[ ਸਰਦਾਰ ਚਨੰਣ ਸਿੰਘ ਧੂਤ]
ਫਿਰ ਸਿਵਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪੂਰਨ civil liberty ਹੈ।ਕੀ ਇਸ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਇਹ ਮਿਸਾਲ ਹੈ ਕਿ ਪੇਸ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਅਖਬਾਰਾਂ ਤੋ ਮੁਕਦਮੇ ਚਲਾਏ ਜਾਣ ?ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਮੈਂ ਪੁਛਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਤਨਾ ਰੁਪਿਆ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖਰਚ ਕਰਕੇ ਇਸ civil liberty ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦਬਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ?ਮੈਂ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਜੁਰਮਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਮੈਂ ਪੁਛਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇਕਰ ਜੁਰਮ ਘੱਟ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੇਲਾਂ ਕਿਉਂ ਵਧਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ?ਬਜਟ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਕਰਨਾਲ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਜੇਲਾਂ ਵਧਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ।ਇਨਾਂ ਤੇ ਰੁਪਿਆ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ |ਕੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ crime ਘਟ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਰਿਹਾ ਹੈ ?ਖ਼ੇਕਰ ਜੁਰਮ ਘਟ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਪੁਲਿਸ ਕਿਉਂ ਵਧਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਰਚ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ?ਫਿਰ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ 30 ਲਖ ਰੁਪਿਆ ਬਚਾ ਲਿਆ ਪਰ ਇਸ ਰਕਮ ਨਾਲ ਆਮ ਪਬਲਿਕ ਨੂੰ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ |ਇਸ ਨਾਲ ਤਾਂ ਹੋਰ ਅਫਸਰ ਰਖੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।ਪੇਂਡੂ ਸੀ, ਆਈ, ਡੀ ਲਈ ਢਾਈ ਲਖ ਰੁਪੇ ਦੀ ਰਕਮ ਰਖੀ ਗਈ ਹੈ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੁਰਮ ਕਿਥੋਂ ਤਕ ਘਟ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਿਸ ਪਾਸੇ ਕਿਤਨੀ ਖਰਚ ਵਿਚ ਬਚਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।ਫਿਰ ਇਸ ਗਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਡੀਪਾਰਟਮੈਂਟਸ਼ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਵਤ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤਕ ਘਟ ਗਈ ਹੈ ।ਪਰ ਸਪੀਕਰ ਸਾਹਿਬ !ਰਿਵਤ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |ਰਿਸ਼ਵਤ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤਰੀਕਾ ਬੜਾ crude ਜਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਜਿਥੇ ਕਿ ਸਟੇਟ ( State ) ਦੀ development ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਉਥੇ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈਣ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੀ development ਹੋ ਗਈ ਹੈ।ਪਹਿਲਾਂ ਅਫਸਰ ਮਿਧੇ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਸਿਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਰਿਸ਼ਵਤ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।Development State ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਵਤ
Panjab Digital Librar
refined ਹੋ ਗਈ ਹੈ।ਅਤੇ ਹੁਣ ਰਿਸ਼ਵਤ ਛੋਟਿਆਂ ਦੀ ਮਾਰਫਤ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਵਡੇ ਅਫਸਰਾਂ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਵਤ- ਸਤਾਨੀ ਨਹੀਂ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਦਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਤਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਮੈਂ ਅਫਸਰਾਂ ਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।ਮੈਂਨੂੰ ਤਾਂ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਾਡੇ ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਮਸਾਲਾਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।Punjab Vidhan Sabha Digitized by;
ਮਨਿਸਟਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸੂਬੇ ਵਿਚ development ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ motor transport ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲਾਇਜ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।ਇਸ ਦਾ ਬੜਾ ਪਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ |ਪੇਪਰਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਆਟਰਾਂ ਦੀ ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਲਈ ਮੁਲਤਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਰੀਬਾਂ ਉਪਰੇਟਰਾਂ ' ਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਤਲਵਾਰ ਵਾਂਗ ਲਟਕਦੀ ਰਹੀ ਉਹ ਪੁਠੇ ਟੰਗੇ ਰਹੇ ਕਿ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ।ਇਹ ਤਾਂ ਢੰਗ ਹਨ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈਣ ਦੇ
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ Text Books ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਸਾਡਾ ਪ੍ਰੈਸ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਛਪੀਆਂ।ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਛਪੀਆਂ ?ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਇਹ ਵੀ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈਣ ਦਾ ਇਕ ਢੰਗ ਸੀ।ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੰਗ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਹੀਂ ਛਪੀਆਂ ਤਾਂ ਕਹਿ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰੈਸ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਵਕਤ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹਿੰਦ ਸਮਾਚਾਰ ਪ੍ਰੈਸ ਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨ ਦਿਤੀ ਗਈ |ਕੀ ਇਹ ਗਲਤ ਹੈ ਕਿ ਚੋਪੜਾ ਪ੍ਰੈਸ ਤੇ ਹਿੰਦ ਸਮਾਚਾਰ ਪ੍ਰੈਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਗਜ਼ ਭੇਜੋ ਗਏ ?ਕਿਤਾਬਾਂ ਇਸ ਲਈ ਵਕਤ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਛਪੀਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਰਿਸ਼ਵਤ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਈ।ਕਲ ਭਾਖੜਾ ਡੈਮ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਵਤ ਸੀ ਤਾਂ ਅਜ ਕਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਵਤ ਹੈ।ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਰਿਸ਼ਵਤ ਨਹੀਂ।ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਹਾਜ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਨ ਮੈਂ ਅਰਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜਦ ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਦਾ Character ਇਸ ਤਰਾਂ ਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਫਸਰਾਂ ਦਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ।ਸਪੀਕਪ ਸਾਹਬ, 28 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ Labour Minister ਕੁਝ ਅਫਸਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਮਿਲਾਂ ਵਿਚ ਗਏ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ ਤੇ 500 ਤੋਂ 1,000 ਰੁਪਏ ਤੀਕਰ ਦੇ checque ਮਿਲ ਵਾਲਿਆਂ ਕੋਲੋਂ donations ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿਚ ਵਸੂਲ ਕੀਤੇ ਗਏ।ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ
[ ਸਰਦਾਰ ਚਨੰਣ ਸਿੰਘ ਧੂਤ
ਉਨ੍ਹਾਂ cheques ਦੇ ਨੰਬਰ ਤਕ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਲੁਧਿਆਨੇ ਦੇ
ਮਿਲਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਕੋਲੋਂ donations ਲਏ ਗਏ।ਇਹ donations ਕਿਸ ਚੀਜ ਦੇ ਸੀ ?ਆਖਰ ਮਿਲਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਖਿਆਲ ਉਸੇ ਦਿਨ ਕਿਓਂ ਆਇਆ ?ਪਹਿਲੋਂ ਦਾਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ?ਫੇਰ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਜ਼ਦੂਰ ਹੜਤਾਲਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਕੋਈ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਹਕ ਵਿਚ ਅਵਾਜ਼ ਉਠਾਵੇ ਓਹਨੂੰ anti- social ਕਹਿ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ।ਸਪੀਕਰ ਸਾਹਿਬ ਅਸੀਂ ਤੇ anti social % ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਰਿਸ਼ਵਤ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਵਜ਼ੀਰ ਪੰਜਾਬਂ ਦੇ ਲੀਡਰ ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।ਅਗਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹੀ character ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ welfare ਵਜੀਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮਗਰ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।ਮੈਂ ਫੇਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਿਕਾਂ ਦੇ ਨੰਬਰ ਦੇਨ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਹਾਂ ਜਿਹੜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤੇ ਹਨ।ਫੇਰ ਇਨ੍ਹਾਂ decentralisation of power ਦੇ ਬੜ ਦਾਵੇ ਕੀਤੇ ਹਨ।Decentralisation ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਖਤਿਆਰ ਅਫਸਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਲੈ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ।ਲੇਕਿਨ ਏਥੋਂ ਕੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਬਨਾਈਆਂ, ਮੀਯੂਨਿਸਪਲ ਕਮੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਡਿਸਟਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ, ਮਗਰ tax ਲਗਾਉਨ ਦਾ ਇਖਤਿਆਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ।ਹੁਣ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਵਿਚ S.D.O.ਰੱਖਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ Executive ਦਾ ਇਕ steel frame ਬਨਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਹਾਤੀ C.I.D.ਰਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ S.D.O.ਰਖ ਲਏ ਜਾਣਗੇ ਤਾਂ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਉਤੇ ਕਾਬੂ ਰਖਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਇੰਤਜਾਮ ਹੋ ਜਾਵੇ।ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ decentralisation ਤੋਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਬਲਕਿ ਨੁਕਸਾਨ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।ਮੈਂ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਜੇਕਰ decentralisation ਕਰਨੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇਖਤਿਆਰ ਦਿਤੇ ਜਾਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇਥੇ ਆਏ ਹੋ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਜਾਏ।ਇਕ Deputy Commissioner ਦੀ ਥਾਂ ਜੋ ਚਾਰ ਪੰਜ Deputy Commissioner ਹੋਰ ਲਗਾ ਦੇਣੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹਨੂੰ decentralisation ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।ਇਕ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਵਲ ਵੀ ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।ਇਨ੍ਹਾਂ हे District Boards रोमां हां उरठीं रग्टी विडं से ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਲਟਕਾਈ ਰਖਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਨਾ ਚੱਲੋਗੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ bodies ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿਆਂਗੇ Motor Transport से Nationalisation से उठादे दी शिव की ਇਹ ਵੀ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਸ਼ਵਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ refined ਰਿਸ਼ਵਤ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ।ਆਖਿਰ ਵਿਚ ਮੈਂ ਇਹ ਕਹਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾਂ ਹਾਂ ਕਿ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਇਲਜ਼ਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਦਾ ਇਹ ਹਾਲ ਹੋਵੇ।ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ष्टिव Development State लीं, व वॅव वी घटेगी ||श्रीमती शन्नो देवी : ( अमृतसर शहर दक्षणी हलका ) स्पीकर साहिब, आज ऐवान में General Administration पर बहस हो रही है ।मगर इस पर अपने ख्यालात जाहिर करने से पहले मैं अपने साथी मैम्बरों से एक बात कहना चाहती हूं ।यहां कई बार इस बात की तरफ ध्यान दिलाया गया है कि हाऊस की dignity का हर हालत में ख्याल रखना चाहिये।जब मैं आप की इजाजत से खड़ी हुई तो मैं हाऊस के possession में थी लेकिन एक मेम्बर साहिब उठ कर ऐवान को एक तसवीर दिखाने लगे ।यह कुछ नामुनासिब सा मालूम होता था ।अब मैं असल मामले की तरफ प्रती हूं।हमें यह देखना चाहिये कि हमारा General Administration किधर जा रहा है ।बेशक हमारे सूबे का करोड़ों का बजट है मगर मैं कहती हूं कि बजट करोड़ों नहीं अरबों का भी क्यों न हो जब तक इस की implementation ठीक तौर पर न हो उस वक्त तक हम बेशक अपने आप को मुबारिकबाद दे लें इस से क्या होता है ?होना तो यह चाहिये कि सारा पंजाब मुबारिकबाद दे ।इस का यही तरीका है कि हम सब अपनी अपनी जिम्मेदारी को समझें ।सब से पहले मैं मेम्बर साहिबान से कहती हूं कि बजट बना कर उसे implement करने के बारे में जहां services के फराइज हैं वहां हमारा भी कुछ फर्ज है।हमें चाहिये कि उनके काम में रुकावट न डालें और उन्हें अपना सहयोग दे कर इस को implement होने दें ।अब में Chief Minister साहिब का ध्यान इस बात की तरफ दिलाना चाहती हूं कि जो भी important मामला गवर्नमैण्ट के सामने पेश हो उस का फ़ैसला जल्दी हो जाना चाहिये।मैं पूछती हूं कि क्या वजह है कि एक important मामला जिस में उन्होंने personal interest भी लिया था दो ढाई साल से वैसे ही लटक रहा है ?यह बात ठीक नहीं है और इस का अच्छा असर नहीं पड़ सकता ।स्पीकर साहिब, हमारे बजट में industries के लिये एक खास रकम रखी गई है ।बाज़ मैम्बरों ने कहा है कि यह रकम थोड़ी है मगर मुझे इस बात से बहस नहीं ।मैं तो यह कहना चाहती हूं कि अमृतसर हमारे पंजाब में एक ही business centre तढे
Original with; Punjab Vidhan Sabha Digitized by;
[ श्रीमती शन्नो देवी]
है ।United Punjab में भी हमारा सब से बड़ा centre यही था ।वहां labour और mill owners का झगड़ा चल रहा है ।वह बात सरकार के कानों तक ज़रूर आई होगी।मैं Chief Minister साहिब से कहती हूं कि यह मामला बहुत लम्बा हो गया है।इससे सिर्फ अमृतसर का ही नहीं सारे पंजाब का नुकसान हो रहा है ।मैं अपने साथी राम चन्द्र जी से जिन्होंने परसों इस बारे में रौशनी डाली थी सहमत नहीं हूं बल्कि उन से और चीफ मिनिस्टर साहिब से कहती हूं कि दो साल हुए Labour Minister और चीफ मिनिस्टर साहिबान वहां गये थे और अपना वक्त खर्च किया था |उन्होंने चार चार नुमाइंदों की एक कमेटी भी बना दी थी।अब वह अपनी file देखें उस से सब कुछ मालूम हो जायगा ।फिर जिस की गलती हो उस को सज़ा दें और जो सचाई पर हो उस के साथ इनसाफ करें।मैं तो कहती हूं कि अपना बच्चा भी हो तो कसूरवार होने पर उस को सज़ा मिलनी चाहिये ।अगर हम ऐसा न करेंगे तो इसका अच्छा असर नहीं पड़ेगा ।तो मेरी प्रार्थना है कि झगड़े को अब ज़्यादा बढ़ने न दिया जाये |मै अपने Chief Minister साहिब को याद दिलाना चाहती हूं कि उन के सामने जब Finance Minister, Labour Minister, Local Self Government के सैक्रेटरी और हलके के कई ज़िम्मेदार लोग मौजूद थे और जब पूरी बहस के बाद सब चीजें तै हो गई थीं तो नामालूम नौ बजे के बाद क्या हो गया था।लेकिन मैं कहती हूं कि यदि हमने सूबे को उठाना है तो हमें मज़बूत कदम उठाने होंगे और अपने किये हुए फैसलों को implement करना होगा ।जो भी ग़लती पर हो चाहे X हो Y हो या Z उसको ग़लत करार दिया जाये ।हमारा यह बजट जो एक development budget है तभी सफ़ल हो सकता है और हमारे दिलों में तभी खुशी हो सकती है यदि ग़रीब लोगों को कोई आमदनी का ज़रीया नज़र आये ।हम जो Labour के हामी है सब यही चाहते हैं और खास कर मैं तो मज़दूरों, चपड़ासियों, क्लरकों और दूसरे छोटे भाइयों की तकलीफें दूर करने में हमेशा आगे आगे रहती हूं और किसी से पीछे नहीं होती ।परन्तु यह बात तो Government level पर होनी है और सरकार को चाहिये कि अपने किये हुए फैसले को implement कराये ।Digatized by;
स्पीकर साहिब, जब मैं बजट की किताब उठाती हूं तो मेरी नज़र demand No.10 पर पड़ती है।आप मेरे साथ सहमत होंगे कि औरतें चाहे मातायें हों, चाहे बहिनें, घर के बजट बनाने में बहुत हुशयार होती हैं ।मेरे दिल में भी उमंग पैदा होती है कि मेरे सूबे का बजट इतना अच्छा हो कि सब लोग मुझ बधाइयां दें ।लेकिन बजट तैयार करते समय तो मेरी सलाह नहीं ली गई ।क्या अच्छा हो कि अब ही मेरी बात मान ली जाये।मैं देखती हूं कि Ministers की तनखाहों के लिये 2,69,000 रुपया रखा गया है ।यह रकम पिछले साल की रकम से करीबन दुगनी है।मेरा विचार है कि इस को घटाया जाये ।मैं politics में नहीं जाना चाहती कि 8 Minister हों या सात ।मैं तो कई बार मांग कर चुकी हूं कि कुल ५ वज़ीर हो जायें तो अच्छा है ।मैं तो यह बात खर्च घटाने के लिये कहती हूं ।लेकिन अगले साल वज़ीरों की तनखाहों पर इस साल की निसबत खर्च दुगना होना है।शायद यह इस लिये हो रहा है कि कुछ और वज़ीर, Deputy Ministers और Parliamentary Secretaries बनाये जाने हों ।GENERAL ADMINISTRATION.अध्यक्ष महोदय : आप के ५ मिट और हैं ।श्रीमती शन्नो देवी : स्पीकर साहिब, मैं चाहती हूं कि इस रकम को जो इस साल की निसबत दुगनी है, घटाया जाये ।फिर इस सूबा की administration दरुस्त न होने की एक और वजह है ।मैं ऐवान के मैम्बरों से कहती हूं कि हम लोगों की ज़रूरत से ज़्यादा आदत है कि हम हर काम में दखल देते हैं।चाहे मैम्बर हों चाहे वज़ीर, हम सब ऐसा करते हैं।हमारे Chief Minister साहिब को इस बात की तरफ ध्यान देना चाहिये ।हम सब लोग पारसा नहीं और services के सारे लोग गुनाहगार नहीं ।यदि हम में से कोई भी किसी के नाम पर quota लेता है तो administration और services के नाम पर धब्बा आता है मगर कसूरवार हम होते हैं ।हमें चाहिये कि जब भी हमारी नज़र में ऐसा आदमी आये जो कसूसरवार हो तो चाहे वह कोई ही क्यों न हो हम उसे सज़ा दें ।ऐसा करने से हमारे प्रान्त की सारी administration चाहे यह police का महकमा हो या कोई और वह बिल्कुल ठीक हो जायगी ।मुझे चंडीगढ़ के बारे में भी कुछ कहना है ।इस शहर का नक्शा बनाने के लिये कहीं कहीं के लोगों की खिदमात हासिल की गई ।लेकिन पिछले दिनों जब बारिश हुई तो घरों की जो हालत हुई बयान से बाहर है ।सड़कों का तो यह हाल था कि नाओ की ज़रूरत पड़ती थी।इन दिनों सड़कों की यह हालत है कि बिचारे जूतों की कुछ न पूछिये ।मेरा विचार है कि मेरे भाइयों को भी यही तकलीफ हो रही होगी जो मुझे हो रही है |अध्यक्ष महोदय : बहिन जी, यदि बेअदबी न हो तो अपनी बहस को Demand No.10 तक महदूद रखिये ।श्रीमती शन्नो देवी : स्पीकर साहिब क्योंकि चलने फिरने से भी वास्ता पड़ता है इस लिये यह बात भी कह दी गई ।श्रीमान् जीं, मैं कहती हूं कि वह कौनसा पंजाबी है जो यह नहीं चाहता कि पंजाब बढ़े और फले फूले ।कोई भी जिम्मेदार और समझदार आदमी यह नहीं चाहता कि नुक्ताचीनी केवल नुक्ताचीनी के लिये ही की जाये ।इस लिये मैं समझती हूं कि सरकार को healthy criticism सुन कर हमेशा प्रसन्न होना चाहिये ।हमारे Chief Minister साहिब बड़े बुद्धिमान पुरुष हैं ।Administration को चलाना खूब जानते हैं ।मैं उन से दरख्वास्त करूंगी कि जो वह उस दिन मौजूद न थे जब रोहतक का मामला बड़े serious ढंग से पेश किया गया था.उन्हें तहकीकाती कमेटी बनानी चाहिये ।मैं यह नहीं कहती कि यह कमेटी कैसी बनाई जाये ।वह खुद बहुत बुद्धिमान है और इन बातों को अच्छी तरह समझते हैं।परन्तु उन को एक कमेटी ज़रूर बनानी चाहिये जो इस मामले के बारे में तहकीकात करे ।जो भी कसूर वार हो उसे सज़ा दी जाये ।और यदि पोलीस बिल्कुल निर्दोष साबत हो तो उन लोगों के खिलाफ कार्यवाही की जाये जिन्होंने पुलिस पर इतने इलज़ाम लगाये हैं ।