অশোক বন (গীতাঞ্জলি গোস্বামী, কলম্বো, শ্ৰীলংকা) । Xahitya.Org\nৰামায়ণৰ খণ্ডবোৰ বিচাৰি আমাৰ যাত্ৰা অব্যাহত আছে। ইয়াৰ মাজতে আমি এদিন অশোক বনত উপস্থিত হ'লোগৈ। অশোক গছ (Saraca asoca) ৰে ভৰি থকাৰ বাবেই ইয়াৰ নাম অশোক বন হৈছিল। চাকৰি সূত্ৰে শ্ৰীলংকাত আমাৰ এয়া দ্বিতীয়টো বছৰ। বিভিন্ন ৰামায়ণৰ কাহিনী বিচাৰি ফুৰোতে এইবাৰ কলম্বোৰ পৰা অকোৱা পকোৱা সুন্দৰ বাটেৰে আমি আহি পালোহি সীতা এলিয়া (Sita Eliya) আৰু ইয়াত থকা সুন্দৰ অশোক বননিৰ কলম্বোৰ পৰা দূৰত্ব ২৫০ কিঃমিঃ। এই অশোক বনৰ কথা আমি বিষ্ণুপূৰাণ, বাল্মিকীৰ ৰামায়ণ আৰু তুলসী দাসৰ ৰামচৰিত মানস আদিত পঢ়িবলৈ পাইছিলো। এই গ্ৰন্থসমূহত এইটোও উল্লেখ আছিল যে অশোক বনখন বিশ্বকৰ্মাই নিজ হাতেৰে গঢ়ি তুলিছিল।\nমহাকাব্যসমূহৰ মতে এই বনতেই লঙ্কাধিপতি ৰাৱণে সীতাক হৰণ কৰি আনি ৰাখিছিল। মহাকাব্যত এইটোও উল্লেখ যে সীতাই ৰাৱণৰ ৰাজপ্ৰসাদত থাকিবলৈ অমান্তি হৈছিল। সীতাৰ ইচ্ছা অনুসৰি তেখেতক অশোক গছৰ তলত ৰখা হৈছিল আৰু সীতাক এই অশোক বনখন উপহাৰ হিচাপে দিছিল। ৰাৱণৰ সহধৰ্মিনী মন্দোদৰীয়ে হেনো ইয়াত সীতাক লগ কৰিবলৈ আহিছিল। হনুমানেও হেনো ইয়াতেই সীতাক বিচাৰি আহিছিল। হনুমানে হেনো সীতাক অশোক বনৰ মাজত বিচাৰি ফুৰি নাপাই এই বনৰ বহুত গছ-গছনি নষ্টও কৰিছিল। ৰাম-ৰাৱণৰ যুদ্ধৰ শেষলৈকে সীতা মাতাক ইয়াতেই ৰখা হৈছিল বুলি জানিব পৰা যায়। আমাৰ এই ৰামায়ণৰ বননি খনেই কালক্ৰমত Hakgala উদ্ভিদ উদ্যান হ'লহি বুলি লোককথা আৰু স্থানীয় লোকসকলৰ পৰা জানিব পাৰিলো। মনটো আনন্দত ভৰি পৰিল। ১৮৬১ চনৰ কোনোবা এটা দিনত শ্ৰীলংকাৰ কৃষি বিভাগে এই সুন্দৰ বননিখন সংৰক্ষণ কৰি Hakgala উদ্ভিদ উদ্যানৰ নাম দিলে। শ্ৰীলংকাত পাঁচখন সুন্দৰ উদ্ভিদ উদ্যান আছে আৰু তাৰ ভিতৰত Hakgala অন্যতম।\nএই উদ্যানখন Nuwara Eliya ৰ পৰা ১৬ কিঃমিঃ নিলগত অৱস্থিত। আমি সেই স্থান পোৱাৰ সময়ত তাত খুউব ঠাণ্ডা (ঠেটুয়ৈ কঁপোৱা জাৰ) ১০°। সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৫৪০০ ফুট উচ্চতাত অৱস্থিত মনোৰম উদ্যানখন নেদেখিলে কল্পনাই কৰা টান। প্ৰতিবছৰে পাঁচ লাখতকৈও অধিক লোক এই সুন্দৰ উদ্যানখন দৰ্শন কৰিবলৈ আহে, নাহিবই বা কিয়, জীৱন্ত ৰূপত দেখা পোৱা স্বৰ্গপুৰী বুলি ক'লেও ভুল কোৱা নহ'ব।\nআগতে উল্লেখ কৰি অহা হৈছে এই Hakgal উদ্ভিদ উদ্যানখন ১৮৬১ চনত স্থাপিত হৈছিল, ইয়াৰো এক বিশেষ কাৰণ আছিল। George Henry Kendrick Thwaites নামৰ এজন লোকে বিশেষ গৱেণামূলক কামৰ বাবে এই বননিখন ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ইয়াত Cinchona বুলি ব্যৱসায়িক দিশৰ পৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ এবিধ ঔষধি গছ ৰোপণ কৰা হৈছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত তাতেই চাহ খেতি কৰা হ'ল। শেষত ১৮৬১ চনত এই বননি সম্পদৰূপে উদ্ভিদৰূপে উদ্যানলৈ ৰূপান্তৰিত হ'ল। এই উদ্যানখনত কৰ্মৰত কিছু বিষয়াৰ পৰা এই কথাখিনি জনাৰ লগতে তেওঁলোকে জনালে যে ইয়াত ১০, ০০০ৰো অধিক প্ৰজাতিৰ মূল্যৱান গছ আছে। Hakgala উদ্ভিদ উদ্যানখন Hakgala Strict Nature Reserve ৰ সৈতে সংযোজিত হৈছেগৈ।\nএই সুন্দৰ উদ্যানখনত এবাৰ সোমালে এনে লাগে স্বৰ্গখন যেন ইয়াতেই। কি সুন্দৰ দৃশ্য! পাহাৰ এখনত খাজ কাটি যেন বেলেগ বেলেগ ৰঙেৰে সজাই থৈছে। ইয়াত যেন একো ৰঙৰেই অভাৱ নাই। মোৰ সেই ৰঙবোৰ দেখি শৈশৱৰ এটা খেল আৰু গানলৈ বৰকৈ মনত পৰিল। "ৰং ৰং, কি ৰং? ? হালধীয়া, মনতে ভাব হ'ল ইয়াত খেলোব পাৰিলে কেতিয়াও হাৰিবলগীয়া নহ'ল হয়। আকৌ মনত বাজি উঠিল শৈশৱত আমি গোৱা এটি সুন্দৰ গীতলৈ, ৰং ৰং নানা ৰং কিনিবলৈ যাওঁ........."। সেই পাহাৰৰ টিলাবোৰৰ জকমজাই থকা দৃশ্য চাই গান আদি ভাবি থাকোতেই মোৰ কণমাণিজনীয়ে মাত লগালে, মই যেন সপোনৰ পৰাহে সাৰ পালো, "মা চোৱাচোন, আমাৰ অসমৰ ফুলবোৰ..."। কি অসমৰ ফুল বুলি একেকোবেই তাইৰ লগত খোজ মিলালো, এইয়া দেখোন বিভিন্ন ৰঙৰ কপৌফুল। যথাসম্ভৱ, আজিৰ পৰা তিনিটা বছৰ আগৰ এটি ব'হাগতেই তাইক ফুলপাহৰ সৈতে চিনাকি কৰাই দি কৈছিলো যে এই ফুলপাহ আমাৰ অসমীয়া মানুহৰ বৰ মৰমৰ; ইয়াৰ লগত অসমীয়া মানুহৰ এক এৰাব নোৱাৰা আপোন সম্পৰ্ক আছে। সেয়ে তাই ফুলপাহ দেখিয়েই অসমৰ ফুল বুলি মোক দেখুৱাইছিল। বিভিন্ন ৰঙৰ অৰ্কিডেৰে এইয়া যেন এইয়া যেন আন এক সপোনপুৰী। উদ্যানখনত পাহাৰৰ যিমানেই ওপৰলৈ উঠিছো সিমানেই ধুনীয়া ধুনীয়া ফুলেৰে বুটা বচা এখন ফুলাম দলিচাই যেন আমাক আদৰি লৈ গৈছে। কিছুসময়ৰ বাবে মই যেন হেৰাই গৈছো, প্ৰকৃতিৰ বুকুত বাকৰুদ্ধ হৈ পৰিছো। ইয়াত যথেষ্ট পৰিমাণৰ Badulla ( শ্ৰীলংকাত পোৱা আয়ুৰ্বেদিক গুণসম্পন্ন এবিধ গছ ), ইয়াৰ বৈজ্ঞানিক নাম Semecarpus Coriacea। প্ৰত্যেকটো স্থানত নতুন নতুন অভিজ্ঞতাৰে আমি বহু দূৰ বাট আগুৱাই গ'লো, কিন্তুু ইয়াৰ যে কোনো শেষ নাই। যিমানেই আগুৱাইছো সিমানেই মনৰ আনন্দ দুগুণহে চৰিছে। লাহে লাহে বতৰ ডাৱৰীয়া হোৱাত কণমাণিজনীৰ কথা ভাবি আমি তললৈ নামি আহিলো। আমি নামি আহি আছো, তেনেতে মোৰ ছয় বছৰীয়া ছোৱালীজনীয়ে ক'লে, "মা, তুমি যে মোক ৰামায়ণৰ সাধু কথাবোৰ কোৱা সেইবোৰ সাধু কথা নহয়, সঁচা জানা! সীতামাতা হয়তো এতিয়াও ইয়াত ক'ৰবাত আছে। " তাইৰ নিষ্পাপ সৰু মনটোৱে হয়তো কথাবোৰ সঁচা বুলি ভাবিছিল। ভাবাৰ থল আছিল, ইমান সুন্দৰ ঠাইবোৰ!\nএই অশোক বনৰ কিছু দূৰত সীতা মাতা মন্দিৰ অৱস্থিত। আমি সীতামাতাৰ মন্দিৰ চোৱাৰ মানসেৰে আগবাঢ়িলো। যাত্ৰা পথচোৱা শাৰী শাৰী পাহাৰ আৰু অকোৱা পকোৱা পথেৰে কিছুদূৰ যাত্ৰা কৰিয়েই আমি ডাঙৰ সৰু বিভিন্ন ধৰণৰ বান্দৰ দেখিবলৈ পালোঁ। যাত্ৰাপথত অনেক ভাৰতীয় লোক, তেওঁলোকৰ সাজ-সজ্জাই তেওঁলোকৰ লগত আমাৰ পৰিচয় কৰি দিলে। সকলোৰে কপালত কমলা ৰঙৰ এটি ফোঁট, জানিবলৈ বাকী নাথাকিল যে আমি মন্দিৰৰ কাষ পাইছোঁহি। কিছুদূৰৰ পৰাই নিজৰাৰ পানীৰ কুলু-কুলু শব্দ শুনিবলৈ পালোঁ। অলপ পিছতেই গাড়ীখন ৰৈ গ'ল। নামি দেখিলো হনুমান জীৰ এটি প্ৰতিমূৰ্ত্তি, আমি তেওঁলৈ সেৱা আগবঢ়াই ভিতৰলৈ সোমাই গ'লো। মন্দিৰটো ৰাস্তাৰ পৰা তললৈ সোমাই যাব লাগে। মন্দিৰৰ পুৰোহিতক লগ ধৰি পূজা অৰ্চনা আগবঢ়াই তেওঁলোকৰ পৰা মন্দিৰটোৰ বিষয়ে জানিবলৈ আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিলোঁ। পুৰোহিতজনে আমাৰ আগ্ৰহ দেখি অলপ সময়ৰ কাৰণে নিজৰ কামৰ পৰা বিৰতি ল'লে। আমি যি স্থানত সীতা মাতাৰ পূজা অৰ্চনা আগবঢ়াইছো সেই স্থান ৫০০০ বছৰ পুৰণি। ইয়াত এটা ঘৰত সীতা মাতাক ৰখা হৈছিল, সেইটোৱেই এতিয়া সীতা মাতাৰ মন্দিৰ। সেই ঠাইডোখৰ বৰ ডাঙৰ নহয়, বহলে ৬ ফুট আৰু দীঘলে ৬ ফুট। এতিয়া সেই স্থানত ৰামচন্দ্ৰ, লক্ষ্মণ আৰু সীতা মাতাৰ প্ৰতিমূৰ্ত্তি স্থাপন কৰি পূজা-অৰ্চনা আগবঢ়োৱা হয়। ৰাজকীয় কাৰুকাৰ্য্যৰ সেই ঠাইডোখৰৰ ওচৰে-পাজৰে এতিয়া নতুন নতুন মন্দিৰ নিৰ্মাণ হৈছে। আগতে তাত একো নাছিল বুলি পুৰোহিতজনে জানিবলৈ দিলে। সেই ঠাইডোখৰ হেনো আগতে যথেষ্ট পৰিমাণৰ গছ-গছনিৰে ভৰপূৰ আছিল। কথাখিনি কৈ কৈ পুৰোহিতজন নিজৰাৰ পাৰ পালেগৈ, আমিও তেখেতক অনুসৰণ কৰি নিজৰাটো পালোগৈ। ( ইয়াৰ পুৰুহিতসকলে সুন্দৰভাৱে ইংৰাজী ক'ব পাৰে আৰু সমান্তৰালভাৱে তেওঁলোকৰ সিংহলী আৰু তামিল ভাষাটো দক্ষতা আছে ) নিজৰাৰ শিলত তেখেতে আমাক হনুমানৰ ভৰিৰ চাপ দেখুৱালে, আমি আচৰিত হৈ চাই ৰ'লো। সীতা মাতাক উদ্ধাৰ কৰিব আহি হনুমানে হেনো সেই শিলবোৰতে নামিছিল, সেই শিলবোৰে এতিয়াও তাৰ অতীত বহন কৰি সাক্ষী হৈ আছে। সেই ভৰিৰ খোজ চাই ভাবি থাকোতেই পুৰোহিতজনে আকৌ মাত লগালে আমাক। সীতা লিয়াৰ মাটিৰ ৰং ক'লা। সীতা মাতাক বিচাৰি আহি নাপাই হনুমানে যে লংকাখন জ্বলাই চাৰখাৰ কৰিছিল, সেয়েহে ইয়াৰ মাটি এতিয়াও ক'লা। কথাটো কিবা বিশ্বাস কৰিব নোৱাৰা যেন দেখা পাই পুৰোহিতজনে আমাক বাহিৰলৈ উলিয়াই আনিলে। তেওঁ মাটিবোৰ দেখুওৱালে, এইয়া কি সঁচাই ইয়াৰ মাটিৰ ৰং সম্পূৰ্ণ ক'লা। মোৰ সৰুতে শুনা সাধু কথাবোৰৰ যেন এইবোৰ দিঠক। সীতা এলিয়াৰ সীতা মাতাৰ মন্দিৰ, অশোক বনৰ স্মৃতি সামৰি, কথাবোৰ ভাবি ভাবি কোন সময়ত কলম্বো পালোঁহি গমেই নাপালোঁ। সেই ধুনীয়া ৰাস্তাবোৰ, ফুলৰ দলিচাবোৰ, সীতা মাতাৰ মন্দিৰ, হনুমানৰ ভৰিৰ খোজ। মই যেন এটা মধুৰ সপোনৰ পৰাহে সাৰ পালোঁ।\n(গীতাঞ্জলি গোস্বামী, কলম্বো, শ্ৰীলংকা)\nউমৰাংছু চহৰ - মোৰ বৰ্তমানৰ কৰ্মস্থান : মাধব শইকীয়া\nটাইৱানৰ চিঠি ৮ চানফ্ৰাঞ্চিষ্ক যাত্ৰা : কিছু নতুন অভিজ্ঞতা ২ (- মনোজ মন কলিতা)
