ମୁମ୍ବାଇଃ କୃଷକମାନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଥିବା ଋଣ ଯୋଗୁଁ କୃଷିଋଣ ଉଦ୍ୟୋଗର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ହେଉ ନାହିଁ, ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ ଆର ରାମକୁମାର ଏବଂ ପଲ୍ଲବୀ ଚୌହାନ୍ଙ୍କ ଏକ ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଜଣାପଡିଛି। ବରଂ, ଏହି ଦଶନ୍ଧିରେ କୃଷି ଋଣର ପ୍ରକୃତ ହିତାଧିକାରୀ ହେଉଛନ୍ତି କୃଷି ସହ ଜଡ଼ିତ କୃଷି-ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ କର୍ପୋରେଟ୍ଗୁଡ଼ିକ। ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି, କୃଷି ଋଣର ସଂଜ୍ଞା ବିସ୍ତାର କରି ଏମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହିତାଧିକାରୀ ଭାବରେ ସାମିଲ୍ କରାଯାଇଛି।
ମୁମ୍ବାଇର ଟାଟା ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍ ଅଫ୍ ସୋସିଆଲ୍ ସାଇନ୍ସର ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ ରାମକୁମାର କୁହନ୍ତି, "ଏହି ସଂଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ତ୍ତମାନ କର୍ପୋରେଟ୍ ଏବଂ କୃଷି ବ୍ୟବସାୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ତଥା ସହରରେ ଉପଲବ୍ଧ ସଂରକ୍ଷଣ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଋଣ ପାଇବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ବାଣିଜ୍ୟିକ ଏବଂ ରପ୍ତାନି ଭିତ୍ତିକ କୃଷି ପାଇଁ ଋଣର ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ରହିଛି। "
"୧୯୯୦ ଦଶକ ଗ୍ରାମୀଣ ବ୍ୟାଙ୍କିଂ ପାଇଁ ଯେମିତି ହଜିଯାଇଥିଲା। ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ବାଣିଜ୍ୟିକ ବ୍ୟାଙ୍କ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା," ରାମକୁମାର କୁହନ୍ତି। ୨୦୦୦ ମସିହାରୁ କୃଷି ଋଣରେ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଘଟିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଭିବୃଦ୍ଧିର ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶ ଭ୍ରମାତ୍ମକ। କୃଷି ସହ ଜଡିତ କର୍ପୋରେଟ୍ ଏବଂ କୃଷି-ବ୍ୟବସାୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନକୁ ପାଣ୍ଠି ଯୋଗାଣ, ସହରାଞ୍ଚଳ ଏବଂ ମହାନଗର ଶାଖାରୁ ଅଧିକ ପରିମାଣର ଋଣର ଚାହିଦା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ସେ କହିଛନ୍ତି।
