আমি প্ৰত্যেকেই নিজৰ জাতিটোক হিয়া-উজাৰি ভাল পাওঁ।অসমীয়া ভাষাটোৰ প্ৰতি আমাৰ আছে জন্মগত টান।অসমীয়া জাতি আৰু ভাষা প্ৰতি থকা অনুভূতি,উপলব্ধি,অহংকাৰ আৰু গৌৰৱজ্বল ইতিহাসৰ পটভূমিতে গঢ় লৈ উঠিছে 'অসমীয়া জাতীয়তাবাদ।ডo অমলেন্দু গুহ ডাঙৰীয়াই নিজৰ গ্ৰন্থ "Planter Raj to Swaraj"ত অসমীয়া জাতীয়তাবাদক 'ক্ষুদ্ৰ জাতীয়তাবাদ'(Small Nationalism) বুলিও আখ্যা দিছে।সাধাৰণতে জাতীয়তাবাদৰ সমন্ধে সঘনাই নিজৰ মানসপত্ৰত ভুমুকি মৰা কেইটামান প্ৰশ্ন সৈতে আমি মুখামুখি হ'বলৈ চেষ্টা কৰিম।কোৱা হয় যে অসমীয়া জাতীয়তাবাদ মানে থলুৱা খিলঞ্জীয়াসকলক অসমৰ ভৌগোলিক পৰিসীমাৰ ভিতৰত সুৰক্ষিত ভৱিষ্যত নিশ্চিত কৰা, ইয়াতে সুৰক্ষিত ভৱিষ্যতৰ ধাৰণাটো অসমীয়া জাতীয়তাবাদৰ ক্ষেত্ৰত সদায় অসম্পূৰ্ণ।খিলঞ্জীয়া,থলুৱা কথাটোৰ 'সুৰক্ষিত ভৱিষ্যত' কেনেকৈ নিৰ্ণয় হ'ব? কোৱা হয় যে খিলঞ্জীয়াৰ পূৰ্ণ স্বত্ব প্ৰদান,ভূমিৰ ওপৰত একমাত্ৰ খিলঞ্জীয়াৰ অধিকাৰ সাব্যস্ত ,১০০% থলুৱা নিযুক্তি প্ৰদানৰ যোগেদি খিলঞ্জীয়াৰ সুৰক্ষিত ভৱিষ্যত নিশ্চিত কৰিব পৰা যাব।আচলতে এই কেইটা পাক লগা কথা কিয়নো ধৰক ১০০% থলুৱা নিযুক্তি কথাটোকে,ই কাহানিও বাস্তৱমুখী নহয়।নিযুক্তিৰ সৈতে দক্ষতা তথা অৰ্হতাহে মূলতঃ প্ৰয়োজনীয়,কিছু কিছু মুষ্টিমেয় ক্ষেত্ৰহে থলুৱা দ্বাৰা পৰিচালনা কৰিব পাৰি যদিও সামগ্ৰিকভাৱে মাত্ৰ থলুৱাৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰশীল হৈ অৰ্থনীতি আগ নাবাঢ়ে অন্যহাতে যদি চোৱা যায় অসমৰ নিযুক্তি ক্ষেত্ৰখনে ১০০% থলুৱাক নিযুক্তি দিবলৈ সক্ষম নহয়,তেনেস্থলত নিযুক্তি বিচাৰি থলুৱা অসমীয়া অসমৰ বাহিৰলৈ ঢাপলি মেলিবলৈ বাধ্য।এই গমন-আগমন আগৰে পৰা বৰ্তি আছে যদিও গোলকীকৰণ,নব্য উদাৰীকৰণ আৰু শিল্প উদ্যোগৰ আৰম্ভ হোৱা পিছতেই শিক্ষা-বিজ্ঞান-প্ৰযুক্তিৰ অগ্ৰগতিযে ইয়াৰ প্ৰাৱল্য বৃদ্ধি পায়। শেহতীয়াকৈ ব্ৰেইন ড্ৰেইন( Brain Drain) নামেৰে যি নামাকৰণ কৰা হৈছে,ইও অন্যতম কাৰক। যিহেতু আমি ১০০% থলুৱা সংস্থান অসমতে দিব নোৱাৰো,কি যুক্তিত মাত্ৰ থলুৱাকহে অসমত নিযুক্তি দিয়াৰ পোষকতা কৰিম? ই মাত্ৰ অসমীয়াৰ উগ্ৰপ্ৰাদেশিকতাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিম,ফলত অন্য প্ৰান্তত থলুৱা অসমীয়াৰ বিপদ ঘনীভূতহে কৰা হ'ব। ইফালে আমি যদি লক্ষ্য কৰোঁ আলফা,পৰাগ কুমাৰ দাস বা নিবাৰণ বৰা দৰে ব্যক্তিয়ে দাবী কৰা 'স্বাধীন' অসমৰ ধাৰণাটো এলান্ধুকলীয়া কিয়নো এখন দেশৰ একমাত্ৰ আভ্যন্তৰীণ সম্পদেই ইয়াৰ অৰ্থনীতি দিশটো চম্ভালিব নোৱাৰে।ইয়াৰ সৈতে অনেক কথা জড়িত থাকে।ভালকৈ লক্ষ্য কৰিলে দেখিব যে অৰ্থনৈতিকভাৱে ভাৰতবৰ্ষকেই soveriegn state বুলি ক'ব পৰা নাযায়,একমাত্ৰ ৰাজনৈতিকভাৱে soveriegn state বুলিহে ক'ব পৰা যায়। মানুহৰ লগত প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত বিষয়টো হৈছে জীয়াই থকা অধিকাৰ,কিন্তু ব্ৰিটিছে ভাৰতৰ জনগণৰ পৰা এই অধিকাৰ বহু সময়ত কাঢ়ি নিছিল,ফলত লাখ লাখ লোক অনাহাৰে মৃত্যু হৈছিল।সেইয়ে দেশৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সময়ত অন্যতম প্ৰভাৱিত কৰা কথাটো আছিল যে স্বাধীনতা পাছত ব্ৰিটিছৰ দ্বাৰা জনগণৰ ওপৰত চলোৱা অর্থনৈতিকআৰু শ্ৰম শোষণ অন্ত পৰিব।কিন্তু স্বাধীনতা পিছত দেশৰ জনগণ ওপৰত হোৱা শোষণ-লুণ্ঠন অন্ত পৰিলনে? পুঁজিবাদী ব্যৱস্থাৰ সৈতে জনগণৰ অৰ্থনৈতিক শোষণৰ কথাটো সংপৃক্ত নহয়নে?দেশৰ জনগণে নিজৰ শ্ৰমৰ প্ৰকৃত মূল্য পাইছেনে? নিজৰ উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ উচিত মূল্য লাভ কৰিছেনে? যদি এইধৰণৰ জীৱন-মৰণৰ লগত জড়িত বিষয়তে দেশৰ অৰ্ধেকৰো অধিক জনগণৰ নায্যতা লাভ কৰা নাই,তেন্তে স্বাধীনতাৰ অৰ্থই বা থাকিল কি? দৰিদ্ৰতা আৰু আঢ্যৱন্ত মাজত দেশত সৰলৰৈখিক সমীকৰণ প্ৰতিষ্ঠিত নহয়,ই exponentiallyহে প্ৰতিষ্ঠিত,অৰ্থাৎ অৰ্থনৈতিক ব্যৱধান সময়ৰ সৈতে দ্ৰুতগতি বৃদ্ধি পাইছে,তেনেহ'লে অৰ্থনৈতিকভাৱে সকলোশ্ৰেণী জনসাধাৰণৰ মাজত স্বাধীনতা কেনেকৈ প্ৰতিষ্ঠা হ'ল? গোটেই কথাবোৰ মানুহকেন্দ্ৰিক হ'ব লাগিব,কাৰণ প্ৰতিজন মানুহৰ অৰ্থনৈতিক স্বাধীনতা অধিকাৰৰ পিছতহে ভাষা,সংস্কৃতি তথা জাতীয়তাবাদৰ কথাবোৰ আহিব।খাবলৈ নোপোৱাকৈ আমি জাতীয়তাবাদ চেলাই থাকিলে পেট ভৰিব জানো? অসমৰ প্ৰেক্ষাপটত যদি চোৱা হয়, 'সোণৰ অসম' এক আলংকাৰিক শব্দ,বাস্তৱত স্বাধীন অসমে সোণৰ অসম নিৰ্ণয় কৰিবলৈ সক্ষম নহয়।কোৱা হয় যে পৰাগ দাসৰ দৰে সৰ্বজন শ্ৰদ্ধেয় জাতীয়তাবাদী প্ৰৱক্তাই inclusive অসমীয়া জাতীয়তাবাদৰ কথা কৈছিল,কিন্তু অসমীয়া জাতীয়তাবাদৰ 'inclusive' চৰিত্ৰ কেতিয়াবা প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিব জানো বা এতিয়া আছে জানো? আঞ্চলিক ৰাজনীতি আৰু জাতীয়তাবাদৰ প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজনীতি মাজত প্ৰভেদ নাই জানো? অসমত আঞ্চলিক ৰাজনীতি গঢ়ি উঠিব পাৰে কিন্তু একমাত্ৰ প্ৰচলিত জাতীয়তাবাদৰ ভিত্তিত প্ৰতিষ্ঠিত ৰাজনীতি টিকি থকাটো সম্ভৱ নহয়।অসমীয়া জাতীয়তাবাদ তাহানিও অসম উচ্চ মধ্যবিত্তৰ স্বাৰ্থত ব্যৱহৃত হৈছিল,আজিও এচাম উচ্চ মধ্যবিত্ত অসমীয়াই ইয়াক নিয়ন্ত্ৰণ কৰে,যাৰ মুঠিৰ পৰা এই জাতীয়তাবাদ কেতিয়াবা মুক্তি পাব,তাত সন্দেহ আছে;তেনেস্থলত অসমীয়া জাতীয়তাবাদ নিজেও দেখোন পৰাধীন। অৰ্থনৈতিক ক্ষেত্ৰত এই জাতীয়তাবাদৰ দৃষ্টিভংগী আৰু আদৰ্শ কেনেকুৱা হ'ব,এই সম্বন্ধে অসমীয়া জাতীয়তাবাদৰ মৌলিক চৰিত্ৰ অভাৱ। অৰ্থনৈতিক ধাৰণাটো বিস্তৃত এক ধাৰণা,একমাত্ৰ অঞ্চলভিত্তিত অৰ্থনৈতিক ধাৰণাটো ইতিমধ্যেই নব্য উদাৰীকৰণৰ ফলত ধূসৰ হৈ পৰিল।আপোনাৰ-মোৰ প্ৰতিটো বস্তু গোলকীকৰণ হৈ পৰিল,ইযাৰ পৰা আঁতৰি থাকিব পৰা নাযায়।গতিকে মাত্ৰ প্ৰতিটো কথাতে অঞ্চলভিত্তিক ধৰণৰ সংকীৰ্ণ ধাৰণাই আমাৰ জাতীয়তাবাদ ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰে।এইখিনিতে এটা প্রশ্ন হয় যে থলুৱা ভাষাসমূহৰ বিকাশৰ সম্পৰ্কত 'একক ভাষা'ৰ ভিত্তিত গঠিত অসমীয়া জাতীয়তাবাদৰ ভূমিকা কি হ'ব? বৰ্তমান গোলকীয় পৰিস্থিতিত প্ৰৱজন অত্যন্ত গম্ভীৰ বিষয়,কোনো দেশ বা অঞ্চল ইয়াৰ পৰা হাত সাৰি থাকিব পৰা নাই,ইয়াৰ লগত নানান গোলকীয় কথা জড়িত আছে,এতিয়া ইয়াৰ সৈতে যুঁজিবলৈ অসমীয়া জাতীয়তাবাদৰ চৰিত্ৰ কেনেকুৱা হ'ব? ভাষাৰ ক্ষেত্ৰত একমাত্ৰ প্ৰবজনে শংকাৰ কাৰণ নহয়,তেনে ক্ষেত্ৰত অন্যান্য কাৰকবোৰৰ সৈতে অসমীয়া জাতীয়তাবাদে কেনেকৈ যুঁজিব?ব্যক্তিগতভাৱে অসমীয়া জাতীয়তাবাদক সন্মান কৰোঁ,একে সময়তে ইয়াক বহু পৰিমাণে সুবিধাবাদী বুলিও ক'ম আৰু এই সুবিধাবাদী চৰিত্ৰক প্ৰচুৰ ঘৃণা কৰোঁ;যিহেতু এই জাতীয়তাবাদৰ মূল চাবিটো মধ্যবিত্তৰ হাতত,ইফালে অসমীয়া মধ্যবিত্তৰ চৰিত্ৰই সুবিধাবাদী! তথাকথিত জাতীয়তাবাদী নেতাসকলে অসমীয়া জাতিটোক যি ৰাম ঠগন দি আহিছে,ই আমাক বিতুষ্ট কৰি তোলে । যিকোনো জাতীয়তাবাদ সহজে উগ্ৰ হ'ব পাৰে,সেই কথা আমি উদ্বেগৰ স'তে অসমীয়া জাতীয়তাবাদত লক্ষ্য কৰিব ধৰিছোঁ।উগ্ৰ জাতীয়তাবাদ হৈছে ফেচিবাদৰ সমাৰ্থক,বিশ্বৰ ইতিহাসে দোহাৰে, গতিকে ফেচিবাদৰ পৰা ইয়াক ভৱিষ্যতে মুক্ত কৰিব পৰা যাবনে? কংগ্ৰেছৰ দিনত অসমীয়া জাতীয়তাবাদ ভাষিক ধাৰণাত ব্যাপক আঘাত সনা হ'ল,বিজেপি দিনত ইয়াৰ ধৰ্মনিৰপেক্ষ চৰিত্ৰৰ সৈতে 'হিন্দু জাতীয়তাবাদ' সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা পৰ্বটোৱে অধিক গতি পালে, অগপৰ দিনত ইয়াৰ মৰ্যাদা একেবাৰে ধ্বংস কৰা হ'ল।কোৱা হয় যে অসমীয়া জাতীয়তাবাদৰ পূৰ্ণ বিকাশ লাভ কৰা নাই,এই বিকাশৰ অন্তিম স্তৰত যে ফেচিবাদী প্ৰৱণতাই যে গা নকৰিব,তাত কি মানে আছে? অসমীয়া জাতীয়তাবাদে সাধাৰণ মানুহৰ অৰ্থনৈতিক প্ৰশ্নবোৰৰ সৈতে সাহসেৰে মুখামুখি হ'বলৈ সক্ষম হোৱা নাই।অসমীয়া বহু জাতীয়তাবাদী বৌদ্ধিক নেতা যেনে পৰাগ দাস,নিবাৰণ বৰা আদিয়ে ইয়াক মাত্ৰ ৰাষ্ট্ৰৰ শোষণকামি চৰিত্ৰ সৈতে সংপৃক্ত কৰাতে সীমাবদ্ধ থাকিল।ৰাষ্ট্ৰৰ শোষণকামি চৰিত্ৰ ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাইহে নিৰ্ধাৰণ কৰে,গতিকে প্ৰচলিত ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা সলনি কৰাতোহে অসমীয়া জাতীয়তাবাদৰ প্ৰাথমিক কৰ্তব্যহে হ'ব লাগে!স্বীকাৰ কৰোঁ যে ভাৰতীয় সংবিধানত অসমীয়া দৰে সৰু সৰু জাতি জনগোষ্ঠীৰ অস্তিত্ব ৰক্ষাৰ কোনো ব্যবস্থা নাই,সেই বুলিয়ে অভিমানী ৰাজনীতিৰ পথে ইয়াৰ সঠিক পথ দিব পাৰিব জানো? অৰ্থনৈতিকভাৱে সুৰক্ষিত নহ'লে এটা জাতিৰ জাতীয়তাবাদ তিষ্ঠি থাকিব নোৱাৰে,কিন্তু এটাৰ জাতিৰ অৰ্থনৈতিকভাৱে সুৰক্ষিত মানে মধ্যবিত্ত,শ্ৰমিক,কৃষকৰ মাজত থকা অৰ্থনৈতিক ব্যৱধান লোপ পাব লাগিব,সেইয়া বৰ্তমানৰ প্ৰচলিত ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাই নিশ্চিত কৰিব নোৱাৰে।সেইবাবেই বিকল্প আৰ্থ-ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাৰে অসমীয়া জাতীয়তাবাদক গঢ়ি তুলিলে,সফল হোৱা সম্ভাৱনা নথকা নহয়! বিজ্ঞানসন্মত প্ৰগতিশীল অসমীয়া জাতীয়তাবাদ যদি প্ৰতিষ্ঠা হয়, তেতিয়াহে আমি ইয়াক বিশ্বাসত ল'ব পাৰিম।
বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি আজি আমাৰ জীৱনৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ হৈ পৰিছে।বিশেষকৈ প্ৰযুক্তিৰ অবিহনে যেন এক মুহূৰ্তও জীৱনটো চলায় নিব নোৱাৰা হৈছোঁ। সেইবাবেই আজিৰ ইয়াক প্ৰযুক্তিৰ যুগ বুলিব পাৰি। আপুনি বাৰু কেতিয়াবা ভাবি চাইছেনে,বিজ্ঞাননো আমাক কিয় লাগে?ই কেনেকৈনো আগবাঢ়ে? আমাৰ চিন্তা-চৰ্চা বিজ্ঞানৰ প্ৰভাৱ অবিহনে শুদ্ধ হ'ব পাৰেনে? আপুনি নিজৰ মাজত ইয়াৰ উত্তৰ নিশ্চয় পাব। আমি চকুৰে নেদেখা আটাইতকৈ ক্ষুদ্রতম কণিকা 'ইলেক্টন' পৰা বৃহত্তম 'মহাকাশ'লৈকে বিজ্ঞান অবিহনে অকল্পনীয়,বিজ্ঞানৰ বস্তুনিষ্ট বিশ্লেষণৰ বাবেই আজি ইয়াৰ অৱস্থিতি নিৰ্ণয় কৰাটো সম্ভৱ হৈ উঠিছে। বিশ্বজনীনতা বিজ্ঞানৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰ অৰ্থাৎ পৃথিৱীৰ সকলো ঠাইতে যিকোনো পৰিৱেশত বিজ্ঞানৰ তত্ত্বসমূহ শুদ্ধ আৰু ই সকলোৱে ক্ষেত্ৰত সমানে প্ৰযোজ্য, সেইবাবেই বিজ্ঞানত গোড়ামিৰ কোনো স্থান নাই।অন্যহাতে যদি চাই,যিকোনো ধৰ্মই বিশ্বাসৰ ওপৰতহে প্ৰতিষ্ঠিত,সত্য আৰু শুদ্ধতাৰ ওপৰত নহয়। সেইবাবেই বিজ্ঞান ধৰ্মৰ বাবে সদায় প্ৰত্যাহ্বানস্বৰূপ হৈ পৰে। বিজ্ঞানৰ এই চৰিত্ৰটোৱে যেন নিজৰে বৈৰী হৈ পৰিছে,আৰু সেইবাবেই অতি ধৰ্মান্ধ সকলে, যিয়ে নেকি ধৰ্মৰ গোড়ামিক আহিলা হিচাপে লৈ সাধাৰণ মানুহৰ বিশ্বাসক হাথিয়াৰ কৰি লুটি-পুতি খায় আছে,সদায় বিজ্ঞানক যিকোনো ৰকমে দুৰ্বল কৰাত অহৰ্নিশে ব্যস্ত। এটা সৰু উদাহৰণ দিলে আপুনি 'বিশ্বাস' আৰু 'বিজ্ঞান'ৰ মাজত পাৰ্থক্যটো ধৰিব পাৰিব। মানুহে প্ৰায় ২৫০০ বছৰ ধৰি সদায় দেখি থকা,বিশ্বাস কৰি আহিছিল যে পৃথিৱী হ'ল মহাকাশৰ কেন্দ্ৰ আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে অন্যান্য বস্তুবোৰ ঘূৰি থাকে, কিন্তু সেইটো জানো শুদ্ধ আছিল? কিন্তু আমি জানো সেইটোকে আপাততঃ শুদ্ধ যেন নেদেখুনে? সেই কথাকে ভুল বুলি দেখুৱাবলৈ গৈ গেলিলীয় গেলিলিয়ে ধৰ্মীয় আতিশয্য সন্মুখীন হৈছিল। ইয়াৰ পৰা আমি দুটা সিদ্ধান্ত ল'ব পাৰোহওঁক,প্ৰথমে আমি ভৱা,দেখা আৰু বিশ্বাস কৰাটোৱে সদায় শুদ্ধ নহয় ,দ্বিতীয়তে আমাৰ বিশ্বাসৰ সত্যসত্যা বিচাৰ কৰিবলৈ বিজ্ঞানৰ কাষ চাপিবই লাগিব। এইখিনিতে বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ মাজত থকা সৰু তফাৎটো জানিব লাগিব, প্ৰযুক্তি হৈছে বিজ্ঞানৰ বাস্তৱসন্মত ব্যৱহাৰ। অৰ্থাৎ বিজ্ঞান স্থান আমাৰ মগজুত ,আনফালে প্ৰযুক্তিৰ স্থান বৰ্হিজগতত। আমি বিজ্ঞানৰ ফচল প্ৰযুক্তিকহে সদায় উপভোগ কৰোঁ। কিন্তু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ'ল যে প্ৰযুক্তিৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ কৰিয়ে আমি বিজ্ঞান বিৰোধী কাৰ্যকলাপত নিমগ্ন থাকোঁ। ইয়াতে আমাৰ দ্বিচাৰিত্ৰ আৰু স্ববিৰোধিতা প্ৰকাশ পায়। যেতিয়ালৈকে বিজ্ঞানে আমাৰ স্বাৰ্থক তথা বিশ্বাসৰ সপক্ষে থাকে, বিজ্ঞানৰ গুণগান গাম, আৰু যেতিয়াই আমাৰ ফোঁপোলা বিশ্বাসৰ বিৰুদ্ধে বিজ্ঞানে কথা কয়, আমি অস্বীকাৰ কৰি যিকোনো প্ৰকাৰে বিজ্ঞানক আক্ৰমণ কৰিব বিচাৰোঁ। ইয়াকে কয় গোড়ামি, যিটো প্ৰতিটো ধৰ্মৰে অন্যতম চৰিত্ৰ। ইয়াৰ বাবে অন্য এটা উদাহৰণ দিওঁ, যেতিয়া বৈজ্ঞানিক তথ্যই কয় যে জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত গোলকীয় উত্তাপ বাঢ়িছে, সাগৰৰ পানীৰ পৃষ্ঠ বৃদ্ধি পাইছে,ভয়ানক ধুমুহা,হাৰিকেন আদি প্ৰকোপ বাঢ়িছে ,তেতিয়ালৈকে আমি স্বীকাৰ কৰোঁ। কিন্তু আচল সমস্যাটো তেতিয়া হয় যেতিয়া একে বৈজ্ঞানিক পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা দ্বাৰা কয় যে উক্ত ভয়ংকৰ পৰিঘটনাৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ অথবা পৃথিবী খন সুস্থ-সৱল ৰূপত বৰ্তি থাকিবলৈ আমি অসংখ্য ত্যাগ কৰিব লাগিব, নিজৰ অতি লুভীয়া চৰিত্ৰক দমন কৰিব লাগিব, স্বাচ্ছন্দ্যপূৰ্ণ জীৱন বহু পৰিমাণে হ্ৰাস কৰিব লাগিব; তেতিয়া আমি সমগ্র জলবায়ু পৰিবৰ্তনকে অস্বীকাৰ কৰোঁ। যিটো কৰিছে বিশ্বৰ বৃহত্তম পুঁজিবাদী দেশ আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান ডোনাল্ড ট্ৰাম্পে, আমাৰ ধৰ্মান্ধ তথাকথিত ধৰ্মগুৰুসকলে, আমাৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদী ডাঙৰীয়াই।জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ বাস্তৱতাক অস্বীকাৰ কৰা অৰ্থ হ'ল চিধাচিধি বিজ্ঞানক অমান্য কৰা। দেশৰ জনগণৰ প্ৰকৃত দুৰ্দশা,অৱহেলিত সমস্যা আদি দূৰ কৰা সলনি বছৰটোৰ অৰ্ধেক সময় ব্যস্ত থাকে 'হিন্দু' 'হিন্দু' কৰি, আৰু আমিবোৰ যেন সব পাহৰি নিজকে অলাগতিয়াল কথাবতৰাত জড়িত কৰোঁ। আমি আচৰিত নহওঁনে যিটো নৱপ্ৰজন্মৰ দুই তিনি দশকৰ পিছত জলবায়ু পৰিবৰ্তনৰ ফলত সাংঘাতিক পৰিস্থিতি সন্মুখীন হ'ব, তাৰ বেছিভাগেই আজি বিজ্ঞান বিৰোধী চিন্তাচৰ্চাত ক'ব নোৱাৰাকৈ সোমাই পৰিছে? দেশত অবৈজ্ঞানীক কামকাজ আচৰিতধৰণে বাঢ়িছে,অথচ দেখোন শিক্ষিতৰ হাৰো বৃদ্ধি পাইছে। তেন্তে সমস্যাটো ক'ত? আমাৰ সমাজ ব্যৱস্থা আৰু শিক্ষাত বাৰু কিবা কেৰোণ আছে নেকি? সেই বিষয়ে যোৱা আগতে এটা কথাত একমত হ'ব লাগিব যে বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি জনা আৰু বৈজ্ঞানিক তথ্য জনাৰ মাজত আকাশ পাতাল পাৰ্থক্য আছে।কিন্তু আমাক বৈজ্ঞানিক তত্ব আৰু বৈজ্ঞানিক ধাৰণাৰ মাজৰ পার্থক্য বিষয়ে কোৱা হয়নে? এতিয়া আহোঁ বিজ্ঞান মানেনো প্ৰকৃততে কি? বিজ্ঞানে আমাক বিশ্লেষণাত্মক আৰু সমালোচনাত্মক চিন্তা কৰিবলৈ শিকায়। শিকায় যিকোনো ধাৰণা(ideas)ক প্ৰশ্ন কৰিবলৈ আৰু জীৱনত বিজ্ঞানসন্মত চিন্তাৰ তাৎপৰ্য বিষয়ে। বিজ্ঞানসন্মত তত্ব এটা কেনেকৈনো পূৰ্ণতা পায়? প্ৰথমে যিকোনো অবিকশিত 'ধাৰণা'ক লোৱা হয়; তাৰ পিছত উক্ত 'ধাৰণা'ৰ স'তে জড়িত বিভিন্ন কাৰসমূহ চিনাক্ত কৰি তাৰ পাৰস্পৰিক প্ৰভাৱ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰা যায়। পৰিস্থিতি আৰু পৰিৱেশ অনুযায়ী এই 'ধাৰণা'ই কেনেকৈ ক্ৰিয়া কৰে,তাৰ বিশদ গৱেষণাৰ বাবে আমি হয় পৰীক্ষাগাৰ নতুবা ক্ষেত্ৰ অধ্যয়ন নিৰ্বাচন কৰোঁ। যদি সত্যসত্যা বা শুদ্ধতা বিভিন্ন স্তৰত প্ৰমাণিত হয়,তাৰ পিছতহে আমি তাক বিজ্ঞানসন্মত তত্ব বুলি স্বীকাৰ কৰোঁ। আপুনি পিছে একে সময়তে উক্ত তত্বটোৰ ক্ষেত্ৰত উত্থাপিত প্ৰশ্নসমূহৰ সন্তোষজনক উত্তৰ দিব পাৰিব লাগিব আৰু যিকোনো প্ৰত্যাহ্বান গ্ৰহণ কৰিবলৈ সাজু থাকিব লাগিব,ইয়ে তত্ত্বটোৰ আয়ুস আৰু গ্ৰহণযোগ্যতা নিৰ্ণয় কৰিব।এই যুক্তিবাদী চিন্তাক সৰোগত কৰি সমাজনীতি,ৰাজনীতি,অৰ্থনীতি,বাণিজ্য আদিকে ধৰি যিকোনো বিষয়তে আগবাঢ়ি যোৱাকে বৈজ্ঞানিক মানসিকতা বুলি কয়। যি মানসিকতা ক্ষুদ্ৰমানো নাথাকে ধৰ্মত। ধৰ্ম হ'ল অবৈজ্ঞানিক এক বিশ্বাস আৰু য'ত গোড়ামিৰ স্থান বিদ্যমান। কাৰণ তথাকথিত 'গুৰু' বা 'ঈশ্বৰ'য়ে যি কয়,যি লিখে সেইয়া শুদ্ধ আৰু তেওঁক প্ৰশ্ন কৰাটো মহাপাপ।ইয়াকে চমু অৰ্থত মৌলবাদ বুলিব পাৰি।তেওঁক আপুনি সুধিব পাৰিবনে তেওঁৰ বিশ্বাসৰ প্ৰমানিক ভেটি কি? বা সুধিলেও তেওঁ ক'ব পাৰিবনে,নোৱাৰে। ধৰ্মীয় পুথিবোৰত নৈতিক শিক্ষাৰ পোহৰ মেলা হয় এক 'আবাস্তব' বিশ্বাসক সাৰথি কৰি। সকলোবোৰ দেখি বুজিও আমি তেওঁলোকৰ ভক্ত!সেইবাবেই প্ৰশ্ন হয়, বাস্তৱত আজিৰ শিক্ষাই আমাক এনে বৈজ্ঞানিক যুক্তিবাদী কৰি তুলিছে নে? সেই প্ৰশ্ন আজি পৰিবেশত দৰকাৰী ৰূপে বিবেচিত হৈছে। যেনেকৈ ধৰ্মীয় শিক্ষাত শিক্ষাৰ্থীক তেওঁলোকক বুজোৱা 'ধাৰণা' বা 'ব্যৱস্থা'টোক প্ৰশ্ন কৰিবলৈ শিকোৱা নহয়, ঠিক তেনেকৈ আজিৰ শিক্ষাই প্ৰশ্ন কৰিবলৈ শিকোৱা সলনি মুখস্থ কৰিবলৈহে বাধ্য কৰে। সমাজে,বহু ক্ষেত্ৰত এক বিশেষ শ্ৰেণীয়ে আগতীয়াকৈ নিৰ্মাণ কৰা স্থানত খাপ খাবলৈহে যেন শিক্ষাই আমাক গঠন কৰে। দৰিদ্ৰতা নিৰ্মূলকৰণ আৰু উচ্চ মানদণ্ড প্ৰদান প্ৰক্ৰিয়াত নেতৃত্বই "দেশক ভৱিষ্যতে শ্ৰমিকৰহে প্ৰয়োজন,তেনেক্ষেত্ৰত চিন্তাশীল প্ৰজন্ম তৈয়াৰ কৰাৰ কিয় দৰকাৰ?" ধৰণৰ আৰ্হিৰেহে আগবাঢ়ে। এই প্ৰক্ৰিয়াত বৈজ্ঞানিক তথ্যক সাধাৰণ জ্ঞান ৰূপে জনগণৰ মাজত প্ৰচাৰ কৰে আনহাতে বিজ্ঞানৰ পদ্ধতিক সমাজৰ আঢ্যৱন্ত শ্ৰেণীটোৰ বাবে সংৰক্ষিত ৰাখে। অৱশ্যে এই শিক্ষা লাভ কৰি 'উচ্চ-নিম্ন' ৰক্ষণশীল সমাজত সহজে খাপ খাই পৰে, ফলত সাধাৰণতে সমাজৰ চিন্তাবিদ,বুদ্ধিজীৱি সকল এক নিদিষ্ট শ্ৰেণীৰ পৰাই উৎপন্ন হয়। আজি প্ৰযুক্তিৰ ব্যাপক উন্নয়নৰ যুগতো সেই ব্যৱস্থা বাহাল আছে। সেইবাবেই তেওঁলোকৰ সৰহভাগৰে সুৰত সাধাৰণ লোকৰ সমস্যাৰ প্ৰতিনিধিত্ব নহয়।বিজ্ঞান চৰ্চা আৰু বিজ্ঞান শিক্ষাৰ মাজত উমৈহতীয়া সম্পৰ্ক থকা সত্বেও বিজ্ঞান চৰ্চা দৃঢ় আৰু গভীৰ। ভাৰতত বিজ্ঞানৰ চর্চাতকৈ বৰং বিজ্ঞান শিক্ষাক দক্ষ শ্ৰমিক নিৰ্মাণ কৰাতহে বেছিকৈ জোৰ দিয়া হয়।বিশ্বৰ আটাইতকৈ আগবঢ়া দেশ সেইবোৰ য'ত বিজ্ঞানৰ শিক্ষাতকৈ চৰ্চাত বেছিকৈ গুৰুত্ব দিয়ে,তাৰ বিদ্যালয় আৰু শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠানবোৰত বৈজ্ঞানিক চিন্তাৰ জৰিয়তে অনুসন্ধান কৰিবলৈ ধাউতি জন্মোৱা হয়,ইয়াৰ দ্বাৰাই ভৱিষ্যতৰ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰ নেতা নিৰ্বাচন কৰা হয়। কিন্তু ভাৰতবৰ্ষ কাজেই তাৰ ওলোটা। যিখন দেশত ৰাষ্ট্ৰৰ পৰিচালনা কৰা 'চৰকাৰ' ভঙা-পতা কৰা হয় 'মঠ-মন্দিৰ-মছজিদ' আদিৰ নিৰ্মাণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি, জাতি-মাটি-ভেঁটিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি য'ত ৰাজপাত খোৱা হয়,তাত বৈজ্ঞানিক চিন্তা-চৰ্চা অৱস্থিতি বিচৰাটোৱে আচলতে আচৰিত হ'বলগীয়া। দেশত 'বৈদিক শিক্ষা' 'সাংখ্যিক পদ্ধতিৰে মঙল চোৱা পদ্ধতি' আৰু 'জ্যোতিষবিদ্যা' দৰে অবৈজ্ঞানীক শিক্ষাক ন্যায়সংগত বিজ্ঞান ৰূপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা হৈছে। এই দুঃচেষ্টা ধৰ্মীয় গোড়ামিৰে আদৰ্শিত ৰাজনৈতিক শক্তি 'বিজেপি' আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘৰ দ্বাৰা তীব্রতৰ কৰা হৈছে। শেহতীয়াকৈ ৰাজনৈতিক ক্ষমতা লাভ কৰা পিছত তেওঁলোকৰ উৎসাহ দুগুণে চৰিলে। শিক্ষাৰ সংস্কাৰৰ নামত আপদীয়া ধাৰ্মিক আৰু ভুৱা বিজ্ঞানৰ পাতনি মেলা হৈছে। তাৰ এটা শেহতীয়া উদাহৰণ দিওঁ, এইবছৰ পৰা কাৰ্যকৰী হোৱাকৈ সৰ্বভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান(All India Council for Technical Education,চমুকৈ AICTE)এ আৰ্হি পাঠ্যক্ৰমৰ অধীনত "আদিম জ্ঞান পদ্ধতি" নামেৰে পাঠ্যপুথি প্ৰণয়ন কৰিব, য'ত অলৌকিক কাৰ্য,ধৰ্মীয় পুথিবোৰত থকা অবৈজ্ঞানিক 'দাৱী'বোৰক বৈধ কৰিব বিচৰা হৈছে। যেনে ঋষি ভৰদ্বাজে উৰাজাহাজ নিৰ্মাণৰ কথা,কোনোবা ঋষি অগ্ৰস্ত্যই বোলে বৈদ্যুতিক-বিভৱ কোষ আবিষ্কাৰ, নিউটনতকৈ আগত গতি সূত্ৰ আগবঢ়োৱা বুলি সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। ইয়াৰ দ্বাৰা অভিযান্ত্ৰিক শিক্ষাৰ্থীক ভাৰতীয় তথাকথিত গৌৰৱময় ইতিহাস শিকোৱা সলনি বিশ্বৰ সম্মুখত লজ্জানত কৰিব,ধৰ্মান্ধ অভিযন্তা প্ৰস্তুত হ'ব। আৰু এইবোৰ অভিযন্তাই যিকোনো আন্তঃগাঁথনি নিৰ্মাণৰ আগত পূজাপাতল কৰি অশুভ শক্তিৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ প্ৰাৰ্থনা কৰিব,যিটো এতিয়াও সহজে দেখা যায়। সৌ-সিদিনা কেৰেলাৰ বিধ্বংসী বানপানীৰ সময়ত ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ উচ্চপদস্থ বিষয়াৰ পৰা আদি কৰি বহু শিক্ষিত ব্যক্তিয়ে সৱৰমিলা মন্দিৰত মহিলা প্ৰৱেশৰ চেষ্টা ফলত হৈছে বুলি যুক্তি দিছিল। কি দুৰ্ভাগ্য আমাৰ!পশ্চিমীয়া দেশসমূহো এনে ধৰণৰ বিজ্ঞানবিৰোধী কাৰ্যকলাপৰ দ্বাৰা বিভ্ৰান্ত;কিন্তু সেইয়া সংখ্যালঘু ,ইপিনে ভাৰতত সংখ্যাগৰিষ্ঠ মানুহেই বিজ্ঞানবিৰোধী ধ্যানধাৰণাত বিশ্বাসী, যাৰ সম্পূৰ্ণ সুযোগ শাসক পক্ষ আৰু পুঁজিবাদী ভিক্ত সকলে লৈছে। এটা কথা আপুনি লক্ষ্য কৰিছে নে যে প্ৰযুক্তিৰ উন্নত হোৱা লগে লগে অন্ধবিশ্বাস কাৰ্যও বৃদ্ধি পাইছে,তাকো ডিজিটেল ৰূপত। সামাজিক মাধ্যমসমূহত দৈনিক নানান বিজ্ঞানবিৰোধী অপপ্ৰচাৰ,দুৰ্ভাগ্যজনকভাৱে ভাৰতৰ মূলসুঁতিৰ সংবাদমাধ্যমেও এই ক্ষেত্ৰত উদগনি যোগাইছে। আপোনালোকে দেখে কেনেকৈ বিশেষকৈ ব্যক্তিগত সংবাদ মাধ্যমে তথাকথিত সৰ্বজন্তা বিশাৰদসকল লৈ পুৱাই আপোনাৰ দিনটো কেনে যাব,তাৰ ওপৰত অনুষ্ঠান প্ৰচাৰ কৰে। অসমৰ কেইটায়েও কেনেকৈ নতুন বৰ্ষত অসমৰ অৱস্থা কি হ'ব,কোন ৰাজনৈতিক নেতাৰ কি ভৱিষ্যত আদি অবৈজ্ঞানীক চিন্তাধাৰা প্ৰচাৰ কৰে। শেহতীয়াকৈ এজন ভণ্ড প্ৰবাদপুৰুষক ষ্টুডিঅ'ত বহুৱাই সম্পূৰ্ণ অবৈজ্ঞানিকভাৱে ৰোগৰ বিধান দিয়াত ব্যস্ত দেখা গৈছিল। তাৰ পিছত কুসংস্কাৰ,অন্ধবিশ্বাস,ডাইনী দৰে জঘন্য ঘটনাবোৰক সমালোচনা কৰি প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ কৰিলে,নিজৰ মূৰ্খামিকে প্ৰকাশ নকৰেনে? বিজ্ঞানসন্মত মানসিকতাৰ বাবে বিজ্ঞানৰ অনুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ প্ৰয়োজন নাই।ৰাজা ৰামমোহন ৰয়ে সতীদাহ প্ৰথাৰ বিৰুদ্ধে, ঈশ্বৰচন্দ্ৰ বিদ্যাসাগৰে বিধৱা বিবাহ সপক্ষে আৰু চাবিত্ৰী বাই ফুলে মহিলা আৰু অস্পৃশ্যৰ বাবে বিদ্যালয় খুলি তাহানিতে কুসংস্কাৰৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিছিল,তেওঁলোক কি বিজ্ঞানৰ বৃহৎ ডিগ্ৰীধাৰী আছিল নেকি? আমাৰ বিৰুবালা ৰাভাৰো কোনো বিজ্ঞানৰ ডিগ্ৰী নাই,কিন্তু তেওঁ চিন্তাধাৰা বহুত বিজ্ঞানৰ বৰ বৰ ডিগ্ৰীধাৰীতকৈও উন্নত।এইবোৰে প্ৰমাণ কৰে বিজ্ঞানৰ আনুষ্ঠানিক শিক্ষা অবিহনেও বিজ্ঞান মানসিকতাৰে গঢ়ি তুলিব পাৰোঁ। আটাইতকৈ পৰিতাপৰ কথা হৈছে যে দেশত বিজ্ঞান চৰ্চা আৰু গৱেষণাৰ বাবে অর্থ অভাৱ ঘটিছে। প্ৰতিবছৰে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে বিজ্ঞানৰ চৰ্চা আৰু গৱেষণাৰ বাবে ধাৰ্য কৰা ধন বহুগুণে কমাই আহিছে। দেশৰ আটাইতকৈ বৃহৎ গৱেষণা আৰু উন্নয়ন সংস্থা "বৈজ্ঞানিক আৰু উদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ"( Council for Scientific & Industrial Research) যিয়ে সমগ্ৰ দেশত ৩৭ তা সৰু-বৰ পৰীক্ষাগাৰ চলায়,অৰ্থৰ অভাৱত বন্ধৰ উপক্ৰম ঘটিছে। যিসময়ত বিশ্বৰ উন্নত দেশসমূহে বাজেটত মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ ৩-৪% ধন বৈজ্ঞানিক গৱেষণা আৰু উন্নয়নৰ বাবে ধাৰ্য কৰে,অথচ ভাৰতত মাত্ৰ ০.৮৫% হে নিৰ্ধাৰণ কৰে। যিখন দেশত ৰামৰ মূৰ্ত্তি,ৰাম মন্দিৰ, মছজিদ, নমামী গংগা,নমামী ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দৰে অলাগতিয়াল বস্তুত হাজাৰ কোটি টকা নষ্ট কৰে,সেইখন দেশত আজি বিজ্ঞান চৰ্চা বাবে টকাৰ অভাৱ। ইয়াতকৈ লজ্জাজনক কিবা আছেনে! হয়,পুৰণি ভাৰতবৰ্ষই বিশ্বৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ ক্ষেত্ৰখনলৈ বহুত অৱদান বঢ়াইছে,আমি তাক লৈ গৌৰাবান্বিত আৰু উৎসাহিত। কিন্তু দেশৰ শাসক পক্ষৰ দ্বাৰা চিধাচিধি বিভ্ৰান্তিকৰ যি উগ্ৰ দেশপ্ৰেমৰ ইন্ধন যোগোৱা চেষ্টা চলিছে,তাৰ দ্বাৰা দেশৰ ভবিষ্যত অন্ধকাৰ কৰি তুলিব আৰু নৱপ্ৰজন্মক বিপথে পৰিচালিত কৰিব। যোৱা ৪ জানুৱাৰীত জলান্ধাৰত অনুষ্ঠিত ১০৬ সংখ্যক ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ অধিৱেশনত অবৈজ্ঞানিক কথা-বতৰাই চুড়ান্ত ৰূপ পায়। অধিৱেশনত অন্ধ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দৰে গৰিমামণ্ডিত অনুষ্ঠানৰ উপাচাৰ্য জি নাগেশ্বৰ ৰাও কয় যে মহাভাৰত,ৰামায়ণৰ দিনতে টেষ্ট টিউৱ সন্তান,মিছাইলৰ ওপৰত গৱেষণা আৰম্ভ হৈছিল। আন এজন জ্যেষ্ঠ তথাকথিত বিজ্ঞানী কানন জেগাথালা কৃষ্ণননে কয় যে মহাকর্ষণীক ঢৌ আৰু মহাকর্ষণীক লেন্সিং প্ৰভাৱ( gravitational lensing effect) ক্ৰমে 'নৰেন্দ্ৰ মোদী ঢৌ' আৰু 'হৰ্ষবধন প্ৰভাৱ' ৰূপেহে অদূৰ ভৱিষ্যতে নামাকৰণ কৰা হ'ব। এয়াই আমাৰ ভাৰতৰ বিজ্ঞান চৰ্চাৰ ৰেহ-ৰূপ! যোৱাবছৰ ভাৰতীয় নোৱেল বিজয়ী জীৱবিজ্ঞানী ভেংকাট্ৰমণ ৰামাকৃষ্ণনন(Venkatraman Ramakrishnan) খোদ প্ৰকাশ কৰি 'দি টাইমছ্ অ'ফ ইণ্ডিয়া' নামৰ বাতৰিকাকক কৈছে, ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছ চাৰ্কাচলৈ ৰূপান্তৰ ঘটিছে য'ত কম বিজ্ঞানৰ চৰ্চা হয় কিন্তু বেছিভাগ ভুৱা বিজ্ঞানৰ দপদপনিহে বেছি। তেওঁ ২০১৫ চনৰ বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ মুম্বাই অধিবেশনৰ কথা উল্লেখ কৰি কয় যে য'ত কেইবাজনো অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে উৰাজাহাজ বৈদিক যুগতে আবিষ্কাৰ হৈছিল বুলি হাঁহি উঠা কথা কৈছিল। তেওঁ জীৱনত আৰু তেনেকুৱা জাতীয় অধিবেশনত উপস্থিত নাথাকো বুলি ক্ষোভেৰে কৈছে। যি সময়ত ভূতপ্ৰেত, ডাইনী, মূৰাকটা, শিশু ভক্ষণকাৰী আদিৰ দৰে অবৈজ্ঞানীক কামকাজৰ বৃদ্ধি পাইছে, হোৱাটছপ,ফেচবুক আদিৰ দৰে সামাজিক মাধ্যমৰ যোগেদি দৈনিক অসংখ্য ভুৱা বাতৰি প্ৰচাৰ হৈছে, দেশত ধৰ্মীয় অহিষ্ণুতা পৰিবেশ বাঢ়িছে, মানুহ ধৰ্ম,জাত-পাত আদি কথাত নিজকে নিমগ্ন কৰিছে,সমাজত কুসংস্কাৰ,অন্ধবিশ্বাস আদিৰ প্ৰাদুৰ্ভাৱ বাঢ়িছে ,এই সমস্ত কাৰ্যকলাপৰ পৰা দেশ,সমাজক ৰক্ষা কৰিবলৈ মানুহ বৈজ্ঞানিক চিন্তাৰে সুসজ্জিত,শিক্ষিত হ'বই লাগিব। এই ক্ষেত্ৰত সমাজৰ সচেতন মহলৰো নিতৌ দায়িত্ব বাঢ়িছে। আহক আমি এখন কুসংস্কাৰমুক্ত বৈজ্ঞানিক চিন্তাৰে এখন যুক্তিবাদী সমাজ গঢ়োঁ।
