ଜ୍ଞାନ, ବୁଦ୍ଧି,ସଙ୍ଗୀତ, କଳା, ନୃତ୍ୟ, ବିଦ୍ୟାର ଦେବୀ ରୂପେ ମା' ସରସ୍ବତୀଙ୍କର ସ୍ଥାନ ସର୍ବପ୍ରଥମେ ଋକ୍ ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିଲା | ଦେବୀ ସରସ୍ବତୀଙ୍କୁ 'ବେଦ'ର ଜନନୀ କୁହାଯାଏ | ମା' ସରସ୍ବତୀଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସକ୍ରିୟ ଉର୍ଜା ଓ ଶକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଓ ହିନ୍ଦୁ ପରମ୍ପରାରେ ଦେବୀ ସରସ୍ବତୀଙ୍କୁ ବୈଦିକ ଯୁଗରୁ ଅଦ୍ୟପି ପୂଜା ଆରାଧନା କରାଯାଉଛି | ଏମିତି କୁହାଯାଏ ଯେ, ବସନ୍ତପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ମା' ସରସ୍ବତୀଙ୍କର ଆଗମନ ହୋଇଥିଲା। କୁହାଯାଏ ଯେ ,ମା' ସରସ୍ବତୀଙ୍କ ଆଗମନରେ ପ୍ରକୃତିର ଶୃଙ୍ଗାର ହୋଇଥିଲା ଓ ପ୍ରକୃତିର ଶ୍ରୀ ଅର୍ଥାତ୍ ସୌନ୍ଦର୍ସ୍ୟ ବା ଶୋଭା ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥିଲା | ଆଉ ସେହିଦିନ ଠାରୁ ମା' ସରସ୍ବତୀଙ୍କର ପୂଜା ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବାର ପରମ୍ପରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଯାହା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଛି। ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଜ୍ଞାନଦାତ୍ରୀ ମା' ସରସ୍ବତୀଙ୍କର ପୂଜା ବସନ୍ତ ପଞ୍ଚମୀରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହକାରେ ହିନ୍ଦୁ ପରମ୍ପରାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ | ବସନ୍ତପଞ୍ଚମୀ ପାଳିବାରେ ଅନେକ ମତ ରହିଛି। ଏକ ମତ ଅନୁସାରେ ଏହି ଦିନ ବିଦ୍ୟା ଦେବୀ ମା' ସରସ୍ବତୀଙ୍କର ପୂଜା କରାଯାଇଥାଏ। ଦ୍ବିତୀୟ ମତ ଅନୁସାରେ ବସନ୍ତ ପଞ୍ଚମୀକୁ ମା' ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପୂଜା ସହିତ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜାର ଦିନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଅନ୍ୟ ଏକ ମତ ଅନୁସାରେ ଏହି ତିଥିରେ ରତି ଏବଂ କାମଦେବଙ୍କ ପୂଜା ମଧ୍ୟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। କାରଣ କାମଦେବ ଏବଂ ବସନ୍ତ ମିତ୍ର ଅଟନ୍ତି।
ଚଳିତ ବର୍ଷ ବସନ୍ତପଞ୍ଚମୀ ୧୦ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୧୯ରେ(ରବିବାର) ପଡୁଛି। ଭାରତରେ ମାଘମାସ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିକୁ ମା' ସରସ୍ବତୀଙ୍କ ପୂଜାଦିନ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଧାର୍ମିକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଅନୁସାରେ ଏହି ଦିନ ଶବ୍ଦର ଶକ୍ତି ବା ବାକ୍ ଶକ୍ତି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଜୀବନକୁ ଆସିଥିଲା। ପୁରାଣରେ ଲେଖା ଅଛି ସୃଷ୍ଟିକୁ ବାଣୀ ଦେବା ପାଇଁ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା କମଣ୍ଡଳୁ ଜଳ ନେଇ ଚାରିଦିଗରେ ପକାଇଥିଲେ। ଏହି ଜଳରେ ହାତରେ ବୀଣା ଧାରଣ କରି ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲା ତାହାକୁ ମା' ସରସ୍ବତୀ ବୋଲି କୁହାଗଲା। ତାଙ୍କ ବୀଣାର ତାର ଛିଡ଼ିବା ସମୟରେ ତିନି ଲୋକରେ ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚାରିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶବ୍ଦର ବାଣୀ ମିଳିଗଲା। ତେଣୁ ସେହି ଦିନ ବସନ୍ତପଞ୍ଚମୀ ହୋଇଥିବାରୁ ମା' ସରସ୍ବତୀଙ୍କ ପୂଜା ଦିନ ରୂପେ ପାଳନ କରାଗଲା।
•ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ବସନ୍ତ ପଞ୍ଚମୀରେ କିପରି କରିବା ମା'ଙ୍କୁ ପୂଜା-ଆରାଧନାଃ- -ବସନ୍ତପଞ୍ଚମୀ ଦିନ କୌଣସି ଉପବାସ ହୋଇନଥାଏ,କେବଳ ପୂଜା ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଦିନରେ ହଳଦିଆ ବା ଶ୍ବେତ ବସ୍ତ୍ର ପିରିଧାନ କରିବା, ହଳଦିର ତିଳକ ଲଗାଇବା, ମିଠା ଚାଉଳ ତିଆରି କରିବା ଓ ସାତ୍ବିକ ଆହାର ଗ୍ରହଣ କରିବାର ବିଧାନ ରହିଛି।
-ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ,ସଂଗୀତକାର,କଳାକାରଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ମହତ୍ବପୂର୍ଣ ଦିନ ହୋଇଥାଏ। ଏହିଦିନ ପୁସ୍ତକ,ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର,ଲେଖନୀ ଆଦି ମା'ଙ୍କ ନିକଟରେ ପୂଜା କରାଯାଇଥାଏ।
•ମା ସରସ୍ବତୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରନ୍ତୁଃ- "ऊँ ऐं सरस्वत्चैं ऐं नमः ।"- ଏହାକୁ ୧୧ ବା ୧୦୮ ଥର ଜପ କରନ୍ତୁ।
