১/ ভাৰত আৰু পাশ্চাত্যৰ মাজত সাগৰীয় পথ আৱিষ্কাৰ কৰা প্রথম পর্তুগীজ নাৱিকজন কোন? তেওঁ কেতিয়া আৰু ভাৰতৰ ক'ত পোন প্রথমে উপস্থিত হৈছিল ?
উত্তৰ - ভাৰত আৰু পাশ্চাত্যৰ মাজত সাগৰীয় পথ আৱিষ্কাৰ কৰা প্রথম পর্তুগীজ নাৱিকজন হ'ল ভাস্কো-ডা-গামা ।
তেওঁ ১৪৯৮ খ্রীষ্টাব্দত, দক্ষিণ ভাৰতৰ কালিকট বন্দৰত পোন প্রথমে উপস্থিত হৈছিল ।
২/ জলপথেৰে পৃথিৱী প্রদক্ষিণ কৰিবলৈ সমর্থ হোৱা ইংৰাজ নাৱিকজন কোন আছিল ?
উত্তৰ - জলপথেৰে পৃথিৱী প্রদক্ষিণ কৰিবলৈ সমর্থ হোৱা ইংৰাজ নাৱিকজনহ'ল ফ্রান্সিছ ড্রেক।
৩/ ভাৰত ভূমিত পোন প্রথমে কোন ইংৰাজ নাৱিকে অনুমতি পত্ৰলৈ কেতিয়া প্ৰৱেশ কৰিছিল?
৪/ 'ইংলিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী কেতিয়া ক'ত গঠন হৈছিল ?
উত্তৰ - ইংলিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী ১৬০০ খ্রীষ্টাব্দত লণ্ডনত গঠন হৈছিল।
৫/ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ভাৰতত থিতাপি লোৱাৰ দুটা উদ্দেশ্য লিখা।
(i) ভাৰতত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান উদ্দেশ্য আছিল বেহা বেপাৰ কৰা।
৬/ ইংৰাজৰ প্রথম বাণিজ্য কেন্দ্ৰটো ভাৰতৰ ক'ত কেতিয়া স্থাপিত হৈছিল?
উত্তৰ - ইংৰাজৰ প্রথম বাণিজ্য কেন্দ্ৰটো ১৬১১ খ্রীষ্টাব্দত ভাৰতৰ মছলিপট্টমত স্থাপিত হৈছিল।
৭/ 'ফট উইলিয়াম' কি ?
৮/ পৰাধীন ভাৰতৰ ব্রিটিছ শাসনৰ সময়ছোৱাক কোন দুটা মূল ভাগত ভগাব পাৰি সময় উল্লেখ কৰি লিখা।
(i) প্রথমটো হৈচে, মোগল সাম্রাজ্যৰ পতন পৰা আৰম্ভ কৰি(প্রায় ১৭১৭ খ্রীষ্টাব্দ) ১৮৫৭ খ্রীষ্টাব্দৰ চিপাহী বিদ্রোহলৈকে।
(ii) দ্বিতীয়টো হৈছে, ১৮৫৮ খ্রীষ্টাব্দৰ পৰা ১৯৪৭ খ্রীষ্টাব্দত ভাৰতীয়সকলৰ হাতত ক্ষমতা হস্তান্তৰালৈকে।
৯/ 'ভাৰত চৰকাৰ আইন' কোনে, কেতিয়া কি উদ্দেশ্যত প্রণয়ন কৰিছিল ?
১০/ "ভাৰতীয় পৰিষদ আইন" কেতিয়া আৰু কি উদ্দেশ্যত প্রণয়ন কৰা হৈছিল ?
১/ ইংৰাজে ভাৰতৰ লগত বাণিজ্য চুক্তি কৰিবলৈ কৰা প্রচেষ্টা কেতিয়া সম্পূর্ণ হৈছিল, তাৰ পদক্ষেপ সমূহ সংক্ষেপে লিখা।
(i) ১৫৯৯ খ্রীষ্টাব্দত - ১৫৯৯ খ্রীষ্টাব্দত বাণিজ্যিক সুবিধা লাভৰ উদ্দেশ্যৰে জন মিলডেন হল নামৰ এজন ইংৰাজ নাৱিকে ইংলেণ্ডৰ ৰাণী এলিজাবেথৰ পৰা এখন অনুৰোধ-পত্ৰৰ লৈ ভাৰত ভূমিত প্ৰৱেশ কৰিছিল।
১৬০৮ খ্রীষ্টাব্দত ইংলেণ্ডৰ ৰজা প্রথম জেমছে কেপ্টেইন উইলিয়াম হকিন্স নামৰ এজন ব্ৰিটিছ সদাগৰৰ যোগেদি মোগল সম্রাট জাহাংগীৰলৈ এখন আৱেদন-পত্ৰ প্ৰেৰণ কৰিছিল । সম্রাটে কেপ্টেইন হকিন্সে আগবঢ়োৱা বাণিজ্যিক চুক্তিৰ আৱেদন নামঞ্জুৰ কৰিছিল।
১৬১৫ খ্রীষ্টাব্দত ইংলেণ্ডৰ ৰজা প্রথম জেমছে ছাৰ টমাছ ৰ' নামৰ আন এজন ইংৰাজক পুনৰ জাহাংগীৰৰ ওচৰলৈ প্ৰেৰণ কৰিছিল । টমাছ ৰ'ৱে কোনো ধৰণৰ বাণিজ্যিক চুক্তি কৰিব পৰা নাছিল যদিও সম্ৰাট জাহাংগীৰে ইংৰাজ সদাগৰসকলক চুৰাটত বাণিজ্যিক কুঠি স্থাপন কৰিবলৈ অনুমতি প্রদান কৰিছিল।
২। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে কেনেকৈ ভাৰতৰ তিনিটা মূল স্থানত বাণিজ্য কেন্দ্র স্থাপন কৰিছিল তাৰ তিনিটা মূল কৌশল সম্পর্কে লিখা।
(ii) ১৬৩৬ খ্রীষ্টাব্দত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে আৰমাগাঁৱত দ্বিতীয়টো বাণিজ্য কেন্দ্র স্থাপন কৰিছিল। ১৬৩৯ খ্রীষ্টাব্দত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে চন্দ্রগিৰিৰ ৰজাৰ লগত চুক্তি কৰি মাদ্ৰাজৰ কাষৰীয়া ঠাই এটুকৰালৈ আৰমাগাঁৱৰ বাণিজ্য কেন্দ্ৰটো তুলি নি এই কেন্দ্রটোৰ নতুন নাম দিয়া হৈছিল ফর্ট ছেন্ট জৰ্জ ।
(iii) ১৬৯০ খ্রীষ্টাব্দত জব চার্ণক নামৰ কোম্পানীৰ এজন বিষয়াই বংগৰ নবাবৰ লগত কৰা এখন চুক্তিৰ যোগেদি বছৰি বাৰশ টকাৰ বিনিময়ত কালীঘাটা(কলিকতা), সুতানুটি আৰু গোবিন্দপুৰ নামৰ তিনিখন গাঁৱৰ জমিদাৰী স্বত্ত্ব লাভ কৰি ইয়াত এটা বাণিজ্য কেন্দ্র আৰম্ভ কৰিছিল। তিনিখন ঠাইৰ সমষ্টিয়ে পিছলৈ কলিকতা নগৰৰ ভেটিলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছিল।
(i) ৰবার্ট ক্লাইৱে ভাৰতত ঔপনিৱেশিক সাম্ৰাজ্য গঢ়ি তোলাৰ কুটনৈতিক কলা-কৌশল অতি কম দিনৰ ভিতৰতে আয়ত্ত কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। তেওঁ নিজৰ কোম্পানিৰ স্বাৰ্থত আনবোৰ বিদেশী ইউৰোপীয়ান কোম্পানীক ভাৰতৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰাৰ আঁচনি লৈছিল।
(iii) তেওঁ বংগৰ নবাব, হায়দৰাবাদৰ নিজাম, আৱাধৰ নবাব, ৰাজপুতনাৰ ৰজা আদিক কোম্পানিৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰাই দিছিল ফলত প্ৰত্যেকে নিজৰ নিজৰ ৰাজ্যৰ কর্তৃত্ব বিসৰ্জন দিব লগা হৈছিল।
(iv) পলাশীৰ যুদ্ধত(১৭৫৭ খ্রীষ্টাব্দ) বংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যাৰ নৱাব ছিৰাজ উদদৌলাক চল-চাতুৰিৰে পৰাস্ত কৰি ভাৰতবৰ্ষত ব্রিটিছ সাম্রাজ্যৰ লাইখুঁটা স্হাপন কৰি ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যবাদ প্ৰতিষ্ঠাৰ পথ সুগম কৰি তুলিছিল।
৪/ চিপাহী বিদ্রোহ সৃষ্টিৰ কাৰণবোৰ লিখা।
(ii) চিপাহী বিদ্রোহ সংঘটিত হোৱাৰ আন এক অন্যতম কাৰণ আছিল ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ মুদ্ৰাৰ পৰা মোগল সম্রাটৰ নাম আঁতৰাই দিয়া হৈছিল ।
(iii) ৰাজকীয় পাৰ্চী ভাষাক উচ্ছিদ কৰি শাসনযন্ত্ৰত ইংৰাজী ভাষাৰ প্ৰচলন কৰাৰ প্ততিক্ৰিয়া হিচাপে ভাৰতীয়ৰ মনত অশান্তি-অসন্ত্তুষ্টিৰ পৰিমাণ বাঢ়ি গৈছিল ।
৫/ চিপাহী বিদ্ৰোহৰ চাৰিটা উল্লেখযোগ্য ফলাফল উল্লেখ কৰা।
৬/ "ভাৰত চৰকাৰ আইন"ৰ জৰিয়তে হোৱা চাৰিটা প্ৰশাসনীয় পৰিৱৰ্তন উল্লেখ কৰা।
(ii) নতুন আইন অনুসৰি ভাৰত শাসন সম্বন্ধীয় সকলো দায়িত্ব আৰু ক্ষমতা ব্ৰটিছ মন্ত্ৰিসভাৰ এজন সদস্যৰ হাতত অৰ্পণ কৰা হৈছিল । সেই মন্ত্ৰীজনক "ভাৰত সচিব" বোলা হৈছিল। তেওঁক সহায় কৰিবলৈ ১৫ জনীয়া সদস্যৰে এখন পৰিষদ গঠন কৰা হৈছিল। পৰিষদখনৰ ১৫ জন সদস্যৰ ৮ জন ইংৰাজ চৰকাৰৰ আৰু বাকী ৭ জন সদস্য ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ প্রতিনিধি আছিল।
(iv) এই আইনখনে কোম্পানীৰ সামৰিক বাহিনীক ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ তলতীয়া কৰিছিল।
৭/ লর্ড কেনিঙৰ দুটা প্রধান সংস্কাৰৰ বিষয়ে লিখা।
(i)১৮৫৯ খ্রীষ্টাব্দত 'বংগ ৰাজহ' নামৰ আইন প্ৰনয়ন কৰি চিৰস্থায়ী বন্দবস্তিয়ে সৃষ্টি কৰি যোৱা খেলি-মেলিৰ অৱসান ঘটাইছিল । এই আইনে ৰায়তসকলক ভূমিৰ ওপৰত নিজস্ব কৰ্তৃত্ব প্ৰদান কৰিছিল। নীল খেতিয়কসকলক নীল ব্যৱসায়ীসকলৰ পৰা সুৰক্ষিত কৰিছিল।
৮/ 'ভাৰতীয় পৰিষদ আইন'ৰ দুটা গুণ আৰু দুটা দোষ লিখা।
(i) এই আইনখনে বংগৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলক অপৰীসীম ক্ষমতাৰ অধিকাৰী কৰিছিল । ফলস্বৰূপে প্রাদেশিক পৰিষদসমূহৰ আইনী ক্ষমতা বহু ক্ষেত্ৰত সংকুচিত হৈছিল।
৯/ ইংৰাজৰ সময়ত স্থানীয় স্বায়ত্ত শাসনৰ জৰিয়তে হোৱা পৰিবর্তনসমূহ আলোচনা কৰা।
১০/ অসামৰিক সেৱাত কেনেকৈ ভাৰতীয়সকল অন্তর্ভুক্ত হৈছিল? এই সেৱাৰ বিকাশ সম্পর্কে আলোচনা কৰা।
উত্তৰ - ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিৰ শাসন কালত ভাৰতবৰ্ষৰ লোক সেৱা পদবিসমূহ কেৱল ইংৰাজ লোকৰ দ্বাৰাহে পূৰণ কৰা হৈছিল। ভাৰত চৰকৰ পৰিচালনাৰৰ দায়িত্ব ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ হাতলৈ (১৮৫৮ খ্রীষ্টাব্দ) যোৱাৰ পিছত ভাৰতীয় শিক্ষিত সকলেও লোকসেৱাৰ পদবিত দেশীয় ব্যক্তিক অন্তর্ভুক্ত কৰাৰ বাৰে আগ্রহ প্রকাশ কৰিছিল ।
১৮৩৩ খ্রীষ্টাব্দৰ চনদে ভাৰতীয় লোকক শাসনৰ উচ্চ পদবিত মকৰল কৰাৰ বাবে নিযুক্তিৰ অৰ্হতা নির্ধাৰণৰ ব্যৱস্থা ল'বলৈ নির্দেশ দিছিল। কোম্পানিৰ ডাইৰেক্টৰসকলৰ বিৰোধিতাৰ স্বতেও ১৮৩৩ খ্রীষ্টাব্দত ডেপুটি মেজিষ্ট্রেট আৰু ১৮৪৩ খ্রীষ্টাব্দত ডেপুটি কালেক্টৰ নামৰ দুটা পদবিৰ সৃষ্টি কৰি দুয়োটা পদবিৰ বাবে ভাৰতীয় ব্যক্তি উপযুক্ত হ'ব বুলি জানিবলৈ দিছিল।
১৮৫৩ খ্রীষ্টাব্দৰ চনদে লোকসেৱাৰ বাবে প্রতিযোগিতামূলক পৰীক্ষা অনুষ্ঠিত কৰাৰ বাবে নির্দেশ দিছিল। ভাৰতীয় লোককো এই পৰীক্ষাত অৱতীৰ্ণ হোৱাৰ বাবে অনুমতি দিছিল যদিও ইংলেণ্ডত অনুষ্ঠিত হোৱা বাবে অতি সামান্যসংখ্যক ভাৰতীয়ইহে ইয়াত অৱতীৰ্ণ হ'ব পাৰিছিল। ১৮৫৮ খ্রীষ্টাব্দৰ মহাৰাণীৰ ঘোষণাপত্রই দেশীয় লোককে নিৰপেক্ষভাৱে লোকসেৱাৰ পদবিত নিয়োগ কৰাৰ আশ্বাস দিছিল। এই আশ্বাসৰ ভিত্তিত ভাৰত সচিবে গঠন কৰা কমিটীয়ে ভাৰতীয় লোকসেৱাৰ বাবে প্রতিযোগিতামূলক পৰীক্ষা ভাৰতত অনুষ্ঠিত কৰাৰ উপদেশ দিছিল। কিন্তু ১৮৬২ খ্রীষ্টাব্দৰ চিভিল ছাৰ্ভিচ আইনত সন্নিবিষ্ট ধাৰাৰ বাবে কমিটীৰ এই উপদেশ কার্যকৰী কৰা নাছিল।
১৮৬৫ খ্রীষ্টাব্দলৈকে লোকসেৱা পৰীক্ষাত অৱতীৰ্ণ হোৱা পৰীক্ষাৰ্থীৰ সর্বোচ্চ বয়সৰ সীমা আছিল ২২ বছৰ। কিন্তু ১৮৬৬ খ্রীষ্টাব্দত এই সর্বোচ্চ বয়সৰ সীমা ২১ বছৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে অতি কমসংখ্যক ভাৰতীয়ইহে এই পৰীক্ষাত অৱতীর্ণ হ'ব পাৰিছিল। ১৮৬৪ খ্রীষ্টাব্দত প্রথমজন ভাৰতীয় ব্যক্তি সত্যেন্দ্র নাথ ঠাকুৰ, ১৮৭১ খ্রীষ্টাব্দত তিনিজন ভাৰতীয় ক্রমে সুৰেন্দ্ৰ নাথ বন্দোপাধ্যায়, ৰমেশ চন্দ্র দত্ত আৰু বিহাৰী লাল গুপ্ত, ১৮৭২ খ্রীষ্টাব্দত শ্রীপদ বাবাজী ঠাকুৰ আৰু আনন্দৰাম বৰুৱাই এই লোকসেৱা পৰীক্ষাত কৃতকার্যতা লাভ কৰিছিল।
ভাইচৰয় লর্ড লিটনৰ কার্যকালত (১৮৭৬-৮০) ভাৰতীয় লোকসেৱাৰ পৰীক্ষাৰ্থীৰ বয়স ২১ বছৰৰ পৰা ১৯ বছৰলৈ হ্ৰাস কৰিছিল। কিন্তু সুৰেন্দ্ৰ নাথ বন্দোপাধ্যায়ে ইয়াৰ বিৰুদ্ধে এটা তীব্ৰ জনজাগৰণ গঢ়ি তুলাত ইংলেণ্ডৰ চৰকাৰে ভাৰতীয় লোকসেৱাত পৰীক্ষাৰ্থীৰ বয়স পুনৰ ২২ বছৰ কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল।
লর্ড লিটনৰ কার্যকালত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ভাৰতীয় লোকসেৱা সম্বন্ধীয় এখন বিধি তৈয়াৰ কৰিছিল। এই বিধি অনুসৰি যি এক ষষ্ঠাংশ লোকসেৱাৰ পদবি অংগীকাৰবদ্ধ পদবী ইংৰাজ ব্যক্তিৰ কাৰণে সংৰক্ষিত আছিল সেই পদবিসমূহ স্থানীয় চৰকাৰৰ মনোনীত ভাৰতীয় লোকৰ দ্বাৰা পূৰণ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। তেওঁ নিজাকৈ পদবিসমূহৰ বাবে উচ্চবংশজাত ভাৰতীয় ব্যক্তিক বাছনি কৰাৰ নির্দেশ দিছিল । কিন্তু উচ্চ শ্রেণীভুক্ত ভাৰতীয়ক আকর্ষণ কৰিব নোৱাৰাত গোটেই ব্যৱস্থাটো কার্যকৰী কৰিব পৰা নাছিল।
১৮৮৬ খ্রীষ্টাব্দত পঞ্জাবৰ লেফটেনেন্ট গৱৰ্ণৰ ছাৰ চাৰ্লছ আইচিছনৰ পৌৰোহিত্যত গঠন হোৱা আয়োগে লোকসেৱা বিভাগটোক তিনিটা ভাগত ভাগ কৰিছিল - ইমপেৰিয়েল ইণ্ডিয়ান চিভিল ছাৰ্ভিচ, প্রভিন্সিয়েল চিভিল ছাৰ্ভিচ আৰু ছাডিনেট চিভিল ছাৰ্ভিচ। প্রথমটোত ইংৰাজ ব্যক্তিক আৰু বাকী দুটাত দেশীয় লোকক মকৰল কৰাৰ পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল। ইংলেণ্ডৰ চৰকাৰে আইচিছন কমিছনৰ পৰামৰ্শাৱলী সম্পূর্ণভাৱে মানি লোৱা নাছিল।
১৮৯৩ খ্রীষ্টাব্দৰ ২ জুন তাৰিখে ব্রিটিছ সংসদে ইংলেণ্ড আৰু ভাৰতত একে সময়তে লোকসেৱাৰ পৰীক্ষা অনুষ্ঠিত কৰাৰ প্রস্তাৱ গ্ৰহণ কৰিছিল যদিও বেয়া পৰিবেশ পৰিস্থিতিৰ অজুহাত দেখুৱাই এই প্রস্তাৱ চৰকাৰে কাৰ্যকৰী কৰা নাছিল। ১৯২২ খ্রীষ্টাব্দত ব্রিটিছ চৰকাৰে লর্ড ইচলিংটনৰ নেতৃত্বত ৰয়েল কমিছন অন পাব্লিক ছাৰ্ভিচ গঠন কৰিছিল। কিন্তু এই কমিছনখনেও এই ক্ষেত্ৰত কোনো কার্যকৰী ব্যৱস্থা ল'ব পৰা নাছিল।
মন্টেগু-চেমচফোর্ড প্রতিবেদনে ইংলেণ্ড আৰু ভাৰতত একেলগে লোকসেৱাৰ পৰীক্ষা অনুষ্ঠিত কৰাটো চৰকাৰৰ এটা ঘোষিত নীতি বুলি প্ৰকাশ কৰিছিল। মন্টেগু-চেমচফোর্ড প্রতিবেদন আৰু ১৯১৯ খ্রীষ্টাব্দৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনৰ নির্দেশনা কার্যকৰী কৰিবলৈ ১৯২৩ খ্রীষ্টাব্দত ব্রিটিছ চৰকাৰে লী আয়োগ গঠন কৰিছিল। লী আয়োগে তাৎক্ষণিকভাৱে ভাৰতবৰ্ষত লোকসেৱা আয়োগ গঠনৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল আৰু ১৫টা বছৰৰ ভিতৰত লোকসেৱাৰ পদবিত ভাৰতীয় লোকৰ নিযুক্তিৰ পৰিমাণ ৫০ শতাংশলৈ বৃদ্ধি কৰিবলৈ উপদেশ দিছিল।
১৯৩৫ খ্রীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছ সংসদত গৃহীত হোৱা ভাৰত চৰকাৰ আইনখনে 'যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় লোকসেৱা আয়োগ' আৰু 'প্রাদেশিক লোকসেৱা আয়োগ' গঠনৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল যদিও প্রস্তাৱিত লোকসেৱাৰ নতুন ব্যৱস্থাপনাৰ প্রতি শিক্ষিত ভাৰতীয়ৰ মনত কোনো আগ্রহ ফুটি উঠা নাছিল। ভাৰতীয়ক নেতৃত্ব দিয়া জাতীয় কংগ্ৰেছেও ভাৰতীয়ক নিৰপেক্ষভাৱে লোকসেৱাত নিযুক্ত নকৰা বুলিহে আপত্তি তুলিছিল।
ভাৰতবর্ষ স্বাধীন হোৱাৰ পিছত সৰ্বভাৰতীয় পর্যায়ত মুকলি প্রতিযোগিতামূলক পৰীক্ষা অনুষ্ঠিত কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হ'ল। সৰ্বভাৰতীয় লোকসেৱা আয়োগে আৰু প্রাদেশিক পর্যায়ত ৰাজ্যিক লোকসেৱা আয়োগ গঠন কৰা হ'ল।
১১/ ব্রিটিছ অধীন ভাৰত আৰু স্বাধীন ভাৰতৰ অসামৰিক লোকসেৱা সম্পর্কে তিনিটা পার্থক্য উল্লেখ কৰা।
ব্রিটিছ অধীন ভাৰতত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় লোকসেৱা আয়োগ আৰু প্রাদেশিক লোকসেৱা আয়োগৰ যোগেদি লোকসেৱাত নিয়োগৰ কৰা হৈছিল। স্বাধিন ভাৰতত সর্বভাৰতীয় আৰু ৰাজ্যিক পর্যায়ত দুখন লোকসেৱা আয়োগ গঠন কৰা হৈছে।
