ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ମହାନାୟକ ନେତାଜୀ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ୨୩ ଜାନୁଆରୀ ୧୮୯୭ରେ ଓଡ଼ିଶାର କଟକରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଜାନକୀନାଥ ବୋଷ ଜଣେ ଓକିଲ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କ ନାମ ପ୍ରଭବତୀ ଥିଲା। ପିଲାଦିନୁ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷଙ୍କ ମନରେ ଦେଶଭକ୍ତି, ସ୍ୱାଭିମାନ ଏବଂ ଅଦ୍ୟମ ସାହସ ଭରି ରହିଥିଲା । ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନକୁ ଘୋର ବିରୋଧ କରିବା ସହିତ ତାଙ୍କର ଭାରତୀୟ ସହପାଠୀଙ୍କୁ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ଏକତ୍ରିତ କରିଥିଲେ।
ତାଙ୍କ ବାଲ୍ୟକାଳରେ ସୁଭାଷ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ଯଦି ସମସ୍ତ ଭାରତୀୟ ମିଳିତ ଭାବରେ ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କୁ ବିରୋଧ ନକରନ୍ତି, ତେବେ ଆମ ଦେଶ ସେମାନଙ୍କର ଦାସତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବ ନାହିଁ। ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଭାଷଙ୍କ ମନରେ ଘୋର ଘୃଣା ଥିବାବେଳେ ଦେଶବାସୀଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ବହୁତ ଭଲପାଇବା ଥିଲା।
'ଏକ ରାଷ୍ଟ୍ର ପାଇଁ ସ୍ୱାଧୀନତା ସବୁଠାରୁ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ', ଏହି ମହାନ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଶୈଶବ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ନବ ଯୁବକମାନଙ୍କ ଶିରାରେ ପ୍ରବାହିତ କରିବା, ଯୁବକମାନଙ୍କର ଶୋଇଥିବା ଆତ୍ମାକୁ ଜାଗ୍ରତ କରି ଦେଶବ୍ୟାପୀ ଆନ୍ଦୋଳନ କରିବା ଏବଂ ଯୁବକମାନଙ୍କ ମନରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ଆତ୍ମପ୍ରତିଷ୍ଠାର ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିବା ନେତାଜୀ ସୁବାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ମହାଯଜ୍ଞରେ ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ନେତାଜୀ ଯୁବକମାନଙ୍କ ମନରେ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ, ଭାବନା, କଳ୍ପନାଶୀଳତା ଏବଂ ନବୀକରଣର ଶକ୍ତି ଉପରେ ଦେଶକୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଏବଂ ଦେଶ ପାଇଁ ଇତିହାସ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଶଙ୍ଖନାଦ କରିଥିଲେ। ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହାସଲ କରିବାକୁ ମଣିଷ ଏହି ଜଗତରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରେ । ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଖରେ ଯେତିକି ଶକ୍ତି, ଆକାଂକ୍ଷା ଏବଂ ଦକ୍ଷତା ଅଛି, ସେ ସେହି ଅନୁପାତରେ ନିଜର କର୍ମ କ୍ଷେତ୍ର ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିଥାଏ ।
ନେତାଜୀଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱାଧୀନତା 'ଜୀବନ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ'ର ପ୍ରଶ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଦେଶର ଯୁବକମାନଙ୍କ ସମୁଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ଏକ 'ମିଶନ୍' ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ନେତାଜୀ । ନେଟାଜୀ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ ଯେ ଯିଏ ଏହି ମିଶନରେ ବିଶ୍ୱାସ କରେ ସେ ଜଣେ ପ୍ରକୃତ ଭାରତୀୟ। କେବଳ ତାଙ୍କର ଏହି ଆହ୍ୱାନରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀମାନଙ୍କର ଆଜାଦ-ହିନ୍ଦ-ଫୌଜ ଗଠନ ହୋଇଥିଲା।
ସେ ତାଙ୍କ ଅଭିଭାଷଣରେ କହିଥିଲେ ଯେ ଏହି ଧାରଣା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ କାମ କରିବା ପାଇଁ ଭୂମି ଯୋଗାଇଥାଏ । ଏକ ପ୍ରଗତିଶୀଳ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜାତି ଏବଂ ଆଗାମୀ ପଡ଼ିର ବିକାଶ ପାଇଁ ଆମକୁ ଉନ୍ନତ ଚିନ୍ତାଧାରାର ପଥ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ପଡିବ ।
ନେତାଜୀଙ୍କ ବିଚାର ବିଶ୍ବବ୍ୟାପୀ ଥିଲା । ସମଗ୍ର ମାନବ ସମାଜକୁ ଉଦାର କରିବା ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜାତିର ବିକାଶ କରିବାକୁ ନେତାଜୀ ଚାହୁଁଥିଲେ। ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ ଯେ ଏକ ଜାତି ଯିଏ ଅଗ୍ରଗତି କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ, ବିଶ୍ୱ ରଂଗମଂଚରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ହେବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ, ତାକୁ ବଞ୍ଚିବାର କୌଣସି ଅଧିକାର ନାହିଁ।
ନେତାଜୀଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ମନେରଖିବେ ଉଚିତ କି, 'ଆମର ମିଳିତ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ଭାରତରେ ଏକ ନୂତନ ଶକ୍ତି ସମୃଦ୍ଧ ରାଷ୍ଟ୍ର ଗଠନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସଭ୍ୟତା ଆମ ସମାଜରେ ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଲୋକଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରୁଛି । ଆମର ବ୍ୟବସାୟ-ବାଣିଜ୍ୟ, ଧର୍ମ, ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ଏବଂ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଉଛି, ତେଣୁ ଜୀବନର ପ୍ରତିକ୍ଷେତ୍ରରେ ପୁନର୍ବାର ମୃତ ସଞ୍ଜୀବନୀର ସଂଚାର କରିବାକୁ ପଡିବ । କିଏ ଏହି ସଞ୍ଜୀବନୀ ଆଣିବ? ' ଏଭଳି ଜଣେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ତଥା ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ମହାଯଜ୍ଞରେ ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋହିତଙ୍କ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ନେତାଜୀ ୧୮ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୫ରେ ବ୍ୟାଙ୍କକରୁ ଟୋକିଓ ଅଭିମୁଖେ ଯାଉଥିବା ବିମାନ ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ।
