Punjab Vidhan Sabha Digitized by:
THE EAST PUNJab Utilization OF LANDS ( Amendment) Bill (26)87
ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਰਤ ਇਹ ਲਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਤਨੀ ਵੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਉਹ ਗਰੀਬ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ।ਤਾਂਜੋ ਪਹਿਲਾ ਮਕਸਦ ਸਾਡਾ ਬੇਕਾਰੀ ਨੂੰ ਜਿਹੜਾ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕੇ ।ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਅਰਜ਼ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਵਜ਼ੀਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕੋਈ assurance ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਕ ਹੋਰ ਸ਼ਰਤ ਜਿਹੜੀ ਰਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਉਹ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਇਲਾਕ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਅਤੇ ਦੂਸਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਹ ਪਾਬੰਦੀ ਹਟਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਕਰਨਾਲ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ।ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।ਜਿਸ ਦੀ ਕਈ ਥਾਈਂ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਣੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਕਿ ਇਕ ਥਾਂ ਇਕੱਠੀ ਹੈ ।ਜਾਂ ਇਉਂ ਕਹੋ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਛੋਟੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਥੋਂ ਦੇ landlord ਦੇ ਹੀ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨੀ ਹੈ ।ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਤਰਾਂ ਕਰਨ ਵਿਚ ਬੜੀ ਭਾਰੀ corruption ਹੋਵੇਗੀ ।ਇਹ ਰਿਆਇਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ।ਇਹ ਬੰਦ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।ਤੀਸਰੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਉਹ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਹਲ ਨਹੀਂ ਵਾਹੁੰਦੇ ।ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਹ ਦੇਣੀਆਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਨੇ ।ਇਸ ਬਾਰੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਆਇਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ।ਖੂਹ ਲਾਉਣ ਲਈ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਜ਼ੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ।ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਗਰੀਬ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਸੀ ਉਹ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ |ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਦ ਦੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ ।ਇਕ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਮਕਾਮੀ ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ ਦਾ ਮਸਲਾ ਹੈ ਉਹ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ।ਦਿਹਾਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਜਿੱਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ corruption ਅਤੇ ਕੁਨਬਾ ਪਰਵਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਰੁਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ।ਇਕ ਗਲ, ਸਪੀਕਰ ਸਾਹਿਬ, ਮੈਂ ਇਹ ਕਹਿਣੀ ਚਾਹੁੰਣਾ ਹਾਂ ਕਿ ਗਵਰਮਿੰਟ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਮਹਿਕਮੇ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੜੀ ਭਾਰੀ criticism ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ।ਇਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੇਕਾਰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ utilize ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਜਿਹੜੀਆ ਬੇਹਤਰੀਨ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਹਨ ਉਹ ਜੰਗਲਾਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ।ਇਹਦੀ ਇਕ ਮਿਸਾਲ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਦਰਜਨਾਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਹਨ ਜਿਥੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ।ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਜਿਥੇ ਕਿ ਕਣਕ ਦੀ ਫਸਲ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ, ਇਸ ਦੇ ਵਿਚ ਜਾਕੇ ਜੰਗਲਾਤ ਦੇ ਮਹਿਕਮੇ ਨੇ ਬੁਰਜੀਆਂ ਲਾ ਦਿਤੀਆਂ ।ਹਲ ਦੀਆਂ ਵਾਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਜਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਜ਼ਰਖੇਜ ਦੋਫਸਲੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬੁਰਜੀਆਂ ਲਾਈਆਂ ਹਨ ।ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਜੰਗਲਾਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ।ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਮਕਸਦ ਸੀ ਉਹ ਸਾਰਾ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ।ਬਿਟਣ ਪਿੰਡ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਜਿਥੇ ਇਕ ਪੁਸ਼ਤ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਕਈ ਪੁਸ਼ਤਾਂ ਦੋ ਫਸਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਸੀ, ਉਸ ਵਿਚ ਬੁਰਜੀਆਂ ਲਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ।ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ ਇਸ ਦੀ ਰੋਕ ਥਾਮ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ।ਕੁਨਬਾ ਪਰਵਰੀ ਅਤੇ corruption ਜਿਸ
[ ਪੰਡਿਤ ਰਾਮਕਿਸ਼ਨ ਭੜੋਲੀਆਂ]
ਨਾਲ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ।ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਇਖਤਿਆਰਾੜ ਹਨ ਜਾਂ ਇਹ ਜਿਹੜਾ Consolidation ਦਾ ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।ਜਦੋਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਤਕਸੀਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ।ਇਸ ਬਾਰੇ ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ, ਜਿਹੜੀ ਖੁਦ ਦੇਖੋ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਕਿਹੜਾ ਆਦਮੀ ਬੇਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਹੀਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਹੜੀ ਵਿਚ ਅੱਛੀ ਫਸਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਜੰਗਲਾਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਇਨਸਾਫ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਖਰਾਬ ਨਾ ਹੋਵੇ ।ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ।ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ।ਅੱਜ ਏਥੇ land reform ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ।ਇਹ ਵੀ ਇਤਲਾਹ ਹੈ ਕਿ ਆਚਾਰਿਯਾ ਵਿਨੋਬਾ ਭਾਵੇ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਸੰਤ ਮਹਾਤਮਾ ਹਨ ਸਾਡੇ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ।ਸਾਨੂੰ land reform ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਇਮਦਾਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ।ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਹਲ ਕਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ।Corruption ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਸਤੇ ਇਕ ਦੋ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਮੈਂ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ।ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਕਣ ਵਲ ਕਿਉਂ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ।ਇਹ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਸਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਮੈਂ ਅਰਜ਼ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ ।Shri Harbhagwan Maudgil: Sir, I beg to move :---
That the question be now put.श्री प्रध्यक्ष तकरीबन सब Members ने इस पर बोल लिया है।खैर ज़रा ठहरिये ਕੁਛ ਸੰਕਟ ਸਵਿਕਾਰ ਕੀ ਕੀ ਏਂ ।( Almost all the Members have spoken, still let a few more speak on it).( Interruptions.)
PUNJAB VIDHAN SABHA
Digitized by;
( At this stage many hon.Members rose to catch the eye of the hon.Speaker, The hon.Speaker called
upon Shrimati Om Prabha Jain.)
ਬੀਸਰੀ ਸ਼ੀਸ਼ ਸਮਾ ਭੀਜ ( ਵੈਖਣ) : ਸਾਰੀਧ ਯੀਸਣ ਜਾ.......चौधरी बारू राम : वक्त लेने के लिये खुशामद तो की नहीं जा सकती.....श्री अध्यक्ष : इस में खुशामद का क्या सवाल है ।मुझे अफसोस है कि एक आनरेबल ਸ਼ੋਕ ਜੀ ਧਾ ਧਾਯ ਛੂਆ ( There is no question of ( ਬਾਸਕ) I am sorry that the hon.Member thought like this.) ਸਰਦਾਰ ਭਾਗ ਸਿੰਘ : ਖੁਸ਼ਾਂਮਦ ਦਾ ਲਫਜ਼ withdraw ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।Mr.Speaker: I don' t mind that.THE EAST PUNJAb Utilization of Lands ( Amendment) Bill (26)89 Shri Harbhagwan Maudgil Sir, that is an aspersion on the Chair.He should be asked to withdraw his remarks.Mr.Speaker : I do not mind that.श्रीमती श्रोम प्रभा जैन: स्पीकर साहब, जब से land reforms का सिलसिला यहां चला और surplus land की बात हुई कि surplus land ले कर उन लोगों में बांटी जाए जो कि landless tenants हैं तब से ऐसे लोगों में जो ज़मीन की काश्त कर सकते थे लेकिन ज़रिया नहीं था, एक आशा की लहर दौड़ गई और वह हकूमत की तरफ भी आशा भरी आंखों से देखने लगे कि उनके भी कभी न कभी दिन पलटेंगे।आज जिस गांव में जाते हैं वहां का tenant, वहां का हरिजन किसान यही सवाल पूछता है कि उन को ज़मीन कब मिलेगी?और इस में भी कोई शक नहीं कि जब से land reforms की बात चल रही है तभी से ज़मींदार और गैर- ज़मींदार के सम्बन्धों में बड़ा भारी फर्क आ गया है और उनके आपस के सम्बन्ध दिन- प्रति- दिन बिगड़ते जा रहे हैं और नतीजे के तौर पर हम आए दिन सुनते हैं और अखबारों में पढ़ते हैं कि कहीं कोई murder हो गया तो कहीं कोई और फसाद हो गया है ।श्री अध्यक्ष : आप लम्बी- चौड़ी तकरीर में न पड़ें ।( The hon.Lady Member need not try to make a long speech.)
श्रीमती श्रोम प्रभा जैन इसलिए मैं समझती हूं कि जो मज़दूर हैं, जिन के पास जमीन नहीं है उन को बसाने की कोशिश की जाए तो अच्छा होगा ।और हिंदी रीजनल कमेटी ने अपनी जो रिपोर्ट दी है मैं उस की पुरजोर ताईद करती हूं ।उन्होंने कहा है ......to lease to any person.यह गलत बात है जो यह कहा जाता है कि जिस ज़मीन पर 4 फसलों से काश्त नहीं उस के लिए एक कानून बनना चाहिए जिस के ज़रिए यह ज़मीन ऐसे आदमियों को बांटी जाए जिन के पास जमीन नहीं है।इस सिलसिले में मैं नागपुर में पास हुए joint co- operative farming के resolution का हवाला देना चाहती हूं जिस का मन्शा यही है कि जो ज़मीन छोटे छोटे टुकड़ों में बांटी गई है उस को co- operative farming के under लाया जाए और इस तरीके से yield per acre and per individual बढ़ाई जाए ।मैं सरकार से कहना चाहती हूं कि वह ऐसे rules बनाए कि जिस के ज़रिए जिन लोगों के पास 5 ऐकड़ से कम जमीन है या बिलकुल नहीं उन को ज़मीन दी जाए मगर डिप्टी कमिश्नर को इस तरह की wide powers न दी जाएं कि वह जिस को जहां चाहे वहां ज़मीन दे सके।और साथ ही जो लोग cash crops पैदा करते हैं उन को इस की इजाज़त न दी जाए क्योंकि अनाज की समस्या बड़ी भीषण होती जा रही है ।इस लिये food crops पैदा करने पर जोर दिया जाए, ताकि विकट रूप धारण करती जा रही इस समस्या को हल किया जा सके ।Digitized by: