ଅର୍ଥାତ୍ ଉତ୍କଳଭୂମି କେବଳ ପ୍ରାକୃତିକ ରୂପ ସୁଷମାରେ ଯେ ମହିମାମୟୀ ତାହା ନୁହେଁ, ବକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ବିପୁଳ ରନ୍ ସମ୍ଭାର ଧାରଣ କରି ସେ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟଶାଳିନୀ ମଧ୍ୟ । ଅତୀତର ସେ ବିଭବ, ସେ ପ୍ରାଚୁର୍ଯ୍ୟ ଆଜି ନିଃଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି ସତ; କିନ୍ତୁ ଭୂସତ ବିପୁଳ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ କଥା ଚିନ୍ତାକଲେ ମନେହୁଏ, ବିଭବଶାଳୀ ଅତୀତ ଉତ୍କଳର ସମସ୍ତ ବିଭବ ସତେ ଯେପରି ଏଯୁଗରେ ମୃତ୍ତିକା ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମଗୋପନ କରି ରହିଛି । ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ଥାନ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ । ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ଲୌହ, ମାଙ୍ଗାନିଜ, କୋଇଲା,କ୍ରୋମାଇଟ୍, ଗ୍ରାଫାଇଟ୍, ଲାଇମ ଷ୍ଟୋନ ବା ଚୁନପଥର, ଆଜବେଷ୍ଟସ, ଫାୟାରକ୍ରେ (Fire Clay) ଚୀନା ମାଟି, ଅଭୁ ଓ ନିକେଲ ଇତ୍ୟାଦି ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣରେ ପୂରି ରହିଛି । ଏଗୁଡ଼ିକର ସୁବିନିଯୋଗ କରାଯାଇପାରିଲେ, ଦରିଦ୍ର ଉତ୍କଳର ଭାଗ୍ୟ ପରିବର୍ଭନ ହୋଇପାରିବ ।
୧. ଲୌହପଥର : ଓଡ଼ିଶାର ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ର ବଣେଇ, କେନ୍ଦୁଝର, ମୟୂରଭଞ୍ଜ, ସମ୍ବଲପୁର ଏବଂ କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଟମକା ଓ ଦଇତାରିଠାରେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଲୌହପିଣ୍ଡ ଗଚ୍ଛିତ ଥିବା ଅନୁସନ୍ଧାନରୁ ଜଣାଯାଇଛି । କେବଳ ବଣାଇ ସବଡ଼ିଭିଜନରେ ଏକ ହଜାର କୋଟି ଟନ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧରଣର ଲୌହପିଣ୍ଡ ଅଛି । ଏଥିରେ ଶତକଡ଼ା ୬୦ ଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୌହ ମିଶ୍ରିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବାର ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ମତ ଦିଅନ୍ତି । କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ଟମକା,ଦଇତାରିଖଣି ଅଞ୍ଚଳରେ ୩୦ କୋଟି ଟନ ହେମେଟାଇଟ୍ ଜାତୀୟ ପଥରର ଯେଉଁ ସନ୍ଧାନ ମିଳିଛି, ତାହାହିଁ ହୋଇଛି ପାରାଦୀପ ବନ୍ଦର ବିକାଶର ମୂଳଭିରି ।
୨. ମାଙ୍ଗାନିଜ : ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସୋଭିଏତ ରୁଷର ସ୍ନାନ ପରେ ଉଚ୍ଚକୋଟିର ମାଙ୍ଗାନିଜ ଧାତୁ ନିମନ୍ତେ ଭାରତବର୍ଷର ସ୍ଥାନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ । ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୨ କୋଟି ଟନ ମାଙ୍ଗାନିଜ ଧାତୁ ଉତ୍ତୋଳନ କରାଯାଏ ଏବଂ ଏହାର ଦୁଇ-ତୃତୀୟାଂଶ କେବଳ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟରୁ ହିଁ ମିଳିଥାଏ । ସୁତରାଂ କେବଳ ସର୍ବଭାରତୀୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ କାହିଁକି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ମାଙ୍ଗାନିଜ ଧାତୁ ନିମନ୍ତେ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ସର୍ବସ୍ବୀକୃତ । କେଉଁଝର, ସୁନ୍ଦରଗଡ଼, କୋରାପୁଟ, କଳାହାଣ୍ଡି ଏବଂ ବଲାଙ୍ଗୀର ଜିଲ୍ଲାରେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ମାଙ୍ଗାନିଜ ପୂରି ରହିଛି । ଟାଟା ଲୌହ କମ୍ପାନୀଙ୍କ ଆନୁକୂଲ୍ୟରେ ଯୋଡ଼ାଠାରେ ଏକ ଫେରୋମାଙ୍ଗାନିଜ କାରଖାନା ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି ।
୩. କୋଇଲା : ୧୮୮୭ ମସିହାରୁ ଓଡ଼ିଶାର ଭୁ-ନିମ୍ନରେ କୋଇଲାର ସନ୍ଧାନ ମିଳିଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା ୧୯୦୮ ମସିହା ବେଳକୁ ସମ୍ବଲପୁରଠାରେ ଏବଂ ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ତାଳଚେରଠାରେ ଆଧୁନିକ ପଦ୍ଧତିରେ ଏହାର ଖନନ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା । ଓଡ଼ିଶାରେ ୮୦ କୋଟି ଟନ କୋଇଲା ଭୂ-ବକ୍ଷରେ ସଞ୍ଚିତ ଥିବାର କୁହାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଳଚେରଠାରେ ପ୍ରାୟ ୧୫୦ କୋଟି ଟନ୍ ଏବଂ ସମ୍ବଲପୁର ଜିଲ୍ଲାର ରାମପୁର ଅଞ୍ଚଳର ଅନ୍ତର୍ଭରେ ୬୦୦ ଫୁଟ ଗଭୀର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାୟ ୧୦୦କୋଟି ଟନ୍ କୋରଲା ଥିବାର ସମ୍ଭାବନା ।
୪. କ୍ରୋମାଇଟ୍ : ଭାରତବର୍ଷରେ ଓଡ଼ିଶା ସମେତ ମୁମ୍ବାଇ,ଚେନ୍ନାଇ, ଆନ୍ଧ୍ର, ମହୀଶୂର ଏବଂ ବିହାର ରାଜ୍ୟରେ କ୍ରୋମାଇଟ୍ ଧାତୁର ସନ୍ଧାନ ମିଳିଛି । ଓଡ଼ିଶାରେ କେନ୍ଦୁଝରର ନୂଆସାହି, କଟକର । ସୁକିନ୍ଦା ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଢେଙ୍କାନାଳରେ ମୋଟ ପ୍ରାୟ ୫, ୨୦,୦୦୦ ଟନ୍ ଫୁଟ କ୍ରୋମାଇଟ୍ ସତ ଥିବାର ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ।
୫. ବୃନପଥର : ଓଡ଼ିଶାର ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ବୀରମିତ୍ରପୁର, ରାଜଗାଙ୍ଗପୁର, ସମ୍ବଲପୁର ଏବଂ କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲାରେ ଆନୁମାନିକ ମୋଟ ୩୦ କୋଟି ଟନ୍ ଚୁନପଥର ସତ ଥିବାର ଅନୁସନ୍ଧାନରୁ ଜଣାଯାଇଛି । ସମ୍ବଲପୁରର ଡୁଙ୍ଗୁରୀଠାରେ ଥିବା ପ୍ରଚୁର ଚୁନପଥର ଅପେକ୍ଷାକୃତ ନିକୃଷ୍ଟ ଧରଣର ଏବଂ ଏହା କେବଳ ସିମେଣ୍ଟ ତିଆରି ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ; କିନ୍ତୁ କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲାରୁ ଉତ୍ତୋଳିତ ଚୁନ ପଥରରେ ଶତକଡା ୯୬ ଭାଗ କାଲସିୟମ୍ କାର୍ବୋନେଟ୍ ଥିବାର ପରୀକ୍ଷିତ ହୋଇଛି । ୬. ଗ୍ରାଫାଇଟ୍ : । ଏହି ଧାତୁଟି ଅଧୁକ ତାପ ସହନଶୀଳ ରୂପେ ପରିଚିତ ଏବଂ ପେନ୍ସିଲର ସୀସା ରୂପେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଓଡ଼ିଶାର ବଲାଙ୍ଗୀର, ସମ୍ବଲପୁର ଏବଂ କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲାରେ ଗ୍ରାଫାଇଟ୍ ଥିବାର ଜଣାଯାଏ ।
୭. ଫାୟାର (Fire Clay) : ରିପ୍ରୋଟରୀ (Refractories)ମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଫାୟାର ସ୍କୋ ପ୍ରଧାନତଃ ଓଡ଼ିଶାର ସମ୍ବଲପୁର ଜିଲ୍ଲାରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ । ଢେଙ୍କାନାଳ ଏବଂ ପୁରୀଜିଲ୍ଲାର ଚନ୍ଦକା ଅଞ୍ଚଳରେ ସାମାନ୍ୟ ପରିମାଣରେ ଏହି ମୃତ୍ତିକା ସଞ୍ଚିତ ଥିବାର ଅନୁସନ୍ଧାନକାରୀ ଦଳ ମତ ଦିଅନ୍ତି । ସମ୍ବଲପୁର ଜିଲ୍ଲାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଉକ୍ତ ମୃତ୍ତିକାରେ ଶତକଡା ୫୦.୩୪ ଭାଗ ସିଲିକନ୍ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ଼ (Silicon Dioxide)ଏବଂ ୩୪.୩୦ ଭାଗ ଆଲୁମିନିୟମ୍ ଅସାଇଡ୍ (Aluminium Oxide)ଏବଂ ଏକ ଭାଗ ମାତ୍ର ଲୌହ ଅସାଇଡ୍ (Iron Oxide) ଥିବା ଗବେଷଣାରୁ ଜଣାଯାଇଛି ।
ଏତଦ୍ବ୍ୟତୀତ ଓଡ଼ିଶାରେ ବକ୍ସାଇଡ୍, ସୁନା, ଅଭ୍ର ଓ ସୀସା ଇତ୍ୟାଦି ନାନାବିଧ ଖଣିଜ ଧାତୁ ବ୍ୟୁନାଧୁକ ଭରି ରହିଛି । ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ପୂରି ରହିଥିବା ଖଣିଜ ସମ୍ପଦର ଅନୁସନ୍ଧାନ ଲାଗି ୧୯୭୨-୭୩ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତୀୟ ଭୂ-ତତ୍ତ୍ବ ସର୍ଭେ ଅନୁଷ୍ଠାନ ପକ୍ଷରୁ ଉଦ୍ୟମ କରାଯାଇଥିଲା । ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ସର୍ଗିପାଲିଠାରେ ସୀସା, ଦସ୍ତା ଓ ତମ୍ବା, କେଶରପୁରଠାରେ ତମ୍ବା, କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲାର ପଟାଙ୍ଗିଠାରେ ବସାଇଟ୍ ଇତ୍ୟାଦିର ସନ୍ଧାନ ପାଇ ଉକ୍ତ ସଂସ୍ଥା ଭୂ-ଖୋଦନ କରିଥିଲେ ।
ଖଣିଜ ଶିଳ୍ପର ବିକାଶ : ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ବଣେଇ-କେନ୍ଦୁଝର ଅଞ୍ଚଳରେ ମାଙ୍ଗାନିଜ ପଥର ଖୋଳି ଓ ନମୁନା ସଂଗ୍ରହ କରି ତା'ର ପ୍ରାଥମିକ ମୂଲ୍ୟ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରିବାର ଉଦ୍ୟମ ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଥିଲା । କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ସୁକିନ୍ଦା ଅଞ୍ଚଳରେ ନିକେଲର ସନ୍ଧାନ ମିଳିଛି । ସାରୁଆବିଲ ଅଞ୍ଚଳରେ ଆନୁମାନିକ ଦେଢ଼ କୋଟି ଟନ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିକେଲ ପଥର ପୂରି ରହିଥିବାର ଅଟକଳ କରାଯାଇଛି । ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଜିଲ୍ଲାର ଶିମିଳିପାଳ ଅଞ୍ଚଳରୁ ନିକେଲ ପଥରର ନମୁନା ସଂଗ୍ରହ କରାଯିବା ପରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସେଠାରେ ଖୋଦନ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି । ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲାରେ ସୁନା ଓ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ସମୁଦ୍ର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚରେ ଏଲିମିନାଇଟ୍ ଧାତୁର ସନ୍ଧାନ ମିଳିଛି । ଭୁ-ପୃଷ୍ଠସ୍ଥ ଉର୍ବର ଶସ୍ୟଶାଳୀ ମୃଭିକାରୁ ଉତ୍ପାଦିତ ପ୍ରଚୁର କୃଷି ସମ୍ପଦ ସହିତ ଅନ୍ତର୍ଭାଗସ୍ଥ ଯୁଗ ଯୁଗ ବ୍ୟାପୀ ଗୁପ୍ତ ଖଣିଜ-ରର ସମନ୍ବିତ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଦିନେ ଉତ୍କଳର ଭାଗ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଏ ।
ପ୍ରତିବନ୍ଧକ : ନାନାବିଧ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦର ପ୍ରାଚୁର୍ଯ୍ୟ ସଭ୍ ଅର୍ଥନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଓଡ଼ିଶା ଏକ ନିତାନ୍ତ ଅନଗ୍ରସର ରାଜ୍ୟ । ବନ୍ଦିନୀ ଧାତୁମାନଙ୍କର ଆବଦ୍ଧ ଦ୍ବାରକୁ ଉନ୍ନକ୍ତ କରି ଓଡ଼ିଶାରେ ସମୃଦ୍ଧିର ପଥ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଦିଗରେ ଯେଉଁ କେତୋଟି ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ୧. ଆର୍ଥିକ ସ୍ବଚ୍ଛଳତାର ଅଭାବ ପ୍ରଥମ ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ । ୨. ଓଡ଼ିଶାରେ ଯାତାୟାତ ଓ ପରିବହନ ସଂସ୍ଥାର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ୩. ପ୍ରଚୁର ବର୍ଷା ହେତୁ ଖଣି ଅଞ୍ଚଳରେ ଅସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟକର ପରିବେଶ, ୪. ଖଣିଜର ଉପଯୋଗ ନିମନ୍ତେ ଆବଶ୍ୟକ ଶିଳ୍ପପ୍ରତିଷ୍ଠାନର ଅଭାବ ଇତ୍ୟାଦି କେତୋଟି ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ଯୋଗୁଁ ଓଡ଼ିଶାର ସମୃଦ୍ଧି ପଥ ଅବରୁଦ୍ଧ ହୋଇଛି ।
ସେମାନେ କର୍ମଦକ୍ଷତା ଓ ଅଭିଜ୍ଞତା ହାସଲ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ସୁତରାଂ ଶିଛାଞ୍ଚଳରେ କ୍ଷୁଦ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ର ସହର ସୃଷ୍ଟି କରି ଶିକ୍ଷା, ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଆମୋଦବିଧାନ ଇତ୍ୟାଦି ଶ୍ରମିକ କଲ୍ୟାଣକର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଦିଗରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍ । ପରିବହନ ଦିଗରୁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ-କିରିବୁର, ସୁକିନ୍ଦା-ପାରାଦ୍ବୀପ, ବାଂଶପାଣି-ତାଳଚେର ରେଳରାସ୍ତାର ନିର୍ମାଣ ଶେଷ ହେଲେ ଖଣିଜ ପରିବହନ ଦିଗରେ ଉନ୍ନତି ସାଧିତ ହୋଇପାରିବ । ଏଥିସହିତ ବୈଷୟିକ ଶିକ୍ଷା, ବହିର୍ବାଣିଜ୍ୟର ପ୍ରସାର ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଗବେଷଣା ପ୍ରଭୃତି କେତୋଟି ବିଷୟ ଉପରେ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍ ।
ଶେଷକଥା : ଓଡ଼ିଶାରେ ଭୂସତ ବିପୁଳ ଐଶ୍ବର୍ଯ୍ୟକୁ ଚିନ୍ତାକରି କେବଳ କଳ୍ପନାରେ ବିଭୋର ହେଲେ କିଛି ଲାଭ ହେବ ନାହିଁ । ଏ ଦିଗରେ ପ୍ରାଦେଶିକ ସରକାରଙ୍କର ଯେଭଳି ନିଷ୍ଠାର ଅଭାବ, କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କର ସେଇଭଳି ସହଯୋଗର ଅଭାବ ଅଛି । ଦୂରଦୃଷ୍ଟିର ସହିତ ଯୋଜନା ତିଆରି କରାଯାଉ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଯାହା କିଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଉଛି, ତାହା ଫଳବତୀ ହୋଇପାରୁ ନାହିଁ । ଜାପାନୀ ଭଳି ଚତୁର ଜାତି ଆମଠାରୁ ଲୁହାପଥର ନେଇ ଶିଛରେ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ, ଅଥଚ ଆମେ ଆମର କଞ୍ଚାମାଲତକ ବିକ୍ରି କରିଦେଇ ରିକ୍ତ ହସ୍ତରେ ଶୂନ୍ୟକୁ ଚାହିଁ ରହିବୁ, ଏହା ଏକ ବିଡ଼ମ୍ବନା ଅଟେ । ସଂପ୍ରତି କଳାହାଣ୍ଡି ଅଞ୍ଚଳରେ ମିଳୁଥିବା ରପଥରକୁ ଚୋରା ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ କୌଶଳରେ ଅପହରଣ କରି ନେଇ ଓଡ଼ିଶା ବାହାରେ ବହୁ ମୂଲ୍ୟରେ ବିକ୍ରିକରି ଲାଭବାନ ହେଉଛନ୍ତି । ଅଥଚ ଆମ୍ଭେମାନେ ଯେତିକି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ କରିବାର କଥା ସେତିକି କରୁ ନାହୁଁ । ଜାତୀୟ ଚରିତ୍ରର ଏହି ତ୍ରୁଟିଟି ସଂଶୋଧ ନ ହେବା ଯାଏ ସାରହୀନ ଭାବପ୍ରବଣତାକୁ ନେଇ ଜାତି ବଞ୍ଚି ରହିପାରିବ ନାହିଁ ।
