মালিনীথান - অৱহেলিত ঐতিহ্য অবন্দিত সৌন্দৰ্য,প্ৰবন্ধ, আখৰ ই-আলোচনী\nমালিনীথান - অৱহেলিত ঐতিহ্য অবন্দিত সৌন্দৰ্য\nমুনমী দত্ত ৰাজখোৱা\nভাৰতৰ পূব প্ৰান্তৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য অতুলনীয়। আবেলিৰ সূৰুযৰ ৰেঙণিয়ে উজ্বলাই তোলা অৰুণাচলৰ পাহাৰবিলাকৰ নীলাভ শোভাই মন টানি ধৰে,প্ৰাণত আনন্দৰ হেন্দোলনি উঠে। কি এই অপৰূপ সৌন্দৰ্য কি এই প্ৰকৃতিৰ অনুপম কাৰুকাৰ্য। উত্তৰ পূব এতিয়াও 'বৰ অসম' আমাৰ বৰ অসম। এই বৰ অসমৰ বুকুতে আমি লালিত পালিত, ইয়াৰ সুৰীয়া বায়ুতে আমি পাওঁ জীয়াই থকাৰ উশাহকণ। সেয়ে বৰ অসম আমাৰ আই। বৰ পূজনীয়।\nআমি এদিন উপস্থিত হৈছিলোগৈ অসম-অৰুণাচল প্ৰদেশৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলত অৱস্থিত আৰু বিস্মৃতিৰ গহ্বৰত বিলীন হ'ব খোজা এখনি ঐতিহ্যমণ্ডিত তীৰ্থস্থান মালিনী থানত। উত্তৰ পূব ভাৰতৰ অন্যতম এক শক্তিপীঠ এই মালিনীথান। মালিনীথান অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থিত। ভৌগোলিক পৰিসীমাৰে অসমৰ ভিতৰুৱা নহ'লেও অসমৰ মানুহৰ মনে-প্ৰাণে বৈ থকা সাংস্কৃতিক চেতনাই মালিনীথানক সদায়ে অসমৰ ভিতৰুৱা কৰি ৰাখিছে। ধেমাজি জিলাৰ ব্যস্ততাপূৰ্ণ এখনি সৰু চহৰ চিলাপথাৰৰ পৰা মাত্ৰ সাত কিলোমিটাৰ উত্তৰে গ'লেই পোৱা যায় অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পশ্চিম ছিয়াং জিলাৰ এখনি সৰু চহৰ 'লিকাবালি'। লিকাবালিৰ পৰা এক কিলোমিটাৰ পূব দিশত আৰু সমভূমিৰ পৰা প্ৰায় একৈশ মিটাৰ ওপৰত অৱস্থিত এই মালিনীথান। অপৰূপ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য আৰু অনেক কিংবদন্তিৰে ভৰপূৰ শক্তিপীঠ মালিনীথান এখনি ভগ্নপ্ৰায় প্ৰাচীন সাম্ৰাজ্যৰো বাঙ্ময় প্ৰকাশ।\nমালিনীথানৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ যি বিনন্দীয়া ৰূপ তাক কৈ শেষ কৰিব নোৱাৰি। এই সৌন্দৰ্য উপলব্ধি কৰিব পাৰি কেৱল নিজৰ দুই চকুৰেহে। ছিয়াং পাহাৰৰ বুকুৰে নামি আহি পূব দিশলৈ গতি কৰা ঘগৰা নদী আৰু পশ্চিম দিশলৈ গতি কৰা গাই নদীৰ কুলু কুলু ধ্বনিয়ে মালিনীথানক প্ৰাণ প্ৰাচুৰ্যৰে ভৰাই তুলিছে। মালিনীথানৰ পৰা প্ৰায় দুশ মিটাৰ উত্তৰ দিশত ওপৰলৈ উঠি গ'লে পোৱা যায় ৰুক্মিণী মন্দিৰ নামৰ আন এটা সৰু মন্দিৰ। ৰুক্মিণী মন্দিৰ অৱস্থিত এই টিলাটিৰ পৰা চৌদিশলৈ এবাৰ চকু ফুৰাই অন্তৰাত্মা শাত পেলাব পৰা এক সৌন্দৰ্য উপলব্ধি কৰিব পাৰি। বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ পাহাৰীয়া বাঁহ-বেত, গছ-গছনিবিশেষকৈ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ কলগছ আৰু অৰুণাচলৰ বিভিন্ন গাঁওবিলাকেৰে ভৰপূৰ ওখ-চাপৰ পাহাৰবিলাকৰ সৌন্দৰ্য মালিনীথান আৰু ৰুণিীথান অৱস্থিত টিলা দুটিৰ পৰা পৰ্যবেক্ষণ কৰিব পাৰি। মালিনী থানৰপৰা প্ৰায় ছশ মিটাৰ আঁতৰত আকাশীগংগা নামৰ এটি সৰু জলপ্ৰপাত পোৱা যায়। আকাশীগংগাৰ জলধাৰাক অতি পৱিত্ৰ জ্ঞান কৰা হয়।\nমালিনীথানৰ ইতিহাস আজিও সঠিকভাৱে পোৱা নাযায়। বিভিন্ন খনন কাৰ্যতো কোনোধৰণৰ লিপি বা ফলক আদি উদ্ধাৰ হোৱা নাই। মালিনীথানত আৱিষ্কৃত স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যসমূহ ঐতিহাসিক আৰু পুৰাতাত্ত্বিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা বিচাৰ কৰি চালে এই কথা নিৰ্ণয় কৰিব পাৰি যে মালিনীথানৰ মঠ-মন্দিৰ আৰু মূৰ্তিসমূহ সম্ভৱতঃ প্ৰাক্ আহোম যুগৰ। এইবোৰ নৱমৰ পৰা দ্বাদশ শতিকামানৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। পুৰাতাত্ত্বিক গৱেষকসকলৰ মতে খৃঃ দশম শতিকাৰ পৰা দ্বাদশ শতিকা পৰ্যন্ত প্ৰাচীন কামৰূপত ৰাজত্ব কৰা পালবংশীয় ৰজাসকলে এই মালিনীথান নিৰ্মাণ কৰে। প্ৰাচীন কামৰূপৰ সীমাৰ ভিতৰত এই থান অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। সপ্তম শতিকাৰ ৰজা ভাস্কৰ বৰ্মনৰ ৰাজত্বৰ সময়ত প্ৰাচীন কামৰূপৰ পূবসীমাই মালিনীথানকে ধৰি ইয়াৰ পাৰ্শ্বৱৰ্তী সমগ্ৰ অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। হিউৱেন চাঙৰ টোকাত এই কথাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। মন্দিৰটোৰ স্থাপত্য ভাস্কৰ্যত গুপ্তযুগৰ (৩২০-৬৫০) খৃঃ স্থাপত্যৰ নিদৰ্শন পৰিলক্ষিত হয়। সপ্তম শতিকাত কামৰূপত ৰাজত্ব কৰা বৰ্মন বংশৰ স্থাপত্যৰো কিছু প্ৰভাৱ লক্ষ্য কৰিব পাৰি। সেইদৰে পালবংশৰ আগৰ শালস্তম্ভ (৭০০-৯৫০ খৃঃ) বংশৰ স্থাপত্যৰো কিছু প্ৰভাৱ ভগ্নাৱশেষবিলাকত প্ৰত্নতাত্ত্বিকসকলে অনুমান কৰে। মালিনীথানৰ স্থাপত্য কলা উত্তৰ ভাৰতৰ 'নাগৰী' আৰ্হিৰ বুলি ধৰা হয়। ইয়াৰ মঠ-মন্দিৰ, মূৰ্তি আদি শিলেৰে নিৰ্মিত। কাৰুকাৰ্যখচিত বিভিন্ন প্ৰস্তৰ মূৰ্তিবিলাক অনন্য এক শিল্পীসুলভতাৰো পৰিচায়ক। মূৰ্তিবিলাকৰ উপৰিও মন্দিৰৰ ভেঁটিৰ গাঁথনি আৰু তালৈ উঠি যোৱা শিলৰ খটখটিও অতি সুন্দৰকৈ নিৰ্মিত। কালক্রমত মন্দিৰটো ভাগি-ছিগি পাহাৰৰ বুকুত ধ্বংসস্তুপত পৰিণত হয়। স্বাধীনোত্তৰ কালত পুৰাতত্ত্ব বিভাগে মূৰ্তিবিলাকৰ কিছুমান উদ্ধাৰ কৰি থানখনৰ পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ পুৰাতত্ত্ব বিভাগে ২০০২ চনত এটি সংগ্ৰহালয় নিৰ্মাণ কৰি উদ্ধাৰ হোৱা বিভিন্ন সমলসমূহ সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰিছে।\nমালিনীথান যে এসময়ত শৈৱভক্তিৰে পীঠ আছিল তাৰ প্ৰমাণ পোৱা যায় ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা তিনিটা শিৱলিংগৰ যোগেদি। তদুপৰি পুৰাতত্ত্ব বিভাগে চলোৱা খনন কাৰ্যত (১৯৬৮-৭০ খৃঃ) উদ্ধাৰ হোৱা দশভূজা দূৰ্গা, সূৰ্য, ঐৰাৱতসহ ইন্দ্ৰ, কাৰ্তিক, নন্দী, শিৱলিংগ আৰু বিভিন্ন ভংগিমাত থকা অসংখ্য নৰ-নাৰীৰ মূৰ্তি আৰু অনেক দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি।\nমালিনীথান নামটো কেনেকৈ হ'ল সেয়া সঠিককৈ কোৱা টান। কেইটামান জনশ্ৰুতিৰ ভিত্তিতে এই নাম প্ৰচলিত হ'ল বুলি ধৰা হয়।\nপ্ৰথমতে, এটি জনশ্ৰুতি অনুসৰি ভগৱান শ্ৰীকৃষই কুণ্ডিলৰ (বৰ্তমান শদিয়া) ৰজী ভীষ্মকৰ সুন্দৰী কন্যা ৰুক্মিণীক হৰণ কৰি আনি এই ঠাইতে জিৰণি লৈছিল। আনহাতে শিৱ-পাৰ্বতীয়ে এই কথা গম পাই এই ঠাইতে এখন পুষ্পবন পাতি তেওঁলোকক আদৰণি জনাবৰ বাবে অপেক্ষা কৰে। সময়ত পাৰ্বতীয়ে বছা বছা ফুলেৰে তৈয়াৰ কৰি দিয়া মালাৰে দুয়ো বিবাহ কাৰ্য সম্পাদন কৰিছিল। পাৰ্বতীৰ কাৰ্যত সন্তুষ্ট হৈ ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণই তেওঁক মালিনী নামেৰে সম্বোধন কৰে আৰু এই স্থানতে তেওঁৰ মালিনী নামেৰে এটি মন্দিৰ হ'ব আৰু ভক্তবৃন্দই পূজা-অৰ্চনা কৰিব বুলি বৰ দিয়ে।\nআন এক জনশ্ৰুতি অনুসৰি দক্ষ ৰজাৰ যজ্ঞত অপমানিত হৈ পাৰ্বতীয়ে প্ৰাণ ত্যাগ কৰাৰ পাছত সতী শৱদেহ কান্ধত লৈ ভাৰত ভ্ৰমণ কৰে। ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণই সুদৰ্শন চক্রৰে সতীৰ দেহ খণ্ডিত কৰাত আকাশীগংগাৰ আশে পাশে সতীৰ শিৰভাগ পৰে আৰু সেই স্থানটে এটি মন্দিৰ সৃষ্টি হয় বুলি কালিকা পুৰাণত উল্লেখ আছে। সেইবাবেই প্ৰতি বছৰে মকৰ সংক্রান্তিত ভক্তসকলে আকাশীগংগাৰ পবিত্ৰ জলত স্নান কৰি মালিনীথানত পূজা-অৰ্চনা কৰাৰ এক পৰম্পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে।\nসেইদৰে অন্য এক জনশ্ৰুতি মতে সদাশিৱৰ প্ৰেমাকাংক্ষিণী এগৰাকী মালিনীয়ে এই ঠাইতে দেৱী পাৰ্বতীৰ কোপত পৰি মস্তক হেৰুৱাব লগা হোৱাৰ বাবেই এই ঠাইৰ নাম মালিনীথান হয় বুলি কোৱা হয়।\nবিভিন্ন ধৰণৰ জনশ্ৰুতিসমূহৰ সত্যতা থাকক বা নাথাকক সত্য যে উত্তৰ পূব ভাৰতৰ এই পবিত্ৰ তীৰ্থস্থানখনি এসময়ত আৰ্যসকলৰ কলা আৰু সংস্কৃতিৰে কেন্দ্ৰ আছিল। বৰ্তমান মালিনীথানৰ যি স্থাপত্য ভাস্কৰ্য আৱিষ্কৃত হৈছে সেয়া মাত্ৰ ভগ্নাৱশেষহে।\nআধুনিক পৰ্যটন উদ্যোগৰ দৃষ্টিকোণেৰে বিচাৰ কৰি চালে দেখা যায় যে মালিনীথান ভাৰতবৰ্ষৰে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ধৰ্মীয় পৰ্যটন স্থল হোৱাৰ উপযুক্ত। ইয়াৰ প্ৰাচীন পুৰাতাত্ত্বিক সমলসমূহ সংৰক্ষণ আৰু পুনৰ সংবৰ্দ্ধনৰ যোগেদি এই শক্তিপীঠখনক অধিক আকৰ্ষণীয় তথা গুৰুত্বপূৰ্ণ কৰি তুলিব পাৰি। এই উদ্দেশ্যত অৱশ্যেই অৰিহণা যোগাইছে অৰুণাচল চৰকাৰে মালিনীথানত স্থাপন কৰা পুৰাতাত্ত্বিক সংগ্ৰহালয়টিয়ে। পৰ্যটকক আকৰ্ষিত কৰিব পৰা মালিনীথানৰ আন এক বিশেষত্বসম্পন্ন অনুষ্ঠান হ'ল ইয়াৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ লগত সংগতি ৰাখি অনুষ্ঠিত কৰা 'মালিনী মেলা'। বাসন্তী পুজা উপলক্ষে ছদিন জুৰি অনুষ্ঠিত হোৱা মেলাখনে সম্প্ৰতি যথেষ্ট সম্প্ৰসাৰণ লাভ কৰিছে। শীতকালত প্ৰতিদিনে মালিনীথানত ভালেমান বনভোজৰ দল আৰু দৰ্শনাৰ্থীৰ সমাগম ঘটে।\nমালিনীথানক বিভিন্ন দৃষ্টিকোণেৰে পৰ্যবেক্ষণ কৰি ইয়াৰ গুৰুত্ব নিৰূপণ কৰিব পাৰি। কিন্তু সেয়ে হ'লেও প্ৰাণ প্ৰাচুৰ্যৰে এসময়ত উজ্জীৱিত মালিনী থান আজি সময় আৰু অৱহেলাৰ গ্ৰাসত পৰি বহু পৰিমাণে ম্লান, বহু পৰিমাণে নিস্তেজ। ভাৰতীয় প্ৰশাসনতন্ত্ৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দুৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবেই হয়তো মালিনী থানে উপযুক্ত গুৰুত্ব লাভ কৰিব পৰা নাই। মালিনীথানলৈ চকু দিবলৈ কেন্দ্ৰৰ সময়ৰ অভাৱ। সেইদৰেই আমাৰ মানুহৰ ৰাজধানীকেন্দ্ৰিক প্ৰৱণতাই আমাৰ থলুৱা সমলসমূহৰ অধ্যয়ন সদায় বাধা দি আহিছে। মালিনীথানৰ উপযুক্ত অধ্যয়নে ইতিহাসেও ঢুকি নোপোৱা সেই দিনবোৰৰ বহু কথাই পোহৰলৈ আনিব। সেই দিনবোৰৰ অধ্যয়নে আমাৰ প্ৰাচীন ঐতিহ্যপ্ৰাচীন সংস্কৃতিৰ যি উচ্চ মানবিশিষ্ট ধাৰাসেই ধাৰাক সমগ্ৰ বিশ্বতে পৰিচিত কৰাই আমি বহু ওপৰলৈ আগবাঢ়ি যাবলৈ সক্ষম হ'ব পাৰোঁ।\n(তথ্য উৎস : ১. J. C. Dutta : Malinithan, Directorate of Research, Govt. of Arunachal Pradesh, 1997, ২. তিলেন গগৈ আৰু বগেন গগৈ (সম্পা.) : ধেমাজি, আদৰণী সমিতি, অসম সাহিত্য সভাৰ সপ্ততিতম ধেমাজি অধিবেশন, ২০০৯।)
