر سری طور پر اس قانون کا جو مطالعہ کیا اس سے معلوم ھواکہ اس سے پہلے جو قانون محابس سرکار عالی نافذ تھا اوس کو منسوخ کر کے اس جمہوری قانون کو نافذ کرنے کے لئے یہ بل لایا گیا ہے ۔میں کہہ سکتا ہوں کہ قانون محابس سرکار عالی میں جو سختیاں تھیں وہ اس قانون میں باقی نہیں رہی ہیں  اوس قانون میں ہتکڑی لگانے کا جو طریقہ تہا وہ نہایت بہیانہ اور انسانیت کے خلاف تھا ۔لیکن اس قانون
میں اس کو باقی نہیں رکھا گیا ہے ۔اس لئے میں کہوں گا کہ ہمیں اس قانون کو خوش آمدید کہنا چاہیئے ۔پہلےسزا کی خاطر جیلوں کو بھیجا جاتا تھا لیکن اس قانون کی رو سے یہ تصور قائم کیا جارہا ہے کہ کسی کو جیل بھیجنا محض اس لئے مقصود ہے کہ ہے اوس کی ذہنیت کی اصلاح ہوسکے ۔آج مصلحان قوم کا رجحان یہ ہے کہ جب قیدی محابس میں جائیں تو وہاں انکی ذھنیت کی تربیت ہو تاکہ وہ جیل سے نکلنے کے بعد کسی کا گناہ نہ کرنے کی طرف مائل ھوں ۔آج اس خیال کے تحت محابس میں بھیجا جاتا ۔میں کہوں گا کہ محابس میں آج وہ طریقہ نہیں ہے جو پہلے تھا ۔ابھی ایک آنریبل ممبر تلگو میں فرما رہے تھے میں فرما رہے تھے کہ اوس وقت نظر بندوں کے لئے بہت سے دفعات تھے ۔مجھے بھی جیل جانے کا اتفاق ہوا ہے ۔میں نے جیل میں چودہ مہینے گزارے ہیں ۔میں جس جیل میں تھا وہاں کسی طرح کی تکلیف نہیں تھی ۔سیاسی قیدی ہوں یا دوسرے جرائم کے تحت قید ھوۓ ھوں ان کو بھی کوئی تکلیف نہیں تھی ۔ایک آنریبل دوست نے جو ترمیم کی ھے میں بھی اوس سے متفق ہوں کہ تازیانہ کی جو سزا ہوتی ہے وہ نہایت بہیانہ اور خلاف انسانیت ہے اس لئے اس کو رائج نہیں رکھنا
چاہیئے ۔بہر حال مجموعی طور پر دیکھا جائے تو میں کہوں گا کہ یہ قانون ایسا نہیں ہے جیسا کہ اپوزیشن کے آنریبل ممبرس اس کے متعلق خیال کرتے ہیں ۔میں سمجھتا ہوں کہ قیدیوں کی ذہنیت کو تبدیل کرے میں یہ قانون ضرور مدد کردیگا ۔اتنا کہتے ھوۓ میں اپنی تقریر ختم کرتا ھوں
श्री.भुजंगराव : अध्यक्ष महोदय, मी या विधेयकावर आपले विचार सभागृहापुढे ठेवत आहे.वास्तविक जेल याचा अर्थ जो शिक्षा झालेला किंवा जेल मध्ये........مسٹر چیرمن :- میرا خیال ہے کہ آنریبل ممبر ہندی جانتے ہیں ۔شری بہجنگ راؤ :- اس قانون کا منشاء یہ ھونا چاھیئے اشخاص خلاف انسا نیت افعال کرکے سزا بھگتے ہیں پھر ایسی نوبت نہ آۓ کہ وہ ویسے ہی افعال کے مرتکب ھوکر سزا کے مستوجب قرار پائیں ۔سزا جو کسی مجرم کو دی جاتی ہے اس کا مقصد پہ ہوتا ہے کہ آیندہ و خلاف انسانیت اعال نہ کرے ۔بالفاظ دیگر جیل خان ایک طرح کے اصلاح خانے ہوتے ہیں ۔اعال کی اصلاح کے لئے مجرمین وہاں بھیجے جاتے ہیں اس قانون کو دیکھکر میں اس پوائنٹ پر پہنچاہوں کہ جیل خانوں میں جو قیدی آۓ ہیں وہ برے افعال کر کے ہی نہیں آتے ہیں بلکہ سیاسی قیدی بھی ہوسکتے ہیں ۔بعض قیدی ایسے ہوتے ہیں جن کو آروپ لگایا جاتا ہے ۔مجرمین کو جو بعض سہولتیں ملتی یں وہ اس قانون میں نہیں ہیں یعنی سیاسی قیدیوں کو جو سہولتیں ملنی چاہئیں اس میں نہین ہیں ۔ساتھ ھی عام مجرمین کے تعلق سے بھی ان کو جرائم سے باز رکھنے کے لئے جو سہولتیں دی جانی چاہئیں وہ اس قانون میں نہیں ہیں ۔قیدیوں کے خیالات کی