ମନ୍ଦିରମାଳିନୀ ସହର ମୁଖ୍ୟ ରେଳ ଲାଇନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଯାହା ଉତ୍ତରରେ ହାୱଡା ଓ ଦକ୍ଷିଣରେ ଚେନ୍ନାଇ ସହିତ ସଂଯୋଗ କରେ | ଭୌଗୋଳିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହା ୨୦ରେ ସ୍ଥାନିତ ହୋଇଛି | ସହରଟି ଦେଶର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶ ସହିତ ଆକାଶମାର୍ଗ ସହିତ ସ୍ଥଳ ମାର୍ଗରେ ଭଲ ଭାବରେ ସଂଯୁକ୍ତ | ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଏହି ସ୍ଥାନ ଟିକେ ଗରମ ହୋଇଥାଏ, ପାରା ବେଳେବେଳେ ୪୨ ସେଲସିୟସକୁ ବଢିଯାଏ, ମୌସୁମୀ ସମୟରେ ଉତ୍ତପ୍ତ ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ର ହୋଇଯାଏ କାରଣ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ମୌସୁମୀ ପବନ ପ୍ରବାହିତ ହେବାରୁ ବର୍ଷା ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଶୀତଦିନେ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଶୁଖିଲା ଥାଏ, କ୍ୱଚିତ୍ ପାରା ୧୧ ସେଲସିୟସ୍ ତଳକୁ ଖସିଯାଏ | ବଙ୍ଗୋପସାଗର, କାଉ ଉଡ଼ିବା ଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୧୦୦ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଜଳବାୟୁ ଉପରେ ଏକ ମଧ୍ୟମ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ ଏବଂ ଏହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ରଖି ତାପମାତ୍ରା ଠିକ ରଖେ | ଅବଶ୍ୟ, ଋତୁଗୁଡିକର ନିଜସ୍ୱ ଆକର୍ଷଣ ଏବଂ ପାର୍ଥକ୍ୟତା ବର୍ଷର ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ପରିଦର୍ଶନ କରାଯାଇପାରିବ | ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ ମଧ୍ୟଭାଗ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଋତୁ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଉଷ୍ମ, ଆକାଶ ନୀଳ, ବାୟୁ ଥଣ୍ଡା ଏବଂ ପାଗ ସାଧାରଣତଃ ସୁଖଦ ଅଟେ | ପରିଦର୍ଶକଙ୍କ ପାଇଁ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଏକ ଭିନ୍ନତା, ସହାବସ୍ଥାନ ଏବଂ ଧାରାବିବାହିକତାର ସହର | ପ୍ରାୟ ୨୫୦୦ ବର୍ଷର ଇତିହାସ ଥିବା ଏହି ମନ୍ଦିର ସହରରେ ଅତୀତ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନର ଏକ ଖୁସିର ଅନୁଭୂତି ରହିଛି | ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଏବଂ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛନ୍ତି ।
ଏଠାରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର ଅଛି ଯାହା ଶୈବ-ପୂଜାର କେନ୍ଦ୍ର ପାଲଟିଛି | ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ଏବଂ ଜୈନ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ରାଜକୀୟ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ଏବଂ ସାଧାରଣ ଗ୍ରହଣୀୟତା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା। ଖୀ .ପୂ .୨୬୧ ରେ ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକ ଏକ ରକ୍ତାକ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଅନୁଶୋଚନା ଏବଂ ଅନୁତାପରେ ନିଜର ବିଜୟ ହରାଇ ସେ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କଲେ | ଏହା ମଧ୍ୟ ମହାନ ଓଡିଶା ସମ୍ରାଟ ଖାରବେଳଙ୍କ ଦେଶ, ଯାହାର ପରାକ୍ରମ ଏବଂ ସଫଳତା ଉଦୟଗିରି ଏବଂ ଖଣ୍ଡଗିରି ଗୁମ୍ଫାରେ ଥିବା ପଥର କଟା ଶିଳାଲିପିରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଛି। ଓଡ଼ିଶାର କଳାର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଐଶ୍ବର୍ଯ୍ୟ ଲିଙ୍ଗରାଜ, ରାଜାରାଣୀ ଏବଂ ମୁକ୍ତେଶ୍ବରର ଆଦି ମହାନ ମନ୍ଦିରରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ବିନ୍ଦୁ ସରୋବର (୪ କିଲୋମିଟର) ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିରର ଉତ୍ତରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ବୃହତ ପୁଷ୍କରିଣୀ ପ୍ରାୟ ୪୦୦ ମିଟର x ୨୩୦ ମିଟର ଅଟେ | ଭକ୍ତମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ଏହି ସରୋବର ଭାରତର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପବିତ୍ର ଝରଣା, ପୁଷ୍କରିଣୀ ଏବଂ ନଦୀରୁ ଜଳ ଧାରଣ କରିଥାଏ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିପାରେ | ତେଣୁ ଏହାର କୂଳରେ, ସେମାନେ ଅନେକ ରୀତିନୀତି କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ ଲଣ୍ଡା କରନ୍ତି ଏବଂ ଏହାର ପାଣିରେ ବୁଡ଼ ପକାନ୍ତି | ଥରେ ପୋଖରୀର ସମସ୍ତ ପାର୍ଶ୍ୱ ପଥରରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇଥିଲା | ଆଜି କେବଳ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ଏବଂ ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱର କିଛି ଅଂଶରେ ଲାଟେରାଇଟ୍ ପଥରର ବ୍ଲକରେ ନିର୍ମିତ ମୂଳ ଲାଇନ୍ ଅଛି | ପୋଖରୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ଦ୍ୱୀପ ମନ୍ଦିର ଅଛି ଯେଉଁଥିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ସ୍ନାନ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ନିଆଯାଏ | ସବୁ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ବନ୍ଧଟି ଅସଂଖ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଏବଂ ମନ୍ଦିର ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ସକ୍ରିୟ ଉପାସନାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଓଡ଼ିଶା ନଲେଜ୍ ହବ୍ (ଏଚୟୁବି)
ଡିସକ୍ଲେମର : ଏହା ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ସରକାରୀ ଓ୍ୱେବ୍ ପୋର୍ଟାଲ ବିଷୟକ । ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ସୂଚନା ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଭାଗ ହେଉଛି ମୁଖ୍ୟ ସଂଯୋଜକ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଭାଗ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରଦତ୍ତ ବିବରଣୀ ପାଇଁ ଦାୟୀ ରହିବେ ।
