হেমোৰয়েদ ৰোগ(hemorrhoids) - যাক পাইলচ (piles) বোলা হয় - এই ৰোগত মলদ্বাৰ আৰু মলাশয় মধ্যেৰ শিৰাসমূহত ফোলাভাব আৰু উত্তেজনা সৃষ্টি কৰে। এয়া সাধাৰণতে শৌচদ্বাৰ আৰু মলাশয়ত উপস্থিত শিৰাসমূহ এটি "varicose vein" ৰোগ। পাইলচ মলদ্বাৰৰ অভ্যন্তৰৰ অংশত বা মলদ্বাৰৰ বাহিৰৰ অংশত হব পাৰে।
পাইলচ অনেক কাৰণত হব পাৰে, যদিও ইয়াৰ সঠিক কাৰণ এতিয়াও নিৰ্ধাৰণ কৰিব পৰা নাযায়। ই অন্ত্ৰৰ গতিবিধিৰ সময়ত অতিৰিক্ত চাপ পোৱাৰ কাৰণে বা গৰ্ভাৱস্থাত মলদ্বাৰৰ শিৰাসমূহত চাপ বঢ়াৰ কাৰণেও হব পাৰে। হেমোৰয়েডৰ লক্ষণসমূহ বিভিন্ন ধৰণৰ হব পাৰে, যি সামান্য খজুৱতি বা অস্বস্তি পৰা মলদ্বাৰৰ পৰা ৰক্তক্ষৰণ বা মলদ্বাৰৰ অংশ বাহিৰৰ দিশত উলাই যাব পাৰে। হেমোৰয়েড লক্ষণসমূহৰ তীব্ৰতাৰ উপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।
কেতিয়াবা কেতিয়াবা কিছু সাধাৰণ জীৱনযাত্ৰাৰ পৰিবৰ্তনৰ যোগেদি যেনেঃ ফাইবাৰ সমৃদ্ধ ডায়েট খোৱা আৰু ক্ৰিম প্ৰয়োগ কৰা যোগেদি চিকিৎসা কৰি উপশম পোৱা যায়। অন্যহাতেদি, ৰোগে গম্ভীৰ ৰৃপ লেলে অপাৰেচনৰ চিকিৎসা কৰিব লগীয়া হব পাৰে। এই ৰোগৰ জটিলতা সাধাৰণত খুব বিৰল আৰু বহু কম ক্ষেত্ৰতহে হেমোৰয়েড বিকশিত হয়। কিন্তু যদি হেমোৰয়েডৰ চিকিৎসা কৰা নহয় তেন্তে ই দীৰ্ঘস্থায়ী ফোলাভাব আৰু ৰঙাভাব দেখা দিয়ে আৰু আলচাৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা বঢ়ায় তোলে।
হেমোৰয়েড(hemorrhoid) সাধাৰণতে বিপদজ্জনক নহয় আৰু যদি ই কোনো অস্বস্তি বা কষ্টকৰ হৈ পৰে তেন্তে ইয়াৰ চিকিৎসা কৰা দৰকাৰ। যদি গৰ্ভাৱস্থাত হেমোৰয়েড হয় তেন্তে সাধাৰণতে নিজে নিজেই ঠিক হৈ যায়। কোষ্ঠকাঠিন্যৰ কাৰণে অৰ্শ্বৰোগৰ চিকিৎসা কৰাৰ বাবে, ডায়েট আৰু জীবনধাৰাত পৰিবৰ্তন কৰা প্ৰয়োজন। ইয়াৰ বাহিৰে অপাৰেচনৰ সহায়তো অৰ্শ্বৰোগৰ চিকিৎসা কৰা যাব পৰা যায়।
১) অভ্যন্তৰীণ হেমোৰয়েডচ (Internal hemorrhoids) - এই জাতীয় অৰ্শ্বৰোগৰ মলদ্বাৰৰ অভ্যন্তৰত বিকশিত হয়। অৰ্শ্বৰোগৰ কিছু ক্ষেত্ৰত এয়া দৃশ্যমান নহয় কাৰণ ই মলদ্বাৰৰ গভীৰত বিকশিত হয়। অভ্যন্তৰীণ অৰ্শ্বৰোগে সাধাৰণতে গুৰুতৰ অৱস্থাৰ সৃষ্টি নকৰে আৰু ই নিজে নিজেই নিৰাময় হয়।
২) বাহ্যিক হেমোৰয়েডচ (External hemorrhoids) - এই জাতীয় অৰ্শ্বৰোগ মলদ্বাৰৰ উপৰত বিকাশ লাভ কৰে। ই সেই স্হানৰ বাহিৰৰ দিশে বিকাশিত হয় যি ফালেদি মল বাহিৰ হয়। কিছু ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ উপস্থিতি দেখা পোৱা নাযায়, অন্য ক্ষেত্ৰত ই মলদ্বাৰৰ পৃষ্ঠত টেমুনা দৰে দেখায়। বাহ্যিক অৰ্শ্বৰোগ সাধাৰণতে কোনো গুৰুতৰ সমস্যা সৃষ্টি নকৰে। কিন্ত্ত আপুনি যদি ব্যথা বা অন্যান্য সমস্যাত ভুগিছে বা ই আপনাৰ দৈনন্দিন জীৱনযাত্ৰাত সমস্যা সৃষ্টি কৰিছে তেন্তে আপুনি অৱশ্যই এজন ডাক্তৰৰ পৰা পৰামৰ্শ লোৱা উচিত।
৩) প্ৰল্যাপ্সড হেমোৰয়েডচ (Prolapsed hemorrhoids) - যেতিয়া অভ্যন্তৰীণ পাইলচ ফোলে আৰু এটি মলদ্বাৰ পৰা বাহিৰৰফালে উলোৱা আৰম্ভ হয় এই অৱস্থাকে প্ৰল্যাপ্সড হেমোৰয়েডচ বোলা হয়।
গ্ৰেড 1 - অভ্যন্তৰীণ অৰ্শ্বৰোগ মলদ্বাৰৰ অভ্যন্তৰীণ আস্তৰণৰ উপৰত সামান্য ফোলাভাৱ থাকে । ইয়াত কোনো ধৰনৰ বিষ অনুভৱ নহয়। গ্ৰেড 1 হেমোৰয়েডস সাধাৰণ।
মলদ্বাৰৰ চাৰিওপাশৰ শিৰাসমূহত চাপৰ কাৰণে সেইসমূহ প্ৰসাৰিত হয় যাৰ কাৰণে ফুলি যায় বা উখহি যায়। শিৰাসমূহ ফুলি যোৱা কাৰণে অৰ্শ্বৰোগৰ বিকাশ ঘটে।
উপৰৰ সমস্ত কাৰণসমূহ মলদ্বাৰ স্হানত ৰক্ত   প্ৰবাহক প্ৰভাৱিত কৰে,ৰক্তনলীসমূহত চাপ বঢ়ায় আৰু এইদৰে ইয়াৰ আকাৰ বৃদ্ধি হয়।
ইয়াৰ উপৰি, মলত্যাগ কৰা সময়ত অধিক বল প্ৰয়োগ কৰা ফলত মলাশয়ৰ শিৰাসমূহত বিশেষকৈ sphincter মাংসপেশীসমূহ (opening and closing muscles)
গৰ্ভাৱস্থাঃ পেটৰ অভ্যন্তৰত চাপ বঢ়াৰ উপৰিও জৰায়ুৰ আকাৰ বৃদ্ধি হোৱা বাবেও মলদ্বাৰৰ শিৰা প্ৰসাৰিত হয় আৰু ফুলি যায়।
মলদ্বাৰৰ আস্তৰণৰ ভিতৰৰ শিৰাসমূহৰ পৰিবৰ্তন আৰু অৰ্শ্বৰোগ গঠনৰ কাৰণ পৰিষ্কাৰ নহয়। তথাপি বিশ্বাস কৰা হয় যে, অনেক ক্ষেত্ৰত মলদ্বাৰ আৰু তাৰ চাৰিওপাশে হোৱা বৰ্ধিত চাপ ইয়াৰ এটি কাৰণ হব পাৰে।
গৰ্ভাৱস্থা- গৰ্ভাৱস্হাত পাইলচ সাধাৰণ। এয়া সম্ভৱত গৰ্ভাশয়ত শিশুৰ দ্বাৰা সৃষ্ট চাপৰ কাৰণে ঘটে। ইয়াৰ উপৰি, গৰ্ভাৱস্থাযত হৰমনৰ পৰিবৰ্তনসমূহো ইয়াৰ এটি কাৰণ হব পাৰে।
টয়লেট চিটত খুব বেছি ক্ষণ বহি নাথাকিবঃ দীৰ্ঘ সময় টয়লেটত বহি থকাৰ কাৰণে মলত্যাগৰ অসুবিধা হোৱাৰ সম্ভাৱনা বাঢ়ে। ইয়াৰ লগতে শৌচালয়ত বহাৰ পজিচনৰ কাৰণেও আপোনাৰ মলদ্বাৰৰ চাৰিওপাশে ৰক্তনলীৰ উপৰত চাপ পৰে। তদুপৰি, আপুনি টয়লেটত মোবাইল আৰু পেপাৰ, মেগেজিন লৈ নবহিব, যিমানখিনি সময় প্ৰয়োজন সিমান সময়হে ব্যয় কৰক।
আঁহযুক্ত আহাৰ খাওঁকঃ আপনাৰ ডায়েটত সেউজীয়া শাকসব্জী, গোটা শস্য আৰু cereals (কৃত্ৰিমভাবে তৈয়াৰ কৰা পুষ্টিকৰ সমৃদ্ধ আহাৰ) অন্তৰ্ভুক্ত কৰক। ইয়াৰ লগতে আপুনি ইচবগুল(psyllium husk) গ্ৰহণ কৰা উচিত।
নিয়মিত ব্যায়াম কৰকঃ শাৰীৰিকভাবে গতিশীল হৈ থাকিলে মলত্যাগ কৰাত সহজ হয়। যদি আপুনি পূৰ্বৰে পৰা কোনো ধৰনৰ ব্যায়াম বা অনুশীলন নাই কৰা তেন্তে, আপুনি পেটৰ ক্ৰাঞ্চসমূহ(abdominal crunches) দৰে হঠাৎ অতিৰিক্ত ওজন অনুশীলন কৰা উচিত নহয়। ইয়াৰ উপৰি, আপুনি যদি গোটেই সপ্তাহ ব্যায়াম বা অনুশীলন নাই কৰা তেন্তে সপ্তাহৰ শেষত একেলগে দীৰ্ঘসময় অনুশীলন নকৰিব। এই সময়ত, আপুনি ধীৰে ধীৰে কাৰ্যকৰ আৰু সহজ অনুশীলনৰ অভ্যাস গ্ৰহণ কৰা উচিত। প্ৰতিদিনে মাত্ৰ 20 মিনিটৰ বাবে খোজকঢ়া আপনাৰ মলত্যাগৰ গতিবেগক উন্নত কৰে।
আপুনাৰ পেটত হোৱা যি কোনো সমস্যাৰ প্ৰত্যক্ষ আৰু ক্ষতিকাৰক প্ৰভাৱ পাইলচৰ ওপৰত পৰে। সেয়েহে, সঠিক ডায়েট গ্ৰহণৰ পৰা অৰ্শৰোগৰ পৰা মুক্তি পাব পাৰে আৰু অনুপযুক্ত ডায়েটে আপনাৰ হেমোৰয়েডক আৰু অধি জটিল কৰি তুলিব পাৰে।
সেইসমূহ ভোজন খাওঁক যি সমূহত প্ৰচুৰ ফাইবাৰ থাকে আৰু সহজে হজম হয়। যেনে অটচ, গোমধান, গম ইত্যাদি। ইয়াৰ ফলত আপনাৰ পাইলচত অনেক সহায় হয়। ইয়াৰ উপৰি, অমিতা, ডিমৰু, কল, ব্ল্যাকবেৰি, বেৰি, আপেল আৰু সেউজীয়া শাকসব্জী অন্ত্ৰৰ পক্ষে খুব ভাল। শুকান ফল যেনে বাদাম আৰু আখৰোট ইত্যাদি আৰু আপনাৰ অৱস্থাৰ লগত সামঞ্জস্য কৰাৰ বাবে আইৰন সমৃদ্ধ আহাৰ গ্ৰহন কৰক। পিয়াজ, আদা আৰু নহৰুও হেমোৰয়েডৰ চিকিৎসাত খুব উপকাৰী। মলত্যাগ নৰম ৰখাত প্ৰচুৰ পৰিমাণে তৰল পান কৰক।
বগা আটা বা ময়দা পাইলচৰ সমস্যা বহুগুণে বঢ়ায় তুলিব পাৰে, গতিকে বগা আটা বা ময়দা পণ্য খোৱা এৰা উচিত। জাঙ্ক ফুড, ধূমপান আৰু এলকোহল গ্ৰহণ নকৰিব। দুগ্ধজাত পণ্য কোষ্ঠকাঠিন্যেৰ সমস্যা বঢ়ায় তুলিব পাৰে যি হেমোৰয়েডৰ অৱস্থাৰ আৰু জটিল কৰি পাৰে, গতিকে দুগ্ধজাত আহাৰ গ্ৰহণ কৰা অনুচিত। তেল, মছলাযুক্ত আৰু বজাৰত প্ৰস্তুত কৰা আহাৰ পাইলচৰ বাবে ক্ষতিকাৰক। পেকেজড ফুড ব্যবহাৰ কৰা এৰি দিয়ক।
