TISS « Abdul Kalam Azad\nচৰ : ৰেডক্লিফ ৰেখাৰ ইপাৰে আৰু সিপাৰে\nPosted on March 13, 2015 Updated on June 14, 2015\nযোৱা দুটা সংখ্যাত প্ৰব্ৰজন তথা ৰাজনৈতিক পৰ্যালোচনা কৰাৰ পিছত এইবাৰ আমি বাংলাদেশৰ সামাজিক তথা মানৱ-উন্নয়ন বিষয়ক দিশসমূহ আলোচনা কৰাৰ চেষ্টা কৰিম। প্ৰথম আলোচনাতে আমি উল্লেখ কৰিছিলো যে, আমাৰ বাংলাদেশ ভ্ৰমণৰ এটা অন্যতম মূল উদ্দেশ্য আছিল দেশখনে সমাজিক তথা মানৱ-উন্নয়নত যি যুগান্তকাৰী সফলতা লাভ কৰিছে তাৰ বিস্তাৰিত অধ্যয়ন কৰা। আমাৰ হোষ্ট সংস্থা ইক' চোচিয়েল ডেভেলপমেন্ট অৰ্গেনাইজেশ্বন বাংলাদেশে আমাৰ এই উদ্দেশ্য সফলকামত কৰাত চেষ্টাৰ ত্ৰুটি কৰা নাছিল। চৰ বুলি ক'লে আমি অসমীয়া হিচাপে যি প্ৰতিচ্ছবি আমাৰ চকুৰ আগত চিত্ৰায়িত হয়, বাংলাদেশত ঠিক একে ছবি আমি দেখা নাপালো। বাংলাদেশ ভ্ৰমনৰ প্ৰায় ৮ মাহ আগতে ধুবুৰী জিলাৰ বাংলাদেশ সীমান্ত সংলগ্ন কিছু চৰ আমি ভ্ৰমন কৰিছিলোঁ। আমাৰ লগত আছিল বিশ্বৰ আগশাৰীৰ সংবাদ পত্ৰ দ্যা নিউয়ৰ্ক টাইমছৰ 'ইন্ডিয়া ইঙ্ক'ৰ সম্পাদক বাশ্বাৰাত পীৰ। আমাৰ চৰজমিন অধ্যয়নত দেখা পোৱা হৃদয় বিদাৰক প্ৰতিচ্ছবিয়ে আমাক হতাশ কৰিছিল। শিক্ষা, স্বাস্থ্য, যাতায়ত ব্যৱস্থা, নাৰী সাৱলীকৰণ ইত্যাদিৰ বাবে যেন চৰৰ পৰিবেশ তথা পৰিস্তিতি কোনোটোৱে অনুকুল নহয়। কিন্তু ধুবুৰীৰ পৰা মাত্ৰ এক-ডেৰ শ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বাংলাদেশৰ চৰাঞ্চল ভ্ৰমন কৰি আমাৰ সম্পূৰ্ণ এক বিপৰীত অভিজ্ঞতা হৈছিল। এই আলোচনাত এইবোৰ কথাকে বিষদভাৱে আলোচনা কৰিবলৈ যত্ন কৰিম। প্ৰথমতে লালমনিড়হাট জিলাৰ হাতিবান্ধা উপ-জিলাৰ পশ্চিম হালধিবাৰী নামৰ এক প্ৰত্যন্ত চৰৰ কথালৈ আহো । ইক' চোচিয়েল ডেভেলপমেন্ট অৰ্গেনাইজেশ্বনৰ জেষ্ঠ প্ৰকল্প বিষয়া আব্দুল মান্নান চাহাবৰ নেতৃত্বত আমি ৰাতিপুৱাতেই পশ্চিম হালধিবাৰীলৈ ৰাওনা হ'লো। পাটিকাপাড়া ইউনিয়ন পৰিষদৰ নয়াৰহাটত থকা কাৰ্য্যালয় চৌহদত আমাৰ দুচকীয়া বাহনসমূহ ৰাখি আমি পদযাত্ৰা আৰম্ভ কৰিলোঁ। তিনি কিলোমিটাৰ বাট বালিচৰত খোজকাৰি তিস্তা নদীৰ পাৰঘাট পাৰ হ'ব লাগিব। তিস্তাৰ পানী শুকাবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। আব্দুল মান্নান অভিযোগ মানি ল'লে পশ্চিমবংগৰ মমতা দিদিৰ চৰকাৰে প্ৰয়োজনতকৈ বহু কম পৰিমাণৰ পানীহে এৰি দি আছে। বাৰিষাত তিস্তাৰ পানীয়ে কিন্তু আজিও সজোৰে তৰ্জন-গৰ্জন কৰি তান্ডৱ চলাবলৈ নেৰে। আমি বালি চৰৰ মাজেৰে খোজকাড়ি গৈ থাকিলো। কহুৱাবন, গুল্মজাতীয় ঝাওবন, কৰবাত আকৌ উদ্ভাস্তু একো একোজোপা মেটেকা বালি মাটি খামুচি পৰি আছে। আমাৰ কেৰেলাৰ সহকৰ্মীয়ে মেটেকা ফুলৰ প্ৰতিচ্ছবি কেমেৰাত বন্ধি কৰিলে। সকলোতকৈ চকুতলগা দৃশ্য আছিল, সু-বিস্তাৰিত শংকৰ প্ৰজাতিৰ ধাননী। অসমৰ চৰত কাহানিও সেই প্ৰজাতিৰ ধান আমি দেখা মনত নপৰিল। কিছু নিলগত ট্ৰেক্টৰ লগাই চৰৰ মাটি চহাই থকা দেখা পাই আব্দুল মান্নান চাহাবক সুধিলোঁ "এতিয়া কিহৰ বতৰ? কি লগাব?" থাইলেন্ডৰ পৰা আমদানিকৃত মাকৈৰ সংকৰ প্ৰজাতিৰ বিজ ৰোপন কৰিব। প্ৰতিকুল পৰিস্তিতিতো ভাল ফলন হয়। কিন্তু যি সময়ত গোটেই বিশ্বই Sustainable Development ৰ ওপৰত সঘন আলোচনা কৰি আছে সেই সময়ত শংকৰ প্ৰজাতিৰ বিজ আৰু ৰাসায়নিক সাৰ প্ৰয়োগ কিমান সমীচিন সেয়া কোৱা মুস্কিল; কিন্তু বাংলাদেশৰ দৰে দেশ এখনে দৰিদ্ৰতা দূৰিকৰণৰ বাবে হয়তো ইয়াৰ প্ৰয়োগৰ বিকল্পও নাই। তিস্তা পাৰ হৈ, পাৰে পাৰে আৰু প্ৰায় দুই কিলোমিটাৰ খোজকাৰি গৈ পশ্চিম হালধিবাৰীত উপস্থিত হ'লো। প্ৰায় পাচশ পৰিয়ালৰ বাসস্থান এই অস্থায়ী ভু-খন্ড। আমাক ইএচডিও আৰু প্লান বাংলাদেশৰ সংহত সামাজিক উন্নয়ন প্ৰকল্পৰ কাৰ্য্যালয়ত বহিব দিলে। আটক ধুনীয়া আচবাব পত্ৰ, সৌৰশক্তি চালিত পাঙ্খা তথা অন্নান্য বিদ্যুতচালিত সা-সৰঞ্জামৰে সেয়া চহৰাঞ্চলৰ কোনোবা আধুনিক কাৰ্য্যালয়তকৈ কোনো গুনে কম নহয়। কাৰ্য্যালয়ৰ বিষয়াবৰ্গৰ লগত পৰিচয় হৈ প্ৰকল্পৰ মূল বিষয়সমূহ বুজি লোৱাৰ চেষ্টা কৰিলোঁ । দিনটোৰ কাৰ্য্যসূচী মতে আমি ঠিক বাৰ বজাত পশ্চিম হালধিবাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যায়লত উপস্থিত হ'লো। বিদ্যালয়ৰ প্ৰধান শিক্ষক শ্বামিম কবিৰ পাটোৱাৰীয়ে আমাক উষ্ম আদৰণি জনালে। বিদ্যালয় পৰিচালনা সমিতিৰ বিষয়ববীয়া সকলো উপস্থিত হ'ল। পৰিচয় পৰ্ব শেষ কৰিয়ে আমি মূল কথা লৈ আহিলো। বিদ্যালয় পৰিচালনা সমিতিয়ে তেওঁলোকৰ কাৰ্যবিৱৰনী আমাৰ আগত বৰ্ণনা কৰি গ'ল। প্ৰত্যন্ত চৰৰ অশিক্ষিত নাম বা মাত্ৰ শিক্ষাৰে শিক্ষিত অবিভাৱক সকলৰ শিক্ষাৰ প্ৰতি থকা আগ্ৰহ আৰু গাম্ভীৰ্যতা প্ৰত্যক্ষ্য কৰি আমি আচৰিত হ'লো। বছৰৰ আৰম্ভনিতে পৰিচালনা সমিতিয়ে বছৰটোৰ বাবে বিদ্যালয়ৰ লক্ষ নিৰ্ধাৰন কৰে আৰু আৰু গোটেই বছৰ সেই আাকাংক্ষিত লক্ষত উপনীত হ'বলৈ কাম কৰি যায়। প্ৰধান শিক্ষকৰ কাৰ্য্যালয়ৰ দেয়ালত আৰি থোৱা তেনে এটি 'লক্ষ'ই আমাৰ দৃষ্টি আকৰ্ষন কৰিলে "অঞ্চলৰ এশ শতাংশ শিশু ভৰ্তি হ'ব আৰু পঞ্চম শ্ৰেণীলৈকে সকলো শিক্ষাৰ্থী শ্ৰেণীভিত্তিক নিৰ্ধাৰিত যোগ্যতা অৰ্জন কৰি পৰৱৰ্তী শ্ৰেণীলৈ উত্তীৰ্ণ হ'ব।" কেৱল লক্ষ নিৰ্ধাৰনেই নহয়, মাহেকিয়া অগ্ৰগতিৰ ক্ষতিয়ানো দেয়ালত আৰি থোৱা আছে। প্ৰধান শিক্ষকসহ পৰিচালনা সমিতিৰ বিষয়-ববীয়াসকলে আমাক শ্ৰেনীকোঠা পৰিদৰ্শন কৰিবলৈ লৈ গ'ল। তিনি শতাধিক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰে ঠাহ খাই থকা বিদ্যায়লয়ৰ প্ৰতেকটো শ্ৰেনীকোঠাত পূৰ্ণ গতিত পাঠদান চলি আছিল। প্ৰত্যন্ত চৰৰ প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ চকুত লগা উপস্থিতিৰ আৰত কেৱল পৰিচালনা সমিতিৰ এশ শতাংশ নাম ভৰ্তিৰ বছৰেকীয়া 'লক্ষ'ই একমাত্ৰ কাৰণ নাছিল। পশ্চিম হালধিবাৰী চৰৰ লগতে বাংলাদেশৰ বিভিন্ন পিছপৰা অঞ্চলৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে বাংলাদেশ চৰকাৰে সাৰ্বজনীন বৃত্তিৰ ব্যৱস্থা কৰিছে। বিভিন্ন এনজিও তথা সামাজিক প্ৰতিষ্ঠানে বিদ্যালয় বহিঃভুত শিশুৰ সংখ্যা হ্ৰাস কৰাৰ বাবে বিশেষ কাৰ্যাৱলী গ্ৰহণ কৰিছে। আমাৰ হোষ্ট সংস্থা ইএচডিও ই এই বিদ্যালয়ত দুজনকৈ শিক্ষা সেচ্ছাসেৱক নিয়োগ কৰিছে। প্লান ইন্টাৰনেশ্বনেলৰ বাংলাদেশ শাখাই বাৰিষা কালত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ যাতায়তৰ বাবে বিশেষ নাওৰ ব্যৱস্থা কৰি দিছে। জামালপুৰ জিলাৰ এখন চৰত বিশ্বৰ অন্যতম বৃহত্তম এনজিও ব্যাকৰ 'শিক্ষাতৰি' নামৰ এক বিশেষ ভাসমান বিদ্যালয় আমি প্ৰত্যক্ষ কৰিছিলোঁ। ২০১৩ চনত দ্যা নিউইয়ৰ্ক টাইমছে বাংলাদেশৰ 'শ্বিধুলাই স্বনিৰ্ভৰ সংস্থা' নামৰ এনজিওৰ ভাসমান বিদ্যালয়ৰ প্ৰসংসা কৰি এক বিশেষ প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ কৰিছিল। প্ৰতিবেদনটোয়ে উল্লেখ কৰিছিল যে, উক্ত এনজিওটোয়ে ২০১৩ চনলৈকে সত্তৰ হেজাৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক শিক্ষা প্ৰদান কৰিছে। চলিত পাচ বছৰত (২০১৩-২০১৮) সংস্থাটোয়ে আৰু এক লাখ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক শিক্ষা প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম হ'ব। বাংলাদেশৰ চৰাঞ্চলত এনে বহু সমাজিক সংস্থাই শিক্ষাৰ লগতে বিভিন্ন সমাজ উন্নয়নমূলক কাম-কাজেৰে চৰবাসীৰ কষ্ট লাগৱ কৰাৰ বাবে প্ৰচেষ্টা চলাই আছে। যিটো আমি ধুবুৰী বা বৰপেটাৰ চৰত দেখা নাপাও। যিকিয়ে নহওক, আমি পশ্চিম হালধিবাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যালয়লৈ উভতি আহোঁ। চৰত বিদ্যুৎ যোগান নাই বুলি আমি আগতেই উল্লেখ কৰিছো। প্ৰতিকুল প্ৰাকৃতিক পৰিস্থিতিৰ বাবে বিদ্যুৎৰ আশাও কৰিব নোৱাৰি। কিন্তু চৰৰ বিদ্যালয়ৰ শৌচাগাৰত ফ্লাছ টয়লেট দেখিহে তবৎ মানিবলগীয়া হ'ল। উৰ্ধ্বমূখী হেন্ড পাম্পৰ জড়িয়তে পানী টেংকীত জমা ৰখাৰ ব্যৱস্থা কৰিছে। যিসময়ত অসমৰ চৰৰ বিদ্যালয় দমকলতো দূৰৰে কথা পায়খানা বিচাৰি পোৱা টান সেই সময়ত বাংলাদেশী চৰৰ বিদ্যালয়ত এই সা-সুবিধা দেখি আচৰিত নহৈ নোৱাৰিলোঁ। ছাত্ৰ ছাত্ৰী আৰু শিক্ষক শিক্ষয়িত্ৰীৰ লগতে পৰিচালনা সমিতিৰ সদস্য-সদস্যা সকলৰ সৈতে আমি এক দীৰ্ঘ সময় অতিবাহিত কৰিলোঁ। হঠাৎ দেখা পালো প্ৰায় বিছজনীয়া কণ কণ ছাত্ৰ ছাত্ৰীৰ দল এটাই হালধীয়া টি শ্বাৰ্ট পিন্ধি খেলপথাৰৰ এটা চুকত একত্ৰিত হৈ আছে। প্ৰধান শিক্ষক পাটোৱাৰী চাহাবে আমাক তালৈকে লৈ গ'ল। ইউনিচেফৰ সহযোগত স্থানীয় সংস্থা এটাই বিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক নিৰাপদ সাতোৰৰ প্ৰশিক্ষন প্ৰদান কৰি আছে। আমাৰ অত্যুৎসাহী সহকৰ্মী নিহাদ, বিজু আৰু মনুজেও ছাত্ৰ ছাত্ৰীৰ লগত জীৱন দক্ষতাৰ প্ৰশিক্ষনৰ 'ৱাৰ্মআপ ছেশ্বন'ত ভাগ ল'লে। বাংলাদেশত গড় হিচাপত প্ৰতিদিনে ৫০ জনকে শিশু পানীত ডুবি মৃত্যুবৰণ কৰে। অসমৰ চৰতো যে এই হাৰ কোনো গুনে কম নহ'ব সেয়া ধুৰুপ। কিন্তু আমাৰ চৰত সাতোৰ প্ৰশিক্ষন বা সচেতনতা বৃদ্ধিৰ বাবে কোনো কাৰ্য্যকৰী ব্যৱস্থা লোৱাৰ খবৰ কেতিয়াবা সুনিছিলো বুলি মনত নপৰে। মাতৃ আৰু শিশু স্বাস্থ্য বিষয়ক ইএচডিওৰ এক প্ৰকল্পৰ অধীনত বাংলাদেশৰ এক বৃহৎ এলেকাত 'মাতৃ সভা', 'চোতাল বৈঠক', 'উন্নয়নৰ বাবে নাটক' আদিৰ জড়িয়তে সজাগতা বৃদ্ধিৰ বাবে অহৰহ প্ৰচেষ্টা চলাই থকা হৈছে। মন কৰিবলগীয়া কথাটো হ'ল যে, অসমৰ চৰ আৰু বাংলাদেশৰ চৰৰ মাজত ভূগৌলিক কোনো অমিল নাই, মানুহৰ জীৱন জীৱিকা, সংস্কৃতি আদিৰো কোনো বিশেষ অমিল নাই, এনেকি সমস্যাৰো কোনো পাৰ্থক্য নাই। কিন্তু অমিল এটাই - আজি বাংলাদেশৰ চৰ বিশ্বৰ আগশাৰীৰ উন্নয়ন সংস্থাসমূহৰ বাবে গৱেষনাগাৰত পৰিনত হৈছে আৰু আমাৰ চৰ সমূহ দৰিদ্ৰতা, পুষ্টিহীনতা, নিৰক্ষৰতা, কু-সংস্কাৰ আদিৰ যাদুঘৰত পৰিনত হৈছে। কিন্তু কিহৰ বাবে? অসমৰ চৰত "চৰ জীৱিকা কৰ্মসূচী'ৰ দৰে প্ৰকল্পৰ উদ্ভাৱন কিয় নহয়? এই জটিল প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচৰাৰ আগতে বাংলাদেশৰ জামালপুৰ লাভ কৰা আমাৰ অভিজ্ঞতাৰ কথা বৰ্ণনা কৰি লোৱা যাওঁক । ঠাকুৰগাৱৰ পৰা ৰংপুৰ হৈ গাইবান্ধা জিলাৰ ফেৰীঘাটৰ পৰা যন্ত্ৰচালিত নাওঁত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বুকুৰে আমি জামালপুৰ জিলাৰ দেৱানগঞ্জ উপজিলা লৈ যাত্ৰ কৰিছিলোঁ। দেৱানগঞ্জত এসপ্তাহ থাকি ইএচডিও আৰু Char Livelihood Programmeৰ চৰ উন্নয়নমূলক প্ৰকল্পসমূহ অধ্যয়ন কৰাৰ পৰিকল্পনাৰে এই যাত্ৰা। সুবিশাল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ (বাংলাদেশত যমুনা নাম লৈছে ) এটি আলোক চিত্ৰ আমি জনপ্ৰিয় ছ'ছিয়েল মেডিয়া ফেচবুকত আপলোড কৰিছিলোঁ। আই আই টি গুৱাহাটীৰ গৱেষক বন্ধু এজনে 'ধুবুৰীৰ দৰে' বুলি মন্তব্য কৰাত ধুবুৰীৰ পৰা বেছিদুৰ নহয় বুলি আমি জনালোঁ। পিছ মুহুৰ্ত্যত তেওঁ আকৌ মন্তব্য কৰিলে - "Enter India then.... just like so-called 'bangladeshi ghuspaithi' hahahaha" ।নিজকে কিছুসময়ৰ বাবে হলধিবাৰী চৰৰ এজন বাসিন্দা হিচাপে কল্পনা কৰি বৰপেটাৰ সুতিৰ চৰলৈ প্ৰব্ৰজিত হোৱাৰ কথা ভাবিলোঁ। সঁচাকৈ বাংলাদেশী হত-দৰিদ্ৰ চৰবাসী এজন অসমৰ চৰত গৈ আশ্ৰয় ল'বনে? আমাৰ মনে সদৰ্থক উত্তৰ বিচাৰি নাপালে। প্ৰায় তিনি ঘন্টাৰ যাত্ৰাৰ অন্তত দেৱানগঞ্জৰ পাৰঘাটত আমাৰ নাওঁ উপস্থিত হ'ল। আমাক আগুবঢ়াই নিয়াৰ বাবে ESDO-CLP প্ৰকল্পৰ কৰ্মীবৃন্ধ আহি পাৰঘাটত ৰৈ আছিল। দেৱানগঞ্জ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ চাপৰিৰ এখন সৰু মফছল এলেকা। আধুনিক সা-সুবিধা থকা কাৰ্য্যালয়ৰ লগতে থকা আলহী কক্ষত আমাৰ তিনিজনৰ থকাৰ ব্যৱস্থা কৰি দিলে। আমাৰ মহিলা সহকৰ্মী ছৈয়দা নিহাদ ফাৰহিনক মহিলা কৰ্মীৰ ভাৰা ঘৰত থাকিব দিলে। সন্ধিয়া প্ৰকল্প বিষয়াৰ লগত আলোচনা কৰি পিছদিনা ৰাতিপুৱাৰ পৰাই কামত লাগি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিলোঁ। নিহাদৰ বাবে মহিলা কৰ্মীয়ে ইলিচ মাছ আনি ৰাখিছিল। পদ্ধাৰ ইলিচৰ লোভে হয়তো তাইক অকলে থাকিবলগীয়া হোৱাৰ বেজাৰ পাহৰাই ৰাখিছিল । পিছদিনাই ৰাতিপুৱাই আমি বাহাদুৰাবাদৰ মদন চৰৰ 'সাপ্তাহিক সামাজিক উন্নয়ন' সভাত উপস্থিত হ'লো। ESDO-CLP য়ে চৰৰ দৰিদ্ৰতম পৰিয়ালবোৰক সামৰি লৈ এই প্ৰকল্প বাস্তৱায়িত কৰি আছে। চিএলপিয়ে বাংলাদেশৰ ছয়খন চৰ অধ্যুষিত জিলাত দৰিদ্ৰতা দুৰিকৰণৰ লগতে সামাজিক উন্নয়নৰ বাবে কাম কৰি আছে। প্ৰতেকটো হিতাধিকাৰী পৰিয়ালক দৰিদ্ৰতাৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰিবলৈ বিভিন্ন পৰ্যায়ত সহায় আৰু সহযোগ কৰি ১৮ মাহৰ ভিতৰত স্বাৱলম্ভী কৰি তোলাৰ প্ৰয়াস কৰা হয় আৰু চিএলপিয়ে এতিয়ালৈকে এক বিশাল সাফল্য লাভ কৰিবলৈ সক্ষমো হৈছে। আমি অংশ গ্ৰহন কৰা সভাত সেই দিনাৰ কাৰ্যসূচীমতে চৰকাৰী বিভাগ সমূহৰ বিষয়ে চৰৰ মহিলা সকলক শিক্ষা দি থকা হৈছিল। ৪৫ সপ্তাহৰ বাবে চিএলপিয়ে এক বিশেষ পাঠ্যক্ৰম সৃষ্টি কৰি প্ৰতেক সপ্তাহত চৰবাসীক বিভিন্ন বিষয় যেনে- চৰকাৰৰ বিভিন্ন বিভাগ আৰু নাগৰিক অধিকাৰ, পঞ্চায়ত, শিক্ষা, স্বাস্থ্য, পৰিয়াল পৰিকল্পনা, পশুপালন ইত্যাদিৰ ওপৰত শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয়। সভাত উপস্থিত থকা মহিলাসকলে আমাক জনালে যে, তেওঁলোকে প্ৰতেকে এই প্ৰকল্পৰ পৰা এটা ঘৰ (প্ৰয়োজন ঘৰৰ ভেটিত মাটি পেলাই ওখ কৰাও হৈছে)), এটা পাঁচলিৰ বাগিচা, এটা অনাময় পায়খানা, এটা পচন সাৰ সৃষ্টি কৰা গাত তথা চালি আৰু এজনী গাই গৰু লাভ কৰিছে। গো-পালনৰ বাবে প্ৰথম ১ বছৰ ৭৫০ টাকা আৰু পৰবৰ্তী ৬ মাহ ৬০০ টাকা মাহেকীয়া ভাট্টাও লাভ কৰি আছে। ১৮ মাহৰ ভিতৰত যিকোনো প্ৰকাৰে পৰিয়ালটোক দৰিদ্ৰতাৰ পঙ্কিল-চক্ৰৰ পৰা যিকোনো প্ৰকাৰে উদ্ধাৰ কৰিবই লাগিব। সভা শেষ কৰি আমি চৰৰ আৰু কিছু পৰিয়ালক লগ কৰিব গ'লো। এঘৰত আমি কথা পাতি থাকোতে এগৰাকী যুৱতীয়ে হাতত ডাঙৰ বহী এখন লৈ কৰবাৰ আহিল। আমাৰ লগত থকা ESDO-CLPৰ কৰ্মকৰ্তাজনে পৰিচয় কৰাই দিলে - এষেত "পুষ্টি বাইদেউ"। প্ৰকল্প চলি থকা প্ৰতেকটো চৰত একোজনকৈ পুষ্টি কৰ্মীয়ে প্ৰতেকজন চৰবাসীৰ ঘৰে ঘৰে গৈ পুষ্টিহীনতাৰ লক্ষন, কাৰণ আৰু প্ৰতিকাৰৰ বাবে সচেতনতা বৃদ্ধি কৰি আছে। গোটেই দিনটো বিভিন্ন এলেকা পৰিদৰ্শন কৰি এনেকুৱা অনুভৱ হ'ল যেন দৰিদ্ৰতা, পুষ্টিহীনতা, নিৰক্ষৰতা, বাল্য বিবাহ এনেকি নিবনুৱা সমস্যাৰ বিৰোদ্ধে এক বিৰাট যুদ্ধহে চলি আছে আৰু যি যুদ্ধ যিকোনো মূল্যৰ বিনিময়ত জয়ী হ'বই লাগিব। পিছদিনা চাৰুমখাৱাৰ মৌলবীৰ চৰলৈ গ'লো। তাতো একে পৰিস্থিতি। প্ৰত্যন্ত চৰ। প্ৰথমতে আমাক এটা বিশেষ প্ৰশিক্ষন শিবিৰলৈ লৈ যোৱা হ'ল। নৱবিবাতিত দম্পতিক পৰিয়াল পৰিকল্পনা, নাৰী সাৱলীকৰণ, নাৰী অধিকাৰ, বৰ্ধিত আয় ইত্যাদিৰ ওপৰত প্ৰশিক্ষন দি থকা হৈছিল। ইচলামিক ষ্টাডিচৰ স্নাতোকত্তৰ ডিগ্ৰীধাৰী প্ৰশিক্ষক আবু বাক্কাৰ ছিদ্দিকে সাৱলীলভাৱে ধৰ্মীয় নীতি নিৰ্দেশনাৰ অধীনত কিদৰে সুস্থ আৰু সৰ্বাঙ্গসুন্দৰ দাম্পত্য জীৱন গঢ়িব পাৰি তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দি এক বিশেষ বক্তব্য প্ৰদান কৰিলে। ধৰ্মীয় আনুগত্যক কিদৰে উন্নয়নৰ কামত লগাব পাৰি তাৰ এক সুন্দৰ উদাহৰণ আমি প্ৰত্যক্ষ কৰিলোঁ। কেৱল সেয়াই নহয় আমি প্ৰত্যক্ষ কৰিছিলো কিদৰে বাংলাদেশ চৰকাৰৰ বিভিন্ন প্ৰচাৰ প্ৰত্ৰ জড়িয়তে ধৰ্মীয় নেতৃত্বক চৰৰ উন্নয়নমুলক কামত ব্যৱহাৰ কৰি আছে। যিসময়ত আমাৰ দেশত 'সচ্চ ভাৰত অভিযান'ৰ নামত ৰাজনৈতিক দলৰ ৰথী-মহাৰথীৰ নাটকৰ অন্ত নাই সেই সময়ত মৌলবীৰ চৰৰ আন এটা সভাত আমি এক ভিন্নধৰ্মী অভিজ্ঞতা লাভ কৰিলোঁ। ১০০ শতাংশ অনাময় পায়খানাৰ লক্ষত চৰবাসী কিদৰে উপনীত হ'ল সেয়া জানিবলৈ বৰ ইচ্ছা গ'ল। এই সাফল্যৰ আঁৰৰ ৰহস্য জানিব বিচৰাত পঞ্চাশোৰ্ধ মহিলা এজনীয়ে টপৰাই উত্তৰ দিলে "আমাৰ এটা সিদ্ধান্তই এই লক্ষত উপনীত হ'বলৈ সহায় কৰিছে, সেয়া হ'ল - চকিদাৰৰ মলমূত্ৰ সভাপতিক ভক্ষন কৰিব নিদিওঁ"। মানুহজনীৰ লেগামহীন কথাত আচৰিত নৈ নোৱাৰিলোঁ। তথাপিও সুধিলো "সেয়া কেনকৈ?" আমাৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দি ক'লে যে, তেওঁলোকে প্ৰথমতে চৰৰ আটাইতকৈ দুখিয়া পৰিয়ালবোৰক টাৰ্গেট কৰি লৈছিল; যাতে কোনো কাৰনতে এটা পৰিয়ালো সম্পুৰ্ণ অনাময়ৰ বাহিৰত নাথাকে।এটা খোলা পায়খানাই গোটেই চৰবাসীৰ স্বাস্থ্যৰ প্ৰতি ভাবুকি হ'ব পাৰে। খোলা পায়খানাৰ মলমূত্ৰৰ জড়িয়তে বিয়পিব পৰা বেমাৰ আজাৰৰ পৰা আঁতৰত থকাৰ এইটোয়ে আটাইতকৈ ফলপ্ৰসু উপায়। কিন্তু অসমৰ কোনোবা চৰত 'সচ্চ ভাৰত অভিযান'ৰ অধিনত এনে কোনো কাম কৰা হৈছেনে যাৰ দ্ধাৰা চৰবাসীক অনাময়ৰ প্ৰয়োজনীয়াতা উপলব্ধি কৰাব পৰা হৈছে? The Economist নামৰ আলোচনীয়ে বাংলাদেশৰ ওপৰত প্ৰকাশ কৰা এটা বিশেষ প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰিছিল যে, বাংলাদেশে সমাজৰ নিন্মবৰ্গৰ মানুহৰ জীৱনধাৰণৰ মানদন্ড উন্নত কৰাত এক যুগান্তকাৰী সফলতা লাভ কৰিছে। আজিৰ তাৰিখত প্ৰায় আাটাইবোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মানৱ উন্নয়ন সুচক যেনে, Maternal Mortality Rate, Infant Mortality Rate, Life Expectancy ইত্যাদিত বাংলাদেশ ভাৰততকৈ ভাল ফলাফল প্ৰদৰ্শন কৰি আছে।অকল অসমৰ পৰিসংখ্যাৰ লগত তুলনা কৰিলে এই ব্যৱধান আৰু বেছি। অসমৰ এজন শিশুৰ আকাংশিত আয়ু বাংলাদেশৰ এজন শিশুৰ আকাংশিত আয়ুতকৈ প্ৰায় দহ বছৰ কম! বাংলাদেশৰ এই চমকপ্ৰদ সাফল্যত আমাৰ প্ৰাক্তন কেন্দ্ৰীয় গ্ৰাম উন্নয়ন মন্ত্ৰী জয়ৰাম ৰমেশে কৈছিল যে, সমাজ পৰিবৰ্তনৰ বাবে উচ্চ অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিলৈ অপেক্ষা কৰাৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই আৰু বাংলাদেশে সেয়া কৰি দেখুৱাইছে। কিন্তু অসমৰ চৰত আৰ্থ-সামাজিক পৰিবৰ্তনৰ যাত্ৰা আৰম্ভ নোহোৱাৰ কাৰণ কি? বাংলাদেশৰ চৰবাসীৰ বাবে যদি পশ্চিমীয়া দেশ তথা ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ উন্নয়নকামী সংস্থাসমূহে অহৰহ প্ৰচেষ্টা কৰি যাব পাৰে, অসমৰ চৰবাসীৰ বাবে কিয় নোৱাৰে? অসমৰ চৰবাসীয়ে কি অপৰাধ কৰিছে? এই খিনিতে এটা ঘটনা মনত পৰিছে, মোৰ সহকৰ্মী মনুজে দেৱানগঞ্জত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ "World Food Programme"ৰ বিষয়াসকলৰ লগত দুপৰীয়াৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰি WFPৰ Logo অংকিত গাড়ীত আগত থিয় হৈ ফ'টো উঠিলে। WFPয়ে, দেয়ানগঞ্জ সমন্নিতে বাংলাদেশৰ এক বৃহৎ এলেকাত কাম কৰি আছে। বিশেষকৈ বানপানীত ক্ষতিগ্ৰস্থ লোকসকলক খাদ্য যোগান ধৰি আছে। মনত এক বুজাব নোৱাৰা কষ্ট অনুভৱ কৰিলোঁ। যি সময়ত এজন অসমীয়াই WFPৰ গাড়ীৰ আগত থিয় হৈ ফ'টো উঠি আত্ম তৃপ্তি লাভ কৰিছে, ঠিক প্ৰায় একে সময়তে অসমৰ গোৱালপাৰা জিলাৰ বানপীড়িতৰ ওপৰত অসম আৰক্ষীয়ে বৰ্বৰ বাবে আক্ৰমন চলাইছে । বানপীড়িতৰ অপৰাধ আছিল যে, তেওঁলোকে উপযুক্ত সাহাৰ্য্যৰ দাবী কৰিছিল। অসমৰ বানপীড়িতৰ বাবে WFPএ কিয় কাম কৰিব নোৱাৰে? অসমৰ বানপীড়িত বা চৰবাসীৰ দূৰ্দশাক লৈ কোনেও চিন্তা কিয় নকৰে? আচলতে কেৰোণটো ক'ত? আমি আজিৰ আলোচনাৰ আৰম্ভনিতে ধুবুৰীৰ চৰাঞ্চল ভ্ৰমন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰিছিলো। বাশ্বাৰাত পীৰ চাহাবৰ লগত ধুবুৰী জিলাৰ বাংলাদেশ সীমান্তৰ চৰসমূহ ভ্ৰমন কৰি আহি গুৱাহাটীত কিছু দল সংগঠনৰ কৰ্মকৰ্তাৰ আলোচনা কৰিছিলোঁ। তেনে এটি আলোচনাত, চৰ-চাপৰিৰ এজন যুৱ-নেতাই চৰৰ মানুহৰ দুৰ্দশাৰ কথা পীৰ চাহাবৰ আগত বৰ্ণনা কৰি আছিল। তেখেতে কিছুসময় মনযোগ দি শুনি ওলোটাই প্ৰশ্ন কৰিলে "আপুনি সেই দুৰ্গত সকলৰ বাবে কি কৰিছে?" যুৱ নেতাৰ মূখৰ বৰণ পৰিবৰ্তন হৈ গ'ল। "আজি পৃথিৱীৰ কেইজন মানুহে অসমৰ চৰবাসীৰ অৱস্থাৰ কথা গম পায়? আপোনাৰ সমস্যাৰ কথা বেলেগে কিয় ক'ব যাব?" কেৱল সেই যুৱ নেতাজনেই নহয়, আচলতে পীৰ চাহাবৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিবৰ জোখাৰে আমি সমাজ জীৱনৰ লগত জড়িত কেইজন ব্যক্তিয়ে কাম কৰিছোঁ। আমাৰ দায়বদ্ধতা কেৱল চৰকাৰ বা শাসক শ্ৰেনীক সমালোচনা কৰোতেই শেষ হৈ যায় নে? আমি বাংলাদেশৰ চৰচাপৰি ভ্ৰমন কৰি গভীৰ ভাৱে বিশ্বাস কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছোঁ যে, আচলতে অসমৰ চৰবাসীৰ দূৰ্দশাৰ কাৰন প্ৰতিকুল প্ৰাকৃতিক পৰিবেশ নহয় বৰঞ্চ চৰকাৰ, ৰাজনৈতিক তথা সামাজিক নেতৃত্ব্যৰ অনিহা আৰু পৰিকল্পতিত বৈষম্যমূলক আচৰণহে ইয়াৰ বাবে দায়ী। আজিৰ অসমৰ চৰৰ আৰ্থ-সামাজিক পৰিস্থিতিত অকল ৰাজনৈতিক একত্ৰীকৰণে সমস্যাৰ সমাধান কৰিব বুলি আমাৰ মনে নকয়; বাংলাদেশী চৰৰ দৰে ইয়াতো স্থিতাৱস্তাৰ পৰিবৰ্তনৰ বাবে সামাজিক আৰু মানৱ উন্নয়নমূলক এক বিপ্লৱ অপৰিহাৰ্য্য।\nThis entry was posted in One Month in Bangladesh and tagged Assam, Bangladesh, Char, CLP, ESDO, TISS.
