ନୟାଗଡ଼ଃ ଭୁବନଶ୍ୱରଠାରେ ଖଣ୍ଡଗିରି ପାହାଡ ସମେତ ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଐତିହାସିକ ଓ ରାଜରାଜୁଡା ଅମଳର ଗୁମ୍ଫାଗୁଡିକୁ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ବିଭାଗ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଯୋଜନା କରିଛନ୍ତି। ଏହାସତ୍ତ୍ବେ ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ ଗୁମ୍ଫା ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆସିପାରୁ ନାହିଁ। ଏହି ଗୁମ୍ଫାଗୁଡିକ ଅବହେଳିତ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ି ରହିଛି। ଏଭଳି ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଗୁମ୍ଫା ହେଉଛି ନୟାଗଡ଼ ଜିଲା ନୂଆଗାଁ ବ୍ଲକ କାପ୍ତାପଲ୍ଲୀ ପଞ୍ଚାୟତର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗ ତଥା ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲା ଜଗନ୍ନାଥପ୍ରସାଦ ବ୍ଲକ ଗାୟାଗଣ୍ଡା ପଞ୍ଚାୟତର ପୂର୍ବଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ରତ୍ନଗିରି ଗୁମ୍ଫା। ଗୁମ୍ଫାଟି ପୌରାଣିକ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ ସତ୍ୟଯୁଗରେ ମହିଷାସୁର ଡରରେ ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ଆତ୍ମଗୋପନ କରିଥିଲେ। ଦୁର୍ଗତିନାଶିନୀ ମା'ଦୁର୍ଗା ରତ୍ନଗିରିରୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ମହିଷାସୁରର ବିନାଶ କରିଥିବା କଥା ଲୋକଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ। ତ୍ରେତୟାଯୁଗରେ ଏହି ଗୁମ୍ଫା ଦେଇ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ପଞ୍ଚବଟିକୁ ଯାଇଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ମାଘ ପୂର୍ଣ୍ଣମୀରେ ଏଠାରେ ଅଖଣ୍ଡ ନାମଯଜ୍ଞ ହୁଏ।
