তাজমহল ভাৰতৰ উত্তৰ প্ৰদেশৰ আগ্ৰাত অৱস্থিত এখন ৰাজকীয় সমাধি। মোগল সম্ৰাট শ্বাহজাহানে তেওঁৰ পত্নী অৰ্জুমান্দ বাণু বেগমক মনত ৰাখিবলৈ এই সুন্দৰ স্মৃতিস্তম্ভটো নিৰ্মাণ কৰিছিল, যাক মমতাজ মহল বুলি কোৱা হয়। স্মৃতিস্তম্ভটোৰ নিৰ্মাণ ১৬৩২ চনত আৰম্ভ হৈছিল যিটো প্ৰায় ১৬৫৩ খৰচত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।
তাজমহল হৈছে বিশ্বৰ বাবে এটা সুন্দৰ স্মৃতিস্তম্ভ আৰু মনোমোহা স্মৃতিস্তম্ভ। প্ৰেমৰ অবিশ্বাস্যভাৱে স্মৰণীয় ভাস্কৰ্য। ইছলামিক স্থাপত্যৰ এক আশ্চৰ্যকৰ চিহ্ন যি শান্তি আৰু সৌন্দৰ্যৰ প্ৰতীক।
১৬৩১ চনত মোগল কালৰ সমৃদ্ধিশালী সম্ৰাট শ্বাহজাহান তেওঁৰ দ্বিতীয় পত্নী মমতাজ মহলৰ মৃত্যুত গভীৰভাৱে দুখিত হৈছিল। ইয়াৰ পিছত মমতাজ মহলৰ ১৪তম কন্যা গৌহৰ বেগমৰ জন্ম দিয়াৰ সময়ত মৃত্যু হৈছিল।
মমতাজৰ মৃত্যুৰ পিছত তাজ মহলৰ নিৰ্মাণ আৰম্ভ হৈছিল। মূল সমাধিটো ১৬৪৮ চনত সম্পূৰ্ণ হৈছিল আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে থকা অট্টালিকা আৰু বাগিচাটো আৰু পাঁচ বছৰ পিছত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ফৰাচী পৰ্যটক ফ্ৰান্সিছ বাৰ্নিয়াৰে ১৬৬৩ চনত আগ্ৰা ভ্ৰমণ কৰি লিখি আছিলঃ
চাৰবাগ বাগিচা প্ৰথম মোগল সম্ৰাট বাবৰৰ দ্বাৰা ভাৰতত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, যাক পাৰ্চী বাগিচাৰ দৰে ডিজাইন কৰা হৈছিল। চাৰবাগৰ অৰ্থ হৈছে যে স্বৰ্গৰ বাগিচা প্ৰতিফলিত হ'ব। মোগল যুগৰ লিখনিত, এজন পাৰ্চী ৰুষ্টিবাদীয়ে স্বৰ্গৰ বাগিচাক এক আদৰ্শ বাগিচা হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল, যি প্ৰাচুৰ্যৰে পৰিপূৰ্ণ। এই বিৱৰণত পানী বা পানীয়ে এক মুখ্য ভূমিকা পালন কৰিছে। ইয়াত কোৱা হৈছে যে স্বৰ্গৰ বাগিচাৰ এটা পৰ্বতৰ পৰা চাৰিটা নদী গঠন কৰা হয়, আৰু ই বাগিচাৰ উত্তৰ, দক্ষিণ, পূৱ আৰু পশ্চিমলৈ পৃথকে প্ৰবাহিত হয়।
প্ৰায় সকলো মোগল চাৰবাগ চতুৰ্ভুজ, বাগিচাৰ মাজত মন্দিৰ বা শিবিৰ আছে। কিন্তু তাজমহল আনৰ পৰা পৃথক কাৰণ ইয়াৰ মন্দিৰৰ অংশ বাগিচাৰ মাজৰ পৰিৱৰ্তে বাগিচাৰ এফালে অৱস্থিত। যমুনা নদীৰ সিপাৰে, নতুন আৱিষ্কাৰ কৰা মাহতাব বাগে বিভিন্ন তথ্যৰ পৰামৰ্শ দিয়ে, যমুনা নদীখন বাগিচাৰ ডিজাইনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যাতে ই স্বৰ্গৰ নদী হিচাপে অৰ্থকৰিব।
বাগিচাৰ লেআউট আৰু ইয়াৰ স্থাপত্যবৈশিষ্ট্য যেনে ইয়াৰ ফাউণ্টেইন, ইটা বা মাৰ্বেল ৰাস্তা আৰু জ্যামিতিক ইটা ৰেখাফুলৰ বিচনা ঠিক চেলিমাৰ্ছৰ দৰে একে আৰু এই ক্ৰমটো একেঅভিযন্তা আলী মাৰ্দানৰ দ্বাৰা ডিজাইন কৰা হৈছে।
পিছত, বাগিচাৰ গোলাপ, ডফোডিল, বিভিন্ন ফলৰ গছ আৰু অন্যান্য গছ-গছনিৰ প্ৰাচুৰ্য ৰখা হৈছিল। মোগল সম্ৰাটসকলৰ প্ৰগতিশীল পতনৰ সৈতে, বাগিচাটো ও অপতন হৈছিল। ব্ৰিটিছ শাসনকালত, ব্ৰিটিছসকলে তাজমহলৰ তত্বাৱধান দখল কৰিছিল। তেওঁলোকে এই দৃশ্যপট সলনি কৰিছিল আৰু লণ্ডনৰ আনুষ্ঠানিক বাগিচাখন পুনৰ চাইছিল।
তাজ মহল বৰ্গটো তিনিফালে এটা বালেশিলৰ দুৰ্গৰ দৰে বেৰৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত হৈ আছে। নদীৰ কাষত কোনো বেৰ নাই। এই বেৰৰ বেৰৰ বাহিৰত আৰু অধিক সমাধি আছে, যাৰ ভিতৰত আছে শ্বাহজাহানৰ আন পত্নীসকলৰ সমাধি আৰু মমতাজৰ প্ৰিয় দাসীসকলৰ এটা ডাঙৰ সমাধি। এই স্থাপত্যবোৰ মুখ্যতঃ ৰঙা বালেষ্টনেৰে নিৰ্মিত, সেই সময়ৰ সৰু মোগল সাধাৰণ সমাধিৰ দৰে দেখা যায়।
ভিতৰৰ (বাগিচা) বেৰবোৰ হৈছে স্তম্ভ আৰু ছাদ। যিটো সাধাৰণতে হিন্দু মন্দিৰত দেখা গৈছিল আৰু পিছত মোগল মছজিদৰ ডিজাইনলৈ অনা হৈছিল। বেৰবোৰ বিভিন্ন গম্বুজ আকৃতিৰ বিল্ট-ইন চেণ্টাৰৰ সৈতে সংযোজিত যিবোৰ কেইবাটাও স্থানত দেখা যায়, যাক পৰ্যবেক্ষণ পোষ্ট হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। যিটো বৰ্তমান সংগ্ৰহালয় হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। তাজ মহলত প্ৰৱেশ কৰাৰ মুখ্য গেট বা দুৱাৰো মাৰ্বেলত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। দুৱাৰৰ ডিজাইন আৰু শৈলীয়ে আমাক মোগল সম্ৰাটসকলৰ স্থাপত্যৰ কথা মনত পেলাই দিয়ে। ইয়াৰ তোৰণবোৰ সমাধিৰ স্খলিত আৰ্চবোৰৰ দৰে একে আৰু ইয়াৰ পিস্তা ৰশ্মবোৰ সমাধিৰ কেলিগ্ৰাফী বা চাৰুলিস্ক্ৰিপ্ট ডিজাইনৰ সৈতে মিলাহয়। ইয়াৰ ছাদটো আন বালেষ্টনৰ অট্টালিকাৰ দৰে ডিজাইন কৰা হৈছে, যিবোৰ সুন্দৰভাৱে জ্যামিতিক।
চৌহদৰ একেবাৰে শেষত সমাধিৰ খোলা অংশৰ সৈতে দুটা বিশাল বালেষ্টন অট্টালিকা আছে। তেওঁলোকৰ পিছফালে পূৱ আৰু পশ্চিম ফালে থকা বেৰৰ সমান্তৰাল।
দুটা সক্ৰিয়তা একেবাৰে আনএটাৰ ছবিৰ দৰে দেখা গৈছে। পূৱ ভৱনটো এটা মছজিদ, আনটো হৈছে জাৱাব (উত্তৰ), ভাৰসাম্য ৰখাৰ মুখ্য উদ্দেশ্য (যাক মোগল কালত মেহমান ৰাখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল)। জাৱাব বেলেগ, কেৱল ইয়াৰ মেহৰাম নহয় আৰু ইয়াৰ মজিয়া ডিজাইন কৰা হৈছে য'ত মছজিদৰ মজিয়াত ৫৬৯ জন মুছলমানৰ প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ ক'লা শিলৰ দাগ দিয়া হৈছে।
মছজিদৰ প্ৰাথমিক ডিজাইনশ্বাহজাহানৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত অন্যান্য অট্টালিকাৰ দৰে। বিশেষকৈ তেওঁৰ মছজিদ-ই-জাহনুমবা বা দিল্লী জামৰ মছজিদ -  ইয়াৰ ওপৰত তিনিটা গম্বুজ থকা এটা ডাঙৰ ঘৰ। মোগল মছজিদত প্ৰাৰ্থনা কৰাৰ স্থানবোৰ তিনিটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছিল। ডাঙৰ প্ৰাৰ্থনা স্থানৰ দুয়োফালে এটা সৰু প্ৰাৰ্থনাৰ স্থান আছে। তাজমহলৰ প্ৰতিটো প্ৰাৰ্থনা স্থানৰ ওপৰত এটা বিশাল গম্বুজ আছে কিন্তু ঠাইটো খোলা আছে।
ভৱনটোৰ নিৰ্মাণ ১৬৪৩ চনত সম্পূৰ্ণ হৈছিল।
তাজ মহলৰ হৃদয়ত ইয়াৰ বগা মাৰ্বেলসমাধি আছে। যাৰ অন্যান্য মোগল সমাধিৰ দৰে, মুখ্যতঃ পাৰ্চী বৈশিষ্ট্য আছে, যেনে আইৱান, ধনুআকৃতিৰ দুৱাৰ, ওপৰৰ এটা ডাঙৰ গম্বুজৰ সৈতে প্ৰতিচাম ইমাৰত। সমাধিটো এটা বৰ্গাকাৰ খামখাৰ ওপৰত থিয় হৈ আছে। আধাৰ গাঁথনিটো বিশাল আৰু ইয়াত কেইটামান কোঠা আছে। মুখ্য কোঠাত মমতাজ মহল আৰু শ্বাহজাহানৰ স্মাৰক আছে, তেওঁলোকৰ কবৰবোৰ তলৰ এটা স্তৰ।
তাজমহল মজিয়া পৰিকল্পনা।
আধাৰটো প্ৰকৃততে এটা কোণ ভঙা ঘনক্ষেত্ৰ, প্ৰতি ফালে প্ৰায় 55 মিটাৰ (সোঁফালে, মজিয়াৰ পৰিকল্পনা চাওক)। দীঘল ফালে এটা ডাঙৰ পেস্তা, বা এটা ডাঙৰ ধনুআকৃতিৰ পথ, আইৱানৰ গাঁথনি, লগতে ওপৰত একে ধৰণৰ ধনুআকৃতিৰ বাৰাণ্ডা। এই মুখ্য ধনুআকৃতিৰ তোৰণটো বৃদ্ধি পাইছে আৰু সন্মুখগঠন কৰিবলৈ ওপৰৰ অট্টালিকাটোৰ ছাদত যোগদান কৰিছে। তোৰানাৰ আনফালে, অতিৰিক্ত পেস্তা ওপৰলৈ আৰু পিছফালে গৈছে, পেস্তাৰ এই বৈশিষ্ট কোণত থাকে আৰু একেদৰে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ডিজাইনটো সম্পূৰ্ণৰূপে সমাৰ্থক আৰু অট্টালিকাটোৰ প্ৰতিটো ফালে একে। ভঙা কোণৰ সন্মুখীন হৈ আধাৰৰ প্ৰতিটো কোণত চাৰিটা মিনাৰ, এটা মিনাৰ আছে।
সমাধিৰ ওপৰৰ মাৰ্বেল গম্বুজটো সমাধিৰ আটাইতকৈ আকৰ্ষণীয় বৈশিষ্ট্য। ইয়াৰ আকাৰ প্ৰায় বিল্ডিং আধাৰৰ আকাৰৰ দৰে একে, যি প্ৰায় 35 মিটাৰ। ইয়াৰ উচ্চতা হৈছে গম্বুজটো ৭ মিটাৰ উচ্চ চিলিণ্ডাৰ আকৃতিৰ ড্ৰামত লগোৱা হয়।
ইয়াৰ আকাৰৰ বাবে, এই গম্বুজটোক কেতিয়াবা গুয়াজ ডম বা গুয়াৰাহ ডম বুলি কোৱা হয়। গম্বুজটোৰ ওপৰটো এটা পদ্ম ফুলেৰে সজোৱা হৈছে, যি ইয়াৰ উচ্চতাক আৰু দৃশ্যমানভাৱে ঘূৰি যায়। গম্বুজটোৰ ওপৰত পাৰ্চী আৰু হিন্দু পৰম্পৰাগত অলংকাৰৰ সৈতে এটা পুৰণি সম্ভৱতঃ তম বা কছা বাৰ আছে।
ডাঙৰ গম্বুজটোৰ গুৰুত্ব হৈছে কাৰণ ইয়াৰ চাৰিকোণত আন চাৰিটা সৰু গম্বুজ আছে। সৰু গম্বুজবোৰ ডাঙৰ গম্বুজৰ দৰে দেখা যায়। তেওঁলোকৰ স্তম্ভবোৰ সমাধিৰ আধাৰৰ পৰা ছাদলৈ গৈছে। সৰু গম্বুজবোৰত কচা বা তামাৰৰ পুৰণি বাৰও আছে।
দীঘল মোচাকা শীৰ্ষ বা গুলডষ্ট আধাৰ বেৰৰ ওচৰত উঠি গম্বুজৰ উচ্চতাত দেখা যায়।
সৰু গম্বুজ আৰু গুলডষ্টতো লোটাছ ফুল আছে।
মিনাৰৰ মুখ্য বিদিকা কোণত চাৰিটা ডাঙৰ পোষ্ট আছে যাৰ প্ৰতিটো ৪০ মিটাৰতকৈ অধিক উচ্চ। মিনাৰত তাজ মহলৰ সমতাও লক্ষ্য কৰিব পৰা গৈছিল।
ডাকালয়বোৰ মছজিদৰ পৰম্পৰাগত মিনাৰৰ ডিজাইনত ডিজাইন কৰা হৈছে, য'ত মুয়াজিনে প্ৰাৰ্থনা কৰে। প্ৰতিটো মিনাৰক দুটা বাৰাণ্ডাৰ মাজেৰে তিনিটা সমান উচ্চতাত বিভক্ত কৰা হয়। মিনাৰৰ শীৰ্ষত অন্তিম বাৰাণ্ডা আছে য'ত সমাধিৰ ছাতাবোৰত একে ধৰণৰ ছাতা আছে।
মিনাৰৰ ছাতাবোৰত একেধৰণৰ কাম কৰা হৈছে যিদৰে পামফুলৰ দ্বাৰা ডিজাইন কৰা শীৰ্ষত কৰা হৈছে। প্ৰতিটো মিনাৰে বিদিকাৰ পৰা সামান্য হেলান দি আছে যাতে ই কেতিয়াও খহি নাযায়, যাতে ই মুখ্য সমাধিত নাপৰে।
তাজ মহলআগ্ৰা বেৰথকা আগ্ৰা চহৰৰ দক্ষিণ অংশৰ এখন ভূমিত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল যিটো মহাৰাজা জয় শিংৰ মালিকানাধীন আছিল। শ্বাহজাহানে আগ্ৰাৰ মাজত এটা বিশাল প্ৰাসাদ দিয়াৰ পৰিৱৰ্তে মাটিখন লৈছিল। [9] তাজ মহলৰ কাম সমাধিৰ আধাৰশিলা স্থাপনৰ সৈতে আৰম্ভ হৈছিল। নদীৰ নিগৰা হ্ৰাস কৰিবলৈ প্ৰায় ৩ ফুট মাটি খনন কৰা হয় আৰু ইয়াত ঢিলা মাটি পেলাই দিয়া হয়। সমগ্ৰ অঞ্চলটো নদীৰ পাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫০ মিটাৰ ওপৰলৈ উঠাৰ সমান। তাজ মহল ৫৫ মিটাৰ দীঘল। সমাধিটোৰ ব্যাস ১৮ মিটাৰ আৰু উচ্চতা ২৪ মিটাৰ।
বাধা বাঁহৰ পৰিৱৰ্তে, মিস্ত্ৰীসকলে তেওঁলোকৰ সচৰাচৰ ৰেজন বাধা নিয়মৰ অধীনত সমাধিৰ ভিতৰত আৰু বাহিৰত একেধৰণৰ ইটা ভটা তৈয়াৰ কৰে। ভাটাটো ইমান ডাঙৰ আৰু জটিল আছিল যে শ্ৰমিকসকলক আঁতৰাবলৈ প্ৰায় এবছৰ সময় লাগিব বুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল। কাহিনীঅনুসৰি, শ্বাহজাহানে ঘোষণা কৰিছিল যে এজনে ভাৰাৰ ইটা ল'ব পাৰে আৰু এটা নিশাৰ ভিতৰত কৃষক, দিনৰ মোৱাৰী আৰু কৃষকসকলে বোজা আঁতৰ কৰে।
নিৰ্মাণৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত স্থানত মাৰ্বল আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী ল'বলৈ ১৫ কিলোমিটাৰ ঢাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। সমসাময়িক সূত্ৰঅনুসৰি, ২০ আৰু ৩০ টা ষাঁৰক একেলগে বান্ধি বিশেষ প্ৰকাৰৰ গৰুগাড়ীত শিল দিয়া হৈছিল।
শিল উঠাবলৈ আৰু সঠিক উচ্চতাত বহাৰ বাবে কপিকল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। গধা আৰু ষাৰুৰ দলটোৱে প্ৰতিলিপিটো জোকাবলৈ শক্তি যোগান ধৰা হৈছিল।
ভিত্তি আৰু সমাধি নিৰ্মাণ কৰিবলৈ প্ৰায় ১২ বছৰ সময় লৈছিল। বাকী অঞ্চলটো নিৰ্মাণ কৰিবলৈ আৰু ১০ বছৰ সময় লৈছিল। (যিহেতু বৰ্গঅঞ্চলটো কেইটামান অংশত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, তেতিয়াৰ ইতিহাস লেখকসকলে নিৰ্মাণৰ শেষৰ বিভিন্ন তাৰিখৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰিছিল। উদাহৰণ স্বৰূপে, সমাধিটো ১৬৪৩ চনত সম্পূৰ্ণ হৈছিল, কিন্তু বাকী কামএতিয়াও চলি আছিল। )
এক জটিল আন্তঃগাঁথনিৰ জৰিয়তে তাজমহললৈ পানী বা পানী যোগান ধৰা হৈছিল। নদীৰ পৰা কেইটামান পুৰৰ মাজেৰে পানী উঠাই লোৱা হৈছিল - ৰছী আৰু বাল্টিৰ জৰিয়তে জন্তুৰ দ্বাৰা পানী লোৱাৰ এক পদ্ধতি। পানীটো এটা ডাঙৰ বৰ্গত সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল, যাক আৰু ৩০ টা পুৰেৰে তুলি তাজ মহলৰ ভূগর্ভস্থ যোগান পোষ্টলৈ যোগান ধৰা হৈছিল।
তাজমহল অঞ্চলটো পাইপৰ দ্বাৰা সংযোজিত হোৱা যোগান পোষ্টৰ পৰা পানী আন তিনিটা সহায়ক ডাকগৃহত উপনীত হৈছিল। মাটিৰ তলত প্ৰায় ১.৫ মিটাৰ ৰ খাবলৈ মুখ্য খোজ কঢ়া পথৰ সৈতে এটা .25 মাটিৰ পাইপ লোৱা হৈছে। যি চৌহদৰ মুখ্য বৰ্গটো পূৰণ কৰে। উত্তৰ-দক্ষিণৰ ফাউণ্টেইনবোৰ ক'লে অধিক তামাৰ পাইপেৰে পানী যোগান ধৰা হৈছিল। গোটেই বাগিচাখন জলসিঞ্চন কৰিবলৈ সহায়ক অধিক নালা খনন কৰা হৈছিল।
শ্বাৱাৰ পাইপবোৰ পোনপটীয়াকৈ যোগান পাইপৰ সৈতে সংযোজিত হোৱা নাছিল। তাৰ পৰিৱৰ্তে, প্ৰতিটো শ্বাৱাৰৰ তলত তাপৰ পাত্ৰ এটা স্থাপন কৰা হৈছিল। পানীপ্ৰথমে পাত্ৰেৰে ভৰ্তি কৰা হৈছিল যাতে প্ৰতিটো বসন্তত সমান পানীৰ চাপ প্ৰয়োগ কৰিব পাৰি।
পুৰবোৰ আৰু বাকী নাই, কিন্তু আন্তঃগাঁথনিৰ অন্যান্য অংশএতিয়াও একে।
তাজ মহল এজন ব্যক্তিৰ দ্বাৰা ডিজাইন কৰা হোৱা নাই। এনে প্ৰকল্পবোৰত বহুতো প্ৰতিভাশালী লোকৰ প্ৰয়োজন।
তাজ মহল নিৰ্মাণত অংশগ্ৰহণ কৰা সকলৰ বিভিন্ন নাম বিভিন্ন উৎসৰ পৰা উপলব্ধ।
পাৰ্চী স্থপতি উস্তাদ যীচু; চৌহদটো ডিজাইন কৰাৰ বিশেষ ভূমিকাত তেওঁৰ নাম বহুঠাইত পোৱা যায়।
পাৰ্চী (ইৰাণ)ৰ বেনাৰছৰ 'ডাঠ'; পাৰ্চী ভাষাৰ প্ৰবন্ধত (ISBL 964-7483-39-2 চাওক), তেওঁক তত্বাৱধায়ক স্থপতি বুলি কোৱা হয়।
ডাঙৰ গম্বুজটো ইছমেইল খানে ডিজাইন কৰিছিল, উষ্টমান সাম্ৰাজ্যৰ পৰা, যাক গোলাবাৰুদৰ প্ৰথম ডিজাইনাৰ আৰু সেই যুগৰ অন্যতম মুখ্য গম্বুজ নিৰ্মাতা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।
লাহোৰৰ বাসিন্দা কাজিম খানে ডাঙৰ গম্বুজটোৰ শীৰ্ষত সোণৰ বাৰনিৰ্মাণ কৰিছিল।
চিৰঞ্জিলাল, দিল্লীৰ পৰা অহা এজন শিলৰ খননকাৰী; মুখ্য ভাস্কর আৰু মোজাইচিষ্টক লোৱা হৈছিল।
পাৰচিয়াৰ অমানত খান (চিৰাজ, ইৰাণ), মুখ্য চাৰুপিকাৰ (তেওঁৰ নাম তাজমহলৰ প্ৰৱেশ দুৱাৰত অগ্ৰাহ্য কৰা হয়, য'ত তেওঁৰ নাম শিলত খনন কৰা হৈছে)
মহম্মদ নীফ ৰাজমিস্ত্রিসকলৰ তত্বাৱধায়ক আছিল।
ইৰাণৰ চিৰাজৰ মীৰ আব্দুল কৰিম আৰু মুকৰিমত খান, যিয়ে ব্যৱস্থাপনা আৰু বিত্তীয় দিশবোৰ পৰিচালনা কৰিছিল।
তাজ মহলটো সঁহাৰি এছিয়া আৰু ভাৰতৰ পৰা অনা বিভিন্ন সামগ্ৰী সামগ্ৰীৰ েৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। নিৰ্মাণ কামৰ সময়ত নিৰ্মাণ সামগ্ৰী বহন কৰিবলৈ ১,০তকৈও অধিক হাতী ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ৰাজস্থানৰ পৰা পাতল প্ৰবাহিত অস্বচ্ছ বগা মাৰ্বেলশিল অনা হৈছিল, ইয়াচবি - পাঞ্জাৱৰ পৰা ৰঙা, হালধীয়া বা মুগা ৰঙৰ মধ্যম মানদণ্ডৰ শিল অনা হৈছিল। ইয়াশমক চীনৰ পৰা অনা হৈছিল - কঠিন, সাধা, সেউজীয়া শিল, স্ফটিক টুকুৰা। দূৰৰ সেউজীয়া-নীলা (পৰোজা) ৰঙৰ ৰত্নতিব্বত আৰু আফগানিস্তানৰ পৰা নীলকণ্ঠমণিৰ পৰা অনা হৈছিল। নীলমণি - উজ্জ্বল নীলা ৰত্নটো শ্ৰীলংকাৰ পৰা আহিছিল আৰু ৰসমাভৱ, খইৰী বা বগা ৰমূল্য শিল আৰৱৰ পৰা আহিছিল। এই ৮৮ প্ৰকাৰৰ মূল্যবান শিলটো বগা মাৰ্বেলত ৰখা হৈছে।
সেই সময়ত নিৰ্মাণৰ ব্যয় অনুমান কৰাকঠিন আৰু কিছুমান সমস্যাৰ ফলত কিছুমান হেচিটাংটোমিয়ে তাজ মহল নিৰ্মাণ কৰিবলৈ কিমান ব্যয় হৈছিল। তাজ মহলনিৰ্মাণৰ বাবে সেই সময়ত আনুমানিক ৩২ নিযুত টকা ব্যয় হৈছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। [11] কিন্তু শ্ৰমিকসকলৰ ব্যয়, নিৰ্মাণকৰিবলৈ লোৱা সময় আৰু বিভিন্ন অৰ্থনৈতিক সময়ৰ বাবে ইয়াৰ মূল্যক অমূল্য বুলি কোৱা হয়।
তাজ মহল নিৰ্মাণ শেষ হোৱাৰ লগে লগে শ্বাহজাহানক তেওঁৰ পুত্ৰ ঔৰংগজেবৰ দ্বাৰা ক্ষমতাত্যাগ কৰা হৈছিল আৰু আগ্ৰা দুৰ্গত গৃহবন্দী কৰা হৈছিল। শ্বাহজাহানে তেওঁৰ বাকী জীৱন আগ্ৰা দুৰ্গৰ উইন্ডোৰ মাজেৰে তাজমহললৈ চোৱা অতিবাহিত কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। শ্বাহজাহানৰ মৃত্যুৰ পিছত, ঔৰংগজেবে তেওঁক তাজ মহলত তেওঁৰ পত্নীৰ কাষত সমাধিস্থ কৰে। এইটো একমাত্ৰ বস্তু যিয়ে তাজমহল ডিজাইনসমতা নষ্ট কৰিছে। ১৯ শতিকাৰ শেষভাগত, মেৰামতিৰ অভাৱৰ বাবে তাজমহলৰ এটা অংশ বেয়াকৈ ধ্বংস হৈছিল। ১৮৫৭ চনৰ চিপাহ বিপ্লৱৰ সময়ত, ইংৰাজী সৈন্যসকলে তাজমহলক বিকৃত কৰে আৰু চৰকাৰী কৰ্মচাৰীসকলে বাটালীৰ সৈতে তাজমহলৰ বেৰৰ পৰা মূল্যবান আৰু ব্যয়বহুল নীলা মণি বোৰ আঁতৰাই লৈছিল।
১৯ শতিকাৰ শেষৰ ফালে, লৰ্ড কাৰ্জনে তাজমহল পুনৰ নিৰ্মাণৰ বাবে এটা ডাঙৰ প্ৰকল্প গ্ৰহণ কৰে। প্ৰকল্পটো ১৯০৮ চনত সম্পূৰ্ণ হৈছিল। তেওঁ এটা ডাঙৰ চাকি স্থাপন কৰিছিল (যিটো কাহিৰো মছজিদত ওলমি থকা চাকিৰ অনুকৰণত তৈয়াৰ কৰাৰ কথা আছিল কিন্তু তেতিয়াৰ শিল্পীসকলে তাজ মহলৰ ভিতৰৰ মঞ্চত হুকহু তৈয়াৰ কৰিব পৰা নাছিল) তেতিয়াই বাগিচাৰ ডিজাইন টো ইংৰাজী পাৰ্কলৈ সলনি কৰা হৈছিল যিটো এতিয়াও আছে।
তাজ মহল টো ২০ শতিকাৰ ভালদৰে ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা হৈছিল। ১৯৪২ চনত, যেতিয়া জাৰ্মান বায়ু সেনা আৰু পিছত জাপানী বায়ু সেনাই আকাশী আক্ৰমণ কৰিছিল, তেতিয়া চৰকাৰে তাজ মহলৰ সুৰক্ষাৰ বাবে ইয়াৰ ওপৰত এটা ভাটা নিৰ্মাণ কৰিছিল (ছবি চাওক)। ১৯৬৫ আৰু ১৯৭১ চনত পাকিস্তান-বাংলাদেশ যুদ্ধৰ সময়ত, পাইলটসকলৰ বাবে ভ্ৰম সৃষ্টি কৰিবলৈ তাজ মহলক এটা ভাটাৰে আৱৰি দিয়া হৈছিল। কাৰণ বাংলাদেশৰ মুক্তিযুদ্ধত ভাৰতে বিশ্বৰ পৰা অকুণ্টিং সমৰ্থন লাভ কৰিছিল।
তাজ মহলে শেহতীয়াকৈ সন্মুখীন হোৱা ভাবুকিটো হৈছে যমুনা নদীৰ কাষত পৰিৱেশ প্ৰদূষণ। মথুৰাত তেল চিকিৎসা চিকিৎসাৰ ফলত হোৱা এচিড বৰষুণৰ ফলত ও ইয়াৰ ক্ষতি হৈছে (যাক ভাৰতীয় উচ্চ ন্যায়ালয়ে নিষিদ্ধ কৰিছে)।
তাজ মহলে নিৰ্মাণৰ পিছৰ পৰা বহুতো পৰ্যটকক আকৰ্ষিত কৰিছে। আনকি তাজ মহলৰ দক্ষিণ ফালে থকা সৰু চহৰ তাজ গঞ্জী বা মুমতাজাবাদও প্ৰকৃততে পৰ্যটক আৰু শিল্পীসকলৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰিবলৈ পৰ্যটকসকলৰ বাবে ইন আৰু বজাৰ সৃষ্টি কৰাৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।
বৰ্তমান, তাজমহলে ২ৰ পৰা ৩ নিযুত পৰ্যটকক আকৰ্ষিত কৰে, যাৰ ভিতৰত ২,০০,০ বিদেশী, যি হৈছে ভাৰতৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় পৰ্যটন কেন্দ্ৰ। অক্টোবৰ, নৱেম্বৰ আৰু ফেব্ৰুৱাৰীত ঠাণ্ডা বতৰত সৰ্বাধিক সংখ্যক পৰ্যটক আহে। বায়ু দূষিত বাহনবোৰ তাজমহলৰ ওচৰলৈ যোৱানিষিদ্ধ। সেয়েহে, পৰ্যটকসকলে গাড়ীৰ ঠাইৰ পৰা ভৰিৰে বা বৈদিক বাছৰ দ্বাৰা তাজমহললৈ আহিব লাগিব। পৰ্যটকৰ বাবে খাৱাচপুৰবোৰ পুনৰ আৰম্ভ কৰা হৈছে।
বৰ্তমান তাজ দৰ্শনৰ ব্যয় ভাৰতীয়সকলৰ বাবে মাত্ৰ ৪০ টকা। চাৰ্ক দেশত পৰ্যটকসকলৰ বাবে তাজৰ প্ৰৱেশমূল্য ৫৩০ টকা। আৰু বাকী পৃথিৱীৰ বাবে এইটো ১০ টকা।
প্ৰত্নতাত্ত্বিক চাৰ্বে ওবে ইণ্ডিয়াই ২০১৪ চনৰ ২৫ ডিচেম্বৰৰ পৰা তাজমহল ভ্ৰমণ কৰিবলৈ পৰ্যটকসকলৰ বাবে অনলাইন টিকটৰ ওপৰত কাম কৰি আছে।
