ଓଡ଼ିଆ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ ଦାବି କରିଆସୁଛି ଯେ ଏହା ସାମୟିକ ଯାତ୍ରାର ପୂର୍ବଜ। ଯାତ୍ରା ହେଉଛି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭିନୟ ଏବଂ ସଙ୍ଗୀତ, ନାଚ, ଗୀତ ଏବଂ ନାଟକୀୟ ସଂଘର୍ଷ କୁ ନେଇ ପରିବେଷଣ କରିବା ପରେ ଏହା ବୈଷ୍ଣବ ପାଣି ଓ ବାଳକୃଷ୍ଣ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ବାରା କଟକରେ ଲୋକପ୍ରିୟତା ହାସଲ କରିପାରିଥିଲା। ଯାତ୍ରା ପରେ ଅପେରା ନାମରେ ନାମିତ ହୋଇଛି। କଟକରୁ କିଛି ଅପେରା ଦଳ ଗଢି ଉଠିଛି।
ମୁଖ୍ୟତଃ ଏହି ମନୋରଞ୍ଜନକୁ ସିନେମା ଉତ୍ପାଦନ, ସଂଗୀତ ସହିତ ସର୍ବାଧିକ ସିନେମା ଉତ୍ପନ୍ନ କରି କଟକ ଆଗେଇ ନେଉଛି । ଓଡିଆ ସିନେମାର ପ୍ରାଥମିକତା ହେଉଛି ଏହା ଓଡିଶାର ଲୋକଙ୍କ ସାମାଜିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ତଥା ଧାର୍ମିକ ଜୀବନକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥାଏ।
ଚୈତ୍ର ମାସରେ ଘୋଡା ନୃତ୍ୟ - ଏହି ଲୋକ ନୃତ୍ୟର ପର୍ବ କୈବର୍ତ୍ତ(ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ)ମାନଙ୍କ ଦ୍ବାରା ଚୈତ୍ର ମାସରେ ବୈଶାଖ ପୂର୍ଣିମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୋଡା ମୁଖା ମୁଣ୍ଡରେ ଧାରଣ କରି ଜାତିର ଦେବତା ଭାସୁଲି ଦେବୀଙ୍କ ସମ୍ମାନାର୍ଥେ ପାଳନ କରି ଥାନ୍ତି ।
ଉନବିଂଶ ଶତାଦ୍ଦୀର ଶେଷ ଦଶନ୍ଧୀ ବେଳକୁ ବେଙ୍ଗଲ-ନାଗପୁର ରେଲପଥ(ବିଏନଆର) ସିଧାସଳଖ କଟକ, ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ଓ କଲିକତା ସହ ସଂଯୋଗ କରୁଥିଲା । ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ଦ୍ବାରା ୧୮୪୧ ମସିହାରେ ପ୍ରଥମ ସରକାରୀ ଇଂରେଜ ସ୍କୁଲ ସ୍ଥାପନ ହେବା ଫଳରେ କଟକରେ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଭୂତପୂର୍ବ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଦେଲା । ୧୮୬୬ ମସିହା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଦେଖା ଦେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲୁ ରହିଥିଲା ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏହି ବିଦ୍ୟାଳୟ ୧୮୬୮ ମସିହାରେ ରେଭେନ୍ସା କଲେଜରେ ପରିଣତ ହେଲା । ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ୨୦୦୬ ମସିହା ନଭେମ୍ବର ୧୫ ତାରଖରେ ରେଭେନ୍ସା ବିଶ୍ବବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା । ୧୮୭୪ ମସିହାରେ କଟକ ଜେନେରାଲ ହସ୍ପିଟାଲ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାକି ୧୮୭୫ ମସିହାରେ ଓଡିଶା ମେଡିକାଲକୁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଥିଲା । ଓଡିଶାର ପ୍ରଥମ ଖବରକାଗଜ "ଉତ୍କଳ ଦୀପିକା" କର୍ମବୀର ଗୌରୀ ଶଙ୍କର ରାୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ୧୮୬୬ ମସିହାରେ ପ୍ରଥମେ କଟକ ପ୍ରିଣ୍ଟିଂ କମ୍ପାନୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । ୧୮୭୬ ମସିହାରେ କଟକ ମ୍ୟୁନିସିପାଲିଟି ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା । ୧୯୨୩ ମସିହାରେ ଦୁଇଟି ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ଆତ୍ମ ପ୍ରକାଶ କଲା। ଗୋଟିଏ ହେଉଛି କଟକ ଟ୍ରେନିଂ କଲେଜ ଓ ଅନ୍ୟଟି ହେଉଛି ଓଡିଶା ଇଂଜିନିୟରିଂ ସ୍କୁଲ ଯାହାକି ୧୯୧୫ ମସିହାରେ ପୂର୍ବରୁ ରେଭେନ୍ସା କଲେଜରେ ଥିବା ପୁରାତନ ସର୍ଭେ ସ୍କୁଲରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ଏବଂ ଯୋବ୍ରାଠାରେ ଥିବା ସରକାରୀ କର୍ମ ଶିବିର (ୱାର୍କ ସପ)କୁ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଉନ୍ନତିକରଣ କରାଯାଇ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ।
ଅନେକ ସାମାଜିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ସଂସ୍କୃତିକ ପର୍ବ ପର୍ବାଣିର ପାଳନ କଟକ ସହର ଓ ଜିଲ୍ଲାର ସାଧାରଣ ବିଶେଷତ୍ବ । ସେସବୁ ମଧ୍ୟରେ,
