* सिंहादेकं बकादेकं षट् शुनस्त्रीणि गर्दभात् ।वायसात् पञ्च शिक्षेत चत्वारि कुक्कुटादपि ||१।।* प्रभूतमल्पकार्यं वा यो नरः कर्तुमिच्छति ।सर्वारम्भेण तत्कुर्यात् सिंहादेकं प्रकीर्तितम् ||२ ||* सर्वेन्द्रियाणि संयम्य बकवत् पण्डितो जनः ।कालदेशोपपन्नानि सर्वकार्याणि साधयेत् ||३||* बह्वाशी स्वल्पसन्तुष्टः सुनिद्रः शीघ्रचेतनः ।प्रभुभक्तश्च शूरश्च ज्ञातव्याः षट् शुनो गुणाः ॥४॥* अविश्रामं वहेद्भारं शीतोष्णं च न विन्दति ।ससन्तोषस्तथा नित्यं त्रीणि शिक्षेत गर्दभात् ॥५॥* सूक्ष्मदर्शनधाष्ट्र्ये च काले चाहारसङ्ग्रहम् ।अप्रमादमनालस्यं पञ्च शिक्षेत वायसात् ||६॥* युद्धं च प्रातरुत्थानं भोजनं सह बन्धुभिः ।स्त्रियमापद्गतां रक्षेत् चत्वार्येतानि कुक्कुटात् ॥७॥तेलंगाणप्रभुत्वस्य निश्शुल्कवितरणम् 2018-19
మానవులు ప్రకృతిలో జీవిస్తున్న ప్రాణులనుండి కూడా ఎన్నో విషయాలను నేర్చుకోవాలని చాణక్యుడు ఈ శ్లోకాలలో తెలిపాడు.1.సింహం నుండి ఒక లక్షణం, కొంగను చూసి ఒక లక్షణం, కుక్కను చూసి ఆరు లక్షణాలు, గాడిదను చూసి మూడు లక్షణాలు, కాకిని చూసి ఐదు లక్షణాలు, కోడిని చూసి నాలుగు లక్షణాలు, మానవులు నేర్చుకోవాలి.మానవుడు ఏదైనా చిన్నపని కాని, పెద్దపని కాని చెయ్యాలనుకున్నప్పుడు తన సామర్థ్యాన్ని పూర్తిగా ఉపయోగించి ఆ పనిని మొదలుపెట్టాలి.ఈ లక్షణం సింహం నుండి నేర్చుకోవాలి.3.పండితుడైన మానవుడు ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకొని సరైన సమయంలో, సరియైన ప్రదేశంలో కార్యసాధన కోసం ప్రయత్నం చెయ్యాలి.ఈ లక్షణం కొంగ నుండి నేర్చుకోవాలి.4.కుక్క ఎక్కువగా తింటుంది.అల్పసంతోషి, బాగా నిద్రపోతుంది.సులభంగా నిద్రలేస్తుంది, యజమానిపై విశ్వాసంతో ఉంటుంది.శత్రువుల విషయంలో పరాక్రమం చూపిస్తుంది.ఈ ఆరు లక్షణాలను కుక్కను చూసి మనం నేర్చుకోవాలి.5.గాడిద విశ్రాంతి లేకుండా బరువులు మోస్తుంది.చలిని, వేడిని లెక్కించదు.ఎప్పుడూ సంతోషంగా ఉంటుంది.ఈ మూడు విషయాలను గాడిద నుండి నేర్చుకోవాలి.6.నిశితంగా పరిశీలించడం, గొడవపడడం, సరైన సమయంలో ఆహారాన్ని సంగ్రహించడం, ప్రమాదం లేకుండా జాగ్రత్తపడడం, సోమరితనం లేకపోవడం అనే ఐదు లక్షణాలను కాకి నుండి మనం నేర్చుకోవాలి.7.యుద్ధం చెయ్యడం, వేకువ సమయంలో నిద్ర లేవడం బంధువులతో కలిసి భోజనం చెయ్యడం, స్త్రీలు ఆపదలో ఉన్నప్పుడు రక్షించడం అనే నాలుగు లక్షణాలను కోడిని చూసి మనం నేర్చుకోవాలి.पाठ्यभागोऽयं चाणक्यविरचितस्य ' चाणक्यनीतिः' इत्यस्मात् ग्रन्थात् स्वीकृतः ।" भोगलालसया प्रजापालनविमुखस्य नन्दवंशस्य निर्मूलनं यावत् न भवेत् तावत् मम शिखामिमां न बध्नामि'" इति विष्णुगुप्तस्य प्रतिज्ञां प्रायः न कोऽपि भारतीयः विस्मरति ।एषः एव विष्णुगुप्तः आचार्यचणकस्य पुत्रः इति कृत्वा ' चाणक्य' इति नाम्ना ख्यातः ।यद्यपि चाणक्यस्य जन्मस्थानविषये स्पष्टोल्लेखः नास्ति, तथापि तस्य शिक्षा तक्षशिलाविश्वविद्यालये सम्पन्नेति इतिहासेन ज्ञायते ।क्री.पू.३२५ इत्ययं चन्द्रगुप्त मौर्यस्य कालः |चाणक्यः चन्द्रगुप्तस्य महामन्त्री, गुरुः, हितैषी, राज्यसंस्थापकश्च |अतः द्वयोः कालः समानः एव ।स एष चाणक्यः कौटिल्यः इति नाम्ना अपि प्रसिद्धिमवाप ।भारतीयेभ्यः राजनीतिबोधनाय अयम् अर्थशास्त्रं, चाणक्यनीतिः, चाणक्यनीतिसूत्राणि इत्यादीनां ग्रन्थानां रचनां चकार ।चाणक्येन प्रतिपादितेषु ग्रन्थेषु राज्यव्यवस्थायां जनस्य प्राधान्यमत्यन्तं कल्पितमस्ति ।जनः स्वनैतिकचरित्रनिर्माणेन समाजस्य पुनर्निर्माणदक्षतां प्राप्नोति ।अतः आधुनिकशिक्षायां चाणक्यस्य नीतिग्रन्थानां पठनमनिवार्यमिति उद्देशेन पाठोऽयं प्रस्तूयते ।uyyear ech ( FUy 2018-19