ମହାନାଟକର ନାଟ୍ଯକାର ରମେଶ ପ୍ରସାଦ ପାଣିଗ୍ରାହୀ | ଓଡ଼ିଆସାହିତ୍ଯ\nମହାନାଟକର ନାଟ୍ଯକାର ରମେଶ ପ୍ରସାଦ ପାଣିଗ୍ରାହୀ\nରମେଶ ପ୍ରସାଦ ପାଣିଗ୍ରାହୀ, ଓଡିଆ ନାଟକରେ ଏକ ଭିନ୍ନଧାରାର ଶିଳ୍ପୀ । ନାଟ୍ୟକଳା ଓ ଭାବନାରେ ଏକ ବିଶାଳ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଥିବା ଏହି ମହାନ ନାଟ୍ୟକାରଙ୍କ ସର୍ଜନାକୁ ନେଇ ଏ ଆକଳନ ।\nଦେବଦତ୍ତ ପତି Apr 23, 2022 Share Facebook Twitter LinkedIn Pinterest\nଫଟୋ - ଚିନ୍ତା ଓ ଚେତନା\nମୁଁ ଏକ ଚଳମାନ ବିଶୃଙ୍ଖଳା । ନାଟ୍ୟକାର ରମେଶ ପ୍ରସାଦ କହିଛନ୍ତି- "ବାହାରେ, ସୁସ୍ଥ ନାଗରିକମାନଙ୍କର ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବା ପ୍ରଣାଳୀରେ ଯେଉଁ ଶୃଙ୍ଖଳା, ନିୟମ ଭିିତ୍ତିକ ନାଟ୍ୟ ସାହିତ୍ୟ ତିଆରି ହୁଏ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଭିତ୍ତି କରି ପୁରସ୍କାର ଜିତିବାର ଘୋଡା ଦୌଡ ଚାଲେ, ଏବଂ ପୁରସ୍କାର ପାଇଲା ପରେ ନିଜକୁ ସାହିତ୍ୟ ଓ ସମାଜ ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରି ଦେଇଥିବାର ମୁଖା ପିନ୍ଧି ଆତ୍ମ ପ୍ରଚାର କରିବାର ପାଗଳାମୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ମୁଁ ସେଇ ଜୀବନ ଧାରାଠାରୁ ଅନେକ ଦୂରରେ । ମୋର ଯାହା ମନେ ହୁଏ - ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ବଞ୍ଚିବାର ବ୍ୟାକରଣ ନିୟମକୁ ଲଂଘନ କରିବା ହିଁ ମୋ ପାଇଁ ଏକ ଆକର୍ଷଣ ।" ମାପିଚୁପି ଚାଲିବାର ହିସାବ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ନାହିଁ ।\nସେ କୁହନ୍ତି, "ତେଣୁ ମତେ ଲାଗେ ବିଶୃଙ୍ଖଳା ହିଁ ଅନନ୍ୟତା ନିର୍ମାଣ କରେ, ଶୃଙ୍ଖଳା ନୁହେଁ; ଜଙ୍ଗଲ ହିଁ ସତ୍ୟ, ଉଦ୍ୟାନ ନୁହେଁ; ଆଦିମତା ହିଁ ସତ୍ୟ, ସଭ୍ୟତା ନୁହେଁ । ତେଣୁ ସଭ୍ୟତା ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଓ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯେତେ ପ୍ରବଚନ ଓ ପ୍ରଚାର ବାଣୀ ଶୁଣା ଯାଉଅଛି ତା ତୁଳନାରେ ପୃଥିବୀ ସୁନ୍ଦରରୁ ସୁନ୍ଦରତର ହେଉ ନାହିଁ, ବରଂ ଏ ସବୁ ପ୍ରବଚନର ଆବରଣ ଭିତରେ ନିଜସ୍ୱ ଆଦିମତା ହିଁ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି । ଜୀବନ ଓ ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ଏପରି ଏକ ଅଙ୍ଗୀକାରବଦ୍ଧ ଧାରଣା ରଖିଥିବା ରମେଶ ପ୍ରସାଦଙ୍କର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା ୧୨ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୪୪ ମସିହାରେ । ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ଗଂଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ଧରାକୋଟ ଗଡ ଯେଉଁଠି ୮ମ ଓ ୯ମ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଭୌମକର ବଂଶର ରାଜାମାନେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ତାପରେ ନାଗ ବଂଶର ରାଜାମାନେ ଏବଂ ଶେଷରେ ଖ୍ରୀ ୯୦୦ରୁ ୯୩୬ ମଧ୍ୟରେ ନଳ ବଂଶର ରାଜାମାନେ ରାଜୁତି କରୁଥିଲେ । ପ୍ରଥମତଃ ସେ ଜଣେ ଇତିହାସ ପ୍ରିୟ ନାଟ୍ୟକାର, ଦ୍ୱିତୀୟତଃ ତାଙ୍କର ବାଲ୍ୟ ଏବଂ କୈଶୋର ସମୟ ଧରାକୋଟର ସମୃଦ୍ଧ ପରମ୍ପରା ଭିତରେ ବିତିଛି । ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ନୂତନ ନାଟ୍ୟଧାରା ଓ ନାଟ୍ୟକାର ରମେଶ ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କ ପାଇଁ ରେଡିଓ ହିଁ ଥିଲା ଏକମାତ୍ର ମାଧ୍ୟମ । ରେଡ଼ିଓରୁ ହିଁ ନାଟକର ଉପସ୍ଥାପନ ପ୍ରଣାଳୀ, କଣ୍ଠ ସ୍ୱରରେ ନାଟକୀୟତା ଏବଂ ଅଭିନୟ କରିବାର ବାଚିକ ପ୍ରଣାଳୀଗୁଡିକ ଅତି କମ୍ ବୟସରେ ଶିଖିବାର ସେ ସୁଯୋଗ ପାଇଥିଲେ ।\nପ୍ରଥମ ନାଟକ 'ମୁକ୍ତି ମଣ୍ଡପ' ୧୯୬୩ ମସିହାର । ଏହାର ୨୨ ବର୍ଷ ପରେ ୧୯୮୫ ମସିହାରେ ଏଇ ନାଟକଟିର ନାମ ବଦଳାଇ ଲେଖକ ପୁନଶ୍ଚ ମଞ୍ଚସ୍ଥ କରାଇଥିଲେ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଜନତା ଗଣନାଟ୍ୟରେ । ଜନତା ଗଣନାଟ୍ୟରେ ଏହି ନାଟକର ଶୀର୍ଷକ ଥିଲା 'ଝରଣା ଝୁରେ ସାଗର ପାଇଁ' ଓ ଏହାର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଥିଲେ ସଚ୍ଚି ଦାସ । ନାଟକଟି 'ଜନତା ଗଣନାଟ୍ୟ'ରେ ଏକାଦି କ୍ରମେ ଦଶବର୍ଷ ଧରି ଚାଲିଲା । ୧୯୬୪ ମସିହାରେ ସେ ତାଙ୍କର ଦ୍ବିତୀୟ ନାଟକ 'ନିଶୀଥ ସୂର୍ଯ୍ୟ' ଲେଖିଲେ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟର ନାଟ୍ୟ ସଂସଦ ପାଇଁ । ୧୯୬୫ ମସିହାରେ ପ୍ରଫେସର ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଚନ୍ଦ୍ର ପତି ଓ ତ୍ରିଲୋଚନ ମିଶ୍ର 'ନିଶୀଥ ସୂର୍ଯ୍ୟ'ର ପାଣ୍ଡୁଲିପି ପଢ଼ି ନାକ ଟେକିଲେ । ଉପକାହାଣୀ ନଥିଲେ ନାଟକ କିପରି ହେବ ବୋଲି ପଚାରିଲେ । କିନ୍ତୁ ରମେଶ ପ୍ରସାଦ ତାଙ୍କର ଏଇ ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନଙ୍କର କୌଣସି କଥା ମାନିଲେ ନାହିଁ । ତାଙ୍କର ମନେହେଲା ଏଇ ପୁରୁଣା କଥା ଶୁଣିଲେ ସେ 'ସେକ୍ସପିଅର' ହୋଇଯିବେ । 'ରମେଶ ପାଣିଗ୍ରାହୀ' ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ । ୧୯୬୫ ମସିହାର ହୋଇ ୧୬୨୦ ମସିହାର ନାଟ୍ୟକାର ଭଳି ଲେଖିବେ କାହିଁକି ? ସେ ସର୍ବଦା ନିଜକୁ ନିଜେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉଥିଲେ । ଉପକାହାଣୀ ନଥାଇ କ'ଣ ନାଟକ ଲେଖାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ ? ରମେଶ ପ୍ରସାଦ ତାଙ୍କର ଯୌବନର ଆଦ୍ୟ ପର୍ବରେ ନାଟ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା ଅପେକ୍ଷା ମାନସିକ ସ୍ତରରେ ବେଶୀ ପରୀକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି । ଏହାପରେ 'ହେ ପୃଥିବୀ ବିଦାୟ' ନାଟକରେ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ଘରର ସେଟ୍, 'କମଳପୁର ଡ଼ାକଘର' ନାଟକରେ ଗୋଟିଏ ଡାକଘରର ସେଟ୍ ଓ 'ମୁଁ ଆମ୍ଭେ ଓ ଆମ୍ଭେମାନେ' ନାଟକ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ବସ୍ ରହିବା ସ୍ଥାନ ଥିଲା । 'ମୁକ୍ତି ମଣ୍ଡପ' ଓ 'ତିମିର ତୃଷ୍ଣା' ପରେ 'ବିନ୍ଦୁ ଓ ବଳୟ' ନାଟକ ପାଖରୁ ଶ୍ରୀ ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କ ଯୌବନ ଆରମ୍ଭ ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରେ ।\nରମେଶ ପ୍ରସାଦଙ୍କ 'ମୁଁ, ଆମ୍ଭେ ଓ ଆମ୍ଭେମାନେ' ନାଟକ ପ୍ରଥମଥର ପାଇଁ ଅଭିନୀତ ହେଲା ୧୯୭୦ ମସିହାରେ । ରମେଶ ପ୍ରସାଦଙ୍କ ନାଟକ 'ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରର ଆଖି' ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟଠାରେ ଡ. ସୁବୋଧ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ ଅଭିନୀତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ନାଟକରେ ସବୁ ଚରିତ୍ର ଭୁବନେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ସମାଜର ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର । ପିତା ଚରିତ୍ରଟିକୁ ସନ୍ତାନମାନେ ପଛ ଘରେ ବସେଇ ଦେଇଛନ୍ତି । ଆଗଘରକୁ ଅର୍ଥାତ ଆଧୁନିକ ଯୁଗ ଭିତରକୁ ପଶିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ମନା । ପିତା ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାରିବାରିକ ସଂପର୍କ ଛିନ୍ନ ହେବାର ନାଟକ, ପରିବର୍ତ୍ତିତ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭିତରେ ପରମ୍ପରାକୁ କିପରି କବର ଦିଆହେଉଛି ତାହାର ଏକ ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ବିକ ଚିତ୍ର । ଶେଷ ଦୃଶ୍ୟରେ ବାପା ସୀତାନାଥଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପୁତ୍ର ଓ ପୁତ୍ରବଧୂମାନେ ଭିତରେ ଭିତରେ କିପରି ହାଲୁକା ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି ତାହାର ଶ୍ଳେଷାତ୍ମକ ଉପସଂହାର ହେଉଛି ନାଟକର ବକ୍ତବ୍ୟ । ୧୯୭୧ ରୁ ୧୯୮୦ ମସିହା ଭିତରେ ରମେଶ ପ୍ରସାଦ ନାଟ୍ୟ ରଚନାରେ ଯେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଛନ୍ତି ତାହା ଓଡିଆ ନାଟ୍ୟ ସାହିତ୍ୟ କାହିଁକି ସମଗ୍ର ଭାରତୀୟ ନାଟ୍ୟ ପ୍ରେକ୍ଷାପଟ୍ଟରେ ଅନନ୍ୟ ।\nଅଷ୍ଟମ ଦଶକର ୧୯୮୪ ମସିହାରେ ତାଙ୍କୁ 'ମହାନାଟକ' ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡ଼େମୀ ପୁରସ୍କାର ମିଳିଲା ଏବଂ ସେଇବର୍ଷ ସେ ଲୋକନାଟକ ରୂପେ ପରିଗଣିତ ହେଉଥିବା ଯାତ୍ରାନାଟକ ଆଡ଼କୁ ସେ ମୁହାଁଇଲେ । ଯାତ୍ରାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ନାଟକ 'ଭିନ୍ନ ଏକ ରାମାୟଣ ଅନ୍ୟ ଏକ ସୀତା' ଅଭିନୀତ ହେଲାପରେ ସେ ଦ୍ୱିତୀୟ ନାଟକ 'ଯେ ପକ୍ଷୀ ଉଡ଼େ ଯେତେଦୂର'ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଲେ । ଯାତ୍ରାନାଟକ ଲେଖିବା ସମୟରେ ଅର୍ଥାତ୍ ୧୯୮୪ ମସିହାରୁ ୧୯୯୨ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ଏକାଦିକ୍ରମେ ଆଠବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରମେଶ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଯାତ୍ରାନାଟକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବହୁ ପରୀକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି । ୧୯୮୫ ମସିହାରେ ତୁଳସୀ ଗଣନାଟ୍ୟର 'ଲକ୍ଷ୍ମଣର ତିନିଗାର' ନାଟକ କଲାବେଳେ ସେ ୧ମ ମଂଚ ଓ ୨ୟ ମଂଚ ମଝିରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଚଳମାନ ୩ୟ ମଂଚର ପ୍ରଚଳନ କରାଇଥିଲେ । ରମେଶ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ଯାତ୍ରାନାଟକ ଲେଖିବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି ମାତ୍ର ୪୦ବର୍ଷ ବୟସରେ । ସେତିକିବେଳକୁ ସେ ୨୫ ଖଣ୍ଡ ନାଟକ ଓ ୩୦ ଖଣ୍ଡ ଏକାଙ୍କିକା, ଅନାଟକ, ଅଣୁନାଟକ ଓ ପ୍ରତିନାଟକର ରଚୟିତା । ଯେଉଁବର୍ଷ ସେ ଯାତ୍ରାକୁ ଗଲେ ସେହିବର୍ଷ ତାଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡ଼େମୀ ପୁରସ୍କାର ମିଳିଥିଲା ।\nସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ନୂତନ ନାଟ୍ୟଧାରା ଓ ନାଟ୍ୟକାର ରମେଶ ପାଣିଗ୍ରାହୀ, ସୁବୋଧ ପଟ୍ଟନାୟକ, ରଣଜିତ୍ ପଟ୍ଟନାୟକ, ଶଙ୍କର ତ୍ରିପାଠୀ ଓ ରତିରଂଜନ ମିଶ୍ର ପ୍ରଭୃତି ଯାତ୍ରା ଜଗତ ପାଇଁ ଗୋଟଏ ଗୋଟିଏ ନାଟକ ଲେଖି ତା ପରବର୍ଷ ପାଇଁ ଆଉ ଯାତ୍ରା ଜଗତକୁ ଯାଇପାରିନାହାନ୍ତି । ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଯେପରି ବଳିଷ୍ଠ କାହାଣୀ ଏବଂ ଚରିତ୍ର ଚିତ୍ରଣ ତଥା ଘଟଣା ବିନ୍ୟାସ ଆବଶ୍ୟକ, ତାହା ନିର୍ମାଣ କରିବା ସବୁ ନାଟ୍ଯକାରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । କିନ୍ତୁ ନାଟ୍ୟକାର ପାଣିଗ୍ରାହୀ ୧୯୮୪ ରୁ ୧୯୯୨ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାତ୍ରାନାଟକ ଲେଖିଛନ୍ତି । ଏବଂ ସେ ସମୁଦାୟ ଅଠରଟି ନାଟକ ଲେଖିଛନ୍ତି ଯାତ୍ରାଜଗତ ପାଇଁ । ନାଟ୍ୟକାରଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ନାଟକଟି ହେଉଛି 'ତିମିର ତୃଷ୍ଣା' ଯାହାକି ୧୯୬୫ ମସିହାରେ ଲିଖିତ । ଏହା 'ନିଶୀଥ ସୂର୍ଯ୍ୟ' ନାମରେ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ମଞ୍ଚସ୍ଥ ହୋଇଥିଲ।। ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ନୂତନ ନାଟ୍ୟଧାରା ଓ ନାଟ୍ୟକାର ରମେଶ ପାଣିଗ୍ରାହୀ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଜୀବନଶୈଳୀ ଓ ଓଡ଼ିଆ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ମଧ୍ୟରେ ସଂଗ୍ରାମର ସୂତ୍ରପାତ ଘଟିଛି ଏହି ନାଟକରେ । ପ୍ରତିଟି ଚରିତ୍ର ଯେପରି ବିପ୍ଳବୀ ହୋଇଉଠିଛନ୍ତି ଏହି ନାଟକରେ ।\n'ବିନ୍ଦୁ ଓ ବଳୟ' ଏହି ନାଟକ ୧୯୬୬ ମସିହା ଏପ୍ରିଲ ମାସ ୧୩ ତାରିଖ ଦିନ ବ୍ରହ୍ମପୁର ଅଗ୍ରଣୀ 'ଗଞ୍ଜାମ କଳାପରିଷଦ'ର ବାର୍ଷିକ ଉତ୍ସବରେ ମଞ୍ଚସ୍ଥ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏହା ନାଟ୍ୟକାରଙ୍କୁ ସମଗ୍ର ସହରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରାଇ ପାରିଥିଲା । ଏହି ନାଟକର ନାଟ୍ୟକାର ବ୍ରେଖ୍ଟୀୟ ଶୈଳୀକୁ ଆପଣେଇ ନେଇଛନ୍ତି ।\nଏହି ଶୈଳୀ ଓଡ଼ିଆ ନବ ନାଟ୍ୟ ସାହିତ୍ୟରେ ସର୍ବପ୍ରଥମ ପରୀକ୍ଷା । ଏହି ନାଟକରୁ ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କ ନାଟ୍ୟ ଶୈଳୀରେ ନୂତନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରାଯାଏ ।\n'ହେ ପୃଥିବୀ ବିଦାୟ' - ନାଟ୍ୟକାର ରମେଶ ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କ ନାଟକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ନାଟକଟି ଭିନ୍ନ ସ୍ୱାକ୍ଷର ବହନ କରେ । ଜଣେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ସ୍କୁଲ ଶିକ୍ଷକଟି କିପରି ପୁଞ୍ଜିବାଦୀ ସମାଜରେ ଅବହେଳିତ ହୋଇ ଅଗଷ୍ଟ ୧୫ ଦିନ ମୁତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ତାହାର ଏକ ନିଖୁଣ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି ଏହି ନାଟକରେ । ଧନତାନ୍ତ୍ରିକ ସମାଜ ଓ ମଣିଷର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟର କଥା କୁହାଯାଇଛି ।\n'ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରର ଆଖି' ନାଟକଟି ୧୯୭୦ ମସିହାର ନାମକରଣ । ଏ ନାଟକରେ ମିଥ୍ର ଆଧୁନିକ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଛି । ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଏକ ସାଧାରଣ ପରିବାର ଉପରକୁ ଉଠିବାର ପ୍ରୟାସ କରିଛନ୍ତି ଯଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ପିଢ଼ି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ସାଧାରଣ ସୀତାନାଥଙ୍କ ଆଖି ଲାଲ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ପଛଘରକୁ ପଠେଇ ଦିଆଯାଇଛି ଯାହାଫଳରେ ମହାଭାରତର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଭଳି ସେ ଅନ୍ଧ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଘରଟା ହୋଇଛି ସତେ ଯେମିତି ମହାଭାରତର ରଣକ୍ଷେତ୍ର । ଦୁଇଟି ପିଢ଼ିର ସାଂସ୍କୃତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ସଂଘର୍ଷକୁ ନେଇ ପ୍ରତିଦିନ ଅସନ୍ତୋଷର ବହ୍ନି ଜଳେ ।\n'ମହାନାଟକ' - ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଆ ନାଟକର ମୋଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥିବା ଏବଂ ନବ ନାଟ୍ୟଧାରାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଯାଇଥିବା ରମେଶ ପାଣିଗ୍ରାହୀଙ୍କ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃତି ହେଲା 'ମହାନାଟକ' । ଏହି ନାଟକ ପାଇଁ ସେ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡ଼େମୀ ପୁରସ୍କାର ପାଇଛନ୍ତି । ଏହା ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଆ ନାଟ୍ୟ ସାହିତ୍ୟର ମୋଡ଼ ବୁଲାଣି କହିଲେ ଅତ୍ୟୁକ୍ତି ହେବନାହିଁ । ଏହି ନାଟକର କଥାବସ୍ତୁ ଜଣେ ମୁର୍ଖ ରାଜା, ତାଙ୍କର ଅନ୍ଧ ସମର୍ଥକ ମନ୍ତ୍ରୀ, କିଛି ଅମାତ୍ୟ ତଥା ଅନ୍ୟ କିଛି ଚରିତ୍ରକୁ ନେଇ ଅଗ୍ରସର ହୋଇଛି । ଏଠାରେ ରାଜା ବଜ୍ରବାହୁ ଜଣେ ଉଗ୍ର ଏକଛତ୍ରବାଦୀ ଶାସକ । ସେ ନିଜକୁ ନରବିଷ୍ଣୁ ମନେ କରନ୍ତି । ତାଙ୍କ ରାଜତ୍ୱ କାଳରେ ରାଜ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଇଛି । ଯେମିତିକି ବର୍ଷା ନ ହେବା, ଏହି କାରଣରୁ ମୃତ୍ତିକା ଶୂନ୍ୟଗର୍ଭା ହୋଇଯିବା, ପ୍ରଜା ଖାଇବାକୁ ନ ପାଇବା ଏବଂ ଏଥିରେ ଚାଲିଛି ରାଜାଙ୍କ ଅମାନବିକ ଅତ୍ୟାଚାର ଯଥା - ଲୋକେ ଖାଇବା ପାଇଁ ମାଗିବାକୁ ଆସିଲେ ତାଙ୍କୁ ଫାଶୀଦଣ୍ଡରେ ଝୁଲାଇବା ଇତ୍ୟାଦି ।\nଏହା ଦୁଇଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ମୁକ୍ତଧାରାର ନାଟକ । ଷୋହଳ ଗୋଟି ଚରିତ୍ର (ତିନିଗୋଟି ନାରୀଚରିତ୍ର)ର ସମାହାରରେ ଲୋକନାଟ୍ୟ ଶୈଳୀ ଆଧାରରେ ଏହା ଲିଖିତ । ଏହାର ଗଦ୍ୟ ଶୈଳୀ, ବ୍ୟଞ୍ଜନା ଓ କଳ୍ପନା ପ୍ରବଣତା, ହାସ୍ୟରସ, ଗୀତିମୟତା ଓ ଆଲିଗୋରିକାଲ୍ ପ୍ରକାଶ ଭଙ୍ଗୀ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶୈଳୀ ବହନ କରେ । ଦାସକାଠିଆ ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ କ୍ଲାସିକାଲ୍ ଥିମ୍କୁ ନେଇ ରଚିତ ଏହି ନାଟକଟି ଶୈଳୀ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଓଡ଼ିଆ ନାଟକରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ନୂତନ । ନାଟ୍ୟକାରଙ୍କ ପ୍ରତିଟି ଚରିତ୍ର ଲେଖାରେ ରହିଛି ଅଙ୍ଗୀକାରବଦ୍ଧତା, ବିଦ୍ରୋହ ଓ ପ୍ରତିବାଦର ସ୍ୱର । ପ୍ରତିଟି ନାଟକ ଜଣେ ଅନ୍ୟଠାରୁ ଭିନ୍ନ । ତାଙ୍କର ଶୈଳୀ ଓ ଭାବକଳ୍ପ ତଥା ପରିବର୍ତ୍ତନର ବିଭିନ୍ନତା ସତେ ଯେମିତି ତାଙ୍କର ଏକ ନୂତନ ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ବହୁରୂପୀ ଏଣ୍ଡୁଅ ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କଲା ପରି ତାଙ୍କର ପ୍ରତିଟି ନାଟକ ଏକ ଏକ ଭିନ୍ନ ଢଙ୍ଗରେ ଗଢ଼ିଉଠିଛି ।
