(গ) শিক্ষা মননাবিজ্ঞানে নিদানমূলক শিক্ষা দিয়াৰ প্রয়ােজন হােৱা ছাত্র-ছাত্রীক বাচি উলিওৱাত সহায় কৰে।
২। পর্যবেক্ষণ পদ্ধতিৰ বিষয়ে চমুকৈ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ : শিশু শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত পর্যবেক্ষণ পদ্ধতি অতি ফলপ্রসু। এই পদ্ধতিৰ জৰিয়তে শিশু বা ব্যক্তিৰ ভাৱধাৰা, আচৰণ, কথা-বতৰা আদি পুংখানুপুংখভাৱে নিৰীক্ষণ কৰা হয়। আন পদ্ধতি যেনে অন্তদর্শন পদ্ধতিত মনৰ কথা সঠিকভাৱে জানিব নােৱাৰি। সেয়ে পর্যবেক্ষণ পদ্ধতিক মনােবিজ্ঞানৰ প্রকৃত পদ্ধতি বুলি কোৱা হয়।
৩। শিক্ষা মনােবিজ্ঞানৰ উদ্দেশ্যসমূহ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ শিক্ষা মনােবিজ্ঞান হৈছে মনােবিজ্ঞানৰ এটি শাখা যিটো বিদ্যালয়ৰ শিক্ষণ পদ্ধতি, অৱস্থা, ফল, মূল্যায়ন আদিৰ লগত জড়িত। শিক্ষা মনােবিজ্ঞানৰ প্রধান উদ্দেশ্যসমূহহ'ল :
(ক) শিক্ষা মনােবিজ্ঞানে সংজ্ঞা নিৰূপণ আৰু শিক্ষাৰ উদ্দেশ্যৰ মাজত সংযােগ স্থাপন কৰি প্রয়ােজনীয় আচৰণৰ মানদণ্ড নিৰূপণ কৰাত সহায় কৰে।
(খ) শিক্ষামননাবিজ্ঞানে ছাত্র-ছাত্রীসকলৰ আচৰণ, ধ্যান- ধাৰণা, প্রকৃতি আদিৰ অধ্যয়নত উনি দিয়ে।
(গ) শিক্ষা মনােবিজ্ঞানৰ আন এক উদ্দেশ্য হ'ল ই সামাজিক সম্বন্ধৰ প্রকৃতি আৰু গুৰুত্বৰ বিষয়ে জ্ঞান দিয়ে।
(ঘ) শিক্ষা মনােবিজ্ঞানে শিক্ষক আৰু শিক্ষার্থীসকলৰ শিক্ষাদানৰ ফলশ্ৰুতিৰ জোখ লােৱাত সহায় কৰে।
ঘ. ৰচনাধর্মী প্রশ্নোত্তৰঃ (প্রত্যেকটোৰ মূল্যাংক- ৫/ ৬)
১। শিক্ষা মনােবিজ্ঞান অধ্যয়নৰ পদ্ধতিসমূহ উল্লেখ কৰা আৰু তাৰ তিনিটামান ব্যাখ্যা কৰা।
(ক) অন্তদর্শন পদ্ধতিৰ দ্বাৰা ব্যক্তিয়ে নিজৰ ভাৱ, চিন্তা, সুখ, দুখৰ অনুভৱ আদি সুশৃঙ্খলভাৱে নিজে নিজে পৰীক্ষা কৰি চাব পাৰে।
(খ) মানুহৰ সুখ, দুখ আদি চিৰন্তন অনুভূতিসমূহ প্রায় একে বাবেই এই পদ্ধতিৰ জৰিয়তে ভৱিষ্যতৰ অনুভূতি সম্পর্কে বুজ লব পাৰি।
(গ) অন্তদর্শন পদ্ধতিৰ জৰিয়তে নিজৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে সচেতন হ'ব পাৰি।
(খ) নৈদানিক পদ্ধতি : নৈদানিক পদ্ধতিৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে এজন ব্যক্তিৰ কোনাে এটা সমস্যাক বিষয়বস্তু হিচাপে লৈ তাক অধ্যয়ন কৰি সমস্যাটো সঠিকভাৱে চিনাক্ত কৰি তাক সমাধানৰ বা নিৰাময়ৰ বাবে পৰামৰ্শ আগবঢ়োৱা । সমাজত কৃতকার্যতাৰে সমাযােজন কৰিব নােৱাৰা ব্যক্তি বা বিদ্যালয়ত যথাযথভাৱে শিক্ষা লাভ কৰিব নােৱাৰা ছাত্ৰসকলৰ কাৰণে নৈদানিক পদ্ধতি প্রয়ােগ কৰা হয়।
(গ) নিৰীক্ষণ পদ্ধতি : শিশু শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত পর্যবেক্ষণ পদ্ধতি অতি ফলপ্রসু। এই পদ্ধতিৰ জৰিয়তে শিশু বা ব্যক্তিৰ ভাৱধাৰা, আচৰণ, কথা-বতৰা আদি পুংখানুপুংখভাৱে নিৰীক্ষণ কৰা হয়। আন পদ্ধতি যেনে অন্তদর্শন পদ্ধতিত মনৰ কথা সঠিকভাৱে জানিব নােৱাৰি। সেয়ে পর্যবেক্ষণ পদ্ধতি মনােবিজ্ঞানৰ প্রকৃত পদ্ধতি বুলি কোৱা হয়।
২। সমাজমিতি পদ্ধতি বুলিলে কি বুজা? ইয়াৰ সুবিধা আৰু অসুবিধা উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ ব্যক্তিৰ সামাজিক আচৰণসমূহ অধ্যয়ন কৰাই সমাজমিতি পদ্ধতি প্রধান উদ্দেশ্য। এই পদ্ধতিৰ দ্বাৰা দুজন ব্যক্তিৰ মাজত সামাজিক সম্বন্ধ কেনেধৰণৰ তাক নির্ণয় কৰা হয়। এই পদ্ধতিটো কোনাে দল বা গােটৰ মাজতাে প্রয়ােগ কৰিব পাৰি। শিক্ষকসকলে এই পদ্ধতি প্রয়ােগ কৰি ছাত্র-ছাত্রীৰ এটা দলৰ মাজত মনাে-সামাজিক সম্বন্ধ কেনেধৰণৰ সেয়া জানিব পাৰে। এই পদ্ধতি প্রয়ােগ কৰােতে শিক্ষকে এখন প্রশ্নাৱলী প্রস্তুত কৰা প্রয়ােজন। প্রশ্নাৱলী প্রস্তুত কৰােতে এনে ধৰণৰ প্রশ্ন উপস্থাপন কৰা উচিত যিবিলাকে এজন ছাত্র বা তেওঁৰ সহপাঠী সকলৰ মাজত থকা মনাে-সামাজিক সম্বন্ধৰ স্বৰূপ জানিব পৰা যায়।
(ক) এই পদ্ধতিৰ দ্বাৰা প্রাপ্ত তথ্যসমূহ ৰেখাচিত্ৰৰ সহায়ত উপস্থাপন কৰিব পাৰি । ফলত সহজে বােধগম্য হয়।
(খ) এই পদ্ধতিৰ দ্বাৰা সামাজিক সম্বন্ধৰ বিষয়ে সৰলভাৱে অধ্যয়ন কৰিব পাৰি।
(গ) এই পদ্ধতিৰ জৰিয়তে কোনাে এজন ব্যক্তিৰ প্রতি সমাজৰ আন আন ব্যক্তিৰ মনােভাৱ কেনে সেয়া জানিব পাৰি।
(ক) এই পদ্ধতি প্রয়ােগৰ দ্বাৰা এজন ব্যক্তি বা গােটৰ মাত্র এটি লক্ষণহে অধ্যয়ন কৰিব পাৰি।
(খ) এই পদ্ধতিত আহৰণ কৰা তথ্য বিজ্ঞানসন্মত নহয়।
(গ) প্রশ্নাৱলীত থকা প্ৰশ্নৰ উত্তৰ সকলােৱে সঠিকভাৱে নিদিবও পাৰে।
২। পৰিসংখ্যাভিত্তিক পদ্ধতি বুলিলে কি বুজা? ইয়াৰ সুবিধা আৰু অসুবিধা উল্লেখ কৰা।
(ক) এই পদ্ধতি সম্পূর্ণ বিজ্ঞানসন্মত।
(খ) এই পদ্ধতিৰ দ্বাৰা প্রাপ্ত তথ্যসমূহ সংখ্যাৰ সহায়ত প্রকাশ কৰিব পাৰি।
(ক) পৰিসংখ্যাভিত্তিক পদ্ধতি সহজ নহয়। এই পদ্ধতি ব্যৱহাৰৰ বাবে পৰিসংখ্যা বিষয়ত প্রশিক্ষণপ্রাপ্ত লােকৰ প্রয়ােজন।
(খ) যদি পৰিসংখ্যাত কিবা ভুল হয়, তেন্তে পৰীক্ষাৰ ফলাফল অশুদ্ধ হয় আৰু অশুদ্ধ ফলাফলে ছাত্র-ছাত্রীৰ বিস্তৰ ক্ষতি কৰিব।
