7) Online examination and interviews (Viva -voice)
a) online or E-library (or e-resources)
অৰ্থাৎ সকলোতে এতিয়া Online আৰু সকলোৰে মুখে মুখে চলিত শব্দ ' অন্ লাইন '।
শিক্ষাৰ্থীয়েও ডিজিটেল পদ্ধতিত নিজকে অভ্যস্ত কৰিব পাৰিছে যে কম বয়সৰ শিক্ষাৰ্থী ( শিশুসকল) সকলৰ বাবে ই এটা জটিল পদ্ধতি যদিও এটা নিৰ্দিষ্ট বয়সৰ পিছত তেওঁলোকৰ বাবেও ডিজিটেল পদ্ধতিৰ ব্যৱহাৰ সম্ভৱ হব পাৰে । এই ক্ষেত্ৰত অভিভাৱকৰ যত্ন বা সহযোগিতা মন কৰিবলগীয়া। কাৰণ শিক্ষা ব্যবস্থাটোত অভিভাৱক আৰু সমাজৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ।
উঠি অহা প্ৰজন্মক আগুৱাই নিয়াত শিক্ষাদান আৰু প্ৰশিক্ষণৰ জৰিয়তে শিক্ষানুষ্ঠান একোখনে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা গ্রহণ কৰে। শ্ৰেণীকোঠাৰ শিক্ষাদান ব্যবস্থা টোৰ বিশেষ পৰিকাঠামো ( ভূমিকাৰূপ ব্যবস্থা বা ভৌতিক intrastructure) আৰু মানুহৰ প্ৰয়োজন হয়।
----শিক্ষকক অবিৰত প্ৰশিক্ষণ অনলাইন আৰু সংমিশ্রিত (blended)
আদিৰ দিশত সুপৰিকল্পনা, সজাগতা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ ব্যৱস্থা লাগিব।
এইখিনিতে এটা কথা মনলৈ আহিছে অন্ লাইন বা ডিজিটেল প্ল্যাটফর্মত শিক্ষার্থীক একমাত্র শৈক্ষিক কৰ্মত ধৰি ৰাখিব পাৰিব লাগিব। ইন্টাৰনেটৰ সুবিধাৰে ব্যবহাৰকাৰীয়ে বিভিন্ন ধৰণৰ সমল সহজতে পাব পাৰে। সেয়ে শিক্ষার্থীয়ে যাতে মনোৰঞ্জনমূলক কামত সময় ব্যয় নকৰে তাৰ প্ৰতি সতৰ্ক হ'ব লাগিব। কিন্তু শিক্ষার্থীয়ে কি কৰি আছে সেই বিষয়ে সকলো সময়তে নজৰ দি থাকিবলৈ সময় আছে কাৰ বা ই জানো সম্ভৱ? Google Classroom বা smart classroom আদিত শিক্ষকে কিমান পাৰদৰ্শিতাৰে শিক্ষাৰ্থীক আকৃষ্ট কৰি ৰাখিব পাৰে সেয়া এক মূল বিষয়।
বহু অভিভাৱকৰ সময়ৰ অভাৱ আৰু কিছুসংখ্যক অভিভাৱকৰ শিক্ষাগত অৰ্হতাৰ প্ৰতিকূলতাত সন্তানে কি কৰি আছে সেয়া চাবলৈ অসুবিধা। গতিকে শিক্ষক সমাজে সু পৰিকল্পনাৰে শিক্ষার্থীৰ বাবে এনেধৰণৰ বিষয় বিলাকৰ উপস্থাপন কৰিব লাগে যে তেনে বিষয়ৰ মাজত সোমাই তেওঁলোক তাৰ লগত সম্পর্কীয় আন বিষয়ৰ গভীৰতা যাবলৈ আগ্রহী হয়। শিক্ষাৰ্থী যদি active learner হয় আৰু Group activity ৰ জৰিয়তে বা একক প্ৰচেষ্টাৰে নিজেও যাতে প্ৰযুক্তি আয়ত্বত বা বিকাশত মনোনিবেশ কৰিবলৈ পাৰে সেয়াও আমাৰ বাবে আশাৰ বাতৰি হ'ব পাৰে।
'Digital India' অভিযান আৰু NEP-2002 ৰ বাবে সৰ্বত্ৰ এতিয়া Digital Education ক লৈ চৰ্চা। শিক্ষার্থীৰ যদি কিতাপ পঢ়াৰ অভ্যাস গঢ় লয় তেন্তে ইন্টাৰনেটত উপলব্ধ e-book বিলাকৰ পৰা উপকৃত হ'ব। National Digital library ৰ মাধ্যমত বিভিন্ন format ত পঢ়িব লগা বহু সমল উপলব্ধ হ'ব। যদিও অপ্ৰত্যাশিত অস্বাভাৱিকতাত পৰিহে ইয়াৰ আমাৰ শিক্ষা ব্যবস্থাটোক গতানুগতিক শ্ৰেণীকোঠাৰ শিক্ষক- শিক্ষার্থীৰ সমন্বয় স্থলীৰ পৰা Digital form লৈ অনা হ'ল য'ত সকলো অনলাইন মাধ্যমত চলোৱাৰ প্ৰয়াস কৰা হ'লহ'ল, কিন্তু ইতিমধ্যে ঘোষণা হোৱা NEP 2020 ৰ পৰামৰ্শ সমূহত শিক্ষা ব্যবস্থাটো গতিশীল আৰু সময়োপযোগী কৰাৰ বাবে বিভিন্ন পদক্ষেপৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। স্কুল পর্যায়ৰ পৰা বিশ্ববিদ্যালয়লৈকে আৰু বৃত্তিমূলক( vocational) শিক্ষাৰ পৰা প্ৰযুক্তিগত (Technical) শিক্ষা ব্যৱস্থালৈ সকলোতে ডিজিটেল প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰক গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।
কেন্দ্রীয় চৰকাৰৰ (Digital India )ঘোষণা এটা প্ৰমুখ কাৰ্য্যসূচী। ইয়াৰ দ্বাৰা সমাজ ব্যৱস্থাক ডিজিটেল সক্ষমতা দিয়াৰ ( Digital empower ment) প্ৰয়াস কৰা হৈছে আৰু যাতে সমাজৰ প্ৰতিজনেই যাতে ইয়াৰ অংশীদাৰ হৈ Knowledge economy ৰ স্বৰূপ বুজি পায় তাৰ পদক্ষেপ হাতত লবলৈ আগবাঢ়িছে। সেয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ২০২০ ৰ বিভিন্ন স্থানত কিছুমান বিশেষ ঘোষণা দেখা গৈছে। বিভিন্ন ঘোষণা ৰ লগতে আমাৰ বাস্তৱ অভিজ্ঞতাই বহুতো দিশত আলোকপাত কৰাত সহায় কৰিছে।
১. শিক্ষক আৰু শিক্ষার্থীয়ে অহৰহ ব্যৱহাৰ কৰিব পৰাকৈ National Digital Library স্থাপন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে য'ত বিভিন্ন মাধ্যমত অসংখ্য বিষয়বস্তু Virtual responsibility of Learning Resources হিচাপে থাকিব। ইয়াৰ ফলত শিক্ষক শিক্ষার্থী সমানে উপকৃত হ'ব।
২. স্কুল পৰ্যায়ৰ পৰা প্ৰযুক্তিৰ যথোপযুক্ত প্ৰয়োগৰে smart classroom স্থাপন কৰাৰ ব্যৱস্থাৰ কথাও আলোচিত হৈছে। ইয়াৰ ফলত শ্ৰেণীকোঠাৰ পাঠদান- পাঠ গ্ৰহণ আগতকৈ বেছি মনোগ্রাহী হ'ব।
৩. শিক্ষকমন্ডলীয়ে ডিজিটেল প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ এনে সুষম ধৰণেৰে কৰাৰ প্ৰয়োজন যাতে শিক্ষা গ্রহণ আনন্দ দায়ক হয় আৰু শিক্ষাৰ্থী য়ে সদায় অধিক জানিবলৈ মনত আগ্ৰহ আৰু অনুপ্ৰেৰণা পায়। তেওঁলোকে মানসিক চাপমুক্ত হৈ পাঠ গ্ৰহণ কৰিব পৰাকৈ কৌশল শিক্ষকে আয়ত্ব কৰিব পাৰিব লাগিব। অন্যথা শিক্ষাৰ্থীৰ ধ্যান আৰু মনোযোগ নাথাকিব যাৰ বাবে তেওঁলোক অন্য মনোৰঞ্জনধৰ্মী বিষয়ৰ প্ৰতিহে আকৃষ্ট হ'ব।
৪. যদিও শিক্ষাখন্ডত বহুলভাৱে প্ৰযুক্তিৰ ব্যবহাৰৰ কথা কোৱা হৈছে তথাপি এইটোও আলোচিত হৈছে যে সমাজৰ এক বৃহৎ সংখ্যক শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰৰ সুবিধা নাই। সেয়ে এই Digital Divide ৰ ক্ষেত্ৰত যাতে শিক্ষা ব্যৱস্থাত অসুবিধা নহয় তাৰ বাবে চৰকাৰী ভাৱে ব্যৱস্থা লোৱাৰ পৰামৰ্শ আগবঢ়োৱা হৈছে।
৫. শিক্ষা প্রতিষ্ঠানত ICT মাধ্যমত শিক্ষা প্ৰদানত যাতে অসুবিধা নহয় তাৰ বাবে পৰিকাঠামো উন্নয়নৰো প্ৰয়োজন হৈছে। এই দিশতো পৰিকল্পনা আৰু সেইমতে পদক্ষেপ লোৱাটো সময়ৰ আহ্বান।
এনেধৰণৰ বিভিন্ন দিশ সামৰি যদি কোনো পক্ষই কাম কৰিবলৈ আগবাঢ়ে তেন্তে শিক্ষা ব্যৱস্থাই আশা কৰা ধৰনেৰে সুফল প্ৰদান কৰিব। শিক্ষা প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ জ্ঞান আৰু কৌশল সমূহৰ সহায় লৈ পাঠদান পাঠ গ্ৰহণ প্ৰক্ৰিয়া ক্রিয়াশীল কৰিলে ইয়াৰ দ্বাৰা শিক্ষার্থীৰ প্ৰজ্ঞানাত্ম ক্ষেত্র ( cognitive domain) , ভাৱনাত্মক ক্ষেত্র( Aflective domain), আৰু মনোসঞ্চালনৰ ক্ষেত্র (Psychomotor domain) ৰ সামগ্রিক বিকাশ সাধন সম্ভৱ হ'ব পাৰে। এইকথা দেখা গৈছে যে অঞ্চলভেদে বহুতো সা- সুবিধাৰ অভাৱ। বহু সময়ত দেখা যায় বিশেষজ্ঞৰ বা দক্ষতা সম্পন্ন ব্যক্তিৰ অভাৱ। গতিকে সুপৰিকল্পিতভাৱে দক্ষতাসম্পন্ন ব্যক্তি গঢ়াৰ বাবে কৰ্মশালা বা প্ৰশিক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগিব। শিক্ষার্থীক আদৰ্শবান ব্যক্তি হিচাপে গঢ়াৰ বাবে সমাজৰো দায়িত্ব আছে। আধ্যাত্মিক চিন্তা চৰ্চা, যোগ, খেলাধুলা আদিৰ পৰিৱেশ লাগিব। সমাজত অপৰাধ ৰোধৰ বাবে পদক্ষেপ লাগিব। শিক্ষিত যুৱচামক কৰ্ম সংস্থাপনৰ সুবিধা দিব লাগিব। এইবিলাকো শিক্ষা ব্যবস্থা এটা সুন্দৰকৈ চলাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়।
