বিড়ম্ব-বিভ: ।
প্রশাখা বহু, কোমলশাখা গুভ্ৰবৰ্ণ । পত্র যুক্ষ্ম সিরা ব্যাপ্ত ও মসৃণ। পুষ্প, গুচ্ছাকারে স্থিত, অতি ক্ষুদ্র, বহুসংখ্যক, হরিদাভ পীতবর্ণ। দল ক্ষুদ্র, কোমল, শুভ্র রোমে ব্যাপ্ত। বসন্তে পুষ্পিত এবং বর্ষায় ফল পরিপক হইয়া থাকে। ঔষধার্থ ব্যবহার  - ফল। মাত্র  -  ফলশ্য অর্থাৎ তণ্ডুলচূর্ণ ৪ আনা হইতে ১ তোলা ।
বৈদ্যকে বিড়ঙ্গের ব্যবহার।
ভরক - ক্রিমিরোগে বিড়ঙ্গ - কমিহর ভেষঙ্গের মধ্যে বিড়ঙ্গ শ্রেষ্ঠ (মুঃ ২৫ অঃ) সুশ্রুত-রসায়নাথ বিড়ঙ্গ -  - যষ্টিমধু চূণ সহ বিড়গচূর্ণ শীতল জলের সহিত পান করিয়া পশ্চাৎ শীতল জল পান করিবে। এইরূপ এক মাসকাল প্রত্যহ সেবন করিবে। ঔষধ পরিপাক প্রাপ্ত হইলে অলবণ অল্প স্নেহান্বিত মুদগামলকীর যুগ এবং প্রচুর গবা ঘৃতসহ অন্ন ভোজন বরিবে। ইহ! অশোত্ন, ক্বমিনাশক এবং মেধা ও স্মৃতি বন্ধক । এই বিভূজ রসায়ন মাসে মাসে একবার মাত্র সেবন করিলে শত বর্ষ আয়ু অভিবৰ্দ্ধিত হয় (চিঃ ২৭ :) । বঙ্গসেন অৰ্দ্ধাবভেদকে বিড়ঙ্গ  -  বিড়ঙ্গ ও কৃষ্ণতিল সমভাগে লইয়া চূর্ণ করিবে চূর্ণ বস্তু পূত করিয়া, নস্ত গ্রহণ করিলে "আধকপালে" নিবৃত্তি পায় (শিরোরোগ চিঃ)।
বক্তব্য ভরক, -  তৃপ্তিচু, কুন্ঠঘ্ন ক্রিমিগ্ন ও শিরোবিরেচনোপগ বর্গে বিভঙ্গ পাঠ করিয়াছেন। সুশ্রুত বলিয়াছেন বিড়ঙ্গের তৈল শিরোবিরেচক (চিঃ ৩১ অঃ)। চারক তৈলযোনিবর্গে বিভঙ্গের উল্লেখ নাই (সূঃ ১৩ অঃ ) ।
Constituents-Embelic acid, a volatile and fixed oil, colouring matter, tannin, a resinoid body and an alkaloid called christembine. Aotions and uses -The pulp is purgative, the fresh juice cooling diuretic and laxative. The fruit is carminative, anthelmintic, alterative and stimulant; mixed with ervados and pipli, the pulp is given to children in habitual constipation and in acute capillary bronchitis; as a carminative the fruit is given in dyspepsia and flatulence, as an alterative in skin disease and rheumatism. When taken for a long time it is found to turn the urine acid and red. Materia Medica of India R. N. Khory-11. p. 426 )
নব্যমত - বিড়ঙ্গচূর্ণ রেচক। আর্দ্র বিভঙ্গস্বরস, স্নিগ্ধ, মূত্রকর এবং মৃতরেচক। বিড়ঙ্গ, আত্মানহর, ক্বমিত্ব, রসায়ন এবং উষ্ণ বিড়ঙ্গ, মৌরী ও পিপুল বোগে, শিশুর চিরপ্পাত কোষ্ঠবন্ধে এবং গুরুণ কাসবিশেষে ( Acute capillary bronchitis ) ব্যবস্থা করা হইয়া থাকে. আম্মানহর ও বায়ুনাশক বলিয়া বিস্তৃঙ্গ গ্রহণী এবং আঘাম রোগে
विभाजी-विदारी ।
প্রয়োজ্য। রসায়ন বলিয়া ইহা বাত এবং বিবিধ চর্মরোগে সেব্য। দীর্ঘকাল বিড়ঙ্গ সেবন করিলে মুত্র কটু ও রক্তবর্ণ হইয়া থাকে। (ক্ষোরি -  ২য় খণ্ড ৪২৬ পৃঃ)।
বिদाরী - विदारी ।
विदारी - Convolvulus paniculatus, Willd.
परिचयज्ञापिका संज्ञा - विदार्य्याः- "गजेष्ठा" क्षीरविदार्य्याः- "इचुगन्धा" । गुणप्रकाशिका संज्ञा-विदार्य्याः- "स्वादुकन्दा", "वृष्यकन्दा", "खादुलता" । चोरविदार्य्याः- "चीरवल्लो", "चौरकन्दा", "चीरशला" । पूर्वाचार्यकृत-वर्णनम् - "विदारो विदारीकन्दः स दिबिधः एको दोर्घकण्डो बहुचोरः तोरविदारी व्यवयिते । भन्यो हस्तिपादकोऽल्पचीरः " - ( चक्रपाणिः - टीः सूः ३८ अ ) । विदारी शिशिरा स्वादुर्गुरुः स्निग्धा समोरजित् । पित्तांस्त्रजित् तथा वत्या वृथा चैव प्रकोर्त्तिता । विदारिकन्दो ( क्षीरविदारी ) वस्यश्च वातपित्तहरख सः । मधुरो वृंहणो वृथः शीतस्पर्शोऽतिमूत्रकः । स्तन्यदोषस्य हरणो गूढ़ विष निषूदनी। धन्वन्तरीय निघण्टुः ॥ विदारो मधुरा शीता गुरुः स्निग्धोउम्र पित्त जित् । ज्ञेया च कफक्कत् पुष्टिवलवोर्थ विवईनी । जया क्षीरविदारी च मधुरामा कषायका तिता च पित्तशूलनी मूत्रमेहामयापहा । "चोरकन्दो" दिधा प्रोक्तो विनालस्तु सनालकः । "बिनालो" रोगहर्त्ता स्थाइयस्तम्भी "सनालकः " । राजनिघण्टुः ॥ * सा स्त्रिघ्ना मधुरा हिमा। गुर्वी बलासजनमो पुष्टिदा वोय्यवर्धिनी । रक्तपित्तभ्रमश्रान्तिहृष्णामूर्च्छापमोदिनो । वातपित्तप्रशमनी वस्या वृष्या रसायनी । भावप्रकाशः ॥ विदारी वातपित्तन्नो दृष्या वस्या रसायनो। राजवज्ञभः ।
बेयके व्यवहारः-विसर्पे विदारी - "शताव विदार्थ्यास बन्दी धोत तातो । (चिः ११ चः ) । (२) मूत्रस्य बेवर्सेच विदारी"विदारीभिः * तथा तम्। तं पच मूगल वैवस्थ अष्ट्र एव च" । (चिः २२ । चरवा बाजीकरचार्थ विदारी-" विदामः सुतं सर
