বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা ( listen (সহায়·তথ্য)); (ইংৰাজীঃ Bishnuprasad Rabha জন্ম ৩১ জানুৱাৰী, ১৯০৯ - মৃত্যু ২০ জুন, ১৯৬৯) অসমৰ এজন কবি, সাহিত্যিক, নাট্যকাৰ, সংগীতজ্ঞ, নৃত্যবিদ, চিত্ৰকৰ, অভিনেতা আৰু মুক্তি যুঁজাৰু আছিল।[2] কাশীৰ হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰদৰ্শন কৰা "নটৰাজ" নৃত্যত বিমুগ্ধ হৈ আৰু তেখেতৰ সাংস্কৃতিক বৰঙনিলৈ সন্মান জনাই সেইসময়ৰ হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উপাচাৰ্য্য ড॰ সৰ্বপল্লী ৰাধাকৃষ্ণনে তেখেতক ১৯৩৯ চনত কলাগুৰু উপাধি প্ৰদান কৰিছিল[3][4]।
ৰংপুৰ কলেজত পঢ়ি থকা কালতে ৰাভাই মাধৱচন্দ্ৰ বেজবৰুৱাৰ দ্বাৰা সম্পাদিত 'বাঁহী' আলোচনীৰ চিত্ৰলেখা বিভাগটো পৰিচালনা কৰিছিল আৰু 'আৱাহন' আলোচনীত প্ৰবন্ধ-পাতি লিখা-মেলা কৰিছিল।
বিষ্ণু প্ৰসাদ ৰাভাই ১৯৩৭ চনৰ ২৪ নবেম্বৰত যোৰহাটৰ সুগায়িকা প্ৰিয়বালা বৰুৱাৰ লগত বিবাহ পাশত আবদ্ধ হয়[উদ্ধৃতিৰ প্ৰয়োজন]। বিয়াৰ কিছুদিনৰ পিছতেই সন্নিপাত জ্বৰত আক্ৰান্ত হৈ প্ৰিয়বালা বৰুৱাৰ মৃত্যু হয়। তাৰপিছতেই বিষ্ণু প্ৰসাদ ৰাভা নিৰুপমা দেৱীৰ সান্নিধ্যলৈ আহে। অৱশ্যে নিৰুপমা দেৱীৰ লগত বিষ্ণু ৰাভাই আনুষ্ঠানিকভাৱে বিবাহত বহা নাছিল। ১৯৫১ চনত বিষ্ণু ৰাভাই নলবাৰীৰ বেলশৰৰ নবীনচন্দ্ৰ মেধিৰ কন্যা কনকলতা মেধিক বিবাহ কৰায়। কনকলতা মেধিৰ ফালৰ পৰা বিষ্ণু ৰাভা দুটি পুত্ৰ সন্তান পৃথ্বীৰাজ ৰাভা (থুন্ থুন্) আৰু হেমৰাজ ৰাভা (মুন্ মুন্)ৰ পিতৃ হয়। ১৯৬২ চনত কনকলতা মেধিৰ মৃত্যুৰ পিছত বিষ্ণু ৰাভাই বৰ্তমানৰ কোকৰাঝাৰ জিলাৰ গোসাঁইগাঁও অঞ্চলৰ বিন্নাখাতা ভাওৰাগুৰী গাঁৱৰ মোহিনীবালা বসুমতাৰীক বিয়া কৰাই। মোহিনীবালা বসুমতাৰীৰ ফালৰ পৰা বিষ্ণু ৰাভা দুটি সন্তানৰ পিতৃ হয়। এই দুটি সন্তানৰ এগৰাকী আছিল কন্যা সন্তান যি জন্ম হৈয়েই মৃত্যুমুখত পৰে। পুত্ৰ সন্তানটিৰ নাম আছিল মেণ্ডেলা ৰাভা। স্বামী ৰাভাদেৱৰ মৃত্যুৰ পাছতো মেহিনী বালা বসুমতাৰীয়ে নিজকে সমাজৰ লগত অনেক অনন্য কাৰ্য্যসূচী লগত জড়িত কৰি জীৱন জাপন কৰি ৰাভা পৰিয়ালৰ দায়িত্বভাৰ লৈছিল।
বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাই সংগীত, কবিতা ৰচনা কৰাৰ লগতে গল্প, উপন্যাস আৰু অসমীয়া সমাজ-সংস্কৃতি বিষয়ক প্ৰবন্ধ পুথি ৰচনা কৰিছিল। তেওঁ 'বৃহত্তৰ অসমৰ পৰিকল্পনা' নামৰ এলানি প্ৰবন্ধ ১৯৩০ চনৰ পৰা একেলেঠাৰিয়ে 'বাঁহী'ত প্ৰকাশ পাইছিল।[6] তেওঁৰ উল্লেখনীয় প্ৰকাশিত পুথিসমূহ হ'লঃ
বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভা সংস্কৃতিৰ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰ লগত জড়িত আছিল। সংগীত, নৃত্য, চিত্ৰকলা, আৰু অভিনয়ৰ উপৰি সংগীত পৰিচালক হিচাপে আৰু কথাছবি পৰিচালক হিচাপেও কাম কৰি গৈছে।
বিষ্ণু ৰাভাৰ প্ৰতি সন্মান জনাই প্ৰতি বছৰে ২০ জুন তাৰিখটো "বিষ্ণু ৰাভা দিৱস" ৰূপে পালন কৰা হয়। তেখেতৰ জন্ম শতবাৰ্ষিকী উপলক্ষে ৩১.০১.২০০৯ তাৰিখে ভাৰত চৰকাৰে এটি বিশেষ ডাকটিকট উন্মোচন কৰে।[13] তেখেতৰ স্মৃতিত সাংবাদিক তিলক দাসে "বিষ্ণু ৰাভা এতিয়া কিমান ৰাতি (গ্ৰন্থ)" আৰু "বিষ্ণু ৰাভা পুনৰ আহিব উভতি" শীৰ্ষক দুখন জীৱনীও লিখি উলিয়াইছিল।
জন্ম : ১৯০৯ জানুৱাৰী মাহৰ ৩১ তাৰিখে অবিভক্ত ভাৰতৰ ঢাকা চহৰত। পিতৃঃ গোপালচন্দ্ৰ ৰাভা মাতৃঃ গেথীবাই ৰাভা। ১৯১৬ : ঔপনিৱেশিক শাসকৰ অধীনত আৰক্ষীৰ চাকৰি কৰি পাঁচ বছৰ আগতে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰা পিতৃৰ মৃত্যু। ১৯২৬ : তেজপুৰ চৰকাৰী হাইস্কুলৰপৰা প্ৰথম বিভাগত প্ৰৱেশিকা উত্তীৰ্ণ। ১৯২৮ : কলিকতাৰ ছেইণ্ট পল কলেজৰপৰা প্ৰথম বিভাগত আই.এছচি পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈ পদাৰ্থবিজ্ঞানত অনাৰ্ছ লৈ ৰিপন কলেজৰ স্নাতক শ্ৰেণীত নামভৰ্তি। ১৯২৯ : ৰিপন কলেজৰ ছাত্ৰ সভাৰ সাধাৰণ সম্পাদক নিৰ্বাচিত। ১৯৩০ : মহাত্মা গান্ধীৰ নেতৃত্বাধীন আইন অমান্য আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ। পুলিচী হাৰাশাস্তিৰপৰা বাচিবলৈ কলিকতা পৰিত্যাগ আৰু কোচবিহাৰৰ ভিক্টোৰিয়া কলেজৰ কলা শাখাত নাম ভৰ্তি। আন্দোলনত অংশ লোৱাৰ বাবে পুলিচী হাৰাশাস্তি অব্যাহত। কোচবিহাৰ এৰি পূৰ্ববংগৰ কাৰমাইকেল কলেজত নামভৰ্তি। ১৯৩১ : ব্ৰিটিছ বিৰোধী কূটঘাতমূলক কামত জড়িত হোৱাৰ অভিযোগত জাৰীকৰা গ্ৰেপ্তাৰী পৰোৱানাৰপৰা হাত সাৰিবলৈ কলেজীয়া শিক্ষা সিমানতে সামৰি পুনৰ কলিকতালৈ প্ৰত্যাগমন। মাধৱ বেজবৰুৱা সম্পাদিত বাঁহী আলোচনীৰ চিত্ৰলেখা' শিতান সম্পাদনা। ১৯৩৪ : জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাই নিৰ্মাণ কৰিবলৈ লোৱা জয়মতী চলচ্চিত্ৰৰ কামত আৰু শোণিত কুঁৱৰী নাট ৰেকৰ্ডিঙৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ সহযোগিতা। ১৯৩৫ : যোৰহাটৰ প্ৰিয়লতা দত্তৰ সৈতে বিবাহ। বিয়াৰ ছমাহ নৌহওঁতেই প্ৰিয়লতাৰ মৃত্যু। পত্নীৰ স্মৃতিত পৰজনমৰ শুভ লগনত'শীৰ্ষক বিখ্যাত গীতটি ৰচনা। ১৯৪৩ : ব্ৰিটিছ চৰকাৰে নিষিদ্ধ ঘোষণা কৰা ভাৰতৰ বিপ্লৱী কমিউনিষ্ট পাৰ্টী'(RCPI)ৰ সান্নিধ্যত কৃষক জাগৰণৰ কামত ব্যস্ত। ১৯৪৫ : ভাৰতৰ বিপ্লৱী কমিউনিষ্ট পাৰ্টীৰ সদস্যপদ লাভ কৰি পাৰ্টীৰ কামত আত্মগোপন। ১৯৫২ : আত্মগোপনৰ সময়তে প্ৰেমত পৰি বিবাহ কৰোৱা নলবাৰীৰ কনকলতা মেধিৰ সৈতে গোৱালপাৰাৰ ঘিলাগুৰিত পুলিচৰ হাতত গ্ৰেপ্তাৰ। ১৯৫৪ : জেলৰপৰা মুক্তি। ১৯৫৫ : পাটীৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক সদস্যৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি আন সকলৰ সৈতে ভাৰতীয়। কমিউনিষ্ট পাৰ্টী(CPI)ত যোগদান। ১৯৫৭ : ভাৰতৰ দ্বিতীয় সাধাৰণ নিৰ্বাচনত কোকৰাঝাৰ সংসদীয় সমষ্টিৰপৰা চি.পি.আইৰ প্ৰাৰ্থী হিচাপে প্ৰতিদ্বন্দ্ব্ব্ব্ব্ব্বিতা কৰি পৰাজিত। ১৯৬২ঃ দুটি কণমানি পুত্ৰ সন্তানক এৰি থৈ দ্বিতীয় পত্নী কনকলতাৰ মৃত্যু। চীন-ভাৰত যুদ্ধত চীনৰ পক্ষ লোৱাৰ অভিযোগত কমিউনিষ্ট পাৰ্টীৰ আন বহু সদস্যৰ সৈতে ভাৰত চৰকাৰৰদ্বাৰা গ্ৰেপ্তাৰ হৈ উৰিষ্যাৰ বৰহমপুৰ জেলত কাৰাবাস। ১৯৬৩ : জেলৰপৰা মুক্তি লাভ। মোহিনীবালাৰ সৈতে বিবাহ। ১৯৬৭ : তেজপুৰ বিধানসভা সমষ্টিৰপৰা দলৰ অনুমতি সাপেক্ষে নিৰ্দলীয় প্ৰাৰ্থী হিচাপে প্ৰতিদ্বন্দ্ব্ব্ব্ব্ব্বিতা কৰি বিজয়ী। ১৯৬৮ : কৰ্কট ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ চিকিৎসাধীন। ১৯৬৯ : ৰোগশয্যাৰপৰাই জীৱনৰ অন্তিম সৃষ্টি 'এয়ে মোৰ শেষ গান'শীৰ্ষক বিখ্যাত গীতটি ৰচনা। জুন মাহৰ ২০ তাৰিখে তেজপুৰৰ বাসভৱনত মৃত্যু।
সোণপাহি (গল্প-সংকলন) মিচিং কনেং(উপন্যাস) অসমীয়া কৃষ্টি (বক্তৃতা) অসমীয়া কৃষ্টিৰ চমু আভাস (বক্তৃতা); বিষ্ণুৰাভা ৰচনাৱলী (বিষ্ণুৰাভা সোঁৱৰণী গৱেষণা সমিতিৰ সম্পাদনাত ১৯৮২ চনত মৰণোত্তৰভাৱে প্ৰকাশিত) বিষ্ণুপ্ৰসাদ ৰাভাৰ ৰচনাসম্ভাৰ (ৰাভা ৰচনাৱলী প্ৰকাশন সংঘ'ৰ হৈ ডাঃ সৰ্বেশ্বৰ বৰাৰ উদ্যোগত আৰু যোগেশ দাসৰ সম্পাদনাত মৰণোত্তৰভাৱে দুটা খণ্ডত, ক্ৰমে ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৭চনত প্ৰকাশিত)
