কপিৰাইট (ইংৰাজীঃ Copyright) এটা আইনী সংজ্ঞা। স্ৰষ্টাৰ নিজৰ সৃষ্টিৰ (যেনে, লেখা, সংগীত বা শিল্প-কলা), ছপা, প্ৰচাৰ, বিতৰণ, আৰু প্ৰদৰ্শন, সংৰক্ষণৰ ওপৰত স্ৰষ্টাৰ আৰু অকল স্ৰষ্টাৰ আইনী অধিকাৰ থাকে। এই আইনী অধিকাৰকে কপিৰাইট (স্বত্ব্ব) বোলা হয়।[1] এই আইনী অধিকাৰ অনুযায়ী স্ৰষ্টাই নিজৰ কৰ্মক কেনেকৈ কি চৰ্তত আনক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ দিব, তাৰ সম্পূৰ্ণ অধিকাৰ নিজেই বহন কৰে। সাধাৰণতে ৰচয়িতাৰ সমগ্ৰ জীৱনকাল আৰু তেখেতৰ মৃত্যুৰপৰা নিৰ্দিষ্ট এক কালৰ ভিতৰত ৰচয়িতাৰ নামত এই আইনী অধিকাৰ থাকে। দেশৰ আইন ব্যৱস্থাই কপিৰাইটৰ কাল আৰু অন্যান্য চৰ্ত নিৰ্ধাৰণ কৰে।
কপিৰাইট 'বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ অধিকাৰ'ৰ (Intellectual Property Right) অন্তৰ্গত। এই আইনৰ অধীনতে ট্ৰেডমাৰ্ক, পেটেণ্ট আদিও আছে। কিন্তু কপিৰাইটৰ ভিতৰতে মূলতে মূল কৰ্মৰ প্ৰতিলিপি কৰাৰ অধিকাৰক লোৱা হৈছে। সেয়ে ইয়াক 'প্ৰতিলিপি স্বত্ব'ও[2] বোলা হয়। কি কি কৰ্মক কপিৰাইট আইনৰ ভিতৰত ধৰা হ'ব সেইটো দেশৰ সংশ্লিষ্ট আইনত নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।
ছপাশাল আৱিষ্কাৰৰ আগলৈ ৰচয়িতাৰ স্বত্ব সম্বন্ধে আইনী ব্যৱস্থাৰ কথা ভবা হোৱা নাছিল। ছপাশালে ৰচনা আৰু শিল্পৰ প্ৰতিলিপি কৰাটো সহজলভ্য কৰি তোলাৰ পাছত সপ্তদশ শতিকাত "Licensing of the Press Act 1662" ইংলেণ্ডৰ সংসদত গৃহীত হয়[3]। সেই দিনত প্ৰকাশকে নিজৰ ইচ্ছা অনুসৰি কিতাপৰ প্ৰতিলিপি প্ৰস্তুত কৰি বিক্ৰী কৰিব পাৰিছিল। উক্ত আইনৰ জৰিয়তে প্ৰকাশকৰ সকলো কিতাপ এক নিকায়ৰ দ্বাৰা অনুমোদিত কৰিবলগীয়া হৈছিল আৰু আৰু নিকায়ৰ হাতত থকা পুৰণি তথ্যৰ আলমত একেখন কিতাপৰ প্ৰতিলিপি প্ৰস্তুত কৰা হৈ আছে নেকি জানিব পৰা গৈছিল।
প্ৰকৃত অৰ্থত কপিৰাইট বা প্ৰতিলিপি স্বত্বৰ আইন প্ৰণয়ন হয়, The Statute of Anne-ৰ যোগেদি।[4] ১৭১০ চনত ইংলেণ্ডত এই আইন প্ৰনয়ন কৰা হয়। এই আইনৰ যোগেদি লিখকৰপৰা প্ৰতিলিপি গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত প্ৰকাশকে ১৪ বছৰলৈ সেই লেখা প্ৰকাশ কৰাৰ আৰু পুনৰ প্ৰকাশ কৰাৰ আইনী স্বত্ব লাভ কৰিছিল। উক্ত আইনত উল্লেখ কৰা আছিল, সেই সময়ত প্ৰকাশক, কিতাপ বেচোঁতা সকলে অসীমিত ভাৱে প্ৰতিলিপি তৈয়াৰ কৰি ধন ঘটিছিল যদিও তাৰ অংশ লেখকক দিয়া নহৈছিল আৰু নিজৰ সৃষ্টিৰ ওপৰত লেখকৰ অধিকাৰ সাব্যস্ত কৰিবলৈয়ে এই আইন প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। এই আইনৰ যোগেদি ৰচয়িতাৰ অৰ্থৰ অধিকাৰ নিৰ্দিষ্ট কৰি দিয়াৰ উপৰিও আইনী প্ৰক্ৰিয়াত এই আইনৰ যোগেদিয়েই ৰচয়িতাই নিজৰ সৃষ্টিৰ প্ৰকাশ আৰু বিতৰণৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰে বুলি ৰায় দিয়া হৈছিল। এই আইন প্ৰণয়নৰ আগতে প্ৰকাশিত সমলৰ বাবে ২১ বছৰৰ সময় সীমা বান্ধি দিয়া হৈছিল।
১৭৮৩ চনত আমেৰিকাৰ কনেটিকাট-ত প্ৰথমে কপিৰাইটৰ নিয়মৰ প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল[5]। পাছলৈ আন ৰাজ্যসমূহতো এনে নিয়ম প্ৰণয়ন কৰা হয়। ১৭৮৭ চনত গৃহীত আমেৰিকাৰ সংবিধানত 'কপিৰাইট অনুচ্ছেদ' সংযোজিত হৈছিল। এই অনুচ্ছেদত কোৱা হৈছিল যে, 'বিজ্ঞান আৰু কলাৰ বিকাশৰ বাবে লেখক আৰু আৱিষ্কাৰকক এটা নিৰ্দিষ্ট সময়সীমালৈহে নিজৰ কৰ্মৰাজিক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা অধিকাৰ দিয়া হৈছে। ' আমেৰিকাৰ কপিৰাইট অনুচ্ছেদত সামগ্ৰিক বিকাশৰ বাবে সকলো জ্ঞান আৰু আৱিষ্কাৰ ৰাইজৰ মাজত বিতৰণ কৰাত থকা বাধা-নিষেধ কমোৱাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল। অৱশ্যে একেসময়তে ৰচয়িতাই নিজৰ কৰ্মৰাজিৰপৰা অৰ্থালাভ কৰিলে এনে অৱদান বাঢ়ি যোৱাৰ কথাও স্বীকাৰ কৰা হৈছিল। সেয়ে এই অনুচ্ছেদ অনুসৰি ১৪ বছৰৰ বাবে লেখক আৰু আৱিষ্কাৰকে নিজৰ অধিকাৰ সাব্যস্ত কৰিব পাৰিছিল আৰু অনুমতি লৈ আন চৈধ্য বছৰৰ বাবে অধিকাৰ ল'ব পাৰিছিল। ইয়াৰ পাছত তেওঁলোকৰ কৰ্মৰাজি প্ৰতিলিপি স্বত্বৰ বাহিৰত পৰা বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। এই অনুচ্ছেদৰ মতে নিজৰ স্বত্ব দাবী কৰাৰ বাবে ৰচয়িতাই আবেদন কৰিব লাগিছিল। ১৭৯০ চনত প্ৰথমে আমেৰিকাৰ কপিৰাইট এক্ট প্ৰণয়ন কৰা হয়[5]।
১৮৮৬ চনত ছুইজাৰলেণ্ডৰ বাৰ্ন চহৰত অনুষ্ঠিত বাৰ্ন সন্মিলনৰ (সাহিত্যিক আৰু শিল্পকৰ্মৰ সুৰক্ষাৰ বাবে সন্মিলন) যোগেদি স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰ সমূহৰ মাজত সাহিত্য আৰু শিল্পকলাৰ ক্ষেত্ৰত স্ৰষ্টাৰ অধিকাৰক আন্তৰাষ্ট্ৰীয় ভাৱে ন্যায্যতা দিয়াৰ প্ৰচেষ্টা লোৱা হয়। ইয়াৰ আগলৈ দ্বিপাক্ষিক চুক্তিৰ জৰিয়তে এনে ন্যায্যতা দিয়াৰ নিয়ম আছিল। বাৰ্ন সন্মিলনৰ যোগেদিয়েই সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল সৃষ্টি কৰাৰ লগে লগেই কপিৰাইটৰ স্বত্ব ৰচয়িতাৰ হাতলৈ নিজে নিজে আহিব। ইয়াৰ বাবে তেখেতে বেলেগে অনুমোদন বা আবেদন কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই। আৰ্ এই অধিকাৰ বাৰ্ন সন্মিলনত ভাগ লোৱা সমূহ ৰাষ্ট্ৰৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য হ'ব।[6] কোনো সৃষ্টিৰ ওপৰত স্বত্ব এৰি দিবলৈ ৰচয়িতাই নথীভুক্ত ভাৱে দাবিলুপ্তিৰ জাননী দিব লাগিব, এক নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ পাছত ৰচয়িতাৰ স্বত্বৰ ম্যাদ নিজে নিজে উকলি যাব। ৰচয়িতাৰ নিজৰ দেশৰ বাহিৰে বাৰ্ন সন্মিলনত অংশ লোৱা সকলো দেশতে এই দাবি ন্যায্য হ'ব। ১৮৮৭ চনত ইংলেণ্ডে বাৰ্ন সন্মিলনৰ সংলগ্ন দেশৰ অংশ হয়, কিন্তু এশ বছৰ পাছতহে তেওঁলোকে বাৰ্ন সন্মিলনৰ সকলো নিয়ম পালন কৰি ১৯৮৮ চনত 'কপিৰাইট, ডিজাইন আৰু পেটেণ্ট আইন ১৯৮৮' প্ৰনয়ন কৰে। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰও বাৰ্ন সন্মিলনৰ অংশ নাছিল। ১৯৮৯ চনতহে আমেৰিকাই বাৰ্ন সন্মিলনৰ অংশগ্ৰহণ কৰে।
আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু বেছিভাগ লেটিন আমেৰিকাৰ দেশে ১৯১০ চনত অনুষ্ঠিত বুয়েন্ছ আয়াৰ্ছ সন্মিলনত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। এই সন্মিলনত স্বত্ব সংৰক্ষিত কৰ্মৰ ওপৰত জাননী (যেনে, "all rights reserved" ) দিয়াটো বাধ্যতামূলক আছিল। অন্যথাই তাক স্বত্বৰ বাহিৰৰ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। অংশগ্ৰহণ কাৰী ৰাষ্ট্ৰসমূহে কোনো কৰ্মৰ ওপৰত থকা স্বত্বৰ কাল চুটি কৰিব পাৰিছিল বা পুনৰ অনুমোদনৰ বাবে ধাৰ্য কৰিব পাৰিছিল।[7][8][9] ১৯৫২ চনত আন্তৰ্জাতিক কপিৰাইট সন্মিলনত বাৰ্ন সন্মিলনৰ নিয়মাৱলীক কিছু শিথিল কৰা হৈছিল আৰু ছোভিয়েট ৰাছিয়াকে ধৰি কেবাখনো উন্নয়নশীল ৰাষ্ট্ৰই ইয়াক সমৰ্থন কৰিছিল।
বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থাৰ 'বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ স্বত্বাধিকাৰৰ বাণিজ্যিক ৰূপৰ চুক্তি, ১৯৯৫' (Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights (TRIPS)) গৃহীত হোৱাৰ পাছত বাৰ্ন সন্মিলনৰ সমূহ নিয়মাৱলী প্ৰায় পৃথিৱীব্যাপী হৈ পৰে।[10] ২০০২ চনত গৃহীত "বিশ্ব বৌদ্ধিক সম্পত্তি সংস্থাৰ কপিৰাইট চুক্তি" (World Intellectual Property Organization Copyright Treaty (WIPO Copyright Treaty))-ৰ জৰিয়তে প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে মৌলিক কৰ্মৰ নকল প্ৰস্তুত কৰাত থকা বাধা-নিষেধ কঠোৰ কৰা হয়।
আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ কংগ্ৰেছত ৱাল্ট ডিজনী কোম্পানীৰ হেঁচাৰ বাবেই ধীৰে ধীৰে কপিৰাইটৰ কাল বৃদ্ধি হৈ আৰম্ভণিৰ ১৪ বছৰৰপৰা বৰ্তমানৰ ৭০ বছৰ পাইছে।
প্ৰাৰম্ভিক ধাৰণা, বাতৰি আদি কপিৰাইটৰ অন্তৰ্গত নহয়। কিন্তু সেই ধাৰণা, বাতৰি আদি যিটো শৈলীত (manner) আৰু মাধ্যমত (form) প্ৰকাশ কৰা হৈছে সেইখিনি কপিৰাইট আইনৰ অধীকৃত হয়।[13] উদাহৰণ স্বৰূপে, ৱাল্ট ডিজনী কোম্পানীৰ দ্বাৰা স্বত্ব সংৰক্ষিত 'মিকি মাউছ'ৰ একেবিধৰ প্ৰতিলিপি নিজাকৈ বা কোনো মাধ্যমত উপযুক্ত অনুমোদন অবিহনে ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি, কিন্তু নিগনী এটাৰ আন যিকোনো কাৰ্টুনীয় ৰূপ ব্যৱহাৰ কৰাত কোনো বাধা নাই। নিগনী এটাক কাৰ্টুনৰ ৰূপ দিয়াটো এটা ধাৰণা যিটোৰ ওপৰত কোনো কপিৰাইট নাখাটে। কিন্তু সেই ৰূপটো মিকি মাউছৰ দৰে হ'ব নালাগিব, কাৰণ মিকি মাউছৰ স্বত্ব সংৰক্ষিত আছে। অৱশ্যে ঠিক কিমানখিনি পাৰ্থক্য থাকিলে সেইটো মিকি মাউছৰ নকল বুলি ধৰা নহ'ব সেইটো বিচাৰযোগ্য।[13] বহুতো দেশৰ আইনত কিছূমান ব্যৱহাৰৰ বাবে স্বত্বধাৰীৰ অনুমোদন নোহোৱাকৈ প্ৰতিলিপি ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। তেনে ব্যৱহাৰ কপিৰাইট আইনৰ অধীনতে সংজ্ঞাবদ্ধ কৰা থাকে। সাধাৰণতে সমালোচনা বা সেই বিষয় সংলগ্ন আলোচনাৰ বাবে মূল কৰ্মৰ কিছূ অংশ অপৰিৱৰ্তিত ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। এই নিয়ম দেশৰ আইন আনুসাৰে বেলেগ বেলেগ হয়। এনে ব্যৱহাৰকে 'সমূচিত প্ৰয়োগ' (Fair Use বা Fair Dealing) বোলা হয়।
বাৰ্ন সন্মিলন আৰু বিশ্ব কপিৰাইট সন্মিলনৰ নিয়মাৱলী অনুসৰি দেশীয় কপিৰাইট আইন প্ৰস্তুত কৰা হয় বাবে সাধাৰণতে অংশগ্ৰহণ কাৰী দেশসমূহৰ কপিৰাইটৰ পৰিসৰ প্ৰায় একে হোৱা পৰিলক্ষিত হয়।
ইউক্ৰেইনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় বৌদ্ধিক সম্পত্তি দপ্তৰে প্ৰদান কৰা কপিৰাইট প্ৰমাণপত্ৰ। বিষয়ঃ ফাৰ্মাৰ প্ৰমেয়ৰ প্ৰমাণ।
কপিৰাইট আহৰণৰ বাবে স্ৰষ্টাৰ মৌলিক কৰ্ম হোৱাটো প্ৰয়োজনীয়। আৰু এটা নিৰ্দিষ্ট কালৰ পাছত এই কৰ্ম কপিৰাইটৰ বাহিৰ হৈ যায়। বেলেগ বেলেগ দেশত মৌলিকতাৰ ভিন্ন নিয়ম প্ৰচলিত। ইংলেণ্ডত যি কৰ্মৰ বাবে ৰচয়িতাৰ 'কিছু কুশলতা, পৰিশ্ৰম আৰু বিবেচনা'ৰ প্ৰয়োজন হৈছে তেনে কৰ্মৰ বাবে ৰচয়িতাৰ কপিৰাইট অধিকাৰ প্ৰযোজ্য হ'ব।[14] অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত এটা শব্দৰো কপিৰাইট ল'ব পাৰি। সাধাৰণতে এটা শব্দ বা বাক্যাংশৰ কপিৰাইট নলৈ ট্ৰেডমাৰ্ক লোৱা হয়।
কপিৰাইটৰ বাবে ৰচয়িতাৰ কৰ্ম মৌলিক হয় নে সেইটো চোৱা হয়, অনন্য/একমাত্ৰ/অদ্বিতীয় হোৱাৰ প্ৰয়োজন নাই। প্ৰায় একেবিধৰ কিন্তু নিজস্ব কৰ্মৰ বাবে দুগৰাকী ব্যক্তিয়ে কপিৰাইট পাব পাৰে। অৱশ্যে ইয়াৰ বাবে কোনোটো কৰ্মই আনটোৰ নকল বা প্ৰভাৱান্বিত হ'ব নোৱাৰিব।
যিবোৰ দেশ বাৰ্ণ সন্মিলনৰ অংশীদাৰ সেইবোৰত কপিৰাইট স্বয়ংক্ৰিয় ভাৱেই ৰচয়িতাৰ হাতলৈ আহে। ইয়াৰ বাবে কোনো আধিকাৰীক পঞ্জীয়ন কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা নাই। নিজৰ সৃষ্টিক যিকোনো প্ৰকাৰে সংৰক্ষণ কৰাৰ পাছতেই ৰচয়িতাই কপিৰাইট দাবী কৰিব পাৰে।[6] কপিৰাইট আহৰণৰ বাবে কোনো পঞ্জীয়ন বাধ্যতামূলক নহ'লেও ৰচয়িতাই আধিকাৰীক বিভাগত নিজৰ কৰ্মৰ পঞ্জীয়ন কৰি ৰাখিব পাৰে। এনে পঞ্জীয়নৰ প্ৰমাণপত্ৰ সেই ব্যক্তিৰ কপিৰাইট ধাৰণৰ পৰ্যাপ্ত প্ৰমাণ হিচাপে আইনতঃ বিবেচিত হয়।
কপিৰাইটৰ বাহালকৰণ কৰা হয় দেৱানী আদালতৰ জৰিয়তে। কেতিয়াবা কিছুমান ক্ষেত্ৰত আইনী প্ৰক্ৰিয়া ফৌজদাৰী আদালততো চলিব পাৰে। নিজৰ কৰ্মৰ পঞ্জীয়ন প্ৰমাণ-পত্ৰই কপিৰাইট বাহাল থকাৰ প্ৰমাণ দিলেও, এই প্ৰমাণ-পত্ৰই কৰ্মৰ মৌলিকতা সাব্যস্ত নকৰে। একে ধৰণে কৰ্মৰ নকলকো সদায়ে কপিৰাইট ভংগৰ হিচাপত ধৰা নহয়। কিছুমান ক্ষেত্ৰত মূল কৰ্মৰ নকল আইনী ভাৱে বৈধ হ'বও পাৰে। সাধাৰণতে বিশেষ অৰ্থক্ষতি নহ'লে ফৌজদাৰী গোচৰ তৰা নহয়, কিন্তু বৰ্তমান ইণ্টাৰনেটৰ বহল ব্যৱহাৰৰ বাবে ইজনে-সিজনলৈ ফাইল ট্ৰান্সফাৰ কৰা কাৰ্যকো কপিৰাইটৰ গুৰুতৰ উলংঘন বুলি ধৰা হয়।
প্ৰায়ভাগ ন্যায়িক এক্তিয়াৰতে কপিৰাইট অধিকাৰী জনেই কপিৰাইট বাহাল ৰখাৰ যাৱতীয় খৰচ বহন কৰিব লাগে। ন্যায়িক সংৰক্ষণ, প্ৰশাসন আৰু আদালতৰ খৰচ আদি কপিৰাইট অধিকাৰীজনেই বহন কৰে। কপিৰাইট উলংঘনৰ ফলত হোৱা অৰ্থহানি আৰু বাহাল কৰিবলৈ যাওঁতে হোৱা আদালতৰ খৰচৰ পাৰ্থক্য বেছি নহ'লে বা কেতিয়াবা বাহাল কৰাৰ খৃছ বেছি হ'ব পাৰে, তেনে ক্ষেত্ৰত কপিৰাইটৰ উলংঘনৰ বিবাদ আদালতৰ বাহিৰতে সংশ্লিষ্ট দুই পক্ষৰ মাজত নিস্পত্তি কৰা হয়।
ধাৰণা-প্ৰকাশ দ্বিবিভাজন অনুসৰি কপিৰাইটৰ জৰিয়তে অকল ধাৰণা এটাৰ প্ৰকাশহৰ ওপৰতহে স্বত্ব অৰ্পিত থাকে। মূল ধাৰণাটো কপিৰাইটৰ অন্তৰ্গত নহয়। ১৮৭৯ চনত বেকাৰ বনাম ছেলডেন-ৰ মামলাত ইয়াক সংজ্ঞাবদ্ধ কৰা হয়, আৰু আমেৰিকাৰ কপিৰাইট আইন ১৯৭৬-ত ইয়াক অন্তৰ্ভুক্তকৰা হয়।
কপিৰাইট আইনৰ অধীনত বিধিগত ভাৱে কিনি লোৱা কপিৰাইট থকা বস্তু আকৌ বিক্ৰী কৰাত কোনো বাধা নাই, অৱশ্যে আহৰণৰ সময়ত সেই বস্তু কপিৰাইট ধাৰকৰ অনুমতি সৈতে আহৰণ কৰা হ'ব লাগিব। এই নিয়মৰ অধীনত এবাৰ কিনি লোৱা বস্তু আন এজনক বিক্ৰী কৰাত কপিৰাইটৰ উলংঘা কৰা নহয়। আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ইয়াক 'প্ৰথম বিক্ৰীৰ নিয়ম' (firsrt sale doctrine) বুলি জনা যায়। কিছুমান দেশত পুনৰ বিক্ৰীৰ অংশও কপিৰাইটে ধাৰক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰে। এই নিয়মৰ অধীনতে এখন দেশত বিক্ৰীৰ বাবে অনুমোদিত কিতাপ আন দেশত বিক্ৰী কৰিলে সেইটো কপিৰাইট উলংঘনৰ ভিতৰত পৰে। প্ৰথম বিক্ৰীৰ নিয়মৰ অধীনতে অইন দেশত এই নিয়ম লাঘূ নোহোৱাটোকে স্বত্বৰ সমাপ্তি বোলা হয়। কিতাপৰ বাহিৰেও পেটেণ্ট আৰু ট্ৰেডমাৰ্কৰ ক্ষেত্ৰতো এই নিয়ম অইন ধাৰাৰ অধীনত লাঘূ হয়। 'প্ৰথম বিক্ৰীৰ নিয়ম'ৰ অধীনত একোটা প্ৰতিলিপিহে বিক্ৰী বা হাত-সলিন কৰিব পাৰে, মূল কৰ্মৰ প্ৰতিলিপি তৈয়াৰ কৰি বিতৰণ কৰাটো এই নিয়মৰ ভিতৰত অবৈধ।
ইয়াৰ উপৰিও বিধি সন্মত ভাৱে আহৰণ কৰা কপিৰাইট থকা কৰ্মকো গৰাকীয়ে নিজৰ ইচ্ছামতে সলনি কৰিব পাৰে, কিন্তু সেই সলনি কৰা কৰ্ম নিজে প্ৰতিলিপি কৰি বিতৰণ কৰিব নোৱাৰে। নৈতিক অধিকাৰ-ৰ নিয়ম মানি চলা দেশত কিছু ক্ষেত্ৰত মূল কপিৰাইট ধাৰকে এনে সলনি কিছুমান ক্ষেত্ৰত বাধা দিব পাৰে, যদিহে সেই সলনি ৰাজহুৱা ভাৱে দৃশ্যমান হয়।
এই শ্ৰব্য ফাইল 2008-12-30 "কপিৰাইট" তাৰিখৰ প্ৰবন্ধৰ 2008-12-30 সংস্কৰণটোৰ, আৰু সেয়ে প্ৰবন্ধৰ সাম্প্ৰতিক পৰিৱৰ্তনসমূহ প্ৰতিফলিত নকৰিবও পাৰে, অধিক তথ্যৰ বাবে (শ্ৰৱণ সাহায্য চাওক)
