অটোমান চুলতান আব্দুল হামিদ দ্বিতীয় (১৮৪২-১৯১৮) পশ্চিমীয়া আক্ৰমণ আৰু বিভাজনৰ পৰা অটোমান সাম্ৰাজ্যক সুৰক্ষিত কৰিবলৈ আৰু ঘৰুৱা গণতান্ত্ৰিক বিৰোধীক চূৰ্ণ-বিচূৰ্ণ কৰাৰ বাবে তেওঁৰ সমগ্ৰ ইছলামবাদী কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁ উনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে জামালুদ্দিন আফগানি নামৰ এজন দূতক ভাৰতলৈ পঠিয়াইছিল। [7] অটোমান ৰাজতন্ত্ৰৰ কাৰণে ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ মাজত ধৰ্মীয় আবেগ আৰু সহানুভূতি ৰখাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। খলিফা হোৱাৰ বাবে, অটোমান চুলতান বিশ্বৰ সকলো চুন্নী মুছলমানৰ সৰ্বোচ্চ ধৰ্মীয় আৰু ৰাজনৈতিক নেতা আছিল। অৱশ্যে, এই কৰ্তৃত্ব প্ৰকৃততে কেতিয়াও ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল।
প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত কেন্দ্ৰীয় শক্তিৰ পক্ষ লৈ অটোমান সাম্ৰাজ্যই এক ডাঙৰ সামৰিক পৰাজয়ৰ সন্মুখীন হৈছিল। ভাৰ্চাইলৰ চুক্তিয়ে (১৯১৯) ইয়াৰ আঞ্চলিক পৰিসৰ হ্ৰাস কৰে আৰু ইয়াৰ ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰে কিন্তু বিজয়ী ইউৰোপীয় শক্তিয়ে অটোমান চুলতানৰ খলিফা হিচাপে মৰ্যাদা সুৰক্ষিত কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে। অৱশ্যে, স্ক্ৰীমব্ৰেছ চুক্তিৰ (১৯২০) অধীনত, পেলেষ্টাইন, চিৰিয়া, লেবানন আৰু ইৰাকৰ দৰে অঞ্চলসমূহ সাম্ৰাজ্যৰ পৰা বিচ্ছিন্ন কৰা হৈছিল।
তুৰ্কীৰ ভিতৰতে এক প্ৰগতিশীল, ধৰ্মনিৰপেক্ষ জাতীয়তাবাদী আন্দোলনৰ উদ্ভৱ হয়, যাক তুৰ্কী জাতীয় আন্দোলন বুলি জনা যায়। তুৰ্কীৰ স্বাধীনতা যুদ্ধৰ (১৯১৯-১৯২৩) সময়ত মুস্তাফা কেমাল Atatürk নেতৃত্বত তুৰ্কী বিপ্লৱীসকলে লাউচেন চুক্তি (১৯২৩)ৰ সৈতে স্ক্ৰীমব্ৰেছচুক্তি বাতিল কৰে। Atatürk সংস্কাৰঅনুসৰি, তুৰ্কী গণৰাজ্যই ১৯২৪ চনত খিলাফতৰ স্থিতি বিলুপ্ত কৰে আৰু তুৰ্কীৰ ভিতৰত ইয়াৰ ক্ষমতা তুৰ্কীৰ গ্ৰেণ্ড নেচনেল এচেম্বলীলৈ স্থানান্তৰ কৰে।
১৯২০ চনত খিলাফত নেতা আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ ৰাজনৈতিক দল ইণ্ডিয়ান নেচনেল কংগ্ৰেছ আৰু জাতীয়তাবাদী আন্দোলনৰ মাজত মিত্ৰতা কৰা হয়। কংগ্ৰেছ নেতা মোহনদাস গান্ধী আৰু খিলাফত নেতাসকলে খিলাফত আৰু স্বৰাজৰ কাৰণত একেলগে কাম আৰু যুঁজ দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল। ঔপনিৱেশিক চৰকাৰৰ ওপৰত চাপ বৃদ্ধি কৰিবলৈ বিচাৰি খিলাফাতিবাদীসকল অসহযোগ আন্দোলনৰ এক মুখ্য অংশ হৈ পৰিছিল - এক দেশব্যাপী গণ, শান্তিপূৰ্ণ আইন অমান্যৰ অভিযান। কিছুমানে আমানুল্লাহ খানৰ অধীনত উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্ত প্ৰদেশৰ পৰা আফগানিস্তানলৈ প্ৰব্ৰজনৰ প্ৰতিবাদত লিপ্ত হৈছিল। [13] ড০ আনছাৰী, মৌলানা আজাদ আৰু হাকীম আজমল খানৰ দৰে খিলাফত নেতাসকলেও ব্যক্তিগতভাৱে গান্ধীৰ ঘনিষ্ঠতা বৃদ্ধি পাইছিল। এই নেতাসকলে মুছলমানসকলৰ বাবে স্বতন্ত্ৰ শিক্ষা আৰু সামাজিক পুনৰুজ্জীৱিতকৰণৰ বাবে ১৯২০ চনত জামিয়া মিলিয়া ইছলামিয়া প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।
অসহযোগ অভিযান প্ৰথমতে সফল হৈছিল। কাৰ্যসূচীটো বিধান পৰিষদ, চৰকাৰী বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয় আৰু বিদেশী সামগ্ৰী বৰ্জনৰ সৈতে আৰম্ভ হৈছিল। চৰকাৰে উপাধি আৰু পাৰ্থক্যৰ কাম কৰে আৰু আত্মসমৰ্পণ কৰে। [উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন] সমগ্ৰ ভাৰতত ব্যাপক প্ৰতিবাদ, ধৰ্মঘট আৰু আইন অমান্যকাৰ্য বিয়পি পৰিছিল। হিন্দু আৰু মুছলমানসকলে এই অভিযানত যোগ দিছিল, যিটো প্ৰথমতে শান্তিপূৰ্ণ আছিল। গান্ধী, আলী ভাতৃ আৰু অন্যান্যসকলক ঔপনিৱেশিক চৰকাৰে দ্ৰুততাৰে গ্ৰেপ্তাৰ কৰিছিল। তেহৰিক-ই-খিলাফতৰ পতাকাৰ তলত, মৌলানা মঞ্জুৰ আহমেদ আৰু মৌলানা লুৎফুল্লা হন ডানকাউৰীক লৈ গঠিত পঞ্জাৱৰ খিলাফত ৰ প্ৰতিনিধিত্বে সমগ্ৰ ভাৰতত এক আগশাৰীৰ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছিল, পঞ্জাৱত (চিৰচা, লাহোৰ, হাৰিয়ানা ইত্যাদি) এক বিশেষ ঘনত্বৰ সৈতে।
খিলাফত নেতৃত্ব বিভিন্ন ৰাজনৈতিক ভিত্তিত খণ্ডিত হৈছিল। চৈয়দ আতা উল্লাহ শ্বাহ বুখাৰীয়ে চৌধুৰী আফজল হকৰ সমৰ্থনত মজলিস-ই-আহৰাৰ-ই-ইছলাম সৃষ্টি কৰিছিল। ড০ আনছাৰী, মৌলানা আজাদ আৰু হাকীম আজমল খানৰ দৰে নেতাসকল গান্ধী আৰু কংগ্ৰেছৰ শক্তিশালী সমৰ্থক হৈ আছিল। আলি ভাতৃসকলে মুছলিম লীগত যোগদান কৰিছিল। তেওঁলোকে লীগৰ জনপ্ৰিয় আবেদন আৰু পৰৱৰ্তী পাকিস্তান আন্দোলনৰ বিকাশত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিব। অৱশ্যে ১৯৩১ চনত যিৰূচালেমত খিলাফত ৰদ কৰাৰ পিছত খিলাফতৰ বিষয়ে কি কৰা উচিত তাক নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ এখন খিলাফত সন্মিলন অনুষ্ঠিত হৈছিল। [17] ঔজলা খুৰ্দ আদি গাঁৱৰ লোকসকল এই কাৰণত মুখ্য অৱদান আগবঢ়াইছিল।
"Indian National Congress by Encyclopædia Britannica".
Sarkar, Sumit (1983). Modern India, 1885-1947. Macmillan. পৃষ্ঠা. 1-4.
Metcalf, B.; Metcalf, T. R. (9 October 2006). A Concise History of Modern India (2nd সম্পাদনা). Cambridge University Press.
Guha, Ramachandra (12 August 2008). India After Gandhi: The History of the World's Largest Democracy. Harper Collins. । আহৰণ কৰা হৈছেঃ 23 August 2012.
