বিনিয়োগত প্ৰতিনিধিত্বমূলক পক্ষপাতৰ ভূমিকা-  -  Vikaspedia\nদুৱাৰখন ঠেলি আপুনি গুৱাহাটীৰ ৰেষ্টুৰেণ্টখনৰ ভিতৰলৈ সোমাই গ'ল। সোমায়েই আপোনাৰ চকু ৰ'লএখন টেবুলত। এগৰাকী যুবতীয়ে ৰেড ৱাইনৰ গ্লাছ এটাত চুমুক দি আছে। পিন্ধনত তেওঁৰ উজ্জ্বল ৰঙৰ আধুনিক পোছাক। সন্মুখত এজন সুদৰ্শন যুবক। আপোনাৰ এনে লাগিল ক'ৰবাত যেন যুবকজনক দেখিছে, টিভিৰ পৰ্দাতো হ'ব পাৰে। এতিয়া আপোনালৈ এটা সৰু প্ৰশ্ন - যুবতীগৰাকীৰ বৃত্তিটো দুটা বিকল্পৰ মাজৰ পৰা অনুমানৰ ভিত্তিত নিৰ্বাচন কৰিব লাগে। তেওঁ এগৰাকী (১) শিক্ষয়ত্ৰী নে (২) মডেল বা অভিনেত্ৰী?\nপূৰামাত্ৰাই সম্ভাৱনা আছে আপুনি দ্বিতীয় বিকল্প অৰ্থাৎ মডেল বা অভিনেত্ৰী বুলি অনুমান কৰাৰ। কাৰণ যুবতীগৰাকীয়ে গ্ৰহণ কৰা পানীয়, পোছাক আৰু সংগীগৰাকীৰ বৰ্ণনাই আপোনাক তেনে এটা ধাৰণা ল'বলৈ প্ৰৰোচিত কৰিব। কিন্তু গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নটো হ'ল উপৰোক্ত বৰ্ণনাখিনি এগৰাকী শিক্ষয়ত্ৰীৰ ক্ষেত্ৰত অসম্ভৱ নেকি? মই যদি প্ৰশ্নটোত "ৰেড ৱাইন"ৰ পৰিৱৰ্তে "কল্ড ড্ৰিংকছ" কৰো, "আধুনিক পোছাক"ৰ সলনি "এখন শাৰী বা চেলুৱাৰ কামিজ" কৰো আৰু সংগীজনৰ বৰ্ণনাৰ পৰা "টিভিৰ পৰ্দা" আঁতৰাই দিওঁ তেতিয়া? কোনো ফালে বিশেষ ইংগিত নিদিয়া এখিনি তথ্য। তেতিয়া হয়তো আপুনি অনুমান কৰিবলৈ যাওঁতে বিচাৰ কৰি চালেহেঁতেন যে গুৱাহাটী চহৰত বা সামগ্ৰিকভাৱে অসমত শিক্ষয়ত্ৰীৰ সংখ্যা বেছি নে মডেল বা অভিনেত্ৰীৰ বেছি? পৰিসংখ্যাই নিৰ্দেশ কৰা সম্ভাৱনীয়তাই কিন্তু তেতিয়া স্পষ্ট ইংগিত দিব "শিক্ষয়ত্ৰী"ৰ সপক্ষে। প্ৰথম প্ৰশ্নটো কৰাৰ আগতে আপোনালৈ মই আগবঢ়োৱা তথ্যখিনিয়ে এই গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো ঢাকি ৰখাৰ সম্ভাৱনাই অধিক। এনেদৰে পূৰ্বৰ নিজা ধাৰণা বা অভিজ্ঞতাৰ ভিত্তিত অনুমানতে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিবলৈ যাওঁতে কেতিয়াবা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্যলৈও চকু নাযায়। ইয়াকে কোৱা হয় মূল বিষয় উপেক্ষা (বেচ ৰেট নেগলেক্ট) আৰু এই মূল বা গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় উপেক্ষা কৰি যি ভুল পক্ষ লওঁ তাক কোৱা হয় প্ৰতিনিধিত্বমূলক পক্ষপাত (ৰিপ্ৰেজেণ্টেটিভনেছ বায়াছ)।\nসাৰদা কেলেংকাৰী ধৰা পৰাৰ পিচত অসমৰ বাতৰি কাকত, টেলিভিছনত যথেষ্ট সৰৱ চৰ্চা হৈছিল। তেনে এটা চৰ্চাৰ অংশ হিচাপে দৈনিক বাতৰি কাকত এখনত প্ৰকাশিত প্ৰবন্ধ এটাত মোৰ চকু পৰিছিল। য'ত লেখকে সাৰদাৰ আঁচনি আৰু ইকুইটি মিউচুৱেল ফাণ্ডৰ আঁচনিক একে দৃষ্টিকোণৰ পৰা সমালোচনা কৰি জনসাধাৰণৰ বাবে অপকাৰী বুলি বুজাবলৈ যত্ন কৰিছিল। লক্ষ্য কৰক, আইনক ফাঁকি দি বা সুৰুঙাৰে পৰিকল্পিতভাৱে লুণ্ঠন কৰা কোনো কোম্পানী আৰু 'ছেবি'ৰ দৰে বিত্তীয় নিয়ন্ত্ৰকৰ অধীনত নীতি-নিয়মৰ মাজেৰে চলা তথা সমগ্ৰ বিশ্বতে গ্ৰহণযোগ্য বিনিয়োগ ব্যৱস্থা - 'মিউচুৱেল ফাণ্ড' কেনেকৈ একে হ'ব পাৰে? খুব সম্ভৱ লেখকজনে বিত্তীয় লুট আৰু ইকুইটি বজাৰৰ পতনক একে শাৰীতে ৰাখি কৰা সমালোচনাৰ যুক্তি হ'ল - দুয়োটা বিনিয়োগতে সেই সময়ত মানুহে টকা হেৰুৱাইছিল। আওকাণ কৰা হ'ল মিউচুৱেল ফাণ্ডৰ সপক্ষে থকা আন তথ্যবোৰ। কিন্তু অকল যে সন্দেহ বা ঋণাত্মকতাতহে এই পক্ষপাতিতাই প্ৰাণ পায় তেনে নহয়, উৎসাহতো এই প্ৰতিনিধিত্বমূলক পক্ষপাতত বিনিয়োগকাৰী আক্রান্ত হ'ব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে ইকুইটি বজাৰলৈ যেতিয়া উত্থান আহে তেতিয়া প্ৰায়েই দেখা যায় একোটা বিশেষ খণ্ড(চেক্টৰ) বা বিষয়ে(থিম) সেই সোণালী দৌৰত মূল ভূমিকা পালন কৰে। তেনে অৱস্থাত সেই বিশেষ খণ্ড বা বিষয়টোৰ লগত জড়িত কোম্পানীবোৰৰ প্ৰতি মানুহৰ আগ্ৰহ বৃদ্ধি পায়। উৎসাহে কেতিয়াবা এনে ৰূপ পায়গৈ যে বিনিয়োগ কৰিব খোজা কোম্পানীটোৰ ভিতৰুৱা অৱস্থা বিশ্লেষণ কৰি নোচোৱাকৈ সেই বিশেষ খণ্ড বা বিষয়টোৰ হোৱা বাবেই বিনিয়োগকাৰীসকলে কোম্পানীটোক অত্যধিক গুৰুত্ব দিবলৈ লয়। ভাৰতীয় শ্বেয়াৰ বজাৰতো এনে উদাহৰণ বিদ্যমান। ২০০৮ চনৰ শ্বেয়াৰ বজাৰৰ পতনৰ আগৰ সময়ছোৱাত আন্তঃগাঁথনিৰ লগত জড়িত প্ৰায় প্ৰত্যেকটো কোম্পানীক অতি বিনিয়োগযোগ্য বুলি ধাৰণা এটা গঢ় লৈ উঠিছিল। ব্যাখ্যা সহজ - ভাৰতীয় অৰ্থনীতি ভালৰ দিশলৈ যাবলৈ হ'লে আন্তঃগাঁথনি খণ্ডৰ উন্নয়ণ অপৰিহাৰ্য। তেনে অৱস্থাত সেই খণ্ড বা বিষয়টোৰ লগত জড়িত কোম্পানীবোৰ লাভাৱান্বিত হোৱাটো খাটাং। কিন্তু বজাৰৰ পতনৰ পিচতহে ওলাইছিল সেই কোম্পানীবোৰৰ ভিতৰত কোনটোৰ বেয়া দিন সহিব পৰা ক্ষমতা কি পৰ্যায়ৰ। আন্তঃগাঁথনি ক্ষেত্ৰৰ বহুতো নামী দামী কোম্পানীৰ শ্বেয়াৰে বিনিয়োগকাৰীক বেয়াকৈ ডুবাইছিল।\nপ্ৰতিনিধিত্বমূলক পক্ষপাতৰ আন এটা কাৰণ হৈছে 'নমুনাৰ আকাৰ উপেক্ষা' (চেম্পল ছাইজ নেগলেক্ট)। খুব সৰু বা কম সময়ৰ তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰা হতাশাই হওক বা প্ৰত্যাশাই হওক, বিনিয়োগত কিন্তু বিপজ্জনক। বিনিয়োগৰ দীঘলীয়া ইতিহাসৰ মাজৰ পৰা বুটলি অনা তেনেই সৰু বা কম সময়ৰ উদাহৰণবোৰে আপোনাক বিপথে পৰিচালিত কৰিব পাৰে। এবাৰ এজন বিনিয়োগকাৰীয়ে মোক প্ৰায় খঙেৰেই প্ৰশ্ন কৰিছিল - ইকুইটি মিউচুৱেল ফাণ্ড আৰু 'তিনি পাট্টি'ৰ মাজত পাৰ্থক্য কি? তেওঁ কোনো কথাই শুনিব নিবিচাৰি বিনিয়োগ উঠাই লৈছিল। সেই সময়ত তেওঁ 'ছিপ'ৰ জৰিয়তে কৰা ডেৰ বছৰীয়া ইকুইটি বিনিয়য়োগ অলপ লোকচানত আছিল। কিন্তু সেই সময়ত তেওঁৰ নিজৰ চুটি অভিজ্ঞতাৰ পৰিবৰ্তে ইকুইটি বিনিয়োগৰ দহ বা বিশ বছৰীয়া ইতিহাস চাবলৈও মান্তি হোৱা হ'লে এনেধৰণৰ পক্ষপাতিতাই প্ৰৰোচিত কৰা সিদ্ধান্তৰ পৰা নিজকে নিলগাই ৰখাটো অসম্ভৱ নিশ্চয় নহ'লহেঁতেন।\nঅৱশ্যে এইটো কথাও সঁচা যে এইদৰে শ্ৰেণীভুক্তিৰ জৰিয়তে ক্ষিপ্ৰতাৰে সিদ্ধান্ত লোৱাটো মানুহে ৰচা এটা কৌশল, সিদ্ধান্তলৈ অহাৰ এটা চমু বাট। বহু সময়ত এই কৌশলে আপোনাক সঠিক নিৰ্দেশনাও দিয়ে। কেতিয়াবা ভুল হ'লেও ক্ষিপ্ৰতাৰ স্বাৰ্থতে তেনেদৰে সিদ্ধান্ত লোৱাটো আৱশ্যক। ধৰক, সাপৰ দৰে দেখি পথত পৰি থকা ৰছী এডালেও আপোনাক সচকিত কৰি তুলিলে। সেয়া চকুৰ ভুল হ'লেও অপকাৰী নহয়। কিন্তু বিনিয়োগত এই পদ্ধতিয়ে আপোনাক বিপদত পেলোৱাৰহে আশংকা বেছি। সেয়ে এই বিষয়ে সচেতন হোৱাটো প্ৰত্যেকজন বিনিয়োগকাৰীৰ বাবে মংগলজনক।\nযেতিয়া কথাবোৰ খেলিমেলি বা বোধগম্যতাৰ সিপাৰে-\nআপোনাক এক লাখ টকা দিয়া হ'ল বাজি লগাবলৈ। দুটা বিকল্পৰ মাজত এটাত ভাগ লোৱাটো জৰুৰী।\n(১) এটা মুদ্ৰা টছ কৰা হ'ব। হেড নে টেইল পৰিব ক'ব লাগে। মিলিলে দুই লাখ টকা আৰু হাৰিলে এক লাখ টকা হেৰুৱাব।\n(২) ইংলেণ্ডত আৰম্ভ হোৱা আই চি চি চেম্পিয়ন ট্ৰফীত গ্ৰুপ এৰ এখন খেলত ১০ জুন ২০১৭ তাৰিখে মুখামুখী হ'ব ইংলেণ্ড আৰু অষ্ট্ৰেলিয়া। কোন জিকিব পূৰ্বনুমানৰ ভিত্তিত ক'ব লাগে। অফাৰ একেই- মিলিলে দুই লাখ আৰু হাৰিলে এক লাখটো হেৰুৱাব। কোনটো বাজিৰ প্ৰতি আপুনি আগ্ৰহী ? যদিহে আপোনাৰ ক্ৰিকেট সম্পৰ্কীয় জ্ঞান তেনেই চালুকীয়া, ইংলেণ্ড-অষ্ট্ৰেলীয়াৰ দলীয় সামৰ্থ্য নালাগে ভাৰতীয় ক্ৰিকেট দলৰ ৫ জন সদস্যৰ নাম আপোনাৰ মনত নাই, প্ৰবল সম্ভাৱনা আছে আপুনি প্ৰথম বিকল্প বাচি ল'ব। কাৰণ ইয়াত সম্ভাৱনা অন্ততঃ ৫০ শতাংশ। অন্যহাতে যদিহে আপুনি এজন ক্ৰিকেটপ্ৰেমী, প্ৰতিখন দেশৰ ক্ৰিকেট দলৰ সামৰ্থ্য সম্পৰ্কে সম্যক ধাৰণা আপোনাৰ আছে বুলি নিজে বিশ্বাস কৰে, সম্ভাৱনা বেছি আপুনি দ্বিতীয় বিকল্প নিৰ্বাচন কৰিব।\nযেতিয়া কোনো এটা বিষয়ত মানুহৰ ধাৰণা নাথাকে, তাত সম্ভাৱনাৰ সন্ধান কৰা কাৰ্যত তেওঁ আন্ধাৰত তীৰ চলোৱাৰ সমপৰ্যায়ৰ যেন অনুভৱ কৰে। সাধাৰণ অৱস্থাত মানুহে অনিশ্চয়তা ভাল নাপায়। ইয়াকে আচৰণ সম্বন্ধীয় বিত্তত 'এম্বিগুইটি এভাৰ্চন বায়াছ'( Ambiguity Aversion Bias ) বোলা হয়। আমি অসমীয়াত 'অস্পষ্টতা বিতৃষ্ণা পক্ষপাত' বুলিব হয়তো পাৰো। ইফালে যেতিয়া কোনো বিষয়ত মানুহ যোগ্য বুলি স্ব-বিবেচনাত উত্তীৰ্ণ হয়, তেতিয়া তেওঁ ৰিস্ক ল'বলৈ মানসিকভাৱে প্ৰস্তুত হয় আৰু ল'ব খোজা ৰিস্কৰ সপক্ষে যুক্তি বিচাৰি পায়। এই প্ৰভাৱক 'পাৰদৰ্শিতা প্ৰভাৱ'( Competence Effect) বুলি নামকৰণ কৰিছে মনোবিজ্ঞানীয়ে। ইয়াৰ অস্পষ্টতা বিতৃষ্ণা পক্ষপাতৰ লগত ওচৰ সম্পৰ্ক আছে।\nবিনিয়োগৰ পৃথিৱীত সততেই মানুহ এই দুই ধৰণৰ মানসিক অৱস্থাৰ সন্মুখীন হয়। বিনিয়োগত অস্পষ্টতা বিতৃষ্ণাৰ এটা উদাহৰণ লওক। প্ৰথমবাৰৰ বাবে ইকুইটি মিউচুৱেল ফাণ্ডত বিনিয়োগ কৰিব খোজা বহু বিনিয়োগকাৰীৰ এটা মিল থকা প্ৰশ্নৰ প্ৰায়ে মুখামুখি হও - সকলো টকা ডুবি ভেলু শূন্য হৈ নাযায়তো ? কথা পাতি গ'লে ওলায় যে এনে কিছুমান আশংকাতে তেওঁ ইমান দিনে ইকুইটি মিউচুৱেল ফাণ্ডত বিনিয়োগ কৰা নাছিল। তেতিয়া মই ওলোটাই প্ৰশ্ন কৰো - কি পৰিস্থিতিত ফাণ্ডটোৰ মূল্য শূন্য হ'ব আপুনি জানেনে? যেতিয়া ফাণ্ডটোত থকা সকলো শ্বেয়াৰৰ মূল্য শূন্য হৈ যাব। এই ধৰক, ৰিলায়েন্স ইণ্ডাষ্ট্ৰীজৰ শ্বেয়াৰৰ মূল্য শূন্য, ভাৰতীয় ষ্টেট বেংকৰ শ্বেয়াৰ মূল্য শূন্য........। আৰু সেইটো সম্ভৱ হ'ব যদিহে এই সকলোবোৰ কোম্পানী সমূলঞ্চে ধ্বংস হয়। তেনে পৰিস্থিতি আহিব পাৰে বুলি আপুনি ভাবে নে? বা তেনে অৰ্থনৈতিক পৰিস্থিতিত টকা আন ঠাইতো সুৰক্ষিত হৈ থাকিব জানো ? বহুজনে তেতিয়া প্ৰশ্ন কৰে - তেন্তে কিদৰেনো শ্বেয়াৰ বজাৰত মানুহ সৰ্বস্বান্ত হয়? ইয়াক বুজিবলৈ আৰু ব্যাখ্যাৰ প্ৰয়োজন হয়। ধৰক, আপোনাৰ হাতত ১০০ টকা আছে। আপোনাক ১০ শতাংশ অগ্ৰিম ধনৰ বিনিময়ত ১০০০ টকাৰ শ্বেয়াৰ দিয়া হ'ল। এতিয়া সেই শ্বেয়াৰে যদি দহ শতাংশ ফল লাভ কৰে তেন্তে আপুনি এশ টকা পাব। আপোনাৰ বাবে এশ টকা বিনিয়োগ কৰি এশ টকা লাভ। কিন্তু ইয়াৰ বিপৰীত পৰিস্থিতিটো ভাবকচোন, ১০ শতাংশ লোকচানৰ। এইবাৰ এশ টকা লোকচান মানে আপোনাৰ সমস্ত বিনিয়োগ ডুবিল। এনেধৰণৰ বিত্তীয় দ্ৰব্যৰ পৰা আঁতৰি থাকিলেই সমস্ত টকা ডুবাৰ আশংকাৰ পৰাও সহজেই দূৰত থাকিব পাৰি। আচলতে প্ৰকৃত প্ৰয়োজনীয় তথ্য নথকাৰ বাবেই বহুজন মিউচুৱেল ফাণ্ডৰ পৰা আঁতৰত থাকে।উত্থান -পতনৰ বিনিয়োগ যাত্ৰাৰ বাবে নিজকে মানসিকভাৱে প্ৰস্তুত কৰিব নোৱাৰে।\nএই পক্ষপাতৰ পৰা মুক্ত হ'বলৈ দৰব হৈছে বিষয়টোৰ সম্বন্ধে এটা সম্যক জ্ঞান আহৰণ কৰা। বিনিয়োগৰ ক্ষেত্ৰত কোনো এটা সম্পদ শ্ৰেণীৰ দোষ-গুণবোৰৰ বিষয়ে অৱগত হোৱা আৰু নিজৰ পৰিকল্পনাৰ লগত খাপ খোৱাকৈ ইহঁতক ব্যৱহাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন। বহু সময়ত এই পক্ষপাতত আবদ্ধ বিনিয়োগকাৰীয়ে ইকুইটি বিনিয়োগক জুৱাসদৃশ হিচাপে গণ্য কৰি এনে বিশাল ৰিটাৰ্ন আশা কৰে যে ইকুইটি বজাৰৰ দীৰ্ঘদিনৰ গড় ৰিটাৰ্নে তেওঁলোকক সুখী কৰিব নোৱাৰে। ফলত তেওঁলোকৰ বিনিয়োগবোৰ ৰক্ষণশীল বিত্তীয় দ্ৰব্য, যেনে বেংক ফিক্সড ডিপ'জিট, ৰেকাৰিং ডিপ'জিট আদিতে আবদ্ধ হৈ থাকে। বহুতৰে আকৌ লাখ লাখ টকা ছেভিংছ একাউণ্টতে পৰি থাকে।\nইয়াৰ বিপৰীতে পাৰদৰ্শিতা প্ৰভাৱৰ ফলত বহু বিনিয়োগকাৰী কেতিয়াবা অত্যধিক সাহসী হৈ উঠিব পাৰে। প্ৰতক্ষ্যভাৱে শ্বেয়াৰ বজাৰত বিনিয়োগ কৰা বহুতে অতি বেছি কিনা-বেচাত জড়িত হৈ পৰে। হ্ৰস্বম্যাদত বজাৰৰ গতি-গোত্ৰ জনা সম্ভৱ বুলি বিশ্বাস জন্মে। বহুজনে নিজৰ দক্ষতা থকা বুলি বিশ্বাস কৰা খণ্ড বা সম্পদশ্ৰেণীটোতহে বিনিয়োগ কৰিবলৈ আগ্ৰহী হোৱা দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে বহুতে নিজৰ সমস্ত বিনিয়োগ ভূ-সম্পত্তিত কৰিবলৈ ভাল পায়। ফলত বিনিয়োগৰ ডাইভাৰ্চিফিকেচনৰ সু-ফলৰ পৰা বঞ্চিত হয় তেওঁলোক। ইয়াতো সঠিক জ্ঞানেহে এজন বিনিয়োগকাৰীক সু-সিদ্ধান্ত লোৱাত সহায় কৰিব পাৰে।
