এই প্ৰবন্ধটো বৰ্তমান লিখি থকা হৈছে। আপুনিও এই কাৰ্যত অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে। সহায় কৰিবৰ বাবে ইয়াত ক্লিক কৰক।
বৰ্তমান কাম কৰি থকা লিখকৰ নাম জানিবলৈ ইচ্ছা কৰিলে এই লিংক চাওক; যদি এই প্ৰবন্ধত বহুদিন ধৰি একো কাম হোৱা নাই, তেনেহ'লে এই সাঁচটো আঁতৰাই দিব পাৰিব।
অধিক জানিবৰ বাবে সোঁফালে থকা [দেখুৱাওক] লিংকটোত ক্লিক কৰক।
দুজন লিখকে একে সময়তে (বেলেগ বেলেগ স্থানৰ পৰা) কাম কৰি থাকে যদি কোনোজনে save কৰিবলৈ দিলে "সম্পাদনা দ্বন্দ্ব" বা "edit conflict" বুলি বাৰ্তা আহিব পাৰে, আৰু এনেক্ষেত্ৰত সচৰাচৰ আপুনি সম্পাদনা কৰাখিনি হেৰাই যাব পাৰে। এনে ধৰণৰ অসুবিধাৰ পৰা হাত সাৰিবৰ বাবে আপুনি পৃষ্ঠা সঁচাৰ আগে আগে আপুনি কৰা সম্পাদনাখিনি কীব'ৰ্ডৰ Ctrl + C ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰতিলিপি কৰি ৰাখিব পাৰে বা অন্য কোনো editor যেনে notepad, Microsoft word, open office আদিত save কৰি থ'ব। সম্পাদনা দ্বন্দ্ব মানে কাজিয়া হৈছে বুলি ভুল বুজাবুজি নকৰি কিছুসময় অপেক্ষা কৰি আপোনাৰখিনি পাছত যোগ দিব পাৰিব। প্ৰয়োজন হ'লে প্ৰবন্ধৰ "ইতিহাস" টেবত চাই যাৰ লগত আপোনাৰ সম্পাদনা দ্বন্দ্ব হৈছে তেওঁৰ লগত আলোচনা কৰি দুয়োজনে মিলাপ্ৰীতিৰে সম্পাদনা কৰি প্ৰবন্ধটো লিখি উলিয়াব পাৰে। এনে সমস্যাৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পাবৰ বাবে দ্বিতীয় উপায় হৈছে {{সম্পাদনা দ্বন্দ্ব}}ৰ ব্যৱহাৰ। আপুনি লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰা পৃষ্ঠাটোত যদি আন কোনোৱেই সমসাময়িকভাৱে সম্পাদনা কৰাটো নিবিচাৰে তেনেহ'লে এই সাঁচটো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। আপোনাৰ সম্পাদনা শেষ হোৱাৰ পাছত এই সাঁচটো আঁতৰাই দিবলৈ নাপাহৰে যেন।
অৰ্থব্যৱস্থা হ'ল পণ্য আৰু সেৱাৰ উৎপাদন, বিতৰণ, বাণিজ্য আৰু উপভোগৰ ব্যৱস্থা। সাধাৰণতে, ইয়াক এনে এক সামাজিক ব্যৱস্থা বুলি বুজা হয় য'ত দুৰ্লভ সম্পদৰ উৎপাদন, ব্যৱহাৰ আৰু পৰিচালনাৰ সৈতে সম্বন্ধিত কাৰ্য, বাৰ্তা আৰু ভৌতিক প্ৰকাশ দেখা যায়। যিকোনো অৰ্থব্যৱস্থাৰ নিজা সংস্কৃতি, মূল্য, শিক্ষা, প্ৰযুক্তিগত বিকাশ, ইতিহাস, সামাজিক ব্যৱস্থাপন, ৰাজনৈতিক সংৰচনা, আইনী ব্যৱস্থা আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদ মূল অংশ হিচাপে থাকে। এই অংশসমূহেই কোনো অৰ্থব্যৱস্থাক প্ৰয়োজনীয় প্ৰেক্ষাপট আৰু সমল প্ৰদান কৰে, আৰু পৰিস্থিতি আৰু অচলৰ সংহতি প্ৰদান কৰে যাৰ ভিতৰতে অৰ্থব্যৱস্থাটো ক্ৰিয়ান্বিত হয়। আন শব্দত, অৰ্থব্যৱস্থা এনে এক সামাজিক ব্যৱস্থা য'ত পৰস্পৰৰ সৈতে সংলগ্ন মানৱ কাৰ্য আৰু লেনদেন অকলশৰে বৰ্তি থাকিব নোৱাৰে।
অৰ্থনৈতিক নিৰ্ণয়কৰ্তা ব্যক্তি, ব্যৱসায়, সংগঠন আৰু চৰকাৰ আদি হ'ব পাৰে। অৰ্থনৈতিক লেনদেন তেতিয়া সম্ভৱপৰ হয় যেতিয়া দুই গোট বা ফৈদে লেনদেন কৰিবলগীয়া পণ্য বা সেৱাৰ মূল্য কোনো সৰ্বস্বীকৃত মাধ্যমেৰে প্ৰকাশ কৰে আৰু আৰু সেই মূল্যৰ সৈতে একমত হয়। পিচে, ধনেৰে হোৱা এনে লেনদেন অৰ্থনৈতিক কাৰ্যসমূহৰ এক সৰু ভাগহে।
অৰ্থনৈতিক ক্ৰিয়া প্ৰাকৃতিক সম্পদ, শ্ৰম আৰু মূলধন ব্যৱহাৰ কৰা উৎপাদন প্ৰক্ৰিয়াৰে ত্বৰান্বিত হয়। সময়ৰ সৈতে প্ৰযুক্তি সলনি হৈ আহিছে আৰু নতুন আৱিষ্কাৰৰ সৈতেই অৰ্থব্যৱস্থাৰ সংৰচনাও সলনি হৈ আহিছে। এই প্ৰযুক্তি প্ৰাকৃতিক হ'ব পাৰে, যেনে যন্ত্ৰ বা সামাজিক হ'ব পাৰে, যেনে কোনো সেৱা আগবঢ়োৱাৰ নতুন পদ্ধতি। আগৰটোৰ উদাহৰণ হ'ল ভাপ ইঞ্জিন আৰু পাছৰটোৰ উদাহৰণ হ'ল ৰেষ্টুৰাঁত খাদ্য ৰন্ধা আৰু বিতৰণ কৰা কাৰ্যক পৃথক কৰা। নতুন পণ্য, সেৱা, প্ৰক্ৰিয়া, বহল হৈ গৈ থকা বজাৰ, বৈচিত্ৰ্য বৃদ্ধি আদিয়ে নতুন নতুন অৰ্থনৈতিক সম্বন্ধৰ উদয় আৰু পুৰণি সম্বন্ধৰ অন্ত অনাইছে, যেনে শিশু শ্ৰমিকৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস কৰা আৰু দাসপ্ৰথাৰ অন্ত।
অৰ্থব্যৱস্থা মানৱ সমাজৰ এক অতিকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ, সেয়ে সমাজ বিজ্ঞানৰ প্ৰত্যেক ভাগতেই এই ব্যৱস্থাসমূহৰ অধ্যয়ন কৰা হয়। অৰ্থব্যৱস্থাৰ প্ৰতি আটাইতকৈ অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয় অৰ্থনীতিত, য'ত অৰ্থনৈতিক নিৰ্ণয়কৰ্তাৰ নিৰ্ণয় গ্ৰহণ প্ৰক্ৰিয়া আৰু তেওঁলোকৰ পৰস্পৰৰ সৈতে লেনদেনৰ ফলত দেখা দিয়া ফল ঘাইকৈ অধ্যয়ন কৰা হয়। সমাজশাস্ত্ৰত অৰ্থব্যৱস্থাৰ উদয়, সংৰচনা আদি অধ্যয়ন কৰা হয় আৰু তাৰ লগতে অৰ্থব্যৱস্থাৰ সমাজৰ আন আন অংশৰ ওপৰত প্ৰভাৱো অধ্যয়ন কৰা হয়। নৃতত্ত্ববিদ্যাত আদিম লোকৰ অৰ্থনৈতিক কাৰ্য আৰু ব্যৱস্থা ঘাইকৈ অধ্যয়ন কৰা হয়। মনোবিজ্ঞানত ধন আৰু দুৰ্লভতাৰ সৈতে সম্বন্ধিত মানসিক প্ৰক্ৰিয়াসমূহ অধ্যয়ন কৰা হয় আৰু তাৰ পৰা উদয় হোৱা প্ৰভাৱ লেনদেনত কেনেদৰে দেখা দিয়ে তাকো অধ্যয়ন কৰা হয়। ৰাজনীতি বিজ্ঞানত অনেকবাৰ অৰ্থনৈতিক সম্বন্ধক ৰাজনৈতিক সম্বন্ধৰ উৎস হিচাপে চোৱা হয়, আৰু আন পৰিস্থিতিত ৰাজনৈতিক হস্তক্ষেপে কেনেদৰে অৰ্থব্যৱস্থাত প্ৰভাৱ পেলায় তাক চোৱা হয়। বুৰঞ্জীত অৰ্থব্যৱস্থাসমূহ কেনেদৰে সময়ৰ সৈতে সলনি হৈ আহিছে, সেই কথা অধ্যয়ন কৰা হয়। ভূগোলত অৰ্থনৈতিক প্ৰক্ৰিয়াসমূহৰ ভৌগোলিক বিতৰণ অধ্যয়ন কৰা হয়।
"অৰ্থব্যৱস্থা" শব্দ সংস্কৃত ভাষাৰ "অৰ্থ" শব্দৰ পৰা অহা। আটাইতকৈ পুৰণি সংস্কৃত গ্ৰন্থসমূহত "অৰ্থ" শব্দই উদ্দেশ্য বুজায়, যি অৰ্থনীতিৰ আধুনিক সংজ্ঞাৰ সৈতে খাপ খায়, য'ত অৰ্থব্যৱস্থাক উদ্দেশ্যসহিত ব্যক্তিৰ পাৰস্পৰিক কাৰ্যৰ সমাহাৰ ৰূপে চোৱা হয়। পাছলৈ সংস্কৃত "অৰ্থ" শব্দই ধন[1] বা গণ বুজাব ল'লে। হিন্দু দৰ্শনত ইয়াক প্ৰথমে ত্ৰিবৰ্গ আৰু পাছলৈ চতুৰ্বৰ্গত স্থান দিয়া হ'লঃ ধৰ্ম, অৰ্থ, কাম আৰু মোক্ষৰ অন্যতম। চাণক্যৰ "অৰ্থশাস্ত্ৰ"তো "অৰ্থ"ক এই ধৰণেৰেই ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। সংস্কৃত "অৰ্থ" শব্দই বহলকৈ উদ্দেশ্য, কাৰণ, ব্যৱহাৰ, বস্তু, জ্ঞানেন্দ্ৰীয়ৰ বস্তু, ধন-সম্পদ, কাৰ্য, ব্যৱসায় আৰু দাম বুজাব পাৰে।[2] ইংৰাজী প্ৰতিশব্দ "ইকনমিক্স" আহিছে গ্ৰীক ভাষাৰ শব্দদ্বয় "ইকছ" আৰু "নমছ"ৰ পৰা। "ইকছ"ৰ অৰ্থ হ'ল গৃহস্থি আৰু "নমছ"ৰ অৰ্থ হ'ল পৰিচালনা।[3] ঘৰ পৰিচালনা কৰাৰ দৰেই সমাজৰ সম্পদৰ বিতৰণ আৰু পৰিচালনাৰ যি ব্যৱস্থা সেয়াই "ইকনমি"।
মধ্য যুগত বৰ্তমানে যাক অৰ্থব্যৱস্থা বোলা হয়, সেয়া নিৰ্বাহৰ স্তৰতকৈ বহু ওপৰত নাছিল। বিনিময় প্ৰায় সামজিক গোটৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ আছিল। তদুপৰি, প্ৰভাৱশালী ৰাজনৈতিক বিজেতাসকলে উদ্যোগ মূলধন (venture capital) স্থাপন কৰিছিল নিজৰ আক্ৰমণসমূহৰ বাবে পুঁজি সংগ্ৰহ কৰিবলৈ। নিয়োজিত পুঁজি আৰু সূদ নতুন বিশ্বৰ পৰা অনা সামগ্ৰীৰে ঘুৰাই দিয়ে। মাৰ্ক'-প'ল' (১২৫৪-১৩২৪), খ্ৰিষ্টফাৰ কলম্বাছ (১৪৫১-১৫০৬) ভাস্ক' ডা গামা (১৪৬৯-১৫২৪) আদিৰ আৱিষ্কাৰসমূহে পোণপ্ৰথমে বৈশ্বিক অৰ্থব্যৱস্থাৰ উদয় কৰাইছিল। প্ৰথম এণ্টাৰপ্ৰাইচসমূহ আছিল বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান। ১৫১৩ চনত বিশ্বৰ প্ৰথম ষ্টক এক্সচেঞ্জ স্থাপিত হৈছিল এণ্টোৱাৰ্পত। সেই সময়ত অৰ্থব্যৱস্থাই মূলতঃ বাণিজ্য বুজাইছিল।
ইউৰোপীয় দখলোমূহ ইউৰোপীয় ৰাজ্যসমূহৰ শাখা হৈ পৰিল, তথা কথিত উপনিৱেশ (colony)। উদীয়মান জাতি-ৰাষ্ট্ৰ যেনে স্পেইন, পৰ্টুগান, ফ্ৰাঞ্চ, গ্ৰে'ট ব্ৰিটেইন আৰু নেদাৰলেণ্ডছে সীমা শুক্লৰ সহায়ত বাণিজ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। ই ব্যক্তিগত সম্পদ আৰু ৰাজহুৱা স্বাৰ্থৰ সম্বন্ধ গঢ়াৰ এক প্ৰাৰম্ভিক প্ৰচেষ্টা আছিল। ইউৰোপ ধৰ্মনিৰপেক্ষ হৈ অহাৰ লগে লগে খ্ৰীষ্টধৰ্মীয় চাৰ্ছৰ বৃহৎ পৰিমাণৰ ধন চহৰ-নগৰ নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰিলে। অভিজাত লোকৰ প্ৰভাৱ কমিবলৈ ধৰিলে। অৰ্থব্যৱস্থাৰ ৰাজ্য সচিব নিযুক্ত হ'বলৈ ধৰিলে অনেক ইউৰোপীয় দেশত। আম্শ্চেল মায়েৰ ৰথ্শ্চাইল্ডৰ দৰে বেংকাৰে যুদ্ধ আৰু আন্তঃগাঁথনিৰ দৰে জাতীয় প্ৰকল্পৰ বিত্তপোষণ (financing) কৰিবলৈ ধৰিলে। অৰ্থব্যৱস্থাৰ অৰ্থ হৈ পৰিল জাতীয় অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকালাপ, কোনো দেশৰ নাগৰিকৰ অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকালাপৰ ৰূপত।
আধুনিক অৰ্থত প্ৰথম অৰ্থনীতিবিদ আডাম স্মিথক মনা হয়, যেই ১৭২৩ৰ পৰা ১৭৯০লৈকে জীৱিত আছিল। তেওঁ আংশিক ৰূপে physiocracyৰে প্ৰভাৱিত আছিল, আৰু mercantilismৰ বিৰোধেৰেও।[9] তেওঁ জাতীয় অৰ্থব্যৱস্থাৰ তত্ত্বসমূহ সংজ্ঞায়িত কৰিছিলঃ পণ্যসমূহ এটি প্ৰাকৃতিক মূল্যত প্ৰদান কৰা হয় যি মূল্য প্ৰতিযোগিতাৰে নিৰ্ধাৰিত হয় - যোগান আৰু চাহিদাৰ মাধ্যমেৰে - আৰু শ্ৰমৰ বিভাজনেৰে। তেওঁ যুক্তি দাঙি ধৰিছিল যে মুক্ত বাণিজ্যৰ মূল উদ্দেশ্য হ'ল মানুহৰ স্বাৰ্থ। তথা কথিত স্বাৰ্থ অনুমান অৰ্থনীতিৰ নৃতাত্ত্বিক ভেঁটি হৈ পৰিল। থমাচ মালথুচে যোগান আৰু চাহিদাৰ ধাৰণাক মানুহৰেই জনসংখ্যাৰ ওপৰত প্ৰয়োগ কৰিছিল।
ঔদ্যোগিক বিপ্লৱ অষ্টদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ এনে এক কাল য'ত কৃষি, উদ্যোগ, মাইনিং আৰু যাতায়াতত দেখা যোৱা বৃহৎ পৰিৱৰ্তনে যুক্তৰাজ্য়, তাৰ পাছত ইউৰোপ আৰু উত্তৰ আমেৰিকা আৰু অৱশেষত সমগ্ৰ বিশ্বতেই সামাজিক-অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱ পেলাইছিল।[10] ঔদ্যোগিক বিপ্লৱ মানৱ ইতিহাসৰ এক অত্যন্ত মহত্বপূৰ্ণ বিন্দু যাৰ প্ৰভাৱ সময়ৰ সৈতে মানৱ জীৱনৰ প্ৰত্যেক অংশতেই দেখা গ'ল। ইউৰোপত বন্য পুঁজিবাদে mercantilismৰ স্থান ল'ব ধৰিলে আৰু ই অভূতপূৰ্ন অৰ্থনৈতিক বিকাশ আনিলে। এই ব্যৱস্থাক বৰ্তমানে ঔদ্যোগিক বিপ্লৱ এই বাবেই কোৱা হয় যে এই কালত সামগ্ৰীৰ গণউৎপাদন সম্ভৱপৰ হৈ পৰিছিল।
বিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে সাম্যবাদী লৌহ পৰ্দা সৰি পৰিল। ৰুছ আৰু পূৰ্বী খণ্ডৰ অন্যান্য দেশ পুঁজিবাদী হ'বলৈ বাধ্য হ'ল।
শ্ৰমৰ বজাৰ (সমষ্টিবাদী অৰ্থনীতি)
↑ Sheila C. Dow (2005), "Axioms and Babylonian thought: a reply", Journal of Post Keynesian Economics 27 (3), p. 385-391.
↑ Charles F. Horne, Ph.D. (1915). "The Code of Hammurabi : Introduction". Yale University. http://www.yale.edu/lawweb/avalon/medieval/hammint.htm। আহৰণ কৰা হৈছেঃ September 14, 2007.
↑ Aragón, Fernando M.; Oteiza, Francisco; Rud, Juan Pablo (2021-02-01). "Climate Change and Agriculture: Subsistence Farmers' Response to Extreme Heat" (en ভাষাত). American Economic Journal: Economic Policy খণ্ড 13 (1): 1-35. doi:10.1257/pol.20190316. ISSN 1945-7731. https://pubs.aeaweb.org/doi/10.1257/pol.20190316। আহৰণ কৰা হৈছেঃ July 30, 2022.
↑ Bronson, Bennet (November 1976), "Cash, Cannon, and Cowrie Shells: The Nonmodern Moneys of the World", Bulletin, 47, প্ৰকাশক Chicago: Field Museum of Natural History, pp. 3-15, https://archive.org/stream/fieldmuseumofnat47chica#page/n193/mode/2up .
↑ G.E.M. de Ste. Croix, The Class Struggle in the Ancient Greek World (Cornell University Press, 1981), pp. 136-137, noting that economic historian Moses Finley maintained "serf" was an incorrect term to apply to the social structures of classical antiquity.
↑ Quesnay, François. An Encyclopedia of the Early Modern World- preview entry:Physiocrats & physiocracy. Charles Scribner & Sons. https://www.scribd.com/doc/150712162/Physiocracy। আহৰণ কৰা হৈছেঃ February 24, 2014.
↑ "Industrial History of European Countries". Council of EuropeEuropean Route of Industrial Heritage. https://www.erih.net/how-it-started/industrial-history-of-european-countries। আহৰণ কৰা হৈছেঃ 2 June 2021.
↑ Goldstein, Jacob (28 February 2014). "The Invention Of 'The Economy'". NPR - Planet Money. https://www.npr.org/sections/money/2014/02/28/283477546/the-invention-of-the-economy.
↑ Taylor C. Boas, Jordan Gans-Morse (June 2009). "Neoliberalism: From New Liberal Philosophy to Anti-Liberal Slogan". Studies in Comparative International Development খণ্ড 44 (2): 137-61. doi:10.1007/s12116-009-9040-5.
↑ Springer, Simon; Birch, Kean; MacLeavy, Julie, eds (2016). The Handbook of Neoliberalism. Routledge. পৃষ্ঠা. 3. ISBN 978-1138844001. https://www.routledge.com/The-Handbook-of-Neoliberalism/Springer-Birch-MacLeavy/p/book/9781138844001। আহৰণ কৰা হৈছেঃ July 30, 2022.
↑ "What Is Keynesian Economics? - Back to Basics - Finance & Development, September 2014". www.imf.org. http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2014/09/basics.htm। আহৰণ কৰা হৈছেঃ 2 November 2015.
↑ Koppstein, Jeffrey; Lichbach, Mark Irving (2005), Comparative Politics: Interests, Identities, And Institutions In A Changing Global Order, Cambridge University Press, p. 156, ISBN 0-521-60395-1, https://archive.org/details/comparativepolit0000unse_t7g3.
অদৃশ্য শ্ৰেণীসমূহঃ
এই পৃষ্ঠাখন ০১ নৱেম্বৰ, ২০২২ তাৰিখে ১৪ঃ৫৭ বজাত অন্তিম সংশোধন কৰা হৈছিল।
লেখাবোৰ ক্ৰিয়েটিভ কমন্স এট্ৰিব্যুশ্বন/শ্বেয়াৰ-এলাইক লাইচেঞ্চৰ অন্তৰ্গত; ইয়াৰ লগতে আনুষঙ্গিক নিয়মাৱলী যোগ হ'ব পাৰে। ব্যৱহাৰৰ চৰ্তবোৰ বিতংকৈ চাওক।
