(Kaziranga Wild Life Sanctuary, Assam) অসম, ভাৰত 015বিংশ শতাব্দী 0337 !৩৩৭; ১৯৮৫; ix, x কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলীয় ৰাজ্য অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী/ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ তীৰৰ প্লাবন সমভূমিত অৱস্থিত। ১৯৮৫ চনত ইয়াৰ অদ্বিতীয় প্ৰাকৃতিক পৰিবেশৰ বাবে এই বনাঞ্চল ইউনেস্কোৰ বিশ্ব ঐতিহ্যবাহী স্থানৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে। ১৯০৮ চনত গঁড়ৰ বিপন্ন প্ৰজাতিটোক ৰক্ষা কৰাৰ বাবে সংৰক্ষিত বনাঞ্চল হিচাপে এই উদ্যান প্ৰতিষ্ঠিত হয়। পৰবৰ্তী বছৰসমূহত এই বনাঞ্চল বিভিন্ন পৰিবৰ্তনৰ মাজেৰে অগ্ৰসৰ হয়। ১৯১৬ চনত এই অভয়াৰণ্যৰ নাম হয় "কাজিৰঙা গেম চেংচুৱেৰী। " ১৯৫০ চনত এই অভয়াৰণ্যৰ নাম পৰিবৰ্তন কৰি কাজিৰঙা বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য ৰখা হয়। ১৯৭৪ চনত অভয়াৰণ্যখনে ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ মৰ্যাদা পায়। কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ আয়তন ৪২৯৯৬ হেক্টৰ। এই উদ্যান ভাৰতীয় এশিঙীয়া গঁড়ৰ বৃহত্তম আবাসস্থল। গঁড়ৰ উপৰিও একাধিক প্ৰজাতিৰ স্তন্যপায়ী আৰু পক্ষীয়ে এই উদ্যানত বাস কৰে।\n(Mahabodhi Temple Complex at Bodh Gaya, Bihar) বিহাৰ, ভাৰত 015 খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতাব্দী, খ্ৰীষ্টীয় পঞ্চম তথা ষষ্ঠ শতাব্দী 1056rev !1056 rev; 2002; i,ii, iii, iv, vi বুদ্ধগয়াৰ মহাবোধি মন্দিৰ চৌহদ ৪.৮৬ হেক্টৰ অঞ্চল জুৰি প্ৰসাৰিত হৈ আছে। ই ইউনেস্কোৰ বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকাৰ (i) বিভাগত বিশেষ সাংস্কৃতিক আৰু পুৰাতাত্বিক গুৰুত্বসম্পন্ন স্থান। মহামতি অশোকে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতাব্দীত মন্দিৰৰ পশ্চিমত অৱস্থিত বোধিবৃক্ষক (Ficus religiosa) কেন্দ্ৰ কৰি এই মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল যদিও বৰ্তমানৰ মন্দিৰটো খ্ৰীষ্টীয় পঞ্চম আৰু ষষ্ঠ শতাব্দীৰ মধ্যৱৰ্তী সময়ত নিৰ্মিত। কথিত আছে, ৫৩১ খ্ৰীষ্টাব্দত ৩৫ বছৰ বয়সত সিদ্ধাৰ্থ গৌতমে ইয়াতেই বোধি বা বুদ্ধত্ব লাভ কৰিছিল। তাৰপাছত তেখেতে বৌদ্ধধৰ্ম প্ৰচাৰ আৰম্ভ কৰিছিল। সেই বাবে বৌদ্ধধৰ্মৰ এই অঞ্চলটো অত্যন্ত পবিত্ৰ জ্ঞান কৰা হয়। পাছৰ বহু শতাব্দীকাল ধৰি এই মন্দিৰটো বুদ্ধ ধৰ্মৰ সৰ্বোচ্চ মৰ্যাদাসম্পন্ন উপাসনা কেন্দ্ৰ হিচাপে চিহ্নিত হৈ আহিছে। বিশ্বৰ ভিন্ন প্ৰান্তৰৰ পৰা বৌদ্ধধৰ্মৰ লোকসকল ইয়ালৈ তীৰ্থ কৰিবলৈ আহে। ভাৰতীয় স্থাপত্যশৈলীৰে নিৰ্মিত এই মন্দিৰটো ৫০ মিটাৰ ওখ। ই "ভাৰতৰ স্বৰ্ণ যুগ" নামেৰে পৰিচিত গুপ্ত যুগত নিৰ্মিত ভাৰত উপমহাদেশৰ প্ৰাচীনতম মন্দিৰ। সম্ৰাট অশোকৰ সময়ৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতাব্দী) মন্দিৰৰ সূক্ষাগ্ৰ, ক্ষুদ্ৰ স্তম্ভশ্ৰেণী মন্দিৰ চৌহদৰ ভিতৰত থকা পুৰাতত্ত্ব সংগ্ৰহালয়ত সুৰক্ষিত আছে।\n(Group of Monuments at Pattadakal) কৰ্ণাটক , ভাৰত 015 ষষ্ঠ শতাব্দী 239 ! 239; 1984; (i)(iii)(vi) পট্টডাকাল স্মাৰকসমূহ ১৯৮৭ চনত ইউনেস্কো বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ইয়াত নটা গুৰুত্বপূৰ্ণ হিন্দু মন্দিৰ আৰু এটা জৈন মঠ বিদ্যমান। ইয়াৰ মাজত বিৰুপাক্ষ মন্দিৰটো ৭৪০ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰাণী লোকমহাদেবীয়ে স্বামীৰ দক্ষিণ ভাৰত বিজয় উপলক্ষে নিৰ্মাণ কৰিছিল। ই এটি অনবদ্য স্থাপত্য নিদৰ্শন। এই মন্দিৰৰ উপৰিও ইয়াত আইহোল, বাদামি, পট্টডাকাল, আৰু ষষ্ঠ শতাব্দীৰ চালুক্য ৰাজবংশৰ নিৰ্মিত একাধিক মন্দিৰ বিদ্যমান। সপ্তম শতাব্দীত পল্লবসকলে বাদামী অধিকাৰ কৰি কিছুকালৰ বাবে ইয়াত চালুক্য ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতিছিল। এই মন্দিৰসমূহ হ'ল উত্তৰ আৰু দক্ষিণ ভাৰতীয় স্থাপত্যৰীতিৰ এক অনবদ্য মিশ্ৰণ। পট্টডাকাল এটি হিন্দু তীৰ্থস্থল। ইয়াত আঠটি শিব মন্দিৰ আৰু এটি শৈব মঠ বিদ্যমান। প্ৰাংগনৰ মাজত পাপনাথ মন্দিৰ আৰু এটি জৈন মন্দিৰ অৱস্থিত।\n(Sun Temple, Konârak) উৰিষ্যা, ভাৰত 015ত্ৰয়োদশ শতাব্দী 246 ! 246; 1984; (i)(iii)(vi) কোণাৰ্ক সূৰ্য মন্দিৰ, উৰিস্যাৰ কোণাৰ্কত ত্ৰয়োদশ শতাব্দীত নিৰ্মিত এটি সূৰ্য মন্দিৰ। ই "ব্ল্যাক প্যাগোডা" নামেও পৰিচিত। মন্দিৰটি বংগোপসাগৰ তীৰত ভাৰতৰ পূৱ উপকূলত মহানদী বদ্বীপত অৱস্থিত। ই সূৰ্য (দেৱতা)ৰ চব্বিশ চক্ৰবিশিষ্ট ৰথৰ আকাৰত নিৰ্মিত। অত্যধিক কাৰুকাৰ্যখচিত এই প্ৰস্তৰখোদিত স্থাপত্যটিৰ বিশেষ প্ৰতীকী ব্যঞ্জনা আছে। পাথৰেৰে নিৰ্মিত এই মন্দিৰটি নিৰ্মাণ কৰে পূৱ গঙ্গ ৰাজবংশৰ ৰজা প্ৰথম নৰসিংহদেৱে। আধুনিক কালত মন্দিৰটিৰ পুনৰ সংস্কাৰ কৰা হয়। ১৯৮৪ চনত (i), (iii) আৰু (iv) বিভাগত সাংস্কৃতিক সম্পত্তি হিচাপে এই মন্দিৰ ইউনেস্কো বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়।\n(Taj Mahal, Uttar Pradesh) উত্তৰপ্ৰদেশ, ভাৰত 015 সপ্তদশ শতাব্দী 251 !252; 1983; i তাজমহল পৃথিৱীৰ সপ্তাশ্চৰ্যৰ অন্যতম। এইটো এটা সমাধিসৌধ। ১৬৩১ চনত সম্ৰাট ছাহজাহানৰ তৃতীয়া পত্নী বেগম মুমতাজ মহলৰ মৃত্যুৰ পাছত তেখেতৰ স্মৃতিত এই সৌধটি নিৰ্মাণ কৰা হয়। শ্বেতপাথৰৰ এই সমাধিসৌধটো মোগল স্থাপত্যকলাৰ শ্ৰেষ্ঠ নিদৰ্শন। ইয়াত পাৰ্ছী, ইছলামী আৰু ভাৰতীয় স্থাপত্যশৈলীৰ সমন্বয় ঘটিছে। ১৬৩১ চনৰ পৰা ১৬৪৮ চনৰ মধ্যৱৰ্তী সময়ত নিৰ্মিত হোৱা এই সৌধটি তৈয়াৰ কৰাত প্ৰায় ১৬ বছৰ সময় লাগিছিল। প্ৰধান স্থপতিবিদ আছিল ওস্তাদ আহমদ লাহৌৰি। এটা ৰাজকীয় সমিতিৰ তত্ত্বাৱধানত সহস্ৰ শিল্পীয়ে তেখেতক সহায় কৰিছিল। ১৯৮৩ চনত সাংস্কৃতিক সম্পত্তি/স্মাৰক হিচাপে (i) শ্ৰেণীত এইটো ইউনেস্কো বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। যমুনা নদীৰ বাওঁফালে 17 হেক্টৰ (42 একৰs) আয়তনবিশিষ্ট এক মোগল উদ্যানৰ মাজত এই সৌধটি অৱস্থিত। সৌধৰ ভিত্তিটো অষ্টভূজাকাৰ। চাৰিও কোণে চাৰিটা মিনাৰ আছে। কেন্দ্ৰস্থলৰ এটা ভূগৰ্ভস্থ কক্ষত মূল সমাধিটো আছে। সমাধিভৱন আৰু তাৰ শীৰ্ষত এক নয়নাভিৰাম গম্বুজ অৱস্থিত। সৌধৰ দেৱালত অপৰূপ কাৰুকাৰ্য আৰু কেলিগ্ৰাফিক অঙ্কনকলা খোদিত আছে।\n(Nanda Devi and Valley of Flowers National Parks) চামোলি জিলা, উত্তৰাখণ্ড, ভাৰত 015১৯৩৯ ও ১৯৮২ 335bis !335bis; 2005; (i)(iii)(vi) নন্দাদেৱী আৰু ভেলী অৱ ফ্লাৱাৰ্ছ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান সুউচ্চ পশ্চিম হিমালয় অঞ্চলত অৱস্থিত। এইটো মনোৰম পুষ্পভূমি আৰু নয়নাভিৰাম প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰ বাবে প্ৰসিদ্ধ। উত্তৰাখণ্ড ৰাজ্যৰ চামোলি জিলাৰ গাড়ওয়াল হিমালয়ত অৱস্থিত এই স্থানটি পূৰ্বে উত্তৰপ্ৰদেশ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল। ইয়াত অনেক দুৰ্লভ আৰু বিপন্ন প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীয়ে বসবাস কৰে। এইসমূহৰ মাজত উল্লেখযোগ্য "এছিয়াৰ কলা ভালুক", "তুষাৰ চিতা", "বাদামী ভালুক" আৰু "নীল ভেড়া। " নন্দাদেৱী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান দুৰ্গম পাৰ্বত্য অঞ্চলত অৱস্থিত। একত্ৰিতভাৱে দুই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানে জানস্কৰ আৰু মহাঁহিমালয়ৰ মাজত এটা পৰিৱৰ্তন স্থল সৃষ্টি কৰিছে। উদ্যানখনৰ আয়তন 87.5 বৰ্গ কি.মি. (33.8 বৰ্গ মাইল)। ১৯৮২ চনৰ ৬ নৱেম্বৰত এইখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ স্বীকৃতি পায়। ইয়াৰ পূৰ্বে ১৯৩৯ চনৰ ৭ জানুৱাৰীত এইখন ক্ৰীড়া অভয়াৰণ্য হিচাপে স্থাপিত হৈছিল। ১৯৮৮ চনত আৰু ২০০৫ চনৰ সম্প্ৰসাৰিত তালিকাৰ (vii) আৰু (x) শ্ৰেণীত এইখনে ইউনেস্কো বিশ্ব ঐতিহ্যৰ মৰ্যাদা পায়।\n(Sundarbans National Park) উত্তৰ আৰু দক্ষিণ চব্বিশ পৰগনা জিলা, পশ্চিমবংগ, ভাৰত 015 ১৮৭৮ 452 ! 452; 1987; (ix) and (x) সুন্দৰবন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান পশ্চিমবংগৰ সুন্দৰবন অঞ্চলত অৱস্থিত এখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ব্যাঘ্ৰপ্ৰকল্প, ইউনেস্কো বিশ্ব ঐতিহ্যবাহী স্থান আৰু এখন "বায়োস্ফিয়াৰ ৰিজাৰ্ভ। " এইখন বঙ্গোপসাগৰৰ পাৰৰ গাঙ্গেয় ব-দ্বীপ অঞ্চলত অৱস্থিত। সুন্দৰবনৰ মুঠ আয়তনৰ জল আৰু স্থলভাগ মিলিয়ে 10,000 বৰ্গ কি.মি. (3,900 বৰ্গ মাইল)। ইয়াৰ মাজত 5,980 বৰ্গ কি.মি. (2,310 বৰ্গ মাইল) ভাৰতত আৰু অৱশিষ্ট অংশ বাংলাদেশত অৱস্থিত। এইখন গঙ্গা-ব্ৰহ্মপুত্ৰ-মেঘনা বদ্বীপ সমভূমিৰ এটা অবিচ্ছেদ্য অংশ। সমগ্ৰ অঞ্চলটো জালৰ আকাৰৰ নদ-নদীৰ দ্বাৰা পৰিবেষ্টিত। বঙ্গোপসাগৰৰ ৭৫ মিটাৰ উচ্চতা পৰ্যন্ত জোৱাৰ ইয়াত সদায়ে দেখা পোৱা যায়। ১৮৭৮ চনত সুন্দৰবনৰ বৰ্তমানৰ ভাৰতীয় অংশটোৰ সংৰক্ষণৰ কাম আৰম্ভ হয়। ১৯৭৩ চনত মূল এলেকাটো সুন্দৰবন ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্প হিচাপে ঘোষিত হয়। ১৯৭৭ চনত 2,58,500 হেক্টৰ (6,39,000 একৰs) আয়তনবিশিষ্ট সুন্দৰবন ব্যাঘ্ৰ প্ৰকল্পৰ ১৩৩,০০০ হেক্টৰ মূল এলেকা বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ মৰ্যাদা পায়। ১৯৮৪ চনৰ ৪ মে'ত এইখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান হিচাপে ঘোষিত হয়। ১৯৮৭ চনত (ix) আৰু (x) শ্ৰেণীত প্ৰাকৃতিক সম্পত্তি হিচাপে এইখন ইউনেস্কো বিশ্ব ঐতিহ্য হিচাপে ঘোষিত হয়। অঞ্চলটি গভীৰ "মেনগ্ৰভ" (ইংৰাজীঃ Mangrove) উদ্ভিদেৰে আবৃত। সুন্দৰবন বৃহত্তম "বেঙ্গল টাইগাৰ" সংৰক্ষণাগাৰসমূহৰ অন্যতম। ইয়াৰ বাহিৰেও নোনা নদীৰ "কুমিৰ"সহ অনেক প্ৰজাতিৰ পাখি, সৰীসৃপ আৰু মেৰুদণ্ডবিহীন প্ৰাণীৰ বাসস্থান।
