সংস্কৃতি' কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট জাতি বা জনগোষ্ঠীৰ একচেতিয়া সম্পত্তি নহয়। ই মানৱসৃষ্ট; আৰু মানুহৰ মাজত পৰিবৰ্তিত তথা পৰিবৰ্দ্ধিত ৰূপত জীয়াই থাকে। পৃথিৱীৰ প্ৰত্যেকটো জাতি বা জনগোষ্ঠীৰ নিজ নিজ সংস্কৃতি আছে। বিভিন্ন জাতি, জনগোষ্ঠীৰ সংস্কৃতিৰ সমলৰ সমাহৰণত অসমীয়া সংস্কৃতি গঁঠিত হৈছে। সেয়ে ক'ব পাৰি যে বিশাল ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ দৰে অসমীয়া সংস্কৃতিও এক সমন্বয় বা মিলনৰ বস্তু।
অসমীয়া সংস্কৃতি বুলিলে অসমীয়া জীৱন নিৰ্বাহ প্ৰণালীৰ সমগ্ৰতাক সাঙুৰি লয়। সামাজিক জীৱ হিচাপে মানুহে কিছুমান ৰীতি-নীতি, আচাৰ-ব্যৱহাৰ, বিশ্বাস-অবিশ্বাস, ধৰ্ম-অধৰ্ম, উৎসৱ-অনুষ্ঠান আদিৰ মাজেৰে জীৱন নিৰ্বাহ কৰে আৰু এই জীৱন নিৰ্বাহ প্ৰণালীৰ সামগ্ৰিক যৌগিক ৰূপটোৱেই হ'ল সংস্কৃতি। থুলমুলকৈ জনসাধাৰণৰ জীৱন পদ্ধতিয়ে হ'ল সংস্কৃতি।
অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বিকাশত বিশেষ অৰিহনা যোগোৱা এটি প্ৰধান বিষয় হ'ল ধৰ্ম। কিন্তু আধুনিকতাৰ পৰিপেক্ষিতত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বিকাশত কোনো ধৰ্মৰে বাস্তবমুখী আৰু সৃষ্টিমুখী বৰঙনি পৰিলক্ষিত নহয়। অসমৰ মধ্যযুগৰ সংস্কৃতি আছিল মূলতঃ ধৰ্ম্মভিত্তিক। এই যুগৰ প্ৰায় সকলোবোৰ সংস্কৃতিক বিকাশৰ মূলতে আছিল ধৰ্মীয় প্ৰভাব। মধ্যযুগত ধৰ্ম্মীয় প্ৰভাৱজনিত সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত বৈষ্ণৱ সত্ৰ সমূহ সৰ্ব্বশ্ৰেষ্ঠ। এই সত্ৰসমূহ আছিল তদানীন্তন সময়ৰ সংস্কৃতি বিকাশৰ মূল কেন্দ্ৰ। কিন্তু, বৰ্ত্তমান এই সত্ৰসমূহৰ সমাদৰ বহুখিনিয়ে হ্ৰাস পাইছে। আজিৰ সত্ৰসমূহ আধ্যাত্মিক চিন্তা-চৰ্চাৰ কেন্দ্ৰীয়স্থল হৈ থকা নাই। অৱশ্যে ধৰ্মৰ নামত বিভিন্ন মঠ-মন্দিৰ স্থাপন কৰি বিভিন্ন দেৱ-দেৱীৰ পূজা অৰ্চনা এতিয়াও কৰা দেখা যায়। কিন্তু, এইবোৰত জনমানসৰ কিমানখিনি ভক্তিভাব নিমজ্জিত হৈ আছে ই সন্দেহৰ বিষয়। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানবোৰে ক্ৰমাৎ হৈ পৰিছে ব্যৱসায় ভিত্তিক। ধৰ্মৰ নামত গা কৰি উঠা 'চান্দা তোলা' সংস্কৃতিয়ে অসমীয়া সংস্কৃতিৰ ক্ষয়ংকৰি স্বৰূপটো উদঙাই দিয়ে। আকৌ, ধৰ্মৰ নামত অসমীয়া লোকৰ অৰিয়া-অৰিয়েও এক নতুন সাংস্কৃতিক সংকটৰ বাৰ্তাই বহন কৰি আনিব ধৰা যেন বোধ হৈছে।
অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এটা দিশ উজলাই ৰখা পৰিবেশ্য কলাসমূহৰ ভিতৰত ওজাপালি, দেওধানী, ভাৱৰীয়া, ঢুলীয়া ইত্যাদি প্ৰধান। প্ৰাচীন সমাজত ইয়াৰ প্ৰচলন অদ্যাপি চলি আহিছে যদিও পূৰ্বৰ তুলনাত ইয়াৰ সমাদৰ বহুখিনি হ্ৰাস পাইছে। থলুৱা সংস্কৃতি বজাই ৰাখিবলৈ একশ্ৰেণীৰ লোকে এই অনুষ্ঠানবোৰ উদ্যাপন কৰে যদিও এইবোৰ পৰিদৰ্শন কৰিবলৈ দৰ্শকৰ অভাৱ। অসমীয়া সমাজত 'পুতলা নাচৰ' যি সমাদৰ আছিল আজি সেই সমাদৰ বিচাৰি যোৱাটো মৰুভূমিত মৰিচিকা বিচাৰি যোৱাৰ সদৃশহে। কালক্ৰমত অসমীয়া সংস্কৃতিত কথাছবি সংযোজিত হ'ল। পাশ্চত্য নাটকৰ আৰ্হিৰে বিভিন্ন নাটক সৃষ্টি হ'ল। আৰু পূৰ্বৰ নাটকৰ লগত এইবোৰৰ যোগসূত্ৰ নোহোৱা হ'ল। ইয়াৰ লগে লগে আহি পৰিল ৰংগমঞ্চ। ক্ৰমশঃ মঞ্চজগতলৈ আন এক পৰিৱৰ্ত্তন আহে আৰু সেয়া হ'ল আধুনিক ভ্ৰাম্যমাণ মঞ্চ। ভ্ৰাম্যমাণ মঞ্চাভিনয়ৰ যোগেদি দৃশ্যবোৰৰ পৰিবেশ পৰিস্থিতি আৰু পৃষ্ঠভূমিৰবোৰ প্ৰদৰ্শন কৰিব পৰা হ'ল। এটা সময়ত ভ্ৰাম্যমাণ দলসমূহে অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বৈশিষ্ট্য ৰক্ষা কৰিব পাৰিলেও আধুনিক ভ্ৰাম্যমাণ দলসমূহ হৈ পৰিছে বজাৰমুখী। ব্যৱসায়িক সফলতাৰে জুখিবলৈ ধৰে শিল্পীৰ সফলতাৰ মাপকাঠি। তদ্স্বত্বেও আধুনিকতাৰ বা লগা আমাৰ অসমীয়া মানুহবোৰে এইবোৰ চাই মছগুল হৈ আছে। অধিক মুনাফা অৰ্জনৰ হেতু দৰ্শকৰ আকৃষ্ট কৰি ৰাখিবলৈ এই ভ্ৰাম্যমাণ দলসমূহে জাকজমকতাৰে, মনোমোহা নৃত্য-গীত আদি পৰিবেশন কৰিব ধৰিছে। অৱশ্যে এতিয়াও দুই এখন নাটক শৈল্পীক প্ৰয়োজনীয়তা আৰু সমাজ জীৱনৰ প্ৰতিফলনৰ হকে ৰচনা হৈছে।
আধুনিকতাৰ প্ৰেক্ষাপটত অসমীয়া সংস্কৃতিত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা এটা প্ৰধান বিষয় গীত-নৃত্যৰ ক্ষেত্ৰতো এক বিৰাট পৰিবৰ্ত্তন আহি পৰিছে। পূৰ্বতে জ্যোতিপ্ৰসাদ, ভূপেন হাজৰিকা আদি একশ্ৰেণী গীতিকাৰ, সুৰকাৰ সকলৰ গীতৰ সুৰে হৃদয়ত যি মূৰ্ছনাতুলিছিল বৰ্ত্তমান এনে অভিজ্ঞ শিল্পী তাকৰীয়া হৈ পৰিছে। জনগণৰ শিল্পী হিচাপে পৰিচিত তেওঁলোকৰ গীতৰ কথাত বিচাৰি পোৱা গৈছিল জনসাধাৰণ আৰু সমাজমুখীতা। কিন্তু, বৰ্ত্তমান সংগীত হৈ পৰিছে অধিক শ্ৰোতাক মনোৰঞ্জন দিব পৰা এটা বহল ভাষাৰ বজাৰ যোগান ধৰিব পৰা ব্যৱসায়িক শিল্প। বৰ্ত্তমান শিল্পীসকলৰ গীতৰ সুৰত বাজি উঠে পাশ্চাত্যৰ সুৰ। আকৌ, বেছিভাগ ক্ষেত্ৰত শিল্পীৰ গীতৰ সুৰতকৈ আধুনিক ন-ন বাদ্যযন্ত্ৰৰ ঝংকাৰৰ ধ্বনিহে প্ৰতিফলিত হোৱা দেখা যায়। নৃত্যৰ ক্ষেত্ৰতো দেখা যায় অসমীয়া নাচৰ ভঙ্গিমাৰ সলনি বাহিৰাগত কিছুমান ভঙ্গিমাৰ পয়োভৰ। আধুনিকতাৰ স্পৰ্শত অসমীয়া সংস্কৃতিলৈ শংকৰদেৱ-মাধবদেৱৰ অবদান বৰগীত সমূহৰ গীতৰ সুৰো পাশ্চাত্যৰ ফালে ঢাল খোৱা দেখা যায়; ইয়াৰ গীতৰ সুৰত কোনো ভক্তিভাব সোমাই থকা নাই। তাত্প ৰ্যপূৰ্ণ কথা হ'ল অসমত বসবাস কৰা জনজাতীয় শিল্পীসকলেও তেওঁলোকৰ নিজ নিজ ভাষাত ৰচিত সংগীত চৰ্চা কৰি অসমীয়া সংস্কৃতিৰ প্ৰসাৰণ বৃদ্ধি কৰিছে।
আধুনিকতাৰ কবলত অসমীয়া সমাজত বৈজ্ঞানিক সংস্কৃতিৰ প্ৰভাৱ পৰিল। বিজ্ঞানৰ ন-ন আবিষ্কাৰ দূৰদৰ্শন, অনাতাৰ, বাইক, মটৰগাড়ী, মোবাইল ফোন আদি আৱিষ্কাৰ কৰাৰ ফলত অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক বিৰাট পৰিবৰ্ত্তন আহি পৰিল।
এনেদৰে অসমীয়া সংস্কৃতি পৰিবৰ্ত্তন আৰু পৰিবৰ্দ্ধনৰ ৰূপত জীয়াই আছে। আধুনিকতাৰ স্পৰ্শই অসমীয়া সংস্কৃতি নেতিবাচক আৰু ইতিবাচক দুয়োটা ৰূপেই গ্ৰহণ কৰিছে। যুগৰ লগে লগে মানব সভ্যতা উন্নতিৰ দিশত আগুৱাবলৈ কেৱল পৰম্পৰাক যে খামুচি ধৰি থাকিব লাগিব এইটো সঁচা নহয়; পৰিবৰ্ত্তনৰ প্ৰয়োজন আছে। কিন্তু, পৰিবৰ্ত্তন কেতিয়াও নিজৰ অস্তিত্ব ধ্বংসমুখী হ'ব নালাগে। আধুনিকতাই অসমীয়া সংস্কৃতিৰ যি পৰিৱৰ্তন আনিছে এটা সময়ত অসমবাসীয়ে নিজৰ সংস্কৃতি বিচাৰি বিচাৰি হাবাথুৰি খাব লাগিব সেয়া ধুৰূপ। সেয়ে আজিৰ অসমবাসীয়ে নিজৰ স্বকীয় মৌলিক উপাদানসমূহ সংৰক্ষিত কৰি নিজৰ জাতীয় অস্তিত্ব ৰক্ষা কৰাৰ সময় সমাগত। পৰম্পৰাৰ স'তে আধুনিক এই দুয়োটাৰ সু-সমন্বয় কৰিব পাৰিলে অসমীয়া সংস্কৃতিৰ ইতিহাস সমৃদ্ধ হ'ব।
সহায়ক গ্ৰন্থপূজী :---- ১) অসমৰ সংস্কৃতি----লীলা গগৈ ২) অসমৰ লোকসংস্কৃতি---- নিৰ্মলপ্ৰভা বৰদলৈ ৩) অসমীয়া লোকসংস্কৃতিৰ আভাস--- ড॰ নবীন চন্দ্ৰ শৰ্মা ৪) বাৰেবৰনীয়া অসম----- ড॰ হৰিনাথ শৰ্মা দলৈ।
