সত্তা..... এক অবিৰত যাত্ৰা.....: January 2016\n"চহৰীয়া ডেকাৰ লগত বিয়াত নবহোঁ মই\nমোল্লা শকুৰ চুবুৰীৰ "হৃদয়ত স্থান দিওঁ, আহক" অনুষ্ঠানটোক কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ সমিতিয়ে কেইবাটাও প্ৰভাত-ফেৰী উলিয়ালে। পুৱা চাৰি-পাঁচ বজাৰ সময়খিনি ইয়াৰ বাবে আটাইতকৈ উপযুক্ত সময় আছিল। কোনো হৈ-হাল্লা নাই, যান-বাহনৰ শব্দ নাই। আনকি গোটেই ৰাতি পহৰা দিয়া কুকুৰকেইটায়ো ৰুটি সেকা চৌকাৰ কাষতে মূৰ পেলাই পৰি থাকে। সমদলটোৰ গীত শুনি নিজৰ নিজৰ বিচনাত টোপনিৰ আলি-জালিত মানুহবোৰে কেৱল কয়, "ও, সেই মণ্ডলীটো!" মানুহবোৰে সুন্দৰলালৰ প্ৰচাৰমূলক ভাষণ কেতিয়াবা শান্তিৰে আৰু কেতিয়াবা বিৰক্তিৰে শুনে। যিবোৰ তিৰোতা সুৰক্ষিতভাবে এই পাৰলৈ আহিবলৈ সক্ষম হ'ল সিহঁতে বিচনাত ফুলকবিৰ ফুলবোৰৰ দৰে হাত-ভৰি প্ৰসাৰিত কৰি পৰি থাকে আৰু সিহঁতৰ গিৰিয়েক বা সম্বন্ধীয় মানুহবোৰে নিৰ্লিপ্তভাবে প্ৰভাত-ফেৰীৰ গান-বাজানৰ শব্দত ভোৰভোৰাই উঠে নাইবা সিহঁতৰ সন্তানবোৰৰ কিছুসময়ৰ বাবে চকু মেল খালেও "হৃদয়ত স্থান দিওঁ, আহক"ৰ কৰুণ বক্তব্য আৰু প্ৰচাৰক মাথোঁ এটা গীত বুলি ভাবি পুনৰ শুই পৰে।\nএদিন সমিতিৰ সদস্যসকলে সন্ধিয়া বেলিকা প্ৰচাৰৰ বাবে গৈ গৈ পুৰাণপন্থীসকলৰ দুৰ্গ পালেগৈ। মন্দিৰৰ বাহিৰত আঁহতজোপাৰ ওচৰৰ চিমেণ্টেৰে সজা ভেটিটোত ভক্তিত নিমজ্জিত ভক্তগণে বহি ৰামায়ণৰ কাহিনী শুনি আছিল। নাৰায়ণ বাবাই ৰামায়ণৰ লৱ-কুশ কাণ্ডৰ সেই অংশটো শুনাই আছিল য'ত এজন ধোবাই তাৰ ধুবুনী ঘৈণীয়েকক ঘৰৰ পৰা খেদি দি কৈছিল, "মই ৰামচন্দ্ৰ নহওঁ যিয়ে ইমান বছৰ ৰাৱণৰ লগত থাকি অহাৰ পিছতো সীতাক স্থান দিয়ে!" এই কথা শুনাৰ পাছত ৰজা ৰামচন্দ্ৰই সীতাক নিজৰ ৰাজপ্ৰসাদৰ পৰা উলিয়াই দিলে; তাকো তেতিয়া, যেতিয়া সীতা গৰ্ভৱতী আছিল। "ইয়াতকৈয়ো উত্তম ৰামৰাজ্যৰ উদাহৰণ পোৱা যাব নে?" -নাৰায়ণ বাবাই ক'লে-"এয়াই আছিল ৰামৰাজ্য, য'ত এজন ধোবাৰ কথাও সমানে গুৰুত্বসহকাৰে লোৱা হৈছিল..."\nসুন্দৰলালে উচ্চস্বৰত ক'লে, "মোক কথা কোৱাত কোনেও বাধা দিব নোৱাৰে।"\nসন্মিলিত স্বৰত সকলোৱে চিঞৰি উঠিল, "মনে মনে থাকা। আমি ক'বলৈ নিদিওঁ।"\nএটা কোণৰ পৰা কোনোবাই চিঞৰিলে, "মাৰি পেলাম।"\nনাৰায়ণ বাবাই বৰ কোমল-মিঠা মাতেৰে ক'লে, "তুমি শাস্ত্ৰৰ মান-মৰ্য্যদা বুজি নোপোৱা সুন্দৰলাল।"\nসুন্দৰলালে ক'লে, "মই এটা কথা ঠিকেই বুজি পাওঁ যে ৰামায়ণত ধোবাৰো কথা শুনা হয় কিন্তু ৰামৰাজ্যৰ আকাংক্ষা কৰাসকলে সুন্দৰলালৰ কথাও নুশুনে।"\nযিসকল মানুহে এইমাত্ৰ মাৰ-ধৰৰ কথা কৈ আছিল সেইসকলে নিজৰ নখে মাটি লেখি পুনৰ বহি কৈ উঠিল, "শুনা, শুনা, সকলোৱে শুনা।"\nৰসালু আৰু নেকীৰামে সুন্দৰলালক উৎসাহ দিলে। সুন্দৰলালে ক'বলৈ আৰম্ভ কৰিলে, "শ্ৰী ৰামচন্দ্ৰ আমাৰ নেতা আছিল। কিন্তু এয়া কি কথা হ'ল বাবা যে তেওঁ ধোবাৰ কথাটোকে সঁচা বুলি ভাবি ল'লে অথচ সতী সীতাৰ সতীত্বক বিশ্বাস কৰিব নোৱাৰিলে?"\nনাৰায়ণ বাবাই নিজৰ দাড়িৰ জঁট ভাঙি ভাঙি ক'লে, "সীতা তেওঁৰ নিজৰ ঘৈণীয়েক আছিল, সুন্দৰলাল। তুমি এই কথাৰ গূঢ়াৰ্থ নুবুজিবা।"\n"হয়, বাবা!" সুন্দৰলালে ক'বলৈ আৰম্ভ কৰিলে, "এই সংসাৰত এনেকুৱা বহুতো কথা আছে যিবোৰ মই বুজি নাপাওঁ। কিন্তু মই সেইখনকহে প্ৰকৃত ৰামৰাজ্য বুলি কল্পনা কৰোঁ য'ত মানুহে নিজেও নিজৰ ওপৰত অত্যাচাৰ কৰিব নোৱাৰে। আনৰ অন্যায় কৰাটো যিদৰে দোষণীয় নিজে নিজৰ অন্যায় কৰাটোও সমানে দোষণীয়। আৰু আজিও ভগবান ৰামে সীতাক ঘৰৰ পৰা বাহিৰ কৰি দিলে...কাৰণ তেওঁ ৰাৱণৰ ওচৰত বন্দী আছিল, পিছে ইয়াত সীতাৰ কি দোষ? তেৱোঁ আমাৰ বহুতো আই-বাই-ভনীৰ দৰে ছল-কপটতাৰ চিকাৰ হোৱা নাছিলনে? ইয়াত সীতাৰ শুদ্ধতা-অশুদ্ধতা, সততা-অসততাৰ প্ৰশ্ন উত্থাপন হ'ব লাগে নে ৰাক্ষস ৰাৱণৰ অত্যাচাৰৰ প্ৰশ্ন! যি ৰাৱণৰ মানুহৰ মূৰৰ দৰে দহটা মূৰেই আছিল কিন্তু সকলোতকৈ ডাঙৰটো কিজানি গাধৰ মূৰৰ দৰেহে আছিল। আজি আমাৰ সীতাকো ঘৰৰ পৰা নিৰ্বাসিত কৰা হৈছে... সীতা... লাজৱন্তী..." কৈ কৈ সুন্দৰলাল শোকত ভাগি পৰিল। বিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰবোৰে শ্লোগান লিখি আঠা লগাই যোৱা পোষ্টাৰবোৰ ৰসালু আৰু নেকীৰামে গুচাই পেলালে আৰু তাৰপাছত সকলোৱে "সুন্দৰলাল বাবু জিন্দাবাদ" ধ্বনি দিবলৈ ধৰিলে। সমদলৰ মাজৰ পৰা কোনোবা এজনে চিঞৰিলে, "মহাৰাণী সীতা জিন্দাবাদ।"\nআৰু এটা ধ্বনি আহিল, "শ্ৰী ৰামচন্দ্ৰ..."\nতাৰপাছত একেমুখে বহুকেইজনে কৈ উঠিল, "চুপ! চুপ!"\nনাৰায়ণ বাবাৰ কথাবোৰ অসাৰ হৈ পৰিল। বহুতো মানুহে সমদলত অংশগ্ৰহণ কৰিলে। সমদলটোৰ সন্মুখত উকিল কালিকাপ্ৰসাদ আৰু মহৰী হুকুম সিঙে নিজৰ নিজৰ লাখুটিৰে মাটিত টুকুৰিয়াই খট্-খট্ কৈ সৰুকৈ একোটা শব্দ কৰি গৈ আছিল। সুন্দৰলালো সমদলটোৰ লগত গৈ আছিল। তেওঁৰ দুগালৰ অশ্ৰু তেতিয়াও শুকোৱা নাছিল। তেওঁ হৃদয়ত নিদাৰুণ আঘাত পাইছিল। সমদলত ভাগ লোৱা ৰাইজে বৰ উৎসাহেৰে ইজনে আনজনৰ কণ্ঠত কণ্ঠ মিলাই সুৰত সুৰ মিলাই গাই গৈছিল, "চুই দিলেই মৰহি যায় লাজুকীলতাৰ পুলি"।\nসুন্দৰলালে চিলিম টানিবলৈ ধপাতত গুৰ মিহলাই মিহলাই ক'লে, "কি কথাৰ বাবে অভিনন্দন, লালচন্দ?"\nসুন্দৰলালে লালচন্দক এৰি দি ক'লে, "অইন কোনোবা হ'ব চাগৈ!"\nলালচন্দে তেওঁক পতিয়ন নিয়াবলৈ ক'লে, "নহয় ককাইদেউ, সেয়া লাজোৱে আছিল, লাজো!"\n"তুমি তাইক চিনি পোৱা জানো?" -সুন্দৰলালে মজিয়াৰ পৰা গুৰ মিহলোৱা ধপাতখিনি বুটলি হাতৰ তলুৱাত মলি মলি সুধিলে। ধপাত মলি মলিয়ে তেওঁ ৰসালুৰ চিলিমটো হোকাৰ পৰা উলিয়াই লৈ আকৌ সুধিলে- "তাইক চিনি উলিয়াবলৈ তাইৰ কি বিশেষত্ব আছে?"\n"ও হয় হয়!" -সুন্দৰলালে নিজে কৈ পেলালে, "তৃতীয়াটো কপালত।" যিকোনো সন্দেহ ৰৈ যোৱাটো তেওঁ বিচৰা নাছিল। হঠাৎ যেন লাজৱন্তীয়ে শৈশৱতে কৰোৱা শৰীৰৰ সকলোবোৰ চিনাকি-অচিনাকি কলান্যাস তেওঁৰ দুচকুত ভাহি উঠিল। লাজুকীলতাৰ পাতত থকা পাতল সেউজীয়া ফোঁটবোৰৰ দৰে লাজৱন্তীৰ সেই কলান্যাস বা শ্যামকলাবোৰলৈ চাই কোনোবাই ইংগিত কৰিলেই তাই আটাইবোৰ গোপনীয়তা ভেদি সাঁচতীয়া সম্পদবোৰ কাঢ়ি নিয়াত সৰ্বশ্ৰান্তৰ হোৱাৰ দৰে হৈ পৰে আৰু লাজুকীলতাৰ দৰে লাজত মুঁছকছ যায়। সুন্দৰলালৰ শৰীৰটো এক অজান প্ৰেম আৰু সেই অনুভূতিৰ পবিত্ৰতাত শিঁহৰিত হ'ল। তেওঁ পুনৰ লালচন্দক হাতত খামোচ মাৰি ধৰি সুধিলে, "লাজো বাঘা কেনেকৈ পালেগৈ?"\nলালচন্দে ক'লে, "ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ তিৰোতাবোৰ সাল-সলনি কৰি থকা হৈছিল নহয়..."\nৰসালুও নিজৰ খাটখনতে উঠি বহিল আৰু তাংখু-ধঁপাত খোৱা মানুহবোৰৰ দৰে কাঁহি কাঁহিয়ে সুধিলে, "সঁচাকৈয়ে লাজো নবৌ আহিছে নেকি?"\nলালচন্দে নিজৰ কথাখিনি বিৰামহীনভাবে কৈ গ'ল, "বাঘাৰ সীমান্তত ষোল্লজনী তিৰোতা পাকিস্তানলৈ ওভতাই দিয়াৰ বিনিময়ত ষোল্লজনী ভাৰতলৈয়ো ওভতাই লোৱা হৈছিল। কিন্তু তাৰমাজতে এখন কাজিয়া লাগিল। আমাৰ ভলেণ্টিয়াৰহঁতে প্ৰতিবাদ কৰি ক'লে যে তোমালোকে যিবোৰ তিৰোতা ঘূৰাই দিছা তাত আদ্বয়সীয়া আৰু বুঢ়ীৰ সংখ্যা বেছি। কাজিয়া লগাত বহুতো মানুহ তাত জমা হ'ল। সেই সময়তে সিটো পাৰৰ ভলেণ্টিয়াৰহঁতে লাজো নবৌক দেখুৱাই ক'লে- "তোমালোকে এইক বুঢ়ী বুলি ক'বা নেকি?... চোৱা, ভালকৈ চোৱা, তোমালোকে যিকেইজনী ছোৱালী-তিৰোতা ঘূৰাই দিছা সিহঁতৰ এজনীও এইৰ সমান হ'ব নেকি?" আৰু তাত লাজো নবৌৱে সকলোৰে চকুৰ আগত নিজৰ শ্যামকলাবোৰ লুকুৱাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। তাৰপাছত কাজিয়া বাঢ়ি গ'ল। দুয়ো পক্ষই নিজৰ নিজৰ "মালবোৰ" ঘূৰাই লৈ যোৱাৰ সিদ্ধান্ত ল'লে। মই চিঞৰি চিঞৰি মাতিলোঁ, "লাজো নবৌ, আহা!" কিন্তু চিঞৰ-বাখৰ কৰা বাবে আমাৰ ফৌজৰ চিপাহীবোৰে আমাক মাৰি-পিতি তাৰ পৰা খেদি দিলে।" -লালচন্দে পুলিচৰ লাঠিৰ কোব খোৱা তাৰ কিলাকুটিটো দেখুৱাবলৈ ধৰিলে।\nৰসালু আৰু নেকীৰাম মৌন হৈ বহি থাকিল। সুন্দৰলালে বহু নিলগৰ ক'ৰবালৈ চাই থাকিল; হয়তো কিবা চিন্তা কৰি আছিল- "লাজো আহিল, কিন্তু আহিও নাহিল..." সুন্দৰলালৰ শুকাই যোৱা মুখখন দেখি এনে অনুভৱ হৈছে যেন তেওঁ বিকানেৰৰ বহু হাজাৰ মাইল বিস্তৃত মৰুভূমি জপিয়াই জপিয়াই পাৰ হৈ আহি এতিয়া ক'ৰবাত গছৰ ছাঁয়াত জিভাখন বাহিৰলৈ উলিয়াই হেফাই-ফোপাই বহি আছে অথচ 'পানী অলপ দে' বুলি ক'বলৈয়ো মুখৰ পৰা মাত ওলোৱা নাই। তেওঁ অনুভৱ কৰিলে যেন বিভাজনৰ আগৰ আৰু পাছৰ হিংসাবোৰ এতিয়াও একে হৈয়ে আছে, বৰং আৰু বেছিহে হৈছে। কাৰোবাক কথা-প্ৰসংগত যদি সোধা হয়, "সম্ভৰৱালত লাহনা সিঙৰ ঘৰ আছিল নহয় আৰু তেওঁৰ নবৌৱেক বন্তো..." তেন্তে তেওঁ তপৰাই ক'ব, "মৰিল।" আৰু তাৰপাছত মৃত্যু আৰু তাৰ অৰ্থৰ প্ৰতি উদাসীন ভাব প্ৰদৰ্শন কৰি সম্পূৰ্ণ অন্যমনস্ক হৈ আগবাঢ়িব। ইয়াতকৈয়ো এখোজ আগবাঢ়ি শীতল মগজু আৰু অনুভূতিহীন হৃদয়েৰে মানৱতাৰ জননীৰ সদাগৰসকলে মানৱতাৰ তেজ আৰু মঙহৰ বেহা আৰু লেন-দেন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। সিহঁতে হাটত গৰু-ছাগলী কিনা গ্ৰাহকবোৰে গৰু-ম'হৰ দাঁতৰ পাৰি উলিয়াই দাঁতৰ সংখ্যা গন্তি কৰি বয়সৰ অনুমান কৰাৰ দৰে গাভৰু তিৰোতাহঁতৰ ৰূপ, সিহঁতৰ প্ৰেমেৰে পূৰ্ণ ভৰা যৌৱনৰ প্ৰাচুৰ্য, সিহঁতৰ গোপনীয়তা আৰু কলান্যাসবোৰ খোলা-খুলিকৈ প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ ধৰিলে আৰু এই ৰীতি সিহঁতৰ সিৰাই সিৰাই বিয়পি গ'ল। আগতেও বজাৰত "মাল-চাল" বিক্ৰী হৈছিল আৰু দাম-দৰ কৰা হাতবোৰ ঊৰ্মাল এখনেৰে ঢাকি তাৰ তলত আঙুলিৰে ইংগিত দি লেন-দেনৰ মান ঠিৰাং কৰিছিল। এতিয়া যেন সেই ঊৰ্মালখনো আঁতৰি গ'ল। মানুহবোৰে যেন বনিজৰ পৰম্পৰাও পাহৰি গ'ল। সেই আটাইবোৰ লেন-দেন, আটাইবোৰ কাম-কাজ যেন শ্ৰেণীবিভাজনৰ কাহিনীহে; য'ত নাৰী কিনা-বেচাৰ কাহিনী মুকলিকৈ কোৱা হয়; য'ত মন্দবুদ্ধিৰ মানুহবোৰে মুখ মেলি সিহঁতৰ সন্মুখতে থকা অসংখ্য নগ্ন তিৰোতাৰ শৰীৰবোৰ খুঁটি খুঁটি চায়। যেতিয়াই সিহঁতে কোনোবা তিৰোতাৰ গাত আঙুলিৰে চুই হেঁচি দিয়ে তেতিয়া তাত এটা ৰঙা-গুলপীয়া দাগৰ সৃষ্টি হয় আৰু তাৰ পৰিবৃত্তত এটা শেঁতা পৰিধি দেখা যায়; আৰু এটা মুহূৰ্তৰ পাছতে ৰঙচুৱা দাগটো আৰু শেঁতা পৰিধিটোৱে ইটোৱে-সিটোৰ স্থান দখল কৰিবলৈ লৰা-ঢপৰা কৰে। অনুভূতিহীন মানুহবোৰ আগবাঢ়ে আৰু উলিয়াই থোৱা তিৰোতাবোৰে হৃদয়ত পৰাজয়ৰ বোজা কঢ়িয়াই এখন হাতেৰে পায়জামাৰ জৰীডাল ধৰি আৰু আনখন হাতেৰে লোকচক্ষুৰ পৰা নিজৰ মুখখন লুকুৱাই হুমুনিয়াহ কাঢ়ি গুচি যায়। কিছুদূৰ আগুৱাই যোৱাৰ পাছত সেই পৰাজয়ৰ ভাৱনাটোও সিহঁতৰ মনৰ পৰা হেৰাই যায়। সিহঁতে সমানে নগ্ন চিকন্দৰীহঁতৰ বজাৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায় আৰু তাৰপিছত ৰঘূমলাৰূপী সখীয়েকক কয়, "সৈসো, এয়া কোন নিষ্ঠুৰ বিদূষক ওলাল যিয়ে সন্মুখৰ বেৰত লিখিছে-\nতাৰ পাছত তাই কয়, "দুঅনাত?"\nতেতিয়া সৈসোয়ে কয়, "মতামানুহবোৰৰ এইদৰে আমাক ঠাট্টা কৰাৰ, উপহাস কৰাৰ অনুমতি থাকিব নালাগে। যদি ৱাকিচৰ ঠাইত মই থাকিলোঁহেঁতেন তেন্তে নিশ্চয় প্ৰশ্ন কৰিলোঁহেঁতেন...!!" ইয়াৰ ঠিক দুখোজমান যোৱাৰ পাছতে বেৰত লিখি থোৱা কথাখিনি সৈসোৰ চকুত পৰিল-\nলাজো সুন্দৰলালৰ সন্মুখত কিবা অজান আশংকাত কঁপি কঁপি থিয় হৈ আছিল। তাই সুন্দৰলালক বুজি পায়, তাইত বাদে অইনে তেওঁক বুজি নাপায়। তাই ভাবি আছিল, আগতেই তেওঁ ইমান ৰুক্ষ ব্যৱহাৰ কৰে; এতিয়া আকৌ তাই পৰপুৰুষৰ সৈতে জীৱনৰ কিমান দিন যে অতিবাহিত কৰি আহিছে; এতিয়া সুন্দৰলালে কি কৰে ঠিক নাই! সুন্দৰলালে লাজোৰ ফালে চালে। তাই সম্পূৰ্ণ ইছলামী ধৰণে ক'লা দোপাট্টা উৰি আছিল আৰু ওৰণিখন বাওঁফালে লৈ আছিল... অভ্যাস, মাত্ৰ অভ্যাস... এই অভ্যাসৰ বাবে তাইৰ অইন তিৰোতাবোৰৰ লগত মিলি যাবলৈ আৰু নিজৰ পিঞ্জৰাৰ পৰা পলাই যাবলৈ সুবিধা হৈছিল। কিন্তু তাই সুন্দৰলালৰ কথা ইমান বেছিকৈ ভাবি আছিল যে কাপোৰ সলাবলৈ আৰু দোপট্টাখন ঠিক কৰিবলৈয়ো মনত পৰা নাছিল। তাই হিন্দু আৰু মুছলমান তিৰোতাৰ বস্ত্ৰ পৰিধানৰ মূল পাৰ্থক্য "বাৱেঁ আঁচল, সোঁৱে আঁচল"ৰ গুণ-দোষ নিৰীক্ষণ কৰিবলৈয়ো অসমৰ্থ আছিল। এতিয়া তাই সুন্দৰলালৰ সন্মুখত আশা-নিৰাশাৰ দোমোজাত ভয়ত কঁপি কঁপি থিয় হৈ আছে।\nসুন্দৰলাল সচকিত হৈ উঠিল। তেওঁ দেখিলে যে লাজৱন্তীৰ গাৰ ৰংটো আগতকৈ উজ্জ্বল হৈছে আৰু আগৰ তুলনাত স্বাস্থ্যটোও সুগঢ়ী হৈ উঠিছে। নহয় নহয়, তাই শকতেই হৈছে। তেওঁ ভাবিছিল যে শোকে-তাপে জৰ্জৰিত লাজোৰ চেহেৰাটো চাগৈ একেবাৰে মৰহি গৈছে আৰু সেইবাবে তাই মুখেৰে টু-শব্দ এটাও উলিয়াব নোৱাৰা হৈ পৰিছে। সুন্দৰলালে লাজোৰ বিষয়ে যিবোৰ কথা ভাবি আছিল সেই সকলোবোৰ ভুল বুলি প্ৰমাণিত হ'ল। তাই পাকিস্তানত বৰ সুখেৰে আছিল বুলি কৰা ধাৰণাটোৱে তেওঁক ক্ষুণ্ণ কৰিছিল। যদি ইমানেই সুখী আছিল তেন্তে ঘূৰি কিয় আহিল- এই কথাৰ উত্তৰ নাপালেও কিন্তু তেওঁ মৌন হৈ ৰ'ল, কাৰণ তেওঁ নিৰবে থাকিব বুলি শপত খাই আহিছে। তেওঁ ভাবিলে, ভাৰত চৰকাৰৰ হেঁচাত পৰি নিজৰ ইচ্ছাৰ বিৰুদ্ধে তাই আহিবলগীয়া হ'ল কিজানি! কিন্তু তেওঁ এটা কথা বুজি পোৱা নাছিল যে লাজৱন্তীৰ শ্যামবৰণীয়া চেহেৰা শেঁতা পৰি আছিল; আৰু যাতনা মাথোঁ যাতনাৰ বাবেহে এসময়ত তাইৰ শৰীৰত মঙহ ধৰা নাছিল। এতিয়া তাইক কেৱল সন্তাপৰ প্ৰকোপতহে শকত আৰু স্বাস্থ্যৱতী যেন দেখা হৈছে। কিন্তু এই মেদবহুলতা এনেকুৱা আছিল য'ত দুখোজ গ'লেই মানুহে ঘন ঘনকৈ উশাহ ল'বলগীয়া হয়। লাজোৰ মুখলৈ চাই হোৱা প্ৰথম প্ৰতিক্ৰিয়াটো অলপ অদ্ভূত আছিল যদিও সুন্দৰলালে নিজৰ সকলো ধ্যান-ধাৰণা তৎক্ষণাত সামৰি থ'লে। তাত আৰু মানুহ উপস্থিত আছিল। তেওঁলোকে ক'বলৈ ধৰিলে-\nকিন্তু সুন্দৰলাল লাজোৰ সেই কথাবোৰ শুনিবলৈ আগ্ৰহী নাছিল। সেইবাবে লাজো সহজ অৱস্থাতো সংকুচিত হৈ পৰে আৰু সংকুচিত হৈ সুন্দৰলালৰ ওচৰত ধৰা পৰি যায়। যেতিয়া সুন্দৰলালে ইয়াৰ কাৰণ সোধে তেতিয়া তাই "কোনো কাৰণ নাই", "এনেয়ে", "ওহো"-ৰ বাদে আৰু আন একো নকয়; আৰু গোটেই দিনটোৰ ভাগৰত সুন্দৰলাল টোপনিত লালকাল দিয়ে।\nও, আৰম্ভণিতে সুন্দৰলালে লাজৱন্তীৰ সেই "বিবৰ্ণ দিনবোৰ"ৰ বিষয়ে মাথোঁ সুধিছিল- "সি কোন আছিল?"\nলাজৱন্তীয়ে অৱনত শিৰেৰে কৈছিল, "জুম্মা!" তাৰপাছত তাই সুন্দৰলালৰ মুখলৈ চাই কিবা এষাৰ ক'বলৈ বিচাৰিছিল, কিন্তু সুন্দৰলালে তাইৰ চুলিবোৰ সামৰি এক অদ্ভূত দৃষ্টিৰে লাজৱন্তীৰ মুখলৈ চাই আছিল। লাজৱন্তীয়ে পুনৰ তলমূৰ কৰিলে। সুন্দৰলালে সুধিলে, "সি ভাল ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে?"\nলাজৱন্তীয়ে তাইৰ মূৰটো সুন্দৰলালৰ বুকুত থৈ ক'লে, "নাই...।" তাৰপাছত আকৌ ক'লে, "সি মোক একো কোৱা নাছিল, যদিও সি মাৰ-পিত কৰা নাছিল তথাপিও তালৈ মোৰ ভয় লাগিছিল। তুমি মোক মাৰ-পিত কৰিছিলা, কিন্তু মই তোমাক ভয় কৰা নাছিলোঁ... এতিয়া আৰু নামাৰা নহয়?"\nতাৰপাছত লাজৱন্তীয়ে সকলোবোৰ কৈ পেলাব বিচাৰিছিল। কিন্তু সুন্দৰলালে ক'লে, "যোৱা কথাবোৰ যাবলৈ দিয়া। তাত তোমাৰ কি দোষ? তাত আমাৰ সমাজখনৰহে দোষ যিয়ে তোমাৰ দৰে দেৱীসকলক তেওঁলোকৰ প্ৰাপ্য মৰ্য্যদা প্ৰদান নকৰে। ইয়াৰদ্বাৰা সমাজখনে কেৱল তোমালোকৰে নহয় নিজৰো অন্যায় কৰে!"\nবহুদিন পাৰ হৈ যোৱাৰ পাছত সুখৰ ঠাই দুখে অধিকাৰ কৰি ল'লে। ইয়াৰ কাৰণ সুন্দৰলাল বাবুৱে যে আকৌ আগৰদৰে পশুসম নিৰ্মম ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল এনে নহয়; বৰং এই কাৰণেহে যে লাজোক তেওঁ খুব ভাল ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছিল, যাৰ লগত লাজো অনভ্যস্ত আছিল। তাই সুন্দৰলালৰ পুৰণি লাজোজনী হ'বলৈ বিচাৰিছিল; যিয়ে সৰু সৰু কথাত কাজিয়া কৰিছিল; যিয়ে এটা গাজৰৰ বাবেও কাজিয়া কৰে আৰু এটা মূলাৰেও সৈমান হয়। কিন্তু এতিয়া কাজিয়া কৰাৰ প্ৰশ্নই নুঠে। সুন্দৰলালে তাইক এনে অনুভৱ কৰালে যেন লাজৱন্তী কাঁচৰহে কিবা সামগ্ৰী, যাক চুই দিলেই ভাগি যাব। লাজোৱে দাপোণত মূৰৰ পৰা ভৰিলৈ নিজকে নিৰীক্ষণ কৰে আৰু শেষত তাই এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে তাই আন সকলো হ'ব পাৰিব, কিন্তু লাজো হ'ব নোৱাৰিব। ...সংসাৰখন তাইৰ হ'ল, কিন্তু তাই সংসাৰখনৰ হ'ব নোৱাৰিলে।\n(সাহিত্য ডট অৰ্গৰ ছেপ্টেম্বৰ, ২০১৫ সংখ্যাত প্ৰকাশিত\nPosted by Mitali at 1:50 AM No comments:\nসত্তাৰ বিষয়ে একলম.....\n© Mitali Barman. Watermark theme. Powered by Blogger.
