ଭୂମିକା : ଭାରତର ଗଗନ ପବନ ପ୍ରକମ୍ପିତ କରି ଦିନେ ଆକୁମାରୀ ହିମାଚଳ ଜାଗି ଉଠିଥିଲା ଏକ ପ୍ରଳୟଙ୍କର ଝଞ୍ଜା । ଚିରବନ୍ଦିତା ଭାରତ ଜନନୀକୁ ବ୍ରିଟିଶ ନିଗଡ଼ରୁ ମୁକ୍ତ କରିବାର ସଂକଳ୍ପ ନେଇ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବୀର ସନ୍ତାନ ବିପ୍ଳବର ବହ୍ନି ବଳୟ ମଧ୍ୟରେ ଝାସ ଦେଇଥିଲେ । ଶେଷରେ ଭାରତ ସ୍ବାଧୀନତା ଲାଭ କଲା । ଅସୀମ ଦୁଃଖ ଓ ନିର୍ଯ୍ୟାତନା ବରଣ କରି, ବହୁ ତ୍ୟାଗ ଓ ଆତ୍ମବଳିର ପ୍ରତିଦାନରେ ଆମକୁ ମିଳିଲା ମହାମୂଲ୍ୟ ସ୍ବାଧୀନତା । ଆଜି ସେହି ମହାର୍ଘ ସଂପଦର ସୁରକ୍ଷା ଦାୟିତ୍ବ ହେଉଛି ଏ ଦେଶର କୋଟି କୋଟି ନାଗରିକମାନଙ୍କର । ଆଶା କରାଯାଏ ଦେଶ ଓ ଜାତିର ଭବିଷ୍ୟତ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀଙ୍କର ସ୍କନ୍ଧ ଉପରେ ଆଧାରିତ ହୋଇ ବଞ୍ଚି ରହିବ ଏହି ସ୍ବାଧୀନତା । ପୁଣି ସେହିମାନଙ୍କର ସ୍ବପ୍ନ, ସାଧନା ଓ ଶ୍ରମର ଭିଭି ଉପରେ ଗଢ଼ି ଉଠିବ ନବଭାରତ; ତେଣୁ ସ୍ବାଧୀନ ଭାରତରେ ଛାତ୍ରର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଅପରିସୀମ ଓ ତା'ର ଭୂମିକା ହେଉଛି ଅଖଣ୍ଡ ।
କର୍ଭବ୍ୟର ଶ୍ରେଣୀ ବିଭାଗ : ବ୍ୟକ୍ତିଗତ, ସାମାଜିକ ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଏହି ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ କର୍ଭବ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତୀୟ ଛାତ୍ର ଆବଦ୍ଧ । ଅତୀତର ରାଜନୈତିକ ଆଲୋଡ଼ନ ଓ ଗଣବିପ୍ଳବର ଆଗ୍ନେୟ ବାତାବରଣ ଆଜି ଦୂରୀଭୂତ ହୋଇଯାଇଛି ସତ; କିନ୍ତୁ ତା' ପରିବର୍ତ୍ତେ ନବଭାରତ ଗଠନର ଏକ ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାୟିତ୍ ଆସି ତା ଆଗରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି । ସେହି ଦାୟିତ୍ବକୁ କିଭଳି ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ସେ ସଂପାଦନ କରି ପାରିବ ତାହା ହେଉଛି ତା'ର ପ୍ରଧାନ ଚିନ୍ତା ।
ଛାତ୍ରଜୀବନ ହେଉଛି ଏକ ସାଧନାର କାଳ । ସାଧନା ଜୀବନରେ ଆଣିଦିଏ ସାଫଲ୍ୟ ଏବଂ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା । ତେଣୁ ସାଧନାର ମାର୍ଗ କେବେ ସରଳ ନୁହେଁ । ଏହାର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟକୁ ଯେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରି ନ ପାରିଲା ସେ ଛାତ୍ର ପଦବାଚ୍ୟ ନୁହେଁ ।
ଆଧୁନିକ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କଠାରେ ପରିଲକ୍ଷିତ କେତୋଟି ଗୁରୁତର ତ୍ରୁଟି ହେଉଛି, ନିଶାସକ୍ତ, ଅନୁଶାସନହୀତା ଓ ଶ୍ରମବିମୁଖତା । ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଜୀବନର କୌଣସି ମହତ୍ୱର ଆଦର୍ଶ ନାହିଁ କିମ୍ବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ନାହିଁ । ଅତୀତର ମହାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ଜୀବନାଦର୍ଶରୁ କିଛି ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିବାର ଅଭିପ୍ରାୟ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ନାହିଁ । ରଙ୍ଗୀନ୍ ପରଦାର ଚିତ୍ର ତାରକା ଓ କ୍ରୀଡ଼ାବିତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନର ପରମ ଆଦର୍ଶ । ସାଧନାକ୍ଲିଷ୍ଟ ଜୀବନ ଅପେକ୍ଷା ସହଜିଆ ଜୀବନକୁ ସେମାନେ ଅକ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି । ସାମାଜିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ସେମାନଙ୍କର ନିକଟରେ ଏକପ୍ରକାର ଅର୍ଥହୀନ । ସାଧାରଣ ଜୀବନରେ ଶ୍ରୀଳତାର ମୂଲ୍ୟ ସେମାନେ କୃଚିତ ବୁଝନ୍ତି । ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବର୍ବରତା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଚରଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରକୋଷ୍ଠରେ ଅସାଧୁ ଉପାୟ ଅବଲମ୍ବନ ପୂର୍ବକ ସାର୍ଟିଫିକେଟ୍ ଖଣ୍ଡ ହାସଲ କରିବାରେ ସେମାନେ ଗୌରବ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି । ସେଇଭି ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନମାନଙ୍କରେ 'ବ୍ୟାଗିଙ୍ଗ' ଭଳି ଯେଉଁ ନିନ୍ଦନୀୟ ପଶ୍ବଚାର ଚାଲିଛି, ତାହା ଭାରତୀୟ ଛାତ୍ର ଚରିତ୍ରକୁ କଳଙ୍କିତ କରିଛି । ସୁତରୀ ଛାତ୍ରମାନେ ଏଥିପ୍ରତି ସଚେତନ ରହି ଗୋଟିଏ ଭଦ୍ର ଓ ମାର୍ଜିତ ସମାଜର ଉଭାରାକାରୀ ରୂପେ ନିଜକୁ ପରିଚିତ କରାଇବା ଉଚିତ୍ ।
ସାମାଜିକ କର୍ଭବ୍ୟ : ସାମାଜିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ କର୍ଭବ୍ୟ ସହିତ ସମାନ୍ତର । ସଭ୍ୟମାନବ ପକ୍ଷେ ସମାଜ ହେଉଛି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତା । ସାମାଜିକ ଭିତ୍ତି ଉପରେ ଆପଣାକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରି ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଭବିଷ୍ୟତ ଜୀବନର ରଙ୍ଗିନ ସୌଧ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ହୁଏ । ତେଣୁ ସମାଜ ଯେତିକି ସୁସଂହତ, ସମୃଦ୍ଧ ଓ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ହେବ, ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଜୀବନର ମୂଲ୍ୟ ସେହି ପରିମାଣରେ ବର୍ଦ୍ଧିତ ହେବ । ସୁସ୍ଥ ସାମାଜିକ ଜୀବନ ଗଠନ ନିମନ୍ତେ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ଐକ୍ୟ, ସହଯୋଗ ଏବଂ ସୁସମ୍ବନ୍ଧ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ । ସାମାଜିକ ଜୀବନରେ ଜାତି, ଧର୍ମ, ଶିକ୍ଷା ଓ ଆଭିଜାତ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦିକୁ ଆଧାର କରି କୌଣସି ବିଭାଜନ ସୃଷ୍ଟି କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ସମାଜରେ ଧନୀ, ଦରିଦ୍ର, ସବୁ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକଙ୍କର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ଦେଶରେ ଯେଉଁ ସଂଖ୍ୟାଧୁକ କୃଷକ ବା ଶ୍ରମିକ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ନିଜର ଶିକ୍ଷାଗତ ବା ଆଭିଜାତ୍ୟଗତ ଆମ୍ବଗର୍ବ ବଳରେ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ସମ୍ମାନ ଦାବି କରିବା ଅନୁଚିତ । ଶ୍ରମ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ସହିତ ଶ୍ରମର ମର୍ଯ୍ୟାଦା (Dignity of labour) ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବା ଉଚିତ୍ । ଆଧୁନିକ ସମାଜରେ ଯେଉଁଭଳି ଭାବରେ ଅନ୍ୟାୟ, ଅନୀତି, ଲାଞ୍ଚ, ମିଛ, ଦୁର୍ନୀତି ଇତ୍ୟାଦି ବଢ଼ି ଚାଲିଛି, ତା'ର ପ୍ରତିରୋଧ ଦିଗରେ ଛାତ୍ର ସମାଜର କେତେକ ଦାୟିତ୍ବ ଅଛି । ରାଜନୀତି ଓ ଶାସନକ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଚ୍ଚ କ୍ଷମତା ଓ ଅଧୁକାରରେ ଥିବା କର୍ମକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ଅନୀତିର ସମାଲୋଚନାରେ ଛାତ୍ରମାନେ ଶତମୁଖ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେପରି ସେହି ସମାଲୋଚନାର ପାତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ସେଥିପ୍ରତି ସଚେତ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ । ସାମାଜିକ ଜୀବନରେ ଛାତ୍ରମାନେ ସେବାଭଳି ଏକ ସ୍ବର୍ଗୀୟ ଭାବନାରେ ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସମାଜର କଲ୍ୟାଣ କାମନାରେ ବ୍ରତୀ ହେବା ଦେଶପକ୍ଷେ ଏକ ଗୌରବର କଥା ।
ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ : ରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ସମାଜର ହିତ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଯାହା କିଛି କାମ୍ୟ, କରଣୀୟ ଓ ଆଦର୍ଶଜନକ ତାହାକୁ ବିଶ୍ବବିଦ୍ୟାଳୟର ଚେତନଶୀଳ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନେ ଯଦି ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ ପରିବାରରେ ନିଷ୍ଠାପର ଭାବରେ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତରେ ଦେଶରେ ଏକ ବୈପ୍ଳବିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିବ । ନିନ୍ଦନୀୟ ଯୌତୁକ ପ୍ରଥା, ବଧୂ ନିର୍ଯାତନା ଓ ବାଳ ଶ୍ରମିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବିରୋଧ କରି ଛାତ୍ରମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ ପରିବାରରେ ସତର୍କ ଓ ସଚେତନ ରହିଲେ ଏ ଦିଗରେ କିଛି ସୁଫଳ ମିଳିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଏ । ନିଶାନିବାରଣ, ସିନେମା ତଥା ଦୂରଦର୍ଶନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରୁ ଅଶ୍ମୀତା ବର୍ଜନ ଦିଗରେ ଛାତ୍ରମାନେ ସଂଘବଦ୍ଧ ଆନ୍ଦୋଳନ କଲେ ଦେଶର ମହୋପକାର ସାଧୂତ ହେବ ।
ସାଂପ୍ରତିକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଭାରତର ସାଂପ୍ରଦାୟିକ ସଂଘର୍ଷ ଏବଂ ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣ ହେଉଛି ଦୁଇଟି ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ ସମସ୍ୟା । ରାଜନୈତିକ ଲୋକମାନେ ଆପଣାର ସ୍ବାର୍ଥ ନିମନ୍ତେ ହେଶରେ ସାଂପ୍ରଦାୟିକତା ଓ ଜାତିବାଦକୁ ଯେଭଳି ଉତ୍ସାହିତ କରୁଛନ୍ତି, ଛାତ୍ରମାନେ ସେଥିପ୍ରତି ସତର୍କ ରହିବା ଉଚିତ୍ । ଜାତି, ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ସମାଜରେ ଏକତା ଓ ସୌହାର୍ଘ୍ୟ ରକ୍ଷା ଦିଗରେ ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ । ସେଇଭଳି ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣର ଭୟାବହତା ପ୍ରତି ଜନ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ମିଳିତ ଭାବେ ବୃକ୍ଷ ଛେଦନକୁ ବିରୋଧ କରି ନୂତନ ନୂତନ ବୃକ୍ଷରୋପଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆଗଭର ହେବା ଉଚିତ୍ । ଦେଶର ଜାତୀୟ ସ୍ୱାଭିମାନକୁ ଓ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଉଚ୍ଚତର ସ୍ଥାନରେ ରଖୁବା ଛାତ୍ରମାନଙ୍କର ଯେପରି ଏକ ନୈତିକ କର୍ଭବ୍ୟ, ଜାତୀୟ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପ୍ରତି ସଚେତନ ରହି ମନୋବଳକୁ ଅତୁଟ ରଖୁବା ସେଇପରି ସେମାନଙ୍କର ଅବଶ୍ୟ କର୍ଭବ୍ୟ ।
ଶେଷକଥା : ଆଜି କିନ୍ତୁ ଛାତ୍ରମାନେ ଯେପରି ଉଛୁଙ୍ଖଳ, ଅସଂଯତ, ଉଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତ, ନିଶାସକ୍ତ ଓ ସର୍ବୋପରି ବିଚାର ବିବେକଶୂନ୍ୟ ହୋଇପଡ଼ିଛନ୍ତି ତାହା ଦେଖୁଲେ ନିରାଶ ହେବାକୁ ପଡ଼େ । ଏହା ଦ୍ବାରା କେବଳ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନର ପବିତ୍ର ବାତାବରଣ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ, ସାମାଜିକ ଜୀବନରେ ଏକ ପ୍ରତ୍ୟୟହୀନତା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ଭାରତ ଭଳି ଏକ ବୃହତ୍ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଭବିଷ୍ୟତକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖ୍ ଛାତ୍ରମାନେ କେବଳ ଆମ୍ବସଚେତନ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଦେଶର ଶିକ୍ଷକ, ରାଜନୀତିକ ନେତା, ନୀତିବେ, ଆଇନ ନିର୍ମାତା ସର୍ବୋପରି ଅଭିଭାବକମାନେ ଏହାର ପ୍ରତିକାର ନିମନ୍ତେ ତତ୍ପର ହେବା ଉଚିତ୍ । କେଉଁ ତୁଟିହେତୁ ଆଜି ଭାରତୀୟ ଛାତ୍ର ସମାଜ । ମଉହ ସଦୃଶ ଉଛୁଖଳ ହୋଇ ବେଳେ ବେଳେ ଲଙ୍କାକାଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଜାଡ଼ିବା ଆବଶ୍ୟକ ।
