ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਉਥੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਅਗੇ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ ।ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਲਾਂ ਆਦਮੀ ਸਾਡੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰਖਨਾ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ accommodate ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਾਜ ਕਰਨਾ।ਸਪੀਕਰ ਸਾਹਿਬ !ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੀ Administration ਵਿਚ ਬੜੀਆਂ ਖਰਾਬੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।मुख्य मंत्री : माननी मैम्बर आम बात न करें ।वह definet cases बताएं ।इस ਰਫ ਜੋ general ਕਰ ਯੇ ਥਾ ਥੰ 5ਧਵਾ ਜਵੀਂ ।से
ਸਰਦਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਸਿੰਘ : ਚੀਫ਼ ਮਨਿਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਦੇਵਾਂ।ਸਪੀਕਰ ਸਾਹਿਬ, ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਸਦਾ ਹਾਂ।ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਵਜ਼ੀਰ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਖਾਸ ਖਾਸ ਆਦਮੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ i ਪਾਸੋਂ ਕੰਮ ਕਰਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਲੋਕੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਮਿਲਦੇ ਨੇ।ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ Education Minister ਦੇ ਮਿਤ੍ਰ ਸ੍ਰੀ ਕਾਂਤੀ ਢੰਦਰ ਹਨ।ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਗਲ ਆਮ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਫਲਾਂ ਵਜ਼ੀਰ ਕੋਲੋਂ ਕੰਮ ਕਰਾਉਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫਲਾਂ ਆਦਮੀ ਦੇ ਪਾਸ ਚਲੇ ਜਾਵੋ, ਇਤਆਦਿ।ਸਪੀਕਰ ਸਾਹਿਬ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡ ਮਨਿਸਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਆਪਣੇ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ workers ਲਈ ਅਫਸਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਜਾਇਜ਼ ਵਾ ਨਾਜ਼ਾਇਜ ਕੰਮ ਕਰਆਉਂਦੇ ਹਨ।ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ Administration ਦਾ morale ਉਦੋਂ ਤਕ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਸਕਦਾ ਜਦੋਂ ਤਕ ਕਿ Administration ਦੀਆਂ ਇਹ ਖਰਾਬੀਆਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ।ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਈ ਆਦਮੀ ਇਹੋ ਜਿਹ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਾਡੇ ਮਿਨਿਸਟਰ ਸਾਹਿਬ Head of the Departments ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ।ਭਾਂਵੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ Depot ਦੇਣ, ਭਾਵੇਂ ਠੇਕੇ ਤੇ ਭਾਂਵੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕੰਮ ਦੇਣ, ਤਾਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵਰਕਰਜ਼ ( Workers) ਦੇ ਖਾਣੇ ਪੀਣੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਇਆ ਰਹੇ।ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਆਦਮੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉਤੇ ਠੇਕੇ ਦਿਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਮ ਕਾਜ ਦੂਜੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਿਏ ਕਮਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਸਪੀਕਰ ਸਾਹਿਬ !ਚੂੰਕਿ ਮੁਖ ਮੰਤੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਮਿਸਾਲ ਦੇਵਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਦਸਦਾ ਹ ਕਿ ਲੁਧਿਆਨੇ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਇਕ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਫ਼ਾਰੇਸ ਕਮੇਟੀ
Original with; Punjab Vidhan Sabha Digitized by;
Panjah Digital Library
[ ਸਰਦਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਸਿੰਘ]
ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਠੇਕੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਰੁਪਿਆ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਨ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਉਸ ਠੇਕੇ ਦਾ ਕਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਕ ਸਰਦਾਰ ਮੁਨਵਨ ਸਿੰਘ ।ਪਿਛਲੇ ਟਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅਰਸੇ ਵਿਚ ਉਸ ( ਸ਼ੀ ਪਾਲ ਸਿੰਘ) ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਏ ਕਮਾਏ ਹਨ।ਜੇਕਰ ਚੀਫ ਮਨਿਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਹੋਰ ਪੁਛਨ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।ਜਿਥੇ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵਰਕਰਾਂ ਲਈ Head of the Departments ਦਵਾਰਾ ਰੋਅਬ ਪਵਾ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਾਏ ਗਏ ਹਨ।ਸਪੀਕਰ ਸਾਹਿਬ, ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਮੁਲਕ ਦੀ ਤੇ ਸਾਡੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਬਦਨਾਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।Original with; Punjab Vidhan Sabha
ਹੁਣ ਮੈਂ ਲੋਕਲ ਬਾਡੀਜ਼ ( local bodies) ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।ਸਾਡੇ ਮਨਿਸਟਰ ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਲੋਕਲ ਬਾਡੀ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਆਦਮੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਰ੍ਹਾਂ ੨ ਨਾਲ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਭਾਂਵੇਂ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਿਉਂ ਨ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਦਾਖਲਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਰੋੜੇ ਅਟਕਾਇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ।ਸਪੀਕਰ ਸਾਹਿਬ, ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਬਲਿਕ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।ਕਈ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਇਹ ਇਥੋਂ ਤਕ ਵੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਉਸ ਮੈਂਬਰ ਉਤੇ ਕੁਝ ਝੂਠੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ disqualify ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਨੇ।ਇਸ ਸਿਲਸਲੇ ਵਿਚ ਮੈਂ ਹਾਊਸ ਨੂੰ ਦਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਸਰਦਾਰ ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਖਦਾ ਉਹਦੇ ਮਿਊਨਸਪਲ ਕਮੇਟੀ ਕਾਦੀਆਂ ਦੇ ਪਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੂੰ disqualify ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ।ਸਪੀਕਰ ਸਾਹਿਬ, ਮੈਂ ਅਰਜ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਆਦਮੀ party in power ਨਾਲ ਤਾਲੁਕ ਨ ਰਖਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਹਿਨੇ ਦੇ ਬਮੂਜਬ ਨ ਚਲਦਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂਬਰੀ ਤੋਂ ਖਾਰਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮਨਿਸਟਰ Administration ਦੇ ਕੰਮ
GENERAL AdministratioN
ਵਿਚ ਦਖ਼ਲ ਦੇਂਦੇ ਨੇ |ਜੇਕਰ ਇਹ ਆਪਣੇ ਮੁਲਕ ਤੇ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਤੱਰਕੀ ਵਲ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰਖਨ ਦੀ ਖਾਤਰ Administration ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਉਹ interference ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਛਡ ਦੇਣ ਤੇ Administration ਨੂੰ ਖੁਲੇ ਹਥ ਦੇਣ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਤਾਲੁਕ ਨਹੀਂ ਰਖਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਲ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਬਿਠਾ ਦੇਣ ਕਿ ਉਹ Administration ਦੇ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਦੱਖਲ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੇ।ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ Deputy Commissioner ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਆਦਮੀ ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਦ ਰਖਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ ਹੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।ਮੈਂ ਮਨਿਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਅੱਗੇ ਇਹ ਹੀ ਇਲਤਜਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸੂਬੇ ਦੀ ਬੇਹਤਰੀ ਲਈ ਸੈਸ਼ਨ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਤੇ ਆਪ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਜਾਂ ਕੇ Administration ਵਿਚ: ਦਖਲ ਨਾ ਦੇਵੋ।ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ ਮੁਤਾਬਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਿਉ ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ Administration ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਧ |ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਮਰਊਬ ਨਾ ਕਰੋ ।श्री रलाराम ( मुकेरियां) : अध्यक्ष महोदय, जो व्यक्ति इस राज्य की स्थिति पर नज़र डालता है उसे स्वीकार करना पड़ता है कि एक बड़ी बात जिस के लिये हम अपनी मिनिस्टरी को सच्चे हृदय से बधाई दे सकते हैं वह यह है कि इसने Administration moral tone तथा इखलाकी मेयार को ऊंचा करने की हर तरह से कोशिश की है ।कोई व्यक्ति जो बाहर के जिलों से ताल्लुक रखता है और वहां काम होता हमा देखता है, इस बात से इन्कार नहीं कर सकता कि यह मिनिस्टरी प्रान्त की तरक्की के ਨਾਲ ਜਦ ਵੀ å ।Democracy ਯਾਰਣ, ਨੇ
* का नाम जुड़ा हुआ है और जो हम प्रायः सभी देशों में
देखते है, हमें यह कहन में बड़ी
ਜੀ ਛੈ ਕਿ ਸਾਰੀ ਚ ਧ ਧਯ ਕਾਰੀ ਵੈ ਜਿ ਧ spoil system
हमारे Administration के साथ किसी तरह से जुड़ा न रहे ।यह देख e fra at gant at it f favouritism, nepotism f लिहाज और कुम्बापर्वरी की शिकायात को दूर करने के लिये हकूमत ने जो सब से बड़ा कदम ਠਾਧਾ ❁ ਥ ਧ ਛੈ ਕਿ ਤਯੇ ਛੋਟੀ ਸੀਟੀ ਗੀਯੋਂ ਜੀ recruitment ਜੀ ਸੀ अपने ਵਾਬ ਥੇ ਸਿਵਾਯ ਭਝ Subordinate Services Selection Board ਜੋ सुपुर्द कर दिया है।क्या हम यह बात गर्व के साथ नहीं कह सकते कि इस किस्म की मिसाल
(18TH MARCH, 1954[ श्री रला राम]
हमें बाकी देशों में भी और अपने देश में भी कहीं नहीं मिलती ।हरेक हकूमत कोशिश करती है कि patronage उस के हाथ में बनी रहे ।यह तो हमारी मिनिस्टरी की नेकनियती है कि उन्होंने ऐसा किया है ।They want to give the State a clear and an efficient administration उनकी यह खाहिश है कि सूबे को शुद्ध और बहुत ही कुशलतापूर्ण शासन मिले।इस बात को मद्देनजर रखते हुए उस का अपने हाथ से patronage को Sabordinate Services Selection Board के सुपुर्द कर देना, मैं समझता हूं इस बात का एक बड़ा प्रमाण है कि हमारी हुकुमत यह कोशिश कर रही है कि शासन का इखलाकी मेयार हर तरह से ऊंचा हो, और जो व्यक्ति इस बात से इन्कार करता है.वह इस कार्यवाही की अहमियत को समझने से कासिर है कि यह बड़ा कदम हमारी हकूमत ने Administration के इखलाकी मेयार को ऊंचा करने के लिये उठाया है और हम यह बात फ़ख़र से कह सकते हैं कि हमारे शासन में कुटुम्ब पालन रियायत और लिहाज की instances अर्थात मिसालें, निरन्तर कम होती चली जा रही हैं।यहां तक कि बाज़ लोग तो यह कहने लगे हैं कि अब आप की पार्टी के हाथ में रहा ही वया है कि लोग आप की पार्टी की तरफ झुके रहें ।लोग भले ही ऐसी बातें कहते रहें ।यह तो प्रमाण है इस बात का कि हमारी हकूमत नेकनियती से Administration की morale को ऊंचा कर रही है और इस बात से इनकार करना, मैं समझता हूं, जान बूझकर सचाई से आंखें बन्द करना है ।जहां तक इस बात का ताल्लुक है कि हमारे वज़ीर साहिब tours पर जाते हैं, पार्टी के मैम्बरों से मिलते हैं, इस बारे में में अर्ज करूंगा कि democracy को कामयाब करने के लिये यह एक निहायत ही अच्छा तरीका है ।मिनिस्टर साहिबान प्रजा के Contact ( सम्पर्क ) में रह कर उस की तकलीफ़ों को जान सकते हैं।अगर मिनिस्टर दौरे पर न जायें तो विरोधी पक्ष के लोग कहेंगे कि प्रजातन्त्र राज्य के मिनिस्टर तो अपनी कोठियों से बाहर निकलने की तकलीफ गवारा नहीं करते और अगर tours पर जाते हैं तो भी उन्हें attack का target बनाया जाता है।मैं समझता हूं कि ऐसी आलोचना रचनात्मक आलोचना नहीं हैं ।प्रजातन्त्र को कामयाब बनाने के लिये मिनिस्टरों को चाहिये कि वे tours करें और गांवों के निवासियों के कष्टों को आंखों से देखें ताकि उन्हें दूर किया जा सक।मुझे अपने जिले का अनुभव है।वहां जब भी मिनिस्टर जाते हैं तो वे कभी किसी गैम्बर को अफसरों से इस तरह introduce नहीं कराते कि यह हमारे खास प्रिय मैम्बर हैं, इन का ध्यान रखें ।( तालियां ) ऐसी बातें बेबुनियाद हैं कि मिनिस्टरों की वाकफियत को exploit करके अफसरों को influence किया जाता है ।यह इलज़ाम निराधार हैं ।महज़ इस बात के लिये मिनिस्टरज़ की आलोचना करना कि वह कभी २ वटका थोड़ा सा बैट्रोल खर्च कर के प्रजा से contact जनता से सम्पर्क बनाये रखते हैं.democracy को कामयाब नहीं बल्कि फेल करने वाली बात है।इस लिये, अध्यक्ष महोदय, मैं आपके द्वारा शासन को बधाई देना चाहता हूँ कि वह निरन्तर इस कोशिश में हैं कि Administration का moral tone
Orig|nal with;
Digitized by; Panjab Digital Library
ऊंचा हो और मैं यह कहने में हकबजानब हूं और में यह बात सामने बैठे सज्जनों तक पहुंचाना चाहता हूं कि हम मैम्बरान का यह feeling है कि मिनिस्टर साहिबान Administration में अनुचित मुदाखलत नहीं करते और हम दावे से कह सकते हैं कि हम जहां कहीं भी हों इस बात का ध्यान रखते हैं कि जो काम अफसरान के करने का है वह उन्हीं के जरिये हो ।हां अलबत्ता अगर यह सज्जन यह चाहें कि हम अपने हल्के के लोगों की शिकायात मुनासिव वक्त पर अफसरान तक न ले जायें तो हम अपने फर्ज से कोताही करेंगे।अगर यह सज्जन इस बिना पर किसी गल्तफहमी में मुबतला हो जायें तो हम मजबूर हैं।मैं निवेदन करता हूं कि यह हमारा कर्तव्य है और हम कांग्रेसी इस कर्तव्य पालन का प्रयत्न करते हैं |जब भी अपने लोगों की शिकायत कोसन तक ले जाने का अवसर होता है हम उससे चूकते नहीं ।इसलिये मैं उन्हें विश्वास दिलाता हूं कि मिनिस्टर साहिबान या कांग्रस पार्टी के मैम्बर Administration में कभी भी बेजा मदाखलत नहीं करते और न कभी करेंगे क्योंकि वे अपने कर्तव्य को अच्छी तरह समझते हैं ।दो और बातें हैं जो मैं ख़ास तौर से मिनिस्टरी तक आपके द्वारा पहुंचाना चाहता हूँ ।यह ठीक है कि corruption दूर करने का बड़ा भारी प्रयत्न किया गया है ।जब हम जिला के अफसरान से मिलते है तो हमें यह अनुभव करके खुशी होती है कि अफसरान क higher तबका में रिश्वतस्तानी निरन्तर कम होती चली जा रही है ।हां, अभी Subordinate staff में काफी हद तक corruption पाई जाती है और मैं यह बात मिनिस्टरी तक पहुंचाना चाहता हूं कि शासन को और शुद्ध करने के लिये इन को भी tone up करने की ज़रूरत है ताकि जनता महसूस करे कि corruption का अन्त हो गया है।अगर हम corruption को दूर करने में है कामयाब हो गये तो हमारी Administration इस राज्य की ही नहीं बल्कि सारे भारत की बड़ी भारी सेवा कर सकेगी ।इस के सम्बन्ध में हमारे Prime Minister साहिब ने कहा था कि " A welfare State presupposes a clear and efficent Aministration" अगर हम लोकहित में काम करना चाहते हैं तो हमें Administration को पवित्र करना होगा जब तक एउमनिस्ट्रेशन को इस चीज़ से मुबर्रा नहीं किया जाता प्रशासन अच्छी तरह से नहीं चल सकता ।मैं समझता हूं कि जब तक इस को दूर किया जाएगा तब तक एडमिनिस्ट्रेशन ऐसी ही रहेगी ।अतः इस बात पर ध्यान देन की बड़ी ज़रूरत है ।दूसरी बात जो आपके ज़रिये, अध्यक्ष महोदय, मैं अपने मन्त्रिमण्डल तक पहुंचाना चाहता हूं वह लाल फीतेका साम्राज्य ( Red tapism ) है।माना कि Red Tapism कम हो गया है मगर इस हद तक कम नहीं हुआ जिस हद तक कि ज़रूरी था ।लाल फीते का राज्य इस हद तक है कि लोग इस से तंग आ चुके हैं।वास्तव में यह जनता को बड़े कर तकलीफ में डालता है ।इन को दूर करना चाहिये ।