ଭାରତର ସଂସଦୀୟ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହେଉଛନ୍ତି ଶାସନ ମୁଖ୍ୟ । ଆମ ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳର ପରାମର୍ଶ ଅନୁସାରେ ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ । ଦେଶର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି କେବଳ ସରକାରଙ୍କ ଆଳଙ୍କାରିକ ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ବାହ କରନ୍ତି । କିଛି ବିଶେଷ ସାମ୍ବିଧାନିକ କ୍ଷମତା ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ନିର୍ବାଚିତ ସରକାରଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ହିଁ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଆନ୍ତି । ତେଣୁ ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କୁ ନିର୍ବାଚିତ ସରକାରଙ୍କ 'ରବର ଷ୍ଟାମ୍ପ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
କିନ୍ତୁ ଦେଖାଯାଇଛି ଯେ, ଭାରତର ସବୁ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି କେବଳ ନାମମାତ୍ର ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ରହିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରିନାହାନ୍ତି । କିଛି ବ୍ୟତିକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି । ଆଗରୁ ଅନେକ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଏକାଧିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଭିନ୍ନ ଓ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମତପୋଷଣ କରି ନିର୍ବାଚିତ ସରକାରଙ୍କ ସହ ମୁହାଁମୁହିଁ ହୋଇଥିବାର ଏକାଧିକ ଉଦାହରଣ ରହିଛି । ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଜବାହରଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ସବୁ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ସହମତ ନ ଥିଲେ । ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ନେହେରୁଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ମତଭେଦ ରହିଆସିଥିଲା । ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦ ନେହେରୁ ସରକାରଙ୍କ କିଛି ନୀତିକୁ ସର୍ବସାଧାରଣରେ ପରୋକ୍ଷ ଭାବେ ସମାଲୋଚନା କରୁଥିଲେ । ହିନ୍ଦୁ କୋଡ୍ ବିଲ୍, ସଶସ୍ତ୍ର ବାହିନୀରେ ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ମୁତୟନ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଜବାହର ଲାଲ ନେହେରୁଙ୍କ ସହ ଡକ୍ଟର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସାଦଙ୍କ ଖୋଲାଖୋଲି ମତଭେଦ ରହିଥିଲା ।
ଭାରତର ସପ୍ତମ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ଜ୍ଞାନୀ ଜୈଲ ସିଂହ । ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହେବା ପୂର୍ବରୁ ସେ କେନ୍ଦ୍ର ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ । ଗୃହମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲା ବେଳେ ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟରେ ଆଡଲଫ ହିଟଲରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ବେଶ୍ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲେ ଜ୍ଞାନୀ ଜୈଲ ସିଂହ । ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧିଙ୍କ ସହ ଜୈଲ ସିଂହଙ୍କ ସଂପର୍କ ତିକ୍ତ ଥିଲା । ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧି ସରକାରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ ଜ୍ଞାନୀ ଜୈଲ ସିଂହ । ପାର୍ଲାମେଣ୍ଟରେ ଗୃହୀତ ବିବାଦୀୟ ଇଣ୍ଡିଆନ ପୋଷ୍ଟ ଅଫିସ ( ସଂଶୋଧନ ) ବିଲରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିବା ପାଇଁ ମନା କରିଦେଇଥିଲେ ଜୈଲ ସିଂହ,ଯାହା କି ସରକାରଙ୍କୁ ହରଡଘଣାରେ ପକାଇଥିଲା । ବିଚାରପତି ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସରକାରଙ୍କ ସ୍ପଷ୍ଟ ନୀତି କାହିଁକି ନାହିଁ ବୋଲି ମଧ୍ୟସେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ । ଦେଶ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ସମ୍ବୋଧନକୁ ସେନସର କରାଯାଇଥିବାରୁ ମଧ୍ୟ କଡା ଆପତ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଜୈଲ ସିଂହ । ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପେକ୍ଷିତ ହୋଇଥିବାରୁ ଜୈଲ ସିଂହ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ହୋଇ ସରକାରଙ୍କୁ ଲଜ୍ଜିତ କରିଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଗାନ୍ଧି ପରିବାରର ଜଣେ ଅଗ୍ରଣୀ ଅନୁଗତ ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲେ ଜ୍ଞାନୀ ଜୈଲ ସିଂହ । ସଞ୍ଜୟ ଗାନ୍ଧିଙ୍କୁ ସେ ନିଜର ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ଭାବେ ସର୍ବସାଧାରଣରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ । ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧି ଚାହିଁଲେ ସେ ଝାଡୁ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ବୋଲି ଦିନେ ଘୋଷଣା କରିଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ଜୈଲ ସିଂହ ଯେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧିଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଡୁଆ ସୃଷ୍ଟି କରିବେ, ତାହା ହୁଏତ କେହି କଳ୍ପନା କରି ନଥିବେ । ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧି ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଜୈଲ ସିଂହଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂପର୍କ ଏତେ ତିକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା ଯେ, ଦୁଇ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ମଧ୍ୟରେ ସୌଜନ୍ୟମୂଳକ ଯୋଗାଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଠପ୍ ହୋଇଯାଇଥିଲା ।
ଭାରତର ନବମ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡକ୍ଟର ଶଙ୍କର ଦୟାଲ ଶର୍ମା ମଧ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସହମତ ନ ଥିଲେ । ୧୯୯୨ ମସିହାରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିବା ଡକ୍ଟର ଶଙ୍କର ଦୟାଲ ଶର୍ମା ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ମଧ୍ୟରେ ତିନି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଶପଥ ପାଠ କରାଇଥିଲେ । ୧୯୯୬ରେ ସେ ତତ୍କାଳୀନ ସରକାରଙ୍କ ଦୁଇଟି ଅଧ୍ୟାଦେଶରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର ନ କରି ଫେରାଇ ଦେଇଥିଲେ । ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନର ଠିକ୍ ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇଟି ଅଧ୍ୟାଦେଶ ଜାରି କରାଯାଇଥିବାରୁ ସେଥିରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରି ନଥିଲେ ଶଙ୍କର ଦୟାଲ ଶର୍ମା । ସେତେବେଳେ ଶଙ୍କର ଦୟାଲ ଶର୍ମାଙ୍କ ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ଦେଶବ୍ୟାପୀ ବିତର୍କ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା ।
କେ.ଆର ନାରାୟଣନ ଦେଶର ସବୁଠୁ ସକ୍ରିୟ ଓ ସ୍ୱାଧୀନଚେତା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭାବେ ବିବେଚିତ ହୁଅନ୍ତି । ନାରାୟଣନ ଥିଲେ ଦେଶର ପ୍ରଥମ ଦଳିତ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି । ଲଣ୍ଡନ ସ୍କୁଲ ଅଫ ଇକୋନୋମିକସରୁ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରାପ୍ତ ନାରାୟଣନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହେବା ପୂର୍ବରୁ କୂଟନୀତିଜ୍ଞ ଭାବେ କା ର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ସବୁ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ତତ୍କାଳୀନ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ସହ ସହମତ ହୋଇ ନଥିଲେ ନାରାୟଣନ । ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳରେ ଏକାଧିକ ପରମ୍ପରା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିଲା । ନିଜର ଭାଷଣ ସେ ନିଜେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିଲେ । ଏଥିରେ କେନ୍ଦ୍ରର ହସ୍ତକ୍ଷେପକୁ ପସନ୍ଦ କରୁ ନ ଥଲେ ନାରାୟଣନ । ଏପରିକି ପ୍ରୋଟକଲ ଭାଙ୍ଗି ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ ସାମ୍ବାଦିକଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତକାର ଦେଇଥିଲେ ନାରାୟଣନ । ବିହାରରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଶାସନ ଜାରି ପାଇଁ କ୍ୟାବିନେଟ ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ଗ୍ରହଣ ନ କରି ସେ ଫେରାଇ ଦେଇଥିଲେ । ପ୍ରସ୍ତାବର ପୁନଃବିଚାର ପାଇଁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲେ ନାରାୟଣନ । ସେ ଜଣେ ରବର ଷ୍ଟାମ୍ପ ନୁହଁନ୍ତି ବୋଲି ଖୋଲାଖୋଲି ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ନାରାୟଣନ । ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପେୟୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱାଧିନ ଏନଡିଏ ସରକାରର ବୈଦେଶିକ ନୀତିରେ ସମ୍ମତ ନ ଥିଲେ ନାରାୟଣନ । ୨୦୦୦ ମସିହାରେ ତତ୍କାଳୀନ ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ବିଲ୍ କ୍ଲିଂଟନଙ୍କ ଭାରତ ଗସ୍ତ ବେଳେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ ଆୟୋଜିତ ରାଜକୀୟ ଭୋଜିରେ ନାରାୟଣନ କ୍ଲିଂଟନଙ୍କୁ ନିଜ ଭାଷଣରେ ସମାଲୋଚନା କରିଥିଲେ । ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବିପଜ୍ଜନକ ଅଂଚଳ ବୋଲି କ୍ଲିଣ୍ଟନ କହିଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ସମାଲୋଚନା କରିଥିଲେ ନାରାୟଣନ । ନାରାୟଣନଙ୍କ ଏପରି ସମାଲୋଚନା ବାଜପେୟୀ ସରକାର ଓ କିଛି ଗଣମାଧ୍ୟମକୁ କ୍ଷୁବ୍ଧ କରିଥିଲା ।
ଆଉ କିଛି ରାଜନୀତି ସମୀକ୍ଷକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଣବ ମୁଖାର୍ଜୀ ଥିଲେ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱାଧୀନଚେତା ଓ ସକ୍ରିୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି । ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟକାଳରେ ପ୍ରଣବ ମୁଖାର୍ଜୀ ସରକାରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଗ୍ରହଣ ନ କରି ଫାଶୀ ଦଣ୍ଡାଦେଶ ପାଇଥିବା ଚାରି ଦୋଷୀଙ୍କ ଦଣ୍ଡ କୋହଳ କରିଥିଲେ । ସେ ଏହାର ପୁନଃବିଚାର ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ବି ସ୍ୱୀକାର କରି ନଥିଲେ । ଅନେକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସରକାରଙ୍କଠାରୁ ସ୍ୱାଧୀନ ମତପୋଷଣ କରିବାକୁ ପଛାଇ ନ ଥିଲେ ପ୍ରଣବ ମୁଖାର୍ଜୀ । ଅବଶ୍ୟ ମୋଦି ସରକାରଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କ ଭଲ ଥିଲା ।
୧୯୭୫ ମସିହାରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ସମାଲୋଚିତ ଓ ନିନ୍ଦିତ ହୋଇଥିଲା । ଦେଶରେ ଜରୁରୀକାଳିନ ପରିସ୍ଥିତି ଲାଗୁ କରିବା ପାଇଁ ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧି ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବରେ ବିନା ଦ୍ୱିଧାରେ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିଲେ ସେତେବେଳର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଫକରୁଦ୍ଦିନ ଅଲ୍ଲୀ ଅହମ୍ମଦ । ଭାରତୀୟ ପ୍ରେସିଡେନସୀ ଇତିହାସରେ ଏହା ଏକ କଳଙ୍କିତ ଅଧ୍ୟାୟ ହୋଇ ରହିଛି।
(ଲେଖକ ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ ସାମ୍ବାଦିକ)
ଘୋଷଣାଃ ଏହି ସ୍ତମ୍ଭରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିବା ମତାମତ ଲେଖକଙ୍କ ନିଜସ୍ବ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବିଚାର ଅଟେ। ଏଥିରେ ସମ୍ବଳିତ ତଥ୍ୟ ବା ମତାମତ newsroomodisha.com ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରୁନାହିଁ କିମ୍ବା newsroomodisha.com ଏ ନେଇ କୈାଣସିମତେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ନୁହେଁ।
Comments are closed.
