সম্পাদকৰ টোকা : বিজ্ঞান-শিক্ষা আৰু অন্ধবিশ্বাস (কৌশিক দাস) - মুক্ত চিন্তা\nসম্পাদকৰ টোকা : বিজ্ঞান-শিক্ষা আৰু অন্ধবিশ্বাস (কৌশিক দাস)\nগতিকে সহজেই ধৰিব পাৰি, প্ৰযুক্তিৰ প্ৰভূত উন্নতি হ'লেই যে সমাজৰপৰা অন্ধবিশ্বাস-কুসংস্কাৰ আঁতৰি যাব, সেইটো নহয়। কিন্তু বিজ্ঞানৰ বেলিকা? আমাৰ সেই আগৰ প্ৰসংগলৈ উভতি প্ৰশ্নটো আকৌ উনুকিয়াইছোঁ, অন্ধবিশ্বাস-কুসংস্কাৰৰ অৱলুপ্তি মাত্ৰ বিজ্ঞান-শিক্ষাৰপৰা উদ্ভূত জ্ঞানদীপ্ত প্ৰজ্ঞাৰ বিপুল বিস্তাৰণৰ মাজে দিয়েই সম্ভৱ হ'বগৈ নে?\nকথাটো কিন্তু তাতেই শেষ হোৱা নাই। আগতেই কোৱা হৈছে যে বিজ্ঞানমনস্কতা আৰু যুক্তিবাদী দৰ্শনে মানুহক সামাজিক-অৰ্থনৈতিক-মনস্তাত্ত্বিক-ৰাজনৈতিক আদিৰ প্ৰসংগতো প্ৰশ্ন কৰিবলৈ উদ্ধুদ্ধ কৰে, পৰ্যবেক্ষণ কৰিবলৈ শিকায়। তেনে অনুশীলনৰ ফলত শোষিত মানুহে জাগতিক দুখ-কষ্ট যে কোনো অলৌকিক কাৰণৰ (যেনে, পূৰ্বজন্মৰ কৰ্মফল, ঈশ্বৰৰ ইচ্ছা, কপালৰ লিখন আদি) ফল নহয়, সেইটো বুজিবলৈ সক্ষম হ'ব পাৰে। লগে লগে তেনে দুৰ্দশাৰ নেপথ্যত যে শোষণভিত্তিক শ্ৰেণীবিভক্ত সমাজব্যৱস্থাটোৱেই মূল, সেই কথাটোও তেওঁলোকৰ চকুত পৰিষ্কাৰ হৈ ধৰা দিবলৈ পাৰে। স্পষ্টতঃ, এই কথাটো শোষকশ্ৰেণীৰ বাবে অনভিপ্ৰেত আৰু ভয়ংকৰ। সেইবাবেই, শোষকশ্ৰেণীটোৱে সচেতনভাৱে সৰ্বসাধাৰণৰ মাজত বিজ্ঞানমনস্ক যুক্তিবাদী দৰ্শনৰ আগমনত বাধা প্ৰদান কৰে।\nকিন্তু লগে লগে এটা প্ৰশ্নৰ উত্থাপিত হ'ব। সমাজৰ উচ্চস্তৰত অৱস্থান লাভ কৰা মানুহচামৰ, যিটো চামে সিংহভাগ সম্পদ কুক্ষিগত কৰি ৰাখিছে, সেইখিনি মানুহৰ মন বাৰু অন্ধবিশ্বাসৰপৰা মুক্ত নেকি? কাৰণ, তেওঁলোকতো আপেক্ষিকভাৱে জ্ঞানৰ আলোকপ্ৰাপ্ত ! এইখিনিতেই আমি মেচিন এটা বিকল হোৱাৰ কাৰণহীন-কাৰণৰ সেই উচ্চ শিক্ষিত প্ৰবক্তাগৰাকীলৈ মনত পেলাব পাৰোঁ। দেখা যায় যে সমাজৰ উচ্চস্তৰৰ মানুহখিনিও অন্ধবিশ্বাসৰপৰা মুক্ত নহয়। দেখ দেখ কথা, শোষিত শ্রেণীটোৰ দৰেই, এই শ্ৰেণীটোৰ মাজতো নানানবিধৰ মানৱীয় দুৰ্বলতা বিৰাজমান। তদুপৰি শ্ৰেণীসমাজে জন্ম দিয়া তীব্ৰ স্বাৰ্থান্বেষী প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা, বৃত্তিগত উদ্বেগ-অনিশ্চয়তা, অসেতুবন্ধ্য বিচ্ছিন্নতা ইত্যাদিয়ে এইটো শ্ৰেণীৰ মাজতো একধৰণৰ অনিৰাপত্তাৰ মনস্তত্ত্বৰ উদ্ভৱ ঘটায়। সেইটোৱেও এই উচ্চস্তৰৰ মানুহখিনিৰ মাজত অন্ধবিশ্বাস জীয়াই ৰখাত নিৰ্ণায়ক ভূমিকা এটা লয়। তেনে কাৰকসমূহৰ বাবেই, বিজ্ঞানৰ উচ্চশিক্ষা থকা মানুহৰ মনতো অন্ধবিশ্বাসৰ শিপা অতি গভীৰলৈ প্ৰোথিত হৈ থাকে।\nসামৰণিত সেয়েহে ক'ব পাৰি, মানুহৰ মানসিক উত্তৰণৰ ক্ষেত্ৰত আধুনিক বিজ্ঞান-শিক্ষাৰ সুগভীৰ প্ৰভাৱ থাকিলেও, সমাজৰপৰা কুসংস্কাৰ-অন্ধবিশ্বাস আঁতৰ কৰিবলৈ মাত্ৰ বিজ্ঞান-শিক্ষাৰ প্ৰসাৰেই পৰ্যাপ্ত নহয়। প্ৰাসংগিক এটা উদাহৰণেৰে সামৰিছোঁ। গোলকীয় অৰ্থনীতিৰ আগমনৰ সংগী হিচাপে ভাৰতত পাশ্চাত্য-সমাজৰ কিছুমান উপাদানৰ অনুপ্ৰৱেশ ঘটিছে। এই কথাটোৰ বাবে একাংশ মানুহৰ মনত নিজৰ সাংস্কৃতিক অস্তিত্বৰ সংকটৰ শংকাই দেখা দিছে। তেনে শংকাৰ যুক্তিযুক্ততাৰ কথাটো ইয়াত অগ্ৰাহ্য কৰি অন্য এটা কথা আমি লক্ষ্য কৰিব পাৰোঁ। সাংস্কৃতিক সংকটৰ শংকাত নিমজ্জিত এচাম মানুহে প্ৰাচীন ধৰ্ম-পৰম্পৰাক নিজৰ অস্তিত্বৰ অৱলম্বন বুলি গণ্য কৰিবলৈ ধৰিছে। বাঢ়ি আহিছে ধৰ্ম-পৰম্পৰাজনিত কাৰ্যকলাপ। এইটো কথা শোষক-শাসকশ্ৰেণীৰ বাবে যে বৰ উৎসাহজনক, এইটো নক'লেও হ'ব। এনেবোৰ কথাক আওকাণ কৰি, মাত্ৰ বিজ্ঞান-শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ ঘটাই জানো তেনে পশ্চাৎগমনক ৰোধ কৰা যাব? সেয়েহে, বিজ্ঞান শিক্ষাৰ লগে লগেই যুক্তিবাদী কৰ্মীয়ে সমাজবাস্তৱতাত অন্তৰ্নিহিত হৈ থকা অন্ধবিশ্বাসৰ জীৱনীশক্তিৰ সন্দৰ্ভতো সচেতন হৈ থকা যুগুত। অন্যথা যুক্তিবাদীমহলৰ বিচাৰ-বিশ্লেষণ-সংগ্ৰাম ইত্যাদি বিসংগতিপূৰ্ণ হৈ পৰিব।\nবিষয় অন্ধবিশ্বাস কুসংস্কাৰ বিজ্ঞান-শিক্ষা যুক্তিযুক্ততা সম্পাদকীয়\nNo Comments : "সম্পাদকৰ টোকা : বিজ্ঞান-শিক্ষা আৰু অন্ধবিশ্বাস (কৌশিক দাস)"
