ସରକାରୀ ବିଦ୍ୟାଳୟ ପ୍ରତି ଅବହେଳା ଓ ଘରୋଇଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷାରେ ଘରୋଇକରଣର ପଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛି । ଲଗାତାର ଭାବେ ଗତ ଦୁଇ ବର୍ଷ ହେଲା ଉପସ୍ଥାନ ଅଭାବ ଆଳରେ ସରକାରୀ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ବନ୍ଦ କରାଯାଉଛି । ଅପର ପକ୍ଷରେ ବିନା ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରମାଣ ପତ୍ରରେ ରାଜ୍ୟରେ ହଜାର ହଜାର ଘରୋଇ ବିଦ୍ୟାଳୟ ବେଆଇନ ଭାବେ ଚାଲୁଥିଲେ ବି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟାନୁ ।ନ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉ ନାହିଁ ।
ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନକାରୀ ଅନୁ ।ନକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି । ଏଗୁଡିକ ହେଲା ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ସରକାରୀ ଯାହା ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତି ିତ ଓ ପରିଚାଳିତ, ଅନୁଦାନ ପ୍ରାପ୍ତ ଯାହା ବ୍ୟକ୍ତି ବା ଗୋ ୀ ଉଦ୍ୟମରେ ପ୍ରତି ିତ ହୋଇଥିଲା ହେଲେ ପରେ ଆଂଶିକ ବା ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ସରକାରୀ ଅନୁଦାନରେ ପରିଚାଳିତ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ ଯଥା ସୈନିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ବା ନବୋଦୟ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ଅଣଅନୁଦାନ ପ୍ରାପ୍ତ ଯଥା ବେସରକାରୀ ଓ ଘରୋଇ ପରିଚାଳିତ ବିଦ୍ୟାଳୟ ।
ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ ଓ ଉଚ୍ଚତମ ନ୍ୟାୟାଳୟଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶମତେ କେବଳ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ଘରୋଇ ବିଦ୍ୟାଳୟ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଅନୁ ।ନ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନୀତି ଓ ମାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି । ଆଇନର ଧାରା ୧୮ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଘରୋଇ ବିଦ୍ୟାଳୟ ପାଇଁ 'ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରମାଣ ପତ୍ର' ଅନିର୍ବାର୍ଯ୍ୟ ଅଟେ ।
ତେବେ ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନରେ ଧାର୍ଯ୍ୟ ନୀତି ଓ ମାନକୁ ପୁରଣ କରୁଥିବା ବିଦ୍ୟାଳୟମାନେ ହିଁ ଏହି ପ୍ରମାଣ ପତ୍ର ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ । ସ୍ଥାନୀୟ ଜିଲ୍ଲା ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାରୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ତରଫରୁ ଏଥିପାଇଁ ସରଜମୀନ ତଦନ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ । ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନ ଲାଗୁ ହେଲାପାରେ ଧାର୍ଯ୍ୟ ମାନକୁ ପୁରଣ କରିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ପାଂଚ ବର୍ଷର ମହଲତ ଦିଆଯାଇଥିଲା ।
ହେଲେ ଏବେ କାଁ ଭାଁ କିଛି ବିଦ୍ୟାଳୟ ଏହାକୁ ମାନୁଥିବାର ଦେଖାଯାଉଛି । ବଡ ବଡ ବିଦ୍ୟାଳୟମାନଙ୍କରେ ଭିତ୍ତିଭୂମୀ ଜନିତ ସମସ୍ତ ମାନ ପୁରଣ ହୋଇ ଯାଉଥିଲେବି ତାଲିମ ପ୍ରାପ୍ତ ଶିକ୍ଷକ ଓ ସାମାଜିକ ତଥା ଅର୍ଥନୈତିକ ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କ ପାଇଁ ପଚିଶ ଭାଗ ସ୍ଥାନ ସଂରକ୍ଷଣର ସର୍ତ୍ତ ପୁରଣ ହୋଇପାରୁ ନାହିଁ । ଆଇନର ଧାରା ୧୨ (୧) ଏବଂ (୨) ଅନୁଯାୟୀ ଏହା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ।
ଗାଁ ଗହଳିରେ ଛତୁଫୁଟା ଘରୋଇ ବିଦ୍ୟାଳୟମାନଙ୍କରେ ଗୋଟିଏ ବି ମାନ ପୁରଣ ହଉ ନାହିଁ । ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରମାଣ ପତ୍ର ନଥାଇ ପରିଚାଳିତ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ଜରିମାନ ସହ ବନ୍ଦ କରି ଦିଆଯାଇ ପାରିବ । ଏଥି ପାଇଁ ଜିଲ୍ଲା ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାରୀ କ୍ଷମତା ପ୍ରାପ୍ତ । ବନ୍ଦ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପରେ ବି ବିଦ୍ୟାଳୟ ଚାଲୁ ରହିଲେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୋଟିଏ ଦିନ ପାଇଁ ଅଧିକ ଦଶ ହଜାର ଟଙ୍କା ଜରିମାନା ଆଦାୟ ହେବ ।
ଏହା କଡାକଡି ଭାବେ କାର୍ଯକାରୀ ହେଲେ ଘରୋଇ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଗୁଣାତ୍ମକ ମାନ ବଜାୟ ରହିବ । ହେଲେ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ଗଣ ଶିକ୍ଷା ବିଭାଗର ଘରୋଇ ବିଦ୍ୟାଳୟ ପ୍ରତି ଉଦାର ମନୋଭାବ ଆଇନର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତାରେ ଅନ୍ତରାୟ ସାଜୁଛି । ୨୦୧୬ ଅଗଷ୍ଟ ୨୩ ରେ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଜାରି କରାଯାଇ ଥିବା ପତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ୧୬୮୩୭ ଏହାର ଏକ ଉଦାହରଣ ।
ଏହି ପତ୍ର ଅଧାରରେ ବିନା ସରଜମୀନ ତଦନ୍ତରେ ବିଦ୍ୟାଳୟ ମାନଙ୍କର ସ୍ୱୀକୃତି ଅବଧି ଗୋଟିିଏ ବର୍ଷ ପାଇଁ ବଢେଇ ଦିଆଗଲା । ଏଥିରେ ୨୦୧୭ ମସିହା ମାର୍ଚ ୩୧ ସୁଦ୍ଧା ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ଘରୋଇ ବିଦ୍ୟାଳୟର ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରମାଣ ପତ୍ର ପ୍ରକ୍ରିୟା ସାରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଥିଲା । ସାଧାରଣତଃ ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରମାଣ ପତ୍ର ପାଇଥିବା ବିଦ୍ୟାଳୟର ତାଲିକା ଓଡିଶା ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରକଳ୍ପ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ୱବ ସାଇଟରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ ।
ହେଲେ ଚଳିତ ଶିକ୍ଷା ବର୍ଷ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ବି ବିଦ୍ୟାଳୟ ଏହି ପ୍ରମାଣ ପତ୍ର ପାଇଥିବା ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇ ନାହିଁ । ଇତି ମଧ୍ୟରେ ବିଭାଗ ତରଫରୁ ବିଭନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ କେବଳ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ଥିବା ଘରୋଇ ବିଦ୍ୟାଳୟ ପରିଚାଳନା ମୂଖ୍ୟମାନଙ୍କ ବୈଠକ କରାଯାଇଥିଲେ ହେଁ ପ୍ରମାଣ ପତ୍ରକୁ ବାଧ୍ୟତା ମୂଳକ କରିବାରେ ବିଭାଗ ସକ୍ଷମ ହୋଇ ପାରି ନାହିଁ ।
ଚଳିତ ବର୍ଷ ଫେବୃୟାରୀ ୨୧ରେ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଜାରି ପତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ୨୯୫୬ ଘରୋଇ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଆହୁରି ସୁହାଇବ । ଏହି ନୂତନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାମା ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରମାଣ ପତ୍ର ଏକ କାଳିନ ପାଂଚ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇ ପାରିବ । ଏହି ପାଂଚ ବର୍ଷ ଭିତରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଅଧିକାରୀ ଅତିକମରେ ଥରେ ପରିଦର୍ଶନ କରିବେ । ଏହା ମୂଳ ଆଇନର ପରିପନ୍ଥି । ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରମାଣ ପତ୍ର ସବୁବେଳେ ସର୍ତ୍ତ ମୂଳକ ।
ଆଇନ ଆଧାରିତ ନୀତି ଓ ମାନକୁ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଉଲଂଘନ କରୁଥିବା ଅଧିକାରୀ ପ୍ରମାଣ ପାଇଲେ ପ୍ରମାଣ ପତ୍ର ପ୍ରତ୍ୟାହୃତ କରି ପାରିବେ । ପାଂଚ ବର୍ଷରେ ଥରେ ଅଧିକାରୀ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ପରିଦର୍ଶନରେ ଗଲେ ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ନୀତି ଓ ମାନର କିପରି ତଦାରଖ ହୋଇପାରିବ ? ନୀୟମିତ ତଦାରଖକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଏହାକୁ ଛଅ ମାସ ବା ବର୍ଷରେ ଥରେ ବୋଲି ଧାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ଅସୁବିଧା କ'ଣ ? ପାଂଚ ବର୍ଷରେ ଅତିକମରେ ଥରେ କହି ବିଭାଗ ଘରୋଇ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଜାଣିଶୁଣି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବାହାରକୁ ଛାଡିଦେଇଛି !
ଏହି ବର୍ଷ ଅଗଷ୍ଟ ୨୩ରେ ଜାରି ଆଉ ଏକ ପତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ୧୫୬୬୩ ସରକାରଙ୍କ ଘରୋଇ ପ୍ରିତୀକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରୁଛି । ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ସମସ୍ତ ସରକାରୀ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ସମୟାନୁଯାୟୀ ସବୁ ବିଷୟର ପାଠ୍ୟ ପୁସ୍ତକ ଯୋଗାଇ ପାରୁ ନଥିବା ବିଭାଗ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅନୁ ।ନ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ଘରୋଇ ବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ମାଗଣା ବହି ଯୋଗାଇବାର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି ।
ଏହି ପତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛିଯେ, ଏହି ଅନୁ ।ନ ଦ୍ୱରା ପରିଚାଳିତ ବିଦ୍ୟାଳୟମାନଙ୍କରେ ସମସ୍ତ ଜାତି, ଧର୍ମର ପିଲାଙ୍କୁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟତା ତଥା ଯୋଗ୍ୟତା ଆଧାରରେ ନାମଲେଖା ଯାଏ । ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନ ଧାରା ୧୩ ସ୍ୱଚ୍ଚ ନାମଲେଖାକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ଚୟନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଲଗାଇଛି । ଯୋଗ୍ୟତା ଆଧାରରେ ନାମ ଲେଖାଇବାକୁ ଏକ ପ୍ରକାରର ଚୟନ ପ୍ରକ୍ରୟା ବୋଲି ବିଭାଗ ବିଚାରକୁ ନେଉ ନାହନ୍ତି କି? ଦେୟ ଦେଇ ପାରୁଥିବା ଅଭିଭାବକ ନିଜ ପିଲାଙ୍କୁ ଏହି ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପଢାନ୍ତି ।
ଏଣୁ ଏମାନେ ବହି କିଣି ପଢି ପରିବେ । ମାଗଣା ଶିକ୍ଷା ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଅଭିଭାବକ ସରକାରୀ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ନାମ ଲେଖାଇଲେ ପାଠ୍ୟ ପୁସ୍ତକ ସମେତ ପୋଷାକ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନ ଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସରକାରୀ ସୁବିଧା ପାଇବେ । ଘରୋଇ ପରିଚାଳିତ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ମାଗଣା ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଚଳିତ ହେଲେ ଏହା ଶିକ୍ଷାର ଘରୋଇକରଣକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ କହିବା ନାହିଁ କି ? ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରମାଣ ପତ୍ର ନଥିବା କାରଣରୁ କିଛି ବିଦ୍ୟାଳୟର ଛାତ୍ରଛାତ୍ରି ଗତବର୍ଷ ନବୋଦୟ ନିର୍ବାଚନୀ ପରୀକ୍ଷାରୁ ବାଦ ପଡିଥିଲେ ।
ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷିରେ ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରମାଣ ପତ୍ର ନଥିବା ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ବିଧାୟକ ଉନ୍ନୟନ ପାଣ୍ଠି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସରକାରୀ ସହାୟତା କୁ ଆଇନ ସମ୍ମତ ବୋଲି କହିବା କିପରି ? ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନ ପ୍ରଣିତ ହେବା ପରେ ଘରୋଇ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ସମୟ ମିଳି ସାରିଛି । ଏବେ ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରମାଣ ପତ୍ର ବିନା ଘରୋଇ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଚାଲୁ ରହିଲେ ଏହା ସରକାରଙ୍କ ଅସହାୟତା ନତୁବା ଘରୋଇ ପ୍ରିତି ବୋଲି ଧରିନେବାକୁ ହେବ ।
ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ବିକାଶ ବର୍ତ୍ତମାନ ସରକାରଙ୍କ ସ୍ଲୋଗାନ ହୋଇଥିଲେବି ଭିନ୍ନକ୍ଷମମାନେ ଏହି 'ସମସ୍ତ'ଙ୍କ ଭିତରେ ବୋଧହୁଏ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାମିଲ ହୋଇପାରି ନାହାନ୍ତି । ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଭିନ୍ନକ୍ଷମଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଭାବରେ ଗଣିଲେ ଏମାନେ ଦେଶର ସର୍ବବୃହତ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ଗୋଷ୍ଠି ହେବେ । ଏହା ସତ୍ତେ୍ୱବି ଭୋଟ ରାଜନୀତିକୁ ଏମାନେ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରି ନାହାନ୍ତି ।
ଏଣୁ ଏହି ବର୍ଗଙ୍କୁ ସର୍ବନିମ୍ନ ସୁବିଧା ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ ପାଇଁ ରାଜନୈତିକ ତତ୍ପରତା ନାହିଁ । ଜନଗଣନାର ତଥ୍ୟକୁ ଅନୁଶୀଳନ କଲେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମଙ୍କ ଭିତରେ ୫୧ ଭାଗ ନିରକ୍ଷର, ୨୬ ଭାଗ କେବଳ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା, ୬ ଭାଗ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ଓ ୧୩ ଭାଗ ଉଚ୍ଚ ମାଧ୍ୟମିକ ବା ତଦୁର୍ଦ୍ଦ ଶିକ୍ଷା ପାଇଛନ୍ତି । ଅବଶ୍ୟକ ମୁତାବକ ଶିକ୍ଷା ଓ କୌଶଳର ଅଭାବ କାରଣରୁ ନିଯୁକ୍ତି ବା ଶ୍ରମ ବଜାରରେ ଏମାନେ ବହୁତ ଆହ୍ୱାନର ସମ୍ମୁଖିନ ହୁଅନ୍ତି ।
ଭିନ୍ନକ୍ଷମଙ୍କୁ ସମାନ ସୁଯୋଗ ଓ ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶଗ୍ରହଣର ଅବସର ଦେବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ୧୯୯୫ ମସିହାରୁ ଅକ୍ଷମତାଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଆଇନ ପ୍ରଣିତ ହୋଇଛି । ଏଥିରେ ପ୍ରତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ୩% ସଂରକ୍ଷଣ ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରାଯାଇଛି । ଏହାସତ୍ତେ୍ୱ ଦେଶରେ .୧%ରୁ ବି କମ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି । କିଛି ବର୍ଷପୂର୍ବେ କରାଯାଇଥିବା ଏକ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ଅନୁସାରେ ବେସରକାରୀ ଉଦ୍ଦୋଗମାନଙ୍କରେ .୨୮% ଓ ବହୁରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ କମ୍ପାନୀମାନଙ୍କରେ .୦୫% ମାତ୍ର ନିଯୁକ୍ତି ଦିଆଯାଇଥିବା ଜଣାପଡିଥିଲା ।
ଜନଗଣନାର ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଦେଶରେ ପ୍ରାୟ ୧.୩୪ କୋଟି ଭିନ୍ନକ୍ଷମ କର୍ମନିୟୋଜନ ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଭିତରୁ ୯୯ ଲକ୍ଷ କୌଣସି କାମ କରିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇ ନାହନ୍ତି ବା କାଁ ଭାଁ କେତେବେଳେ କେଁଉଠି କାମ କରୁଛନ୍ତି । ଜାତିସଂଘର ଅକ୍ଷମତାଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଅଧିକାର ସମ୍ପର୍କିତ ଚୁକ୍ତିନାମାରେ ଆମ ଦେଶ ସ୍ୱାକ୍ଷରକାରୀ ।
ଏହାର ଧାରା ୨୭, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ସମାନତାର ଆଧାରରେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମଙ୍କ କାମ କରିବାର ଅଧିକାରକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଛି । ଏହାକୁ ଆଗେଇ ନବାକୁ ହେଲେ ଉପଯୁକ୍ତ ଭିତ୍ତିଭୂମୀ, ଶିକ୍ଷା ଓ କୌଶଳ ବିକାଶ ତଥା ସହାୟକ ପରିବେଶ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବାକୁ ପଡିବ । ଯେହେତୁ ଆମର ଜନସଂଖ୍ୟାର ପ୍ରାୟ ୬୮ ଭାଗ ଗ୍ରାମାଂଚଳରେ ରୁହନ୍ତି ଏକଥା ଧରିନେବାକୁ ହେବ ଯେ, ସେହି ଅନୁପାତରେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ଗ୍ରାମାଂଚଳରେ ହିଁ ଅଧିକ ।
ଅଥଚ ଆମେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏମାନଙ୍କୁ ସୁହେଇଲା ଭଳି ଭିତ୍ତିଭୂମୀ ଗ୍ରାମାଂଚଳରେ ତିଆରି କରିପାରି ନାହୁଁ । ଏଣୁ ଶ୍ରମ ବଜାରର ଆବଶ୍ୟକତା ଆଧାରରେ ଶିକ୍ଷା ଓ କୌଶଳ ବିକାଶ ଠାରୁ ଏମାନେ ବହୁତ ଦୂରରେ । ଏହା ସେମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଁ ଅନୁପଯୋଗୀ କରେଇ ଦେଉଛି । ଆମ ଦେଶରେ ପ୍ରାୟ ୯୩ ଭାଗ ଶ୍ରମଜୀବି ଅଣସଂଗଠିତ କ୍ଷେତ୍ରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ।
ଏମାନେ ଏବେବି ପାରମ୍ପରିକ ରୀତିରେ କାମ କରନ୍ତି ଏଣୁ ଅଣ କୁଶଳି ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି ଓ କମ ମଜୁରୀ ପାଆନ୍ତି । ଦେଶରେ ଶ୍ରମ ଓ ଶ୍ରମିକଙ୍କ ଏପରି ଦୁଃସ୍ଥିତି ହେଉଥିବା ବେଳେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମମାନେ କିପରି ଅନୁଭବ କରୁଥିବେ ତାହା ସହଜରେ ଅନୁମେୟ । କେବଳ ଏତିକି ନୁହେଁ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ କର୍ମଚାରୀ ବା ଶ୍ରମଜୀବି ପ୍ରତି ନକରାତ୍ମକ ମନୋଭାବ ସେମାନଙ୍କୁ ଭେଦବାବର ଶିକାର କରାଏ ।
ଏଣୁ କିଛି ଜାଗାରେ ଏମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ମିଳୁ ଥିଲେ ବି ଭେଦଭାବ ଓ ଅସ୍ୱସ୍ଥିକର ପରିବେଶରେ ଅଣନିଶ୍ୱାସୀ ହୋଇ ଅଧାରୁ ଛାଡି ଦିଅନ୍ତି । ଶ୍ରମ ବଜାରରେ ସ୍ୱଳ୍ପ ଅଂଶଗ୍ରହଣର ସୁଯୋଗ ଏମାନଙ୍କର ଦାରିଦ୍ର୍ୟତାର ବଡ କାରଣ । ଏମାନଙ୍କ ଭିତରେ ମହିଳାଙ୍କ ସ୍ଥିତି ଆହୁରି ବିସମ । ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ବାଳକଟିଏ ହୁଏତ ପାଠ ପଢିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇ ପାରେ କିନ୍ତୁ ବାଳିକାଟିଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏ ବିଷୟରେ ଅଳ୍ପ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ ।
ଏହା ପରବର୍ତ୍ତି ଅବସ୍ଥାରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା, ବୈଷୟିକ ତାଲିମ, ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରତିଟି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକର କାରଣ ହୁଏ । ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କ ମତରେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମଙ୍କୁ ଠିକ ଭାବରେ କର୍ମନିୟୋଜନ କାରାଯାଇ ପାରୁନଥିବାରୁ ଦେଶର ମୋଟ ଘରୋଇ ଉତ୍ପାଦ ୪ ରୁ ୫ ଭାଗ ପ୍ରଭାବିତ ହେଉଛି । କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ ଭିନ୍ନକ୍ଷମମାନେ ସ୍ୱାବଲମ୍ବନଶୀଳ ହୋଇପାରିଲେ ଦେଶର ପ୍ରଗତିରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରିବେ ।
ଏଥିପାଇଁ ଭିନ୍ନକ୍ଷମଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଓ କୌଶଳ ବୃଦ୍ଧି କାର୍ଯ୍ୟର ଧାରାରେ ପରି ବର୍ତ୍ତନର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନ ଓ ସର୍ବ ଶିକ୍ଷା ଯୋଜନାରେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମଙ୍କ ଶିକ୍ଷାକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇଥିଳେବି ବାଧାହୀନ ଯାତାୟତ, ସହାୟକ ଉପକରଣ ଓ ସମୟାନୁଯାୟୀ ପାଠ୍ୟ ପୁସ୍ତକ ଯୋଗାଣକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯିବା ଜରୁରୀ । କୌଶଳ ବିକାଶ କହିଲେ କେବଳ କଳ କାରଖାନା ଉପଯୋଗୀ ବା ସହରୀ ଆବଶ୍ୟକତା ଥିବା କିଛି ବଷୟରେ ତାଲିମକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଛି ।
ଏଥିରେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମାନେ ତାଲିମ ନେଉଥିଲେ ବି ସହରାଂଚଳରେ ସେମାନଙ୍କ ରହିବା ପାଇଁ ଆନୁସାଙ୍ଗିକ ସୁବିଧା ନଥିବାରୁ କାମରେ ଯୋଗଦେଇ ପାରୁ ନାହାନ୍ତି । କିଛି ଆତ୍ମ ନିଯୁକ୍ତିର ସୁଯୋଗ ଖୋଜୁଥିବା ବେଳେ ଉପଯୁକ୍ତ ଋଣ ଓ ବଜାର ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଅଭାବ ସେମାନଙ୍କୁ ନିରୁତ୍ସାହିତ କରୁଛି । ଏଣୁ କୃଷି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାରମ୍ପରିକ ଜୀବିକା ପରି ଗ୍ରାମାଂଚଳ ଅର୍ଥନିତୀକୁ ସୁହେଇଲା ଭଳି ବିଷୟ ଆଧାରିତ କୌଶଳର ବିକାଶ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଗଲେ ଏମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଅଂଚଳ ଛାଡିବାକୁ ପଡିବ ନାହିଁ ଓ ନିଯୁକ୍ତି ଅଧିକ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ ପାରିବ ।
ଭିନ୍ନକ୍ଷମଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ଦେବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଯୁକ୍ତି ଦାତାଙ୍କ ମନୋଭାବର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ଅନେକେ ଦୟା ପରବଶ ହୋଇ ସହାଯ୍ୟର ହାତ ବଢେଇ ଥାନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଭିନ୍ନକ୍ଷମଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶ ତିଆରି କରାଯାଇ ଯୋଗ୍ୟତାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ସେମାନେ ଆତ୍ମ ସମ୍ମାନ ସହ ବଂଚିବାର ରାହା ପାଇବେ ।
୨୦୧୬ ମସିହାରେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମଙ୍କ ଅଧିକାର ପାଇଁ ଗୃହିତ ନୂତନ ଆଇନ ଏହି ସମ୍ଭାବନାକୁ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜିବିତ କରିଛି । ଅକ୍ଷମତା ଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଅଧିକାର ଆଇନ - ୨୦୧୬ ର ଅଧ୍ୟାୟ ୪ ରେ କୌଶଳ ବିକାଶ ଓ ନିଯୁକ୍ତି ବିଷୟରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି ।
ଏଥିରେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମଙ୍କ କୌଶଳ ବିକାଶ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା, ଭିନ୍ନକ୍ଷମତାର ପ୍ରକାର ଆଧାରରେ ଓ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ତାଲିମ ଦେବା, ଋଣ ଓ ବଜାର ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସୁଦୃଢ କରିବା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି । ନିଯୁକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭେଦଭାବ ଦୂର କରିବା ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯିବା ସହ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଭାଗର ଏ ସଂକ୍ରାନ୍ତୀୟ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନୀତି ପ୍ରଣୟନ, ତଥ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ଅଭିଯୋଗ ନିରାକରଣ ଉପରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଧ୍ୟାନ ଦିଆ ଯାଇଛି ।
ନିଜର ଆତ୍ମ ବିଶ୍ୱାସ, ପରିବାର ଓ ସମାଜର ପ୍ରୋତ୍ସାହନ, ପ୍ରଶାସନିକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ଓ ରାଜନୈତିକ ଇଚ୍ଚାଶକ୍ତି ରହିଲେ ଏହି ଆଇନର ସଠିକ କାର୍ଯାନ୍ୱୟନ ହେବା ସହ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭିନ୍ନକ୍ଷମଙ୍କ କର୍ମନିୟୋଜନ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିବ ।
ଡାକ୍ତର ରୋଗର ସମସ୍ତ କାଗଜାତ ଦେଖି କହିଲେ ଏହା 'ରୋଗର ନୁହେଁ ବରଂ ଶୋଷଣର ଇତିହାସ' । ଜଣେ ଡାକ୍ତର ଆଉ ଜଣେ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ଚିକିତ୍ସାକୁ ନେଇ ଦେଇଥିବା ଏହି ମତ ଚିକିତ୍ସା ସେବାରେ ଥିବା ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ଉଭୟ ପ୍ରକାର ଲୋକ ଚରିତ୍ରକୁ ଉନ୍ମୁକ୍ତ କରୁଛି । ଜଣେ ପରୀକ୍ଷା, ଔଷଧ ନାଁରେ ଲମ୍ବା ତାଲିକା ଦେଇଥିବା ବେଳେ ଆଉ ଜଣେ ଏହାକୁ ନାପସନ୍ଦ କରିଛନ୍ତି ।
ନିକଟରେ ବୁର୍ଲା ସ୍ଥିତ ଭୀମସାରରେ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା ଏହାକୁ ଆହୁରି ପୃଷ୍ଟ କରିଛି । ଗତ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ଭିତରେରେ ଆମ ରାଜ୍ୟର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବାକୁ ଯୋଜନା ବଦ୍ଧ ଭାବରେ ବେପାରୀଙ୍କ ହାତକୁ ଟେକି ଦିଆଯାଇଛି । ପାରମ୍ପରିକ ଚିକିତ୍ସାକୁ ମୁର୍ଖ ବଦ୍ୟ ଯମ ସମ କହି ଅବହେଳା କରାଗଲା । ଫଳରେ ପାରମ୍ପରିକ ଜ୍ଞାନ ଲୋପ ପାଇ ବଜାରବାଦି ଏଲୋପାଥି ଚିକିତ୍ସା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା ।
ରାଜ୍ୟରେ ଗତ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଭିତରେ ସରକାରୀ ଡାକ୍ତରଖାନା ମାନଙ୍କରେ ଗୋଟିଏ ବି ଶଯ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ବ୍ୟୟ ବରାଦ ହେଲା ନାହିଁ । ଅପର ପକ୍ଷରେ କ୍ଲିନିକାଲ ଏଷ୍ଟାବ୍ଲିସମେଣ୍ଟ ଆଇନକୁ ଅଣଦେଖା କରାଯାଇ ବେସରକାରୀ ଡାକ୍ତରଖାନାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରାଯାଉଛି । ସ୍ଥିତି ଏପରି ହୋଇଛି ଯେ, ସରକାରୀ ତୁଳନାରେ ବେସରକାରୀ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ଅଧିକ ଶଯ୍ୟା ଅଛି ଓ ସେହି ଅନୁସାରେ ଲୋକଙ୍କର ନିର୍ଭରଶୀଳତା ବଢିଛି ।
ମରିବାକୁ ଭୟ କରୁଥିବା ମଣିଷ ପାଇଁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଓ ଏହା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅବୁଝା ବିଷୟ । ଏଣୁ ଯେତେ ଖର୍ଚ୍ଚ ହେଉ ପଛକେ ଡାକ୍ତର ଯାହା ପରାମର୍ଶ ଦେବେ ବିନା ପ୍ରଶ୍ନରେ ସେସବୁ କରିବାକୁ ପଡେ । ଏହି ମାନସିକତାର ଫାଇଦା ଡାକ୍ତର ଓ ବେସରକାରୀ ଡାକ୍ତରଖାନା ନେଉଛନ୍ତି । ଗୋଟିଏ ଡାକ୍ତର କରେଇଥିବା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା ଆଉ ଗୋଟିଏ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପସନ୍ଦ ହୁଏ ନାହିଁ ।
ଅନେକ ଡାକ୍ତର ନିଜ ପସନ୍ଦର ପାରୀକ୍ଷାଗାର, ଔଷଧ ଦୋକାନକୁ ଯିବା ପାଇଁ ବାଧ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି । ସରକାରୀ ଡାକ୍ତରଖାନା ଖରାପ ଏମିତି ଏକ ମାନସିକତା ଇତି ମଧ୍ୟରେ ତିଆରି କରାହୋଇ ସାରିଛି । ଏଣୁ ଡାକ୍ତର ସରକାରୀ ହୋଇଥିବେ ଅଥଚ ବେସରକାରୀ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ଚିକିତ୍ସା ସାଧାରଣ ଘଟଣା ହେଲାଣି । ସ୍ୱାସ୍ଥ ପରୀକ୍ଷା, ଔଷଧ ଓ ଚିକିତ୍ସା କେବଳ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଓ ରୋଗୀର ଆବଶ୍ୟକତାରେ ହେଉଛି ତାହା ନୁହେଁ ।
ବେପାରୀମାନେ ଡକ୍ତରଙ୍କୁ କେତେ ଭାଗ ଦେବେ ତାରି ଆଧାରରେ ବି ରୋଗୀର ଭାଗ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ହେଉଛି । ଏଥିପାଇଁ ହୁଏତ ଅନେକଙ୍କୁ ଜମିବାଡି ବିକ୍ରି କରିବାକୁ ପଡିଥାଇ ପାରେ ବା ଧାର କରଜ କରି ମହାଜନ ପାଖରେ ଗୋତି ହେବାକୁ ପଡିପାରେ । ଇତି ମଧ୍ୟରେ ଭୀମସାରକୁ ନେଇ ଆନ୍ଦୋଳନ ପ୍ରଶମିତ ହୋଇଛି । ହେଲେ ଯେଉଁ ମୌଳିକ ପ୍ରଶ୍ନରୁ ଏହା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ତାହା ଏବେବି ଅସମାହିତ ରହିଛି ।
ବ୍ରହ୍ମପୁର, ବୁର୍ଲା ଓ କଟକ ଡାକ୍ତରଖାନାକୁ ଲୋକେ ବଡ ଡାକ୍ତରଖାନା ବୋଲି ଭାବନ୍ତି । ଏଣୁ ଏଠିକାର ଚିକିତ୍ସା ଓ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ଉପରେ ସେମାନଙ୍କର ଅଧିକ ଭରସା ଥାଏ । ଅଲଗା କେଉଁଠି ରୋଗ ଉପସମ ନହେଲେ ସେମାନେ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି । କିଛି ବର୍ଷ ଭିତରେ ରାଜ୍ୟରେ ବେସ କିଛି ବେସରକାରୀ ଡାକ୍ତରଖାନା ପ୍ରତି ିତ ହୋଇଛି । ଫଳରେ ଏହିସବୁ ବଡ ଡାକ୍ତରଖାନାକୁ ଆଉ ସମସ୍ତେ ଆସୁ ନାହାନ୍ତି ।
ପଇସାବାଲା ଓ ଗରୀବଙ୍କ ଡାକ୍ତରଖାନ ଅଲଗା ହୋଇଯାଇଛି । ହେଲେ ଡାକ୍ତର ଅଲଗା ନୁହନ୍ତି । ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଟିକସରୁ ଦରମା ନେଉଥିବା ସରକାରୀ ଡାକ୍ତର ଗରୀବଙ୍କୁ ସେବା ଯୋଗେଇବା ସମୟରେ କର୍ତ୍ତବରେ ଅବହେଳା କରି ଅଧିକ ଅର୍ଥ ଲାଳସାରେ ଥିଲାବାଲାଙ୍କୁ ଘରୋଇ ଚିକିତ୍ସା କରୁଛନ୍ତି । ସରକାରି ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ଅବହେଳିତ ଗରୀବ ରୋଗୀ ନିଜର କ୍ଷୀଣ ସ୍ୱରରେ କେତେ ପ୍ରତିବାଦ କରିବ ? କିଛି କର୍ମ ଆଦରି ପଡିରହିଲେ ଓ କିଛି ସର୍ବସ୍ୱାନ୍ତ ହୋଇ ଘରୋଇ ଚିକିତ୍ସାଳୟର ସରଣ ପଶିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ ।
ଭୀମସାରର ନୂତନ ନର୍ଦ୍ଦେଶକ ଏଦିଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ନେଲେ । ସ୍ଥାଣୁ ହୋଇପଡିଥିବା ସରକାରୀ ଚିକିତ୍ସା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏହା ହଲଚଲ ସୃଷ୍ଟି କଲା । ଦାୟୀତ୍ୱରେ ଅବହେଳା କରୁଥିବା ଡାକ୍ତରମାନେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରଦାୟୀତ୍ୱକୁ ନେଇ କେବେ କଇଫତ ଦେବାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ନଥିଲେ । ହଠାତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକଙ୍କ ଚଢାଉ ସେମାନଙ୍କର ପରକିୟାପ୍ରିତିକୁ ପଦାରେ ପକେଇଦେବା ହେତୁ ଅପଦସ୍ତ ଓ ଅପମାନିତ ହୋଇଥାଇପାରନ୍ତି ।
ହେଲେ ନିଜକୁ ସୁଧାରି ନେବା ବଦଳରେ ଚୋର ମୁହଁ ଟାଣ ଭଳି ପରକିୟାପ୍ରତିକୁ ଘୋଡାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରତିକ୍ରୟାଶୀଳ ହୋଇପଡିଲେ । ନିଜକୁ କ୍ଷମତାଶାଳୀ ମନେକରୁଥିବା କତିପୟ ଲୋକ ଅଉ ଜଣେ ତାଙ୍କ ଉପରେ କ୍ଷମତା ଜାହିର କରୁ ଏକଥା ହଜମ ହେଲାନାହିଁ ବୋଧହୁଏ । ଅପରପକ୍ଷରେ ଦିର୍ଘ ଦିନର ଅବହେଳାକୁ ବରଦାସ୍ତ କରିଆସୁଥିବା ଲୋକେ କେହି ଜଣେ ବିରାଡି ବେକରେ ଘଣ୍ଟି ବାନ୍ଧି ବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେବାର ଦେଖି ନିଜର ଅବଦମୀତ କ୍ରୋଧକୁ ଜାହିର କରିଥିଲେ ।
ସମଗ୍ର ପଶ୍ଚିମାଞ୍ଚଳରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକଙ୍କ ସପକ୍ଷରେ ଦଳମତ ନିର୍ବିଷେଶରେ ଉଠିଥିବା ସମର୍ଥନର ସ୍ୱର ପ୍ରକୃତପକ୍ଷେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବାରେ ଥିବା ଦୁର୍ନିତି ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକ ଜନ ଆନ୍ଦୋଳନ ଥିଲା । ଭୀମସାର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ନେଇଥିବା ପଦକ୍ଷେପ ତାଙ୍କ ଦାୟୀତ୍ୱ ବୋଧର ପରିଚାୟକ ମାତ୍ର । ରାଜ୍ୟରେ ପିସି କାରବାରକୁ ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିବା ସରକାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନୁ ।ନର ମୂଖ୍ୟଙ୍କୁ ଏମିତି ଦାୟୀତ୍ୱ ସଚେତନ କରିପାରିଲେ ଦୁର୍ନିତୀମୁକ୍ତ ଶାସନତନ୍ତ୍ର ସମ୍ଭବ ।
ଡାକ୍ତମାନେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପରାୟଣ ହେଲେ ନିଜର ସମ୍ମାନ ଫେରି ପାଇବେ । ସହିପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ନିଜର ହକ ପାଇଁ କ୍ଷମତା କେନ୍ଦ୍ରକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଶିଖିଲେ ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋଷଣ ମୁକ୍ତ ସେବା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବ ।
ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ସାମ୍ବୀଧାନିକ ବିଧି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆଧାରରେ ନାଗରିକଙ୍କ ପ୍ରତି ନିର୍ବାଚିତ ସରକାରଙ୍କ ଉତ୍ତରଦାୟୀତ୍ୱ ନ୍ୟସ୍ତ କରାଯାଇଛି । ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା, ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟ , ଗମନାଗମନ ପରି ମୌଳିକ ସେବା ପାଇଁ ଭିତ୍ତିଭୂମି ତିଆରି ଓ ପରିଚାଳନା କରିବା ତାରି ଭିତରୁ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଦାୟୀତ୍ୱ । ଆମ ରାଜ୍ୟ ପରିପ୍ରେକ୍ଷିରେ ଯଦି ଆଲୋଚନା କରିବା, ନିକଟର କିଛି ଘଟଣାବଳି ପ୍ରମାଣିତ କରୁଛି ଯେ, ସରକାର ଇଚ୍ଚାକୃତଭାବେ ଏସବୁରୁ ଓହରି ଯାଉଛନ୍ତି ।
ଏହା ଦ୍ୱାରା ବେସରକାରୀ ଓ ଲାଭଖୋର ଅନୁ ନମାନେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅବା ପରୋକ୍ଷରେ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ ହେଉଛନ୍ତି । ସରକାରୀ ଅନୁ ।ନ ଠିକ ନୁହେଁ ଓ ଘରୋଇ ପରିଚାଳିତ ଅନୁ ।ନମାନେ ଭଲ ଏପରି ଏକ ଇଚ୍ଛାକୃତ ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଉଛି । ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷାର ସ୍ଥିତି ଏହାର ଏକ ନଗ୍ନ ଉଦାହରଣ । ଗୋଟିଏ ପାଶ୍ୱର୍ରେ ପିଲାଙ୍କ ଅଭାବ ଦର୍ଶାଇ ଗତ ଦୁଇ ବର୍ଷରେ ପ୍ରାଥମିକ ଓ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ତରରେ ପ୍ରାୟ ୧୫୦୦ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ବନ୍ଦ କରିଦିଆଯାଇ ସାରିଲାଣି ।
ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଆହୁରି ବିଦ୍ୟାଳୟ ବନ୍ଦ ହେବାର ଆଶଂକା ଅଛି । ଅପରପକ୍ଷରେ ଗାଁ ଗହଳି, ସାହି ବସ୍ତି ସବୁଠି ଘରୋଇ ପରିଚାଳିତ ବିଦ୍ୟାଳୟ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଖୋଲିଚାଲିଛି । ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାନ ପୁରଣ ଆଧାରରେ ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରମାଣ ପତ୍ର ପାଇଲେ ଯାଇ ଏହି ବିଦ୍ୟାଳୟ ପରିଚାଳିତ ହେବାକଥା । ହେଲେ ରାଜ୍ୟରେ ଏବେ ବି ଚାରି ହଜାରରୁ ଉଦ୍ଧ୍ୱର୍ ଘରୋଇ ବିଦ୍ୟାଳୟ ବିନା ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରମାଣ ପତ୍ରରେ ଚାଲିଥିଲେବି କହିବାକୁ କେହି ନାହାନ୍ତି ।
ଯେତେବେଳେ କେହି କିଛି ପଦକ୍ଷେପ ନେବାକୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି ସଂଘ ଗଠନକରି ତାକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରାଯାଇଛି । ଘରୋଇ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅଘଟଣର ଅଭିଯୋଗ ଆସିଲେ ସରକାର କାର୍ଯ୍ୟାନୁ ।ନ ନେବା ବଦଳରେ ହାତଟେକି ବସୁଛନ୍ତି । ମାନ ପୁରଣ କରୁନଥିବା ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଛି ।
ବେଆଇନ ଭାବେ ପରିଚାଳିତ ଏହି ଘରୋଇ ବିଦ୍ୟାଳୟମାନେ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲେ ଏସବୁରେ ପଢୁଥିବା ପିଲାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଥଇଥାନ କରିବା ଭଳି ବ୍ୟବସ୍ଥା ସରକାରଙ୍କ ନାହିଁ । ପିଲାଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥର ଦ୍ୱାହି ଦେଇ ଏହି ସବୁ ବିଦ୍ୟାଳୟମାନଙ୍କୁ ବେଆଇନ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟକରିବା ପାଇଁ ଛାଡି ଦିଆଯାଉଛି । ଏପରି ହେଲେ ଗୋଟିଏପଟେ ସରକାରୀ ବିଦ୍ୟାଳୟ ବନ୍ଦ ହେବ ଏବଂ ବେସରକାରୀ ଅନୁ ।ନ ହାତକୁ ଶିକ୍ଷା ଚାଲିଯିବ ।
ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ତଦୃପ । ସରକାରୀ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ଚିକିତ୍ସାର ମାନ କମୁଛି । ଅଥଚ ସେହି ଡାକ୍ତର ଘରୋଇ ପରିଚାଳନାରେ ଥିବା ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଚିକିତ୍ସା ପ୍ରଦାନ କରୁଛି । ବଡ ବଡିଆ ଅଫିସର, ରାଜନେତାମାନେ ବି ଆଉ ସରକାରୀ ଡାକ୍ତରଖାନାକୁ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ଯାଉ ନାହାନ୍ତି । ଫଳରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ସରକାରୀ ଡାକ୍ତରଖାନା ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ ରହୁନାହିଁ ।
ଏହାର ସୁଯୋଗ ନେଇ ପୁଞିପତି ମାନେ ଡାକ୍ତରଖାନା ଖୋଲୁଛନ୍ତି । ଏମାନେ କାହାରି ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନାହନ୍ତି । ନିକଟରେ ଏକ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ନିଆଁ ଲାଗି ଲୋକେ ପ୍ରାଣ ହରେଇଲା ପରେ କିଛି ହଇଚଇ ହେଲା । ଗଣମାଧ୍ୟମର ଚାପ ଓ ଲୋକଙ୍କ ଆକ୍ରୋଶ ହେତୁ ମାଲିକ ଧରା ପଡିଲେ । ହେଲେ ସାରା ରାଜ୍ୟର ବେସକାରୀ ବୈଷୟୀକ ଶିକ୍ଷା ଅନୁ ।ନମାନେ ସଂଘବଦ୍ଧ ଭାବେ ଏହାକୁ ବିରୋଧ କଲେ ।
ସରକାର ଚାପର ବସବର୍ତ୍ତି ହୋଇ ମାଲିକଙ୍କୁ ମୁକୁଲେଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ । ତଦାରଖ ପ୍ରକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ଧିମେଇଗଲା । ଏବେ ଆମ ରାଜ୍ୟରେ ସରକାରୀ ଡାକ୍ତରଖାନାର ସଜ୍ୟା ସଂଖ୍ୟା ତୁଳନାରେ ବେସରକାରୀ ଡକ୍ତରଖାନାରେ ଅଧିକ ସଜ୍ୟା ରହିଛି । ଏହାର ଅର୍ଥ ବେସରକାରୀ ଅନୁ ।ନମାନଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଶ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯାଇ ସାରିଲାଣି ।
ନୀତି ନୀୟମ ମାନୁନଥିବା ଡାକ୍ତରଖାନା ବିରୁଦ୍ଧରେ କାର୍ଯ୍ୟାନୁ ।ନ ହେଲେ ସଂଘ ବିରୋଧ କରି କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ କରିବ ଓ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା ଠପ ହୋଇଯିବ । ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ସରକାର ଅସହାୟ ନୁହନ୍ତକି? କାଁ ଭାଁ କିଛି ସରକାରୀ ବସକୁ ଛାଡିଦେଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଗମନାଗମନର ମାଧ୍ୟମ ଯଥା ବସ, କାର, ଅଟୋ ଇତ୍ୟାଦି ବ୍ୟକ୍ତି ମାଲିକାନାରେ ଚାଲିଛି ।
ଏସବୁକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ନୀତି ନୀୟମ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଛି । ଏହା ସତ୍ୱେ ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ଯାତ୍ରି ପରିବହନ, ଫିଟନେସର ଅଭାବ, ଅଣ ତାଲିମ ପ୍ରାପ୍ତ ଚାଳକ ହେତୁ ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଅନେକ ଧନ ଜୀବନ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି । ନିକଟରେ ଦେବଗଡ ଓ ଅନୁଗୁଳ ରାସ୍ତାରେ ଘଟିଥିବା ଦୁର୍ଘଟଣା ରାଜ୍ୟକୁ ଦୋହଲାଇ ଦେଇଥିଲା । ସରକାର ତତ୍ପରତା ପ୍ରକାଶ କଲେ ।
ଦୁର୍ଘଟଣା ସ୍ଥଳରୁ ଉଦ୍ଧାର ଏବଂ ତ୍ୱରୀତ ଚିକିତ୍ସା ଉପଲବ୍ଧ କରାଯିବା ଫଳରେ କିଛି ଜୀବନ ବଂଚାଯାଇ ପାରିଲା । ହେଲେ ଦୁର୍ଘଟଣାକୁ ରୋକିବା ଓ ଦୋଶୀକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାରେ ସରକାର ବିଫଳ ହେଲେ । ଦୁର୍ଘଟଣା ଘଟେଇଥିବା ଡ୍ରାଇଭରର ଗିରଫ ପ୍ରତିବାଦରେ ସାରା ରାଜ୍ୟରେ ଘରୋଇ ପରିବାହନକୁ ଠପ କରି ଦିଆଗଲା । ଏ ତିନୋଟି ଘଟଣା ଗୋଟିଏ କଥା ସୁଚାଉଛି ।
ବେସରକାରୀ ଅନୁ ।ନ ମାନେ ସଂଖ୍ୟାଧିକ ହେଲେଣି ଓ ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିର୍ଭରଶୀଲତା ତିଆରି କରିସାରିଲେଣି । ଏଣୁ କାର୍ଯ୍ୟାନୁ ।ନ ନେବାକୁ ଚାହିଁଲେବି ସଂଘ ବଦ୍ଧ ଶକ୍ତି ଓ ସେବା ବନ୍ଦ ହେବା ଭୟରେ ସରକାର କିଛି କରି ପାରୁ ନାହାନ୍ତି । କୌଣସି ବି ଜାଗାରେ ସରକାର ନିଜର ଉତ୍ତରଦାୟୀତ୍ୱରୁ ଓହରି ଗଲେ ପୁଞିପତିମାନେ ତାର ଫାଇଦା ନିଅନ୍ତି ।
ଏହା ସେବା କୁ ବ୍ୟବସାୟରେ ପରିଣତ କରିବାର ସୁଯୋଗ ଯୋଗାଏ । ଏପରି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେବା ଗ୍ରହଣ କାରି ଉପଭୋକ୍ତା ଶୋଷଣର ଶିକାର ହେଲେବି ପ୍ରତିବାଦ କରିବାର ଅବସର ପାଏନାହିଁ । ଆର୍ଥିକ ଅସ୍ୱଚ୍ଛଳ ବର୍ଗ ଏଥିରେ ବିଶେଷ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଅନ୍ତି । ଏଣୁ ଏକ ଜନମଙ୍ଗଳକାରୀ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ସରକାର ସମ୍ବିଧାନ ସ୍ୱୀକୃତ ନିଜ ଉତ୍ତର ଦାୟିତ୍ୱରୁ ଓହରି ଯିବା ଆଦୌ ଶୁଭଙ୍କର ନୁହେଁ ।
ନାଗରିକ ମାନଙ୍କୁ ସର୍ବନିମ୍ନ ମୌଳିକ ସେବା ପ୍ରଦାନକୁ ବୋଝ ନ ଭାବି ଏଥିପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟୟ ବରାଦ କରାଯାଇ ପାରିଲେ ସାର୍ବଜନୀନ ବ୍ୟବହାର ଉପଯୋଗୀ ଭିତ୍ତିଭୂମୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ପାରିବ । ଏହା ସାଧାରଣ ନାଗରିକଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱାଭୀମାନପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ବଂଚିବାରେ ସହାୟକ ହେବ ।
ଉଜୁଡା ଜଙ୍ଗଲର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଆମ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଏକ ନୂତନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ 'ଆମ ଜଙ୍ଗଲ ଯୋଜନା' ପ୍ରଣୟନ କରିବା ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ କ୍ୟାବିନେଟରେ ପ୍ରସ୍ତାବ ଅନୁମୋଦନ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ଯୋଜନାରେ ୩୦ଟି ବନଖଣ୍ଡରେ ୧୧୭୦.୨ କୋଟି ବ୍ୟୟରେ ୨ ଲକ୍ଷ ୬୦ ହଜାର ହେକ୍ଟର ଜଙ୍ଗଲର ପୁନରୁଦ୍ଧାର କାରାଯିବ । ଏଥିପାଇଁ ୭ ହଜାର ବନ ସଂରକ୍ଷଣ ସମିତିଙ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ କରାଯିବ ।
ରାଜ୍ୟରେ ଜଙ୍ଗଲ ବୃଦ୍ଧି ଓ ତଦ୍ ଜନିତ ଜୀବନ ଜୀବିକାର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି ଏକ ସ୍ୱାଗତ ଯୋଗ୍ୟ ପଦକ୍ଷେପ । କିନ୍ତୁ ଯୋଜନା ଆରମ୍ଭରୁ ବନ ବିଭାଗର ଆଚରଣ ଚିନ୍ତାର କାରଣ ହୋଇଛି । ଯୋଜନା ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଯାଇ ବନ ବିଭାଗ ନଂ ୨୫୨୫/ଉୠଚଗଚ - ୦୪/ ୨୦୧୪ ତା୨୬.୮.୨୦୧୪ ମାଧ୍ୟମରେ ବେସରକାରୀ ସଂଗଠନର ଭାଗିଦାରୀତା ହେତୁ ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ।
କହିବାକୁ ଗଲେ ଏହି ଦିନଠାରୁ ବିଭାଗ ଆମ ଜଙ୍ଗଲ ଯୋଜନା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛି । ହେଲେ ଏବେ ପ୍ରାୟ ଦେଢ ବର୍ଷ ପରେ ଏଥିପାଇଁ କ୍ୟାବିନେଟର ଅନୁମୋଦନ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲା କାହିଁକି ? ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥରେ ବିନା କ୍ୟାବିନେଟ ଅନୁମୋଦନରେ ବିଭାଗ ସର୍ବସାଧାରଣରେ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ କେମିତି?
ଆମ ଜଙ୍ଗଲ ଯୋଜନାର ବିଜ୍ଞପ୍ତି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲାପରେ ଏହାକୁ ନେଇ ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟକରୁଥିବା କର୍ମକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଠାରୁ ପ୍ରତିବାଦର ସ୍ୱର ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଥିଲା । ବିଶେଷ କରି ବନ ସଂରକ୍ଷଣ ସମିତି ମାଧ୍ୟମରେ ଜଙ୍ଗଲର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ବାହାନାରେ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ବନବାସୀଙ୍କ ଅଧିକାର ବଦଳରେ ବନ ବିଭାଗର କତୃତ୍ୱକୁ ପୁନଃ-ଅବସ୍ଥାପିତ କରିବାରେ ସହାୟକ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ବ୍ୟକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା ।
ଏକଥା ଉଲ୍ଲେଖ ଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ତଫସିଲ ଭୂକ୍ତ ଜନଜାତି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାରମ୍ପାରିକ ବନବାସୀଙ୍କ ପ୍ରତି ହୋଇଥିବା ଐତିହାସିକ ଅନ୍ୟାୟକୁ ଦୂର କରିବା ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ଥିବା ସେମାନଙ୍କର ପାରମ୍ପାରିକ ଅଧିକାରକୁ ସ୍ୱୀକୃତୀ ଦେବାପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନ ୨୦୦୬ ପ୍ରଣୟନ କରାଯାଇଛି । ଏହି ଆଇନର ଧାରା ୩-୧ (ଠ) ବନବାସୀଙ୍କୁ ନିଜର ପାରମ୍ପାରିକ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ବଳର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବ୍ୟବହାର ହେତୁ ସଂରକ୍ଷଣ , ପୁନଃଜନନ ଓ ପରିଚାଳନାର ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ କରିଛି ।
ଧାରା ୫ ଗାମସଭାକୁ ବନ୍ୟଜୀବ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜୈବବିବିଧତାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାକୁ କ୍ଷମତାଶାଳୀ କରିଛି । ଧାରା ୪ (୧) ଅନୁଯାୟୀ ଗ୍ରାମସଭା ଏ ସବୁର ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ନେଇ କମିଟି ତିଆରି କରିପାରିବ । ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ନୀୟମାବଳୀ (ସଂଶୋଧିତ) ୨୦୧୨ର ଧାରା ୫ (ଞ) ଅନୁଯାୟୀ ଗ୍ରାମସଭା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହୋଇଥିବା ଏହି କମିଟି ଗ୍ରାମସଭା ଅଧିନରେ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ବଳର ପରିଚାଳନା ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ ଯାହାକି ପୂର୍ବରୁ ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଯୋଜନାରେ ସମନ୍ୱୀତ ହେବ ।
ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତାବିତ 'ଆମ ଜଙ୍ଗଲ ଯୋଜନା' ଯୁଗ୍ମ ଜଙ୍ଗଲ ପରିଚାଳନା ଅନୁଯାୟୀ ଗଠିତ ବନ ସଂରକ୍ଷଣ ସମିତି ମାଧ୍ୟମରେ ପରିଚାଳିତ ହେବ । ଏହି ସମିତି ଗ୍ରାମସଭା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହେଉଥିଲେ ହେଁ ଏଥିରେ ବନପାଳ ସଂପାଦକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟକରନ୍ତି ଓ ତାଙ୍କ ଇଙ୍ଗିତରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦିତ ହୁଏ । ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ଗ୍ରାମସଭାକୁ ମିଳିଥିବା ଅଧିକାରର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଲଂଘନ କରୁଛି ।
୧୪ ଜୁଲାଇ ୨୦୧୫ରେ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଆଦିବାସୀ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରମୁଖ ସଚୀବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭିଡିଓ ବାର୍ତ୍ତାଳାପ କରିଥିଲେ । ଏଥିରେ ଓଡିଶା ସରକାରଙ୍କ ତଫସିଲଭୂକ୍ତ ଜାତି, ଜନଜାତି ବିଭାଗ ସଚିବଙ୍କ ଯୁଗ୍ମ ଜଙ୍ଗଲ ପରିଚାଳନା ଅନୁଯାୟୀ ପରିଚାଳିତ ବନ ସଂରକ୍ଷଣ ସମିତିର ଭୂମୀକାକୁ ନେଇ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥିବା ପାରମ୍ପାରିକ ଜଙ୍ଗଲ ସୀମାର ପରିଚାଳନାରେ ଗ୍ରାମସଭାର କ୍ଷମତାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟତା ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । ଏହାସତ୍ତେ୍ୱ ଆମ ଜଙ୍ଗଲ ଯୋଜନାର ପ୍ରଣୟନ ଜାଣିଶୁଣି ବନବାସିଙ୍କ ପାରମ୍ପାରିକ ଅଧିକାର ଉପରେ ଏକ ଅନଧିକାର ପ୍ରବେଶ, ଯାହା ସରକାରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୃତ ।
ଏ ସମ୍ପର୍କରେ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କଲାପରେ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଆଦିବାସୀ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ, ଓଡିଶା ସରକାରଙ୍କ ତଫସିଲ ଭୂକ୍ତ ଜାତି ଓ ଜନଜାତି ଉନ୍ନୟନ ବିଭାଗକୁ ପତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ୨୩୦୧୧/୯/୨୦୧୩ ତା ୨୮.୧୦.୨୦୧୪ ଅନ୍ୟୁାୟୀ ଜବାବ ତଲବ କରିଥିଲେ । ଏଥିରେ ସେ ଏହି ଅଭିଯୋଗ ଉପରେ କ'ଣ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ ହେଁ, ଦୀର୍ଘ ଏକ ବର୍ଷରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ତରଫରୁ କିଛି ଜଣାଯାଇ ନଥିଲା ।
ପରେ ସୂଚନା ଅଧିକାର ଆଇନ ବ୍ୟବହାର କରି ଏ ସଂକ୍ରାନ୍ତରେ ବିଭାଗର ସ୍ଥତି ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଠା କଲାପରେ, ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ ୩୧ ଡିସେମ୍ବର, ୨୦୧୫ ଦିନ ପତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ୨୫୧୩୯/ଝଝଊ/ଝଞଝଉଊ - ୠଜଇ -ଜଞଓ - ୦୦୦୬ - ୨୦୧୫ ଯୋଗେ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ରଖିଛନ୍ତି । ହେଲେ ଏଥରେ ମଧ୍ୟ ତଫସିଲ ଭୂକ୍ତ ଜାତି, ଜନଜାତି ଉନ୍ନୟନ ବିଭାଗ ନିଜେ ନେଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନର କୌଣସି ବିବରଣୀ ନଦେଇ 'ଆମ ଜଙ୍ଗଲ ଯୋଜନା' କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରୁଥିବା ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏକ ବିବରଣୀକୁ କେବଳ ଉପସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି ।
ଜଙ୍ଗଲ ଅଧରକାରକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବା ସମୟରେ ଯେଉଁ ବିଭାଗମାନଙ୍କ ଭିତରେ ସମନ୍ୱୟ ଏକ ସମସ୍ୟା ହୁଏ, ଏହାକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରେଇ ନଦେବାରେ ସେମାନେ ବେଶି ସମନ୍ୱିତ ହୁଅନ୍ତି ଏହା ତାହାର ଏକ ବଳିଷ୍ଠ ଉଦାହରଣ ।ଜଙ୍ଗଲ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ଓଡିଶାରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ଜଙ୍ଗଲ ପରିଚାଳନା ମାଧ୍ୟମରେ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜୈବବିବିଧତାର ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ପରିଚାଳନାର ଯଥେଷ୍ଟ ବଳିଷ୍ଠ ଉଦାହରଣ ରହିଛି ।
ସରକାରୀ ବିଭାଗ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କିଛି କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଗ୍ରାମସଭା ମଧ୍ୟମରେ ସିଧାସଳଖ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ଆସ୍ଥାରଖି କାର୍ଯ୍ୟକଲେ ସରକାରଙ୍କୁ ଅଧିକ ସଫଳତା ମିଳିବ । ଅନ୍ୟଥା ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନ ଉଲଂଘନ କରି ଆଉ ଏକ ଐତିହାସିକ ଅନ୍ୟାୟର କାରଣ ସାଜିବେ ।
ଭାରତୀୟ ଦଣ୍ଡ ସଂହିତାର ଧାରା ୩୭୫ରେ ଧର୍ଷଣ ଓ ଏ ସଂକ୍ରାନ୍ତିୟ ଦଣ୍ଡ ବିଧିର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି । ଏଥିରେ ଥିବା ଅନେକ ପ୍ରାବଧାନ ଭିତରୁ ୧୮ ବର୍ଷରୁ କମ ବାଳିକାଙ୍କ ସହ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କକୁ ଅପରାଧ ବିବେଚନା କରାଯିବା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ହେଲେ ନାବାଳିକା ବିବାହିତ ହୋଇଥିବେ ଓ ସ୍ୱାମୀ ସହ ସହବାସ କଲେ ଅପରାଧ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରା ନଯିବାର ଏକ ବ୍ୟତିକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଏହା ବୈବାହିକ ସ୍ଥିତି ଆଧାରରେ ଅପରାଧକୁ ଆଇନଗତ ମାନ୍ୟତା ଦେଇ ସ୍ୱାମୀକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ସହ ବାଲ୍ୟ ବିବାହକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରୁଛି ।
୧୧ଅକ୍ଟୋବର, ୨୦୧୭ରେ ମାନ୍ୟବର ଉଚ୍ଚତମ ନ୍ୟାୟାଳୟଙ୍କ ରାୟ ଆସିବା ପରେ ଏକଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଛି ଓ ବ୍ୟତିକ୍ରମରେ ସୁଧାର ଅଣାଯାଇଛି । ଜଣେ ପୁରୁଷ ଓ ତାର ସ୍ତ୍ରୀ ଯାହାର ବୟସ ୧୫ ରୁ ୧୮ ବର୍ଷ, ତା ସହ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କକୁ ଧର୍ଷଣ କୁହାଯିବ କି ? ଏମିତି ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଚ୍ଚତମ ନ୍ୟାୟାଳୟ ସମ୍ମୁଖିନ ହେଲା ପରେ ତର୍ଜମା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।
ଭାରତୀୟ ଦଣ୍ଡ ସଂହିତାର ଧାରା ୩୭୫ ର ବ୍ୟତିକ୍ରମ ୨ ଅନୁସାରେ ଏହା ଅପରାଧ ନୁହେଁ । ହେଲେ ଏହା ବିବାହିତ ଓ ଅବିବାହିତ ନାବାଳିକାଙ୍କ ସ୍ଥିତିରେ ଏକ ଅଯଥା ଏବଂ ଅଯୌକ୍ତିକ ପ୍ରଭେଦ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି । ଏପରି ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭାରତୀୟ ସମ୍ବୀଧାନର ଧାରା୧୫ (୩) ଓ ୨୧ ର ପରିପନ୍ଥି । ଧାରା ୧୫ (୩) ମହିଳା ଓ ଶିଶୁଙ୍କୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ବେଳେ ୨୧ ସମ୍ମାନର ସହ ବଂଚିବାର ଅଧିକାରକୁ ସ୍ୱିକୃତି ଦେଉଛି ।
ଏତଦବ୍ୟତୀତ ଝିଅଟିଏ ନିଜ ଶରୀର ଓ ପ୍ରଜନନ ସଂକ୍ରାନ୍ତୀୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର ଅଧିକାରକୁ ନେଇ ଥିବା ଆଇନଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ମଧ୍ୟ ଏହା ନଗ୍ନ ଉଲଂଘନ । ଗୋଟିଏ ପଟେ ୧୮ ବର୍ଷରୁ କମ ବୟସର ନାବାଳିକଙ୍କ ସହ ସହମତିରେ ବି ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ଏକ ଅପରାଧ । ଅପର ପକ୍ଷରେ ୧୫ ରୁ ୧୮ ବର୍ଷ ବିବାହିତ ନାବାଳିକାଙ୍କ ସହ ଅସହମତିରେ ବି ସ୍ୱାମୀ ସହବାସ କରିପାରିବେ ଓ ଏହା ଅପରାଧ ବିବେଚିତ ହେବ ନାହିଁ !
ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଲଜ୍ଜୀତ କଲାଭଳି କୌଣସି ଘଟଣା ଯେପରିକି, ଶାଢି ଟାଣିବା, ବଳ ପୂର୍ବକ ଭିଡି ଆଣିବା ପ୍ରଭୃତି ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀକୁ ଭାରତୀୟ ଦଣ୍ଡ ସଂହିତା ଧାରା ୩୫୪ ଅନୁସାରେ ଦଣ୍ଡ ବିଧାନ କରାଯାଇ ପାରିବ ଅଥଚ ସ୍ୱାମୀ ହୋଇଥିବା କାରଣରୁ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଧର୍ଷଣ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡିତ କରି ହେବ ନାହିଁ ! ନ୍ୟୟାଳୟରେ ସତ୍ୟପାଠ ମାଧ୍ୟମରେ ସରକାର ଦାଖଲ କରିଥିବା ଯୁକ୍ତି କିନ୍ତୁ ନିରୁତ୍ସାହ ଜନକ ।
ସରକାରଙ୍କ ମତରେ ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ଶିକ୍ଷାଗତ କାରଣରୁ ଦେଶରେ ଅନେକ ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ଘଟୁଛି । ଆମ ଦେଶରେ ଏବେ ପ୍ରାୟ ୨୩ ନିୟୁତ ବାଳିକା ବଧୁ ଅଛନ୍ତି । ଏଣୁ ଏସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅପରାଧି ଘୋଷିତ କରି ଦଣ୍ଡ ଦେବା ବାସ୍ତବରେ ସମ୍ଭବ ହେବ ନାହିଁ । ଏହା ଯେହେତୁ ଏକ ପରମ୍ପରା ଏଣୁ ଭାଙ୍ଗିବା ବଦଳରେ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । କାରଣ ବୈବାହିକ ଧର୍ଷଣ ସମ୍ପର୍କିତ ଆଲୋଚନା ବିବାହ ଭଳି ଏକ ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ଧକ୍କା ପହଂଚେଇବ ।
ତେବେ ସୁଃଖର ବିଷୟ ନ୍ୟାୟାଳୟ ଏହି ଯୁକ୍ତିକୁ ନାପସନ୍ଦ କରିଛନ୍ତି । ବିଚାରପତିମାନଙ୍କ ମତରେ ସେହି ସମୟ ଆଉ ନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ବିବାହିତ ମହିଳା ବା ନାବାଳିକାଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀର ଅଧସ୍ତନ ମନେକରାଯାଉ ଥିଲା । କୌଣିସି ଏକ ସମୟରେ ଗୃହିତ ପରମ୍ପରା ପଥରର ଗାର ନୁହେଁ । ଏହା ସମୟ ଓ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେବା ଜରୁରୀ ।
୧୮୬୦ ମସିହାରୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରି ହୋଇ ଆସୁଥିବା ଭାରତୀୟ ଦଣ୍ଡ ସଂହିତାର ଧାରା ୩୭୫ରେ ଧାର୍ଯ୍ୟ ସର୍ବନିମ୍ନ ବୟସ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି । ୧୮୬୦ରେ ଏହା ୧୦ ବର୍ଷ ଥିଲା ପରେ ୧୮୯୧ରେ ୧୨, ୧୯୨୫ରେ ୧୩ ଓ ୧୯୪୦ ରେ ୧୫ ବର୍ଷକୁ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଛି । ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ବିରୋଧରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ୧୯୨୯ରେ ଆଇନ ଆସିଲା ଓ ଏଥରରେ ବିବାହର ସର୍ବନିମ୍ନ ବୟସ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରାଗଲା ।
ଏହି ଆଇନ ଅନୁସାରେ ୧୫ ବର୍ଷରୁ କମ ବୟସର ଝିଅ ଓ ୧୮ ବର୍ଷରୁ କମ ବୟସର ପୁଅଙ୍କ ବିବାହକୁ ବାଲ୍ୟ ବିବାହ କୁହାଯାଉଥିଲା । ପରେ ୧୯୭୮ରେ ଏହା ସଂଶୋଧିତ ହୋଇ ଝିଅର ବୟସ ୧୫ ରୁ ୧୮ ଓ ପୁଅର ବୟସ ୧୮ରୁ ୨୧ କରାଗଲା । ୨୦୦୬ ରେ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରଣୀତ ଆଇନ ଅନୁସାରେ ବାଲ୍ୟ ବିବାହକୁ ନିଷେଧ କରାଗଲା । ହେଲେ ଏହି ଅନୁଯାୟୀ ଭାରତୀୟ ଦଣ୍ଡ ସଂହିତାରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ ବ୍ୟତୀକ୍ରମ ୨ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା ନାହିଁ ।
୮୪ତମ ଆଇନ ଆୟୁକ୍ତ ଓ ନିର୍ଭୟା ଘଟଣା ପରେ ଗଠିତ ନ୍ୟାୟମୂର୍ତ୍ତି ବର୍ମା କମିଟି ମଧ୍ୟ ବ୍ୟତୀକ୍ରମ ୨କୁ ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ଉଠେଇ ଦେବା ସପକ୍ଷରେ ମତ ଦେଇଛନ୍ତି । ଭାରତୀୟ ଦଣ୍ଡ ସଂହିତା ଧାରା ୩୭୫ରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଧର୍ଷଣ ଓ ଯୌନ ଅପରାଧରୁ ଶିଶୁଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଅଧିନୀୟମ (ପକସୋ) ଧାରା ୩ରେ ନିରୁପିତ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରବେଶ ପୂର୍ବକ ଯୌନ ହାମଲା ଭିତରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ନାହିଁ ।
ଏହାରି ଆଧାରରେ ବିଚାର କରାଗଲେ ପକସୋ ଅନୁଯାୟୀ ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ପୂର୍ବକ ସହବାସ ଦଣ୍ଡନୀୟ ଅପରାଧ ଅଥଚ ଭାରତୀୟ ଦଣ୍ଡ ସଂହିତା ଅନୁସାରେ ଏହା ଧର୍ଷଣ ନୁହେଁ । ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ଶିଶୁର ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସର୍ବୋପରି ଏକ ସମ୍ମାନଷ୍ପଦ ଜୀବନ ବଂଚିବାରେ ଅନ୍ତରାୟ ହେଉଛି । ଏହା ଶିଶୁକୁ ବିପଦସଂକୁଳ ଓ ଅସୁବିଧାରେ ପକାଉଛି । ବୈବାହିକ ସ୍ଥିତି ଆଧାରରେ ଶିଶୁ ଅଧିକାରର ଏପରି ଉଲଂଘନ କରାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ ।
ଏଣୁ ବ୍ୟତିକ୍ରମ ୨ରେ ସୁଧାର ଅଣାଯିବା ସହିତ ଏଣୁ ଏଣିକି "ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ସ୍ୱାମୀର ଯୌନ ସମ୍ପର୍କକୁ ଧର୍ଷଣ କୁହାଯିବ ନାହିଁ ଯଦି ସ୍ତ୍ରୀର ବୟଷ ୧୮ ବର୍ଷରୁ କମ ହୋଇ ନଥିବ" ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ବିଚାରପତି ମତ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି । ଏହା ସହିତ ଆଉ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ରାୟରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇ କୁହା ଯାଇଛି ଯେ, ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ନିଷେଧ ଆଇନର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା କେବଳ ଶ୍ଲୋଗାନ ବାଜିରେ ଚାଲିଛି ।
ଦେଶରେ ବ୍ୟାପକ ମାତ୍ରାରେ ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ହେଉଥିଲେବି ଏହାକୁ ନିଷେଧ ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇ ପାରୁ ନାହିଁ । ହେଲେ କର୍ଣ୍ଣାଟକ ସରକାର ବାଲ୍ୟ ବିବାହ ନିଷେଧ ଆଇନରେ ଶଂଶୋଧନ ପୂର୍ବକ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାଲ୍ୟ ବିବାହକୁ ନିଷିଦ୍ଧ ଘୋଷଣା କରି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ତିଆରି କରି ପାରିଛନ୍ତି । ଏହା ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ଆହ୍ୱାନ ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଯୌନ ଅପରାଧରୁ ଶିଶୁଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଅଧିନୀୟମ (ପକସୋ), କିଶୋର ନ୍ୟାୟ ଆଇନ ଭଳି ଶିଶୁ ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷା କରିପାରୁ ଥିବା ପ୍ରଗତିିଶୀଳ ଆଇନ ଆସିଲାଣି । ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ପରମ୍ପରାର ଦ୍ୱାହି ଦେଇ ଆଇନ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ ହୋଇ ରହି ପାରିବ ନାହିଁ । ଏଣୁ ସମ୍ବୀଧାନ ପ୍ରଦତ୍ତ ଅଧିକାରର ପରିପନ୍ଥି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆଇନର ପରିବର୍ତ୍ତନର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି ।
ସରକାର ଗୋଟିଏ ହାତରେ ଯାହା ଦେଲେ ଆର ହାତରେ ତାହା ଛଡେଇ ନେଲେ । କନ୍ଧମାଳ ଜିଲ୍ଲାର କୁଟିଆ କନ୍ଧ ଆଦିବାସୀଙ୍କର ଏହି ଅଭିମାନ ଭରା ଅଭିଯୋଗ ରାଜ୍ୟରେ ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନର ଦୟନୀୟ ସ୍ଥିତିକୁ ଜାହିର କରୁଛି । ବନବାସୀଙ୍କ ପ୍ରତି ହୋଇଥିବା ଐତିହାସିକ ଅନ୍ୟାୟକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଆଜକୁ ନଅ ବର୍ଷ ତଳେ ଏହି ଆଇନ ଆସିଥିଲା ।
ଦେଶ ସ୍ୱାଧିନ ହେଲା ପରେ ବି ବନବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ବିଦେଶି ଶାସନ ନୀତି ବଦଳି ନଥିଲା । ପୁରୁଷାନୁକ୍ରମେ ରହି ଆସୁଥିବା ବନବାସୀଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ ପ୍ରବେଶ ଉପରେ କଟକଣା ଥିଲା । ଏଣୁ ଜୀବନଜିବୀକାରୁ ବଂଚିତ ଏହି ବନବାସୀମାନେ ଜମୀ, ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ନିଜର ପାରମ୍ପାରିକ ଅଧିକାରର ସ୍ୱିକୃତୀ ପାଇଁ ଆନ୍ଦୋଳନ ଜାରି ରଖିଥିଲେ ।
ଜନମତକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ୨୦୦୬ ମସିହାରେ ଭାରତ ସରକାର ଏହାକୁ ଏକ ଐତିହାସିକ ଅନ୍ୟାୟ ବୋଲି ସ୍ୱିକାର କରିବା ସହ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ପାରମ୍ପାରିକ ଅଧିକାରର ସ୍ୱୀକୃତି ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିଥିଲେ । ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବ୍ୟବହାର ହେତୁ ଜନ ସହଭାଗିତାରେ ଜ÷÷ବ ବିବିଧତାର ସୁରକ୍ଷା ଓ ପରିସଂସ୍ଥାନ ପରିଚାଳନାର ସମୃଦ୍ଧ ପରମ୍ପରାକୁ ଏଥିରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି ।
ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନ ଅନୁସାରେ ବନବାସୀମାନେ ନିଜର ଦୈନନ୍ଦିନ ଗୁଜୁରାଣ ପାଇଁ ପରମ୍ପରା କ୍ରମେ ବ୍ୟବହାର କରି ଆସୁଥିବା ଘରଡିହ, ଚାଷଜମୀ ଓ ସାମୁହିକ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ଅଧିକାର ସାବ୍ୟସ୍ତ କରିପାରିବେ । କିଷମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଜଙ୍ଗଲରୁ ମହୁଲ, ଚାର, ବାଉଁଶ, କେନ୍ଦୁପତ୍ର ପରି ସମସ୍ତ ଲଘୁ ବନଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଓ ବିକ୍ରିବଟା କରି ପାରିବେ ।
ଅଧିକାରର ପରସୀମା ଭିତରେ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲର ପରିଚାଳନା ଦାୟୀତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରାମସଭା ମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି । ଲୋକେ ନିଜର ପାରମ୍ପାରିକ ଜ୍ଞାନ ଆଧାରରେ ଜଙ୍ଗଲର ପରିଚାଳନା କରିବେ । ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗର ସାହାଯ୍ୟ ନେଇ ପାରନ୍ତି । ଏହା ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦ ଉପରେ ବିଭାଗର ଏକ ଚାଟିଆ ଅଧିକାରକୁ ପ୍ରତିହତ କରୁଛି ।
ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନର ପ୍ରଣୟନ ଦୁଇଟି ବିଶେଷ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ରାସ୍ତା ତିଆରି କରିଛି । ପ୍ରଥମଟି ହେଲା ଲୋକଙ୍କୁ ଗ୍ରାମସଭା ମାଧ୍ୟମରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣର କ୍ଷମତା । ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ସମ୍ବଳର ବଂଟନରେ ଅମଲା ତନ୍ତ୍ରର ଭୂମୀକାକୁ ଗୌଣ କରାଯାଇ ଲୋକଙ୍କୁ ନିଜ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଜେ ନେବା ପାଇଁ ବିଧି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି । ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଲା ସ୍ୱାଧିନୋତ୍ତର ଭାରତ ବର୍ଷରେ ଜମୀ ଓ ଜଙ୍ଗଲର ମାଲିକାନା ସତ୍ୱ ହାସ୍ତାନ୍ତରର ଏହା ସର୍ବ ବୃହତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ।
ଆଇନର ସଠିକ କାର୍ଯାନ୍ୱୟନ ହେଲେ ଆମ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରାୟ ତିରିଶ ହଜାର ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ମାଲିକାନାକୁ ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥିବା ଚାଲିଶ ଭାଗ ଜଙ୍ଗଲର ଅଧିକାର ସତ୍ୱ ହସ୍ତାନ୍ତର ହେବାର ଆକଳନ କରାଯାଉଛି । ହେଲେ ସରକାରଙ୍କ ଅନିଚ୍ଛା ଭାବ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗର ଏହି କ୍ଷମତା ବିକେନ୍ଦ୍ରି କରଣରେ ଅସହଯୋଗ ଯୋଗୁଁ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନର ଏକ ଦଶନ୍ଧି ପରେ ବି ଏହା ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରୁ ନାହିଁ ।
ସରକାର ନିଜେ ଜାରି କରିଥିବା ତଥ୍ୟକୁ ବିଚାରକୁ ନେଲେ ଜୁଲାଇ, ୨୦୧୬ ଶେଷ ସୁଦ୍ଧା ମାତ୍ର ତିନି ହଜାର ଗ୍ରାମକୁ ସାମୁହିକ ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇ ପାରିଛି । ଅପର ପକ୍ଷରେ କାମ୍ପା ପାଣ୍ଠିର ବ୍ୟବହାର କରି ବ୍ୟାପକ ବୃକ୍ଷ ରୋପଣ ପାଇଁ ଲୋକଙ୍କ ଅଧିକାର ପରିସରକୁ ଅସିଥିବା ଜମୀ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗର ପୁନଃ ଜବର ଦଖଲ ଏବେ ଐତିହାସିକ ଅନ୍ୟାୟର ପୁନରାବୃତ୍ତି କରୁଛି ।
ଖଣି ଖାଦାନ ନିମନ୍ତେ ଜଙ୍ଗଲ ଜମୀ ବ୍ୟବହାର ଜନିତ କ୍ଷତିର ଭରଣା ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କ୍ରମେ ପ୍ରାୟ ବୟାଳିଶ ହଜାର କୋଟି ଟଙ୍କା ଗଚ୍ଛିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ପାଣ୍ଠିର ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ନିକଟରେ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାମ୍ପା ପାଣ୍ଠି ଅଧିନିୟମ, ୨୦୧୬ ଗୃହିତ ହୋଇଛି । ନୂତନ ଅଧିନିୟମ ଆଧାରରେ ଚଳିତ ବର୍ଷ ଆମ ରାଜ୍ୟ ଏହି ପାଣ୍ଠିର ଅଂଶ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରାୟ ଛଅ ହଜାର କୋଟି ଆର୍ଥିକ ଅନୁଦାନ ପାଇଛନ୍ତି ।
ଅବକ୍ଷୟୀଷ୍ନୁ ଜଙ୍ଗଲର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଏହା ହୁଏତ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବ, ଏଣୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବା କଥା । ହେଲେ ସବୁକଥାରେ ଜନ ସହଭାଗିତାର ନାରା ଦେଉଥିବା ସରକାର ପ୍ରକୃତ ପକ୍ଷେ ଏକ ଚାଟିଆ ଭାବେ ଦେଶର ନୀତି ନିୟମକୁ ହେୟଗ୍ୟାନ କରି ଲୋକଙ୍କ ବ୍ୟବହାରରେ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଜମୀରେ ବୃକ୍ଷ ରୋପଣ କରୁଥିବାରୁ ଫଳ ଓଲଟା ହେଉଛି ।
ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନର ଧାରା ୩-୧ (ଠ) ବନବାସୀଙ୍କୁ ନିଜର ପାରମ୍ପାରିକ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ବଳର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବ୍ୟବହାର ହେତୁ ସଂରକ୍ଷଣ , ପୁନଃଜନନ ଓ ପରିଚାଳନାର ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ କରିଛି । ଧାରା ୫ ଗାମସଭାକୁ ବନ୍ୟଜୀବ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜୈବବିବିଧତାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାକୁ କ୍ଷମତାଶାଳୀ କରିଛି । ଧାରା ୪ (୧) ଅନୁଯାୟୀ ଗ୍ରାମସଭା ଏ ସବୁର ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ନେଇ କମିଟି ତିଆରି କରିପାରିବ ।
ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ନୀୟମାବଳୀ (ସଂଶୋଧିତ) ୨୦୧୨ର ଧାରା ୫ (ଞ) ଅନୁଯାୟୀ ଗ୍ରାମସଭା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହୋଇଥିବା ଏହି କମିଟି ଗ୍ରାମସଭା ଅଧିନରେ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ବଳର ପରିଚାଳନା ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ ଯାହାକି ପୂର୍ବରୁ ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଯୋଜନାରେ ସମନ୍ୱୀତ ହେବ ।
ବୃକ୍ଷ ରୋପଣ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ କାମ୍ପା ପାଣ୍ଠିର ବିନିଯୋଗ ଏହି ନୀୟମାନୁଯାୟୀ ହେବା ବଦଳରେ ବଳପୂର୍ବକ ଲୋକଙ୍କ ଅଧିକାରରେ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଜମୀରେ ଗଛ ଲଗାଇବା ପାଇଁ ଅନଧିକାର ଅନୁପ୍ରବେଶ କରାଯାଉଛି । ଶାଳ, ମହୁଲ, ପିଆଶାଳ ଭଳି ଗଛକୁ ସଫାକରି ଶାଗୁଆନ, ୟୁକାଲିପ୍ଟସ, ଆକାଶିଆ ଭଳି ଅଣ ଲଘୁ ବନଜାତ ଉଭ୍ୱିଦର ଅନୁପ୍ରବେଶ ପ୍ରାକୃତିକ ଜୈବ ବିବିଧତାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ସହିତ ବନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ, ପକ୍ଷୀ ଓ ବନବାସୀଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ଆଂଚ ଆଣୁଛି।
ଅଣ ଜଙ୍ଗଲ କାମରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବିନିଯୋଗ ହେଉଥିବା କାମ୍ପା ପାଣ୍ଠି ଏହା ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ୟଚ୍ୟୁତ ହେଉଛି । ବନ ବିଭାଗ ନିଜର ଜମିଦାରିଆ ମନୋଭାବରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅଣି ଗ୍ରାମସଭାର କ୍ଷମତା ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ ଜନସହଭାଗିତରେ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ପ୍ରକୃତ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଘଟିବ । ସେହିପରି ଲୋକଙ୍କୁ ମାଗଣାରେ ଛତା, କମ୍ବଳ ଯୋଗାଇବକୁ ତତ୍ପର ସରକାର ଜମୀ, ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଅଧିକାର ଦେବାପାଇଁ ଚେଷ୍ଟିତ ହେଲେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ବିକାଶ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିବ ।
ବିଦ୍ୟାଳୟ ବାହାରେ କେତେ ପିଲା ?
ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ୬ ରୁ ୧୪ ବର୍ଷ ବୟସର ସମସ୍ତ ପିଲାଙ୍କ ଶିକ୍ଷାକୁ ମାଗଣା ଓ ବାଧ୍ୟତା ମୂଳକ କରାଯାଇଛି । ଏଥି ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାକ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆଇନରେ ସରକାରଙ୍କୁ ଦାୟୀତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି । ସମସ୍ତେ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଯାଇପାରିବେ, ଏଣୁ ଏକ କିଲୋମିଟର ଭିତରେ ପ୍ରାଥମିକ ଓ ତିନି କିଲୋମିଟର ଭିତରେ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଓଡିଶା ସରକାର ନୀୟମାବଳୀରେ ପ୍ରତିଶୃତି ଦେଇଛନ୍ତି ।
ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରତି ବର୍ଷ ସର୍ବେକ୍ଷଣ କରାଯାଇ ଆବଶ୍ୟକତା ଥିବା ଅଂଚଳରେ ବିଦ୍ୟାଳୟ ସ୍ଥାପନ କରିବା ସରକାରଙ୍କ ଏକ ଆଇନଗତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ । ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦୂରତାରୁ ଅଧିକ ଯିବାକୁ ପଡୁଛି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସହାୟକ ଓ ଯାତାୟତ ଖର୍ଚ୍ଚ ପ୍ରଦାନ ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନର ଏକ ବୈଶିଷ୍ଠ୍ୟ । ଏତେ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସତ୍ୱେ ଏହି ବୟସର ଅନେକ ପିଲା ରାସ୍ତା କଡ ଢାବା, ଚା ଦୋକାନ, ଘରୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆହୁରି ଅନେକ ବିପଦସଂକୁଳ ସ୍ଥଳିରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛନ୍ତି ।
କହିବାକୁ ଗଲେ ୬ ରୁ ୧୪ ବର୍ଷର ସମସ୍ତ ପିଲା ଏବେ ବି ବିଦ୍ୟାଳୟର ପରିଧି ଭିତରକୁ ଆସିପାରି ନାହାନ୍ତି । ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ପିଲା ମାନେ କାହିଁକି ବିଦ୍ୟାଳୟ ବାହାରେ ରହୁଛନ୍ତି ତାର କାରଣ ଆଲୋଚିତ ହୋଇଛି ଓ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି । ଏହା ସତ୍ୱେ ବି ସଫଳତା ମିଳି ପାରୁ ନାହିଁ । ଏହାର ଏକ ବଡ କାରଣ ହେଲା କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ କେତେ ସଂଖ୍ୟାରେ ପିଲା ବିଦ୍ୟାଳୟ ବାହାରେ ଅଛନ୍ତି ତାକୁ ନେଇ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିତ୍ର କାହା ପାଖରେ ନାହିଁ ।
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଲାଙ୍କୁ ଠାବ କରି ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଚହ୍ନଟ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରଦାନ ପୂର୍ବକ ପ୍ରଗତିର ବିବରଣୀ ରଖିବାକୁ ସର୍ବ ଶିକ୍ଷା ଅଭିଯାନ ଇ-ଶିଶୁ କାର୍ଯକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି । ଏହାର ସଫଳତା ପାଇଁ ଗଣ ଶିକ୍ଷା ବିଭାଗ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେବା ସହ ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀ ପୁରଷ୍କାର ଲାଭ କରିଛି । ଏହା ସତ୍ୱେ ବିଦ୍ୟାଳୟ ବାହାରେ କେତେ ପିଲା, ଏହାର ଉତ୍ତର ବିଭାଗ ପାଖରେ ନାହିଁ !
ବିଦ୍ୟାଳୟ ବାହରେ ଥିବା ପିଲାଙ୍କ ସ୍ଥିତି କୁ ନେଇ ୨୦୧୫ ମସିହାରେ ଉଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ବିଭାଗ ସତ୍ୟ ପାଠ ଦାଖଲ କରି ୨୦୦୫ ପରଠାରୁ ଏନେଇ କୌଣସି ଅଗ୍ରଗତି ହୋଇନଥିବା ସ୍ୱିକାର କରିଥିଲେ । ଏବେବି ସ୍ଥିତିରେ ବିଶେଷ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥିବା ମନେ ହେଉନାହିଁ । କିଛିଦିନ ପୂର୍ବେ ଶିକ୍ଷକ ମାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ ପିଲାଙ୍କ ସ୍ଥିତି ନେଇ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟରେ ଘରକୁ ଘର ସର୍ବେକ୍ଷଣ କରାଯାଇଛି ।
ଏପରି ଏକ ବ୍ୟୟ ବହୁଳ ଓ ସମୟ ସାପେକ୍ଷ କାର୍ଯକ୍ରମ ସତ୍ୱେ ବିଭାଗ ବିଦ୍ୟାଳୟ ବାହାରେ ଥିବା ପିଲା ସଂଖ୍ୟାକୁ ନେଇ ନିଶ୍ଚିତ ନାହାନ୍ତି! ଏଣୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ତଥ୍ୟକୁ ସର୍ବ ସାଧାରଣଙ୍କ ଗୋଚରକୁ ଅଣାଯାଇ ନାହିଁ (?) ବିଦ୍ୟାଳୟ ବାହାରେ ଥିବା ପିଲାଙ୍କୁ ଠାବ କରିବା ଏକ ନିରନ୍ତର ପ୍ରକ୍ରୟା । ଏପରି ହେଲେ ହିଁ ପିଲାଙ୍କୁ ପୁନଃ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଫରେଇ ଅଣାଯାଇ ପାରିବ ଓ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ କରିବାରେ ସହାୟକ ହେବ ।
ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ଗଣ ଶିକ୍ଷା ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଗତ ୩୧ ମାର୍ଚ, ୨୦୧୪ରେ ଜାରି ହୋଇଥିବା ଏକ ବିଜ୍ଞପ୍ତିକୁ ଆଲୋଚନାକୁ ଅଣାଯାଇ ପାରେ । ୬ ରୁ ୧୪ ବର୍ଷ ବୟସର ଅନେକ ପିଲା ଥାଇ ପାରନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ କେବେବି ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ନାମ ଲେଖାଇ ନଥିବେ । ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନ ଧାରା ୯ (ଛ) ଅନୁଯାୟୀ ସେପରି ପିଲାମାନଙ୍କୁ ବୟସ ଅନୁଯାୟୀ ଶ୍ରେଣୀରେ ନାମଲେଖାଇବା ସହ ଅବଶ୍ୟକୀୟ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ତାଲିମ ଯୋଗାଇବା ସ୍ଥାନୀୟ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଦାୟୀତ୍ୱ ।
ଏଣୁ ଏପରି ପିଲାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯିବାର ଅବଶ୍ୟକତା ଉପରେ ଏହି ବିଜ୍ଞପ୍ତିରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି । ଆମ ରାଜ୍ୟ ନୀୟମାବଳୀର ଧାର ୫ ଅନୁଯାୟୀ ୬ ରୁ ୧୪ ବର୍ଷର ପିଲା ଯେଉଁମାନେ ନାମ ଲେଖାଇ ନାହାନ୍ତି ଓ ଯେଉଁମାନେ ନାମ ଲେଖାଇଛନ୍ତି ଅଥଚ ଅନୁପସ୍ଥିତ ରହୁଛନ୍ତି, ଉଭୟଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟାଳୟ ବାହାରେ ଥିବା ପିଲା ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଛି ।
ନାମ ଲେଖାଯାଇଥିବା ସତ୍ୱେ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅନୁପସ୍ଥିତ ହେଉଥିବା ପିଲାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ ଓ ପୁନଃ ଯୋଗଦାନ ନିମନ୍ତେ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଜାରୀ ଏହି ବିଜ୍ଞପ୍ତିରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି । ଯଦି ପିଲା ୭ ଦିନ ହେଲା ଅନୁପସ୍ଥିତ ହେଲାଣି ତାହେଲେ ପିଲା ତଥା ଅଭିବାବକଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟାଳୟର ଶିକ୍ଷକ ଦେଖାକରି ଅସୁବିଧା ବୁଝିବେ ଓ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହିବା ପାଇଁ ବୁଝାସୁଝା କରିବେ । ଯଦି ପିଲା ୧୦ ଦିନ ହେଲା ଅନୁପସ୍ଥିତ ରହିଲାଣି ଏହି ଦାୟୀତ୍ୱ ବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରଧାନ ଶିକ୍ଷକ ନେବେ ।
ଏହା ସତ୍ୱେବି ପିଲା ଅନୁପସ୍ଥିତ ରହିଲେ ୧୫ ଦିନ ପରେ ବିଦ୍ୟାଳୟ ପରିଚାଲନା କମିଟି ତଥା ପଂଚାୟତିରାଜ ଅନୁଷ୍ଠାନର ସଦସ୍ୟ / ସଦସ୍ୟା ମାନେ ଏଥିରେ ସହାୟତା କରିବେ । ଏହା ପରେବି ପରବର୍ତ୍ତି ତନି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପିଲା ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ନଆସିଲେ ସିଆରସିସି ପିଲାଙ୍କୁ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ପାଇଁ ଯଥା ସାଧ୍ୟ ଉଦ୍ୟମ କରିବେ ।
ଯଦି ପିଲା ୩୦ ଦିନରୁ ଅଧିକ ଅନୁପସ୍ଥିତ ରୁହେ ତାହେଲେ ତାକୁ ବିଦ୍ୟାଳୟ ବାହାରେ (ଡ୍ରପ ଆଉଟ) ବୋଲି ଘୋଷଣା କରାଯିବ ଓ ୩୦ ଦିନ ପରେ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଫେରିଲେ ଆଉଥରେ ନାମ ଲେଖିବାକୁ ହେବ । ୨୦୧୪ ମସିହା ଠାରୁ ଜାରି ଏହି ବିଜ୍ଞପ୍ତି କିନ୍ତୁ ନଜର ଅଢୁଆଳରେ ରହିଯାଛି । ବିଜ୍ଞପ୍ତିରେ ଦାୟୀତ୍ୱ ନ୍ୟସ୍ତ କରାଯାଇ ଥିବା ଅଧିକାରୀଙ୍କ ସମେତ ଜିଲ୍ଲା ଓ ରାଜ୍ୟ ସ୍ତରୀୟ ତଦାରଖ କାରୀ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱୟନ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ ନାହାନ୍ତି ।
ପ୍ରକୃତ ପକ୍ଷେ ଏହାକୁ କାର୍ଯକାରୀ କରିବାକୁ ଥିବା ଶିକ୍ଷକ, ବିଦ୍ୟାଳୟ ପରିଚାଳନା କମିଟି ସଭ୍ୟ ଅବା ସିଆରସିସି ମାନେ ଅନେକ ଜାଗାରେ ଏପରି ଏକ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଥିବା ନେଇ ଅଜ୍ଞ । ଆଉ ଯେଉଁମାନେ ଏ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣିଛନ୍ତି, ଉପରିସ୍ଥ ଅଧିକାରୀ ଏ ବିଷୟରେ କେବେବି ତଦାରଖ କରୁନଥିବାରୁ ଅଯଥା ଦାୟୀତ୍ୱ ଭାବି ଆଡେଇ ଯାଉଛନ୍ତି ।
ବଲାଙ୍ଗିର, ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁର, କଳାହାଣ୍ଡି ଜିଲ୍ଲା ମାନଙ୍କରୁ ଦାଦନ ଯାଉଥିବା ପିଲାମାନେ ତିନିମାସ ପରେ ଫେରିଲେ ବି ବିଦ୍ୟାଳୟ ବାହାରେ ବୋଲି ଘୋଷିତ ହେଉ ନାହନ୍ତି କି ଆଉଥରେ ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଲେଖା ଯାଉ ନାହିଁ । ପ୍ରାୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପିଲା କୌଣସି ନା କୌଣସି କାରଣରୁ ଅନୁପସ୍ଥିତ ରହୁଥିଲେବି ୭, ୧୦ ବା ୧୫ ଦିନରେ ନିଆଯିବାକୁ ଥିବା ବା ନିଆଯାଇଥିବା ପଦକ୍ଷେପ ସମ୍ପର୍କରେ ବିବରଣୀ ବିଦ୍ୟାଳୟ ମାନଙ୍କରେ ଉପଲବ୍ଧ ନହେବା ଏହାର ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଉଦାହରଣ ।
୭ ଦିନରୁ ୩୦ ଦିନ ପାର୍ଯନ୍ତ ପର୍ଯାୟ କ୍ରମେ ଦିଆଯାଇ ଥିବା ଦାୟୀତ୍ୱ ତୁଳାଯାଇ ପାରିଲେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥିତିରେ ବିଦ୍ୟାଳୟ ବାହାରେ କେଉଁ ଠାରେ କେତେ ପିଲା ଅଛନ୍ତି ତାର ନିରନ୍ତର ଆକଳନ କରାଯାଇ ପାରିବ । ଏହା ବିଦ୍ୟାଳୟ ବାହାରେ ରହୁଥିବା ପିଲାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାରେ ହ୍ରାସ ଘଟାଇବାରେ ସହାୟକ ହୋଇ ପାରିବ ।
ସାମାଜିକ ଅସମାନତାର ପରିବେଶରେ ଆମେ ବହୁତ ସମୟରେ ଜାତି, ଲିଙ୍ଗ, ଧର୍ମ, ଶାରୀରିକ ଗଠନ ଇତ୍ୟାଦି ଆଧାରରେ ଘଟୁଥିବା ଭେଦଭାବର ସମ୍ମୁଖିନ ହେଉ । ଭେଦଭାବ ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ଆଉ ଜଣକୁ ନୀଚ ବୋଲି ଦେଖାଏ । ଧର୍ମ ଓ ସାମାଜିକ ପ୍ରଥା, ପାରମ୍ପରା, ଚଳଣିରେ ଥିବା ରିତି ନୀତି ଯୋଗୁଁ ନୀଚ ବୋଲି ଗଣାଯାଉଥିବା ସେହି ବର୍ଗର ଲୋକେ ଅନେକ ସାର୍ବଜନୀନ ସୁବିଧା ସୁଯୋଗରୁ ବଞ୍ôଚତ ହୁଅନ୍ତି ।
ଅନେକ ସମୟରେ ସେମାନେ ଅସମ୍ମାନ ଜନକ ସ୍ଥିତିର ସାମନା କରନ୍ତି, ଯାହା କର୍ମ ଫଳ ମନେକରି ଦେହ ସୁହା କରି ନିଅନ୍ତି । ଶିକ୍ଷା ଓ ସଚେତନତା ମାଧ୍ୟମରେ ଭେଦଭାବ ଓ ତଦଜନିତ ଅସମାନତାକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ପ୍ରୟାସ କରାଯାଇଛି । ହେଲେ ଶିକ୍ଷାର ମୂଳ କେନ୍ଦ୍ର ଶିକ୍ଷାୟତନ ମାନେ ମଧ୍ୟ ଭେଦଭାବରୁ ଉଦ୍ଧ୍ୱର୍କୁ ଯାଇ ପାରିନାହାନ୍ତି । ଫଳରେ ଆଜି ଅନେକ ପିଲା ଶିକ୍ଷାରୁ ବାଦ ପଡୁଛନ୍ତି ।
ସରକାରଙ୍କ ସୁଚନା ଅନୁସାରେ ବିଦ୍ୟାଳୟ ବାହାରେ ଥିବା ପିଲାମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଆଶାତିତ ଭାବରେ କମାଯାଇପାରିଛି । ଏହା ସାଧାରଣରେ ୨୦୧୨ - ୧୩ ବେଳକୁ ୧୮.୭୨ଶତକଡା ଥିଲା ଯାହା ୨୦୧୫ - ୧୬ ବେଳକୁ ୬.୦୨କୁ ଖସି ଆସିଛି । ହେଲେ ତଫସିଲ ଭୂକ୍ତ ଜାତିଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା ମାତ୍ର ୧୫ ଶତକଡାକୁ କମିଛି ।
ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନର ଧାରା ୮ (ଗ) ଓ ୯ (ଗ) ଅନୁଯାୟୀ ଏହା ସରକାର ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଉତ୍ତରଦାୟୀତ୍ୱ ଯେପରି ଦୁର୍ବଳ ଓ ପଛୁଆ ବର୍ଗର ପିଲାମାନେ ଭେଦଭାବର ଶିକାର ନହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ପଢା ଛାଡିବାର କାରଣ ନହୁଏ । ପରବର୍ତ୍ତି ସମୟରେ ଶିକ୍ଷା ବିଭାଗର ଆୟୁକ୍ତ ତଥା ସଚିବ ପତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ୧୦୪୦୦/ ଙଚଋଚଇ/ ଗ(ଉଘଚଟଝ) - ୨୯୦, ତା ୨୭. ୧୧. ୨୦୧୪ ଓ ପତ୍ର ସଂଖ୍ୟା ୧୦୪୦୧/ ଙଚଋଚଇ/ ଗ(ଉଘଚଟଝ) - ୨୯୦, ତା ୨୭. ୧୧. ୨୦୧୪ରେ ଦୁଇଟି ଗୁରୁତ୍ୱପୁର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାମା ଜାରି କରିଛନ୍ତି ।
ପ୍ରଥମଟିରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ଯେ, ଜାତି, ଧର୍ମ, ମତବାଦ ଆଧାରରେ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଭେଦଭାବ ହେଉଥିବା ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆସୁଛି । ଏହା ପିଲାମାନଙ୍କ ନିରନ୍ତର ଶିକ୍ଷାରେ ବାଧକ ସାଜୁଛି । ଶିଶୁର ଅଧିକାରକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ନିମନ୍ତେ ବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡିକୁ ଭେଦଭାବ ମୁକ୍ତ ପରିବେଶ କରିବା ପାଇଁ ପଦେକ୍ଷପ ନିଆଯିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ଏଣୁ ବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥାନରେ 'ଭେଦବାବ ଶୂନ୍ୟ ଅଂଚଳ' ଲେଖାଯିବ ।
ଦ୍ୱିତୀୟଟିରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ଯେ, ଆମ ରାଜ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଜାତି ନାଁରେ ଅନେକ ବିଦ୍ୟାଳୟ ନାମିତ ହୋଇଛି । ଏହା ସାମ୍ବୀଧାନିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ବିରୁଦ୍ଧାଚରଣ କରିବା ସହ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଭିତରେ ଅସନ୍ତୁଳନ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି । ଏଣୁ ଏହି ଭଳି ଜାତି ନାଁରେ ନାମିତ ବିଦ୍ୟାଳୟ ମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ବିଦ୍ୟାଳୟ ପରିଚାଳନା କମିଟି ମାଧ୍ୟମରେ ନାମର ପରର୍ତ୍ତନ କରାଯିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି ।
ସୂଚନା ଅଧିକାର ଆଇନକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ପଚାରାଯାଇ ଥିବା ଏକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ ରାଜ୍ୟର କୌଣସି ବି ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋଟିଏ ବି ଭେଦଭାବର ଘଟଣା ଚିହ୍ନଟ ବା ଅଭିଯୋଗ ହେବାର ନଜିର ନାହିଁ ବୋଲି 'ଓପେପା' ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି । ରାଜ୍ୟର ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ପରିଚାଳନା କରୁଥିବା ପ୍ରମୁଖ ଅନୁଷ୍ଠାନର ଏପରି ଦାବୀ ସେମାନଙ୍କର ଅଜ୍ଞତାର ପରିଚାୟକ ।
ପ୍ରକୃତ ପକ୍ଷେ ଭେଦଭାବକୁ ବୁଝିବା, ଏପରି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଘଟଣାକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ପରାମର୍ଶ ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଧାନ କରିବା ଭଳି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭିତରକୁ ଆସିପାରି ନାହିଁ । ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜାତିର ପିଲାଙ୍କୁ ସଫା କରିବା କାମରେ ଲଗେଇବା, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନରେ ଅଲଗା ବସେଇବା, ପୂଜା ପାର୍ବଣରେ ସାମିଲ ନକରେଇବା ଭଳି ଅନେକ ସଙ୍ଗିନ ଅଭିଯୋଗ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଆସିଛି ।
ଅନେକ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଏକଥା ଆଲୋଚନା କଲେ 'ଆମର ଏଠି ତ ଏମିତି ହୁଏ ନାହିଁ' ର ଉତ୍ତର ମିଳେ । ତଳେଇ କରି ଦେଖିଲେ ସେଠାରେ ବି ଦଳିତ ପିଲାଙ୍କର ଉତ୍ତର ଖାତା ଶିକ୍ଷକ ଛୁଉଁ ନଥିବା, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପିଲାଙ୍କ ହାତରୁ କେବେ ପାଣି ପିଉ ନଥିବା, ପିଲା ଅନୁପସ୍ଥିତ ରହିଲେ ଅବିଭାବକଙ୍କୁ ଦେଖାକରିବା ପାଇଁ ଦଳିତ ବସ୍ତିକୁ ନଯିବା ଭଳି ଅନେକ ଉଦାହରଣ ଆସେ । ମାସିକ ଋତୁଶ୍ରାବ ସମୟରେ ବାଛବିଚାର ହେତୁ ଅଧିକାଂଶ ଝିଅ ଏହି ସମୟରେ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅନୁପସ୍ଥିତ ରୁହନ୍ତି । ଶ୍ରବଣ ବାଧିତ, ଦୃଷ୍ଟି ବାଧିତ, ମାନସିକ ଅନଗ୍ରସର ପ୍ରଭୃତି ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ଶିଶୁଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଣୀ ଗୃହ, ପାଇଖାନା, ଖେଳପଡିଆ, ପାଠ୍ୟ ଉପକରଣ, ଶିକ୍ଷଣ ପ୍ରଣାଳୀ ଇତ୍ୟାଦି ଅନୁପୁରକ ହୋଇପାରି ନାହିଁ ।
ଏଣୁ ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଭେଦଭାବର ଶିକାର ହୁଅନ୍ତି । ଜାତି ନାଁରେ ନାମିତ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଉଭୟ ପିଲା ଓ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶ୍ୱସ୍ଥିକର ହୋଇଥାଏ । ଏପରି ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ପିଲା ନାଁ ଲେଖାଇବାକୁ କୁଣ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି । ଏଣୁ ପାଖ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଛାଡି ସେମାନେ ଦୂର ଜାଗାରେ ନାଁ ଲେଖାନ୍ତି ଓ ପରେ ଏହା ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଅନୁପସ୍ଥିତିର କାରଣ ହୁଏ । ରାଜ୍ୟରେ ଜାତି ନାଁରେ କେତେ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଅଛି ଓ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେତେ ବିଦ୍ୟାଲୟର ନାଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମୂତାବକ ପରିବତ୍ତିତ ହୋଇସାରିଛି - ଏମିତି ଏକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଶିକ୍ଷା ବିଭାଗ ପାଖରେ ନାହିଁ ।
ଭେଦଭାବ କେବଳ ଏକ ଭିତ୍ତିଭୂମୀ ଜନିତ ଅସୁବିଧା ନୁହେଁ । ଏହା ଅଧିକାଂଶରେ ମାନସିକ ଯାହା ଭ୍ରମଧାରଣା ଓ ସଠିକ ସୂଚନାର ଅଭାବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ମାନସିକତର ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷକ ଓ ଶିକ୍ଷା କର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ତାଲିମ ଦିଆଯାଇଛି କି ନାହିଁ ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ବିଭାଗ ଅଜ୍ଞ । ଏକ ତଥ୍ୟ ରହିତ ବିଭାଗ ଭେଦଭାବ ଭଳି ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ଗମ୍ଭୀର ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରିବା ଦୁରୁହ ବ୍ୟାପାର ।
ଏଣୁ ପ୍ରଥମେ ବିଭାଗର ପ୍ରମୁଖ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ହେବାକୁ ପଡିବ । ଏପରି ଅଭିଯୋଗ ହେଲେ ଅପମାନିତ ହେବାର ଭୟରେ ଯଦି ଘଟଣା ଗୁଡିକୁ ଦବେଇ ଦିଆଯାଏ ତାହେଲେ ଶିକ୍ଷାର ଅସଲ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେବ । ଏଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଭେଦଭାବ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କରିବା, ଏ ସମ୍ପର୍କିତ ଅଭିଯୋଗ ଦାଖଲ ପାଇଁ ଅନୁକୁଳ ବାତାବରଣ ତିଆରି କରାଯିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି ।
ଏକ ଭେଦଭାବ ମୁକ୍ତ ବିଦ୍ୟାଳୟର ବାସ୍ତବ ରୂପାୟନ ବାହାରେ ରହିଯାଇଥିବା ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସାମିଲ କରିପାରିବା ସହ ସାମାଜିକ ସମନାତାର ସ୍ରୋତ ବୁହାଇବାରେ ମଧ୍ୟ ସହାୟକ ହେବ ।
ଆଗାମି ବିଧାନସଭା ଅଧିବେଷନରେ ଭାଗଚାଷିଙ୍କୁ ମାନ୍ୟ‎ତା ଦେବା ପାଇଁ ସରକାର ଏକ ଆଇନ ଆଣିବାକୁ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି । ମରୁଡି ପ୍ରଭାବିତ ଚାଷ ଓ ଚାଷି ଆତ୍ମହତ୍ୟା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଜନମତ ହୁଏତ ସରକାରଙ୍କୁ ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରିଥାଏ । ପ୍ରଥମ ପାଦକ୍ଷେପ ସ୍ୱରୁପ ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷିରେ ଗତ ଏପ୍ରିଲ ୩୦ ତାରିଖ ଦିନ ରାଜସ୍ୱ ବିଭାଗ ପକ୍ଷରୁ ସମସ୍ତ ଜିଲ୍ଲାପାଲଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏକ ପତ୍ର ଜାରି କରାଯାଇଥିଲା ।
ଓ ଭାଗଚାଷି ଉଭୟଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥର ସୁରକ୍ଷାର ଆଭିମୁଖ୍ୟ ରଖି ପରସ୍ପରଙ୍କ ଭତରେ ଏକ ରାଜିନାମା ପ୍ରସ୍ତାବ ଏହି ପତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଆଗତ କରାଯାଇଛି । ଜନମତ ଆକଳନ କରିବା ଉଦ୍ଦ୍ୟେଶ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟର ଏକ ତୃତୀୟାଂଶ ତହସିଲରେ ୫୦ ଜଣ ଜମି ମାଲିକ ଓ ୫୦ ଜଣ ଭାଗଚାଷିଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି ମତାମତ ନେବାକୁ ଏହି ପତ୍ରରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା ।
ଯଦି ସବୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଷ ମୁତାବକ ହୋଇଥାଏ ତେବେ ଇତି ମଧ୍ୟରେ ବିଭାଗ ପାଖକୁ ଲୋକମତ ଆସି ସାରିଥିବ । ତେବେ ଏନେଇ ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କ ମତାମତ ଦେବାର କୌଣସି ବ୍ୟବସ୍ଥା ନଥିବା ହେତୁ ଅନେକ ଭୁକ୍ତଭୋଗି ବ୍ୟକ୍ତି ବିଶେଷ, ସମ୍ପୃକ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠାନମାନେ ମତ ରଖିବାର ସୁଯୋଗ ପାଇନାହାନ୍ତି । ଏହି ଆଲେଖ୍ୟ ସେହିଭଳି କିଛି ଲୋକଙ୍କ ମତାମତର ପ୍ରତିଫଳନ ।
‎ରାଜିନାମାର ବର୍ତ୍ତମାନ ସ୍ୱରୂପକୁ ବିଚାରକୁ ନେଲେ ଏକଥା କହି ହେବ ଯେ, କର ଦେଉ ଥିବା ଓ ନେଉ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଭିତରେ ଏହା ଏକ ବୁଝାମଣା ପତ୍ର । ଏଥରେ ଦେୟର ପରିମାଣ ଓ ପ୍ରଦାନର ସମୟ, ଚାଷପାଇଁ ନିବେଷ ବ୍ୟବସ୍ଥା, କୃଷି ଋଣ, ବୀମା, ବିପର୍ଯୟ ସହାୟତା ଇତ୍ୟାଦି ସୁବିଧା ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ ସମାଧାନ ପରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି ।
ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଆହୁରି ଅନେକ ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରସଙ୍ଗ ରହିଛି ଯାହା ଆଲୋଚିତ ହେବା ନିତାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ । ଜମି ମାଲିକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାଷ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦିଆଯାଉଥିବା ଜମି ଲିଜ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଆଇନଗତ ଅବଶ୍ୟକତାକୁ ଯେଉଁ କାରଣରୁ ରାଜ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଥିବା ଦର୍ଶାଯାଉଛି, ତାହା ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ । ଏକଥା କୁହାଯାଉଛି ଯେ, ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ ଜମି ଉପରେ ମାଲିକାନ କୃଷି ଉତ୍ପାଦକତା ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଉଛି ଓ ଏହା ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଅର୍ଥନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଲାଭଦାୟୀ ହେଉନାହିଁ, ଏଣୁ ଲିଜ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଆଇନଗତ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇପଡିଛି ।
ବିଭାଗକୁ ଏକଥା ଜଣାଥିବା ଉଚ୍ଚିତ ଯେ, ଆମ ରଜ୍ୟରେ ଭୂମିହୀନ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ଚାଷିମାନେ ହିଁ ଭାଗଚାଷ କରିଥାନ୍ତି । ଏମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅଧିକାଂଶ ଦଳିତ ଓ କୃଷି ଶ୍ରମୀକ । ପରିବାରର ଶ୍ରମ ଶକ୍ତିକୁ ମୂଳଧାରକରି ଯେଉଁ ବଡଚାଷିମାନେ ନିଜର ସମସ୍ତ ଜମିକୁ ଚାଷ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ଅଥବା ଅଣଚାଷି ପରିବାର ଅଥଚ ଜମିର ମାଲିକ ଅଟନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଜମି କର ଆଣି ଚାଷ କରନ୍ତି ।
ଭାଗଚାଷ କରୁଥିବା ପରିବାରର ସେପରି ଆର୍ଥିକ କ୍ଷମତା ନାହିଁ ଯାହା ଭରସାରେ ସେମାନେ ଏକାସାଙ୍ଗେ ବହୁ ଅଧିକ ଜମିକୁ ଚାଷ କରିପାରିବେ । ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରା ସେମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଭାଗଚାଷ ବ୍ୟବସ୍ଥାରୁ ଦୂରେଇ ଦେବ ଓ ବଡ ତଥା ବହୁ ରାଷ୍ଟ୍ରିୟ କମ୍ପାନୀ ଯେଉଁମାନେ ଏବେ ଚାଷରେ ନିବେଷ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେଣି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ଆଣିଦେବ । ଭାଗଚାଷ ଓ ଭାଗଚାଷି ବଷୟରେ ଏହି ରାଜିନାମରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଓ 'ଲିଜ ଗ୍ରାହୀ ଚାଷି' ଭଳି ଶଦ୍ଦର ବ୍ୟାପକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପରବର୍ତ୍ତି ସମୟରେ ଏହିମାନଙ୍କୁ ହିଁ ସୁହାଇବ ।
ଜମି ମାଲିକ ଓ ଲିଜ ଗ୍ରହିତା ମଧ୍ୟରେ ଆପୋଷ ବୁଝାମଣା ଦ୍ୱାରା ରାଜିନାମା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉପରେ ଏଥିରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଛି । ଦେବା ଓ ନେବା ଲୋକଙ୍କ ଭିତରେ ଯେତେବେଳେ କ୍ଷମତାର ଏତେ ଅସମାନତା ରହିଛି ସେତେବେଳ ଆମେ କେମିତି ଆଶା କରବା ଯେ, ଭାଗଚାଷି ମୁଲଚାଲ କରି ନିଜର ସ୍ୱାର୍ଥ ସୁରକ୍ଷିତ କରିପାରିବ ? ଆଂଚଳିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ସ୍ଥିତି ଆଧାରରେ ଆଇନଗତ ସୁରକ୍ଷା ସହିତ ଏକଥାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରାମସଭା ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ କାହିଁକି ? ଫସଲ ହାନୀ ସ୍ଥିତିରେ ଭାଗଚାଷିର ଅସୁବିଧା ବିଶେଷ ଆଲୋଚିତ ହୁଏ ।
ପ୍ରସ୍ତାବିତ ଏହି ରାଜିନାମାରେ ଏ ସଂକ୍ରାନ୍ତିୟ ସହାୟତା ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିଲେ ହେଁ ଏହା ଜମି ମାଲିକର ଇଚ୍ଛା ଅନିଚ୍ଛା ଉପରେ ଛାଡି ଦିଆଯାଇଛି । ଚାଷ ସମୟରେ ବିହନ, ସାର, କୀଟନାଷକର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ମେଣ୍ଟାଇବାକୁ ଯାଇ ଭାଗଚାଷିକୁ ମହାଜନ ଠାରୁ ଋଣ କରିବାକୁ ପଡେ । ଭାଗଚାଷିମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟାଙ୍କ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସରକାରୀ ସ୍ୱୀକୃତ ଅର୍ଥ ଲଗାଣକାରି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଋଣ ନ ଦେବା, ମହାଜନ ଉଚ୍ଚା ଦରରେ ସୁଧ ନେବା ପ୍ରଭୃତି କାରଣରୁ ଏମାନେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟର ଚକ୍ରବ୍ୟୁହରୁ ମୁକୁଳି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।
ରାଜିନାମା ଆଧାରରେ ଋଣ ଦେବା ପାଇଁ ଏଥିରେ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ହୋଇଥିଲେ ହେଁ ଋଣ ଅର୍ଥ ପରିଶୋଧର ଉତ୍ତରଦାୟୀତ୍ୱ ସ୍ଥିର ନହେଲେ ଅନାଦେୟର ଆଶଂକାରେ କୌଣସି ଆର୍ଥିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଋଣ ପ୍ରଦାନରେ ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶକରିବେ ନାହିଁ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗଚାଷ ପାଇଁ ରାଜିନାମା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ହେବ ଏକଥା କୌଣସି ଜାଗାରେ ଆଲୋଚିତ ହୋଇନାହିଁ ।
ସବୁଠାରୁ ବଡ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା ଓଡିଶା ଭୂ ସଂସ୍କାର (ଙଖଜ) ଆଇନ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ, ନାବାଳକ, ବିଧବା, ସୈନ୍ୟ ବିଭାଗ କର୍ମକର୍ତ୍ତା ଓ କେତେକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସୁବିଧା ପ୍ରାପ୍ତ ରୟତଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାଗଚାଷକୁ ବେଆଇନ ଘୋଷଣା କରିଛି । ଏପରି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଓଡିଶା ଜମି ସଂସ୍କାର ଆଇନର ସଂଶୋଧନ କରାନଯାଇ କେବଳ ଏକ ରାଜିନାମା ଜାରି କରାଗଲେ ଏହାର ଆଇନଗତ ବୈଧତା କେତେ ରହିବ ?
ଭାଗଚାଷିଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରକୃତରେ ଆମେ ଯଦି ତତ୍ପର ତେବେ ଦୁଇଟି ଗୁରିତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଷ୍ଟଭୂମୀ ଉପରେ ଏହା ଆଲୋଚିତ ହେବାର ନିତାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ପ୍ରଥମ କଥାଟି ହେଲା ଏହା ସବୁ ବେଳେ କୁହାଯାଉଛି ଯେ, ବେଶି ଲୋକ ଚାଷରେ ସାମିଲ ହେଉଥିଲେ ହେଁ ଦେଶର ଘରୋଇ ଉତ୍ପାଦରେ ଏମାନଙ୍କର ଯୋଗଦାନ ବହୁତ କମ । ଏଣୁ ଯେତେ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କୁ ଏଥିରୁ ବାହାର କରାଯାଇ ପାରିଲେ ଚାଷ ଜମିର ମାଲିକାନା ଆକାର ବଢାଯାଇ ପାରିବ ଓ ଏହାଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାଦକତା ବଢିବ ।
ହେଲେ ଏକଥା ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ ଯେ, ଏହା ଭାଗଚାଷିର ସ୍ୱାର୍ଥ କୌଣସି ମତେ ସୁରକ୍ଷିତ କରିପାରିବ ନାହିଁ, ବରଂ କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ନାମମାତ୍ର ଚାଷିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଚାଷରୁ ବାହାର କରିଦେବ ଓ କାଳକ୍ରମେ ପାରମ୍ପରିକ ଫସଲ ବଦଳରେ ଅଧିକ ଅର୍ଥ ଉପାର୍ଜନକାରି ଫସଲ ହିଁ ଚାଷ ହେବ । ଏପରି ହେଲେ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଂଚଳର ଅର୍ଥନୀତି, ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ ହେବ ।
ଦ୍ୱୀତିୟ କଥାଟି ହେଲା ଭାଗଚାଷିଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥର ସୁରକ୍ଷା କଥା ଯେତେବେଳେ ଉଠିଛି, ସେତେବେଳ ଜମି ମଲିକଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ଅଗ୍ରାଧିକାର ଦିଆଯାଇଛି । ଏକଥା ସବୁବେଳେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ, ଜମି ମାଲିକ ସମ୍ପତ୍ତିଗତ ଅଧିକାର ନେଇ ଅନିଶ୍ଚିତ ହେଉଥିବା ହେତୁ ଭାଗଚାଷକୁ ଆଇନସିଦ୍ଧ କରିବା ନେଇ ଅସୁବିଧା ଉପୁଜୁଛି । ଚାଷ କରିବା ପାଇଁ ସକ୍ଷମ ନଥିବା ଲୋକଙ୍କ ହାତରେ ଜମି ଥିବ ଓ ଚାଷ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକେ ଅସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲେ ଆଗାମୀ ଦିନମାନଙ୍କରେ ସ୍ଥାନୀୟ କୃଷି ସଙ୍କଟ ଘେରକୁ ଚାଲିଯିବ ।
ଚାଷ କେବଳ ଉତ୍ପାଦକତା ଅଧାରିତ କେବେ ନଥିଲା । ଏହା ସ୍ଥାନିୟ ସଂସ୍କୃତି, ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଅର୍ଥନିତୀକୁ ସର୍ବଦା ସନ୍ତୁଳିତ କରି ଆସିଛି । ଭାଗଚାଷିର ମାନ୍ୟତାକୁ ଅଲୋଚନା କଲାବେଳେ ଅମର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ବ୍ୟାପକ କରିବାକୁ ପଡିବ ।
