ପ୍ରାଚୀନ ମହାଭାରତର ଏକ ଅଂଶ ଭାବେ କଳିଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟର ସୃଷ୍ଟି ହେଲା | ମଗଧର ରାଜା ଅଶୋକ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୨୬୧ ମସିହାରେ କଳିଙ୍ଗ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ଘଟଣା ମହାନ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଇତିହାସରେ ଲିଖିତ। ତା'ପରେ କଳିଙ୍ଗବାସୀ ନିରନ୍ତର ଏବଂ କଠୋର ଭାବରେ ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ସେମାନେ ହାରିଗଲେ | ଯୁଦ୍ଧ କେତେ ନିରାଶାଜନକ, କେତେ ତିକ୍ତ ଥିଲା ଏବଂ ଫଳାଫଳ କେତେ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା, ଅଶୋକଙ୍କ ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣନାରୁ ଜଣା ପଡିଛି | ତାଙ୍କର ତ୍ରୟୋଦଶ ଶିଳାନୁଶାସନରେ କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧର ରୋମାଞ୍ଚକର ବିଭୀଷିକା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି | ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାଜା ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକର ଅଷ୍ଟମବର୍ଷରେ କଳିଙ୍ଗ ଆକ୍ରମଣ କରି ଜୟଲାଭ କରିଥିଲେ । ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକଲକ୍ଷ ଲୋକ ନୀହତ ହୋଇଥିଲେ । ଦେଢ଼ଲକ୍ଷ ଲୋକ ବନ୍ଦୀହୋଇ ଦେଶାନ୍ତରକୁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରାୟ ସେହି ସଂଖ୍ୟକ ବ୍ୟକ୍ତି ଯୁଦ୍ଧ ପର ଅବସ୍ଥାରେ ଆହାତ , ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ କିମ୍ବା ବୁଭୁକ୍ଷୁ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁମୂଖରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ।
କିନ୍ତୁ ଫଳାଫଳ କ'ଣ ହେଲା? ଜୟ ହୋଇଥିବା କଳିଙ୍ଗ ତା'ର ବିଜେତାଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କଲା | ଏହା ତାଙ୍କର ଶେଷ ଯୁଦ୍ଧ ଥିଲା, ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ସେ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଶାନ୍ତି ଏବଂ ଅହିଂସା ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ।
ଏହା ମଧ୍ୟ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ପାଇକ ମାନଙ୍କର ଯୋଦ୍ଧା ବକ୍ସି ଜଗବନ୍ଧୁଙ୍କ ସମୟରେ ନିଜର ସାମରିକ ଶକ୍ତି ଏବଂ ବୀରତ୍ୱ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛି | ୧୬ତମ ଶତାବ୍ଦୀର ଅର୍ଦ୍ଧ ଭାଗରେ ଓଡିଶାର ଗୌରବ ସମାପ୍ତ ହେଲା | ଦୁଇ ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ ବ୍ରିଟିଶମାନେ କେତେକ ପ୍ରଶାସନିକ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଅନେକ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରି ଅନ୍ତିମ ଝଟକା ଦେଇଥିଲେ।
ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ମାନେ ଓଡ଼ିଶା ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ, ସେହି ପରିଦର୍ଶନ ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ହେଉଛି ୯ ତମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପୁରୀର ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗସ୍ତ ଏବଂ ଏହାକୁ ତାଙ୍କର ମିଶନର କେନ୍ଦ୍ର ତଥା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଆଦର୍ଶ ଏବଂ ବାର୍ତ୍ତାର ଏକ ଗଡ଼ଜାତ ସହର ଭାବରେ ପରିଣତ କରିବା | ସେ ଭାରତୀୟ ଉପଦ୍ୱୀପର ଚାରି କୋଣରେ ଚାରୋଟି ମଠ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ଯେଉଁଥିରୁ ପୁରୀର "ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପୀଠ" ଅନ୍ୟତମ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମହାନ ସନ୍ଥ ରାମାନୁଜାଚାର୍ଯ୍ୟ, ବିଶିଷ୍ଟ ଦ୍ୱୈତ ଦର୍ଶନର ପ୍ରଚାରକ ମଧ୍ୟ ପୁରୀ ପରିଦର୍ଶନ କରି ଏମାର ମଠ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ସେହି ଶତାବ୍ଦୀରେ ଜୟଦେବ ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଗ୍ରନ୍ଥ "ଗୀତ ଗୋବିନ୍ଦ" ରଚନା କରିଥିଲେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଷୋଡଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଶ୍ରୀ ଚୈତନ୍ୟ, ଭକ୍ତ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରଦର୍ଶକ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଆସି ପୁରୀକୁ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଶେଷ ୧୮ ବର୍ଷ ପାଇଁ ବାସସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସମସାମୟିକ ପଞ୍ଚ ସଖା ଅର୍ଥାତ୍ ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ, ଶ୍ରୀ ଅଚ୍ୟୁତାନନ୍ଦ ଦାସ, ଶ୍ରୀ ବଳରାମ ଦାସ, ଅନନ୍ତ ଏବଂ ଯଶୋବନ୍ତ ସେହି ସମୟର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପୁରୁଷ ଏବଂ ସାହିତ୍ୟିକ ଥିଲେ।
କବି ସମ୍ରାଟ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ, କବି ସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥ, ରାଧନାଥ ରୟ, ଫକିର ମୋହନ ସେନାପତି, ପଣ୍ଡିତ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ, ପଣ୍ଡିତ ନୀଳକଣ୍ଠ ଦାସ, ଗୋଦାବରୀଶ ମିଶ୍ର, କାଳନ୍ଦୀ ଚରଣ ପାଣିଗ୍ରାହୀ, ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ରାଉତ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟରେ ବହୁ ଅବଦାନ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଓଡ଼ିଶା ନଲେଜ୍ ହବ୍ (ଏଚୟୁବି)
ଡିସକ୍ଲେମର : ଏହା ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ସରକାରୀ ଓ୍ୱେବ୍ ପୋର୍ଟାଲ ବିଷୟକ । ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ସୂଚନା ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଭାଗ ହେଉଛି ମୁଖ୍ୟ ସଂଯୋଜକ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଭାଗ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରଦତ୍ତ ବିବରଣୀ ପାଇଁ ଦାୟୀ ରହିବେ ।
