ଉପକ୍ରମ : ପରିବାର ହେଉଛି ପୃଥିବୀର ଏକ ସର୍ବପ୍ରାଚୀନ ଅନୁଷ୍ଠାନ । ସଭ୍ୟତାର ବିକାଶଧାରାରେ ଏହାର ଅବଦାନ ଅନନ୍ୟ ଅଟେ । ଦିନେ ଯେଉଁ ବସୁଧା-ମାତା ବିଧାତାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପହାର ସ୍ବରୂପ ମାନବଶିଶୁକୁ କୋଳରେ ଧରି କେତେ ଆଶା, ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ସମ୍ଭାବନାରେ ଉଫୁଲ୍ଲ ହୋଇ ଉଠିଥିଲା, ସେ ବସୁଧା ଆଜି ପାନବର ପାଦଭାରରେ ପହିତା ହୋଇ ତ୍ରାହି ତ୍ରାହି ଡାକୁଛି । କ୍ରମବର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଣୁ ଜନସଂଖ୍ୟା ପୃଥିବୀରେ ଏକ ଅସ୍ଥିର ଓ ଉତ୍କଣ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ବାତାବରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି । ଦୁଃଖ ଓ ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ ଦରିଦ୍ର ପିତାମାତା ଆଜି ପରିବାରରେ ଏକ ନବଜାତକର ପ୍ରଥମ କ୍ରନ୍ଦନଧ୍ୱନିକୁ ଆଉ ମଙ୍ଗଳନାଦ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ ନକରି ତାକୁ ଅଭିସମ୍ପାଦ ରୂପେ ବିଚାର କରୁଛନ୍ତି । ଜନସଂଖ୍ୟାର ଦ୍ରୁତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଫଳରେ ଉତ୍କଟ ଖାଦ୍ୟାଭାବ, ବେକାର ସମସ୍ୟା, ଅର୍ଥନୈତିକ ଅନିଶ୍ଚିତତା, ସାମାଜିକ ଅସ୍ଥିରତା ଇତ୍ୟାଦି ଜାତୀୟ କଲ୍ୟାଣ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପରିବାରର ଆକାରକୁ ସୀମିତ ରଖିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଗଭୀର ଭାବରେ ଅନୁଭୂତ ହେଉଅଛି ।
ପରିବାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ଆବଶ୍ୟକତା : ଆଜିକୁ ଦେଢ଼ଶହ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ Malthus ନିଜର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ବଳରେ କ୍ରମବର୍ଦ୍ଧିତ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଭୟାବହ ପରିଣତିକୁ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିପାରିଥିଲେ । ଏଥ ନିମନ୍ତେ ସେ ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତାଶୀଳ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରି ମାନବ ସମାଜକୁ ଯେଉଁ ଚେତାବନୀ ଶୁଣାଇଥିଲେ, ଆଜି ତାହା ଅକ୍ଷରେ ଅକ୍ଷରେ ସତ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଛି । ସୁଦୂର ଅତୀତରେ ନେପୋଲିୟନ ଏ ସମ୍ପର୍କରେ ମତ ଦେଇ ଥରେ କହିଥିଲେ ଯେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦମ୍ପତିଙ୍କର ଅତିବେଶିରେ ମାତ୍ର ତିନୋଟି ସନ୍ତାନ କାମ୍ୟ । ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଜନସଂଖ୍ୟା ଯୋଗୁଁ ଆଜି ସମାଜରେ ଖାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର, ବାସଗୃହ, କର୍ମସଂସ୍ଥାନ ଇତ୍ୟାଦି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସମସ୍ୟାମାନ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନରେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାନର ଅଭାବ, ଶିକ୍ଷିତ ଯୁବକ ଯୁବତୀଙ୍କ ପାଇଁ ଚାକିରିର ଅଭାବ, ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଚିକିତ୍ସା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଅଭାବ । ସେଥ ସହିତ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବାସଭୂମିର ମଧ୍ୟ ଅଭାବ ହେଉଛି । ସେହି କାରଣରୁ ସମାଜରେ ହତ୍ୟା, ଲୁଣ୍ଠନ, ଧର୍ଷଣ ଭଳି ବହୁ ଜଘନ୍ୟ ଅପରାଧମାନ ଘଟୁଛି । ଜନବିସ୍ତୋରଣ ଫଳରେ ଏବେ ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣ ଭଳି ଏକ ଅଧୁକ ଭୟାବହ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ସତର୍କ ବାଣୀ ଶୁଣାଇ କହିଦେଲେଣି ଯେ ପୃଥିବୀରେ ଯଦି ମନୁଷ୍ୟକୁ ଶୋଇବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନ ମିଳିବ ନାହିଁ, ସେ କେବଳ ଠିଆ ହୋଇ ରହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବ ।
ଭାରତ ଭଳି ଏକ ସୁବିଶାଳ ରାଷ୍ଟ୍ରର ସଂଖ୍ୟାଧୁକ ନରନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା, ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟ, କର୍ମସଂସ୍ଥାନ ନିମନ୍ତେ ସମ୍ବଳର ଘୋର ଅଭାବ । ବିଗତ ପାତ୍ର ପଚାଶ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତର ଜନସଂଖ୍ୟା ୩୬ କୋଟିରୁ ବଦ୍ଧିତ ହୋଇ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ବେଳକୁ ତାହା ୧୦୦ କୋଟିରେ ପହଞ୍ଚିଲାଣି । ଜନବହୁଳତାରେ ଭାରତ ପୃଥିବୀରେ ଦ୍ବିତୀୟ ସ୍ଥାନ ଅଧୁକାର କରିଛି । ଯଥାଶୀଘ୍ର ଏହାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରା ନଗଲେ ଆମକୁ ବହୁ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଏହା ବର୍ତ୍ତମାନ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକ ଆହ୍ବାନ ସଦୃଶ ।
ସରକାରୀ ଯୋଜନା : ଏହି ଜାତୀୟ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ନିମନ୍ତେ ସରକାର ପରିବାର କଲ୍ୟାଣ ଯୋଜନା ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରଥମ କରି ୧୯୫ ୧ ମସିହାରେ ଭାରତ ସରକାର ପରିବାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବା Family Planning ନାମରେ ଏହି ଯୋଜନାଟିକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ପରେ ଏହାକୁ ପରିବାର କଲ୍ୟାଣ ଯୋଜନା ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି । ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧିର କାରଣ ଉପରେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରି ଗବେଷଣା ଦ୍ବାରା ଜନ୍ମନିରୋଧର ନୂତନ ନୂତନ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉପାୟମାନ ଉଭାବନ ଦିଗରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଉଛି । ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ଆବଶ୍ୟକ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ତଥା ଉପଯୁକ୍ତ ତାଲିମପ୍ରାପ୍ତ କର୍ମୀଙ୍କ ଦ୍ବାରା ପରିବାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କେନ୍ଦ୍ରମାନ ଖୋଲି ଏହି ଯୋଜନାକୁ । ଲୋକପ୍ରିୟ କରାଇବାର ଉଦ୍ୟମ ହେଉଛି । ପରିବାର କଲ୍ୟାଣ କେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ଜରିଆରେ ଦାତବ୍ୟ ଭାବରେ ଔଷଧ ଓ ଉପଦେଶ ବଣ୍ଟନ କରି ଓ ପ୍ରଚାର ସାହିତ୍ୟ, ପ୍ରଚାର ପତ୍ର ଓ ଟେଲିଭିଜନ ଜରିଆରେ ବଦ୍ଧିତ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଭୟାବହତାକୁ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରାଇ ଦିଆଯାଉଛି । ଛୋଟ ପରିବାରକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ କେତେକ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ସୁବିଧା ସୁଯୋଗର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି । ତଦନୁଯାୟୀ ଗୋଟିଏ ବା ଦୁଇଟି ସନ୍ତାନ ବିଶିଷ୍ଟ ପରିବାରକୁ ସବୁଜ ପତ୍ର (Green Card) ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇ, ସେହି ପରିବାରର ପୁତ୍ରକନ୍ୟାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଓ ଚାକିରି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଧୁକ ସୁବିଧା ଦିଆଯିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି । ଏପରିକି ଦୁଇଟିରୁ ଅଧୁକ ସନ୍ତାନର ଜନକ ଜନନୀଙ୍କୁ କୌଣସି ପ୍ରତିନିଧେ ନିର୍ବାଚନରେ ପ୍ରାର୍ଥୀ ହେବାକୁ ବାରଣ କରାଯିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆଇନ୍ ତିଆରି ହେଲାଣି ।
ପ୍ରତିବନ୍ଧକ : ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଇ ମଧ୍ୟ ଭାରତରେ ଜନ୍ମହାର ଆଶାନୁରୂପ ହ୍ରାସ କରାଯାଇ ପାରିନାହିଁ । ଏଥିପାଇଁ(୧) ନିରକ୍ଷରତା, (୨) ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କୁସଂସ୍କାର, (୩) ବାଳ ବିବାହ (Early Marriage), (୪) ଉଚ୍ଚତର ମନୋବୃତି ଓ ସଂଯମ ଶକ୍ତିର ଅଭାବ, (୫) ଧର୍ମ ବିଶ୍ବାସର ପ୍ରାବଲ୍ୟ ତଥା(୬) ଶିକ୍ଷିତ ସଂପ୍ରଦାୟର ଔଦାସିନ୍ୟ ଇତ୍ୟାଦି ଦାୟୀ । ଧାର୍ମିକ ରକ୍ଷଣଶୀଳତା ଯୋଗୁଁ କେତେକ ସଂପ୍ରଦାୟର ଲୋକେ ଜାତୀୟ ଜନ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନୀତିକୁ ଉପେକ୍ଷା କରି ଚାଲିଛନ୍ତି । ଜନସଂଖ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏକ ଜାତୀୟ ସମସ୍ୟା ହୋଇଥିବାରୁ ସେଠାରେ ଧର୍ମ ଓ ସଂପ୍ରଦାୟର ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିବା ଅନୁଚିତ୍ । ଦେଶର ସଂଖ୍ୟାଧୁକ ଅଶିକ୍ଷିତ ନରନାରୀ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଶିଶୁକୁ ଈଶ୍ବରଙ୍କ ଦାନରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରି ଜନ୍ମନିରୋଧ ଧର୍ମତଃ ପାପ ଓ ନୈତିକତାବୋଧକ ବୋଲି ବିବେଚନା କରନ୍ତି ।
ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ଯେ, ପୁତ୍ରହୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ଜୀବନରେ ନିର୍ବାଣ ଲାଭ କରିପାରେ ନାହିଁ ଏବଂ ସେଥିପାଇଁ ତାକୁ ପରଲୋକରେ ଅକଥନୀୟ ଯାତନା ବରଣ କରିବାକୁ ପଡ଼େ । ଏହି କାରଣରୁ ଧର୍ମଭୀରୁ ହିନ୍ଦୁମାନେ ସଂଖ୍ୟାଧୂକ ପୁତ୍ରକନ୍ୟା ଲାଭକରି ନିଜକୁ ସମାଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଗୌରବାନ୍ବିତ ମନେ କରନ୍ତି । କେତେକ ହିନ୍ଦୁଙ୍କ ଭଳି ଧର୍ମଗତ କୁସଂସ୍କାର ଯୋଗୁ ମୁସଲମାନ ଓ କ୍ୟାଥୋଲିକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପରିବାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ତୀବ୍ର ବିରୋଧୀ । ଗ୍ରାମବହୁଳ ଭାରତୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ସୁଦୂର ପଲ୍ଲୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାସକରୁଥିବା ଦରିଦ୍ର ଓ ନିମ୍ନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକମାନେ କର୍ମକ୍ରାନ୍ତ ଜୀବନରେ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଏକମାତ୍ର ସୟୋଗ ବସ୍ତୁରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିଥା'ନ୍ତି । ଏହିସବୁ କାରଣରୁ ଦ୍ରୁତତର ଜନବୃଦ୍ଧି ହୋଇ ଯୋଜନାର ପଥ ଅବରୁଦ୍ଧ କରୁଅଛି ।
ଜନ୍ମନିରୋଧ ନିମନ୍ତେ ଅନୁସୃତ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପନ୍ଥା ଏବଂ କୃତ୍ରିମ ସାଧନଗୁଡ଼ିକ ଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ବାସଯୋଗ୍ୟ ତଥା ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସହଜ ଓ ସରଳ ହୋଇ ପାରି ନଥିବା ଯୋଗୁଁ ପରିବାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଯୋଜନା ଆଶାନୁରୂପ ସଫଳ ହୋଇ ପାରୁ ନାହିଁ । ସାଧାରଣ ଅଶିକ୍ଷିତ ନରନାରୀଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ସୁବୋଧ୍ୟ ଉପଦେଶ ସହିତ ଅନ୍ଧାୟାସରେ ଉପଯୋଗ କରିପାରିବା ଭଳି ଶସ୍ତା ସର୍ବଜନସୁଲଭ, ବିଶ୍ବାସଯୋଗ୍ୟ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଉପକରଣ ଉଭାବିତ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ।
ଲୋକମାନଙ୍କର ନୈତିକ ଚିନ୍ତା ଏବଂ ଦୂରଦୃଷ୍ଟିକୁ ସଂପ୍ରସାରିତ କରି, ଦେଶରୁ ବାଲ୍ୟବିବାହ ପ୍ରଥା ବିଲୋପ କରି ଓ ବିବାହର ନିମ୍ନତମ ବୟସ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରି ଏ ଦିଗରେ କେତେକ ପରିମାଣରେ ସଫଳତା ହାସଲ କରାଯାଇପାରେ । ବାଳିକାମାନଙ୍କର ସର୍ବନିମ୍ନ ବିବାହ ବୟସ ୨୧କୁ ବଢ଼ାଇ ଦିଆଯାଇଛି । ସ୍କୁଲ କଲେଜର ପାଠ୍ୟ ବସ୍ତୁରେ ଯୌନଶିକ୍ଷାକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରି ଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମନରେ ଏକ ସୁଳ ଧାରଣା ଜନ୍ମାଇଲେ ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍ତେଜନା ଓ ଉଛୁଙ୍ଗଳତା ବହୁ ପରିମାଣରେ ହ୍ରାସ ପାଇବ ବୋଲି କେତେକ ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ବିଚାର କରୁଛନ୍ତି ।
ଶେଷକଥା : ପରିବାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ସଫଳ କରିବା ନିମନ୍ତେ ଭାରତ ଭଳି ଦରିଦ୍ର ଓ ଅନଗ୍ରସର ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ଗୁରୁ ଦାୟିତ୍ବ ଅଛି । ସେମାନେ ସମାଜରେ ନିଜେ ଆଦର୍ଶ ସୃଷ୍ଟି କରି ଯୋଜନାର ପ୍ରଚାର ଓ ପ୍ରସାର ଦିଗରେ ସହଯୋଗ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହି ଯୋଜନା ସଫଳ ହେଲେ ଜାତୀୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟହାନି, ବାଳମୃତ୍ୟୁ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ବାସଗୃହ ସମସ୍ୟା, ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷଣ ପ୍ରଭୃତି ଦୂର ହୋଇ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଅବରୁଦ୍ଧ ବିକାଶମାର୍ଗ ଉନ୍ମକ୍ତ ହେବ । ଭାରତରେ ଏବେ ଏପରି ସମୟ ଆସିଛି ଯେତେବେଳେ ଜାତି, ଧର୍ମ, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ସଂପ୍ରଦାୟ ନିର୍ବିଶେଷରେ ପିତାମାତାଙ୍କର ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ସନ୍ତାନ ଜାତ ହେବା ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଜନ୍ମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ପାଇଁ ଆଇରେ ବାଧକରାଯିବା ଉଚିତ୍ । ତା' ନହେଲେ ଏହି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମାନବ ଶିଶୁ କେବଳ ଭାରତ କାହିଁକି ଦିନେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଗ୍ରାସ କରଯିବେ ।
